1889.01.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72

Τῆς 31 Ἰανουαρίου 1889.

(Τρίτη).

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐστάθιος Γεωργακόπουλος προτείνει τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ τοῦ ἀπὸ 22 Φεβρουαρίου 1847 Β. Διατάγματος. Οἱ κάτοικοι Μουλκίου τῆς Κορινθίας παραπονοῦνται ἐπί τινος ἐκκλησιαστικοῦ ζητήματος. Θὰ σταλῇ ἡ ἀναφορὰ των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§2ΚΟΡΠΑΣ. Δικηγόρος τις τοῦ ἐν Σμύρνῃ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, ὅστις μάλιστα διακρίνεται ὡς εἷς τῶν ἐνθερμοτέρων ὑποστηρικτῶν πάσης ἑλληνικῆς ὑποθέσεως, ἐχούσης ἐθνικὸν χαρακτῆρα, μοὶ ἀναγγέλλει σήμερον, ἐν συντετριμμένῃ καρδίᾳ, ὅτι γεγονὸς ἄξιον προσοχῆς κατετάραξε τὸν τόπον καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἐκεῖ ἰδίως παροικίαν. Ὄργανα τῆς Τουρκικῆς ἐξουσίας συνέλαβον ἔξω τοῦ λιμένος τῆς Σμύρνης πλοῖον, φέρον Ἑλληνικὴν σημαίαν, ἐῤῥυμούλκησαν ἐντὸς τοῦ λιμένος, κατεπάτησαν αὐτὸ, κατεβίβασαν τὴν σημαίαν, καὶ ἐφυλάκισαν τοὺς ἀνθρώπους, οὓς εὗρον ἐντὸς τοῦ πλοίου. Μετ’ ἐπανειλημμένας διαμαρτυρίας τοῦ ἡμετέρου Προξένου, κατωρθώθη τέλος ν’ ἀποφυλακισθῶσιν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, ἀλλὰ τὸ φορτίον, ἀποτελούμενον ἐκ πυρίτιδος, κατεσχέθη. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἐννοεῖται, οὐ μόνον κατετάραξε τὴν κοινωνίαν τῆς Σμύρνης, διακρινομένης ἐπὶ φιλελληνικοῖς αἰσθήμασιν, ἀλλὰ καὶ ἐγέννησε σκάνδαλα. Ἑπομένως, πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θέλει λάβει ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ Ἑλληνικὴ ἀξιοπρέπεια.

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀληθῶς ἐν Σμύρνῃ ἐγένετο, τῇ διαταγῇ τοῦ Διοικητοῦ, πρᾶξις, ἥτις, ὡς παρίσταται, κατὰ τὴν ἡμετέραν κρίσιν καὶ κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Προξένου, ἀποτελεῖ παραβίασιν τῶν δικαιωμάτων, τῶν ἐκ τῶν συνθηκῶν, καὶ ἀδίκημα κατὰ τοῦ πλοίου, προσβολὴν δὲ καὶ κατὰ τῆς σημαίας. (Ὁ Γενικὸς Πρόξενος, ἀμέσως ἐπιληφθεὶς τῆς ὑποθέσεως, ἔπραξε τὰ προσήκοντα, διεμαρτυρήθη κατὰ τὸ πρέπον καὶ ἀνεκοίνωσε τὴν ὑπόθεσιν καὶ εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἔχομεν δὲ καὶ εἴδησιν, ὅτι τῇ πρωτοβουλίᾳ αὐτοῦ συνεκλήθη τὸ Προξενικὸν σῶμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνέκρινε τὰ γενόμενα ὑπὸ τῆς Ἀρχῆς. Ἡ ὑπόθεσις νῦν, συστηθεῖσα καὶ ἐντεῦθεν τηλεγραφικῶς εἰς τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείαν, κεῖται ὑπὸ διαπραγμάτευσιν.

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποῖος εἶναι Διοικητὴς ἐν Σμύρνῃ;

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Ῥιζᾶ πασσᾶς.

§6ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα τῶν μονῶν τοῦ Κράτους, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν αὐταῖς μοναχῶν καὶ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν.

§7ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ἀπ’ ἀρχῆς τῆς Συνόδου ὑπέβαλα τοιοῦτον πίνακα, ὅστις ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη.

§8ΚΟΖΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ πληροφορίαι, ἃς ἐζήτησα, περὶ τῶν θανατικῶν ἐκτελέσεων.

§9ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔλαβον ἀκόμη πάσας, ἀλλὰ θέλω ὅσον οὔπω καταθέσει ταύτας εἰς τὴν Βουλήν.

§10ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν ἔχωσι γνῶσιν περιστατικοῦ τινος, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ἡ «Ἐφημερὶς» ὑπὸ τὸν τίτλον «Κόρη Ναυάρχου». Πρόκειται περὶ τῆς θυγατρὸς ἐνδόξου ναυάρχου τοῦ ἀγῶνος, ἥτις ἀπὸ τὰς ὁδοὺς παρελήφθη ὑπὸ τῆς Ἀστυνομίας καὶ εὑρίσκεται εἰς τὰ καταγώγια αὐτῆς φυλακισμένη. Ἡ ἀτυχὴς εἶναι φρενοβλαβής, ἡ τοιαύτη δὲ κατάστασις δὲν δύναται, ἢ νὰ συγκινήσῃ πάντας, καὶ δὲν εἶναι ἀναξία τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς. Κόρη ἀνδρὸς, οἷος ἦτο ὁ ναύαρχος Ὀρλώφ, εἶναι ἀξία τῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως.

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ περὶ ἧς πρόκειται εἶναι φρενοβλαβής· ἐν ᾗ περιπτώσει ὅμως ἡ Κυβέρνησις πεισθῇ περὶ τούτου, θὰ φροντίσῃ νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὴν εἰς ἓν τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, εἴτε ἐν Κερκύρᾳ, εἴτε ἐνταῦθα.

§12ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πρὸ ἡμερῶν ἐγένετο μακρὰ συζήτησις συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ ἐμοῦ, περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐπεκτάσεως τῶν προνομίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῶν ἀναγομένων εἰς τὰς ἀναγκαστικὰς ἐκτελέσεις, καὶ εἰς πάντα τὰ λοιπὰ ἐνυπόθηκα δάνεια, τὰ ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν διδόμενα. Ἡ συζήτησις ἦτο σύντομος, ἔλαβεν ὅμως γνῶσιν αὐτῆς ὁ ἐν Πάτραις ἐμπορικὸς σύλλογος Ἑρμῆς, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ ὁποίου ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου μοὶ ἀπηύθυνε τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα: «Παρακαλοῦμεν νὰ ἐπιμεληθῆτε ὑποστηρίζοντες ἐπέκτασιν τῶν προνομίων τῶν Τραπεζῶν, ἵνα σωθῶσιν ἔντιμοι κτηματίαι καὶ κεφαλαιοῦχοι, καὶ περιορισθῇ ἡ τοκογλυφία». Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπεκτάσεως τῶν προνομίων ἀναγνωρίζεται, ὡς κατεπείγουσα, παρ’ ὅλων, ὅσοι δύνανται νὰ ἔχωσι γνώμην ἀσφαλῆ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἑπομένως ἐκπληρῶν τὴν ἐντολὴν, ἣν παρὰ τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου ἔλαβον, προκαλῶ καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὑποθέτω δὲ, ὅτι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἤθελε συναινέσει νὰ ἐργασθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ συντόνως, ἠδυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ἄνευ οὐδεμιᾶς συζητήσεως νὰ ψηφισθῇ μέχρι τῆς λήξεως τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, ἵνα γίνῃ νόμος τοῦ Κράτους, καὶ ἱκανοποιηθῇ μία ἀνάγκη κατεπείγουσα καὶ παρ’ ὅλων ἀναγνωριζομένη.

§13ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ἔχῃ πληροφορίας προχείρους, νὰ μᾶς εἴπῃ περὶ τῆς γενομένης ἐπερωτήσεως, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ἐν Ζακύνθῳ ἐμπόρου Σκιαδαρέση.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω ἐξετάσει, διότι δέν μοι ἐστάλη εἰσέτι ἡ ἐπερώτησις.

§15ΚΑΝΑΡΗΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν εἶχον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν, νὰ δεχθῇ, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ Ναυτικὸν Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον· εἶναι νομοσχέδιον κατεπεῖγον καὶ ἄνευ αὐτοῦ τὸ εἰρημένον Ταμεῖον διατρέχει τὸν κίνδυνον νὰ καταστραφῇ.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, σήμερον θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἄν ὅμως κατὰ τὰς ὀλίγας συνεδριάσεις, καθ’ ἃς θ’ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς αὐτὸν, καταστῆ δυνατὸν νὰ ψηφίζωνται πρὸ αὐτοῦ νομοσχέδιά τινα, μὴ προκαλοῦντα ἀντιῤῥήσεις, θέλομεν καὶ ταῦτα ἀναγράψει, ἄλλως θ’ ἀναβάλωμεν ταῦτα εἰς τὴν ἔκτακτον Σύνοδον.

§17ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὸν πίνακα τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων διὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον;

§18ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Πρὸ καιροῦ εἶχον ὑποβάλει ἐπερώτησιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τοῦ, πόσον ποσὸν ἀπέφερεν ἡ ἐνοικίασις τῶν πλεονασμάτων τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω ἐνταῦθα τοὺς πίνακας κατὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Μισυρλῆ, οὓς καὶ ὑποβάλλω. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος προχθὲς εἶχεν ὑποβάλει ἐπερώτησιν, ἢ μᾶλλον σύστασιν, περὶ ἀναφορᾶς πολίτου τινὸς, παραπονουμένου, ὅτι ἐπλήρωσε δὶς τὰς δόσεις τοῦ ἔτους 1883, ὡς καὶ τὸν τόκον τῆς ὑπερημερίας. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα καταθέτω, ἐξάγεται, ὅτι δὲν εἶχεν ἐκκαθαρισθῆ τὸ χρέος τοῦ παραπονουμένου, καὶ ἑπομένως ὤφειλε τὰς προσωρινὰς δόσεις· ἀλλὰ κακῶς εἶχεν εἰσπραχθῆ τόκος ὑπερημερίας, διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1885 εἶχον ἀπαλλαγῆ τόκου ὑπερημερίας αἱ τοιαῦται ὀφειλαί· διετάχθη ἄρα ἡ ἀπόδοσις τῶν εἰσπραχθέντων λόγῳ τόκου ὑπερημερίας, ἀλλ’ ἐθεωρήθησαν καλῶς εἰσπραχθέντα τὰ τῆς δόσεως τοῦ 1883. Ὑποβάλλω τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τακτοποιήσεως ἐνταλμάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καθὼς καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχουσι σχέσιν μὲ τοὺς καταλογισμοὺς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου·

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργό). Διὰ τοῦτο εἰσήχθησαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὥστε νὰ καταργηθῶσιν οἱ τοιοῦτοι καταλογισμοί, γενόμενοι ἐκ τυπικῶν λόγων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως λαχειοφόρου ἀτόκου δανείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας.

§24ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Αἰσθάνομαι, κύριοι Βουλευταί, τὸ καθῆκον, μετὰ τὴν προσαγωγὴν τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, σχετικῶς πρὸς τὰς μομφάς, αἵτινες ἀπηυθύνθησαν κατὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας παρά τινων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ὡς πρὸς τὰς μομφὰς ταύτας, τινὲς τῶν ὁποίων, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐξικνοῦνται καὶ μέχρις ἀτομικῆς προσβολῆς κατ’ αὐτῶν τῶν ἀξιοτίμων φιλομούσων ἑταίρων τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ὡς πρὸς τὰς μομφὰς ταύτας, λέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως, οὔτε εἰς ἐμὲ, οὔτε εἰς ἄλλον οἱονδήποτε ἀμερόληπτον, ἢ νὰ ἐκφράσῃ πρὸ πάντων ἀπορίαν δι’ αὐτὰς, καὶ ἀπορίαν μεγίστην. Καὶ πρῶτον μὲν ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἀποδειχθεῖσαν παρανόησιν καὶ ἄγνοιαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἂν οἱ πάσχοντες αὐτὴν ἦσαν ἄνθρωποι κατοικοῦντες ἐκτὸς τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ νὰ πάσχωσι τὴν ἄγνοιαν ταύτην ἄνθρωποι κατοικοῦντες ἐν Ἀθήναις, ἐν μέσαις Ἀθήναις, εἶναι ὄντως ἀκατανόητον· διότι καὶ αἱ ἀνασκαφαὶ, αἱ ἐνταῦθα γενόμεναι, καὶ τὰ Μουσεῖα, ἔνθα τὰ προϊόντα τῶν ἀνασκαφῶν τούτων ἀποθησαυρίζονται, κεῖνται πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτῶν, καὶ κεῖνται οὕτω πως πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν, ὥστε ἡ μόνη ἐξήγησις τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν βλέπουσιν αὐτὰ, εἶναι, ὅτι δὲν θέλουσι νὰ τὰ ἴδωσιν· ἀγνοῶ βεβαίως, οὔτε θέλω νὰ ἐξετάσω, διὰ τίνα λόγον. Ἡ ἐπὶ τούτῳ δὲ ἀπορία ἐπιτείνεται ἔτι μᾶλλον, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι οἱ τὴν ἄγνοιαν ταύτην πάσχοντες, δὲν εἶναι τυχαῖοί τινες, ἀλλ’ εἶναι λόγιοι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἀναγινώσκουσιν ἢ δύνανται ν’ ἀναγινώσκωσι καὶ ξένας συγγραφὰς, ὥστε νὰ μάθωσι τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν ὅ,τι οἱ ἴδιοι διὰ τῶν ἰδίων ὀφθαλμῶν δὲν βλέπουν. Ἐκ τῶν συγγραφῶν δὲ τούτων ἤθελον μάθει πολλὰ πράγματα. Ἤθελον μάθει πρῶτον, τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπ’ ἀρχῆς καὶ μέχρι τοῦδε, καὶ ἰδίως ἀπὸ τοῦ ἔτους 1875, ἐξετέλεσεν ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, καὶ τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται λεπτομερῶς εἰς τὰ ἑκάστοτε ἐκδιδόμενα δελτία τῶν ἐνταῦθα ξένων; Ἀρχαιολογικῶν ἰδίως, Σχολῶν, ἤτοι εἰς τὰ Mittheileugem τῆς Γερμανικῆς Σχολῆς καὶ εἰς τὸ Bulletin τῆς Γαλλικῆς, ἵνα παραλείψω τὴν μνείαν πολλῶν ἄλλων εἰδικῶν συγγραφῶν καὶ περιοδικῶν συγγραμμάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀρκοῦμαι νὰ μνημονεύσω μόνον τὸ Corpus inscriptionum, εἰς τὸ ὁποῖον πάντα ἐπιμελῶς μνημονεύονται, πᾶσαι αἱ ἐν Ἑλλάδι σχετικῶς πρὸς τὴν ἀρχαιολογίαν γενόμεναι ἐργασίαι, αἵτινες ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ ἀπαριθμοῦνται εἰς τὸ κατατεθὲν οἰκεῖον ἔγγραφον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὁποίου παραλείπω χάριν οἰκονομίας χρόνου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἤθελον μάθει οἱ κατήγοροι τῆς Ἑταιρίας ἐκ τῶν ξένων ἐκείνων συγγραφῶν, ὅτι τὸ φῶς, τὸ ὁποῖον ἐπεχύθη διὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἐπὶ τὴν ἀρχαιολογίαν ἐν γένει, εἶναι ἀληθῶς ἄφθονον καὶ τὰ μέγιστα τελεσφόρον εἰς τὴν ἐπιστήμην. Οὕτω π. χ., ἵνα περιορισθῶ εἰς μόνας τὰς ἐν Ἀθήναις γενομένας ἀνασκαφὰς, ἡ ἀνακάλυψις τοῦ Ἀσκληπιείου, εἰς τὴν μεσημβρινὴν πλευρὰν τῆς Ἀκροπόλεως, ἐθεωρήθη τόσον ἐξόχως σπουδαία, ὥστε ὁ διάσημος Koehler εἶπε καὶ ἔγραψεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀνακαλύψεως ταύτης ἄρχεται νέα ἐποχὴ εἰς τὴν ἀρχαιολογίαν. Ἡ ἀνακάλυψις τοῦ Διπύλου καὶ ἡ ἀνακάλυψις τῆς Στοᾶς τοῦ Ἀττάλου ἔθεσαν, πρῶται αὐταί, σαφεῖς καὶ ἀσφαλεῖς βάσεις εἰς τὴν γνῶσιν τῆς τοπογραφίας τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἔμενεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχε προαγάγει αὐτὴν ἡ τῷ ὄντι ἔξοχος εὐφυΐα τοῦ Leac. Ἀλλ’ ἵνα μὴ μακρηγορῶ περὶ πραγμάτων ἀλλοτρίων τοῦ βήματος τούτου, δὲν θέλω μνημονεύσει ἀκόμη, ἢ μόνον τῆς ἀνασκαφῆς τῆς Ἀκροπόλεως, περὶ τῆς σημασίας τῆς ὁποίας οὐδὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ προσθέσω, διότι αἱ ἐπευφημίαι, αἱ γενικαὶ ἐπευφημίαι, ἐπὶ τοῖς ἐν αὐτῇ εὑρήμασιν ὑπάρχουσιν ἀκόμη ἔναυλοι εἰς τὰς ἀκοὰς πάντων. Ἀλλ’ οἱ κατηγοροῦντες τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν ἤθελον μάθει περιπλέον ἐκ τῶν ξένων ἐκείνων συγγραφῶν, ὅτι τὸ Μουσεῖον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, τὸ ἐν τῷ Μετσοβείῳ Πολυτεχνείῳ, θεωρεῖται ἓν τῶν πρωτίστων τῆς Εὐρώπης· περὶ αὐτοῦ δὲ ὡμίλησαν λίαν ἐπαινετῶς πολλοί, ἐν οἷς καὶ ὁ διάσημος ἀρχαιολόγος τῆς Γερμανίας Furtwaengler· διότι, ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι διακρίνεται διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἐν αὐτῷ ἀρχαίων, διακρίνεται ὅμως διὰ τὴν διάταξιν καὶ τὴν εὐκοσμίαν, ὡς καὶ διὰ τὴν σπουδαιότητα τῶν ἐν αὐτῷ ἀρχαιολογικῶν ἀντικειμένων. Ἐπαινεῖται δὲ ἰδιαιτέρως καὶ τὸ εὑρετήριον τοῦ Μουσείου τούτου, τὸ ὁποῖον ὁ ἐπιμελητὴς αὐτοῦ, ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ Γραμματέως τῆς Ἑταιρίας, κατήρτισε, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον πολλοὶ καὶ τῶν ξένων ἀκόμη προσφεύγουν, ἵνα ἐξ αὐτοῦ ὁδηγηθῶσιν. Ἐπίσης ἤθελον μάθει οἱ κατήγοροι τῆς Ἑταιρίας ἐκ τῶν ξένων τούτων συγγραφῶν, ὅτι ἡ ἐπιστημονικὴ ἀξία τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἐφημερίδος, ἡ ὁποία ἐκδίδεται ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἀπὸ τεσσάρων ἤδη ἐτῶν, ἀναγνωρίζεται γενικῶς καὶ πρὸ πάντων ὡς πάσης τιμῆς ἀξία. Ὅτι δὲ πρέπει αὕτη νὰ θεωρηθῇ ἐφάμιλλος τῶν ἐν Εὐρώπῃ ἐκδιδομένων ὁμοίας φύσεως συγγραφῶν, ἀρκεῖ ν’ ἀποδείξῃ ἡ ἐπαινετικὴ μνεία, ἧς ποιεῖται αὐτῆς ὁ διάσημος Ἄγγλος ἀρχαιολόγος Newton, ὅστις εἶπεν, ὅτι πράγματι πρέπει νὰ καταταχθῇ ἡ ἐφημερὶς αὕτη μεταξὺ τῶν σπουδαιοτέρων ἀρχαιολογικῶν περιοδικῶν τῆς Εὐρώπης. Ἀλλά, Κύριοι, τὴν γνώμην ταύτην τῶν σοφῶν τῆς Εὐρώπης περὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς, ἐν οἷς μεταξὺ ἄλλων καταλέγονται ὁ Hark, ὁ Wieseler, ὁ Girrard, ὁ Fabricius καὶ ἄλλοι, τὴν γνώμην, λέγω, ταύτην τῶν σοφῶν τῆς Εὐρώπης δὲν ἠδύνατο κάλλιον καὶ ἐναργέστερον νὰ ὑποτυπώσῃ τις, ἢ ὡς εἶναι αὕτη ὑποτετυπωμένη ἐν τῷ ἐγγράφῳ τοῦ Γερμανικοῦ Αὐτοκρατορικοῦ Ἰνστιτούτου, τοῦ πρωτίστου ἐν Εὐρώπῃ καθιδρύματος ὡς πρὸς τὰ τῆς ἀρχαιολογίας, τὸ ὁποῖον ἡ Διεύθυνσις αὐτοῦ ἀπέστειλε πρὸς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, καὶ τὸ ὁποῖον ζητῶ τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς ἀναγνώσω. Ἀλλὰ πρὸ τούτου συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω μίαν λέξιν σχετικῶς πρὸς τὴν ἀφορμὴν τῆς ἐπιστολῆς αὐτοῦ. Κατὰ τὸ ἔτος 1887 συνεπληρώθη ἡ πεντηκονταετηρὶς τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἀπὸ τῆς ἐν ἔτει 1837 ἱδρύσεως αὐτῆς. Τὸ Συμβούλιον ὅμως, θεωρῆσαν, ὅτι μᾶλλον ἥρμοζε ν’ ἀποφύγῃ πάντα περὶ αὐτῆς θόρυβον, ἀπεφάσισε νὰ μὴ πανηγυρίσῃ τὴν ἐπέτειον ταύτην τῆς ἱδρύσεως αὐτῆς ἡμέραν, καὶ συνεπῶς οὔτε εἰδοποίησιν καὶ πολλῷ ἧττον πρόσκλησιν ἀπηύθυνε πρὸς οἱονδήποτε. Ἀλλὰ τὸ καθίδρυμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ λόγος, ἔχον, ὡς φαίνεται, ἀλλοίαν ὅλως γνώμην περὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἢ οἵαν ἔχουσιν οἱ ἐνταῦθα ἐπικριταὶ αὐτῆς, καὶ παρακολουθοῦν ἑπομένως μετὰ πάσης προσοχῆς τάς τε ἐργασίας, ὡς καὶ πᾶν, ὅ,τι ἄλλο ἀφορᾷ εἰς αὐτήν, ἐγίνωσκεν οἴκοθεν τὸ περὶ οὗ εἴρηται γεγονός, καὶ αὐτόκλητον ἔσπευσε νὰ ἀπευθύνῃ τὸ συγχαρητήριον τοῦτο γράμμα πρὸς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Γενικὴ τοῦ Αὐτοκρατορικοῦ Γερμανικοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Ἰνστιτούτου Διεύθυνσις Συγχαίρουσα θερμότατα τῇ ἐν Ἀθήναις Ἀρχαιολογικῇ Ἑταιρίᾳ ἐπὶ τῇ ἡμέρᾳ, καθ’ ἣν αὕτη, πρὸς τὰ ὀπίσω τὸ βλέμμα στρέφουσα, ἀνασκοπεῖ τὸ πάσης τιμῆς ἄξιον πεντηκονταετὲς αὑτῆς παρελθόν, ἐπεύχεται αὐτῇ τὰ βέλτιστα. Ὅπως καὶ τὸ ἡμέτερον Ἰνστιτοῦτον, οὕτω καὶ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἀπὸ σμικρῶν ὡρμήθη καὶ εἰς πολλὰς πολλάκις προσέκρουσε δυσκολίας καὶ ἐμπόδια, εἰς πλήρωσιν τοῦ ὑψηλοῦ αὐτῆς σκοποῦ χωροῦσα· ἀλλ’ ἡ φιλοπατρία καὶ τὸ ἰδανικὸν ἅμα καὶ πρακτικὸν πνεῦμα τῶν Συμβούλων αὐτῆς, συνεπίκουρον ἔχον καὶ τὴν εἰς θυσίας οὐδέποτε ἀπρόθυμον μεμορφωμένην τάξιν τοῦ τε ἔσω καὶ τοῦ ἔξω Ἑλληνισμοῦ, καὶ τὴν συνετὴν τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν πραγμάτων φροντίδα, ἐθριάμβευσεν ἐπὶ τέλους κατὰ πάντων τῶν προσκομμάτων. Σειρὰ δ’ ὅλη ἀνασκαφῶν πρόκειται ἡμῖν λαμπρὸν μαρτύριον τῆς καρποφόρου ὑμῶν δράσεως. Τοὺς τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας εὐκλεεῖς ἀγῶνας ἀγγέλλουσι, μονονοὺ φωνὴν ἀφιέντα, εἰς τὸν ἐπισκεπτόμενον τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Βασιλείου, ἡ τῶν Ἀθηνῶν Ἀκρόπολις, τὰ κατὰ τὴν μεσημβρινὴν αὐτῆς κλιτὺν Θέατρα καὶ τὸ Ἀσκληπιεῖον, τὸ Δίπυλον καὶ ἡ τοῦ Κεραμεικοῦ Νεκρόπολις καὶ ἡ τοῦ Ἀττάλου Στοά. Αἱ δὲ ὑμέτεραι ἐν Μυκήναις, Σπάτᾳ, Ναυπλίῳ ἀνασκαφαί, ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν τοῦ ἡμετέρου συμπατριώτου Σχλήμαν ἐργασιῶν, μέγα καὶ ἀπροσδόκητον ἐπέχυσαν φῶς εἰς τοὺς σκοτεινοὺς ἐκείνους τοῦ ἀρχαίου πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἀρχαίας τέχνης χρόνους. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐν Ἐλευσῖνι Τελεστήριον καὶ τὸ ἐν Ἐπιδαυρίᾳ Ἱερὸν τοῦ Ἀσκληπιοῦ καὶ τὸ ἐν Ὠρωπίᾳ Ἀμφιαρεῖον, χάρις εἰς τὴν ὑμετέραν Ἑταιρίαν, καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ μετ’ ἐπιμελείας ἀνεσκάφησαν. Νέαι οὕτως ἐγνώσθησαν ἀπόψεις τοῦ ἀρχαίου βίου, κατὰ πάντα τὰ μέρη αὐτοῦ, τὰ τῶν ἀνασκαφῶν ἐγένοντο γνωστὰ διὰ δημοσιεύσεων κατὰ τρόπον ἀξιομίμητον, καὶ ἀξία εὐγνωμοσύνης κατεβλήθη φροντὶς πρὸς φύλαξιν τῶν δι’ αὐτῶν εἰς φῶς ἐλθόντων μνημείων. Λαμπρὸν ἱδρύσατο ἡ ὑμετέρα Ἑταιρία ἐν Ἀθήναις Μουσεῖον, ἔκ τε τῶν ἐν ταῖς ἀνασκαφαῖς αὐτῆς ἐλθόντων εἰς φῶς καὶ ἐκ τῶν δωρηθέντων αὐτῇ ὑπὸ φιλαρχαίων πατριωτῶν καὶ πρὸς τούτοις καὶ ἐκ τῶν δι’ ἀγορᾶς πανταχόθεν περισυλλεγέντων καὶ πολλάκις οὕτω ἀπὸ τοῦ κινδύνου τῆς καταστροφῆς περισωθέντων μνημείων. Ἡ δὲ παραδειγματικὴ αὐτῶν ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ διάταξις καὶ ἡ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας παρεχομένη ἀείποτε ἄκρα ἐλευθεριότης τοῖς βουλομένοις νὰ μελετήσωσι καὶ σπουδάσωσιν αὐτὰ, κατέστησε τὸ τῆς ὑμετέρας ἰδιωτικῆς Ἑταιρίας Μουσεῖον κοινὸν κτῆμα παντὸς τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου. Ἀλλὰ καὶ εἰς περισυναγωγὴν καὶ διαφύλαξιν τῶν ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν, τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δηλαδή, ἀρχαιοτήτων, παντὸς ἐπαίνου ἀξίαν ἐλάβετε πρόνοιαν. Τὰ ὑμέτερα «Πρακτικὰ» παρέχουσι τοῖς βουλομένοις αὐθεντικὰς πληροφορίας περὶ τῶν ὑμετέρων ἐργασιῶν, τὰ δὲ παρ’ ὑμῶν, ἢ διὰ τῆς ὑμετέρας ὑποστηρίξεως κατὰ διαφόρους καιροὺς καὶ τρόπους, πάντοτε δὲ πρὸς τελειοποίησιν βαίνοντα, ἐκδιδόμενα περιοδικά, εἰς πλούσια μετεβλήθησαν ἀρχεῖα ἐπιγραφικῶν καὶ ἀρχαιολογικῶν μνημείων, ἀφ’ ὧν εὐγνώμων ἡ ἐπιστήμη πάσης χώρας ἄφθονον ἀντλεῖ τὴν διδασκαλίαν. Καὶ οὕτως ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, τοῖς παραγγέλμασι τοῦ ἐνθουσιῶντος αὐτῆς θεμελιωτοῦ ἀκολουθοῦσα, ἐγένετο ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον ἄῤῥηκτος δεσμὸς τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τῆς λοιπῆς ἐπιστημονικῆς Εὐρώπης. Τὸ Γερμανικὸν Ἀρχαιολογικὸν Ἰνστιτοῦτον χαίρει, ἀναμιμνησκόμενον, ὅτι εἰς τοὺς πρώτους τῆς Ἑταιρίας ἱδρυτὰς καὶ τοὺς ἀρχαιοτέρους αὐτῆς συνεργάτας συγκατελέγοντο καὶ οἱ συμπατριῶται ἡμῶν L. Ross, Gropius, Schaubert, ὅτι ἐν τοῖς πρώτοις ὁ ἀρχηγέτης ἡμῶν Eduard Gerhard ἐχαιρέτισε τὴν ἵδρυσιν αὐτῆς, καὶ τὸν ὑψηλὸν αὐτῆς σκοπὸν ὑπέδειξε, καὶ ὅτι τὰς ὑπὸ τοῦ ἡμετέρου Strack πρὸ εἰκοσιπενταετίας ἀρξαμένας ἀνασκαφὰς τοῦ Διονυσιακοῦ θεάτρου ἀνέλαβεν εὐθὺς κατόπιν καὶ εἰς πέρας ἤγαγεν ἡ ὑμετέρα Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία· οὐδ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι καὶ τῶν κορυφαίων ἑταίρων τῆς ὑμετέρας Ἑταιρίας πολλοὶ καὶ τοῦ ἡμετέρου Ἀρχαιολογικοῦ Ἰνστιτούτου ἦσαν καὶ εἶναι ἔτι ἑταῖροι. Ἐπὶ ταῖς ἀγαθαῖς ὅμως σχέσεσι, πρὸ πάντων, αἵτινες οὐκ ἐπαύσαντο ὑπάρχουσαι μεταξὺ τῆς ὑμετέρας Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ τοῦ ἡμετέρου ἐν Ἀθήναις καθιδρύματος ἀπ’ αὐτῆς τῆς συστάσεως αὐτοῦ, δραττόμεθα σήμερον τῆς εὐκαιρίας, νὰ ἐκφράσωμεν ὑμῖν τὴν χαρὰν ἡμῶν καὶ εὐγνωμοσύνην. Ὅπως δὲ μέχρι τοῦδε ἡ ἁρμονικὴ συνεργασία τῶν εἰς ἐποπτείαν τῶν τῆς ὑμετέρας Ἑταιρίας ἀνασκαφῶν τεταγμένων ἀνδρῶν καὶ τῶν τοῦ ἡμετέρου ἐν Ἀθήναις καθιδρύματος ὑπαλλήλων ἀγλαοὺς παρήγαγε καρποὺς, οὕτω καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, πεποίθαμεν, ὅτι ἡ ἀπὸ κοινοῦ σύμπραξις τῶν δύο Σωματείων θὰ συμβάλληται εἰς παραγωγὴν τῆς ἑλληνικῆς ἀρχαιομαθείας. Εὔχεται λοιπὸν ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Γερμανικοῦ Ἰνστιτούτου τῇ ἐν Ἀθήναις Ἀρχαιολογικῇ Ἑταιρίᾳ, ἐπὶ τῇ ἐνάρξει τῆς δευτέρας πεντηκονταετηρίδος τοῦ βίου της, νὰ διατελῇ εἰς ἀεὶ, ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον προκόπτουσα καὶ πλουσιώτερον πάντοτε θερίζουσα ἀμητὸν, πρὸς δόξαν τῆς πατρίδος Ἑλλάδος καὶ πρὸς ὠφέλειαν τῆς ἐπιστήμης, ὑπὲρ ἧς κοινῶς ὑμεῖς καὶ ἡμεῖς ἀγωνιζόμεθα. Ἐν Βερολίνῳ τῇ 18 Ἰανουαρίου 1887. Ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τοῦ Αὐτοκρατορικοῦ Γερμανικοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Ἰνστιτούτου.» Καὶ ταῦτα μὲν, κύριοι Βουλευταὶ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς γενικὰς κατηγορίας, αἱ ὁποῖαι ἀπηυθύνθησαν κατὰ τῆς ἡμετέρας Ἑταιρίας. Ἀλλ’ οἱ κατήγοροι αὐτῆς προέβησαν καὶ περαιτέρω, καὶ ἐπελήφθησαν καὶ τῆς ἐξετάσεως τῶν περὶ αὐτῆς λεπτομερειῶν, καὶ ὡμίλησαν περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἑταιρίας, καὶ ὡμίλησαν περὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς, καὶ ὡμίλησαν περὶ τῆς ἐσωτερικῆς αὐτῆς ἐν γένει ὑπηρεσίας, κακίζοντες βεβαίως πάντα ταῦτα. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ζητήσω ἐνταῦθα παρ’ ἡμῶν τὴν ἄδειαν, ν’ ἀπευθύνω πρὸς αὐτοὺς μίαν παρατήρησιν, παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν καὶ οἱ ἴδιοι ὤφειλον οἴκοθεν νὰ ἐννοήσωσι, τὴν παρατήρησιν δηλαδὴ, ὅτι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία εἶναι σωματεῖον ἰδιωτικὸν καὶ ἀνεξάρτητον, ξένον ὅλως τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, καὶ ἑπομένως ἐντελῶς διαφεῦγον, ἄνευ ἀμφιβολίας τινὸς, τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ κατηγορήσαντες τῆς Ἑταιρίας ταύτης, ἔχωσι τὴν ἀξίωσιν, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ διδάξωσι τοὺς γηραιοὺς ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ 30 καὶ 40 ὅλων ἐτῶν ἀφιεροῦσι τὸν χρόνον καὶ τὰς δυνάμεις αὐτῶν εἰς τὰ ἀρχαιολογικὰ ἐν Ἑλλάδι ἔργα, ἐὰν νομίζωσιν, ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ καθοδηγήσωσι καὶ διαφωτίσωσι τὴν Ἑταιρίαν τὴν Ἀρχαιολογικὴν εἰς τὴν πορείαν αὐτῆς, ἠδύναντο νὰ προσέλθωσιν εἰς τὰς γενικὰς συνελεύσεις τῶν ἑταίρων, αἵτινες συγκροτοῦνται δὶς τοῦ ἔτους καὶ πολλάκις πλέον ἢ δὶς, καὶ εἰς αὐτὰς, ἀντιμετωπίζοντες τοὺς γηραιοὺς ἐκείνους καθηγητὰς, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλεσαν καὶ ἀποτελοῦσι τὴν ψυχὴν τῆς Ἑταιρίας, νὰ καταδείξωσιν εἰς αὐτοὺς τὰς ἐλλείψεις καὶ τὰ λάθη αὐτῶν, καὶ καθοδηγοῦντες οὕτω τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, ὡς πρὸς τὰ ἀληθῆ καὶ ὀρθὰ μέτρα τῆς προαγωγῆς αὐτῆς, νὰ πράξωσιν ἐκεῖ ἐπωφελῶς καὶ ἁρμοδίως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνωφελῶς καὶ ἀναρμοδίως πράττουσιν ἐνταῦθα.

§25ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας λίαν ὀρθῶς εἶπεν, ὅτι ἡ ἔρευνα τῶν κατὰ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν ἐκβαίνει τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἐπελήφθη ἐξ ἐπαγγέλματος τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Ἐὰν ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ἐξέφρασα ἐπὶ τοῦ λαχειοφόρου δανείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας τὰς ἰδέας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τοῦτο ἔπραξα, καθ’ ὃ εἶχον καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον....

§26ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τὰς ἰδικάς σας γνώμας ἐξεφράσατε.

§27ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπαρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀνέπτυξα τὸ θέμα τοῦτο, ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις προβαίνῃ εἰς θυσίαν, εἰς ἐγγύησιν, εἰς μέτρον χρηματικὸν οἱονδήποτε, τοῦτο ὀφείλει νὰ τὸ κάμῃ δι’ ἑαυτὴν, ὀφείλει αὐτὴ νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρέχει εἰς ἰδιωτικὴν Ἑταιρίαν, ὅπως ἀκριβῶς τὴν ὠνόμασε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος κ. Κοντόσταυλος, ὀφείλει, λέγω, νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν μέσων τούτων διὰ τῶν ἰδίων ἑαυτῆς ὀργάνων. Τοῦτο ὑπῆρξε τὸ θέμα. Ἐὰν παρεκβατικῶς, καὶ ὅπως ὑποστηρίξω τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καὶ ἔχει καθῆκον νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα αὐτὴ διὰ τῆς ἐγγυήσεως αὐτῆς, οὕτως εἰπεῖν, χορηγεῖ εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ἐὰν ὑπεστήριξα τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε διὰ τῶν ἰδίων αὑτῆς ὀργάνων νὰ ἐνεργήσῃ, καὶ ὄχι διὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, βεβαίως τοῦτο ἦτο ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν δικαιωμάτων μου ὡς Βουλευτοῦ, καὶ δὲν ἕπεται ἐκ τοῦ ὅτι ἐνεθάῤῥυνον τὴν Κυβέρνησιν, ἁρμοδίαν νὰ ἐνεργῇ αὕτη, ὅτι καὶ ἠρνούμην πᾶσαν ἀξίαν εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἔχει τὴν ἱστορίαν της, ἔχει τὰς ὑπηρεσίας της, ἀλλ’ ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία δὲν παρέχει ἐκεῖνα τὰ ἔκτακτα διδόμενα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ δικαιολογήσωσι τὴν προτίμησιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δικαιολογήσωσι τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ἐνεργῇ διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς ὑπαλλήλων, ἐννοεῖ νὰ ἐνεργήσῃ δι’ ἰδιωτικῆς ἑταιρίας, ὅπως τὴν ὠνόμασεν ὁ κ. Κοντόσταυλος. Εἶπον δὲ, ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ αὕτη Ἑταιρία — καὶ μεταχειρίζομαι ἀκριβῶς τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Κοντοσταύλου — εἶναι ἥκιστα ἐπιστημονική. Καὶ βεβαίως δὲν ἀποδεικνύεται τὸ ἐναντίον. Διότι, ἐὰν ἀναγνώσωμεν τὸν κατάλογον τῶν ἑταίρων, πειθόμεθα, ὅτι οὗτοι εἶναι ἄριστοι πολῖται, ἀλλὰ ξένοι σχεδὸν πάντες πρὸς τὴν ἀρχαιολογίαν, δὲν ἀποτελοῦσιν Ἰνστιτοῦτον, ὅπως ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου μᾶς ὡμίλησε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Κοντόσταυλος. Ἐὰν ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἦτο ἐπιστημονικὸν σωματεῖον, ὅπως τὸ ἐν Γερμανίᾳ Ἰνστιτοῦτον, θὰ ἐνόουν τὴν προτίμησιν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐνόουν ἔν τινι μέτρῳ, ὅτι ἀπεκδύεται τῆς πρωτοβουλίας αὑτῆς, ὅτι ἀπεκδύεται τῶν καθηκόντων καὶ τῆς ἁρμοδιότητός της. Ὅταν ὅμως τὸ σωματεῖον δὲν ἦναι ἐπιστημονικὸν, τότε ἡ προτίμησις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ. Ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας ὡς σωματείου ἁρμοδίου, ἀλλ’ ἀπεδείχθη ἀκριβῶς εἰς τὴν συζήτησιν, ὅτι τὸ σωματεῖον τοῦτο, δηλαδὴ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἑταιρίας, ἀπαρτίζεται τὸ πλεῖστον ἐξ ὑπαλλήλων τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ἐφόρων τῆς Ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας. Διὰ ταῦτα καὶ ὄχι ἄνευ ἁρμοδιότητος, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Κοντόσταυλος, ἐπιλαμβάνομαι τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ἀξίας μιᾶς ἰδιωτικῆς Ἑταιρίας. Διὰ ταῦτα παρενέβην εἰς τὴν ὑπόθεσιν σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐξέφρασα τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποσυρθῇ ἐκ τῆς ἐνεργείας ταύτης, ἔπρεπεν αὐτὴ νὰ ἀναλαμβάνῃ τὴν εὐθύνην τῶν ἐργασιῶν, παρεκβατικῶς δὲ μόνον ὡμίλησα περὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, εἰπών, ὅτι αὕτη δὲν συγκροτεῖ σωματεῖον ἐπιστημονικόν, ἀλλὰ πατριωτικὸν, ἂν θέλητε, σωματεῖον.

§28ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀκατονόμαστον, εἴπετε.

§29ΚΟΖΑΚΗΣ. Σωματεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν παρουσιάζει ἤδη ἐπιστημονικὴν ἁρμοδιότητα τοιαύτην, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπεκδύηται τῶν ἰδίων αὑτῆς δικαιωμάτων καὶ τῆς ἰδίας αὑτῆς εὐθύνης. Ταῦτα μὲν ἐν ὀλίγοις εἰς ἀπάντησιν τῶν μομφῶν, αἵτινες ἀπηυθύνθησαν κυρίως πρὸς δύο μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἅτινα ὡμίλησαν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ὁ κ. Κοντόσταυλος ἀπηυθύνετο βεβαίως πρὸς τὸν κ. Πετρίδην καὶ πρὸς ἐμέ. Ἀλλ’ ἐὰν εἴχομεν καιρὸν, καὶ ἐὰν ἦτο τοῦ συνεδρίου τούτου ἔργον, νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἀναλύσεως τοῦ ἐγγράφου, τοῦ τόσον ἁβρόφρονος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνέγνωσεν ἐδῶ ὁ κ. Κοντόσταυλος, ἠδυνάμεθα ἴσως νὰ μετριάσωμεν τὸν ἐνθουσιασμὸν, τὸν ὁποῖον πιστεύει, ὅτι διήγειρε τὸ ἔγγραφον τοῦτο. Πλὴν βεβαίως δὲν εἶναι τοῦ παρόντος ἡ τοιαύτη ἀνάλυσις, ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ ἁβροφροσύνη τῶν ξένων δὲν ἀποτελεῖ ἀκριβῶς τίτλους ἱστορικούς διὰ τὴν Ἑταιρίαν, ἠδυνάμεθα, φέρ’ εἰπεῖν, νὰ ὑπενθυμίσωμεν, ὅτι τὸ Διονυσιακὸν θέατρον ὑπῆρξεν ἀκριβῶς μία ἀποτυχία τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, διότι ὅταν ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία διὰ τοῦ ἁρμοδίου αὑτῆς προσώπου, διὰ τοῦ Προέδρου αὑτῆς, ἀνεκήρυξεν ἀπέναντι τῆς Εὐρώπης, ὅτι δὲν ὑπάρχει τὸ Διονυσιακὸν θέατρον, ὅτι ἀπέτυχον αἱ ἀνασκαφαὶ αὑτῆς, τότε ἦλθεν ὁ Στρὰκ, ὅστις δι’ ἐπιστημονικῆς ἐργασίας εἶπεν, ὅτι, ἐὰν σκάψητε τόσα μέτρα εἰς ἀπόστασιν τόσων ἄλλων μέτρων ἀπὸ τοῦ δεῖνος σημείου, ἀπὸ τοῦ βωμοῦ τοῦ ναοῦ τοῦ Διονύσου, θέλετε εὕρει τὸ θέατρον, καὶ ἂν δὲν τὸ εὕρητε, τότε μόνον θὰ ἦναι ἀπόδειξις, ὅτι κατεστράφη. Καὶ πράγματι τὴν ἐργασίαν ταύτην τὴν ἔκαμεν ὁ Στράκ, καὶ εὗρε τὸ Διονυσιακὸν θέατρον, τὸ ὁποῖον ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία εἶχε κηρύξει ὡς μὴ ὑπάρχον. Ἀλλὰ δὲν εἰσερχόμεθα εἰς τοιαύτας ἀναλύσεις, διότι περὶ τούτου δὲν πρόκειται. Ἡμεῖς εἴμεθα πολιτικὸν σῶμα, καὶ ὡς τοιοῦτον δικαίωμα ἔχομεν νὰ ἐλέγξωμεν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ τῇ εἴπωμεν, ὅτι κακῶς πράττει, ὅταν χορηγῇ 200,000 χρυσῶν φράγκων κατ’ ἔτος εἰς μίαν ἰδιωτικὴν Ἑταιρίαν, καὶ δὲν δαπανᾷ ταῦτα αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὠργανωμένην ἐπὶ τούτῳ ὑπηρεσίαν.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ συνεχίσω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος, ὅπερ ἀνέπτυξαν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐβοίας συνάδελφος, ὡς Πρόεδρος τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐκ Κεφαλληνίας. Νομίζω, ὅτι ἡ θέσις καὶ ἡ πορεία τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἥτις, ἀναλόγως τῶν μέσων, ἅτινα διαθέτει, παρέσχεν εἰς τὴν ἐπιστήμην ὑπηρεσίας ἀξίας λόγου, καὶ αἵτινες δύνανται νὰ μᾶς γεννήσωσι τὴν ἐλπίδα, ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ διορθώσῃ τὰς ἐν αὐτῇ ὑφισταμένας ἐλλείψεις, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα, ὅπερ πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ σήμερον. Τὸ ζήτημα, ὅπερ ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν, εἶναι κυρίως αἱ οὐσιαστικαὶ διατάξεις τοῦ περὶ λαχείου νομοσχεδίου. Ἐκφράσας ἐπ’ αὐτῶν τὴν γνώμην μου, δὲν ἤθελον λάβει καὶ ἐκ δευτέρου τὸν λόγον σήμερον, ὅτε πρόκειται ν’ ἀρξώμεθα τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δὲν ἐθεώρουν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς καὶ τὸ ἕτερον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν συνομολόγησιν καὶ τροπὴν δανείων, ἀμέσως καὶ στενῶς συνδεόμενα μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἂν δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων τούτων, οὐ μόνον δὲν παρεμποδίζει τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἀπεναντίας εὐκολύνει καὶ ἁπλοποιεῖ αὐτήν. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ λαχειοφόρου δανείου ὀλίγα θὰ προσθέσω, εἰς συμπλήρωσιν τῶν ὅσων εἶπον κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ συζήτησιν, καὶ εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντικρούων τὰ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου παρ’ ἡμῶν λεχθέντα, ἀνέπτυξεν, ἐκφράσας διαφόρους ἰδέας, πολὺ ἐχούσας τὸ παράδοξον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρέστησεν ὡς ἀληθῆ πακτωλόν, ἀπείρους δυνάμενον νὰ φέρῃ ὠφελείας εἰς τὸν τόπον. Δι’ αὐτοῦ θὰ πορισθῶμεν χρήματα ἄφθονα καὶ εὐθηνὰ θὰ τρέψωμεν δάνεια, θὰ καταργήσωμεν χρεωλύσια, καὶ θ’ ἀπαλλαγῶμεν σπουδαίου μέρους τῶν χρεῶν ἡμῶν. Περὶ τοῦ ζητήματος τῆς τοιαύτης εὑρέσεως χρημάτων, ὡς καὶ περὶ τῆς τροπῆς δανείων καὶ καταργήσεως χρεωλυσίων, νομίζω περιττὸν νὰ ἐκταθῶ, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου, τοῦ γενικώτερον σχετιζομένου μετ’ αὐτῶν. Ὀλίγας ὅμως λέξεις νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω ἐπὶ τῆς παραδόξου ἰδέας, ἣν ἐξέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, παραστήσας, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν χρεωλυσίων τὸ Δημόσιον δὲν ἀπολαμβάνει μόνον τὴν εὐκολίαν τῆς ἀναβολῆς τῆς πληρωμῆς αὐτῶν, ἀλλ’ ὠφελεῖται καὶ τὸν τόκον τοῦ μὴ πληρονομένου κεφαλαίου. Τὸ χρεωλύσιον, Κύριοι, δὲν εἶναι ἄλλο τι, εἰμὴ κεφάλαιον, προσδιωρισμένον πρὸς ἀγορὰν ὁμολογιῶν δημοσίου χρέους, ἃς ἐξοφλεῖ· αἱ ὁμολογίαι αὗται φέρουσι τόκον, τὸ δὲ οὕτω χρησιμοποιούμενον χρεωλύσιον εἶναι ἔντοκος τοποθέτησις κεφαλαίου. Οὐδεμία ἑπομένως ὠφέλεια τόκου προσγίνεται εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς καταργήσεως χρεωλυσίου τινός. Ἀνεξαρτήτως δὲ τῶν πολλῶν καὶ ποικίλων ὑλικῶν ὠφελειῶν, ἃς κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν θὰ φέρῃ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ θέλει ὑπηρετήσει ὡσαύτως καὶ τὰς διοικητικὰς ἡμῶν ἐλευθερίας. Ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἰδεῶν καὶ τοῦ πνεύματος τῆς ἀκράτου συγκεντρώσεως, ἥτις ἐπικρατεῖ εἰς ὅλα αὐτοῦ τὰ μέτρα, ὁ κ. Πρωθυπουργός, πικρῶς εἰρωνευόμενος, παριστᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς προϊὸν ἀποκεντρωτικῶν σκέψεων, διότι ἀφίνει εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἐπιστημονικῶν, οἷά εἰσιν αἱ ἀνασκαφαὶ πρὸς εὕρεσιν καὶ μελέτην τῶν ἀρχαιοτήτων. Ὅλα τὰ προτερήματα ταῦτα τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι, κατὰ τὴν κοινὴν φράσιν, ἢ ἁπλοῦν χρύσωμα τοῦ καταποτίου, ὅπερ πρόκειται νὰ καταπίῃ τὸ Ἔθνος διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μολύσματος τῶν λαχείων. Ἡ μόνη ὠφέλεια, ἣν παρέχει τοῦτο εἰς τὸ Δημόσιον, εἶναι ἡ διαφορὰ τοῦ τόκου μεταξὺ τῶν 4 ἢ 3½%, ἅτινα θὰ πληρώσωμεν εἰς τὸ λαχεῖον, καὶ τῶν 6% περίπου, ἅτινα ἠθέλομεν πληρώσει εἰς ἁπλοῦν δάνειον 13 ἢ 14 ἑκατομμυρίων. Ἀνέρχεται δὲ ἡ ὠφέλεια αὕτη περίπου εἰς 250,000 φρ. κατ’ ἔτος, ὧν τὰς 200 χιλιάδας θέλει λάβει ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία. Ἡ ὠφέλεια δὲ αὕτη δὲν ἰσοφαρίζει τὴν βλάβην, ἣν θέλει φέρει ἡ εἰς τὸν τόπον εἰσαγωγὴ τοῦ μολύσματος τῶν λαχείων. Τοῦτο δ’ ἐννοῶν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου μελλόντων νὰ προκύψωσιν ὑλικῶν ὠφελημάτων, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὸν θεσμὸν τοῦ λαχείου καὶ ὑπὸ ἠθικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Καὶ τὴν μὲν ἠθικότητα αὐτοῦ ἐστήριξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ παράδειγμα τοιούτων ἐν Εὐρώπῃ συστηθέντων χάριν ἱερῶν σκοπῶν, πρὸς κατασκευὴν π. χ. ἐκκλησιῶν. Ἀφοῦ διάφορα ἐκκλησιαστικὰ σωματεῖα, μεταξὺ τῶν ὁποίων διακρίνεται τὸ τῶν Ἰησουϊτῶν, διὰ τοῦ λαχείου κατεσκεύασαν ἐκκλησίας, διατὶ ἡμεῖς νὰ μὴ ἀνασκάψωμεν δι’ αὐτοῦ τὰς ἀρχαιότητάς μας; Ἀφοῦ ἡ κατασκευὴ ἐκκλησιῶν ἐξήγνισεν ἄλλα λαχεῖα, ἕπεται, ὅτι ἡ ἀνασκαφὴ τῶν ἀρχαιοτήτων θέλει ἐξαγνίσει καὶ τὸ παρ’ ἡμῖν εἰσαγόμενον. Ταῦτα ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὰ ἐκκλησιαστικὰ ταῦτα σωματεῖα πρεσβεύουσι τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁ σκοπὸς ἐξαγιάζει τὰ μέσα. Θὰ ἐφαρμόσωμεν λοιπὸν καὶ ἡμεῖς τὴν ἀρχὴν ταύτην εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν; Θὰ ἐφαρμόσωμεν ὡσαύτως καὶ τὴν ἑτέραν ἀρχὴν, ἣν ἀσπάζονται καὶ ἐφαρμόζουσι τὰ σωματεῖα ταῦτα, τὴν ἀρχὴν δηλαδὴ, ὅτι ὁ λαὸς πρέπει νὰ σκληραγωγῆται καὶ ὑποφέρῃ εἰς τὴν παροῦσαν ζωὴν, καὶ ὅτι ὁ ἔχων δύο χιτῶνας πρέπει νὰ δίδῃ τὸν ἕνα εἰς τὸν πλησίον αὐτοῦ; Ἂν ἐπὶ τοιαύτης ἀρχῆς θέλωμεν νὰ στηρίξωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἐὰν σκοπῶμεν νὰ στερήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πάσης ἀπολαύσεως καὶ εὐημερίας, καὶ ἀφήσωμεν εἰς ἕκαστον Ἕλληνα ἕνα μόνον χιτῶνα, τότε τὸ λαχεῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἓν ἐκ τῶν μέσων, τῶν δυναμένων νὰ φέρωσι τοιαῦτα ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἑτέρων, μᾶλλον πρακτικῶν, ἐπιχειρημάτων ἠθέλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου παρ’ ἡμῖν εἰσαγωγὴν τῶν λαχείων. Ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ πρῶτον τὸ λαχεῖον, ἀλλ’ ἀντικαθιστᾷ τὸ ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας σχηματισθὲν διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου, καὶ ὅτι τὰ γραμμάτια τοῦ λαχείου τούτου δὲν πρόκειται νὰ πωληθῶσιν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ βλάψωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ λαχεῖον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, τὸ σχηματισθὲν διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ Ὀκτωβρίου 1888, εἶναί τι ἀνάλογον πρὸς τὸ σχηματισθὲν διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1874. Ἐὰν δὲ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ λαχείου τοῦ 1874 κρίνωμεν τὰς συνεπείας, ἃς ἤθελε φέρει ἡ ἐκτέλεσις τοῦ Διατάγματος τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου, ἀδιστάκτως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ λαχεῖον τοῦτο δὲν ἤθελεν ἐγείρει παρὰ τῷ λαῷ τὸ αἴσθημα τοῦ παιγνιδίου. Τὰ ποσὰ, ἅτινα εἰσέπραττεν ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία διὰ τοῦ λαχείου τοῦ 1874, εἰσὶ σχετικῶς ἀσήμαντα, τὸ πλεῖστον δ’ αὐτῶν μέρος εἰσέπραξεν ὡς συνδρομὴν πρὸς αὐτὴν μᾶλλον, παρὰ ὡς μέσον κέρδους παρὰ τῶν ἀγορασάντων γραμμάτια. Τοιαῦτα δὲ ἤθελον εἶσθαι καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ λαχείου τοῦ παρελθόντος Ὀκτωβρίου. Τὸ λαχεῖον ὅμως, ὅπερ εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, σχηματίζεται ἐπὶ ὅλως διαφόρων βάσεων. Ἐν ᾧ τὰ γραμμάτια τοῦ καταργουμένου λαχείου ἤθελον ἰσχύει διὰ μίαν μόνον κλήρωσιν, τὰ τοῦ νέου λαχείου θὰ ἰσχύωσιν ἐπὶ 65 ἔτη δι’ ὅλας τὰς κληρώσεις αὐτοῦ. Ἐντὸς δὲ τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος θὰ κληρωθῶσιν εἰς τιμὴν κατά τι ἀνωτέραν τῶν 10 δραχμῶν τῆς ὀνομαστικῆς αὐτῶν ἀξίας. Κατὰ τὸν μηχανισμὸν δὲ, τὸν ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου διαγραφόμενον, κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, ἐν οἷς θὰ πωληθῶσι τὰ γραμμάτια εἰς τὸν λαὸν, θὰ δοθῶσι μεγάλοι λαχνοὶ, 50, 80 καὶ 100 χιλιάδων φράγκων, οἵτινες θὰ ἐλαττωθῶσι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀλληλοχρέου λογαριασμοῦ, ὃν καθιερώνει ἡ § δʹ τοῦ ἀριθ. 5. Καὶ ἄλλοι δὲ θὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἑλκυστικοὶ ὅροι, οὓς δὲν γνωρίζομεν, διότι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, οὗτοι ἀποτελοῦσιν ἐφεύρεσιν, ἣν οἱ ἀνάδοχοι τοῦ λαχείου κρατοῦσι μυστικήν, καὶ δὲν θὰ δείξωσιν, εἰμὴ ὅταν θὰ ἐκτελέσωσιν αὐτήν. Τὸ λαχεῖον τοῦτο εἶναι πρὸς τὸ καταργούμενον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ὅ,τι εἶναι εἰς τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας εἷς σιδηρόδρομος πρὸς μίαν ἡμίονον. Οἵαν εὐκολίαν παρέχει εἰς τὴν συγκοινωνίαν ὁ σιδηρόδρομος, ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν ἡμίονον, τοιαύτην παρέχει εἰς τὸ παιγνίδιον καὶ τὴν ὀκνηρίαν τὸ νέον λαχεῖον, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ καταργούμενον. Ἀλλά, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν τὸ ἐναντίον, πάλιν δὲν ἕπεται, ὅτι τὸ Διάταγμα τοῦ Ὀκτωβρίου δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς δικαιολογία πρὸς εἰσαγωγὴν καὶ ἐγκαθίδρυσιν παρ’ ἡμῖν τοῦ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἐπιβλαβοῦς θεσμοῦ τῶν λαχείων. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβές, ὅτι τὰ γραμμάτια τοῦ ἐκδοθησομένου λαχείου θὰ πωληθῶσιν ὅλα σχεδὸν ἐν Αὐστρίᾳ. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι πολλὰ καὶ ποικίλα λαχεῖα, ἅτινα, ὡς ἀνέπτυξε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν μιᾷ τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, εἶναι γνωστὰ ἐν τῷ τόπῳ καὶ μεθ’ ὧν ὁ λαὸς εἶναι ἐξῳκειωμένος. Οἱ μέλλοντες νὰ ἐκδώσωσι τὸ λαχεῖον ἀποβλέπουσι κυρίως εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κοινόν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον εἰς τοὺς λαοὺς τῆς Αὐστρίας. Ἂν ἀπέβλεπον μόνον εἰς τοὺς λαοὺς τούτους, ἠδύναντο νὰ σχηματίσωσι λαχεῖον ὑπὸ ὅρους συμφερωτέρους ἐκείνων, οὓς προτείνουσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἠδύναντο νὰ ἀγοράσωσιν 26,000 ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, ὅπερ ἀναντιῤῥήτως εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον Ἑλληνικὸν δάνειον, νὰ καταθέσωσι ταύτας εἴς τινα τῶν μεγάλων Τραπεζῶν τῆς Εὐρώπης, νὰ λάβωσι τὸ ἐξ αὐτῶν ἐτήσιον ἔσοδον, ἀνερχόμενον ἀκριβῶς εἰς 520,000 φράγκα, καὶ μορφώσωσιν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς ἀμοιβὰς καὶ τοὺς λαχνοὺς καθ’ ὃν τρόπον θὰ μορφώσωσιν αὐτοὺς ἐπὶ τῇ ἐτησίας πληρωμῆς τῶν 520,000, ἣν θὰ λαμβάνωσι παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Εὐκόλως δὲ ἠδύναντο νὰ εὕρωσι σκοπόν τινα, ἀρχαιολογικὸν ἢ ἐπιστημονικόν, δικαιολογοῦντα τὴν ἔκδοσιν τοῦ λαχείου καὶ χρησιμεύοντα ὡς ἀφορμή, ὅπως λάβωσι τὴν πρὸς ἔκδοσιν αὐτοῦ ἀπαιτουμένην ἄδειαν ἐν Αὐστρίᾳ. Ἡ ἀγορὰ τῶν 26,000 ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἤθελεν ἀπαιτήσει δαπάνην 10 μόνον ἑκατομμυρίων, ἀντὶ τῶν 14 ἑκατομμυρίων, ἅτινα πρόκειται νὰ πληρώσωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ κυκλοφορία ὅμως τοῦ τοιούτου εὐωνοτέρου λαχείου, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἐπιτραπῇ ἐν Αὐστρίᾳ, ἤθελε βεβαίως ἀπαγορευθῆ ἐν Ἑλλάδι. Ἡ ἀπαγόρευσις δ’ αὕτη ἤθελε καταστήσει ἀδύνατον τὴν πώλησιν αὐτοῦ. Ἡ ἐν Αὐστρίᾳ πώλησις γραμματίων τοῦ λαχείου θὰ χρησιμεύῃ ὡς ἁπλῆ βάσις πρὸς προσδιορισμὸν τῆς τιμῆς αὐτῶν κατὰ τὴν ἐνταῦθα πώλησίν των. Τὰ προφυλακτικὰ δὲ μέτρα, ἅτινα λαμβάνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς περιορισμὸν τῆς ἐν Ἑλλάδι πωλήσεως καὶ κυκλοφορίας τοῦ λαχείου, καὶ ἡ ἀνάθεσις εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς ἐκποιήσεως τῶν γραμματίων κατ’ οὐδὲν θέλει παρεμποδίσει τὴν ἐν Ἑλλάδι πώλησιν τῶν πλείστων ἐξ αὐτῶν. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία θέλει μὲν ἔχει τὸ μονοπώλιον τῆς πωλήσεως αὐτῶν, καὶ θέλει θέτει ἐπ’ αὐτῶν ἰδίαν σφραγῖδα πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ μονοπωλίου τούτου, δὲν θὰ δύνηται ὅμως ν’ ἀρνηθῇ τὴν πώλησιν οἱουδήποτε ἀριθμοῦ γραμματίων εἰς πάντα, ζητοῦντα τοιαῦτα· τίς δὲ θὰ ἐμποδίσῃ τοὺς ἀναδεχθέντας τὸ λαχεῖον ν’ ἀγοράσωσι τὰ 19)20 τῶν γραμματίων, λάβωσιν αὐτά, φέροντα τὴν σφραγῖδα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, καὶ τὰ πωλήσωσιν ἐνταῦθα;

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δύναται νὰ τὰ πωλήσῃ, ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἐπιφυλάττομεν εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν τὸ δικαίωμα, ὅπως σφραγίσῃ μόνον τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ἀνάλογον.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁρίζετε τὸν ἀριθμὸν τῶν γραμματίων, ὧν μόνον ἡ κυκλοφορία θὰ ἐπιτρέπηται ἐν Ἑλλάδι;

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, κατὰ τὸν νόμον, ἔχει τὸ δικαίωμα, αὐτὴ νὰ κανονίζῃ τὸ ποσὸν τοῦ ὁποίου ἡ κυκλοφορία ἐπιτρέπεται. Τί λέγει ὁ νόμος; Ἀκριβῶς, ὅτι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία κανονίζει τὸ ποσὸν, τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ κυκλοφορία ἐν Ἑλλάδι, διότι αὕτη θέλει ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς πωλήσεως. Ἐπιφυλάττομεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Δὲν πρόκειται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης νὰ προσπορίσωμεν τῇ Ἀρχαιολογικῇ Ἑταιρίᾳ κέρδος διὰ τῆς εἰσπράξεως ποσοστοῦ τινος· πρόκειται μόνον νὰ τῇ χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα, ὅπως κανονίσῃ τὰ τῆς ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορίας τῶν γραμματίων οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ὦσι πλειότερα τῶν ὑπὸ τῆς ἀναλογίας τοῦ ἀριθμοῦ καὶ ἄλλων σκέψεων ὑπαγορευομένων.

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 5ου λέγει, ὅτι ἡ ἐκποίησις τῶν ὁμολογιῶν ἐν Ἑλλάδι ἀναγνωρίζεται ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, οὐδὲν ὅμως ἀναφέρει περὶ περιορισμοῦ τῶν γραμματίων, ὧν ἡ κυκλοφορία θὰ ἐπιτρέπηται ἐν Ἑλλάδι, μήτε περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, ἀναλόγως τῶν κατοίκων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Αὐστρίας, ἢ κατ’ ἄλλην τινὰ ἀναλογίαν.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία θὰ προσδιορίσῃ τὸ ποσὸν, ὅπερ θέλει κυκλοφορήσει.

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο δὲν ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἂν ὅμως πρόκηται νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων, ὧν θὰ ἐπιτρέπηται ἡ κυκλοφορία ἐν Ἑλλάδι, τότε βεβαίως τὸ κακὸν δὲν ἐκλείπει μὲν, ἀλλ’ ἐλαττοῦται. Ἂν ὅμως δὲν προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νομοσχεδίου, τότε ἔστε βέβαιοι, ὅτι τὰ 19)20 τῶν γραμματίων, ἅτινα νομίζετε, ὅτι θὰ πωληθῶσιν ἐν Αὐστρίᾳ, δὲν θὰ πωληθῶσιν ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι. Τοιαύτη φαίνεται ἡ πρόθεσις καὶ ὁ σκοπὸς τῶν συνομολογούντων τὸ λαχειοφόρον δάνειον. Σκοπὸς δὲ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅπως καὶ δι’ αὐτοῦ, ὡς καὶ διὰ τῶν ἄλλων δανείων, εὕρῃ χρήματα καὶ δαπανήσῃ ταῦτα. Ἡ ἀφθονία τῶν χρημάτων καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἐν γένει κατάστασις τῆς Εὐρώπης ὠθεῖ χρήματα καὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως καὶ πρὸς ὅλα ἐν γένει τὰ Κράτη, τὰ θέλοντα σήμερον νὰ δανεισθῶσι. Τοιαύτη εἶναι ἡ σήμερον ἐπικρατοῦσα ἐν τοῖς Εὐρωπαϊκοῖς Χρηματιστηρίοις αἰσιοδοξία καὶ κερδοσκοπικὴ ἐμπιστοσύνη. Τὴν ἔλευσιν χρημάτων ζητεῖ νὰ εὐκολύνῃ ἡ πολυδάπανος πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἀνοίγουσα ὅλας τὰς ὁδοὺς τῆς ἐλεύσεως αὐτῶν, καὶ τὴν τῶν λαχείων. Ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς δὲν ἔκρυψε τὴν πρὸς τὸ δαπανᾶν ἀπεριόριστον αὐτοῦ ῥοπὴν, ἡ ἱκανοποίησις τῆς ὁποίας ἀπαιτεῖ τὴν διὰ παντὸς μέσου εὕρεσιν χρημάτων. Ἀνέπτυξε μάλιστα ἄνευ δισταγμοῦ τὸ ἀξίωμα τῶν εὐθυμούντων ἀνθρώπων, οἵτινες θεωροῦσι πάντα τὰ τοῦ κόσμου μάταια, καὶ ὅτι ἐκεῖνο μόνον εἶναι ἀσφαλὲς κέρδος διὰ τὸν ἄνθρωπον, ὅπερ ἤθελε δαπανήσει καὶ ἀπολαύσει. Ἀσφαλέστερον κτῆμά ἐστι τὸ καταναλισκόμενον χρῆμα. Τοιοῦτον εἶναι τὸ ἀξίωμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ζητεῖ διὰ παντὸς μέσου νὰ εὑρίσκῃ χρήματα, ὅπως τὰ καταναλίσκῃ.

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦσιν ἄδειαν πρὸς ἔκδοσιν λαχειοφόρου δανείου, καὶ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην δὲν προσῆκε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία τῆς ἐρεύνης τῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, τῆς γενομένης ὑπό τινος συναδέλφου ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, οὐχὶ διότι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία εἶναι ἐπιστημονικὸν σωματεῖον, καὶ διὰ τὰς πράξεις αὐτῆς, τὰς παραλείψεις αὐτῆς, οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ὑπέχων εὐθύνην, ἀλλὰ διότι τὸ ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις, εἶναι ἐντελῶς ξένον τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, ἢ τὰ μέλη αὐτῆς, ἢ οἱ διοικοῦντες αὐτὴν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οὐδεμίαν βεβαίως ὑπέχουσιν εὐθύνην. Ἂν δὲ συνέπεσε νὰ ἦναι μέλος τοῦ Κοινοβουλίου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος αὐτῆς καὶ ἡμιλλήθη νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς πληροφορίας τινὰς, ἐὰν ὑπάρχῃ εὐθύνη ἐπὶ πλημμελεῖ ἐνεργείᾳ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει τοιαύτη, βεβαίως δὲν εὐθύνεται ἐνώπιον ἡμῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ οὔτε παρὰ τοῦ Προέδρου, οὔτε παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἐπὶ ταῖς τυχὸν ὑπαρχούσαις παραλείψεσι τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, διότι ἡμεῖς καλούμεθα σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν συμφέρῃ εἰς τὸ Κράτος νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκδώσῃ δάνειον, ἢ ἂν δὲν συμφέρῃ νὰ ἐνδώσωμεν εἰς τοῦτο. Τοῦτο δὲ εἶναι ἐντελῶς ἀλλότριον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Μοὶ φαίνεται, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ φίλοι μου ἠδύναντο νὰ ὠφεληθῶσι τῆς μετά τινας ἡμέρας συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται δι’ ἀρχαιολογικὰς ἐργασίας τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἠδύναντο νὰ ἐκφέρωσιν οἵαν ἂν ἔχωσι γνώμην περὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Μοὶ φαίνεται, δὲ, ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος ἐκ Κορίνθου Βουλευτὴς ὑπέβαλε πρό τινων ἡμερῶν, γνώμην δισταγμοῦ περὶ τὴν ἐπάρκειαν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἔχει ἐν ἐνεργείᾳ πρὸς διαφύλαξιν τῶν ἀνακαλυπτομένων διὰ τῶν ἐργασιῶν της θησαυρῶν, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ἀξία προσοχῆς καὶ συζητήσεως, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν, νὰ ἐπαναλάβῃ τοὺς δισταγμοὺς αὐτοῦ κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θέλομεν συζητήσει τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διὰ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, διότι τότε θέλει δοθῇ εὐκαιρία εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, τὰς πρὸς τὴν ἐπάρκειαν τῶν μέσων, ἢ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ μέτρων, διὰ τὴν διαφύλαξιν τῶν ἀνευρισκομένων διὰ τῶν ἀνασκαφῶν, τῶν ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἐνεργουμένων. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, τὸ κύριον ζήτημα, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ἐπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι ἂν συμφέρῃ εἰς τὸ Κράτος, ἂν δὲν ὑπάρχῃ λόγος, ἀποτρέπων ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ δώσωμεν τὴν ζητουμένην ἄδειαν πρὸς ἔκδοσιν δανείου λαχειοφόρου. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἐγὼ ἐξέθηκα τοὺς λόγους, τοὺς πείθοντάς με, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν ταύτην, διὰ τὴν ἀνηθικότητα τοῦ μέτρου τούτου. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ προβάλω καὶ ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξάγω ἐξ ἄλλης μελέτης, οὐχὶ τῆς ἠθικοπολιτικῆς ἐρεύνης τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ τῆς ταμιευτικῆς ἢ τῆς χρηματιστικῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου. Διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ τὰ κέρδη αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις προσδοκᾷ νὰ οἰκονομήσῃ ἐκ τοῦ δανείου, τοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητουμένου πρὸς ἔκδοσιν, εἶναι δυσανάλογα πρὸς τὰς μεγάλας ζημίας, τὰς ὁποίας ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου θέλει ἐπιφέρει εἰς τὸ Κράτος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποστηρίζων τὸ νομοσχέδιον, παρέστησεν, ὅτι ἀληθῶς πρόκειται νὰ συγκομίσωμεν μεγάλα κέρδη. Καὶ ἐν πρώτοις ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ λάβωμεν παρὰ τῶν ἐκδοτῶν τοῦ λαχείου τούτου εἴτε 9 εἴτε 10 ἑκατομμύρια διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ὅτι ἐκτὸς τούτου θέλει λάβει 4 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θέλει κρατήσει καὶ διαθέσει εἰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸν τόκον ὅμως πρὸς 5% θέλει πληρόνει κατ’ ἔτος εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Λοιπὸν ἐκ τοῦ δανείου τούτου προσδοκᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πορισθῇ, τέσσαρα μὲν ἑκατομμύρια ἄνευ τόκου, δωρεὰν, 9 δὲ ἢ 10 ἑκατομμύρια μετὰ τόκου, ἀντὶ δὲ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τῶν μετὰ τόκου, καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων, τῶν ἄνευ τόκου, θέλομεν πληρόνει μόνον 520,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ὅσα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θέλει πληρωθῆ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τοῦ ποσοῦ τῶν 9 ἢ 10 ἑκατομμυρίων, δέν μοι δίδουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδεχθῶ ὡς βάσιμον, ὅτι θέλει λάβει τὸ δημόσιον ταμεῖον δέκα ἢ ἐννέα ἑκατομμύρια, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐτήρησε γλῶσσαν ἀμφίβολον περὶ τούτου. Ἐπειδὴ ὅμως ἀγορεύω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὀφείλω νὰ ἀποδεχθῶ ὡς πιθανὰς τὰς συμφερωτέρας ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐπελευσομένας συνεπείας, ἑπομένως ν’ ἀποδεχθῶ, ὅτι 10 ἑκατομμύρια θέλουσι πληρωθῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπὶ τόκῳ, τέσσαρα δὲ ἄνευ τόκου, ἑπομένως ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον θέλει πληρώσει τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπέναντι τῶν 14 ἑκατομμυρίων, καὶ νὰ ἴδωμεν πόσον κέρδος προέρχεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τῆς ἐκδόσεως τοιούτου δανείου. Ἂν τὰ ἑκατομμύρια ἦναι δέκα καὶ ἐδανειζόμεθα αὐτὰ παρά τινος Τραπέζης, ἠθέλομεν πληρώσει τόκον 6% τὸ πολύ. Λέγω «τὸ πολὺ» διότι αἱ τελευταῖαι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν, μοὶ ἐφάνησαν, ὅτι ἐνεῖχον τὴν πρόθεσιν, νὰ παραστήσωσι τοσοῦτον εὐχάριστον τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, ὥστε δύναμαι νὰ προσδοκῶ, ὅτι εἰσερχόμεθα εἰς νέαν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλομεν πλέον πληρόνει τόκον ὀλιγώτερον τῶν 6%. Ἀλλὰ, καὶ μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς εὐχαρίστους πληροφορίας, ἂν ἀποδεχθῶ, ὅτι θέλομεν πληρώσει εἰς τὸν τραπεζίτην, παρ’ οὗ θέλομεν δανεισθῆ, μόνον 6%, τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλει ἐπιβαρυνθῆ δι’ 600,000, ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ πληρόνωμεν μόνον 520,000, οἰκονομοῦμεν οὕτως 80,000 φράγκων κατ’ ἔτος ἐκ τοῦ τόκου τῶν 10 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ οἰκονομοῦμεν προσέτι καὶ ἐκ τοῦ τόκου τῶν 4,000,000, τὰ ὁποῖα θέλομεν λάβει καὶ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ὁποίων θέλει πληρόνεσθαι ἐτήσιος τόκος εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τόκος τῶν 4 ἑκατομμυρίων, τὸν ὁποῖον οἰκονομοῦμεν, ὑπολογιζόμενος πρὸς 6%, ἀνέρχεται εἰς 240,000, οἰκονομοῦμεν οὕτω κατ’ ἔτος 240,000 ἐκ τοῦ τόκου τῶν 4,000,000, καὶ 80,000 δραχ. ἐκ τοῦ τόκου τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τὸ ὅλον 320,000. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο μᾶς δωροῦσιν οἱ δανεισταὶ τοῦ λαχειοφόρου δανείου; Τὸ ποσὸν τῶν 320 χιλιάδων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον οἰκονομοῦμεν, εἶναι δῶρον, τὸ ὁποῖον μᾶς δίδουσι, καὶ ἡμεῖς μετὰ χαρᾶς καὶ εὐγνωμοσύνης πρέπει ν’ ἀποδεχθῶμεν αὐτὸ, κατὰ χρόνους μάλιστα, καθ’ οὓς τὰ χρήματα δὲν εἶναι ἄφθονα ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν; Οἱ δανεισταὶ μᾶς δίδουσι 14 ἑκατομμύρια, διότι θέλουσι λάβει 20 ἑκατομμύρια, καὶ θέλουσι λάβει αὐτά; οὐχὶ παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλ’ ἐκ μιᾶς ἄλλης πηγῆς, ἐκ τῆς πηγῆς ἐκείνης, ἐκ τῆς ὁποίας ἀντλεῖ καὶ πορίζεται τὰ μέσα τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι, καθ’ ἣν ἔχω γνώμην, ἡ ὁποία δὲν μετεβλήθη ἐκ τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὅτι ἔλαβε, τὸ δάνειον θὰ κυκλοφορήσῃ ἐν τῇ Ἑλλάδι, καὶ τὰ γραμμάτια τοῦ λαχείου θέλουσι τοποθετηθῆ ἐν Ἑλλάδι, καὶ θέλουσιν ἀγορασθῆ ὑπ’ Ἑλλήνων, ἀσήμαντον δὲ ποσὸν θέλει τοποθετηθῆ ἐν Αὐστρίᾳ. Ἂν λοιπὸν ἡ γνώμη μου αὕτη ἦναι ἡ ἀληθὴς γνώμη, ἂν πιστεύω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει πληρώσει 6 ἑκατομμύρια ἑκουσίως μὲν, πλανώμενος, δελεαζόμενος ἢ παγιδευόμενος ὑπὸ τῆς ἐλπίδος τοῦ κέρδους τῆς τύχης, θέλει πληρώσει ὅμως 6 ἑκατομμύρια περισσότερα, ἀφ’ ὅσα θέλει εἰσπράξει τὸ δημόσιον ταμεῖον, τότε τὸ κέρδος, τὸ παραγόμενον, τῶν 320 χιλιάδων, πρέπει νὰ ἀναγάγω εἰς κεφάλαιον, τὸ δὲ κεφάλαιον τῶν 6 ἑκατομμυρίων, ἤτοι τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει καταβληθῆ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς 320 χιλιάδας, τὰς ὁποίας οἰκονομοῦμεν. Καὶ ταῦτα μὲν ἂν πρόκηται περὶ 10 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ἂν τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ πληρωθῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἦναι μόνον 9 ἑκατομμύρια, — καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν μὲ ἐνισχύουσι διδόμενά τινα, τὰ ὁποῖα προσφάτως παρεισέφρησαν ἐν ταῖς ὑπουργικαῖς ἐφημερίσιν, αἱ ὁποῖαι συμβουλεύουσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ πλανηθῇ καὶ ἀποδεχθῇ τὴν γενομένην εἰς αὐτὴν πρότασιν τῶν ζητησάντων νὰ συναγωνισθῶσι πρὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Βιέννης Union Bank, νὰ μὴ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν αὐτῶν· αὐταὶ δὲ αἱ συμβουλαὶ καὶ αἱ παρακελεύσεις τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μοὶ ἐφάνησαν, ὅτι εἶναι προοίμιον τῆς μὴ ἀποδοχῆς, ἤτοι τῆς ἀποῤῥίψεως τῶν γενομένων ἐντεῦθεν προτάσεων, καὶ ὅτι ἑπομένως τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει λάβει τὸ Δημόσιον, θέλει πιθανῶς συνίστασθαι μόνον εἰς 9,000,000, — ἂν λοιπὸν 9,000,000 πρόκηται νὰ λάβῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, τότε τὸ κέρδος τοῦ δημοσίου ταμείου εἶναι μικρότερον· διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δανεισθῶμεν παρά τινος τραπεζίτου διὰ δανείου ὁμαλοῦ τὰ 9 ἑκατομμύρια, ἐπὶ τόκῳ 6%, ἠθέλομεν πληρώσει 540,000, ἐνῷ τώρα, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, πρόκειται νὰ πληρώσωμεν 520,000, ἑπομένως κερδαίνομεν, οἰκονομοῦμεν μόνον 20,000, αἵτινες, προστιθέμεναι εἰς τὰς 240,000, τὰς ἀποτελουμένας ἐκ τοῦ τόκου τοῦ δανείου τῶν 4,000,000, τοῦ ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἀνάγουσι τὸ κέρδος τοῦ Ταμείου εἰς 260,000. Ἑπομένως, ἀντὶ τῶν 260,000, τὰς ὁποίας θέλομεν οἰκονομήσει, προτιμῶντες τὸ δάνειον τὸ λαχειοφόρον, ἀντὶ τοῦ ὁμαλοῦ καὶ τακτικοῦ, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν μετά τινος Τραπέζης ἢ τραπεζίτου, ἀντὶ τῶν 260,000, προσφέρομεν εἰς τοὺς ἐκδότας τοῦ δανείου, μεθ’ ὧν θέλει συνομολογηθῆ ἡ σύμβασις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, 7 ἑκατομμύρια. Ἂν συγκεφαλαιώσωμεν δὲ τὸ ποσὸν τῶν 260,000, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θέλει πληρώσει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς αὐτοὺς, ἀνώτερον τῆς ἀναλογίας τόκου τῶν 6%. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν, δὲν ἠξεύρω δὲ, ἂν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἔδωκε σημασίαν εἰς τὴν ἀπάντησιν ἐκείνην τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ δὲν διέκρινα καὶ τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἐνεποίησεν εἰς αὐτὸν ἡ ἀπάντησις, ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγε πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης Βουλευτήν, ὅτι ὑπάρχουσι πᾶσαι αἱ δυναταὶ ἐγγυήσεις, ὅτι δὲν θέλουσι κυκλοφορήσει ἐν Ἑλλάδι γραμμάτια, περισσότερα ἀφ’ ὅσα πρέπει νὰ κυκλοφορήσωσι, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ προσδιορίζειν τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων, τῶν τεθησομένων εἰς κυκλοφορίαν ἐν Ἑλλάδι, ὁ νόμος ἀνέθηκεν εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν.

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὸ παρέχει.

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ διάταξις τῆς § βʹ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐκποίησις τῶν ὁμολογιῶν ἐν Ἑλλάδι ἀναγνωρίζεται ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, πᾶσα δὲ κατὰ παράβασιν τοῦ δικαιώματος τούτου πώλησις τιμωρεῖται κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 5 καὶ 6 τοῦ ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1887 ᾼΧΛʹ νόμου». Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνεπέρανεν οὕτως, ἀφοῦ κατὰ τὸν νόμον ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας εἶναι ἡ πώλησις τῶν γραμματίων ἐν Ἑλλάδι, ἄρα αὐτὴ θέλει ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίζῃ τὸ ποσὸν, τὸ τεθησόμενον εἰς κυκλοφορίαν τοῦτο δὲ προετάθη ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸν ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν ὡς ἀποχρῶσα ἐγγύησις, ὅτι δὲν θέλουσιν ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορήσει γραμμάτια περισσότερα, ἀφ’ ὅσα πρέπει νὰ κυκλοφορήσωσιν. Ἀλλ’ οἱανδήποτε καὶ ἂν ἔχω γνώμην περὶ συγκεντρώσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, ἰδεῶν, αἵτινες κυκλοφοροῦσιν ἐν τῇ κεφαλῇ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, μὲ ὅλην τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνακηρύξας, ὅτι, ἂν δὲν ἦναι ἀπόλυτος θιασώτης τῆς ἀποκεντρώσεως, δὲν εἶναι ὅμως καὶ ἀπόλυτος θιασώτης τῆς συγκεντρώσεως, λαμβάνω μίαν ἀπόδειξιν πράξεως, τοσοῦτον ἀποκεντρωτικῆς, ὥστε δι’ αὐτῆς τίθεται εἰς μέγαν κίνδυνον τὸ Κράτος, τοῦτο δὲ δεικνύει μέχρι τίνος σημείου ὁ Πρωθυπουργὸς ὠθεῖ τὴν ἀποκέντρωσιν! Μετέδωκεν εἰς τὴν Ἀρχαιογικὴν Ἑταιρίαν τὸ δικαίωμα, νὰ προσδιορίζῃ αὐτὴ τὸ ποσὸν τῶν γραμματίων, ἅτινα θὰ τίθηνται εἰς κυκλοφορίαν ἐν τῷ Κράτει, ἐνῷ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔγκειται ἐν τῇ φύσει τῶν κυβερνητικῶν καθηκόντων, διότι εἶναι δικαίωμα ἀστυνομικόν· τὸ προσδιορίζειν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τεθησομένων γραμματίων λαχείου δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἰδιώτας, οὔτε εἰς ἐπιστήμονας, οὔτε εἰς σωματεῖα ἐπιστημονικὰ, οὔτε εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν κατέχουσιν ἐν τοῖς γραφείοις αὐτῶν, ἐν τοῖς ἀρχείοις αὐτῶν, τὰ φῶτα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατέχει ἡ Κυβέρνησις. Ἂν μετεδόθη τὸ ἀστυνομεῖν εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, μετεδόθη διότι ὑπῆρχεν ἡ ἐγγύησις, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐξ ἐκλογῆς τῶν δημοτῶν, ἔχουσι συμφέρον νὰ ἐπιδεικνύωσι πᾶσαν ὑπὲρ αὐτῶν φροντίδα, καὶ ὅτι καὶ περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀστυνομεῖ, καὶ περὶ τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν θέλουσιν ἐνεργεῖ μετ’ εὐσυνειδησίας καὶ μετὰ ζήλου. Ἀλλ’ ἂν ἐμπιστευθῶμεν τὸ ἀστυνομεῖν ἐν τῇ Πολιτείᾳ εἰς ἐπιστημονικὸν, οἷον δήποτε, Σύλλογον, μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι μόνον ἀποκέντρωσις, ἀλλ’ ἀνατροπὴ τῶν βάσεων τῆς Πολιτείας ἐν πάσῃ χώρᾳ. Ὑποθέτω δ’ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας δὲν θέλει δυσαρεστηθῇ, διότι ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν ἀφορᾷ τελείως εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Ποῖα στοιχεῖα ἀπαιτοῦνται, ποῖα φῶτα ἀπαιτοῦνται, νὰ κατέχῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει προσδιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν τεθησομένων ἐν κυκλοφορίᾳ γραμματίων λαχείου; Ὁ διαχειριζόμενος τὴν ἐξουσίαν ταύτην πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, τὴν κατάστασιν τῆς ἐτησίας παραγωγῆς, τὴν κατάστασιν τῶν διαθεσίμων κεφαλαίων, τὴν κατανομὴν τοῦ πλούτου μεταξὺ τῶν παραγουσῶν τάξεων καὶ τῶν μὴ παραγουσῶν, πληροφορίας τοιαύτας, τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ κατέχῃ ἢ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἰδίως ἡ διοικητικὴ ἐξουσία τῆς Κυβερνήσεως. Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου οὐχὶ μόνον δὲν παρέχει ἐγγύησίν τινα, διότι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία καλεῖται νὰ προσδιορίζῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν τεθησομένων εἰς κυκλοφορίαν γραμματίων λαχείου, διότι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία οὐδὲν ἄλλο δύναται νὰ γνωρίζῃ, ἢ μόνον μέχρι τίνος ποσοῦ ἐκτείνονται αἱ ἀνάγκαι αὐτῆς, ἤτοι πόσον ποσὸν ἔχει ἀνάγκην νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τοῦ λαχείου τούτου· οὐχὶ μόνον λοιπὸν δὲν παρέχει ἐγγύησίν τινα, ἀλλὰ παρέχει ἀπελπιστικὰς πληροφορίας περὶ τῆς Πολιτείας· παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διαφυλάξῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Δὲν νομίζω, ὅτι λέγω τι περιττὸν, ἐπαναλαμβάνων τὴν ἔνθερμον εὐχὴν, τὴν ὁποίαν καὶ προχθὲς ἐξέθηκα, νὰ μὴ ἴδω ἐπιτρεπομένην τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, περὶ οὗ ὁ λόγος. Δύναμαι δὲ μετὰ παῤῥησίας νὰ ἀναγγείλω τὴν γνώμην ταύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὐδὲ τρέχω τὸν κίνδυνον νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς παρεξήγησιν, διότι δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ καταγγελθῶ ἐπὶ ἐλλείψει πατριωτισμοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅστις προώρισται νὰ δίδῃ διασαφήσεις εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς ἀπάντησιν τῶν παρατηρήσεών μου τούτων, μᾶς ἤλεγξεν ἄλλοτε ἐπὶ ἐλλείψει πατριωτισμοῦ, διότι ἐπεκρίνομεν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ὡς εὐχομένους νὰ μειωθῇ καὶ καταπέσῃ ἡ δημοσία πίστις τοῦ Κράτους ἐν Εὐρώπῃ, ὡς ποθοῦντας τέλος πάντων τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ὅπως ἐπικρατήσωμεν κατὰ τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν, ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει λάβει ἀφορμὴν ἐκ τῆς εὐχῆς ἡμῶν ταύτης, ἵνα ἐξαγάγῃ τοιαῦτα συμπεράσματα καθ’ ἡμῶν, καὶ ἐλέγξῃ καὶ ἐκ νέου ἡμᾶς ἐπὶ ἐλλείψει πατριωτισμοῦ. Ἡμεῖς ἐκφράζομεν τὴν εὐχὴν ταύτην, ἀφοῦ ὁ Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη συῤῥοὴ δανειστῶν, τοιοῦτος συναγωνισμὸς κεφαλαίων, προθύμων νὰ εἰσβάλωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε, καὶ ἂν τὸ δάνειον τοῦτο δὲν ἤθελεν ἐκδοθῆ, τὸ λαχειοφόρον, καὶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἤθελεν ἐπιμείνει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, εὐκολώτατον ἀποβαίνει εἰς αὐτὸν, νὰ στρέψῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς εἴς τινα χώραν τῆς Εὐρώπης καὶ πορισθῇ δι’ ὁμαλοῦ δανείου τὸ ποσὸν τῶν 14 ἑκατομμυρίων, περὶ ὧν πρόκειται. Θέλει ἐπιβαρύνει κατ’ ἔτος τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ 260 χιλιάδων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου, οὕτω δὲ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία καὶ αἱ ἄλλαι ἀνάγκαι τῆς Κυβερνήσεως θέλουσιν εὐχερῶς θεραπευθῆ. Εὐτυχῶς ὁ Πρωθυπουργὸς ἄλλως δὲν συνεκινήθη οὐδὲ ἀπὸ τὰ παθήματα τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, μὴ συναινέσας εἰς τὴν κατάργησιν τῶν δύο δεκατημορίων τοῦ φόρου τῆς σταφίδος, οὐδὲ ἄλλην μείωσιν στέρξας εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα. Ἑπομένως δύναται μετὰ θάῤῥους νὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 260 χιλιάδων δραχμῶν, ζητῶν τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, νὰ συνομολογήσῃ ὁμαλὸν δάνειον 14 ἑκατομμυρίων πρὸς 6%. Ἐπεθύμουν δὲ τοσούτῳ μᾶλλον νὰ ἐγίνετο παραδεκτὴ ἡ γνώμη αὕτη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καθόσον πρόκειται περὶ συστήματος, τὸ ὁποῖον, ὅσαςδήποτε καὶ ἂν ποιήσητε παραστάσεις οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὸ, οἱουσδήποτε καὶ ἂν προβάλητε λόγους ἢ ἐπιχειρήματα, οἱ συνήγοροι αὐτοῦ, οἱουσδήποτε καὶ ἂν ἐγκαλέσητε ἐν τῷ παρελθόντι, τὸ σύστημα τοῦτο, νομοθετούμενον νῦν ἐν τῇ χώρᾳ, δὲν θέλει συντελέσει εἰς τὴν βελτίωσιν οὐδὲ τῆς χρηματιστικῆς, οὐδὲ τῆς πολιτικῆς, οὐδὲ τῆς ἠθικῆς καταστάσεως αὐτῆς.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μεθ’ ὅσα περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶπον κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐκταθῶ πάλιν εἰς ἀνάπτυξιν τῶν ἐν αὐτῷ, οὐδὲ ἐννοῶ ν’ ἀνασκευάσω, ὅσα ἐκ τῶν ῥηθέντων παρὰ τῶν κυρίων προαγορευσάντων ἀνῃρέθησαν παρ’ ἐμοῦ καὶ πρότερον. Ἔρχομαι μόνον, ἵνα ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ ἀνακριβειῶν, αἵτινες ἐῤῥήθησαν ἤδη, δὲν εἶχον δὲ ῥηθῆ πρότερον τοσοῦτον εὐκρινῶς, ὥστε ἐπίσης εὐκρινὴς νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἀναίρεσις. Ἐκ τῶν σήμερον ῥηθέντων τοῦτο μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς προστιθέμενον εἰς τὰ πρότερον ῥηθέντα, ὡς παριστῶν ὑπὸ ἀλλοίαν μορφὴν τὸ νομοσχέδιον, τῆς παραστηθείσης πρότερον. Παριστᾶται ἤδη ἐπιμόνως, ὅτι, κατὰ τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ συνομολογηθησόμενον λαχειοφόρον δάνειον θὰ πραγματοποιηθῇ ὁλόκληρον ἐν Ἑλλάδι, ἢ κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ ὠφέλεια, ἡ ἐκ τοῦ δανείου τούτου, ἂν ὑπάρχῃ, εἴτε ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ λαχείου ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, εἴτε ἐκ τοῦ ὅρου τοῦ τόκου τοῦ δανείου, τοῦ εἰς ἐγγύησιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου διδομένου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὠφέλεια, καὶ ἄν ὑπάρχῃ, θὰ πληρωθῇ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἂν ταῦτα ἦσαν ἀκριβῆ, οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος, ἵνα προτείνωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως διὰ τοιούτου τρόπου πραγματοποιηθῇ τὸ λαχειοφόρον δάνειον. Ἐκ δύο στοιχείων ἀπαρτίζεται ἡ προτεινομένη πρᾶξις, ἐκ λαχείου καὶ ἐκ δανείου· καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ λαχεῖον εἶχον ἤδη κανονισθῆ τὰ περὶ πραγματοποιήσεως τῶν κατὰ τὸ 1887 νομοθετηθέντων περὶ ἀδείας συνομολογήσεως λαχείων ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας· ταῦτα εἶχον κανονισθῆ διὰ Διατάγματος, καὶ ἠδυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο, νὰ λειτουργήσῃ καὶ ἀποφέρῃ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας πλειότερα ἴσως τῶν κατὰ τὸν προκείμενον συνδυασμόν. Ὁ προκείμενος συνδυασμὸς εἶναι προτιμότερος τοῦ κανονιζομένου ὑπὸ τοῦ Β. Διατάγματος, τοῦ μήπω ἐκτελεσθέντος, διότι αἱ ἐκ τοῦ Β. Διατάγματος πρόσοδοι ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἀνώτεραι ἴσως τῶν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον ὅλαι ληφθῆ ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν ἄρα δὲν πρόκηται ἡ πρόσοδος τῶν 4,000,000, ἡ σήμερον ἀποκτωμένη διὰ τοῦ λαχειοφόρου δανείου ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, νὰ εἰσπραχθῇ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, οὐδὲν ἔχομεν συμφέρον ἐν τοῖς εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν ἀφορῶσιν ἐκ τοῦ δανείου τούτου. Ὡς πρὸς δὲ τὸ δάνειον, ἐπίσης δὲν ἦσαν ἀκριβῆ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας περὶ τῆς μικρᾶς ὅλως διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ δανείου, ὅπως καθορίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ δανείου, οἷον ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ δι’ ἄλλου συνδυασμοῦ, διότι, ἐνῷ εἶναι ἀληθές, ὅτι σήμερον δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ἄνευ οὐδενὸς συνδυασμοῦ καὶ ἄνευ ἐκτάκτων θυσιῶν ἄλλων, πρὸς 6% περίπου—ἢ καί τι ὀλιγώτερον, ἀλλ’ εἰς στρογγύλον ἀριθμὸν πρὸς 6%, —διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πραγματοποιοῦμεν τὸ δάνειον ἐπὶ ὅρῳ τόκου κατωτέρῳ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας θέλει νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη. Καὶ ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι μικρά, δὲν εἶναι ὅμως τοσοῦτον μικρά, ὅσον παρέστησεν αὐτὴν ὁ κ. Βουλευτής, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐλησμόνησεν, ὅτι ἐν τῷ ποσῷ τῶν 513,000 δραχμῶν περιλαμβάνεται καὶ χρεωλύσιον, ἐνῷ, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ τόκου τῶν ἤδη πραγματοποιηθέντων δανείων τοῦ Κράτους, δὲν περιλαμβάνομεν χρεωλύσιον, καὶ ὅτι ἑπομένως, ἂν ἐπὶ ὅρῳ κεφαλαίου πραγματικοῦ 10,000,000 πληρώνωμεν ἐτησίως τὸ ποσὸν τῶν 520,000 ἢ 513,000, οἵα φαίνεται ἐσομένη ἡ ἐτησία πληρωμὴ κατὰ τὴν συμφωνίαν, ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ σπουδαιοτέρα, ἢ ὅσον παρέστησεν αὐτήν, ἀλλὰ πάντοτε, ὡς εἶπον, μικρά. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἀντὶ 6% τόκου, ἂν πραγματοποιήσωμεν κεφάλαιον 10,000,000 ἐπὶ ἐτησίᾳ πληρωμῇ 513,000. ὁ τόκος ἔσται 4 καὶ 93%, Τόκος δὲ 4 καὶ 93% πρὸς τόκον 6% ἀφίνει κέρδος ἄνω τοῦ 1%, 1% δὲ κέρδος ἐπὶ ποσοῦ 10,000,000 ἀντιστοιχεῖ πρὸς κεφάλαιον 2,000,000. Ὥστε τὸ ποσὸν δὲν εἶναι τοσοῦτον ἀσήμαντον, ὅσῳ παρέστησεν αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτής.

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ χρεωλυσίῳ 1%;

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι ἐπὶ χρεωλυσίῳ. Λέγω, ὅτι ἐπὶ κεφαλαίου 10,000,000 ἡ διαφορὰ τόκου 1% εἶναι κέρδος ἐν κεφαλαίῳ 2,000,000.

§43ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὀφείλεται πρὸς 5%.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, διότι οὗτος εἶναι ὁ τόκος ὁ πρέπων τὸ χρῆμα, ὑπολογιζόμενον πρὸς 5%, εἰκοσαπλασιάζεται, ὡς δὲ γινώσκετε, ἐν Γαλλίᾳ, ἧς τὰ οἰκονομικὰ συγγράμματα κυρίως σπουδάζετε, ἡ εἰς κεφάλαιον ἀναγωγὴ τοῦ τόκου γίνεται ἐπὶ τῷ εἰκοσαπλασίῳ: au denier vingt.

§45ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε λάβετε τὴν βάσιν ταύτην ἐπὶ ὅλων τῶν ὑπολογισμῶν σας.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν λαμβάνω ἐπὶ δανείου, νομίζων, ὅτι τὸ 5% εἶναι ὅρος κεφαλαιώσεως εὔλογος. Ὥστε ὅταν ὠφελώμεθα 1% ἐπὶ 10,000,000, δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν τὸ κέρδος εἰς 2,000,000.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κερδίζετε, ἐνῷ θέλετε πληρώσει 6%;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ δανείῳ τούτῳ δὲν πληρόνομεν 6%, ἀλλὰ πληρόνομεν 4 καὶ 93%, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δανείου τούτου κερδίζομεν 2,000,000.

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ....

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 1% εἶναι βεβαίως διαφορά· τὸ δὲ 1%, ἀναγόμενον εἰς κεφάλαιον κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς κεφαλαιώσεως, τὸν ἐν Γαλλίᾳ κρατοῦντα, τουτέστιν ἐπὶ τῷ εἰκοσαπλασίῳ, ἀνάγει εἰς 2,000,000 τὴν διαφοράν. Ἀλλ’ εἴτε 2,000,000 εἶναι ἡ διαφορά, εἴτε 300,000, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ἢ καὶ 1,666,000, λογιζομένου τοῦ τόκου πρὸς 6%, δὲν εἶναι τοῦτο τὸ κυριῶδες. Καὶ 2,000,000, ἂν ἦναι ἡ διαφορά, καὶ 4,000,000, καὶ 10,000,000 ἂν ἦναι, ἐὰν τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα θέλῃ πληρώσει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν ἔχομεν κέρδος, διότι δὲν ἀφορῶμεν εἰς ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου ἐπὶ ζημίᾳ ἑτέρου ἐθνικοῦ παράγοντος. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο μίαν παρέχει κυριώδη ὠφέλειαν, οὐχὶ τὴν ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ λαχείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, διότι ἠδυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν τὰ τοῦ λαχείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον, ἐπίσης προσοδοφόρον, οὐχὶ τὴν ἐκ τοῦ δανείου, διότι κερδαίνομεν 2,000,000 ἴσως ἐν τῷ τόκῳ, ἀναγομένῳ εἰς κεφάλαιον, δὲν εἶναι ὅμως τὸ κέρδος τοῦτο ἱκανῶς σπουδαῖον, ὅπως ἐπιζητήσωμεν αὐτὸ ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ δανείου ὡς λαχειοφόρου, ἀλλὰ παρέχει τὸ δάνειον τοῦτο τὴν κυριώδη ὠφέλειαν, ὅτι τὰ κέρδη τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ τοῦ Δημοσίου δὲν καταβάλλονται ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ ὠφέλεια, ἡ ἐκ τοῦ λαχειοφόρου δανείου, εἶναι, ὅτι ἀποκτῶμεν χρῆμα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, οὐχὶ πρὸς 6%, ἀλλὰ πρὸς 3 καὶ 20% ἐπὶ τοῦ συνόλου ἀκριβῶς. Τὰ 14,000,000, ἅτινα θὰ πραγματοποιήσωσι τό τε Δημόσιον καὶ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ὁμοῦ, ἐπὶ πληρωμῇ 513,000 κατ’ ἔτος, ἀποφέρουσι τόκον 3 καὶ 20%. Εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὴν χώραν ἡ εἰσαγωγὴ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ 14,000,000, ἢ ποσοῦ πλησιάζοντος εἰς τὰ 14,000,000, διότι βεβαίως μικρὸν τι ποσὸν θὰ διατεθῇ καὶ ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ, ἐπὶ πληρωμῇ τόκου 3 καὶ 20%. Ἐὰν τὸ χρῆμα τοῦτο, ἐὰν τὰ 14,000,000 ἢ τὰ 13 ἢ τὰ 12 ἑκατομμύρια δὲν ἤθελον εἰσαχθῆ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀλλ’ ἤθελον καταβληθῆ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, παρασυρομένου ἐκ τῶν δελεασμάτων τοῦ λαχείου, οὐδὲν ἐκ τοῦ λαχειοφόρου δανείου θὰ ἐκερδαίνομεν· διότι, ναὶ μὲν τὸ Δημόσιον καὶ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία θὰ ἐλάμβανον, ἐκεῖνο μὲν δάνειον ἐπὶ τόκῳ 4 καὶ 93%, αὕτη δὲ ἀντίτιμον λαχείου ἐκ τεσσάρων ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ἀμφότερα, ἥ τε ἐκ τοῦ λαχείου πρόσοδος καὶ ἡ ἐκ τοῦ ἐλάσσονος τόκου ὠφέλεια, θὰ ἐπεβάρυνον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὸ ζήτημα ἄρα περιορίζεται εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ἐὰν τὸ χρῆμα θὰ ληφθῇ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἢ ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ. Καὶ ἂν μὴ ἐλαμβάνετο περὶ τούτου πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, προδιαγράφουσα τὴν ληφθησομένην εἰδικωτέραν πρόνοιαν ἐν ταῖς συμβάσεσι, πάλιν δὲν θὰ ἐθεώρουν, ὅτι αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου θὰ διετίθεντο ἐν Ἑλλάδι, διότι ἀκριβῶς τὰ ῥηθέντα εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ δάνειον δὲν θὰ διατεθῇ ἐν Αὐστρίᾳ, ἀκριβῶς ταῦτα μαρτυροῦσιν, ὅτι ἐν Αὐστρίᾳ θὰ διατεθῇ. Ἐῤῥήθη, ὅτι δὲν δύναται νὰ διατεθῇ τὸ δάνειον τοῦτο ἐν Αὐστρίᾳ, διότι ἐν Αὐστρίᾳ κυκλοφοροῦσι παντοῖα λαχειοφόρα δάνεια. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο θὰ διατεθῇ ἐκεῖ καὶ τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτρεπόμενον, διότι ἡ ἀγορὰ τῆς Βιέννης εἶναι εἰθισμένη εἰς τὴν κυκλοφορίαν τῶν λαχειοφόρων δανείων. Ὑπάρχει πλήρης ὀργανισμὸς ἐκεῖ πρὸς διάθεσιν παρὰ τῷ λαῷ τῆς Αὐστρίας καὶ Οὐγγρίας τῶν λαχείων, ὑπάρχουσιν ἐφημερίδες ἐκεῖ εἰδικαὶ, διανεμόμεναι καὶ ἐνταῦθα δωρεάν, ἐφημερίδες τῶν κυκλοφορούντων ἐν Αὐστρίᾳ λαχείων. Ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν καθ’ ἑβδομάδα διατιθεμένων ἐκεῖ ὁμολογιῶν λαχείων καὶ λαχειοφόρων δανείων παντοίων εἶναι ἐκτάκτως μέγας, εἶναι τοσοῦτον μέγας, ὥστε τὸ προστεθησόμενον εἰς αὐτὸν ἐκ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ ἡμετέρου λαχειοφόρου δανείου ποσοστὸν θὰ ᾖναι ἀνεπαίσθητον, θὰ χωνευθῇ εὐθὺς, καὶ οὐδὲν θὰ ὑπολειφθῇ διὰ τὴν κυκλοφορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ ταῦτα δεδικαιολογημένως οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἠδύναντο νὰ παραστήσωσιν ὡς ἀνεπαρκῆ ἐγγύησιν. Ἡ ἐγγύησις εἶναι ἐπαρκὴς εἰς τοὺς γινώσκοντας ἀκριβῶς τὰ τῆς ἀγορᾶς τῆς Βιέννης, καὶ συνδυάζοντας τὰς περὶ τῶν ἐκεῖ κυκλοφορούντων λαχείων πληροφορίας πρὸς τὰς πληροφορίας περὶ τῆς ἐνταῦθα κυκλοφορίας τοῦ λαχείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἢ κάλλιον ἔτι τῶν ἀποσπωμένων λαχείων ἐκ τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐκ τῶν λαχείων τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας μόλις κατωρθοῦτο εἴσπραξις ἐτησία 40.000 δραχμῶν· τὰ δὲ ἀποσπώμενα λαχεῖα ἐκ τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ἔχοντα πάντα τὸν ὀργανισμὸν καὶ παρέχοντα πάντα τὰ δελεάσματα λαχείου μετὰ κληρώσεων τετράκις τοῦ ἔτους, ταῦτα δυσχερῶς διετίθεντο. Ἔχοντες τὸ καθῆκον, ὡς ἐκ τῶν διεξαγομένων περὶ τοῦ λαχειοφόρου δανείου διαπραγματεύσεων, ν’ ἀρυσθῶμεν θετικὰς πληροφορίας, ἐπείσθημεν, ὅτι λαχεῖα, διατιθέμενα ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ τὸν δοκιμώτερον τύπον, ὡς τὸ λαχεῖον τοῦτο, τὸ ἀποσπώμενον ἀπὸ τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν εἶχον ἐκτεταμένην κυκλοφορίαν· γινώσκομεν ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ἐν Βιέννῃ αἱ ὁμολογίαι τῶν λαχείων ἔχουσιν εὐρεῖαν κυκλοφορίαν, καὶ συνεχῶς ἐν τῇ ἀγορᾷ αὐτῆς ἀναγράφονται νέα λαχεῖα, καὶ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ τοῦ νομοσχεδίου λαχειοφόρον δάνειον, ὡς ἐκδιδόμενον ὑπὸ Ἑταιρίας Αὐστριακῆς, θὰ καταλεχθῇ ἐν Αὐστρίᾳ μεταξὺ τῶν ἀρίστων· πάντα ταῦτα πείθουσιν, ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον λαχειοφόρων ὁμολογιῶν θὰ χωνευθῇ ἐν Αὐστρίᾳ, ἐλαχίστη δὲ ἀναλογία θὰ διατεθῇ ἐν Ἑλλάδι· καὶ ὅμως ἐνομίσαμεν, ὅτι καθῆκον τοῦ ψηφίζοντος ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τοῦ διατυποῦντος αὐτὸ, ἦτο δι’ αὐτῶν τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐν τῇ ἐκδόσει καὶ τῇ κυκλοφορίᾳ τῶν ὁμολογιῶν τήρησιν τῶν ἀναλογιῶν. Τοιαύτη πρόνοια ἐλήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, αἱ δὲ περὶ τούτου διατάξεις φαίνονται ἐπαρκεῖς. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἵνα παραστήσῃ τὴν πρόνοιαν ὡς ἀνεπαρκῆ εἶπεν: εἰς ποῖον δίδεται τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου; δίδεται τοῦτο εἰς ἰδιωτικὴν Ἑταιρίαν, εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι πλάνη περὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ νόμος δίδει εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν τὸν ἔλεγχον τυπικῶς, ἀλλὰ πόρισμα τῆς περὶ τούτου διατάξεως εἶναι, ὅτι ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῶν συνομολογούντων τὸ δάνειον τὸ δικαίωμα, ὅπως διὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας κανονίσῃ τὰ τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τῶν ὁμολογιῶν ἐν Ἑλλάδι. Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου προλαμβάνεται πᾶσα ἔνστασις τῶν ἀναδόχων τοῦ δανείου, ὅτι διὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας παρεμποδίζεται ἡ κυκλοφορία τῶν ὁμολογιῶν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἑπομένως παραβιάζονται αἱ πρὸς ἐκείνους συμφωνίαι. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἐκ προοιμίων ἐῤῥήθη πρὸς τοὺς συμβληθέντας περὶ τοῦ δανείου τούτου, ὅτι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία θὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τοῦ δανείου ἐν Ἑλλάδι, ἑπομένως, ὅτι ἀφαιρεῖται ἀπ’ αὐτῶν ὁ κανονισμὸς τῶν περὶ τούτου, μεταβιβαζόμενος εἰς ἄλλον, ἐκτὸς αὐτῶν, ἐνεργοῦντα ἐν τῷ ἰδίῳ συμφέροντι καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, μεθ’ ἧς θὰ συνεννοῆται. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία πρὸς τοὺς συμβληθέντας περὶ τοῦ δανείου παρίσταται ὡς ἐν συμπράξει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐνεργοῦσα, ὡς ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐνεργοῦσα, καὶ τὸ δάνειον τοῦτο, ὀρθῶς παρετηρήθη, ὅτι, ἐνῷ συνομολογεῖται παρὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως, πράγματι εἶναι δάνειον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, παραχωρούσης εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν τὸ ἐκ 4,000,000 προϊόν τοῦ λαχείου. Ταῦτα, τὰ οὕτως ἔχοντα προκειμένου περὶ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου, οὕτως ἔχουσι προκειμένου καὶ περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν δικαιωμάτων, τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ ἐκ τοῦ νόμου ἀποῤῥεόντων. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἔχει ἀπέναντι τῶν συμβαλλομένων τὸ δικαίωμα, ἵνα κανονίσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορουσῶν ὁμολογιῶν· ἀλλ’ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, συμβαλλομένη περὶ τοῦ λαχείου, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐνασκήσῃ τὸ ἐκ τοῦ νόμου δικαίωμα, τοῦ κανονισμοῦ τῆς κυκλοφορίας ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως· τῇ συμπράξει ἄρα τῆς Κυβερνήσεως γενήσεται ὁ κανονισμός. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἀναφέρεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διότι τὸ νομοσχέδιον κανονίζει τὰ πάντα, ὡς εἰ προέκειτο περὶ δανείου συναπτομένου ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ τῆς Αὐστριακῆς Τραπέζης, ἢ ἄλλης Τραπέζης· ἀλλὰ τὸ ὅλον τοῦ νομοσχεδίου δεικνύει, ὅτι, ἐνῷ ἡ συμφωνία γίνεται μεταξὺ Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ τῆς ὁμάδος, ἡ ἐγγύησις, ἣν παρέχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἐν γένει ἡ ἐν τῷ δανείῳ τούτῳ κατὰ τὸ νομοσχέδιον θέσις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καθιστᾷ ταύτην τὸν διέποντα τὰ περὶ τούτου. Ἑπομένως πᾶν δικαίωμα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, κατὰ τὰ συμφωνηθησόμενα μεταξὺ ταύτης καὶ τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν τοῦ δανείου, ἔσται δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ ἐπιφύλαξις, ἡ γινομένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἔσται ἐπιφύλαξις ὑπὲρ τῆς Πολιτείας. Ἡ Πολιτεία ἄρα θὰ κανονίσῃ τὰ τῆς κυκλοφορίας ἐν Ἑλλάδι διὰ τῆς διατάξεως, τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Πῶς θὰ κανονίσῃ ταῦτα; Ὑπάρχουσι λόγοι, ὧν ἕνεκα δὲν ἐθεωρήθη σκόπιμον νὰ λεχθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, κατὰ τίνα ἀναλογίαν θὰ κανονισθῇ ἡ ἔκδοσις καὶ ἡ κυκλοφορία τῶν ὁμολογιῶν. Ὑπάρχουσι καὶ θέματα, ὧν τὸν κανονισμὸν πρέπει ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ ἐντέλληται εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν, εἰς ἀποτροπὴν ἐνδεχομένης βλάβης ἐκ τῆς ἀμέσου ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας διαῤῥυθμίσεως. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ἔχουσα ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τὸ δικαίωμα τοῦ κανονισμοῦ τῶν τῆς κυκλοφορίας τῶν ὁμολογιῶν, ἔχουσα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ περιλάβῃ ἐν τῇ συμβάσει τὰ τῶν ἐπιφυλάξεων περὶ τοῦ κανονισμοῦ τούτου ὑπ’ αὐτῆς, βεβαίως ἔχει καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ κυκλοφορίαν ἐν Ἑλλάδι, ἀνωτέραν τῆς πρεπούσης. Ὅταν δὲ ἡ ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορία δὲν ἀποβῇ ἀνωτέρα τῆς πρεπούσης, πάντα τὰ ἀγαθὰ, ἅτινα ἐπηγγέλθημεν, ὡς προελευσόμενα ἐκ τῆς συμβάσεως, ἐπέρχονται. Ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν τοιαύτην ἐγγύησιν ἐξησφαλισμένην ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἂν δὲν ἠθέλομεν τὴν ἔχει ἐξησφαλισμένην ἐκ τῆς συμβάσεως, καὶ πάλιν οὐδεὶς θὰ ὑπῆρχε κίνδυνος διαθέσεως τοῦ λαχείου ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ ποσῷ σπουδαίῳ· αἱ ὁμολογίαι θὰ ἔμενον ἐν Αὐστρίᾳ, μὴ προσελκυόμεναι εἰς χώραν, ἔνθα περιωρισμένης ἀπεδείχθησαν τυγχάνοντα ὑποδοχῆς καὶ αὐτὰ τὰ ἐπαγωγότερα τῶν λαχείων, ὡς τὰ ἀποσπώμενα ἐκ τοῦ λαχειοφόρου δανείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὐδὲ καταλείπουσαι εὐχερῶς χώραν, ἔνθα ἀπλήστως ζητοῦνται τοιοῦτοι τίτλοι. Περὶ τούτου περιττὴ πᾶσα ἀνάπτυξις, ἀφοῦ ὁ περιορισμὸς τῆς ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορίας τῶν ὁμολογιῶν ἐξασφαλίζεται ἐπιπροσθέτως καὶ διὰ διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου ἀποῤῥέει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ προνοήσῃ, ὅπως διὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας κανονισθῶσι τὰ τῆς κυκλοφορίας τῶν ὁμολογιῶν ἐν Ἑλλάδι κατὰ τρόπον, ἐγγυώμενον τὴν ὑπὸ τοῦ δανείου ἀπόδοσιν τῶν ὑπὲρ τῆς χώρας ὠφελειῶν, ἃς ἐξ αὐτοῦ εὐλόγως ἀπεκδεχόμεθα· εἶπον δὲ, ὅτι ἀποβαίνει ὠφέλιμον τῇ χώρᾳ τὸ δάνειον, ἐὰν τὸ πλεῖστον τῶν λαχειοφόρων γραμματίων δὲν κυκλοφορήσῃ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ διατεθῇ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ δικαίωμα, ἵνα οὕτω κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου, καὶ ἐὰν δὲν ἐνασκήσῃ αὐτὸ, ἀθετεῖ ἠθικὴν αὐτῆς ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν Πολιτείαν. Ἐπίσης καὶ ἐν τῇ συμβάσει πρὸς τοὺς συνομολογοῦντας τὸ δάνειον θέλει λάβει πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως διαταχθῶσι τὰ τοῦ δικαιώματος τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, πρὸς κανονισμὸν τῶν τῆς κυκλοφορίας τοῦ δανείου ἐν Ἑλλάδι, διὰ τρόπου, ἐπαγομένου τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατὰ τὸ πλεῖστον κυκλοφορίαν αὐτοῦ. Ἠρωτήθημεν, τίς ἔσται ὁ τρόπος. Αὐτοὶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ἐκφράσαντες τὴν ἀπορίαν, παρέστησαν ὡς τρόπον τὴν ἐπισφράγισιν τῶν γραμματίων, ὧν ἐπιτρέπεται ἡ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας κυκλοφορία. Μελετᾶται καὶ ὁ τρόπος οὗτος, μελετῶνται δὲ καὶ ἄλλοι τρόποι. Ὅσον καὶ ἂν ὦσιν οὗτοι ἐπιτυχεῖς, δὲν ἀπεκδεχόμεθα ἐξ αὐτῶν, ὅτι θέλουσι προλάβει ἐντελῶς τὴν παράνομον κυκλοφορίαν, ἀλλ’ αὕτη γενήσεται λαθραίως, καὶ μικρὸν θέλει ἐπιπροσθέσει εἰς τὴν ὑφισταμένην ἤδη παράνομον κυκλοφορίαν ξένων λαχείων. Δυσχερεστέρα μάλιστα τῆς τῶν ξένων λαχείων ἔσται ἡ παρὰ τὰ κανονισθησόμενα κυκλοφορία τῶν γραμματίων τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον λαχείου, διότι ἡ εἰδικὴ περὶ τῆς ἐπιτρεπομένης κυκλοφορίας πρόνοια, θέλει καταστήσει εὐχερεστέραν τὴν πρὸς ἀποκλεισμὸν τῆς μὴ ἐπιτρεπομένης ἐποπτείαν. Κατὰ τὰ πορίσματα ἄρα τῆς μελέτης περὶ τοῦ τελεσφορωτέρου τρόπου τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐπιφυλαχθέντος ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας δικαιώματος, θέλει κανονίσει αὕτη, τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ἀναλογίαν τῆς θεμιτῆς ἐν τῇ χώρᾳ κυκλοφορίας, καὶ τὰ πρὸς τὴν ὅσον ἔνεστι πληρεστέραν τῶν διαταχθησομένων ἐφαρμογήν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται τὸ σύνολον.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἠμφισβητήσαμεν τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐκηρύχθημεν κατ’ αὐτοῦ, παρακαλῶ νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ σύνολον δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἥτις εἶναι ὁλόκληρον νομοσχέδιον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Σάκκη καὶ Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 106. Ἐκ τούτων 74 εἶπον Ναὶ καὶ 32 Ὄχι. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας συνομολογήσεως καὶ τροπῆς δανείων.

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας συνομολογήσεως καὶ τροπῆς δανείων δύναται εὐλόγως νὰ ἐπικληθῇ πάνδοχον νομοσχέδιον (omnibus), διότι περιλαμβάνει πᾶν, ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ δανείζεσθαι, τὸ ἐξοφλεῖν δάνεια, καὶ τὸ διὰ τοῦ μέσου τούτου εὑρίσκειν καὶ δαπανᾷν χρήματα. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἱδρύει ἀτάκτως ἐν Ἑλλάδι τὸ μέγα βιβλίον τῶν παγίων δανείων, ἄνευ προδιαγεγραμμένων κανόνων καὶ ὅρων. Ἱδρύει αὐτὸ καὶ τὸ ἀφίνει ἀνοικτὸν εἰς τὴν πλήρη καὶ ἀνεξέλεγκτον διάκρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἕνα μόνον θέτει περιορισμὸν, ὅτι τὰ πάγια δάνεια, ἅτινα ἀπεριορίστως, καὶ κατὰ χρόνον καὶ κατὰ ποσὸν, δύναται νὰ συνάψῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν πρέπει νὰ φέρωσι τόκον ἀνώτερον τῶν 6% ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου. Τὸ ἄρθρον 1ον ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανείζηται ἄνευ εἰδικῶν ἐγγυήσεων καὶ ἐπὶ τόκῳ 6%, οἱονδήποτε ποσὸν καὶ καθ’ οἱουσδήποτε τρόπους, ὅρους καὶ τύπους ἐγκρίνῃ. Τὸ προϊὸν τῶν οὕτω συνομολογηθησομένων δανείων θέλει χρησιμοποιεῖ εἰς τὴν ἀπόσβεσιν προγενεστέρων δανείων, καὶ εἰς τὴν ἀγορὰν ὁμολογιῶν τῶν δανείων τούτων, μέχρι τῆς τιμῆς τοῦ ἀρτίου αὐτῶν. Τὸ ἄρθρον 2ον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἄνευ νέου δανείου τροπὴν τῶν ὑπαρχόντων δανείων, ἣν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐκτελέσῃ εἴτε ἀπ’ εὐθείας, εἴτε διὰ Τραπέζης τινὸς, ἐπὶ τῶν βάσεων, ἃς ἤθελεν ἐγκρίνει, ἀγοράζουσα διὰ λ)σμὸν τοῦ Δημοσίου τὰς ὁμολογίας ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἤθελον παραδεχθῇ τὴν προτεινομένην τροπήν. Τρέπουσα δὲ δάνειόν τι, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ αὐξήσῃ τὸν τόκον αὐτοῦ, ἐπιπροσθέτουσα εἰς αὐτὸν μέρος τοῦ καταργουμένου χρεωλυσίου, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ μόνον, ὅπερ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν, εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν συμπεφωνημένων ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, αἵτινες περιλαμβάνουσι τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον· δύναται π.χ. δάνειόν τι, φέρον τόκον 5% καὶ 1½% χρεωλύσιον, οἷα εἶναι σήμερον τὰ τῶν 120 καὶ 100 ἑκατομμυρίων, νὰ τρέψῃ εἰς δάνειον, φέρον 5½% τόκον ἄνευ χρεωλυσίου. Ἡ Κυβέρνησις δὲ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην θέλει ἀγοράζει διὰ λ)σμὸν τοῦ Δημοσίου τὰς ὁμολογίας τῶν μὴ παραδεχομένων τὴν τοιαύτην τροπήν. Εἰς προηγουμένην ἐρώτησίν μου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 2ου προτίθεται νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν τροπὴν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐπραγματοποίησε τὴν τῶν 26,000,000 μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ τοιοῦτό τι ἐν τῷ νῷ του σήμερον, αἱ διατάξεις ὅμως τοῦ νομοσχεδίου δὲν περιορίζονται εἰς τοιαύτην μόνον πρᾶξιν. Τὰς διαφόρους ὁμολογίας, ἃς θέλει ἀγοράσει διὰ λ)σμὸν τοῦ Δημοσίου, κατὰ τὰ ἄρθρα 1ον καὶ 2ον, ἡ Κυβέρνησις δύναται κατὰ τὸ ἄρθρον 3ον νὰ πωλήσῃ, τὸ δὲ ἀντίτιμον αὐτῶν νὰ χρησιμοποιήσῃ εἰς τὴν πληρωμὴν προηγουμένων χρεῶν τοῦ Δημοσίου, μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔντοκα γραμμάτια καὶ τὰ ἐπ’ ἀνοικτῷ λ)σμῷ ὀφειλόμενα εἰς τὰς Τραπέζας. Ἐπειδὴ δὲ αἱ ἀγοραὶ αὗται, αἱ πωλήσεις καὶ αἱ λοιπαὶ πράξεις, εἰς ἃς ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, θ’ ἀπαιτῶσι προμηθείας καὶ ἄλλα ἔξοδα, ἐνδέχεται δὲ νὰ φέρωσι καὶ ζημίας, τὸ ἄρθρον 4ον ἐξουσιοδοτεῖ τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληρώνῃ ταύτας διὰ Β. Διαταγμάτων. Τὸ νομοσχέδιον δύο ἔχει σκοπούς, τὴν διὰ δανείων προμήθειαν χρημάτων εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ τὴν κατάργησιν χρεωλυσίων, περὶ ὧν εἰδικώτερον ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰ τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ 1824 καὶ 1825, καὶ τοῦ τῶν 60,000,000, ἐξ ὧν θὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ 1,700,000 φράγκων. Πρὶν ἐξετάσω τὰς συνεπείας καὶ τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα θὰ φέρῃ ἡ πραγματοποίησις τῶν δύο τούτων σκοπῶν τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ἀναγκαῖον, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τῶν οὐσιωδεστέρων πλημμελειῶν, ἃς περιέχει τοῦτο. Πρώτη τοιαύτη πλημμέλεια εἶναι, ὅτι ἀφαιρεῖ ἀπὸ τῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἐξετάσεως καὶ τῆς μελέτης ἑκάστου συνδυασμοῦ καὶ πάσης ἄλλης πράξεως, σκοπούσης νὰ ἐπιβάλῃ βάρη ἐπὶ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων, τίνα ἔσονται τὰ ἀποτελέσματα ὡρισμένου οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, δανείου ἢ ἄλλης τοιαύτης πράξεως. Θὰ μάθῃ μόνον μετὰ τὴν ἐκτέλεσίν των τὰ τελικὰ αὐτῶν ἀποτελέσματα, οἱαδήποτε καὶ ἂν ὦσι ταῦτα, καὶ οἱαδήποτε καὶ ἂν ἐπιβάλλωσι βάρη ἐπὶ τῆς χώρας. Ἐν Βουλῇ ἑτέρου Ἔθνους, βεβαίως κοινοβουλευτική τις Κυβέρνησις δὲν ἤθελε τολμήσει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτῆς τοιοῦτο νομοσχέδιον, ὅπερ στερεῖ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἑνὸς τῶν σπουδαιοτέρων κλάδων τῆς ἐνεργείας αὐτῆς. Ἐν τῇ Βουλῇ ὅμως ἡμῶν ὑποβάλλεται τοῦτο καὶ θὰ ψηφισθῇ, διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς χρήσεως, ἣν ποιεῖται, τῶν διαφόρων μέσων, ἅτινα τὸ πολίτευμα ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς, ἠλλοίωσε τὸν χαρακτῆρα τῆς Βουλῆς, καὶ περιώρισε τὸν κύκλον τῶν σκέψεων αὐτῆς εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε καὶ τοῦτο καὶ ἄλλα βαρύτερα αὐτοῦ νομοσχέδια δύναται νὰ ὑποβάλῃ καὶ ἐπιδιώξῃ τὴν ψήφισιν αὐτῶν. Ἑτέρα πλημμέλεια τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐργασιῶν τῆς Κυβερνήσεως περιλαμβάνει τοιαύτην ὅλως ξένην αὐτῆς, παρέχει δ’ εἰς αὐτὴν τὴν ἄδειαν τῆς ἀγοραπωλησίας ἑλληνικῶν χρεωγράφων καὶ τῆς ἐπ’ αὐτῶν ἀμέσου ἢ ἐμμέσου κερδοσκοπίας. Ἡ τοιαύτη ἐργασία εἶναι ἐκτὸς τοῦ κύκλου οὐ μόνον τῶν ἔργων πάσης τιμίας Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ἀνωνύμων Ἑταιριῶν, εἰς ἃς ἀπαγορεύεται τὸ κερδοσκοπεῖν ἐπὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν χρεωγράφων. Δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι, διδομένης τοιαύτης ἀδείας διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε θέλει ποιήσει χρῆσιν αὐτῆς, ὅπως εἴς τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ, χωρὶς νὰ τὸ εἴπῃ καθαρῶς, ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐν τῇ ἀλληλουχίᾳ τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, τῶν ἐκδόσεων καὶ μετατροπῶν δανείων, ἡ Κυβέρνησις, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, θὰ παρακινηθῇ, εἰς πρώτην παρουσιασθησομένην ἀνάγκην, νὰ ἔλθῃ εἰς ὑποστήριξιν τῆς τιμῆς τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, δι’ ἀγορᾶς τοιούτων. Ἅπαξ δὲ εἰσελθοῦσα εἰς τὴν ὁδὸν ταύτην, ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων θὰ ὠθήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν τοιούτων πράξεων, πρὸς βλάβην, καὶ ἠθικὴ καὶ ὑλικὴν, τοῦ Δημοσίου. Καὶ τὸ γεγονὸς μόνον τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγραφῆς τῆς ἀδείας πρὸς ἀγορὰν καὶ πώλησιν ἑλληνικῶν χρεωγράφων, καὶ ἄνευ ἐκτελέσεως αὐτῆς, δύναται νὰ βλάψῃ οὐσιωδῶς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ὅταν μάλιστα θὰ καταπαύσῃ τὸ σήμερον ἐπικρατοῦν εἶδος χρηματιστικοῦ πυρετοῦ, οὐ μόνον ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν, ἀλλ’ ἐπὶ πάντων σχεδὸν τῶν χρεωγράφων, καὶ θὰ κριθῶσι ψυχρότερον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Ἑτέρα πλημμέλεια εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα, δηλ. ἡ διὰ τοῦ ἄρθρου 2 διδομένη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄδεια τροπῆς δανείου τινὸς δι’ αὐξήσεως τοῦ τόκου καὶ καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου. Τὰς πλημμελείας ταύτας ὑποδεικνύω ἁπλῶς εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἐπιχειρῶ δὲ τὴν λεπτομερεστέραν αὐτῶν ἀνάπτυξιν, καὶ τὴν διὰ θετικῆς προτάσεως τροποποιήσεως τοῦ νομοσχεδίου διόρθωσιν αὐτῶν, διότι, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον ψυχολογικὴν κατάστασιν ἡ Βουλὴ, γνωρίζω, ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι μάταιος κόπος. Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, ὡς εἶπον, εἶναι ἡ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου εὕρεσις χρημάτων διὰ δανείων, καὶ ἡ κατάργησις τῶν χρεωλυσίων. Ἡ εὕρεσις χρημάτων διὰ δανείων ἀποτελεῖ μίαν τῶν κυριωτέρων βάσεων τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ δάνειον ἀπό τινων ἐτῶν κατήντησε παρ’ ἡμῖν, οὐχὶ ἔκτακτος πόρος, ὡς θεωρεῖται πανταχοῦ, ἀλλὰ πόρος τακτικὸς καὶ συνήθης τοῦ Δημοσίου. Αἱ εὐκολίαι, ἃς παρέχει, καὶ ἡ πρόσκαιρος οἰκονομικὴ εὐεξία, ἣν φαίνεται, ὅτι φέρει εἰς τὸν τόπον, συντελοῦσιν, ἵνα λησμονηθῇ, ὅτι τὰ σήμερον λαμβανόμενα χρήματα θὰ πληρωθῶσι μίαν ἡμέραν καὶ νὰ μὴ δίδηται ἡ δέουσα προσοχὴ εἰς τὰ ἐπερχόμενα ἄμεσα ἀποτελέσματα, τὰ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου. Πάντες δὲ γνωρίζομεν, τίνα εἰσὶ τὰ διὰ τὴν χώραν προκύπτοντα ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων τούτων κακά. Αἱ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου εἶναι ὁ κύριος λόγος τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ἐξακολουθητικὴ δὲ αὔξησις αὐτῶν εἶναι ἡ ἀφορμὴ, ἡ παγιοῦσα αὐτὴν καὶ ἡ καθιστῶσα ἀδύνατον τὴν ὁριστικὴν καὶ διαρκῆ αὐτῆς ἄρσιν. Τὸ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέος τοῦ Δημοσίου δὲν εἶναι ὁ λόγος τῆς διατηρήσεως αὐτῆς. Τὸ Δημόσιον δύναται σήμερον εὐκόλως νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος τοῦτο διὰ συνομολογήσεως δανείου ὑπὸ ὅρους ἐπωφελεῖς δι’ αὐτό. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὰ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν χρέη τοῦ Δημοσίου ἐξακολουθοῦσιν αὐξανόμενα, παγία καὶ ὁριστικὴ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν εἶναι δυνατή. Δύνασθε ν’ ἄρητε αὐτὴν προσκαίρως, ἡ πληρωμὴ ὅμως τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, ἐν ᾗ εὑρίσκεται σήμερον θέσει ἡ ἐξαγωγὴ καὶ εἰσαγωγὴ τῆς χώρας, θέλει φέρει τοιαύτην νομισματικὴν στενοχωρίαν καὶ διατάραξιν, ὥστε θ’ ἀναγκάσῃ ὑμᾶς, νὰ ἐπαναφέρητε τάχιστα αὐτήν. Τὸ βάρος τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου αἰσθανόμεθα πάντες καθ’ ἑκάστην περιοδικὴν ἐπάνοδον τῶν προθεσμιῶν τῆς πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων καὶ λοιπῶν εἰς μεταλλικὸν πληρωμῶν τοῦ Δημοσίου. Ἑκάστη τοιαύτη προθεσμία εἶναι στιγμὴ ἀγωνίας διὰ τὸν τραπεζιτικὸν καὶ ἐμπορικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, διότι ἐν τῷ ἐφαρμοζομένῳ οἰκονομικῷ συστήματι δὲν ὑπάρχει συστηματικὴ καὶ κανονικὴ ἐνέργεια πρὸς ἔγκαιρον εὕρεσιν τῶν ἀναγκαίων μέσων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν πληρωμῶν αὐτῶν. Πάντοτε δὲ τὸ Δημόσιον εὑρίσκεται εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ προμηθευθῇ τὸ εἰς αὐτὸ ἀναγκαιοῦν συνάλλαγμα ἐν τῇ ἀγορᾷ, ἢ νὰ εὕρῃ αὐτὸ διὰ δανείου. Ἀλλ’ ἡ προμήθεια αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγορᾷ εἶναι πάντοτε σχεδὸν ἀδύνατος, διότι, ἂν ὑπάρχῃ ἐν αὐτῇ τοιοῦτον, ἡ παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐξαγορὰ αὐτοῦ ἤθελε στερήσει τὸ ἐμπόριον τοῦ κυριωτέρου ὀργάνου τῆς κινήσεως αὐτοῦ, καὶ διὰ τῆς ὑψώσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος ἤθελε προξενήσει ἀνυπολογίστους ζημίας εἰς τὸν ἐμπορικὸν καὶ τραπεζιτικὸν κόσμον. Ὡς μόνον δὲ μέσον εὑρέσεως συναλλάγματος μένουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ δάνεια, ἅτινα ἑκάστοτε συνάπτει, προτιμῶσα τὴν συνομολόγησιν αὐτῶν κατὰ τρόπον περίπλοκον καὶ κρύπτοντα τὰ βάρη, ἅτινα ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις ἀποφεύγει μὲν τὸ προφανὲς κακόν, ὅπερ ἤθελε προκύψει ἐκ τῆς ἀγορᾶς συναλλάγματος ἐν τῷ τόπῳ, αὐξάνει ὅμως καθ’ ἑκάστην πληρωμὴν τὴν γενέτειραν αἰτίαν τοῦ κακοῦ, τὴν ἀνάγκην δηλ. τῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστολῆς νομίσματος. Οὕτω δὲ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἀπὸ ἑξαμηνίας εἰς ἑξαμηνίαν, ἡ ἀνάγκη αὕτη ἀποβαίνει βαρυτέρα καὶ ἐπικινδυνωδεστέρα, μοιραίως δὲ θὰ φέρῃ τὸν τόπον εἰς τὴν ἀδυναμίαν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Ἡ κατάργησις τῶν χρεωλυσίων, ἣν προτίθεται ὡσαύτως τὸ νομοσχέδιον, σκοπεῖ τὴν ἐλάττωσιν τῶν τοιούτων ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου. Ἤθελε δὲ βεβαίως φέρει τοιαύτην, ἂν ἐν τῇ ἀλληλουχίᾳ τῶν διαφόρων συνδυασμῶν τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀπέληγεν εἰς ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Ἡ κατάργησις ἢ ἀναστολὴ τῶν χρεωλυσίων δὲν ἀποτελεῖ ἀπολύτως κέρδος ὁριστικόν. Αὕτη διὰ τὸ Δημόσιον εἶναι, ὅ,τι διὰ τὸν ἰδιώτην ἡ ἀναβολὴ τῆς πληρωμῆς τοῦ χρέους του. Δὲν κερδίζει δὲ ὁ ἀναβάλλων τὴν πληρωμὴν τῶν χρεῶν του, ἀλλ’ ὁ πληρόνων αὐτά. Ὅταν ὅμως τὸ Δημόσιον εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ δανείζηται χρήματα, διὰ νὰ πληρόνῃ χρεωλύσια, τότε βεβαίως ἡ κατάργησις ἢ ἀναστολὴ τοῦ χρεωλυσίου εἶναι ὠφέλιμος. Ἔτι δὲ μᾶλλον εἶναι αὕτη ὠφέλιμος, ὅταν τὸ Δημόσιον, δανειζόμενον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, πληρόνῃ τόκους ἀνωτέρους ἐκείνων, οὓς λαμβάνει ἐκ τῶν ἰδίων αὐτοῦ ὁμολογιῶν, ἃς ἐξοφλεῖ διὰ τοῦ χρεωλυσίου. Ἡ κατάργησις ὅμως τῶν χρεωλυσίων τότε μόνον εἶναι ἐπωφελὴς, ὅταν φέρῃ θετικὴν ἐλάττωσιν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἀποσοβῇ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀδιακόπου ἐξακολουθήσεως τοῦ δανείζεσθαι. Ὅταν δὲ ὁ ὅρος οὗτος δὲν ἐπιτυγχάνηται, ἡ κατάργησις τότε τῶν χρεωλυσίων συντελεῖ εἰς τὴν κεκρυμμένην αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ εἰς τὴν παγίωσιν αὐτοῦ, εἰς τὴν ἐξάλειψιν δὲ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κεφαλαίου δαπάνης, ὠφελίμου καὶ παραγωγικῆς, ὅπερ παρέχει εἰς αὐτὸν ἐλαστικότητα, δυναμένην νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις ὁριστικῆς καὶ παγίας ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν διὰ πολιτικῆς, στηριζομένης ἐπὶ τῆς φειδοῦς καὶ τῆς οἰκονομίας. Διὰ νὰ κρίνωμεν, τίνες ἔσονται αἱ συνέπειαι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τίνα ἀποτελέσματα ἔφερεν ἡ πολιτικὴ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν καὶ τῶν δανείων, ἣν ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τῆς ὁποίας ἐπηυξημένη συνέχεια καὶ ἀνάπτυξις εἶναι τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Τί πράττει ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν; Τακτικῶς καὶ ἀδιακόπως συνομολογεῖ δάνεια εἰς μεταλλικὸν, διὰ τοῦ προϊόντος τῶν ὁποίων πληρόνει τὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου. Ὅπως καλύψῃ δὲ τὴν ἐκ τῆς συνομολογήσεως τῶν δανείων τούτων ἐπιβάρυνσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, συνδέει πάντοτε ταῦτα, εἴτε μετὰ τῆς καταθέσεως τῶν προωρισμένων διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων ὑπεγγύων ἐσόδων, εἴτε μετὰ τῆς ἐξοφλήσεως ἢ τροπῆς προϋπαρχόντων δανείων. Πλάττει δ’ οὕτω δύο σειρὰς πληρωμῶν, παραλλήλως καὶ συγχρόνως σχεδὸν ἐκτελουμένας, τὴν μὲν εἰς μεταλλικὸν, καὶ αὕτη εἶναι ἡ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, τὴν δὲ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἐξόφλησις τῶν προϋπαρχόντων δανείων. Ἐν τῇ παραλλήλῳ δὲ ταύτῃ ἐκτελέσει τῶν δύο τούτων πληρωμῶν ἰσοτιμᾷ τὸ ὄργανον τῆς ἐκτελέσεώς των, τὸ νόμισμα δηλ., δι’ οὗ ἐκτελεῖ αὐτάς. Καὶ εἰς μὲν τὰς διὰ μεταλλικοῦ πληρωμὰς ἰσοτιμᾷ τὸ μεταλλικὸν πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, εἰς δὲ τὰς διὰ γραμματίων ἰσοτιμᾷ ταῦτα πρὸς τὸ μεταλλικόν. Τοιουτοτρόπως δὲ παρουσιάζει εἶδος ἰσοζυγίου τῶν πληρωμῶν τούτων, καὶ παριστᾷ τὰ συνομολογούμενα δάνεια, ὡς μὴ ἐπιβαρύνοντα τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους. Κατὰ τὴν παράλληλον ὅμως ταύτην ἐκτέλεσιν τῶν δύο πληρωμῶν παρουσιάζεται συνήθως ἀριθμητικὴ διαφορὰ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, δανείζεται δηλ. τοῦτο πλειότερα φράγκα χρυσᾶ καὶ πληρόνει ὀλιγωτέρας δραχμὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἡ διαφορὰ αὕτη ἐξ ἀνάγκης βαρύνει τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους. Παρουσιάζεται ὅμως καὶ ἑτέρα οὐσιωδεστέρα διαφορά, ἡ τῆς διαφόρου ἀξίας τοῦ νομίσματος, δι’ οὗ ἐκτελεῖται ἑκάστη τῶν πληρωμῶν τούτων. Τὴν διαφορὰν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁσάκις μὲν καταναλίσκεται καὶ δαπανᾶται ὁριστικῶς, τὴν ἀναγράφει εἰς βάρος τῶν προϋπαρχόντων καὶ πληρονομένων δανείων, καὶ δὲν τὴν ὑπολογίζει μεταξὺ τῶν δαπανῶν τῆς χρήσεως, ἣν ἔδει νὰ βαρύνῃ, ὡς ἔπραξε διὰ τὰς εἰς μεταλλικὸν πληρωμὰς τῆς 1ης ἑξαμηνίας τοῦ 1887, ὧν τὴν νομισματικὴν διαφορὰν ὑπελόγισεν εἰς βάρος τῶν δανείων τῶν 4 καὶ 25 ἑκατομμυρίων. Ὁσάκις δὲ ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν καταναλίσκεται, ὅπως συμβαίνει εἰς τὰ προσωρινὰ δάνεια τῶν 10,200,000 φράγκων καὶ τῶν 400,000 λιρῶν, ἀφίνει αὐτὴν ἐκκρεμῆ, ἵνα τὴν καλύψῃ κερδοσκοπῶν ἐπὶ τῆς ὑψώσεως τῆς τιμῆς τῶν γραμματίων καὶ τῆς ἐκπτώσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ἢ συνομολογῶν πάγιον δάνειον, ὡς πράττει σήμερον διὰ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου τῶν 30,000,000, ὅπερ θέλει χρησιμεύσει πρὸς πληρωμὴν τῶν προσωρινῶν τούτων δανείων, καὶ εἰς βάρος τοῦ ὁποίου θέλει καταλογισθῆ ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος τῶν 10,200,000 φράγκων καὶ τῶν 400,000 λιρῶν, ἥτις κατηναλώθη ἐντὸς τῶν χρήσεων τοῦ 1887 καὶ 1888. Διὰ νὰ δικαιολογήσῃ δὲ τὰς τοιαύτας ἀτάκτους ἐγγραφὰς, χαρακτηρίζει τὴν δαπάνην τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος ὡς ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἑκάστης χρήσεως, ἥτις θέλει ἐκκαθαρισθῆ ἐν τῷ μέλλοντι, ἐὰν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον θὰ ἐξελέγξῃ τοὺς Ἀπολογισμοὺς τοῦ Κράτους. Ὑποκαθιστᾷ δ’ οὕτως ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ Δημοσίου τὴν ἠθικὴν εἰς τὴν ἀριθμητικὴν, ὅπως ἐν ἄλλοις κλάδοις τῆς διοικήσεως τὰς ἠθικὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου ὑποκαθιστᾷ εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν ῥητῶν διατάξεων τοῦ νόμου, καὶ διὰ τοιαύτης ὑποκαταστάσεως ἐνεργεῖ προβιβασμοὺς ἀξιωματικῶν, πληρωμὴν χρεῶν μὴ ὀφειλομένων, ἢ ἄλλας ἀναλόγους πράξεις. Ἡ τοιαύτη ὑποκατάστασις τῆς ἠθικῆς εἰς τὴν ἀριθμητικὴν καὶ οἱ τοιοῦτοι τεθολωμένοι ὑπολογισμοὶ φέρουσιν ἀναντιῤῥήτως διατάραξιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Δημοσίου. Τὰς λεπτομερείας τῆς τοιαύτης διατάξεως δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν. Μόνον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καλῶς λειτουργοῦν, ἠδύνατο νὰ εὕρῃ ταύτας. Τὰ τελικὰ ὅμως ἀποτελέσματα τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκομεν ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884 ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους ἀναγράφει δαπάνην δρ. 23,900,000, ἐξ ὧν 5,500,000 διὰ χρεωλύσια, καὶ τὸ ὑπόλοιπον διὰ τόκους καὶ λοιπὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων. Τὸ εἰς μεταλλικὸν δὲ καὶ κυρίως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὀφειλόμενον ποσὸν ἐκ τῶν 23,900,000 ἀνήρχετο τότε εἰς 16,500,000. Κατὰ τὸ 1886 τὸ εἰς μεταλλικὸν χρέος τοῦ Δημοσίου ἀνῆλθεν εἰς 22,800,000, τὸ ὅλον δὲ ποσὸν, τὸ πληρωτέον διὰ τὸ δημόσιον χρέος, εἰς 35,800,000, ἐξ ὧν 6,500,000 διὰ χρεωλύσια. Ὁ Προϋπολογισμὸς δὲ τοῦ 1889, ὅστις εἶναι τὸ προϊὸν τῆς ἐφαρμοσθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγράφει ἐτησίαν δαπάνην ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους 38,800,000, ἐξ ὧν 25,500,000 εἰς μεταλλικόν. Τὰ χρεωλύσια δ’ ἐν αὐτῷ ἀνέρχονται εἰς μόνον 5,700,000. Συνέπεια τῆς ἐφαρμοσθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς εἶναι ἡ αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους ἐν γένει, καὶ τῶν εἰς μεταλλικὸν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ δημοσίου ἰδίᾳ, ἐλάττωσις δὲ τῶν χρεωλυσίων. Ἐν μιᾷ τῶν συνεδριάσεων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπαρουσίασε πίνακα, παριστῶντα ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου 6,000,000, προελθοῦσαν ἐκ τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ συνδυασμῶν. Ὁ πίναξ οὗτος ἦτο ἀκριβὴς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένας ὠφελείας. Δὲν ἀνέγραφεν ὅμως καὶ τὰ βάρη, ἅτινα ἐπεβλήθησαν εἰς τὸ Δημόσιον ὑπὸ τῶν ἰδίων συνδυασμῶν, οἵτινες ἔφερον τὰς ὠφελείας ταύτας. Ταῦτα δὲ εὑρίσκει τις, συγκρίνων τὰς ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους ἀναγραφομένας δαπάνας καὶ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, αἵτινες ἀπὸ μὲν τοῦ 1884 μέχρι τοῦ 1889 παρουσιάζουσιν αὔξησιν τῆς ἐτησίας πληρωμῆς, δι’ ὅλον μὲν τὸ χρέος τοῦ Δημοσίου ἐκ δραχμῶν 15,450,000, διὰ τὰς εἰς μεταλλικὸν δὲ καὶ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις αὐτοῦ ἐκ δρ. 9,200,000· ἀπὸ δὲ τοῦ 1886 μέχρι τοῦ 1889, διὰ τὸ πρῶτον μὲν ἐκ δρ. 4,100,000, διὰ τὰς δευτέρας δὲ ἐκ δρ. 3,000,000. Ἐκτὸς δὲ τῶν αὐξήσεων τούτων κατηργήθησαν κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, καὶ δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, χρεωλύσια, ἀνερχόμενα εἰς δρ. 2,500,000, ἅτινα, ἂν ἀνεγράφοντο ἐν αὐτῷ, ἤθελον ἀναβιβάσει τὴν ἐτησίαν δαπάνην τοῦ δημοσίου χρέους εἰς 41,250,000. Τὰ χρεωλύσια δὲ ταῦτα, ἅτινα μετετράπησαν εἰς τόκους τῶν συνομολογηθέντων δανείων, καὶ κατηναλώθησαν εἰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, συγκεφαλαιούμενα ἐπὶ τῇ βάσει ἐτησίου τόκου 6%, ἀντιπροσωπεύουσι κεφάλαιον, ὑπερβαῖνον τὰ 40,000,000, ἅτινα ἐδαπανήθησαν, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπελθούσης αὐξήσεως τῶν διὰ τὸ δημόσιον χρέος ἐτησίων πληρωμῶν. Τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμοσθείσης δανειστικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως δύνανται νὰ ἐμπνεύσωσιν εἰς πάντα, κηδόμενον τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας, δικαίαν ἀνησυχίαν περὶ τῶν συνεπειῶν, ἃς θὰ ἔχῃ ἡ πολιτικὴ αὕτη, ἐφαρμοζομένη ἐν τῇ εὐρύτητι, ἣν λαμβάνει διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἡ αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποχρεώσεων ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐξάντλησις τοῦ ὅλου σχεδὸν τῶν χρεωλυσίων, ἔσονται αἱ πιθαναὶ αὐτῆς συνέπειαι, αἵτινες θὰ ἐξασθενίσωσι σπουδαίως τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν, στηριζομένη ἑτέρα πολιτική, φειδοῦς καὶ οἰκονομίας, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ῥιζικὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν.

§56Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δυσκόλως τῇ ἀληθείᾳ δύναται νὰ εὕρῃ τις ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἱστορίᾳ ἄλλων Κρατῶν ζητουμένην μεταβίβασιν τοσούτων ἀθρόων δικαιωμάτων τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ὥστε μετὰ τὴν μεταβίβασιν τῆς ἐξουσίας ταύτης τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα νὰ ἀπογυμνοῦται τῆς κυριωτέρας τῶν μεριμνῶν αὑτοῦ, τῆς μερίμνης νὰ ἔχῃ γνώμην καὶ νὰ ἐκφέρῃ αὐτὴν ἐπὶ σημαντικοῦ κλάδου τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῶν κυβερνώντων, τοῦ κλάδου τῆς δανειστικῆς. Ἄλλοτε ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου κατεδηλοῦτο τοιαύτη καὶ τοσαύτη φειδὼ περὶ τὴν μεταβίβασιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ὥστε, συζητουμένων νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο ἡ ἄδεια πρὸς ἔκδοσιν ἢ συνομολόγησιν δανείου τινός, ἡ Βουλὴ ἠσχολεῖτο νὰ κανονίσῃ αὕτη τὰς λεπτομερείας τοῦ δανείου τούτου. Καὶ δύναταί τις νὰ ἀναμολογήσῃ ὑπερβολικὴν τὴν φειδὼ ἐκείνην, ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐλέγξῃ ἐπὶ ἀσθενεῖ συνειδήσει τοῦ καθήκοντος τὰ μέλη τῶν κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους Βουλῶν, ἀφοῦ μετὰ τοσαύτης φειδοῦς ἔστεργον νὰ μεταβιβάσωσι τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν εἰς τοὺς κυβερνῶντας. Ἐν τῇ ἱστορίᾳ ὅμως τῇ κοινοβουλευτικῇ τῶν ἄλλων Κρατῶν οὐδέν, οὐχὶ παραπλήσιον, ἀλλ’ οὐδὲ ἀνάλογον, δύναταί τις ν’ ἀνεύρῃ παράδειγμα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἷς μέγας πολιτικὸς τῆς πατρίδος αὑτοῦ, κληθεὶς νὰ σχηματίσῃ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν Κυβέρνησιν ἐν τῇ πατρίδι αὑτοῦ, καὶ σχηματίσας τοιαύτην κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς, ἐτόλμησε νὰ δημιουργήσῃ διὰ Διατάγματος δύο θέσεις Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ, συνελθοῦσα μετ’ ὀλίγον, εἰ καὶ δὲν ἠμφισβήτει τὴν ἀνάγκην τῆς δημιουργίας, τὴν ὁποίαν διὰ Διατάγματος διέπραξεν ὁ ὑπέροχος ἐκεῖνος πολιτικὸς ἀνὴρ τῆς πατρίδος του, ἐξεδήλωσεν ὅμως δυσφορίαν, διότι ἐκεῖνος ἀντεποιήθη οὕτω τὰ δικαιώματα αὐτῆς. Ἀλλὰ ζηλοτυπίαν τοιαύτην οὐδαμοῦ ἀνεῦρον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ Κοινοβουλίου τούτου· κατὰ τοὺς τελευταίους μάλιστα χρόνους μεταβιβάζομεν εἰς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ὄχι μόνον ὅσα ὀφείλομεν νὰ μεταβιβάσωμεν, διότι ἡμεῖς διατελοῦμεν ἐν ἀνικανότητι διὰ νὰ κανονίζωμεν τὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ μεταβιβάζομεν καὶ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ διατηρῶμεν ἡμεῖς. Μεταβίβασιν τοιαύτην θέλετε ἀνεύρει ἐν ὅλοις τοῖς νόμοις, οἵτινες ἐψηφίσθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, μάλιστα ἐν τοῖς νόμοις τοῖς φορολογικοῖς, ἀλλὰ παράδειγμα μεταβιβάσεως τοσούτων δικαιωμάτων, ὅσα ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ μεταβιβάσωμεν αὐτῇ, δὲν θέλετε οὐδαμοῦ εὑρεῖ, πρώτην δὲ φορὰν ζητεῖται καὶ παρ’ ἡμῶν τοιαύτη ἀθρόα μεταβίβασις τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας, ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Βουλήν, τί παρ’ ἡμῶν ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἴσως θέλει κριθῇ ὡς ἐπανάληψις ἢ ματαιολογία νὰ ἐπαναλάβω, ὅσα ὁ ἀξιότιμος φίλος μου εἶπε πρὸς τὴν Βουλήν, δύναμαι ὅμως, ἄνευ τοῦ φόβου, ὅτι θέλω φέρει εἰς ὑμᾶς τὸν κάματον, νὰ σᾶς ἀπαριθμήσω τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται παρ’ ἡμῶν, ὅπως παραχωρήσωμεν εἰς τοὺς Ὑπουργούς, διὰ νὰ κατανοήσητε πόσον σημαντικὴ εἶναι ἡ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν ζητοῦσι νὰ μεταβιβάσωμεν εἰς αὐτούς. Ζητοῦσι νὰ ἐπιτρέψωμεν, νὰ συνομολογήσωσι δάνειον οὐχὶ ἕν, ἀλλ’ ὅσα αὐτοὶ ἐγκρίνωσι, καὶ οὐχὶ γνωστοῦ ποσοῦ, ἀλλὰ ποσῶν, ὅσα ἂν θέλωσι. Καὶ προβάλλουσι μὲν δύο ὅρους, δῆθεν περιοριστικοὺς τῆς ἐξουσίας ταύτης, οἱ ὁποῖοι ὅμως οὐδεμίαν παρέχουσιν ἐγγύησιν εἰς τὴν Βουλήν. Προβάλλουσι τὸν ὅρον, ὅτι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα θέλουσι συνομολογήσει, θέλουσι συνομολογήσει αὐτὰ ἄνευ ἐγγυήσεων, ἀλλ’ αἱ ἐγγυήσεις, αἱ προσφερόμεναι εἰς τοὺς δανειστὰς διὰ τῶν μέχρι τοῦδε συνομολογηθέντων δανείων, ἦσαν ἐγγυήσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων οὐδεὶς τῶν δανειστῶν σοβαρῶς προσεῖχε, πλὴν τῆς ἐγγυήσεως, τὴν ὁποίαν παρέσχε τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, διότι μόνον ἡ ἐγγύησις ἐκείνη τυγχάνει ἐγγύησις πραγματική, ἐνῷ αἱ ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι παρεσχέθησαν εἰς τοὺς δανειστὰς διὰ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἢ διὰ τὸ δάνειον τῶν 25 ἑκατομμυρίων, ἢ διὰ τὸ δάνειον τῶν 26 ἑκατομμυρίων, ἢ καὶ πάντων τῶν ἄλλων δανείων, ἦσαν ἐγγυήσεις ἰδανικαί. Καὶ ὄντως, ἐὰν μίαν ἡμέραν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε στέρξει νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ προϊὸν τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους παρέσχεν εἰς τοὺς δανειστὰς εἰς ἐγγύησιν, οἱ δανεισταὶ ἔμενον ἄνευ οὐδεμιᾶς κυρώσεως ἢ ἀσφαλείας, καὶ τοῦτο συνέβη πολλάκις ἄνευ ζημίας τινὸς τῶν δανειστῶν, καὶ χωρὶς νὰ διακινδυνεύωσι τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Ἑπομένως, ἐὰν δὲν δύνασθε νὰ παράσχητε ἐγγυήσεις ἁπτάς, ὁποῖαί εἰσιν αἱ ἐγγυήσεις τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ὅσας ἂν παράσχητε ἐγγυήσεις ἄλλου εἴδους εἰς τοὺς δανειστὰς, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι οἱ δανεισταὶ οὐδεμίαν δίδουσιν εἰς αὐτὰς προσοχήν. Ὁ ὅρος λοιπὸν, ὅτι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ζητουμένην παρ’ ἡμῶν ἐξουσίαν σκοποῦσι νὰ συνομολογήσωσι, θέλουσι συνομολογηθῆ ἄνευ ἐγγυήσεως, δὲν ἐλαττόνει τὴν εὐρύτητα τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ζητοῦσι νὰ παραχωρήσωμεν εἰς αὐτούς. Προβάλλεται καὶ ἕτερος, ὡς εἶπον, ὅρος, ὅτι τὰ συνομολογηθησόμενα δάνεια θέλουσι χρησιμεύσει ἀποκλειστικῶς εἰς ἀπόσβεσιν ἢ τροπὴν δανείων. Ἀλλὰ κατὰ τὸν ὅρον τοῦτον μέχρι τίνος ποσοῦ δύνανται νὰ φθάσωσι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα δύναται κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ συνομολογήσῃ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία; Τὸ ποσὸν αὐτῶν δὲν προσδιορίζεται διὰ τοῦ νόμου, ἀλλ’ ὁ εἰρημένος ὅρος, ὅτι τὸ προϊὸν τῶν συνομολογηθησομένων δανείων θέλει χρησιμεύσει ἀποκλειστικῶς πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν ὑπαρχόντων, ἐνδεικνύει ἡμῖν, ὅτι, τὰ ὑπάρχοντα δάνεια, ἀναβιβάζουσι τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1889 εἰς 711,034,126 δραχμὰς, κατὰ τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας ἐπορίσθην ἐκ προχείρου ἀναφυλλίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι εἰς τόσον ποσὸν ἀνέρχεται τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1889. Λοιπὸν συναινεῖτε νὰ δώσητε τὴν ἐξουσίαν, νὰ συνομολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις δάνεια μέχρι τοσούτου ποσοῦ, μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 711,034,126; Βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ συνομολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις δάνειον τοσοῦτον, ἴσως ὄχι διότι δὲν ἔχει τὴν ἐπιθυμίαν, ἀλλὰ διότι θέλει εἶσθαι ἴσως δύσκολον ν’ ἀνεύρῃ δανειστήν· τὸ ποσὸν ὅμως τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ζητουμένην ἐξουσίαν δύναται νὰ συνομολογήσῃ, παριστᾷ ὑμῖν ἐπαρκῶς, ἡλίκη εἶναι ἡ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν ζητοῦσι παρ’ ἡμῶν. Ἐὰν ἐπιθυμῶσι νὰ προβῶσιν εἰς τροπὴν ἑνὸς ἢ δύο ὡρισμένων δανείων, ἤθελον ἔχει κατὰ νοῦν τὰ κεφάλαια τῶν δανείων τούτων, ἀλλὰ τότε διατὶ δὲν μᾶς ζητοῦσι τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσωσι δάνειον 100 ἢ 150 ἢ 200 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ ποσοῦ ἀπροσδιορίστου, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ζητήσω νὰ προσδιορίσω διὰ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ἀναβιβάζεται εἰς τὸ ὀγκῶδες ποσὸν, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερον προηγουμένως; Πλὴν τῆς ἐξουσίας ταύτης, ζητεῖται καὶ ἄλλη ἐξουσία, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ αὕτη εἶναι ἐπίσης σημαντικὴ, καὶ ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μεταβιβάσῃ αὐτὴν εἰς τοὺς Ὑπουργούς. Ζητεῖται ἡ ἐξουσία ν’ ἀποσβέσωσι διὰ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα θέλουσι συνομολογήσει, χρέη προγενέστερα, ἢ νὰ μετατρέψωσι χρέη προγενέστερα διὰ δύο μεθόδων, τὰς ὁποίας μεθόδους ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς περιγράψω. Ἡ μία μέθοδος εἶναι, ν’ ἀγοράζωσιν ὁμολογίας δανείων ὑπαρχόντων μέχρι τοῦ ἀρτίου τῆς τιμῆς αὐτῶν, ἑπομένως δύνανται οἱ κυβερνῶντες νὰ ἐξαγοράσωσιν ὁμολογίας δανείων, ὑπαρχόντων εἰς τιμὴν μικροτέραν τοῦ ἀρτίου. Ἀλλὰ ποῖος θέλει προσδιορίζει τὴν τιμὴν αὐτήν; Θέλουσι προσδιορίζει αὐτὴν αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι, τὰς ὁποίας οἱ κυβερνῶντες θέλουσι διαπράττει μετὰ τῶν κατόχων τῶν ὁμολογιῶν διὰ μεσιτῶν, διὰ Τραπεζῶν, ἢ διὰ τραπεζιτῶν. Καὶ προσέτι ἡ δευτέρα μέθοδος, νὰ πωλῶσιν ὁμολογίας, τὰς ὁποίας ἠγόρασαν, εἰς τιμὴν βεβαίως συμφέρουσαν, εἰς τιμὴν δηλαδὴ μείζονα, ἀνωτέραν ἐκείνης, ἐφ’ ᾗ ἠγόρασαν αὐτάς. Καὶ ποῖος θέλει προσδιορίζει τὴν τιμὴν ταύτην; Πάλιν αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ συμφωνίαι, αἱ συνθηκολογίαι, αἵτινες θέλουσι γίνεσθαι διὰ μεσιτῶν, διὰ Τραπεζῶν, διὰ τραπεζιτῶν. Ἐγὼ δὲν ἔχω δικαίωμα, ὁμιλῶν πρὸς τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, νὰ ἐκδηλώσω γνώμην, περιέχουσαν, ἢ ἐνδεικνύουσαν δυσπιστίαν τινὰ πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας ταύτης. Βεβαίως οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν Ὑπουργοὶ δὲν ἀπολαμβάνουσι τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις τῆς πολιτικῆς ἐπ’ αὐτοὺς ἐμπιστοσύνης, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν κανόνα τῆς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πολιτικῆς ἡμῶν, ὡς μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αὕτη μόνη δὲν μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνδείξωμεν, ἢ νὰ ἐκδηλώσωμεν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης καὶ περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν χρηματικῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο δὲν ὁδηγοῦμαι εἰς τὰς σκέψεις μου ταύτας ἐκ τοιαύτης τινὸς δυσπιστίας, ὁδηγοῦμαι ὅμως εἰς τὰς σκέψεις μου ταύτας ἐξ ἄλλου τινὸς λόγου. Ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ θελήσωσι νὰ διαχειρισθῶσιν εὐσυνειδήτως τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν μεταδίδομεν εἰς αὐτούς, θέλουσιν ἁμιλληθῆ νὰ ἀγοράσωσι τὰς ὁμολογίας τῶν ἐθνικῶν δανείων, τὰς ὁποίας θέλουσιν ἐξαγοράσει εἰς τιμὴν ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὑποδεεστέραν τοῦ ἀρτίου. Ἀλλὰ, διὰ νὰ κατορθώσωσι τοῦτο, ἐνδέχεται νὰ προσφύγωσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν διαχειρίζονται ὡς κυβερνῆται, ἥτις ἀληθῶς εἶναι ἐπαρκὴς, διὰ νὰ τοὺς εὐκολύνῃ εἰς τοῦτο. Καὶ ὄντως ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο ἓν ἄγγελμα, μία εἴδησις νὰ διαδοθῇ, ἵνα φέρωσιν ὑποτίμησιν εἰς τὰς τιμὰς τῶν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ ἀγοραζομένων καὶ πωλουμένων ὁμολογιῶν, ἐν δὲ τῇ ὑποτιμήσει νὰ σπεύσωσι νὰ ἐξαγοράσωσιν αὐτάς. Ἐπίσης, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ, ἕνεκα τῆς εὐσυνειδήτου διαχειρίσεως τῆς πληρεξουσιότητος ταύτης, θελήσωσι νὰ πωλήσωσιν ὁμολογίας τῶν δανείων, τὰς ὁποίας ἠγόρασαν, ἐπειδὴ ἔχουσι τὸ συμφέρον νὰ πωλήσωσιν αὐτὰς εἰς τιμὴν ἀνωτέραν ἐκείνης, ἐφ’ ᾗ ἠγόρασαν αὐτάς, δὲν ἔχουσιν εἰμὴ διὰ μιᾶς διαδόσεως ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ νὰ ἐπιφέρωσι τὴν ἀνύψωσιν τῶν τιμῶν, καὶ ἐν τῇ ἀνυψώσει ταύτῃ νὰ πωλήσωσιν αὐτὰς εἰς τιμὴν μᾶλλον συμφέρουσαν. Οὕτω θέλουσιν ἐκτελέσει πιστῶς καὶ εὐσυνειδήτως τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον, διαχειριζόμενοι τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν παρὰ τῆς Βουλῆς ἔχουσιν. Ἀλλὰ τοιαῦται ἐνέργειαι, τοιαῦται πράξεις προσήκουσιν εἰς Κυβέρνησιν Κράτους εὐνομουμένου καὶ μάλιστα κοινοβουλευτικῶς κυβερνωμένου; Δὲν μετατρέπεται ἡ Κυβέρνησις εἰς χρηματιστήν; Δὲν μένει εἰς αὐτὴν, εἰμὴ νὰ ἐνοικιάσῃ γραφεῖά τινα ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σοφοκλέους,—διότι, ἂν δὲν σφάλλω, οὕτως ὀνομάζεται ἡ ὁδὸς, ἐφ’ ἧς κεῖται τὸ Χρηματιστήριον,— ὑπὸ τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Μαντζαβίνου, δύο ἢ τρία γραφεῖα, νὰ τάξῃ ἐν αὐτοῖς τοὺς πράκτοράς της, οὗτοι δὲ νὰ διαπραγματεύωνται ἀγορὰς καὶ πωλήσεις ὁμολογιῶν τῶν δανείων. Ἡ ἐξουσία λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ζητοῦσι νὰ μεταδώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι μόνον μεγάλη, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ μεταδώσωμεν, ἐὰν νομίζωμεν, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ συγκρατῶμεν τοὺς διαχειριζομένους τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἡ ἐθνικὴ τιμὴ καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος ἐπιβάλλει καὶ διαγράφει. Ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ ἐρωτήσει ἑνὸς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, κατὰ τὴν αʹ ἢ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι ἐγένετο ἔναρξις τῆς διαπράξεως τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπει, καὶ ὅτι μάλιστα δύο ἐκ τῶν προσωρινῶν δανείων, τὸ δάνειον τῶν 10,200,000, τὸ συνομολογηθὲν κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1887 εἰς χρυσὸν πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1887, καὶ τὸ δάνειον τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν ἀγγλικῶν, ἤτοι τῶν 10 ἑκατομμυρίων φράγκων εἰς χρυσὸν, τὸ συνομολογηθὲν κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1888 πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1888, τὰ δύο ταῦτα προσωρινὰ δάνεια πρόκειται νὰ μετατραπῶσιν εἰς δάνειον 30 ἑκατομμυρίων. Ἠρώτησα τότε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, κατερχόμενον τοῦ βήματος, ἐὰν μετὰ τὴν μετατροπὴν ταύτην, ὅτε ἐκλείπει ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κατετέθησαν τὰ 13 ἑκατομμύρια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀντίτιμον τοῦ ποσοῦ τῶν 10,200,000 εἰς χρυσὸν, ἐὰν ταῦτα τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῶν 13 ἑκατομμυρίων πρόκηται ν’ ἀναληφθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, μοὶ ἐφάνη δὲ, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐνέδειξεν ὡς πιθανὴν, ἢ ὡς ἐνδεχομένην, τὴν περίπτωσιν ταύτην τῆς ἀναλήψεως τοῦ εἰρημένου ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τι εἰς τὴν Βουλὴν, ὑποθέτω μάλιστα, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἐλησμόνησεν ἀκόμη τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχε προβάλει, ὅτε ὑπεστήριζε τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δανείου τῶν 10,200,000 εἰς χρυσὸν κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1887. Εἶπε τότε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ἀντίτιμον τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια κατέθετεν εἰς τὴν Τράπεζαν, οὐχὶ τόσον διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ἀποκλειστικῶς εἰς ἐξόφλησιν ἢ ἐγγύησιν τοῦ εἰρημένου δανείου, οὐχὶ τόσον ὡς ἐνέχυρον, ἀλλὰ διὰ νὰ παράσχῃ εὐκολίαν εἰς τὸ ἐμπόριον, διότι τοιουτοτρόπως ἤθελε μειωθῆ τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου κατὰ ποσὸν ἴσον, ἤθελε περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, ἤθελε δὲ μειωθῇ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ ἐν παραβολῇ πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ἑπομένως, ὅτι οὕτως ἤθελεν ὠφεληθῇ τὸ ἐμπόριον. Αὐτὰ ἐλέχθησαν μὲν τότε, οὐδὲ ἐπιμένω νὰ ἐνδείξω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μεταβληθῶσι ταῦτα, ἢ ὅτι τὰ, περὶ ὧν ὁ λόγος, δύο δάνεια τῶν 20 ἑκατομμυρίων καὶ 200 χιλιάδων φράγκων δὲν πρέπει νὰ τραπῶσιν εἰς δάνειον 30 ἑκατομμυρίων, ἐξ ἐναντίας προθύμως ἤθελον συστήσει εἰς τοὺς συναδέλφους μου νὰ ψηφίσωσι τὴν μετατροπὴν ταύτην τῶν δανείων τούτων, ἢ νὰ ψηφίσωσι τὴν μετατροπὴν παντὸς δανείου ὡρισμένου, ὑπὸ ὅρους ὡρισμένους καὶ εἰς ποσὸν ὡρισμένον. Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τῆς πωλήσεως καὶ τῆς ἀγορᾶς οὐδέποτε πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι θέλει συντελέσει οὕτως εἰς τὴν ταπείνωσιν, εἰς τὴν μείωσιν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ θέλει φανῆ τοσοῦτον εὔκολος νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν παραχώρησιν, εἰς τὴν ἀπογύμνωσιν ἑαυτῆς ἀπὸ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει, ὥστε ἤθελε κριθῆ ὑπὸ τῆς χώρας, ὡς παραγνωρίζουσα τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀνατεθειμένην αὐτῇ ἐντολήν. Ἀληθῶς, Κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον μοὶ φαίνεται ἄξιον μεγάλης μελέτης καὶ ἐμβριθεστάτης προσοχῆς. Αἱ μέχρι τοῦδε κεχορηγημέναι μοι ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐνδείξεις μὲ πείθουσιν, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει τύχει τῆς ψήφου τῶν πλειόνων, καὶ θέλει καταστῆ νόμος τοῦ Κράτους. Τοιαύτη πιθανότης μάλιστα ἤθελε δικαιολογήσει τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ μετέλθῃ πάντα τὰ εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς κεχορηγημένα μέσα, διὰ νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ ψηφισθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀφοῦ τοῦτο μεταβάλλει πλέον τὸ Κοινοβούλιον εἰς σῶμα, οὐ μόνον κατ’ εὐφημισμὸν πολιτικόν, ἀλλὰ κατ’ εὐφημισμὸν καὶ νομοθετικόν, ἀπογυμνωθὲν παντὸς δικαιώματος καὶ πάσης ἐξουσίας. Ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις ἔχει δικαίωμα, ὄχι μόνον ν’ ἀγορεύῃ κατὰ τῶν νομοσχεδίων, ὅσα νομίζει μὴ συμφέροντα εἰς τὸ Κράτος, ὄχι μόνον νὰ ψηφίζῃ κατ’ αὐτῶν, διαχειριζομένη εὐσυνειδήτως τὴν ἐντολὴν αὐτῆς, ἀλλά, ἐὰν ὑπάρχωσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα νομίζει ἢ κρίνει μειοῦντα τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προσδιορισθεῖσαν πολιτικὴν αὐτῆς θέσιν, ἢ μειοῦντα πλὴν τούτου καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος καὶ ὄχι μεσιτικὸν ἢ τραπεζικὸν κατάστημα, νομίζω, ὅτι δύναται ἀνεπιλήπτως ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ παρεμβάλλῃ πρόσκομμα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων τοιούτων. Δὲν συμβουλεύω ὅμως εἰς τοὺς συναδέλφους μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοιαύτην πολιτείαν, διότι ὑπάρχει ἄλλο ἀνώτερον συμφέρον τοῦ Κράτους, τὸ συμφέρον νὰ ἀφεθῶσιν εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς πάντα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ζητοῦσι παρὰ τοῦ Κοινοβουλίου, ὅπως μετέλθωσι πάντα ταῦτα ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ, κριθῶσι δὲ δεόντως μίαν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως θέλει κατασταθῆ κατάδηλος ἡ πλήρης ἀποτυχία τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν πολιτικῆς. Οὕτω τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν θέλουσι πλέον τολμήσει νὰ ἐπιῤῥίψωσι τὴν εὐθύνην τῆς ἀποτυχίας των, λέγοντες, ὅτι ἡμεῖς δὲν παρέσχομεν εἰς αὐτοὺς καὶ αὐτὸ ἔτι τὸ μέσον τοῦ νὰ μεταβληθῶσιν εἰς μεσίτας, ἢ νὰ μεταβάλωσιν ἑαυτοὺς εἰς πράκτορας τραπεζικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ τοῦ Ὑπουργείου εἶναι ἐν πλήρει ἀποτυχίᾳ, δὲν πρέπει νὰ παράσχωμεν οὐδεμίαν εὐκολίαν εἰς δικαιολογίαν αὐτῶν ἐν τῷ προσεχεῖ χρόνῳ, καθ’ ὃν θέλει κατασταθῆ κατάδηλος ἡ ἀποτυχία των αὕτη. Καὶ ἐγὼ μὲν ἔχω τὴν πεποίθησιν ταύτην, δὲν ἀμφιβάλλω δέ, ὅτι πάντες ὑμεῖς τὴν αὐτὴν ἔχετε πεποίθησιν, καὶ ἂν ἀκούητε τὰς ἑκάστοτε μεγαλαυχίας αὐτῶν, λεγόντων ἐπανειλημμένως, ὅτι κατώρθωσαν πλέον νὰ δανείζωνται ἄνευ ἐγγυήσεων, ἢ ὅτι κατώρθωσαν τέλος πάντων νὰ μὴ προφθάνωσι νὰ δέχωνται εἰς ἀκρόασιν κεφαλαιούχους, προτείνοντας νὰ δανείζωσι τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν βλέπητε αὐτοὺς τὴν ἑσπέραν ταύτην, ζητοῦντας παρ’ ἡμῶν ἄδειαν, ἵνα προσφύγωσιν εἰς λαχεῖα, ὅπως πορισθῶσι 14 ἢ ἴσως 13 μόνον ἑκατομμύρια, ὅπως οἰκονομήσωσι 250 χιλιάδας δραχμῶν ἄνευ τόκου, ἐὰν βλέπητε αὐτοὺς τὴν ἑσπέραν ταύτην, ζητοῦντας παρ’ ἡμῶν τὴν ἄδειαν νὰ μεταβληθῶσιν εἰς τραπεζίτας, ἢ εἰς μεσίτας, ὅπως κερδοσκοπήσωσιν, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, καθ’ ὃν τρόπον κερδοσκοπεῖ τὸ ἄτομον, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι προσεχῶς θέλει ἐλθεῖ ἡμέρα, καθ’ ἣν θέλετε ἰδεῖ αὐτοὺς, ὄχι πλέον ζητοῦντας παρ’ ἡμῶν τι, διότι ἐξήντλησαν ὅσα εἶχον νὰ ζητήσωσιν, ἀλλὰ πειρωμένους νὰ δικαιολογήσωσιν ἀποτυχίαν, τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος, ὅτι γνωρίζουσι καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, καθ’ ἣν προβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς τοιαύτας προτάσεις.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ εὐθύνη, ἣν ἡ Ἀντιπολίτευσις ζητεῖ νὰ ἀφήσῃ εἰς ἡμᾶς ἀμέριστον, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι, ἂν δὲν παρακωλύσῃ τὰς ἐνεργείας ἡμῶν, ταχέως θέλει καταδειχθῆ ἐκ τῶν πραγμάτων τῆς ἡμετέρας πολιτικῆς τὸ πλημμελές, ταύτης τῆς εὐθύνης τὸ βάρος ἀπαραμείωτον φέρομεν προθύμως, καὶ λίαν εὐχαρίστως βλέπομεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἰσερχομένην εἰς τὴν ὁδὸν τῆς νομιμότητος καὶ μάλιστα ὁδηγουμένην ἐκ τῆς ἐλπίδος, ὅτι μετὰ τὴν ἄρσιν τῶν τέως παρ’ αὐτῆς παρεμβαλλομένων ἐκθέσμων κωλυμάτων εἰς τὴν ἐλευθέραν ἡμῶν ἐνέργειαν οὐδὲν μᾶς σώζει ἐκ τοῦ ὀλέθρου, εἰς ὃν ἀκαθέκτως φερόμεθα, διότι καὶ ἡμεῖς τὴν πλήρη ἐλευθερίαν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ἐπιζητοῦμεν, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι αὕτη θέλει μᾶς ἐπιτρέψει νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς χώρας. Καὶ ἄλλοτε ἠκούσαμεν ὅμοια, καὶ αὐτὰ ταῦτα ἠκούσαμεν καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι, καὶ τότε ἐψηφίσθησαν οἱ Προϋπολογισμοὶ ὑπὸ τῆς Συμπολιτεύσεως, ἀνεχομένης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐκδηλούσης ἀποδοκιμασίαν δι’ ἁπλῆς ἐναντίας ψήφου, καὶ τότε ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐψήφιζε, προμαντευομένη, ὅτι ταχεῖα θὰ ἐπήρχετο ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θ’ ἀπεκαλύπτετο ἡ πλάνη τῶν συμπολιτευομένων, τοιαῦτα ἐγκρινόντων, ἡμεῖς δὲ ἀπεδέχθημεν εὐχαρίστως τὴν τοιαύτην στάσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἰδοὺ ἐπῆλθεν ἡ ὥρα, καὶ ἤδη ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων περὶ τῶν Προϋπολογισμῶν ἐκείνων, καὶ περὶ τῶν ψήφων ἐκείνων τῆς Βουλῆς, καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἐν τῇ Συμπολιτεύσει, ὁ μὴ αἰσθανόμενος, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῆς ἐνεργείας, ἡ τότε δοθεῖσα εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἡ λευκὴ ψῆφος, ἡ τότε δοθεῖσα εἰς τὰς προτάσεις ἡμῶν, συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ Κράτους ἐκ τῆς ἀβύσσου, ἐν ᾗ εἶχε καταπέσει, καὶ ὅτι ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ὀφείλεται εἰς τὴν πλήρη ἐμπιστοσύνην, ἣν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, καὶ ἑπομένως αὐτὴ ἡ Βουλὴ ἐπεδείξατο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δίδοντες ἤδη εὐθύνας ἐπὶ τῇ διὰ τοιαύτης ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ὑποστηριχθείσῃ ἐνεργείᾳ ἡμῶν, ἐπιδεικνύομεν ἀποτελέσματα ὅλως διάφορα τῶν προῤῥήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας. Ἐπιχαίρει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ ταῖς ἐν τῷ μέλλοντι ἀποτυχίαις τῆς πολιτικῆς ἡμῶν, ἐν αἷς ζητεῖ παρηγορίαν ἐπὶ ταῖς ἐν τῷ παρόντι ἐπιτυχίαις, νέων δὲ παρηγοριῶν ἀνάγκην θὰ αἰσθανθῇ ἐπὶ τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ τῇ χρησιμοποιήσει τῶν δι’ αὐτοῦ παρεχομένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀδειῶν. Εὐχαρίστως βλέπομεν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐπιχαίροντα, ἐφ’ αἷς ἀπεκδέχεται ἀποτυχίαις, ἀφοῦ αἱ τοιαῦται αὐτοῦ ἐλπίδες τῷ ὑπαγορεύουσιν, ὅπως, παραιτῶν τακτικήν, ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν χώραν, εἰς τὸ πολίτευμα καὶ εἰς ἑαυτὸν, τραπῇ ἐπὶ τὴν νόμιμον ἐνέργειαν, ἐπιτρέπων εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐργάζηται κανονικῶς, ὅπως τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἀπαιτοῦσιν. Ἀπολαύομεν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ δὲν ζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς διατράνωσιν ἐμπιστοσύνης προσωπικῆς, ζητοῦμεν πρᾶξιν ἐμπιστοσύνης τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας πρὸς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Οὐδὲν προσωπικὸν περιέχει τὸ νομοσχέδιον, οὐδὲ ζητοῦμέν τι προσωπικὸν παρὰ τῆς Βουλῆς, δὲν ζητοῦμεν, ὅπως ἡ Βουλὴ παράσχῃ εἰς ἡμᾶς τὰς ἀδείας ταύτας, οὐδὲ θὰ ἐπετρέπετο νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ζητοῦμεν δι’ ἡμᾶς τοιαύτην ἄδειαν εὐρεῖαν. Διὰ τοιαύτης γλώσσης δὲν θὰ ἐπετρέπετο εἰς ἡμᾶς ν’ ἀποταθῶμεν πρὸς τὴν Βουλήν· προκειμένου περὶ τοιούτου νομοσχεδίου, δὲν θὰ ἐπετρέπετο νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλήν: ζητοῦμεν παρ’ ὑμῶν τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, ἵνα μόνοι ἡμεῖς διαχειρισθῶμεν τὰ κατ’ αὐτὸ καὶ ἄλλος οὐδείς. Πᾶσα Κυβέρνησις συνταγματικὴ τυγχάνει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, εἰς πᾶσαν δὲ Κυβέρνησιν, τυγχάνουσαν τῆς ἐμπιστοσύνης ταύτης, παρέχονται ἄδειαι, μὴ εἰσδύουσαι ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα τὸ Κοινοβούλιον πρέπει πάντοτε νὰ ἐπιφυλάττῃ ἀποκλειστικῶς εἰς ἑαυτὸ, εἰς μηδένα ἐπιτρέπον μετοχὴν εἰς αὐτὰ, οἱασδήποταν τυγχάνῃ οὗτος παρ’ αὐτῷ ἐμπιστοσύνης. Ἐὰν προέκειτο ἡ Βουλὴ νὰ χορηγήσῃ τὰς τοῦ νομοσχεδίου ἀδείας εἰς ἡμᾶς, διότι τυγχάνει νὰ ἔχῃ μεγάλην ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ πρόσωπα ἡμῶν, θὰ ἔλεγον πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραιτηθῇ, ὑπὲρ προσώπων, δικαιωμάτων, ὧν τὴν ἐνάσκησιν τὸ πολίτευμα ἐναπέθηκεν εἰς αὐτὴν καὶ κατ’ ἐντολὴν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας εἰς τὴν Ἐκτελεστικήν. Τοιαύτην ἐντολὴν οὐδαμῶς ζητοῦμεν ὑπὲρ ἡμῶν· ζητοῦμεν αὐτὴν ὑπὲρ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, εἶναι δὲ ἡ ἐντολὴ ἐκ τῶν πάντοτε παρεχομένων ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς Κυβέρνησιν κανονικῶς ὑφισταμένην, τουτέστιν εἰς Κυβέρνησιν, τυγχάνουσαν τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς, ἀφοῦ ἐν κοινοβουλευτικῷ Κράτει δὲν ὑφίσταται κανονικῶς Κυβέρνησις, μὴ ἀπολαύουσα τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Οὐδὲν ὅμως πλέον τούτου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐὰν ἐζητοῦμεν παρ’ ἡμῶν πλέον τι τούτου, δὲν ἔπρεπε νὰ τυγχάνωμεν τῆς ἐμπιστοσύνης ὑμῶν. Τὸ νομοσχέδιον παρεστήθη, ὡς τι πρωτοφανὲς, ὡς παρέχον ἀδείας, ὁποῖαι οὐδέποτε ἐν Συνταγματικῷ Κράτει ἐδόθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς ἢ ἐζητήθησαν παρ’ αὐτῆς· καὶ ὅμως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρέχει ἐλάσσονα τῶν ἐν παντὶ Συνταγματικῷ Κράτει παρεχομένων εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν, προκειμένου περὶ ἀδείας τοῦ δανείζεσθαι. Τὰ ὑπὸ ξένων κοινοβουλίων ψηφιζόμενα νομοσχέδια περὶ δανείων τοῦ Δημοσίου, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οὐδὲν πλέον περιλαμβάνουσι τῆς ἀδείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ δανείζεσθαι μέχρις ὡρισμένου ποσοῦ.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μέχρις ὡρισμένου ποσοῦ.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς διὰ τῆς διακοπῆς ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ, ὅτι τὸ μέχρις ὡρισμένου ποσοῦ ἀποτελεῖ τὴν διαφοράν. Περὶ τούτου θὰ ὁμιλήσω, καὶ τῳόντι τοῦτο ἀποτελεῖ διαφοράν, ἀλλ’ ἀποτελεῖ διαφορὰν οὐχὶ ἐπὶ πλέον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλ’ ἐπὶ ἔλαττον. Ὁπωσδήποτε ἡ ἄδεια τοῦ δανείζεσθαι μέχρις ὡρισμένου ποσοῦ εἰς οὐδένα συνήθως ὑπὸ τῶν ξένων Κοινοβουλίων ὑποβάλλεται περιορισμόν· ἐκεῖ πρωτοφανὴς θὰ ἐθεωρεῖτο ὁ περιορισμὸς τῆς ἀδείας διὰ κανονιστικῶν ἐν τῷ νόμῳ διατάξεων. Διάταξις, ἐπιτρέπουσα τὸ δάνειον κάτω τῶν 6%, εἶναι περιορισμὸς, ἐξαιρετικῶς ἀπαντῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ καὶ μὴ συνήθης ἐν τοῖς νόμοις, δι’ ὧν τὰ ξένα Κοινοβούλια ἐπιτρέπουσιν εἰς τὰς Κυβερνήσεις νὰ πραγματοποιῶσι δάνεια. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ διαφορά, ἣν ὑπέδειξεν ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὑπάρχει ὁ προσδιορισμὸς τοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου.

§60ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ οἱ ἄλλοι ὅροι.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄλλοι ὅροι συνήθως δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τοιούτοις νόμοις ξένων Κρατῶν. Ὁ τύπος τῶν Γαλλικῶν νόμων ἔχει οὕτω: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ πραγματοποίησις παγίου χρέους (rente) μέχρι τοιούτου ποσοῦ»· οὐδὲν πλέον, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον δὲν λέγει μόνον, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ πραγματοποίησις παγίου χρέους, ἀλλὰ περιορίζει τὴν ἄδειαν διὰ τῶν ἐν ἄρθρῳ 1ῳ. Ἐπὶ τούτοις ὁ κ. Βουλευτὴς παρατηρεῖ, ὅτι παραλείπεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅρος, περιλαμβανόμενος ἐν τοῖς Γαλλικοῖς νόμοις, ὅτι ἐν τούτοις ὁρίζεται τὸ δάνειον κατὰ τὸ ποσὸν, ἐνῷ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ ποσὸν δὲν ἀναγράφεται. Ἐκεῖ τίθεται ἀριθμητικὸν τὸ ὅριον τοῦτο, ἐνταῦθα δὲ τίθεται πραγματικόν· ἐνταῦθα τίθεται τὸ ὅριον ἐν τῇ χρησιμοποιήσει τοῦ κεφαλαίου, μὴ ἐπιτρεπομένης τῆς συνομολογήσεως δανείου ποσοῦ ἀνωτέρου τοῦ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου διατεθησομένου. Ἐπιτρέπεται, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δανείζεσθαι, μόνον ἐφ’ ὅσον δύναται διὰ τῶν ἑκάστοτε πραγματοποιουμένων δανείων ν’ ἀντικαθιστᾷ ὑφιστάμενα δάνεια. Τί εἶναι τοῦτο, εἰμὴ περιορισμός; Ὁ περιορισμὸς ἐκεῖ εἶναι ἀναγεγραμμένος εἰς ἑκατομμύρια, εἰς δισεκατομμύριον, ἢ καὶ εἰς δισεκατομμύρια. Ἐνταῦθα ἔγκειται ἐν τῷ ἐφικτῷ τῆς ἀντικαταστάσεως παλαιοτέρων δανείων διὰ τῶν ἐπὶ τῇ παρεχομένῃ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἀδείᾳ συνομολογουμένων. Ὁ περιορισμὸς ἄρα οὗτος ὑφίσταται καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, στενώτερος μάλιστα ἢ ἀλλαχοῦ, ὑφίστανται ὅμως κατὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ περιορισμοὶ, μὴ ἀπαντῶντες ἐν τοῖς νόμοις τῶν ξένων Κρατῶν. Πλὴν τῶν ἐν ἄρθρῳ 1ῳ ἔχομεν τὸ 2ον ἄρθρον, ἐπιτρέπον τροπὴν δανείων, ἀλλὰ μήπως αἱ τροπαὶ αὗται τῶν δανείων ἐπιτρέπωνται ἄνευ περιορισμῶν; Τὸ σύστημα τῶν περιορισμῶν εἶναι πλῆρες ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ δὲν ἐνόησα τὸν προαγορεύσαντα κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ἰσχυριζόμενον, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπεριορίστως δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὰς τοιαύτας τροπὰς, ὅτι δύναται νὰ καταργήσῃ τὸ χρεωλύσιον, δύναται ὅμως καὶ νὰ αὐξήσῃ διὰ τῆς τροπῆς τὸν τόκον. Διὰ τῆς τροπῆς δὲν ἐπιτρέπεται ἡ αὔξησις τοῦ ἐκ τοῦ τόκου βάρους· τὸ ἄρθρον, τὸ πραγματευόμενον περὶ τῆς τροπῆς, λέγει ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. «Ἐπιτρέπεται ὡσαύτως ἡ τροπὴ συνομολογημένων χρεωλυτικῶν δανείων εἰς πάγια καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ὅρου τοῦ χρεωλυσίου ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῶν συμπεφωνημένων ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου»· τουτέστιν ἄνευ αὐξήσεως τοῦ ἐκ τοῦ τόκου βάρους, ἄνευ παροχῆς εἰδικῶν ἐγγυήσεων, μήπω παρακεχωρημένων.

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προσθέσατέ το.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς νὰ προσθέσω τὸ περιλαμβανόμενον ἐν τῷ ἄρθρῳ; Ποῖαι εἶναι αἱ «συμπεφωνημέναι ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου»; εἶναι αἱ περὶ τόκου, περὶ χρεωλυσίου, περὶ εἰδικῶν ἐγγυήσεων· κατάργησις καὶ περιορισμὸς αὐτῶν διὰ τῆς τροπῆς ἐπιτρέπεται, ἐπιβάρυνσις δὲ οὐδαμῶς, καὶ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ τῆς ἐπιτρεπομένης δῆθεν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου ἐπιβαρύνσεως ἐστήριξε τὰς σκέψεις αὑτοῦ.

§64ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ χρεωλύσιον εἶναι ὑποχρέωσις.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ χρεωλύσιον εἶναι ὑποχρέωσις, ἑπομένως καὶ ταύτης, ὅπως καὶ τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων, ἐπιτρέπεται ἡ κατάργησις καὶ ὁ περιορισμὸς, οὐχὶ ὅμως καὶ ἡ ἐπιβάρυνσις. Ῥητῶς δὲ τὸ ἄρθρον 2 μνημονεύει τῆς ἐλαττώσεως τοῦ χρεωλυσίου καὶ τῆς καταργήσεως αὐτοῦ διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως παγίων δανείων εἰς τὰ χρεωλυτικὰ, διότι ἄνευ τῆς ῥητῆς ταύτης μνείας ὑπῆρχε κίνδυνος, μήπως ἤθελε παραστηθῆ ἡ τοῦ χρεωλυσίου κατάργησις ἢ ἐλάττωσις, ὡς ἀπαγορευομένη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου, καθὸ περιλαμβάνουσα καὶ ἐπιβάρυνσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, ὡς ἀνακουφιζομένου μὲν δι’ αὐτῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῷ παρόντι, ἀλλ’ ἐπιβαρυνομένου ἐν τῷ μέλλοντι. Κατὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2, αἱ ὁμολογίαι, ὧν οἱ κάτοχοι δὲν ἀποδέχονται τὰς εἰρημένας μεταβολὰς, ἐξαγοράζονται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ· ἐπιτρέπεται ὅμως ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 1 καὶ ἡ ἐξαγορὰ ὁμολογιῶν ἐπὶ τιμῇ κατωτέρᾳ τοῦ ἀρτίου, οὐχὶ βεβαίως ἐν τῇ περιπτώσει τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐξαγορᾶς τοῦ ἄρθρου 2, ἀλλὰ διὰ χρησιμοποιήσεως τοῦ προϊόντος τῶν δανείων ἐν ἐλευθέρᾳ συναλλαγῇ. Καὶ ἠκούσαμεν τὴν διάταξιν ταύτην, ἐπικρινομένην ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, ἀλλὰ μόνον τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, διότι θὰ ἠδίκουν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ἐὰν ἐπέῤῥιπτον εἰς βάρος αὐτοῦ τοιαύτην παρατήρησιν, ἠκούσαμεν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, ἐπιφωνοῦντος: καὶ πῶς ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀγοράζῃ ὁμολογίας κάτω τοῦ ἀρτίου; καὶ τίς θὰ προσδιορίσῃ τὴν τιμήν; θὰ ἦναι μεσίτης οὗτος, ἢ θὰ ἦναι τραπεζίτης; Καὶ μήπως δὲν γίνεται τοῦτο συνεχῶς; καὶ ὅμως οὐδὲν γεννᾶται τοιοῦτο ζήτημα, διότι εὐτυχῶς αἱ Κυβερνήσεις, αἱ τυγχάνουσαι τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου, εἶναι ἀνώτεραι τοιούτων ὑπονοιῶν. Ἐν τῷ χρεωλυτικῷ δανείῳ τῶν 135,000,000 ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατ’ ἰδίαν αὐτῆς ἐπιλογήν, ὅπως, ἀντὶ τῆς ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ ἐξαγορᾶς κληρουμένων ὁμολογιῶν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεωλυτικῶν δόσεων, προσφέρῃ εἰς ἐξόφλησιν ὁμολογίας, ἀποκτωμένας παρ’ αὐτῆς ἐν ἐλευθέρᾳ συναλλαγῇ. Ἐπειδὴ δὲ αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου ἐκείνου, ὡς ἀποφέροντος τόκον 4%, κυκλοφοροῦσιν ἐπὶ τιμῇ κατωτέρᾳ τοῦ ἀρτίου, τὸ Δημόσιον πάντοτε προλαμβάνει τὴν κλήρωσιν προμηθευόμενον ἐν τῇ ἀγορᾷ τὰς ἐξοφλητέας ὁμολογίας, τὴν δὲ προμήθειαν ἐντέλλεται εἰς τοὺς πράκτορας τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ ἢ ἐν Παρισίοις, ἐκτελοῦντας αὐτὴν ἐπὶ τῇ ἐν τῷ χρηματιστικῷ δελτίῳ ἀναγεγραμμένῃ τρεχούσῃ ἀγοραίᾳ τιμῇ. Οὕτως, ἐὰν προβῶμεν, ὡς ἐῤῥήθη, καὶ ὡς παρέστησα καὶ ἐγὼ ὡς πιθανόν, εἰς τὴν ἐξαγορὰν τοῦ τετραμμένου δανείου τοῦ 1824 καὶ 1825, ἢ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, καὶ συμβῇ, ὥστε οἱ τίτλοι τῶν δανείων τούτων νὰ κυκλοφορῶσιν ἐπὶ τιμῇ κατωτέρᾳ τοῦ ἀρτίου, ἔχωμεν δὲ τὸ χρῆμα διαθέσιμον πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐξαγορᾶς, δὲν ἠθέλομεν παραβῆ καθῆκον πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν περιεμένομεν τὴν τελευταίαν ἡμέραν, ἵνα τότε πληρώσωμεν ὑποχρεωτικῶς εἰς τὸν κάτοχον ἀρτίαν τὴν τιμὴν τῆς ὁμολογίας καὶ δὲν ἐξηγοράζομεν αὐτὰς πρότερον, πωλουμένας τυχὸν ἀντὶ 94 ἢ 95%; Ἀλλ’ ἀφίνοντες πάντα ταῦτα, περὶ ὧν θὰ ἦτο ὅλως περιττὸς πᾶς λόγος, ἐὰν μὴ ἐξεφράζετο ἐντεῦθεν ἡ ἰδέα, ὅτι εἶναι πρωτοφανεῖς αἱ ἄδειαι, αἱ ἐν τῷ νόμῳ, ἃς ἐξετάσωμεν διατὶ ταῦτα, τὰ μηδόλως πρωτοφανῆ, ταῦτα, τὰ ὅλως συνήθη, διατὶ αἱ ἄδειαι αὗται, αἱ μᾶλλον περιωρισμέναι τῶν συνήθων, ζητοῦνται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Διατὶ δὲν παρουσιάζει καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἡ Κυβέρνησις καθωρισμένον σύστημα δανείων, ὅπως ἔπραξεν ἐν τῷ δανείῳ τῶν λαχειοφόρων, ἢ πρὸς ἔγκρισιν σύμβασιν συνωμολογημένην. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πλείονα τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένων, πρέπει νὰ ἔχωμεν σύμβασιν συνωμολογημένην, διότι τὰς λεπτομερείας μόνη ἡ διαπραγμάτευσις συμβάσεως καθορίζει. Σύμβασιν συνωμολογημένην ἤδη δὲν ἔχομεν, ἐλπίζομεν ὅμως προσεχῆ τὴν συνομολόγησιν, διευκολυνομένην ἐκ τῆς βελτιώσεως τῶν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους ἐν τῷ ἐξωτερικῷ· ἀλλὰ μετὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἔργων ἡμῶν, ἐὰν μὴ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις ἐξουσίαν, ὅπως κλείσῃ συμφωνίαν, πᾶσαν διαπραγμάτευσιν δέον ν’ ἀναβάλῃ ἕως τῶν παραμονῶν τῆς ἐπαναλήψεως τῶν Βουλευτικῶν ἐργασιῶν, διότι οὐδεὶς κλείει συμφωνίαν, οὐδὲ διαπραγματεύεται περὶ αὐτῆς, ἄνευ βεβαιότητος περὶ ἀμέσου κυρώσεως τοιούτων συμφωνιῶν. Ἐὰν οἱ τραπεζῖται νομίζωσιν, ὅτι σήμερον δύναται νὰ γενῇ ἔκδοσις δανείου ἐπὶ ὅροις ἐπωφελέσιν, ἡμεῖς δὲ τοῖς εἴπωμεν, ὅτι δύνανται νὰ ὑποχρεωθῶσι σήμερον, ἵνα ἐκδώσωσι δάνειον μετὰ τρεῖς μῆνας, ἢ μετὰ ἕξ μῆνας, ἢ καὶ ἀορίστως, ὡς ὅταν πρόκηται περὶ ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς, ἣν ἔγκρισιν δύναται ἡ μειονοψηφία ν’ ἀναβάλῃ ἐπὶ μῆνας πολλούς, διὰ τῶν μέσων, ἅτινα διαθέτει, δὲν ἐπιλαμβάνονται οἱ τραπεζῖται τοιαύτης διαπραγματεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπελαμβάνοντο αὐτῶν, εἶναι τῶν διαπραγματευομένων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου μέγα κεφάλαιον ἡ ἐξασφάλισις τοῦ πρὸς ὃν διαπραγματεύονται, ὅτι εὐθὺς ἐπὶ τῇ ὑπογραφῇ εἶναι ἡ συμφωνία πλήρης, ἐπιτρέπουσα τὴν ἄνευ χρονοτριβῆς ἔκδοσιν τοῦ δανείου. Ἵνα δύνηται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπωφελῆται ἐκ τῶν εὐκαιριῶν πρὸς ἐπιτυχῆ διαπραγμάτευσιν, πρέπει νὰ ἔχῃ ἄδειαν γενικὴν, ταύτην δὲ ζητοῦμεν παρ’ ἡμῶν· ἀλλ’ οἱ κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀντιτάττουσιν, ὅτι, ἐπὶ τοιαύτης γενικῆς ἀδείας στηριζομένη, θὰ δύνηται ἡ Κυβέρνησις νὰ κερδοσκοπῇ, ὡς ὁ ἔσχατος μεσίτης. Ἐπιτρέπεται εἰς Βουλευτὴν, ἔστω καὶ ἀντιπολιτευόμενον, νὰ φρονῇ καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἠθική, μόνον ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει τὰ μέσα, ἵνα ᾖ ἀνήθικος; Ἐὰν τοιαύτη ἦναι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας, πρὸς τί συζητοῦμεν περὶ τοῦ νομοσχεδίου; ἐὰν νομίζωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μόνον δεσμευομένη ὑπὸ τοῦ νόμου, δὲν ἐνεργεῖ κατὰ τὰς ὑπονοίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, παραστήσαντος, ὅτι θὰ διαδίδῃ ψευδεῖς εἰδήσεις, ἵνα καταῤῥίπτῃ τὰς τιμὰς τῶν ὁμολογιῶν καὶ ὕστερον πάλιν θὰ διαδίδῃ ἐπίσης ἀνύπαρκτα νέα πρὸς ἐπιτυχίαν ὑψώσεως αὐτῶν, προσποριζομένη οὕτω ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ψιχία ἐξευτελισμοῦ, ἐὰν τοιαύτη ἦναι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως τῆς χώρας, περὶ δεσμεύσεως αὐτῆς πολὺ σπουδαιοτέρας πρέπει νὰ σκεπτώμεθα ἢ τῆς ἀποῤῥεούσης ἐκ τῆς ἀρνήσεως τῶν ζητουμένων ἀδειῶν. Συζητοῦντες περὶ τοιούτου νομοσχεδίου ἐν τῇ Βουλῇ, προϋποθέτομεν τὴν Κυβέρνησιν, ἔχουσαν τὴν συναίσθησιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ πρὸς τὴν Πολιτείαν, οἱ δὲ διαφωνοῦντες πρὸς τὴν προϋπόθεσιν ταύτην περὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀσκόπως συζητοῦσι. Τὸ εὐρὺ τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀδείας παρέσχε τὸ ἐνδόσιμον εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ἵνα παραστήσῃ ταύτην ὡς ἀπεμπόλησιν τῶν προνομιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἵνα προκαλέσῃ τὴν Συμπολίτευσιν, ὅπως ἐπιτελέσῃ καθῆκον πρὸς ἑαυτὴν, ἀποστέργουσα τὸ νομοσχέδιον. Τὸ καθῆκον τῆς πλειονοψηφίας, ἵνα ἀμύνηται τῶν προνομιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπιτελεῖται παρὰ ταύτης προσηκόντως, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι ἐῤῥωμένως ἀντετάχθη ἡ Συμπολίτευσις ὑπὲρ τῶν προνομιῶν τῆς Βουλῆς, παραγνωριζομένων ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας, εἰς ἣν ἡ ὑπόμνησις τοῦ καθήκοντος ἦτο ἀναγκαία. Ἡ Κυβέρνησις οὐδόλως εἶναι διατεθειμένη, ἵνα ζητῇ παρὰ τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅ,τι αὕτη δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἄνευ παραβιασμοῦ τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῆς πρὸς τὴν Πολιτείαν. Ὑπὲρ πάντας κήδεται ἡ Κυβέρνησις τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς, καὶ ἑπομένως τῶν δικαιωμάτων τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, διότι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ δύναμις τῆς Κυβερνήσεως τῆς συνταγματικῆς, εἶναι ἡ δύναμις ἡμῶν, καὶ ἐὰν ἐξ οἱουδήποτε λόγου ἐβλέπομεν ἡμεῖς τὴν πλειονοψηφίαν, ὅπερ ἀδύνατον, διατιθεμένην νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἡμᾶς τι, τὸ δυνάμενον νὰ μειώσῃ τὴν θέσιν αὐτῆς, ἡμεῖς πρῶτοι ἠθέλομεν τὴν σταματήσει. Παράδοξον δὲ θὰ ἦτο τῷ ὄντι, ἂν ἡμεῖς ἐζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς τι τὸ καταβιβάζον αὐτήν, ἀφοῦ ἐκ τοῦ ὕψους εἰς ὃ αὕτη ἵσταται, ἐξήρτηται καὶ ἡ θέσις ἡμῶν, τῶν περιβαλλομένων διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τυγχανόντων τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῆς. Ἡμεῖς δὲ αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην, ὅπως ἱστάμεθα ὑψηλὰ, διότι, ὅπως πολεμούμεθα, μόνον ἱστάμενοι ὑψηλὰ, δυνάμεθα νὰ καταπονήσωμεν τοὺς ἀνοικείως ἐπιτιθεμένους. Μή τις νομίσῃ, ὅτι θὰ ζητήσωμεν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ἣν διαχειριζόμεθα, τὸ ἀποκλειστικῶς ἀνῆκον εἰς ἄλλην ἀρχήν, ζητοῦμεν δὲ ἤδη ὑπὲρ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἐντολὴν τῆς Νομοθετικῆς κατὰ τὰ πρότυπα τῶν ξένων κοινοβουλευτικῶν Κρατῶν καὶ συνᾴδουσαν καθ’ ὅλα πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ κειμένου παρ’ ἡμῖν πολιτεύματος· εὐρεῖαν ζητοῦμεν ἐντολὴν, ἀλλὰ νόμιμον καὶ εἰθισμένην, ἐπίσης δ’ εὐρεῖαν ἀναλαμβάνομεν καὶ τὴν ἀντίστοιχον εὐθύνην. Ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐμμένῃ εἰς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ὅπερ ἠσπάσατο, προταθὲν εἰς αὐτὴν παρ’ ἡμῶν, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ εἰς ἡμᾶς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἀποῤῥοίας καὶ συμπληρώματος τοῦ συστήματος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, βελτιωθέντων τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῶν τῆς πίστεως τῆς χώρας ἐπωφελεῖται αὕτη ἐκ τῆς καταστάσεως πρὸς διαῤῥύθμισιν τῶν τοῦ δημοσίου χρέους διὰ τρόπου, ἀνακουφίζοντος τὸν Προϋπολογισμόν· ἀλλ’ ἂν μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀναβάλλεται ἡ ἐξόφλησις καὶ ἡ ἀπόλαυσις τῶν ἐκ τῆς βελτιωθείσης καταστάσεως ἀγαθῶν. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δύνανται νὰ φρονῶσιν, ὅτι, μὴ ἐπωφελούμενοι ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης πρὸς πρόοδον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν συστήματος, δὲν ζημιοῦμεν τὸ Δημόσιον, ἐὰν δὲ ἔχωσι πεποίθησιν εἰς τὰς θεωρίας αὐτῶν περὶ τοῦ πλημμελοῦς τοῦ συστήματος, ἐπιτρέπεται ἴσως εἰς αὐτοὺς νὰ τὸ πολεμῶσιν, ἔστω καὶ διὰ τῶν πλαγίων τούτων μέσων, τουτέστι μὴ ἐπιτρέποντες εἰς αὐτὸ νὰ παραγάγῃ τὰ εὐεργητικὰ αὐτοῦ ἀποτελέσματα· ἀλλ’ οἱ πιστεύοντες εἰς τὸ σύστημα, οἱ ἀναγνωρίζοντες, ὅτι ἡ τοσοῦτον βελτιωθεῖσα κατάστασις τῆς χώρας εἶναι προϊὸν τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἣν ἀπεδέχθη ἡ Βουλὴ, δὲν δύνανται ν’ ἀρνηθῶσι τὴν ψήφισιν τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀδειῶν, δι’ ὧν θέλει προοδεύσει τὸ ἔργον. Ποῖον δὲ ἰδίως τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτευχησόμενον; Ἀπεκδεχόμεθα ἐξ αὐτοῦ τὴν ἐπίτευξιν τροπῆς δανείων πρὸς σκοπὸν καταργήσεως χρεωλυσίων. Ἀλλὰ τὴν κατάργησιν τῶν χρεωλυσίων παριστῶσιν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς ἐπιτυγχανομένην δι’ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου κατὰ τ’ ἄλλα, ἰδίως δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐν συνόλῳ ἐπεβαρύνθη ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκ τῶν περὶ τοῦ δημοσίου χρέους τέως ἐνεργηθέντων, προσαγαγὼν καὶ ἀθροίσεις συγκριτικὰς, εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι τὸ Δημόσιον ἐπεβαρύνθη. Δὲν θὰ προέλθω τώρα εἰς ἐξέτασιν τῶν ἀθροίσεων τῶν ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους βαρῶν τοῦ Δημοσίου, ὡς παρέστησεν, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ παρελθὸν, ὁ κ. Βουλευτής· ἀλλὰ μία ἑκάστη τῶν πράξεων, ὧν τὸ ἄθροισμα κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐπεβάρυνε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ δημοσίου χρέους, περιλαμβάνει ἐλαττώσεις βαρῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς αὐξήσεως βάρους. Ἔχομεν ἐλαττώσεις χρεωλυσίων, ἔχομεν καταργήσεις χρεωλυσίων, ἔχομεν καὶ ἐλαττώσεις τόκων, πῶς δὲ εἶναι δυνατὸν ἐκ τοιούτων ἄρσεων βαρῶν νὰ προκύψῃ ἄθροισμα αὐξήσεως τῶν βαρῶν τοῦ Κράτους; Ταῦτα εἶναι ταχυδακτυλουργικὰ, ἀλλ’ ὡς τοιαῦτα ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἀπατῶσι τοὺς ἀντιλαμβανομένους αὐτῶν, ἐνῷ τὰ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης παραστηθέντα ἀπατῶσι μόνον αὐτόν.

§66ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἀριθμοὶ καὶ εὑρίσκονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ζητῶ νὰ εἴπητε, τίνες αὐξήσεις βαρῶν ἐγένοντο καὶ πῶς ἐξ ἐλαττώσεων βαρῶν ἄνευ αὐξήσεων παρήχθη ἐν συνόλῳ αὔξησις βαρῶν· ἢ νομίζουσιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ οἱ ἄλλοι ὁμιλήσαντες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι, διότι παρέστησεν αὐτὸς τὴν προμήθειαν μετάλλου ὡς δάνειον, ἄρα εἶναι αὕτη δάνειον καὶ ἐπάγεται τὰς ἐκ τοῦ δανείου ἐπιβαρύνσεις; Αἱ πράξεις, δι’ ὧν ἀπεκτήθη τὸ μέταλλον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀναλυόμεναι, περιλαμβάνουσι καὶ δάνεια, ἀλλὰ συνάμα μετὰ τῶν συνομολογουμένων δανείων περιλαμβάνουσι καὶ δάνεια ἐξοφλούμενα. Ὁ κ. Βουλευτής, θέλων νὰ παραστήσῃ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ὡς δανειζομένην, δὲν ὡμίλησε περὶ τῶν ἐξοφλουμένων δανείων, ἐνῷ τὰ συνομολογούμενα, συμψηφιζόμενα μετὰ τῶν ἐξοφλουμένων, ἀφίνουσι καὶ περίσσευμα. Αὕτη εἶναι ἡ ταχυδακτυλουργικὴ, δι’ ἧς ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν διὰ τοῦ περισσεύματος τούτου ἐκφραζομένην ἐλάττωσιν τῶν ἐτησίων τοῦ Δημοσίου δαπανῶν παρέστησεν ὡς αὔξησιν δαπάνης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἰδίως φαίνεται στηρίζων τὸ οἰκοδόμημα αὑτοῦ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἐπάγεται τὴν πληρωμὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μεταλλικοῦ, οὗ τινος ἡ ἐτησία ἐξαγωγὴ ἄγει εὐθὺ εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὄλεθρον· ἀλλὰ τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως ἐπάγεται καὶ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ μεταλλικοῦ, τοῦ πληρονομένου εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Πρὸς τὸ θέμα ὅμως τοῦτο τίνα ἔχουσι σχέσιν, ὅσα ἐξ ἀφορμῆς τῶν κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ μεταλλικοῦ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ περὶ καταστροφῶν ἐπελευσομένων, ἄν, ὑφισταμένης ταύτης, μὴ ληφθῇ ἑτέρα τις πρόνοια περὶ τῶν εἰς μεταλλικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους; Ποία πρόνοια δύναται νὰ ληφθῇ περὶ ἐξοφλήσεως 25,000,000 μεταλλικοῦ ἐτησίως εἰς τὸ ἐξωτερικόν ἄλλως, ἢ διὰ προμηθείας μεταλλικοῦ; ποία δὲ περὶ προμηθείας μεταλλικοῦ 25,000,000 δύναται νὰ ληφθῇ πρόνοια, μᾶλλον ἀνακουφιστικὴ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς, τοῦ παρ’ ἡμῶν χαραχθέντος καὶ ἀπαρεγκλίτως ἐφαρμοζομένου συστήματος; Τίνα δ’ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία παρέχει συνδρομὴν εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ μεταλλικοῦ χρήματος, τοῦ οὕτως ἐξερχομένου ἐκ τοῦ Κράτους; Ὅταν ἐν τῷ Κράτει δὲν κυκλοφορῇ ὡς νόμισμα, εἰμὴ μόνον τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἡ τοιαύτη κυκλοφορία πολλὴν ἔχει σημασίαν ὡς πρὸς τὰς συναλλαγὰς, ἀλλ’ ἡ ἐπιβάρυνσις τῆς χώρας διὰ τῆς ἐτησίας ἐξαγωγῆς μεταλλικοῦ 25,000,000 μικρὸν αὐξάνει ἢ ἐλαττοῦται ἐκ τῆς διατηρήσεως ἢ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπιδιώκομεν ἐπὶ σκοποῖς, ἀσχέτοις πρὸς τὸ ἐξαγόμενον ἐξ ὑποχρεώσεων μεταλλικὸν τοῦ Κράτους. Ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εὐκολύνουσα τὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν συναλλαγὰς, δύναται νὰ παρασύρῃ τὸν ἐμπορευόμενον εἰς πράξεις πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν, ἐπιβαρυνούσας τὴν χώραν· ἀλλ’ ἡ ἐξ ὑφισταμένων ὑποχρεώσεων ἐξαγωγῆς μεταλλικοῦ ἐπιβάρυνσις τῆς χώρας οὔτε αὐξάνει ἐκ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὔτε ἐλαττοῦται. Πρὸς τοιαῦτα σχετίζων ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ὧν αὕτη μέχρι τοῦδε ἐπήρκεσεν εἰς τὰς πληρωμὰς τὰς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τῶν τοκομεριδίων καὶ ἐξ ἑτέρων ὑποχρεώσεων, παρέστησεν, ὅτι ἡ πληρωμὴ ἐκτελουμένη κατὰ τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἄγει εἰς ὄλεθρον. Δανείζεσθε, εἶπεν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀνακουφίζοντες πρὸς στιγμὴν τὴν ἀγορὰν διὰ τοῦ εἰσαγομένου μεταλλικοῦ, ἀλλὰ ταύτην πράγματι ἐπιβαρύνετε, διότι τὸ ποσὸν τοῦ μεταλλικοῦ, ὅπερ οὕτως ἀπεκτήσατε ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, εἶναι ἐπιβάρυνσις τοῦ μέλλοντος. Ἄρα φρονεῖ ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ὑπάρχει τρόπος προμηθείας τοῦ μεταλλικοῦ ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῆς χώρας ἐν τῷ παρόντι ἢ ἐν τῷ μέλλοντι; Ἴσως φρονεῖ, ὅτι δὲν θὰ ἐπεβάρυνε τὴν χώραν ἡ προμήθεια, ἄν, ἀντὶ τῆς ἀποκτήσεως τοῦ μεταλλικοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διὰ δανείων, ἀντικαθιστώντων ἐσωτερικὰ δάνεια ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων, ἀπεκτᾶτο τὸ μεταλλικὸν δι’ ἀγορᾶς συναλλάγματος ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Τοιαύτη ἀπόκτησις τοῦ μεταλλικοῦ εἶναι ἡ ἐπιβαρυντικωτέρα πασῶν καὶ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὴν χώραν. Τὰ 25,000,000 πάντως θὰ ἀποτιθῶσιν εἰς μεταλλικόν, καὶ ἐὰν μὲν ἀποκτηθῇ τὸ μεταλλικὸν τοῦτο ἐν τῇ χώρᾳ, ἐξαντλεῖται ἡ ἀγορὰ καὶ ὑποτιμᾶται τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἀναλόγως, ὑφισταμένου συνάμα τοῦ Δημοσίου τὴν ζημίαν, τὴν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, ἐὰν δὲ ἀποκτηθῇ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διὰ δανείου μεταλλικοῦ, ἀντικαθιστῶντος ἐξοφλούμενον ἐσωτερικὸν δάνειον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἴσου ποσοῦ, τὸ Δημόσιον οὐδεμίαν πληρόνει ὑπερτίμησιν, ἡ δὲ ἐγχώριος ἀγορὰ δὲν ὑφίσταται τὴν ἐξάντλησιν τῶν μεταλλικῶν αὑτῆς ἀποταμιευμάτων ἐν τῷ παρόντι, μηδὲ ἐν τῷ μέλλοντι, διότι, αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, αἱ ἐτήσιαι δόσεις τοῦ τε συνομολογουμένου μεταλλικοῦ δανείου καὶ τοῦ καταργουμένου ἀντιστοίχου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια θ’ ἀπετίνοντο ἀμφότερον εἰς μεταλλικὸν, ἡ δὲ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ κατὰ τὸ ἐφαρμοζόμενον οἰκονομικὸν σύστημα προσεχὴς, δέον καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἐπὶ μακρόν.

§68ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐθεώρησα ἀδύνατον ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἄρσιν.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν νομίζῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ προσεχῶς ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καίτοι ἐνόησα αὐτὸν εἰπόντα, ὅτι δὲν ἐθεώρει τοῦτο ἀδύνατον, ἡ παρατήρησίς μου δὲν ἀφορᾷ ἀτομικῶς εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν, ὡς μὴ πιστεύοντα εἰς προσεχῆ τὴν ἄρσιν, ἀφορᾷ ὅμως πάντως εἰς τοὺς φρονοῦντας, ὅτι πρέπει ν’ ἀρθῇ ταχέως ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ εἰς τὸ ἐφαρμοζόμενον οἰκονομικὸν σύστημα, καθ’ ὃ θέλει ἀρθῇ ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἐτῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας προχθὲς παρεπονεῖτο κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἔβλεπεν ἐν αὐτῷ διάταξιν, ἐπιτρέπουσάν τι πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Οἱ τοιαῦτα φρονοῦντες, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ Δημοσίου διὰ τῶν μεταλλικῶν δανείων, τῶν παρ’ ἡμῶν συνομολογουμένων πρὸς ἐξόφλησιν δανείων διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἥτις παρέχει εἰς τὸ Δημόσιον τὸ πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων μεταλλικὸν, εἶναι ὁ τρόπος, ὁ ὀλιγώτερον ὠφέλιμος εἰς τὸ Δημόσιον πρὸς προμήθειαν τοῦ μεταλλικοῦ. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία πρέπει ν’ ἀρθῇ ἐντὸς χρονικοῦ ὁρίου, καὶ μάλιστα καθωρίσαμεν καὶ τὸ ὅριον τοῦτο κατὰ προσέγγισιν εἰς τετραετίαν. Ἐὰν τοῦτο ἐκτελεσθῇ, τὰ δάνεια ταῦτα, δι’ ὧν ἀποκτᾶται τὸ μεταλλικὸν, τὰ ἐπὶ συμψηφισμῷ πρὸς ἐσωτερικὰ δάνεια ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων συνομολογούμενα, ἐπιβαρύνουσι τὸ Δημόσιον ἐπ’ ἐλάχιστον, ἴσως δὲ καὶ οὐδαμῶς, διότι, ἂν μετὰ τετραετίαν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν θὰ ὑφίσταται, αἱ ὑποχρεώσεις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, αἱ διὰ τῶν μεταλλικῶν δανείων ἀντικαθιστάμεναι, θὰ ἦναι καὶ αὐταὶ ὑποχρεώσεις εἰς μεταλλικόν· ἑπομένως ἡ μετὰ τετραετίαν ἐπιβάρυνσις τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς χώρας θὰ ἦτο ἡ αὐτὴ καὶ ἐὰν ἡμεῖς μὴ προεμηθευόμεθα τὸ μεταλλικὸν δι’ ὑποκαταστάσεως μεταλλικῶν δανείων εἰς τὰ ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων ἐσωτερικά· ἡ τοιαύτη ὅμως προμήθεια, ἡ μετὰ τετραετίαν οὐδαμῶς ἐπιβαρύνουσα τὸ Δημόσιον καὶ τὴν χώραν, μεγίστης ἐν τῷ παρόντι εἶναι πάροχος ὠφελείας εἴς τε τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὴν χώραν, εἰς ἐκεῖνο μὲν, ὡς μὴ ἐπαγομένης τῆς προμηθείας τὴν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος ζημίαν, εἰς ταύτην δὲ ὡς ἀπαλλαττούσης τῆς τοιαύτης τοῦ μεταλλικοῦ προμηθείας τὴν χρηματικὴν αὐτῆς ἀγορὰν ἀπὸ τῆς ζητήσεως μεταλλικοῦ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, καὶ ὡς διασωζούσης τὸ μεταλλικὸν αὐτῆς ἀποταμίευμα ἀπὸ βεβαίας καὶ προσεχοῦς ἐξαντλήσεως. Ἂν μὴ ἀπεκτῶμεν τὸ πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ἀναγκαῖον μεταλλικὸν διὰ δανείων ἀντὶ χρυσοῦ συνομολογουμένων καὶ δι’ ὧν, πλὴν τῶν ἐξοφληθέντων ἤδη ἐσωτερικῶν δανείων, θὰ ἐξοφληθῶσιν ἔτι τὸ τῶν 26,000,000, τὸ τῶν 20,000,000 τῆς ὁδοποιΐας, τὸ τῶν 9,000,000, τὸ τῶν ἐντόκων γραμματίων, τὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ εἴ τι ἄλλο, ἀλλὰ προενοοῦμεν περὶ πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων, ἀγοράζοντες συνάλλαγμα ἐνταῦθα, θὰ ὑφιστάμεθα τὴν ζημίαν ἐν τῇ ἀγορᾷ, τὴν ἐκ τῆς μεγάλης τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ὑποτιμήσεως, εἰς τὸ ἔπακρον ἐπιτεινομένης διὰ τῆς ζητήσεως συναλλάγματος ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, δὲν θ’ ἀπηλλαττόμεθα δὲ ἐκ τῆς ἐπιβαρύνσεως τῆς ἐκ τῆς καταβολῆς τῶν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων εἰς μεταλλικὸν, διότι μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι μετὰ πάροδον τετραετίας περίπου, τὰ τῆς ὑπηρεσίας πάντων τῶν δανείων ἀδιακρίτως, εἴτε μεταλλικῶν, εἴτε μὴ, θὰ καταβάλλωνται εἰς μεταλλικὸν, ἀφοῦ, μὴ ὑφισταμένης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἶναι ἐξαργυρωτέον ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει καὶ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Ἀφοῦ ἄρα, κατὰ τὸ παρ’ ἡμῶν ἐφαρμοζόμενον σύστημα, ὅπερ θέλει ἀπολήξει μετὰ τετραετίαν εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὰ ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων δάνεια θὰ ὑπηρετῶνται διὰ μεταλλικοῦ, διατὶ νὰ μὴ τρέπωμεν ἤδη τὰ δάνεια ταῦτα, τὰ ἐν ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ διὰ τραπεζικῶν γραμματίων ὑπηρετούμενα, εἰς δάνεια διὰ μεταλλικοῦ ὑπηρετούμενα, ἀποκτῶντες οὕτω τὸ μεταλλικὸν κεφάλαιον, ἐνόσῳ εἶναι ὑπερτετιμημένον, καὶ ἀποτίνοντες τὰ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ μετὰ τετραετίαν διὰ νομίσματος, ἀνταλλασσομένου ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον; Ὡμίλησα καὶ περὶ τῆς εἰδικῆς ὠφελείας τοῦ Δημοσίου, ἧς ἐμνήσθη καὶ ὁ κύριος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, εἰπὼν, ὅτε ἀπεκτῶμεν τὸ χρῆμα, τὸ εἰς μεταλλικὸν ἀποτινόμενον, λογιστικῶς, καὶ οὐχὶ πραγματικῶς, ἐπὶ ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον διὰ τῆς ὑποκαταστάσεως τοῦ μεταλλικοῦ δανείου εἰς δάνειον ἐν νομίσματι ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι τραπεζικῶν γραμματίων. Τὰ περὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ, λογιστικοῦ ἢ πραγματικοῦ, δὲν σχετίζονται πρὸς τὸ νομοσχέδιον· ἡ ὑποκατάστασις ὅμως δανείου μεταλλικοῦ εἰς δάνειον τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι πρᾶξις, ἀπαλλάττουσα τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῆς ἀνάγκης ἀγορᾶς συναλλάγματος ὑπερτετιμημένου. Ἡ πρᾶξις αὕτη παριστᾶται ὡς ἐπιζήμιος εἰς τὸ Δημόσιον, διότι τρέπομεν δάνειον χάρτινον εἰς δάνειον μεταλλικὸν, διότι ἀναλαμβάνομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσωμεν τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου εἰς μέταλλον, ἀντὶ νὰ πληρώσωμεν αὐτὰ εἰς νόμισμα ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλὰ καὶ τῶν διὰ τραπεζικῶν γραμματίων δανείων θέλομεν ἀποτίνει τὴν ὑπηρεσίαν εἰς μέταλλον μετὰ τετραετίαν· τρέποντες ἄρα αὐτὰ ἀπὸ τοῦδε εἰς μεταλλικὰ, προεξοφλοῦντες, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ὑποχρέωσιν, ἐξασφαλίζομεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς χώρας ὠφέλειαν, ἥτις δὲν θὰ ἐπραγματοποιεῖτο, ἂν ἀφίετο νὰ παρέλθῃ ἄνευ τοιαύτης τροπῆς ἡ πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ταχθεῖσα διορία. Τοιοῦτον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν τροπῶν, ἐφ’ ὅσον δι’ αὐτῶν ἐπιζητεῖται ἡ ἀπόκτησις μεταλλικοῦ, ἐφ’ ὅσον συνίσταται ἡ τροπὴ εἰς τὴν διὰ μεταλλικῶν δανείων ἐξόφλησιν δανείων τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπως διὰ τοῦ οὕτως ἀποκτωμένου μεταλλικοῦ ἀποτίνωνται τὰ τοκομερίδια τῶν μεταλλικῶν δανείων. Τὸ διὰ τοιούτων τροπῶν προμηθευόμενον μεταλλικὸν, αἰρομένης μετὰ τετραετίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀποκτᾶται δωρεάν.

§70ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μετὰ ἕνα αἰῶνα.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν περιορίζητε τὴν ἔνστασιν ἡμῶν εἰς τὸ ἀπίθανον τῆς προσεχοῦς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὀφείλετε ν’ ἀποδείξητε τὸ βάσιμον τῆς περὶ τοῦ ἀπιθάνου τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μετὰ 4 ἔτη ὑμετέρας γνώμης, ἀφοῦ παρεστήσαμεν τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωροῦμεν, ὅσον εἶναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως, βεβαιωμένον, ὅτι ὅσον οὔπω θὰ ἔχωμεν εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν πᾶν τὸ ἀναγκαῖον πρὸς ἀπότισιν τῶν δανείων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν, διατηροῦντες καὶ μετὰ τὴν ἀπότισιν ταύτην τὸν Προϋπολογισμὸν ἐν ἰσοζυγίῳ. Ἐξοφληθέντων τῶν δανείων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἂν μὴ ἀρθῇ αὕτη, τ’ ἀποτελέσματα ὡς πρὸς τὴν ἰσοτιμίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὸ μεταλλικὸν ἐπιτυγχάνονται καὶ ἄνευ αὐτῆς. Οὕτω καὶ ἐν Γαλλίᾳ κατωρθώθη, ὅπως καὶ πρὸ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπιτευχθῇ ἰσοτιμία τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ τοῦ μεταλλικοῦ· ταύτην δὲ τὴν ἰσοτιμίαν ἐπιζητοῦμεν καὶ, ὁδεύοντες ἐν ᾗ ἐχαράξαμεν ὁδῷ, ὑπολαμβάνομεν ὅτι θὰ ἀποκτήσωμεν ἐντὸς τετραετίας, εἴτε αἴροντες, εἴτε καὶ μὴ αἴροντες τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν.

§72ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πῶς τοῦτο; Πρέπει νὰ μᾶς ἀναπτύξητε τοὺς λόγους.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα, εἰς οὗ τὴν ἀνάπτυξιν μὲ προκαλεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας, εἶναι ἐκ τῶν εὐρυτέρων, καὶ θέμα, ἐφ’ οὗ δύναταί τις διὰ μακρῶν νὰ ὁμιλήσῃ· ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη θεωρητικῆς ἀποδείξεως, ὅταν, ὡς παρ’ ἡμῖν συμβαίνει, ἔχωμεν τὴν ἱστορίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μαρτυροῦσαν περὶ τῶν κατ’ αὐτήν. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία φέρει ὑπερτίμησιν τοῦ μετάλλου ἕνεκα τῶν διὰ δανείων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν προστιθεμένων τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὰ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἐκδεδομένα, καὶ ὁσάκις δὲν προσετέθη εἰς τὰ ἐκδεδομένα γραμμάτια ἀριθμὸς σπουδαῖος, χάριν τοιούτων δανείων, ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ δὲν ἐπῆλθεν. Οὕτως ἐν ἔτει 1877, ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν παρήχθη ὑπερτίμησις τοῦ μεταλλικοῦ, διότι τὸ ἀρχικῶς πραγματοποιηθὲν διὰ γραμματίων ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δάνειον ἦτο ἐλάχιστον, ἀλλ’ ὅτε βράδιον δάνεια ἐπὶ δανείων προσετίθεντο, παρηκολούθει τὰς προσθήκας καὶ ἀνάλογος αὔξησις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ἕως οὗ, πρὸς σωτηρίαν τῆς χώρας ἀπὸ τῶν ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καταστροφῶν, ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· ἀλλὰ καὶ τότε δὲν περιέμενε τὸ ἐμπόριον τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἄρσεως, ἵνα φέρῃ τὴν ἰσοτιμίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ τοῦ μεταλλικοῦ· αὕτη ἐπῆλθε βαθμιαίως πρὸ τῆς ἄρσεως καὶ ἀναλόγως πρὸς τὴν ἀφαίρεσιν ἀπὸ τῆς κυκλοφορίας τῶν πλεοναζόντων γραμματίων, καὶ πρὸς τὴν βεβαιότητα, ὅτι μετὰ ὡρισμένην διορίαν τὰ ὑπολειπόμενα ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ θὰ ἦσαν ἐξαργυρωτέα ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει. Ὁ λόγος τῆς σημερινῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκδεδομένα πέραν τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας γραμμάτια τραπεζικὰ 60,000,000, αὐξάνοντα ὑπερμέτρως τὴν ζήτησιν τοῦ χρυσοῦ καὶ καθιστῶντα ταύτην δυσανάλογον πρὸς τὴν προσφοράν. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκδοθῶσιν εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια, πλὴν τῶν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν ἰδίῳ δικαιώματι ἐκδεδομένων 27,000,000, ἑξήκοντα ἔτι ἑκατομμύρια, ἄνευ παρεπομένης ὑποτιμήσεως αὐτῶν, θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀξιῶμεν, ὅτι εὕρομεν τὸν φιλοσοφικὸν λίθον, διότι τί ἁπλούστερον πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου, ἢ νὰ αὐξάνωμεν τὸ χάρτινον νόμισμα κατ’ ἀρέσκειαν, μετατρέποντες αὐτὸ εἰς χρυσὸν ἐπὶ ἰσοτιμίᾳ; Τὰ πράγματα διαψεύδουσι τοιαύτας προσδοκίας, καὶ ἡ ὑποτίμησις παρακολουθεῖ τὴν πλεονάζουσαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἔκδοσιν, ὅταν ταῦτα δὲν ἦναι ἐξαργυρωτέα ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει. Ὅταν δὲ ἡ ἀναλογία μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τῶν κυκλοφορούντων ἐν ἰδίῳ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δικαιώματι, τουτέστι τοῦ καθ’ ὑπολογισμὸν ἀνταποκρινομένου πρὸς τὰς κανονικὰς συναλλαγὰς, καὶ τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἐκδοθέντος ὡς δανείου πρὸς τὸ Δημόσιον, ῥίψαν αὐτὸ εἰς τὴν κυκλοφορίαν, ὅταν ἡ ἀναλογία ᾖναι ὡς ἑξήκοντα ἑκατομμυρίων πρὸς εἴκοσιν ἑπτὰ ἑκατομμύρια, δὲν πρέπει νὰ θαυμάζωμεν, ὅτι ὑπερτιμᾶται ὁ χρυσὸς, ἀλλ’ ὅτι τοσοῦτον μόνον ὑπερτιμᾶται· διότι, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι πρὸς τοῖς 60,000,000 ἔχομεν καὶ 16,000,000 κερματικὰ γραμμάτια, κυκλοφοροῦντα ὡς ἀκέραιον νόμισμα, ἀναγκαζόμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ἡ κατὰ 24½ μόνον τοῖς ἑκατὸν ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ὀφείλεται εἰς πρόνοιαν ἄλλην, ἧς τὰ παρ’ ἐμοῦ ῥηθέντα δίδουσι τὴν κλεῖδα. Ὅταν ἄρα ἐκλείψῃ τὸ καθ’ ὑπέρβασιν τῆς κανονικῆς ἀνάγκης κυκλοφοροῦν ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων διὰ τῆς ἀποσβέσεως τῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἰς γραμμάτια δανείων τῶν Τραπεζῶν, καὶ περιορισθῶσι τὰ κυκλοφοροῦντα τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς ἐπὶ μεταλλικῇ κυκλοφορίᾳ ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ἀφεύκτως θὰ ἐπέλθῃ ἰσοτιμία τραπεζικῶν γραμματίων καὶ μεταλλικοῦ νομίσματος, ἔστω καὶ ἂν ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μὴ πραγματοποιηθῇ συγχρόνως.

§74ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πῶς θὰ ἐκλείψῃ ἡ ἀναγκαστική;

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ πλεονάζοντα γραμμάτια κεφαλαίων 60 ἑκατομμυρίων—ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀκεραίων, διότι τὰ 14,000,000 τῶν κερματικῶν δύνανται νὰ διατηρηθῶσιν ἐν μεταλλικῇ κυκλοφορίᾳ, ἄνευ ὅμως τῆς ἀπαλλακτικῆς ἀξίας τῶν ἀκεραίων,—τὰ πλεονάζοντα ἀκέραια γραμμάτια, τὰ χάριν δανείων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκδοθέντα, εὐχερῶς δύνανται ἐντὸς τετραετίας δι’ ἀποσβέσεως τῶν δανείων νὰ ἐξαφανισθῶσι. Πρὸς τοῦτο δέον νὰ ὑποκατασταθῶσιν εἰς τὰ δάνεια ταῦτα, ἀποφέροντα τόκον 1%, μεταλλικὰ δάνεια ἐπὶ τόκῳ 6%, βεβαίως δ’ ὁ Προϋπολογισμὸς δύναται νὰ βαστάσῃ τὴν ἐκ 3,000,000 δραχμῶν διαφορὰν τῆς ἐτησίας καταβολῆς, ἀφοῦ ἄμεσον ἐπιτευχθησόμενον ἀντάλλαγμα αὐτῆς θὰ ᾖναι ἡ ἀφαίρεσις ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ 7,000,000, ἀναγραφομένων δι’ ἔξοδα διαφορᾶς συναλλάγματος, ἡ δὲ πληρωμὴ τῶν 3,000,000 θέλει γίνεσθαι ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Δημοσίου ὑπερτριπλασία. Ταῦτα, τὰ περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἰσοτιμίας τῶν γραμματίων καὶ τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, ἐῤῥήθησαν παρὰ τῶν προαγορευσάντων, εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῶν ἀδειῶν, τῶν παρεχομένων ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, διότι αὗται ἀπολήγουσιν εἰς δάνεια μεταλλικὰ, σκοποῦντα τὴν διὰ τροπῆς τῶν ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων δανείων πληρωμὴν τῶν εἰς μεταλλικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου. Βεβαίως εἶναι καὶ τοῦτο ἓν τῶν ἐπιδιωκομένων, ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ μόνον. Κυριωδέστερον τῶν ἐπιδιωκομένων εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῶν βαρῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ τοῦτο εὐθὺς ἀπὸ τοῦ 1889. Θέλουσιν ἴσως χρησιμοποιηθῆ ἄδειαι τοῦ νομοσχεδίου καὶ πρὸς καταρτισθεῖσαν ἤδη συμφωνίαν, ἥτις, ἂν μὴ παρείχοντο τῇ Κυβερνήσει αἱ εἰρημέναι ἄδειαι, ἔδει νὰ παρουσιασθῇ πρὸς κύρωσιν, ὡς αὐτοτελὴς σύμβασις εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφορᾷ δὲ ἡ συμφωνία εἰς δάνειον 30,000,000 φράγκων πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δύο προσωρινῶν δανείων τῶν 10,200,000 φράγκων καὶ τῶν 400,000 λιρῶν. Ταῦτα τὰ δάνεια συνωμολογήθησαν ὡς προσωρινὰ, ἐπὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ, ὅτι θέλουσι μετατραπῆ εἰς πάγια, τοῦτο δὲ γίνεται ἤδη εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ἐπαγγελίας, τῆς τότε. Ἤδη δὲ ἐρωτώμεθα: «αἱ διὰ τῶν κεφαλαίων τῶν προσωρινῶν δανείων γενόμεναι πράξεις τροπῆς θέλουσιν ἐξακολουθήσει ὑφιστάμεναι μετὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν δανείων ἐκείνων;» Βεβαίως. Οὐδὲν μεταβάλλεται τῶν τότε γενομένων. Τὸ δάνειον τῶν 400,000 λιρῶν ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν τροπὴν τῶν δανείων, τῶν διὰ συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνωμολογημένων, τὸ δάνειον δὲ τῶν 10,200,000 δραχμῶν ἐχρησίμευσεν εἰς τροπὴν δανείου ἰσοτίμου, ἤτοι 10,200,000 ἐκ τῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἑπομένως κατηργήθη τὸ ἰσότιμον τοῦτο δάνειον κατὰ τὰς ἐν τοῖς βιβλίοις ἐγγραφάς, μὴ διακρινούσας τὴν ἀξίαν ἀπὸ τῆς τοῦ νομίσματος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ αἱ παρὰ τοῦ προαγορεύσαντος ἐκφρασθεῖσαι ὑπόνοιαι, ὅτι ἴσως καὶ πάλιν ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν κυκλοφορίαν τὰ τραπεζικὰ ταῦτα γραμμάτια, καὶ ὁ παρ’ αὐτοῦ χαρακτηρισμὸς τῆς ἀπαντήσεώς μου τῆς προχθὲς ὡς ἀμφιβολόγου, ἵνα ἐπὶ τῆς δῆθεν ἀμφιβολογίας ταύτης στηρίξῃ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ, ὅτι θέλομεν ἀποδώσει εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τὰ δέκα ταῦτα ἑκατομμύρια, ταῦτα πάντα στεροῦνται ὑποστάσεως. Τὰ 10,200,000 δραχμῶν τοῦ προσωρινοῦ δανείου, τοῦ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1887 συνωμολογηθέντος, ἐχρησίμευσαν πρὸς τροπὴν ἴσου ποσοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἑπομένως τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς κυκλοφορίαν. Ἤδη τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 δραχμῶν ἀπὸ προσωρινοῦ μετατρέπεται εἰς πάγιον, ἡ διάθεσις ὅμως αὐτοῦ πρὸς τροπὴν τῶν 10,200,000 τραπεζικῶν γραμματίων δὲν μεταβάλλεται.

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατεθέσατε 13,000,000.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 13,000,000 κατεθέσαμεν. Ἡ κατάθεσις αὕτη ἦτο εἰδικὴ ἐγγύησις ὑπὲρ τῶν συνωμολογησάντων τὸ προσωρινὸν δάνειον· σήμερον δὲ οἱ συνωμολογοῦντες τὸ πάγιον δάνειον, δι’ οὗ ἐξοφλεῖται τὸ προσωρινόν, οὐδεμίαν ζητοῦσιν εἰδικὴν ἐγγύησιν, ἐπανέρχεται ἄρα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ ὑπόλοιπον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν καταργηθέντων 10,200,000. Παρεστήθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι οἱ δανείζοντες οὐδεμίαν ἀποδίδουσι σημασίαν εἰς τὰς ἐγγυήσεις, ὅτι σημασίαν ἀποδίδουσιν μόνον εἰς τὸ μονοπώλιον, ὅτι τὸ ἐπιτευχθὲν διὰ τῆς συνωμολογήσεως δανείου 30,000,000 ἄνευ εἰδικῆς ἐγγυήσεως οὐδεμίαν δεικνύει πρόοδον ἐν τῇ πίστει τοῦ Κράτους, ὅτι τὰ δάνεια, τὰ μέχρι τοῦδε συνωμολογούμενα ἐπὶ εἰδικαῖς ἐγγυήσεσι, τὰς εἰδικὰς ἐγγυήσεις ἔφερον ἄνευ λόγου τινὸς ἀνάγκης, ἀλλ’ ὡς ἁπλᾶ κοσμήματα, λίαν ἐπαχθῆ ὅμως εἰς τὸ Δημόσιον, ἀφαιροῦντα ἀπ’ αὐτοῦ κατὰ τὰ διαλείμματα τῶν διοριῶν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων τὴν διαχείρισιν τοῦ ἐκ τῶν εἰδικῶν τούτων ἐγγυήσεων εἰσπραττομένου χρήματος, ἀναπληρουμένου διὰ τῆς ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Τὰς εἰδικὰς ἐγγυήσεις παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής, ὡς μηδὲν προσθετούσας εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ δανείου, καθὸ μηδόλως ἐξασφαλιζομένης δι’ αὐτῶν τῆς πληρωμῆς τοῦ δανείου, μηδὲ καὶ αὐτῆς κἂν τῆς καταθέσεως εἰς τὰς Τραπέζας τοῦ ἐξ αὐτῶν ἐνεχύρου. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ὑπῆρξε καὶ Κυβέρνησις, οὐχὶ ἄγνωστος εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτήν, ἐκ προοιμίων κυρώσασα τοὺς λόγους αὐτοῦ, ὡς μὴ καταθέσασα τὸ ἐνέχυρον εἰς τὰς Τραπέζας, ἀλλὰ διαθέσασα τὰς ἐκ τῶν εἰδικῶν ἐγγυήσεων εἰσπράξεις ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρξῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι Κυβέρνησις, μὴ ἀπαξιοῦσα νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ, ὁ ἐκ Τριφυλίας ἀξιότιμος Βουλευτής, ὁ καταγγείλας τὴν πρᾶξιν τότε, καίτοι ἦτο κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον συμπολιτευόμενος, θέλει καὶ πάλιν καταγγείλει αὐτὴν μὴ ἀποθαῤῥυνόμενος ἐκ τοῦ ἀρνητικοῦ ἀποτελέσματος τῆς πρώτης καταγγελίας. Ἀναντιῤῥήτως δύναται Κυβέρνησίς τις νὰ μὴ καταθέσῃ εἰς τὰς Τραπέζας τὰς προσόδους, τὰς ἐκ τῶν εἰδικῶν ἐγγυήσεων, ἀλλὰ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δύναται καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῶν ἀναδόχων τοῦ πρὸς ταύτην συνδεομένου δανείου. Ἡ Κυβέρνησις περὶ ταῦτα δύναται νὰ πράξῃ, ὅ,τι αὐτὴ θέλει, ἀλλὰ πράττει μόνον τὰ νόμιμα, καὶ ἂν εὑρέθη Κυβέρνησις, ἐνεργήσασα ὡς προεῖπον, πρόκειται ἡ ἐνέργεια αὐτῆς αὕτη ὡς ὑπόδειγμα πρὸς ἀποτροπήν. Ἄσκοπος εἶναι ἡ ἐξέτασις περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ἐκ τοῦ δανείου ὑποχρεώσεων διὰ τῶν εἰδικῶν ἐγγυήσεων καὶ περὶ τῆς μείζονος δυσχερείας πρὸς ἀθέτησιν τῶν ἐκ τῶν εἰδικῶν ἐγγυήσεων ὑποχρεώσεων, ἢ τῶν ἐκ τοῦ δανείου, ἀρκεῖ, ὅτι οἱ δανείζοντες πιστεύουσιν εἰς τὴν διὰ τῶν εἰδικῶν ἐγγυήσεων ἐξασφάλισιν· ἀπόδειξις δὲ τούτου, ὅτι μόνον τώρα συνῄνεσαν, ἵνα διαπραγματευθῶσι περὶ δανείου ἄνευ ἐγγυήσεων, ἀλλὰ καὶ τώρα διαπραγματεύονται περὶ τοιούτου δανείου ἐπὶ ὅροις βαρυτέροις, ἢ ἂν συνωδεύετο τὸ δάνειον ὑπὸ εἰδικῶν ἐγγυήσεων. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὡς βαίνομεν, ἐντὸς ὀλίγου θέλουσι συνομολογεῖσθαι τὰ δάνεια, τὰ ἄνευ ἐγγυήσεως, ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις καὶ τὰ δάνεια τὰ ὑπὸ εἰδικὰς ἐγγυήσεις, ἀλλὰ σήμερον ἔτι δὲν ἔχει οὕτω. Σήμερον ἀπηλαύσαμεν τούτου, ὅτι δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ἄνευ εἰδικῆς ἐγγυήσεως ἐπὶ ὅροις εὐλόγοις, καίπερ βαρυτέροις, ἢ ἂν ἐδανειζόμεθα παρέχοντες εἰδικὰς ἐγγυήσεις. Ἐπίσης δὲ ὑπὸ εἰδικὰς ἐγγυήσεις δανειζόμενοι, ὑφιστάμεθα ὑποχρεώσεις βαρυτέρας, ἢ ἂν ἐδανειζόμεθα παρέχοντες εἰς ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου τὴν διαχείρισιν μονοπωλίων. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὅπως ἀναπτύσσεται ἡ πίστις ἡμῶν, ἐντὸς ὀλίγου οὐδεμία θὰ ὑπάρχῃ διάκρισις μεταξὺ δανείου στηριζομένου ἐπὶ διαχειρίσεως μονοπωλίου, καὶ δανείου στηριζομένου ἐπὶ εἰδικῆς ἐγγυήσεως, καὶ δανείου ἄνευ εἰδικῆς ἐγγυήσεως. Σήμερον ὅμως ὑφίσταται ἔτι ἡ διάκρισις, ἀλλὰ μέγα ἐπὶ τὰ πρόσω βῆμα εἶναι τὸ πραγματοποιούμενον ἤδη δάνειον ἐπὶ ὅρῳ πραγματικοῦ κεφαλαίου 68 καὶ ⅛%, ἐνῷ πρὸ ἔτους ἤ τι πλέον, τουτέστιν, ὅτε συνωμολογήθη τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, ὁ ὅρος τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου ἦτο κατώτερος, καίτοι συνεδέετο πρὸς τὸ δάνειον ἡ διαχείρισις τῶν μονοπωλίων. Τότε συνωμολογήσαμεν τὸ δάνειον ἀντὶ πραγματικοῦ κεφαλαίου 67 καὶ 40)00, ἐκχωροῦντες καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων· σήμερον ἄνευ τοιαύτης ἐκχωρήσεως ἀποκτῶμεν τὸ δάνειον ἐπὶ πραγματικῷ κεφαλαίῳ 68 καὶ ⅛%, ἀλλὰ τὸ δάνειον, τὸ στηριζόμενον ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων, σήμερον τιμᾶται ἐν τῇ ἀγορᾷ 76%· τὴν τιμὴν δὲ ταύτην πρέπει νὰ παραβάλωμεν οὐχὶ πρὸς τὴν τῶν 68 καὶ ⅛% τοῦ νῦν συνομολογουμένου, ἀλλὰ πρὸς τὴν τιμήν, ἐφ’ ᾗ θέλει τοῦτο διατιμηθῆ ἐν τῇ ἀγορᾷ μετὰ τὴν ἔκδοσιν καὶ ἥτις προσδοκᾶται πολὺ ἀνωτέρα. Τὸ δάνειον τοῦτο, μὴ συνδεόμενον πρὸς εἰδικὰς ἐγγυήσεις καὶ ὑποκαθιστάμενον εἰς δάνειον προσωρινὸν ἐκ 10,200,000 δραχμῶν, ἐπὶ ἐνεχύρῳ 13,000,000, λύει μὲν τὸ ἐνέχυρον, ἀλλὰ δὲν ἀποδίδει εἰς τὴν κυκλοφορίαν τὰ ἀντιστοιχοῦντα πρὸς τὸ προσωρινὸν δάνειον τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι ταῦτα, παγιωθέντος ἤδη τοῦ τέως προσωρινοῦ δανείου, ὁριστικῶς κατηργήθησαν. Τὰ ἐπὶ πλέον κατατεθέντα ὡς ἐνέχυρον δύνανται ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν κυκλοφορίαν, ὡς ἀνήκοντα εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς διαχειρίσεως τοῦ Δημοσίου, αἱ δὲ ἀνάγκαι τῆς διαχειρίσεως θὰ κανονίσωσιν, ἂν θὰ γένηται, ἢ οὔ, διάθεσις αὐτῶν. Συμπεραίνων, λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον οὐδόλως εἶναι καινοφανὲς· ὑποβάλλει τὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρεχομένας ἀδείας περὶ συνομολόγησιν δανείων εἰς περιορισμοὺς ἀνωτέρους τῶν συνήθως ἀπαντώντων ἐν τοῖς περὶ δανείων νόμοις ξένων Κρατῶν· εἶναι νομοσχέδιον ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς τὰ πρόσωπα τῶν κυβερνώντων, τυγχάνοντα βεβαίως τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, μηδεμίαν ὅμως ἔχοντα σήμερον ἀφορμὴν, ἵνα ζητήσωσι τὴν ἔκφρασιν αὐτῆς, ἀφοῦ περὶ τούτου οὐδεμία ἐκδηλοῦται ἀμφιβολία· εἶναι νομοσχέδιον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, πρὸς πᾶσαν αὐτῆς Κυβέρνησιν· εἶναι νομοσχέδιον, δι’ οὗ παρέχει ἡ Βουλὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἐμπιστεύεται, διότι πᾶσα λειτουργοῦσα Κυβέρνησις τυγχάνει τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς, τὴν ἐξουσίαν, ἵνα προβῇ εἰς πράξεις, δι’ ὧν θέλει τεθῇ τὸ ἐπιστέγασμα εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, ἣν μέχρι τοῦδε, χάρις εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἠδυνήθημεν νὰ διεξαγάγωμεν εὐτυχῶς.

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ μικροῦ, ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ἀμφισβητοῦντες, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἐξουσία, ἡ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ζητουμένη, ὡμίλησαν περὶ ἰσοτιμίας τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου πρὸς τὸ μεταλλικὸν, καὶ περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὡς καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δημοσίων χρεῶν. Χρησιμοποιεῖ δ’ ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν ἀταξίαν, ἥτις ἔλαβε χώραν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς ἐχρησιμοποίησε προχθὲς καὶ τὴν ἀταξίαν, ἥτις συνέβη κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκδόσεως λαχειοφόρου δανείου. Ἀληθῶς δὲν ἦσαν συναφῆ μὲ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅσα ἐλέχθησαν περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ περὶ χρέους τοῦ Δημοσίου καὶ περὶ ἰσοτιμίας τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου πρὸς τὸ μεταλλικόν. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου, ἐξ Ἄρτης, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζει τὴν ἰδιότητα τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὡς συζητητοῦ, ἐξέθηκεν ἑαυτὸν εἰς τὰς διαψεύσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν δὲν εἶχεν ἐν χερσὶ τὰς ἀποδείξεις, διὰ νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν λεχθέντων ὑπ’ αὐτοῦ. Φαίνεται ἀληθῶς, ὅτι ἔχει ἀτελῆ γνῶσιν τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Καραπάνος, ὁμιλῶν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἰσχυρίσθη, ὅτι κατὰ τὸ 1889 ηὔξησε τὸ δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι ὀφείλομεν κατὰ τὸ 1889 περισσότερα ἢ ὅσα ὠφείλομεν κατὰ τὸ 1888. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔσπευσε νὰ διαψεύσῃ αὐτὸν, πεπεισμένος, ὅτι ὁ κ. Καραπάνος δὲν ἔχει προχείρους τὰς ἀποδείξεις, ἵνα ἀναιρέσῃ τὴν διάψευσιν αὐτοῦ. Καὶ ἐξέδραμε μὲν ὁ κ. Καραπάνος ἐπὶ συζήτησιν ἀλλοτρίαν τοῦ νομοσχεδίου, προσήκουσαν δ’ εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, σπεύδω ὅμως νὰ προσέλθω ἐπίκουρος αὐτοῦ, διὰ νὰ ἀναιρέσω τὴν διάψευσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Βεβαιῶ λοιπὸν, ὅτι κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1889 τὸ δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος ἀνέρχεται εἰς 711,034,126 δρ. καὶ 49 λεπτά, ἐνῷ κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1888 τὸ δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος ἀνήρχετο εἰς 696,560,324 καὶ 05)00, δηλ. κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1889 τὸ δημόσιον χρέος τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὠφείλομεν κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1888, κατὰ 14,473,802:44. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδείξωμεν τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Καραπάνου, καὶ ἔσπευσε νὰ διαψεύσῃ αὐτόν· ἀλλὰ τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, δὲν συνήγαγον ἐκ σημειώσεων, τὰς ὁποίας ἐπορίσθην ἐκ τοῦ ἐμοῦ ἀρχείου, ἀλλ’ ἐκ σημειώσεων τὰς ὁποίας ἐπορίσθην ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889. Εἶναι δὲ ἀνώτερον τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὸ 1889, διότι ηὐξήθη κατὰ τὰ μέσα καὶ τὰ τέλη τοῦ 1888 τὸ κυμαινόμενον χρέος. Καὶ ἠλαττώθη μὲν κατὰ 4,000,000 τὸ χρέος τῶν κερματικῶν γραμματίων, καὶ κατὰ 10 ἑκατομμύρια τὸ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἀλλ’ ἀντὶ 6,500,000 ἐντόκων γραμματίων, ὑπαρχόντων ἐν κυκλοφορίᾳ κατὰ τὸ 1888, ἔχομεν κατὰ τὸ 1889 ἔντοκα γραμμάτια 11,821,000, ἤτοι 5,321,000 περισσότερα. Καὶ ἀντὶ τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων εἰς χρυσὸν, ἔχομεν προσέτι καὶ ἄλλο δάνειον προσωρινὸν κατὰ τὸ 1889 ἐκ φράγκων 10 ἑκατομμυρίων εἰς χρυσόν. Ἑπομένως ηὔξησε τὸ κυμαινόμενον χρέος διὰ τοῦτο κατὰ 15,321,000· ἂν προσθέσητε δ’ εἰς ταῦτα τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 7,570,000 ἐκ τοῦ δανείου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἀνέρχεται ἡ αὔξησις τοῦ χρέους εἰς 22,891,000. Ἀφαιρέσατε ἀπὸ τούτου τὸ ποσὸν, καθ’ ὃ ἠλαττώθη τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἤτοι 10,336,570, ἡ κατὰ τὸ 1889 γενομένη αὔξησις τοῦ χρέους συνίσταται εἰς 12,554,430. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μεγίστην ἔχει εὐκολίαν νὰ ἀρνῆται τὰ πράγματα, καὶ ὅταν ἀναφέρηται γεγονός τι. Διὰ τοῦτο ὅταν ἰσχυρίζησθέ τι, πρέπει νὰ ἔχητε μεθ’ ὑμῶν ὅλας τὰς ἀποδείξεις, διὰ νὰ βεβαιώσητε τὸν ἰσχυρισμόν σας, διότι ἄλλως μένετε ἔκθετοι εἰς τὴν ἄρνησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ! Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι καὶ δι’ αὐτὸν ἀκόμη τὸν λόγον ἡ συζήτησις περὶ τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἀποτίνει κατ’ ἔτος, ἡ συζήτησις περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ συζήτησις περὶ τῆς ἰσοτιμίας τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, δὲν ἦσαν συναφεῖς μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἥρμοζον δὲ εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅτι ἡ ἀνάμιξις αὐτοῦ μετὰ τῆς συζητήσεως ταύτης ἐξυπηρετεῖ τὴν πρόθεσιν τῶν ζητούντων νὰ συγχύσωσι τὴν συζήτησιν καὶ νὰ διαστρέψωσι τὰ πράγματα, ἐδόθη δ’ ἀφορμὴ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ σᾶς εἴπῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀκούσητε σήμερον, τὰ πλεῖστα ὅμως τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ὀρθά. Τί σᾶς ἔλεγε π.χ.; Ὅτι ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν, ἂν ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα αὐτοῦ, θέλει ἄρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Γνωρίζετε ποίαν ἰδέαν ἔχει ὁ Πρωθυπουργὸς περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ὅσοι ἦσθε μέλη τῶν Κοινοβουλίων, τῶν προηγουμένων τοῦ παρόντος, δὲν ἐλησμονήσατε βεβαίως, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἦτο τότε ὑπὲρ τῆς ἀποτόμου ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅτε δ’ ἡμεῖς κατὰ τὸ 1884 συνεβουλεύομεν αὐτὸν νὰ μὴ σπεύσῃ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπέμεινε νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων, καὶ ἦρε μὲν δι’ αὐτοῦ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀλλὰ κατέστρεψε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Τώρα ὅμως ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει ἄλλην θεωρίαν, τὴν ἀντίθετον αὐτῆς, ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὑπεδεικνύομεν ἡμεῖς τότε, ὅτι ἡ ἄρσις πρέπει νὰ γίνηται βαθμηδὸν καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Καὶ τίς σᾶς ἐμποδίζει νὰ ἄρητε αὐτὴν καὶ νῦν, ἐὰν δύνασθε; Ἰδοὺ ἔχετε 76,476,000 χρέος εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, συνωμολογήσατε δάνειον, ἀφοῦ οἱ δανεισταὶ σᾶς παρακαλοῦσι, σᾶς δίδουσι χρήματα μὲ τὰς δύο χεῖρας! Δανεισθῆτε πρὸς 6%, καὶ ἐξοφλήσατε τὸ χρέος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Σεῖς πληρόνετε δι’ ὑπερτίμησιν χρυσοῦ 7,015,553. Λοιπὸν θέλετε ἔχει κέρδος, διότι θέλετε ἀπαλλαχθῆ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ πληρόνητε τὸ εἰρημένον ποσὸν κατ’ ἔτος, δὲν θέλετε δ’ ἐπιβαρύνει τὸν Προϋπολογισμόν σας, εἰμὴ κατὰ 4,620,000, ὅσον ἀναλογεῖ ὁ τόκος 6% πρὸς τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ σημειούμενον κεφάλαιον τοῦ χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἑπομένως θέλετε οἰκονομήσει δραχ. 2,395,555. Ἀλλ’ ἐὰν προβῆτε εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, θέλετε ἐπαναφέρει τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἠγάγετε αὐτὴν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1884, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἤρκεσαν αἱ προκαταβολαί, αἱ ποικίλαι καὶ αἱ παντοῖαι, τὰς ὁποίας συνωμολογήσατε ἐξ ἀνάγκης, διὰ νὰ πληρώσητε τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρώσητε εἰς τὴν Τράπεζαν, δὲν ἤρκεσαν οὐδὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐλάβετε, ἐναντίον τοῦ νόμου, ἀπὸ τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, οὐδὲ τὰ χρήματα τῶν παρακαταθηκῶν, τὰ ὁποῖα ἐλάβετε ἐναντίον τοῦ νόμου ἀπὸ τὸ Ταμεῖον, οὐδὲ τὰ τῶν Λιμενικῶν Ταμείων κλπ. Δὲν ἤρκεσαν οὔτε τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον παρακατατεθῆ εἰς τὰς Τραπέζας δι’ ἐγγύησιν τῶν δανείων, διότι καὶ τὰς ἐγγυήσεις ταύτας ἐδαπανήσατε. Καὶ ἐνῷ ὑμεῖς ἐδαπανήσατε κατὰ τὸ 1884 τὰς ἐγγυήσεις ταύτας, πρὸ μικροῦ ὡμιλήσατε κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι ὑμεῖς μὲν εἴχετε καταθέσει τὰ χρήματα εἰς τὰς Τραπέζας, ἐγὼ δ’ εἶχον ἀφαιρέσει αὐτά. Καὶ ἀληθῶς μετὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1885, ὅτε αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐπιστρατείας εἶχον αὐξήσει τὰ ἔξοδα, δὲν κατέθηκα εἰς τὰς Τραπέζας τὰ εἰσπεπραγμένα δι’ ἐγγυήσεως τῶν δανείων χρήματα, ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἀφήρεσε ταῦτα, διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πληρώσῃ εἰς τὰς Τραπέζας, διότι εἶχε καταναλώσει τὸ δι’ αὐτὸ ὡρισμένον προϊόν τοῦ δανείου εἰς ἐξόφλησιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ ἐξέτασις, πότε καὶ κατὰ τίνα τρόπον θέλει ἀναβιβασθῆ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἰς τὴν τιμήν, εἰς τὴν ὁποίαν τιμᾶται ὁ χρυσὸς, ἡ ἐξέτασις, πότε καὶ πῶς συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἢ πότε θέλει καταστῆ δυνατὸν νὰ γένηται τοῦτο, ἡ ἐξέτασις αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀλλοτρία τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ὡς ἐντελῶς ἀλλοτρία εἶναι ἡ ἐξέτασις τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἐν γένει τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς δὲν συζητοῦμεν μεθ’ ὑμῶν, οὔτε ἀντιλέγομεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀμφισβητοῦντες τὴν ἀνάγκην τῆς τροπῆς δανείων. Σεῖς, κυβερνῶντες, εἶσθε εἰς θέσιν κρείττονα ἡμῶν νὰ γνωρίζητε, ἂν ἔχητε ἀνάγκην νὰ ποιήσητε τροπὰς δανείων. Ἀμφισβητοῦμεν τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θέλετε νὰ φθάσητε εἰς τοῦτο, διότι ζητεῖτε παρ’ ἡμῶν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε. Καὶ ἡμεῖς μὲν λέγομεν, ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ζητήσητε τοιαύτην ἐξουσίαν, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἀρέσκεται εἰς τὴν σύγχυσιν, διότι ὑπὸ ταύτην καλύπτει ἑαυτὸν καὶ τὰς πράξεις αὐτοῦ, συγχύζει τὴν ἐξουσίαν ταύτην πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας, πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν πολιτικὴν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διαμαρτύρεται, λέγων, ὅτι δὲν ζητεῖ προσωπικὴν ἐμπιστοσύνην, ἀλλὰ ζητεῖ ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶχε δικαίωμα νὰ διαχειρίζηται τοιαύτην ἐξουσίαν, ἣν ζητεῖ νὰ παραχωρήσωμεν αὐτῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν ἤθελε τυγχάνει νενομοθετημένον, ὅτι ἀπαιτεῖται νόμος, ἐπιτρέπων τὴν ἐξουσίαν ταύτην. Ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἀπαγορεύεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαχειρίζηται τοιαύτην ἐξουσίαν, καὶ κατὰ τοὺς νόμους, τοὺς ἰσχύοντα, τὴν τοιαύτην ἐξουσίαν διαχειρίζεται μόνον ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν καὶ τὸν ἔλεγχον ἡμῶν, μόνον τῇ συναινέσει ἡμῶν. Ἀλλ’ ὅταν ζητῇ ἡ Κυβέρνησις παρ’ ἡμῶν νὰ μεταδώσωμεν εἰς αὐτὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει αὕτη, ἀλλ’ ἔχομεν ἡμεῖς, νομίζω, ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη, τὴν ὁποίαν δίδετε, εἶναι ὑπερτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλετε νὰ δώσητε. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐποίησεν ἐκδρομὴν ἐπιτιμητικήν. Δὲν γνωρίζω ποίας ἰδέας ἔχει περὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἂν κρίνω ἐκ τῶν πράξεων αὐτοῦ, ἢ ὁδηγηθῶ ἐξ αὐτῶν, διὰ νὰ ἀνακαλύψω τὰς ἰδέας αὐτοῦ περὶ τῶν σχέσεών του πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχει περὶ τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ὑπέχει ἡ Κυβέρνησις, φοβοῦμαι, μήπως λάβω ἀτελῆ πληροφορίαν περὶ τῶν ἰδεῶν του, διότι ὅσα εἶπε τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν ἥρμοζον εἰς προϊστάμενον Κυβερνήσεως κοινοβουλευτικῆς. Ἔλεγεν, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς Βουλευτὴν, ἔστω καὶ ἀντιπολιτευόμενον, νὰ ἀξιοῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ μὴ ἦναι ἠθική, καὶ νὰ ζητῇ νὰ ἐξαρτήσῃ αὐτὴν ἐκ τῆς θελήσεως τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἦναι ἠθική! Ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα εἶναι πολίτευμα δυσπιστίας; Διότι αἱ Βουλαὶ δυσπιστοῦσι πρὸς τοὺς κυβερνῶντας, διὰ τὴν ἠθικὴν αὐτῶν, διὰ τὴν ἀκρίβειαν αὐτῶν περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων, διὰ τοῦτο δὲν ἐδόθη εἰς αὐτοὺς ἐξουσία νὰ δαπανῶσι μόνοι καὶ ἄνευ ἀδείας τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, διὰ τοῦτο ἀνετέθησαν πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι αὗται εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ ἀπορεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διατὶ ζητοῦμεν νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ ἔργα αὐτοῦ ὡς Κυβέρνησις, ὡς ὄργανον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας. Ἂν εἴχομεν τοιαύτην γνώμην, ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀξιοῖ νὰ ἔχωμεν περὶ τῶν κυβερνώντων, ἦτο προτιμότερον νὰ παραιτηθῶμεν τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ἠθέλομεν οὕτω συντελέσει εἰς ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων δαπανῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ, διότι ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν πρὸς τοὺς κυβερνῶντας δυσπιστίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα μᾶς ἐπιβάλλει, διὰ τοῦτο ὑπέχομεν τὰ βάρη καὶ τὰς δαπάνας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, καὶ ἂν δαπανῶμεν χρήματα περισσότερα, ἢ ὅσα ἠθέλομεν δαπανᾶ, ἐὰν ἐκυβερνώμεθα ἀπολύτως, ἔχομεν ὡς ἀντάλλαγμα, ὅτι ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ ἐπιτήρησις, τὰ ὁποῖα ἐνασκοῦμεν, περιορίζουσι τὴν διαχείρισιν τῆς κυβερνητικῆς ἐξουσίας ἐν τῷ ὀρθῷ καὶ ἀγαθῷ, καὶ περιστέλλουσιν αὐτήν τε καὶ τοὺς μεθυσκομένους ὑπὸ τῆς ἀρχῆς καὶ ἀνατρέποντας πᾶν τὸ προστυχόν. Ἔχομεν λοιπὸν δικαίωμα νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δυσπιστῶμεν, διότι ἐνδεχόμενον εἶναι, εἴτε αὕτη, εἴτε ἐν γνώσει αὐτῆς τὰ ὄργανα αὐτῆς, εἴτε καὶ ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῆς, νὰ ζητήσωσι νὰ ἀποπλανῶσι τοὺς χρηματιζομένους ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, νὰ προκαλῶσιν εἰκονικὰς ὑποτιμήσεις, ἢ εἰκονικὰς ὑπερτιμήσεις, μετὰ τοῦ σκοποῦ νὰ περιποιήσωσι κέρδος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, χωρὶς νὰ ἀναλογίζωνται, ποῖα ἐπάγουσιν ὀλέθρια ἀποτελέσματα τὰ τοιαῦτα κέρδη ἐπὶ τῶν σχέσεων τῶν κυβερνώντων πρὸς τοὺς κυβερνωμένους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τῶν ἐγγυήσεων, τῶν παρεχομένων εἰς τοὺς δανειστὰς, προσεπάθησε νὰ ἐξομοιώσῃ ἐκείνας, αἵτινες παρείχοντο εἰς αὐτοὺς διὰ τῶν νόμων περὶ δανείων, τὰ ὁποῖα εἶχον συνομολογηθῆ πρὸ τοῦ 1887, πρὸς τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες ἐχορηγήθησαν εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων. Εἶναι λυπηρόν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνειθίζει νὰ μὴ ἐκδηλώνῃ ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἐκδηλώνῃ εὐλάβειαν πρὸς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, προβάλλων ἰσχυρισμοὺς, οἵτινες ἡλίου φαεινότερον εἶναι ψευδεῖς καὶ ἀσθενεῖς. Αἱ ἐγγυήσεις, αἵτινες ἐχορηγήθησαν εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων διὰ παραχωρήσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων, διαφέρουσι κατὰ τοῦτο ἀπὸ τὰς ἐγγυήσεις, αἵτινες εἶχον παρασχεθῆ εἰς τοὺς δανειστὰς τῶν ἄλλων πρὸ τοῦ 1887 συνομολογηθέντων δανείων, ὅτι ἐπὶ μὲν τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων ὑπάλληλοι τῆς Ἑταιρίας τῶν μονοπωλείων εἰσπράττουσι τὰ χρήματα, ἐπὶ δὲ τῶν ἐγγυήσεων τῶν παρασχεθεισῶν εἰς τοὺς δανειστὰς τῶν ἄλλων πρὸ τοῦ 1887 συνομολογηθέντων δανείων, τὰ χρήματα εἰσπράττουσιν οὐχὶ ὑπάλληλοι τῶν δανειστῶν, ἀλλ’ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω δύο λέξεις καὶ ἐφ’ ὧν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε, ζητῶν νὰ παραστήσῃ, ὅτι τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτὸν, κρίνει συνήθη ἐξουσίαν καὶ ἀναπόφευκτον, ὅτι ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον οὐδὲν ἔχει τὸ ἐξαιρετικὸν, οὐδὲ τὸ πλεονάζον. Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου τίθησιν εἰς τὴν εὔκολον θέσιν ἕκαστον ἐξ ὑμῶν νὰ πληροφορηθῇ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἐξουσίαν νὰ συνομολογῇ, ὅσα δάνεια θέλει ἄνευ ἐγγυήσεων καὶ ἐπὶ τόκῳ, μὴ ὑπερβαίνοντι τὰ 6%. Τὸ νομοσχέδιον δὲν προσδιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν δανείων, ἢ τὸ ποσὸν ἑκάστου αὐτῶν, δὲν προσδιορίζει οὐδὲ ἄλλον τινὰ ὅρον, εἰμὴ μόνον τοὺς ὅρους τοῦ τόκου καὶ τῶν ἐγγυήσεων. Παρέχει προσέτι τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἐξαγοράζῃ τὰς ὁμολογίας οἱουδήποτε δανείου ἤθελεν ἐγκρίνει, τὴν ἐξουσίαν νὰ ἀποσβεννύῃ δάνεια, ὅσα ἤθελεν ἐγκρίνει, τὴν ἐξουσίαν νὰ μετατρέπῃ οἱονδήποτε δάνειον θέλῃ, τὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τέλος νὰ ἐκποιῇ εἰς οἱασδήποτε τιμὰς ἐγκρίνῃ τὰς ὁμολογίας τῶν δανείων, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀγοράσει. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι πᾶσαι αὗται αἱ ἐξουσίαι εἰσὶ μέτριόν τι, ὅτι προσήκουσιν αὗται εἰς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, δὲν ἐννοῶ, ποῖον λόγον ἔχετε νὰ συνέρχησθε ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐὰν δὲ θέλητε νὰ συνέρχησθε ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἀφοῦ τοσαύτην καὶ τηλικαύτην παραχωρεῖτε ἐξουσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀσχολεῖσθε ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι λησμονεῖτε τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸ Σύνταγμα ἔχετε ἀπὸ τοὺς ἐντολεῖς ὑμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέφρασεν εὐχαρίστησιν, διότι ἔμαθεν ἐξ ἐμοῦ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν σκοπεῖ νὰ παρεμβάλῃ πρόσκομμά τι εἰς αὐτόν. Ἐπειδὴ ὅμως ταύτην ἐξεδήλωσε διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ συνδεθῇ μὲ τὰς προγενεστέρας συζητήσεις κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, ἀναγκάζομαι νὰ μὴ παραλίπω ν’ ἀπευθύνω εἰς αὐτὸν παρατηρήσεις. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, οὐδ’ ὅτε συνεζήτει τὸ νομοσχέδιον τοῦ Σπάρταλη, οὐδὲ πρὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου, μηδὲ μετὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, ἐζήτησε νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐζήτησεν ὅμως νὰ περιστείλῃ ἀκολασίας τῶν εἰσηγητῶν τῆς πλειοψηφίας, οἵτινες ἐνόμιζον, ὅτι ἠδύναντο νὰ παρατείνωσι τὰς συνεδριάσεις μέχρι τῆς πρωΐας, ὅπως φέρωσι τὸν κάματον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ ἀναγκάσωσιν αὐτὴν νὰ ἀπέλθῃ τῆς αἰθούσης, λάβωσι δὲ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ψηφίσωσιν ἄνευ συζητήσεως τὰ νομοσχέδια. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξε κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, ἔχει ἀμετάτρεπτον ἀπόφασιν νὰ πράξῃ καὶ πάλιν κατὰ τὸν ὑπόλοιπον χρόνον τῆς Συνόδου ταύτης. Ἑπομένως, ἐὰν θέλητε καὶ κατὰ τὸν ὑπόλοιπον χρόνον νὰ μετέλθητε τὴν αὐτὴν τακτικήν, διὰ νὰ ἐμποιήσητε εἰς ἡμᾶς τὸν κάματον, θέλετε μᾶς ἀναγκάσει νὰ ἀμυνθῶμεν καὶ πάλιν. Τὸ συζητεῖν περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων ἐν τῇ Βουλῇ δὲν εἶναι ἐκβιάζειν τοὺς ὀλιγωτέρους, ὅπως οἱ περισσότεροι γένωνται κύριοι τοῦ πεδίου καὶ πράξωσι μόνοι, ὅ,τι ἂν θελήσωσιν. Ἐὰν ἡμεῖς ἀπεχωρήσαμεν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἀπεχωρήσαμεν, διότι κατὰ παραπλήσιον τρόπον παρεγνωρίσατε τότε τὰ δικαιώματα ἡμῶν, καὶ ἐπράξατε τοῦτο οὐ μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ ἐπράξατε αὐτὸ καὶ ἐν ἄλλῃ αἰθούσῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ, κατὰ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀντιπρόσωποι τῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας συνήρχοντο, ἵνα ἐργασθῶσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ βασανίσωσιν αὐτόν. Ἀλλ’ ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ περιεπαίξατε καὶ ἀφῃρέσατε τὰ δικαιώματα τῶν ἀντιπροσώπων τῆς μειοψηφίας, ἐν δὲ τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπεκυρώσατε καὶ ἀνεγνωρίσατε ὡς ὀρθὴν καὶ εὔλογον τὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ τοιαύτην πολιτείαν τῶν ἐκεῖ ἀντιπροσώπων τῆς πλειοψηφίας. Οὕτως ἀφῃρέσατε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, καὶ διὰ τοῦτο ἀπήλθομεν τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλ’ ἡμεῖς μὲν ἀπήλθομεν, ὅτε δ’ ἐμείνατε μόνοι, δὲν ἐσεβάσθητε οὐδὲ τὴν μειοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου, οὐδὲ τὰ συμφέροντα αὐτὰ τῆς πατρίδος σας, διότι ἐψηφίσατε καὶ κατηρτίσατε ἑκατοστύας νόμων, τοὺς ὁποίους, ἐὰν μελετήσητε σήμερον, ὑμεῖς αὐτοὶ θέλετε μεταμεληθῆ διὰ τὰ λάθη καὶ τὰς παραδρομὰς, τὰς ὁποίας διεπράξατε. Ἀλλὰ μήπως νομίζητε, ὅτι καὶ ἐφέτος θέλομεν μετέλθει τὴν αὐτὴν τακτικὴν, διὰ νὰ σᾶς ἀφήσωμεν ἐλεύθερον τὸ στάδιον, νὰ ψηφίζητε νόμους, οὓς ἂν θέλητε, καὶ διὰ τοῦτο ἐπειράθητε νὰ παρατείνητε τὰς συνεδριάσεις μέχρι τοῦ μεσονυκτίου καὶ μετὰ τὸ μεσονύκτιον, μέχρι τῆς πρωΐας; Ἀφοῦ τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον πέρυσι μετήλθομεν, δὲν σᾶς ἀνέστειλεν, ἔπρεπε νὰ μετέλθωμεν τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσαμεν ἐφέτος, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ σᾶς ἀναστείλωμεν. Καὶ εὐτυχῶς σᾶς ἀνεστείλαμεν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι μελετήσει τὰς ἐφημερίδας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1887 καὶ 1888, θέλουσι δώσει δίκαιον εἰς ἡμᾶς καὶ θέλουσιν ἀνομολογήσει, ὅτι, ἐὰν ἐφέτος κατεστήσαμεν ἧττον γόνιμον τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου, κατεστήσαμεν ὅμως αὐτὴν σοβαρωτέραν καὶ ἀξίαν Κοινοβουλίου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.)

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμπληρωτικῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου Π. Μανιάκ.

§80ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν πρόκηται νὰ γίνῃ συζήτησις, θὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ νομοσχέδιον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἔχω ἀνηγγελμένον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐσιαστικῶς ἡ ἐπικύρωσις τῆς συμβάσεως ζητεῖται διὰ τὸν λόγον μόνον τῆς ὑπεγγυότητος.

§81Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ μεταβληθῇ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, διότι, ὡς ἔχει νῦν τὸ κείμενον αὐτοῦ, ζητεῖτε παρὰ τῆς Βουλῆς περισσότερα ὅσων, καθ’ ἃ λέγετε, ἔχετε ἀνάγκην.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἴσως δὲν ἔχει ἀνάγκην καὶ διόλου τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς Βουλῆς.

§83ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε νὰ ἀποσυρθῇ.

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν θέλει ἀποσυρθῆ, παρὰ ἐν ᾗ περιπτώσει πεισθῶμεν, ὅτι θέλετε παρεμβάλει πρόσκομμα εἰς τὴν συζήτησιν.

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν βεβαιοῖ, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ νομοθετικὴ κύρωσις, ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία δὲν πρέπει νὰ ψηφίζῃ νόμους ἄνευ ἀνάγκης.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον προσαρμόζεται εἰς νομοσχέδιον προγενέστερον κυρώσεως συμβάσεως περὶ τοῦ λιμένος Πατρῶν· ὀφείλομεν λοιπὸν, ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὰ προγενεστέρως γενόμενα, ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν πορείαν, ἂν καὶ ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ νόμος περὶ λιμένων ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ὑπεγγυότητα νὰ δώσῃ ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἐπιμένομεν, ὅπως μὴ ὑπάρχῃ διαφορὰ πρὸς τὰ ἄλλοτε γενόμενα, καὶ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται πολὺς χρόνος, ἵνα ψηφισθῶσι πέντε γραμμαὶ, ἐπιφυλαττομένου αὔριον, κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, νὰ ἐπέλθωσιν αἱ τροποποιήσεις, παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε.

§87ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ, ἐὰν μὲν νομίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς, νὰ ἀποσύρῃ τὸ περὶ ταύτης νομοσχέδιον, ἐὰν δ’ ἔχῃ περιωρισμένην ἀνάγκην τῆς νομοθετικῆς ἐγκρίσεως, διὰ τὴν ὑπεγγυότητα μόνον, τότε νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τοῦτο· ἐὰν τοὐναντίον νομίζῃ, ὅτι τὸ ὅλον τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ἀνάγκην τῆς νομοθετικῆς ἐγκρίσεως, τότε παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσῃ καιρὸν, ἵνα συζητήσωμεν εὐρέως.

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιμένω νὰ τὸ συζητήσωμεν ἀπόψε, ἀλλὰ βεβαίως πᾶν τὸ τυχὸν γενησόμενον καὶ ἀπολῆξον εἰς ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἐκτιμηθῇ ἐν Πάτραις κρεῖττον, ἢ ἐν Ἀθήναις.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου δι’ αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 15′ μ. μ.