1889.02.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 73

τῆς 1 Φεβρουαρίου 1889.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΡΙΚΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ζητήματός τινος. Πρόκειται νὰ γίνῃ σχεδιογράφησις τῆς πόλεως Αἰγίου μετὰ τὸν σεισμόν. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὸ μέτρον νὰ ἐγείρῃ ἐκεῖ τὰ δημόσια καταστήματα, ἀλλ’ ἐξέλεξεν ὡς τόπον τῆς οἰκοδομῆς αὐτῶν τὴν πλατεῖαν τῆς πόλεως, τὴν ὀνομαζομένην «Ψηλὰ Ἁλώνια», ἥτις εἶναι ἡ μόνη πλατεῖα τῆς πόλεως, οἱ δὲ κάτοικοι ἐξανίστανται κατὰ τοῦ μέτρου τούτου.

§2ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ σχέδιον εἶναι ἐγκεκριμένον, καὶ τὰ καταστήματα θὰ ἐγερθῶσιν ἐπὶ τῆς πλατείας. Σήμερον μάλιστα ἐδόθη ἡ διαταγή, ὅπως γίνῃ καὶ ἔναρξις τῆς οἰκοδομῆς.

§3ΡΙΚΑΚΗΣ. Τοὐλάχιστον νὰ ἐγερθῶσιν εἰς τὰς γωνίας.

§4ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνεκρίθη νὰ ἐγερθῶσιν ἐντὸς τῆς πλατείας.

§5ΡΙΚΑΚΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἄδικον, διότι θὰ καταστραφῇ ἡ πλατεῖα· τοὐλάχιστον, ἀφοῦ δὲν ἐξετελέσθη τὸ σχέδιον εἰσέτι, παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰς παραστάσεις τῶν κατοίκων.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι παρὼν, διότι ἤθελον τὸν ἐρωτήσει, ἂν ἑτοιμάζῃ νομοσχέδιον περὶ καπνοπωλῶν, διότι μοὶ γράφουσι νὰ ὑπερψηφίσω τοῦ νόμου, προκειμένου περὶ σιγαροχάρτου. Ἐγένετο καὶ ἄλλοτε λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τούτου, δηλῶ δὲ, ὅτι θέλω ὑπερψηφίσει τοῦ νόμου.

§7ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον τηλεγράφημα, ἀπευθυνόμενον καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς Βουλευτὰς Μεσσηνίας, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ καπνοπῶλαι Καλαμῶν, ἀκούσαντες, ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον, τροποποιοῦν τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ σιγαροχάρτου, παρακαλοῦσιν ἡμᾶς νὰ ὑπερψηφίσωμεν τοῦ νόμου, διότι ζημιοῦνται μεγάλως ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, ζητοῦσι δὲ νὰ ὁρισθῶσιν 8 φυλλάδια σιγαροχάρτου δι’ ἑκάστην ὀκὰν καπνοῦ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀξίωσιν ταύτην τῶν καπνοπωλῶν ἐν γένει, ἥτις εἶναι δικαία, καὶ ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀφοῦ εἰσέτι δὲν ὑπέβαλε. Πρὸ πολλοῦ ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς καὶ ὁ κ. Τζάνες καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, περὶ τοῦ δυτικοῦ τείχους τοῦ ποταμοῦ Νέδα τῆς πόλεως Καλαμῶν· ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε τότε, ὅτι θέλει λάβει πρόνοιαν περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ τείχους τούτου, ἀλλὰ μέχρι σήμερον οὐδεμία, ὡς γνωρίζω, πρόνοια ἐλήφθη, παραπονοῦνται δὲ οἱ κάτοικοι, ὅτι διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς κατασκευῆς θὰ ὑποστῶσι ζημίας μεγάλας. Ἐφιστῶ λοιπὸν ἐκ νέου τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσώς μου ταύτης, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ λάβῃ ταχίστην περὶ τούτου πρόνοιαν. Ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, θέλω ὑπομνήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι πρὸ καιροῦ διάφοροι Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπηύθυναν ἐπερωτήσεις πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, παραπονούμενοι διὰ τὴν καθυστέρησιν τοῦ ἀντισηκώματος τῶν 100 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον οἱ διαθέσιμοι ὁπλῖται κατέβαλον, ὅτε συνεπλήρωσαν τὴν τρίμηνον ὑπηρεσίαν. Τοιαῦτα παράπονα φρονῶ, ὅτι ἔχουσιν ὅλοι οἱ Βουλευταὶ ἐκ συμπολιτῶν αὐτῶν διαθεσίμων, παραπονουμένων, ὅτι δὲν τοῖς ἐπεστράφη τὸ ἀντισήκωμα, εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐκ τούτων, μὴ ἔχοντες περιουσίαν, ἐδανείσθησαν ἐπὶ βαρυτάτῳ τόκῳ, ἵνα ἐξοικονομήσωσι τὰ χρήματα ταῦτα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως διορθώσῃ τὸ προσγινόμενον ἀδίκημα εἰς τούτους καὶ διατάξῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν χρημάτων πρὸς αὐτοὺς, συμφώνως πρὸς τὸν περὶ στρατολογίας νόμον.

§8ΤΖΑΝΕΣ. Εἶχον ὑποβάλει παράκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ σιγαροχάρτου, εἶχε δὲ εἰπεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θέλει λάβει πρόνοιαν· ἐξήνεγκε δὲ καὶ τὴν ἰδέαν, ὅτι πράγματι θὰ βελτιωθῇ ὁ νόμος, ἐὰν προστεθῇ ὁ φόρος εἰς τὸν καπνόν· ὅπως δήποτε, καὶ τοῦτο εἶναι καλόν. Ἐπειδὴ δὲ εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, καὶ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν, νομίζω, ἤδη νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἑτέρας μεθόδου νὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν, ἕως οὗ ἔλθῃ ἡ ἔκτακτος Σύνοδος καὶ θεραπευθῇ τὸ κακὸν διὰ νόμου, διότι προσγίγνεται μέγα ἀληθῶς ἀδίκημα εἰς τοὺς καπνοπώλας καὶ εἰς τοὺς καταναλωτάς.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ φόρος εἶναι κεκανονισμένος διὰ νόμου, καὶ δὲν δύναται νὰ θεραπευθῇ ἄλλως.

§10ΤΖΑΝΕΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν παρατηρῶ, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τοῦ δυτικοῦ τοίχου τῆς πόλεως Καλαμῶν πέραν τοῦ ποταμοῦ Νέδα ἔφθασεν εἰς τέρμα καὶ ὅτι ἐδόθη διαταγὴ νὰ γίνῃ δημοπρασία. Φαίνεται ὅμως, ὅτι κάτι τι συμβαίνει, ὥστε νὰ μὴ γίνῃ δημοπρασία· εἰς τὰ μέρη τὰ ἰδικά μας ὁ Φεβρουάριος καὶ ὁ Μάρτιος ἀπειλεῖ χειμῶνα, καὶ ἐνδεχόμενον νὰ ἔχωμεν πλημμύρας. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ δώσητε διαταγὰς, ὅπως ὁ Νομομηχανικὸς Μεσσηνίας ἐνεργήσῃ ταχύτερον τὴν δημοπρασίαν. Παρακαλῶ συνάμα καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ ἀντισηκώματος, τοῦ καταβληθέντος ὑπὸ τῶν κληρωτῶν, διότι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον τὰς 100 δραχμὰς, εὑρίσκονται εἰς δυσχερείας. Δὲν ἠξεύρω, ποῦ ἔγκειται ἡ δυσκολία, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν ὁριστικὴν περὶ τούτου.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμιᾶς ὑπάρχει ἀνάγκη ἀποφάσεως, τὸ δὲ χρῆμα ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ. Ὑπάρχει πρόσκομμα διὰ τὸ 1889 ἡ μήπω χορήγησις πιστώσεων, ἀλλὰ τάχιστα θὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ θὰ τακτοποιηθῶσι τὰ περὶ τούτου. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐνετείλατο τὴν πληρωμὴν, ἀλλὰ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐχαρακτήρισε τὴν ἐντολὴν οὐχὶ τακτικὴν πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐζητήσαμεν νὰ προσφύγωμεν εἰς ἄλλο μέσον, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ψηφίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ αἴρεται τὸ πρόσκομμα.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του ὡς πρὸς τὴν διεύθυνσιν τοῦ σιδηροδρόμου Καλαμῶν.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ζήτημα μελετᾶται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ οἱ Ἕλληνες μηχανικοὶ καὶ οἱ Γάλλοι ἠρωτήθησαν ὅπως παράσχωσι τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, ἐφ’ ὧν θὰ στηριχθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐργασία προχωρεῖ καὶ τὸ Δημόσιον ὑποβάλλεται εἰς δαπάνας.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῇ αἰτήσει μου ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατέθηκε πίνακα τῶν γενομένων πληρωμῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5, κεφαλαίου Βʹ, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ἔτους 1887, πρὸς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων, καὶ διαφορᾶς τιμῆς συναλλάγματος. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, παρετήρησα, ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν δανείων τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τῶν 120 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ τοῦ 1825 καὶ τοῦ δανείου τῶν 9 ἑκατομμυρίων, αἱ γενόμεναι πληρωμαὶ μέχρι λεπτοῦ ἦσαν τόσαι, ὅσαι ἦσαν αἱ πιστώσεις, αἱ χορηγηθεῖσαι διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 30 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τοῦ τῶν κερματικῶν γραμματίων, καὶ ἐπὶ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, αἱ γενόμεναι πληρωμαὶ ὑπερέβησαν τὰς πιστώσεις, διότι δὲν ἐπήρκεσαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τῶν δανείων τῶν 6,000,000, τῶν 15 ἑκατομμυρίων, τῶν 4 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν 170 ἑκατομμυρίων, αἱ γενόμεναι πληρωμαί εἰσι πολλῷ ὑποδεέστεραι τῶν πιστώσεων, διότι ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 25 ἑκατομμυρίων αἱ γενόμεναι πληρωμαὶ εἶναι μικρότεραι τῶν πιστώσεων κατὰ 578,000, ἐπὶ δὲ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων εἶναι ὀλιγώτεραι κατὰ 564,442. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ παραγγείλῃ εἰς τὰ γραφεῖα, νὰ δώσωσιν αὐτῷ πληροφορίας περὶ τῶν αἰτίων, ὧν ἕνεκα ἐπῆλθεν ἡ οἰκονομία ἐπὶ τῶν δανείων τούτων, καὶ νὰ εὐαρεστηθῇ ν’ ἀνακοινώσῃ ταύτας εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον, διότι θέλουσι χρησιμεύσει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§16Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶχε συστηθῆ Ἐπιτροπὴ πρὸς σύνταξιν νομοσχεδίου περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἀκόμη δὲν συνέταξε τίποτε, ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει μίαν πρότασιν νόμου, ἡ ὁποία ὅμως ἐτέθη ἀκριβῶς εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τὴν πρότασιν ταύτην μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀποδέχεται καὶ ἡ Κυβέρνησις, δὲν ὑπάρχει δὲ ἀντίῤῥησις παρ’ οὐδενός. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τὴν προτάξῃ.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν συνέλθωμεν ἐν ἐκτάκτῳ Συνόδῳ.

§18Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, δύνανται νὰ προτάσσωνται νομοσχέδιά τινα. Τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ σήμερον, καὶ ἐγὼ φέρω τὴν παράκλησίν μου ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ λογιστῶν.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Εὐθὺς, ὡς εἰσέλθωμεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, θέλουσιν ἀναγραφῆ νομοσχέδιά τινα, καθ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ἐὰν ὅμως ἐπέρχηται ἀντίῤῥησις, θὰ ἀναβάλλωνται.

§20ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Χριστόπουλος ὀρθῶς παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ὑποβάλῃ πλέον ἡ Ἐπιτροπὴ νομοσχέδιον, ἑπομένως διατὶ νὰ μὴ προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Χριστόπουλος, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει τοπικὸν χαρακτῆρα; Κατ’ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, διότι οἱ ἄνθρωποι ἐξ ἐλλείψεως τοιούτου νόμου ὑποφέρουν τὰ πάνδεινα.

§21ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ποιμνιοβοσκῆς, παρατηρῶ, ὅτι, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ καταρτισθῇ αὕτη, εἶχον ὑποβάλει γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι ὀλιγομελής, διότι, ὅσον περισσότερα εἶναι τὰ μέλη, τόσον δυσκόλως συνέρχονται, ἐν τούτοις ἡ Ἐπιτροπὴ εἰργάσθη, καὶ τὰ προσελθόντα μέλη ἐξέφρασαν τὰς ἰδέας των, ἀνέθεσαν δὲ εἰς τὸν κ. Σιμόπουλον νὰ καταρτίσῃ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ κ. Σιμόπουλος, νομίζω, ὅτι τὸ ἔχει ἕτοιμον, καὶ δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν προτίθηται νὰ τὸ ὑποβάλῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ περὶ τούτου.

§22ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέλαβον τὴν ἐντολὴν νὰ συντάξω τὸ νομοσχέδιον· τοῦτο συνετάχθη ἤδη καὶ θὰ προσκαλέσω ὅσον οὔπω τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα τὸ ἐπιθεωρήσωσι, καὶ ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θέλω τὸ καταθέσει.

§23ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον εἰπεῖ κατά τινα τῶν ἡγουμένων συνεδριάσεων, ὅτι ἐναντίον τοῦ νόμου ΦΜʹ τῆς 11ης Νοεμβρίου 1875 διατελεῖ Πρόεδρος τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν ὁ κ. Ἰωάννης Ῥάγκος, πλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, προσάγων τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ζητηθέντα σχετικὰ ἔγγραφα, παρετήρησεν, ὅτι οὐδεμία τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου τούτου προβλεπομένων περιπτώσεων ἀφορᾷ εἰς τὸν ἐν λόγῳ Πρόεδρον, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος, ἐπιβάλλων τὴν ἐντεῦθεν ἀπομάκρυνσίν του. Τοιαύτην ἐξήνεγκε γνώμην ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νόμου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀπαγορεύεται νὰ διορισθῇ τις ἢ νὰ διατελῇ δημόσιος ὑπάλληλος... ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐξ ἧς κατάγεται, ἢ ἐν ᾗ ἐξασκεῖ ἢ ἐξήσκησε κατὰ τὰ ἀμέσως προηγούμενα τρία ἔτη τοῦ διορισμοῦ του τὰ πολιτικὰ αὐτοῦ δικαιώματα, ἢ ἐξ ἧς ἔλαβε σύζυγον.» Ὁ κ. Ῥάγκος ἔχει λάβει σύζυγον ἐντεῦθεν καταγομένην, διότι ὁ πατήρ της Ἰωάννης Κορφίτης εὑρέθη ἐνταῦθα ἐγκατεστημένος κατὰ τὴν σύστασιν τοῦ Βασιλείου, ἐνεγράφη εἰς τὸ δημοτολόγιον μεταξὺ τῶν πρώτων δημοτῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων, καὶ ἔμεινε μέχρι τοῦ θανάτου του ἐνταῦθα, ἐμπορευόμενος καὶ θεωρούμενος ὡς εἷς τῶν γηγενῶν, ἤτοι τῶν ἐντοπίων ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων. Αὐτὸ βεβαίως εἶναι τὸ ἀσφαλὲς συμπέρασμα, ὅπερ προκύπτει ἐκ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 3,530 τῆς 6ης Ἰουνίου 1886 πιστοποιητικοῦ τοῦ πρώην δημάρχου κ. Σούτσου, ὅστις λέγει, ὅτι «ὁ Ἰωάννης Κορφίτης εἶναι δημότης τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἐγγεγραμμένος εἰς τὸ δημοτολόγιον πρὸ τοῦ ἔτους 1886.» Πρόδηλον, ὅτι ἡ τελευταία ἀόριστος φράσις «πρὸ τοῦ ἔτους 1886» δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, ἢ τὴν τῆς ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων ἐγκαταστάσεως. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι διὰ τοῦ αὐτοῦ πιστοποιητικοῦ ὁ κ. Δήμαρχος προσθέτι, ὅτι, «καθ’ ἃς ἔχει πληροφορίας, ὁ πενθερὸς τοῦ κ. Ῥάγκου κατήγετο ἀπὸ Κορφοὺς», ἀλλ’ ἕκαστος δύναται νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἄτεχνον καὶ ἀστεῖον ἐπινόημα, ὑποβληθὲν τῷ πρώην Δμάρχῳ ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων πρὸς καταστρατήγησιν τοῦ νόμου. Ὠνομάζετο Κορφίτης, ἄρα κατήγετο ἀπὸ Κορφούς. Αὐτὸς εἶναι ὁ θαυμάσιος συλλογισμὸς, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνόμισεν ὁ κ. Ῥάγκος, νομίζει δὲ καὶ ὁ Ὑπουργὸς, ὅτι οἰκονομεῖται ἡ ὑπόθεσις, ἀλλ’ ἀφίνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ, τίνος εἴδους οἰκονομία εἶναι αὕτη. Ἠδυνάμην νὰ μὴ ἀξιώσω οὐδὲ μνείας τὸ τοιοῦτον ἐφεύρημα, ἀλλὰ, διὰ νὰ μὴ μείνῃ εἰς οὐδένα ὁ ἐλάχιστος ἐνδοιασμὸς περὶ τοῦ, ὅτι πρόκειται περὶ ἁπλῆς μυθοπλαστίας, ἀνέτρεξα εἰς τὴν τοῦ Σουρμελῆ ἱστορίαν τῶν Ἀθηνῶν, ἐν ᾗ εὑρίσκω, ὅτι μεταξὺ τῶν Ἀθηναϊκῶν οἰκογενειῶν, αἵτινες ὑπῆρχον πολὺ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, καταλέγεται καὶ οἰκογένεια Κορφίτου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὰ ἐκτεθέντα δὲν δύναταί τις νὰ λέγῃ πλέον σπουδαίως, ὅτι ἡ σύζυγος τοῦ κ. Ῥάγκου δὲν κατάγεται ἐντεῦθεν· ἀλλ’ οὐδὲ πρόκειται περὶ τούτου καὶ μόνου. Ὑπάρχει καὶ πρόσθετος λόγος, ὁ ἑξῆς. Οἱ ἀδελφοὶ τῆς συζύγου τοῦ κ. Ῥάγκου Χρῆστος καὶ Γεώργιος ἐξασκοῦσιν ἐνταῦθα τὰ πολιτικά των δικαιώματα, διότι εὗρον αὐτοὺς ἐγγεγραμμένους ἐν αὐτῷ τῷ ἐκλογικῷ τοῦ ἀμέσως προηγουμένου ἔτους 1888 καταλόγῳ, ὑπ’ αὔξοντας ἀριθμοὺς 1701 καὶ 1702, ἐν τμήματι δευτέρῳ, ἂν δέ τις θελήσῃ νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ ΦΜʹ νόμου, δὲν δύνται, ἢ νὰ δεχθῇ κατ’ ἀνάγκην, ὅτι καὶ ὁ λόγος οὗτος δέον νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψει, προκειμένου περὶ τῶν συγγενῶν τῆς συζύγου τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μάθω, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐξακολουθῇ ἔχων, ἣν πρό τινων ἡμερῶν ἐξήνεγκε γνώμην.

§24ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐξήγησα, ὑποβαλὼν τὰ ἔγγραφα, καὶ εἶναι γνώμη, ἣν εἶχον καὶ πάντες οἱ πρὸ ἐμοῦ χρηματίσαντες Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης, θεωρήσαντες, ὅτι ὁ κ. Ῥάγκος μένει ἐν Ἀθήναις συμφώνως πρὸς τὸν νόμον. Ὡς ἠκούσατε, ἐν τῷ 1ῳ ἄρθρῳ τοῦ νόμου ἡ ἀπαγόρευσις ἀναφέρεται εἰς τὸν τόπον, ἐξ οὗ κατάγεται ἡ σύζυγος, οὗτος δὲ ὁ τόπος δὲν εἶναι ἐκεῖνος, εἰς ὃν ἐγεννήθη· τοιοῦτόν τι δὲ ἐν τῷ προκειμένῳ δὲν φαίνεται νὰ ὑφίσταται ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἃ ὑπεβλήθησαν· ἐθεωρήθη ἐπαρκὲς ἐνδόσιμον ἡ καταγωγὴ τοῦ πατρὸς, ἑπομένως καὶ οὐδεὶς ἄλλος Ὑπουργὸς εὗρε περίστασιν, ἀποκλείουσαν τὸν κ. Ῥάγκον τοῦ νὰ ἐκτελῇ τὰ καθήκοντά του ἐν Ἀθήναις. Ὁ λόγος ὁ δεύτερος, ὃν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπεκαλέσθη, ὅτι οἱ ἀδελφοὶ τῆς συζύγου του εἶναι ἐγγεγραμμένοι δημόται τοῦ δήμου Ἀθηναίων, δὲν εἶναι λόγος, φέρων κώλυμα ἐκ τοῦ νόμου.

§25ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἡ ἐκ μέρους τῶν ἀδελφῶν τῆς συζύγου τοῦ κ. Ῥάγκου ἐξάσκησις τῶν πολιτικῶν τῶν δικαιωμάτων δὲν εἶναι λόγος, κωλύων αὐτὸν νὰ διατελῇ ἐνταῦθα Πρόεδρος, διότι ὁ νόμος, προκειμένου περὶ τῆς συζύγου τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, ἀπαιτεῖ μόνον τὴν καταγωγὴν αὐτῆς, καὶ οὐδὲν πλέον. Δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργός. Ἀληθῶς ὁ νόμος δὲν ἀναγράφει ῥητὴν περὶ ἐξασκήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν συγγενῶν τῆς συζύγου διάταξιν, ἀλλὰ, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου, οὐ μόνον δὲν ἀποκλείει τὴν περίπτωσιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ ἐπιτακτικῶς τὴν ἐπιβάλλει, ὡς ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ πρώτου ἄρθρου συνάγεται. Σχετικὸς δὲ μάλιστα μεταγενέστερος νόμος τοῦ 1878 ἀνέγραψε καὶ ῥητὴν διάταξιν, καθ’ ἣν «οὐδεὶς τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν διορίζεται ἔφορος ἢ ἀντιπρόσωπος τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ ἐνασκοῦσι πολιτικὰ δικαιώματα ὁ πατὴρ, ἢ οἱ ἀδελφοὶ τῆς συζύγου του.» Ταῦτα βεβαίως εἶχεν ὑπ’ ὄψει καὶ ὁ ἴδιος κ. Ῥάγκος, ὅστις διὰ τῆς ὑπευθύνου λεγομένης δηλώσεως του λέγει, ὅτι οἱ ἀδελφοὶ τῆς συζύγου του μετέφερον τὰ πολιτικά των δικαιώματα εἰς Κόρινθον. Ἡ διαφορὰ μόνον εἶναι, ὅτι ὁ κύριος αὐτὸς δὲν ἐξέθηκε τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἐκ τῶν προσαχθέντων ἐγγράφων προκύπτει, ὅτι ἐζήτησαν μὲν διὰ τοῦ πρώην κ. Δημάρχου οἱ γυναικάδελφοί του νὰ μεταφέρωσι τὰ πολιτικά των δικαιώματα εἰς Κόρινθον, ἀλλ’ ὁ Δήμαρχος Κορίνθου ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησιν, ὡς μὴ στηριζομένην εἰς τὸν νόμον. Μετὰ τὴν ὁριστικὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς αἰτήσεως ὁ κ. Ῥάγκος ἀναφέρει ψευδῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι οἱ ἀδελφοὶ τῆς συζύγου του μετέφερον τὰ πολιτικά των δικαιώματα εἰς Κόρινθον! Ὅπως δήποτε, ἐκ τῆς σχετικῆς ταύτης ἐνεργείας ἀποδεικνύεται, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ῥάγκος ἐθεώρει τὴν ἐξάσκησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν ἀδελφῶν τῆς συζύγου του ὡς λόγον, μὴ ἐπιτρέποντα, αὐτῷ νὰ διατελῇ, εἴτε δικαστής, εἴτε Πρόεδρος, ἐνταῦθα. Τὴν αὐτὴν περίπου γνώμην εἶχεν ἐκφράσει καὶ ὁ κατὰ τὸ ἔτος 1880 Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐνταῦθα Ἐφετῶν, ὅστις εἶχεν εὑρεῖ, ὅτι δὲν ἦτο καταδιωκτέος ὁ κ. Ῥάγκος, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ὁ πενθερός του εἶχεν ἀποθάνει, καὶ ἑπομένως δὲν ἐξήσκει πολιτικὰ ἐνταῦθα δικαιώματα. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλος ἂς περιορισθῶμεν καὶ εἰς μόνην τὴν καταγωγὴν τῆς συζύγου. Διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἀρκοῦσιν ὅσα εἶπον περὶ τῆς πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἐγκαταστάσεως τοῦ μακαρίτου Ἰωάννου Κορφίτου, ἀλλὰ φαίνεται φρονῶν οὗτος, ὅτι πρέπει νὰ συντρέχῃ καὶ ἡ γέννησις αὐτοῦ. Ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἤθελεν ἐπιμείνει εἰς τὴν προφανῶς ἐσφαλμένην ταύτην γνώμην, ἥτις εἰς πολλὰ ἄτοπα δύναται νὰ δώσῃ χώραν, ἐπειδὴ ὅμως ἐπιμένει, ἰδού, προσάγω πιστοποιητικὸν τοῦ κ. Δημάρχου, ἐξ οὗ προκύπτει, ὅτι καὶ ἐγεννήθη ἐνταῦθα ὁ πενθερὸς τοῦ κ. Ῥάγκου κατὰ τὸ ἔτος 1807. Τὸ πιστοποιητικὸν τοῦτο ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει). «Ἀριθ. 1966.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

Πιστοποιεῖ, ὅτι «Ὁ πρό τινων ἐτῶν ἀποβιώσας ἐνταῦθα ὑαλέμπορος Ἰω. Κορφίτης ἦτο Ἀθηναῖος, γεννηθεὶς ἐν Ἀθήναις κατὰ τὸ 1807 περίπου, καὶ μείνας ἔκτοτε ἐνταῦθα διαρκῶς μέχρι τοῦ θανάτου του. Ταῦτα ἐξάγομεν ἐκ πληροφοριῶν γερόντων Ἀθηναίων, καὶ ἐκ τοῦ δημοτολογίου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐνεγράφη μετὰ τῶν πρώτων δημοτῶν Ἀθηναίων κατὰ τὸ 1833, ὅτε ἦγε τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας του, καὶ ἐν ᾧ ἀναφέρεται ὡς γεννηθεὶς ἐν Ἀθήναις. Ἐν Ἀθήναις τῇ 31 Ἰανουαρίου 1889. Ὁ Δήμαρχος (ὑπογρ.) ΤΙΜΟΛΕΩΝ ΦΙΛΗΜΩΝ». Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἆρά γε ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ μετὰ τὴν ἀπόδειξιν ταύτην, νὰ ὑποστηρίζῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμιμος περίπτωσις, ἀπαγορεύουσα εἰς τὸν κ. Ῥάγκον νὰ διατελῇ ἐνταῦθα Πρόεδρος; Δὲν τὸ πιστεύω. Ἂν ὅμως, καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἐμμένῃ εἰς τὴν γνώμην του, τότε εἶναι ἀνάγκη, ὡς προσφυῶς ἄλλοτε ἐῤῥήθη, ν’ ἀνατρέχωμεν μέχρι τοῦ Ἀδὰμ, διὰ νὰ εὑρίσκωμεν τὴν καταγωγὴν τῶν συζύγων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Ῥάγκος ὄχι μόνον δὲν δύναται νὰ μένῃ ἐνταῦθα ὡς Πρόεδρος Πρωτοδικῶν, ἀλλὰ καὶ πρέπει νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς τόσον ἀπροκαλύπτου καὶ θρασείας ὑπ’ αὐτοῦ παραβιάσεως τοῦ νόμου.

§26ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μεταξὺ τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα διαταράσσουσι ἀπό τινος χρόνου σκανδαλωδῶς τὴν κοινωνικὴν γαλήνην καὶ ἀνακόπτουσι τὴν πρόοδον τῆς χώρας, θρασεῖαν ὕψωσε τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ ἔγκλημα τῆς κλοπῆς τῆς πνευματικῆς ἰδιοκτησίας τῶν συγγραφέων. Ὡς γινώσκετε, Κύριοι, ἡ τυποκλοπία ἐν Ἑλλάδι ἀπό τινων ἐτῶν κατέστη ἐπάγγελμα ἀνεγνωρισμένον, παραλλήλως βαῖνον πρὸς τὴν ἀρχαιοκαπηλείαν. Ἡ ἀρχαιοκαπηλεία καὶ ἡ τυποκλοπία, κατ’ οὐδεμιᾶς περιστολῆς παρὰ τῆς νομοθεσίας καὶ παρὰ τῆς καταδιωκτικῆς Ἀρχῆς προσκόψασαι, λειτουργοῦσιν ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ καὶ κανονικότητι καὶ ἐν πλήρει μάλιστα τιμῇ τῶν ἐργατῶν αὐτῶν· ἀπό τινος χρόνου μάλιστα ἀναγινώσκω εἰς τὰς ἐφημερίδας ἄρθρα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιζητεῖται παρ’ αὐτῶν τιμὴ καὶ δόξα, παρ’ αὐτῶν, λέγω, τῶν ἐμπορευομένων τὰ ἀρχαῖα καὶ τῶν κλεπτῶν τῆς πνευματικῆς ἰδιοκτησίας τῶν συγγραφέων. Ἐν Πελοποννήσῳ ὑπάρχουσι κέντρα τυποκλοπίας, πανηγυρικῶς ἐνεργοῦντα τὴν ἐκτύπωσιν τῶν βιβλίων, τῶν διδακτικῶν μάλιστα. Ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ζήτημα, ἐὰν ᾖναι ἐπιτετραμμένη ἡ μετατύπωσις τῶν βιβλίων, ἠμφισβητεῖτο, διότι συνεχέοντο οἱ τὴν γνώμην ταύτην ἔχοντες μὲ τὴν προαίρεσιν ἢ μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ἓν σύγγραμμα ἐδόθη εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ, δύναται νὰ ᾖναι οὐ μόνον κοινὸν ἀνάγνωσμα, ἀλλὰ δύναται νὰ ᾖναι κοινὸν ἐμπόρευμα, ὅπως γίνῃ εὔκολος ἡ διάδοσις καὶ διὰ τοῦτο, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ μετατυπῶται παρ’ ἄλλου ἄνευ οὐδενὸς κωλύματος. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς τελευταίους δύο αἰῶνας, ἐν Ἀγγλίᾳ τὸ πρῶτον, καὶ ἐν Γαλλίᾳ ὕστερον, ἐγεννήθη ὁριστικῶς τὸ ζήτημα διὰ νομοθετημάτων κατ’ ἀντίθετον ὅλως τόπον, καὶ ἡ πνευματικὴ ἰδιοκτησία ἐτέθη ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῶν νόμων καὶ τῶν καταδιωκτικῶν κατὰ τῶν τυποκλόπων διατάξεων, καὶ διὰ τοῦτο παρατηρεῖτε εἰς ὅλας τὰς νομοθεσίας τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν διατάξεις τοιαύτας, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον αὐστηράς· μόνον ὡς ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας φύσεως τοῦ δικαιώματος τούτου ἐτέθη ἓν ὅριον χρονικόν, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἐκτείνεται τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐν Ἀγγλίᾳ τοιοῦτον ὅριον ὡρίσθη πεντήκοντα ἐτῶν, ἐν Γερμανίᾳ τριάκοντα ἐτῶν, ὁ ἡμέτερος ὅμως νόμος εἶναι ἐλλειπέστατος κατὰ τοῦτο, ὢν ἀντίγραφον τοῦ Βαυαρικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὰς κρατούσας τότε ἰδέας, φαίνεται, ὅτι ἤθελε νὰ περιστείλῃ πρόῤῥιζα τὸ ἔγκλημα τοῦτο· διὰ τοῦτο, κατὰ τὸ ἄρθρον 432 τοῦ Ποινικοῦ ἡμῶν Νόμου, δύνανται νὰ καταδιωχθῶσιν οἱ τυποκλοποῦντες ἢ τὴν ἀλλοτρίαν πνευματικὴν ἰδιοκτησίαν ἐμπορευόμενοι ἄνευ ἀδείας, καὶ τιμωροῦνται διὰ χρηματικῆς μόνον ζημίας. Καὶ μολονότι τόσον ἐλαφρὰ ἐτέθη ἡ ποινή, οὐχ ἧττον ἡ ἀμέλεια τῶν καταδιωκτικῶν Ἀρχῶν, ἢ ἡ ἐπιείκεια, κατέστησαν τὸ ἄρθρον τοῦτο νεκρόν, καὶ σπανιώτατα, ἢ μᾶλλον οὐδέποτε ἐφηρμόσθη κατὰ τῶν ἐνεργούντων τὸ ἔγκλημα τοῦτο. Οἱ συγγραφεῖς παρ’ ἡμῖν ἔχουσι καὶ ἄλλον ἐχθρὸν, φοβερώτερον ἀκόμη, ἐξωτερικὸν, τὴν τυποκλοπίαν ἐν τῷ ὁμόρῳ Κράτει, μετὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν συνθήκην, ἐξασφαλίζουσαν τὴν πνευματικὴν ἰδιοκτησίαν. Γίνονται ἀθρόαι αἱ μετατυπώσεις, καὶ τοὺς καρποὺς τῶν κόπων τῶν ἐν Ἑλλάδι συγγραφέων καρποῦνται οἱ διάφοροι τυπογράφοι, ἀνέτως τυποκλοποῦντες. Ἐὰν λοιπὸν δὲν δυνάμεθα νὰ προστατεύσωμεν τὰ δικαιώματα τούτων, συνθηκολογοῦντες μετὰ τῆς Τουρκίας, βεβαίως ὅμως ἔχομεν καθῆκον, ἀφορῶντες εἰς τὴν μεγάλην ζημίαν, ἡ ὁποία βεβαίως γίνεται, ὅταν ἀφήσωμεν ὅλως ἀνυπεράσπιστον τὴν πνευματικὴν ἰδιοκτησίαν, ὀφείλομεν νὰ μεριμνήσωμεν, ὅπως τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν τυποκλοπίαν, τὴν γινομένην ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῆς χώρας. Ἐπειδὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου, τοῦ ὁποίου ἐμνημόνευσα, ἥκιστα ἀποδείκνυται ἱκανὴ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ μέγα αὐτὸ δικαίωμα τῶν συγγραφέων, καὶ κάκιστα ἐφαρμόζεται, διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ παρακαλέσω αὐτοὺς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν σπουδαίαν τὸ ζήτημα, διότι ἀφορᾷ εἰς τὴν πνευματικὴν κίνησιν καὶ τὴν πνευματικὴν πρόοδον ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι. Ἐὰν οἱ συγγραφεῖς ἀφίνωνται ἀνυπεράσπιστοι εἰς χεῖρας τῶν ἁρπάγων τούτων, καὶ δὲν καρπῶνται τοὺς γλίσχρους καρποὺς τῶν κόπων αὐτῶν, βεβαίως δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἐπιδίδωνται εἰς συγγραφάς. Βεβαίως εἴμεθα κατὰ τὸ τέλος τῆς Συνόδου, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ θέλουσι φιλοτιμηθῆ νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καταδιώκωνται καὶ νὰ τιμωρῶνται αὐστηρότερον οἱ τυποκλόποι, καὶ ἐμποδισθῇ ἡ ἐνάσκησις τῆς ἐγκληματικῆς ταύτης πράξεως, ὡς ἐπαγγέλματος.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τακτοποιήσεως ἐνταλμάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμπληρωματικῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου Π. Μανιάκ.

§29ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον χθές, ὅτι, ἐὰν ἡ σύμβασις, περὶ ἧς πρόκειται, δὲν ἔχῃ ἀνάγκην τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς, τότε δὲν πρέπει νὰ ζητῆται ἡ κύρωσις αὕτη· ἐὰν δὲ ἦναι ἀνάγκη τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν παροχὴν τῶν λιμενικῶν δικαιωμάτων ὡς ἐγγύησιν εἰς τὸν ἐργολάβον, τότε νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τὴν ἔννοιαν ταύτην τὸ νομοσχέδιον.

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὸ ἔτος 1879 συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ κ. Μανιὰκ σύμβασις ἐξ ἄρθρων 53, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, καίτοι κατὰ τὸ πλεῖστον, κατὰ τὰ 9)10, τὸ περιεχόμενον αὐτῆς δὲν ὑπέκειτο εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, καθόσον, κατὰ τὰ κρατοῦντα, ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἦτο ἁρμοδία νὰ κυρώσῃ αὐτήν, ἐν τούτοις ὑπεβλήθη εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς διὰ τὸ ὅλον, καὶ ἔχομεν τὸν Νόμον ΨΦΘʹ τοῦ 1880, φέροντα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, διὰ τοῦ ὁποίου ὁλόκληρος ἡ σύμβασις κυροῦται. Ταύτης τῆς συμβάσεως τροποποίησιν ἀποτελεῖ ἡ σήμερον ἐξεταζομένη, ἥτις ἀπεφασίσθη νὰ ὑποβληθῇ, ὡς ἐγένετο, εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ μεταβληθῇ ἡ πορεία, ἡ τότε τηρηθεῖσα. Ἐνομίσθη, ὅτι σύμβασιν, δι’ ἧς τροποποιεῖται ἄλλη, κυρωθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ὀρθὸν, δὲν εἶναι εὐλαβὲς νὰ κυρώσῃ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, μὴ ὑποβάλλουσα ταύτην εἰς τὴν Νομοθετικήν. Ἰδίως δὲ ὡς πρὸς τὰ τῆς ὑπεγγυότητος καὶ τοῦ δανείου, ἐπειδὴ ἠναγκάσθησαν τότε, καίτοι ὑπῆρχεν ἐξουσία καὶ ὡς πρὸς τοῦτο, νὰ λάβωσι τὴν ἔγκρισιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας διὰ τὸν ὅρον τῆς διαρκείας καὶ τοῦ ἀμειώτου τῆς φορολογίας, τὸν περιεχόμενον ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ, τὸν καὶ τροποποιούμενον ὑπὸ τῆς νέας συμφωνίας, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἰδίως ὡς πρὸς τοῦτο ὠφείλομεν νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Νομίζομεν δὲ ὀρθόν, νὰ μὴ μεταβληθῇ τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς διετυπώθη γενικὸν, διότι ἐμμένομεν εἰς τὰ ἤδη πρότερον γενόμενα, νομίζοντες, ὅτι εἴμεθα εὐλαβέστεροι πρὸς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ἐὰν πράξωμεν σήμερον ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης ὅ,τι ἐπράχθη τὸ πρῶτον ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου.

§31ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι εἶπον πρὸ ὀλίγου δὲν εἶναι γνώμη ἐμή, ἀλλὰ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται τοὺς λόγους αὐτοῦ. Ἐπὶ τῇ παρατηρήσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι ὑποβάλλεται ἡ σύμβασις εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐγγυοδοσίαν, ἐνομίσαμεν, ὅτι μόνον ὡς πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ ἡ σύμβασις. Ἤδη νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἀλλοίαν γνώμην, δικαιολογουμένην, καθ’ ἃ εἶπεν, ἐκ τοῦ παρελθόντος. Δὲν θ’ ἀμφισβητήσω τὴν ὀρθότητα καὶ τῆς γνώμης ταύτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐὰν ὄντως ἐπιμένῃ εἰς τὸ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἔγκρισιν ὁλοκλήρου τῆς συμβάσεως καθ’ ἅπαντα αὐτῆς τὰ μέρη, ἀλλὰ τότε νομίζω, ὅτι ὀφείλει νὰ παρασχεθῇ ὁ ἀνάλογος χρόνος πρὸς συζήτησιν, διότι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου θέματος, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐμπλέκονται συμφέροντα τοῦ Λιμενικοῦ Ταμείου Πατρῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ περὶ ἐπεισοδίων, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἴδωσι τὸ φῶς. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀσύμφορον ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ ἔκτακτον Σύνοδον, τὴν ἐπηγγελμένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν θὰ ἦναι ἐπιζημία ἡ ἀναβολὴ αὕτη, καθ’ ὅσον ἡ σύμβασις ἐνεκρίθη καὶ ἤδη ἤρχισαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς νὰ ἐκτελῶνται τὰ ἔργα τοῦ λιμένος Πατρῶν.

§32ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως, τὰς ἀφορώσας εἰς τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν, εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρέσχεν ἤδη τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς, καίτοι ἐπεφυλάχθη νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ἑπομένως πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τότε μόνον θὰ ἔχῃ ἀξίαν, ἐὰν ὑποβληθῇ πρὸς ἐξάσκησιν ἐλέγχου διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως. Καθόσον δὲ αἱ ἀντιῤῥήσεις φέρονται ἐπὶ τῶν ἄρθρων 20 καὶ 21 τῆς συμβάσεως, δηλ. τῶν σχετιζομένων πρὸς τὴν ὑπεγγυότητα τῶν εἰσοδημάτων, παρατηρῶ, ὅτι διὰ τῶν διατάξεων τούτων περιορίζονται μὲν τὰ δικαιώματα τοῦ ἐργολάβου, ἐκτείνονται δὲ τὰ δικαιώματα τῆς Ἐπιτροπῆς, ἑπομένως ἡ μὴ ψήφισις τῶν διατάξεων τούτων φέρει βλάβην εἰς τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον καὶ εἰς τὴν ὑπὸ ἐλαφροτέρους ὅρους πρόοδον τοῦ ἔργου.

§33ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ὅσον οἷόν τε τάχιστα ἡ προκειμένη σύμβασις, διότι ἀποβλέπει εἰς ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τρία ἔτη ἀνεβλήθη καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐκτέλεσις ἐπείγει σήμερον. Ὅλοι γνωρίζομεν, πόσον σπουδαία εἶναι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τοῦ λιμένος Πατρῶν, πολὺ περισσότερον ἀφοῦ δι’ αὐτὴν ἐδαπανήθησαν 3,000,000 δραχμῶν. Πᾶσα ἀναβολὴ θέλει καταστρέψει τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐγένετο. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος, πιστεύω, ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο δὲν διαφωνεῖ, ἴσως ἡ ἰδέα ἡ τυπικὴ τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἢ μέρους ταύτης, ἢ λεπτομερειῶν τινων, νὰ τὸν παρακινῇ εἰς τὸ νὰ θεωρῇ ἀναγκαῖον, ὅπως ἐπιμένῃ νὰ γίνῃ εὐρεῖα συζήτησις, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελον ἀντείπει, ἐὰν ἤθελον προΐδει, ὅτι τοῦτο δὲν θὰ φέρῃ ὡς συνέπειαν τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Σήμερον, ὡς ἡ σύμβασις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἐγένοντο ἀντιπαρατηρήσεις καὶ ἐξηγήθησαν δισταγμοί, μετὰ τὴν ἐξήγησιν ὅμως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι θεωρεῖται ἀναγκαῖον, νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ σύμβασις, συνεπείᾳ προηγουμένου, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἀναβολὴ θὰ καταστήσῃ δυσχερεστέραν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν καὶ τὸν ἔντιμον συνάδελφον καὶ τὴν Βουλὴν, νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν, καθότι πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δὲν θὰ ἔχῃ ἡ ἀναβολή, ἀφοῦ τὸ ἔργον πρέπῃ νὰ ἐκτελεσθῇ.

§34ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καθὼς καὶ ὁ προαγορεύσας ἔντιμος συνάδελφος, νὰ μὴ θεωρήσω πολὺ σπουδαῖα τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα. Ἐῤῥήθη προχθές, ἐπανελήφθη δὲ καὶ χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Μανιὰκ δὲν ἔχει ἀνάγκην νομοθετικῆς ἐγκρίσεως, καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην νομοθετικῆς ἐγκρίσεως οὐδὲ κατὰ τὸ μέρος, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ὑπεγγυότητα τῶν λιμενικῶν δικαιωμάτων. Ἐὰν τοῦτο ἦναι, καὶ εἶναι βεβαίως, ὀρθὸν, τότε ἐρωτῶ: ποίαν σπουδαιότητα παρουσιάζει πλέον ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ρικάκη πρὸς νομοθετικὴν κύρωσιν, ματαίαν καὶ ἄσκοπον; Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, μόνον ἐὰν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν ὑπὸ τὸν τύπον ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως, ἐννοεῖ νὰ δεχθῇ τοιαύτην, καὶ νὰ δώσῃ ἀπάντησιν.

§35ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§36ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἴπετε προχθές.

§37ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι.

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ κυρώσεως συμβάσεως, ἡ ὁποία ὑπὸ τὸ πρόσχημα συμβιβασμοῦ ἐκθέτει εἰς μεγάλας θυσίας τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον, διότι, ἐνῷ ἀρχικῶς ἐξεχωρήθη τὸ ἔργον ἀντὶ 4,900,000, ἤδη διὰ τῆς νέας ταύτης συμβάσεως ἀνέρχεται τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς 8,500,000. Οἱ λόγοι, δι’ οὓς τὸ ποσὸν σχεδὸν ἐδιπλασιάσθη, ἀναφέρονται εἰς λεπτομερείας, αἵτινες θὰ ἐξετασθῶσιν, ἐὰν καὶ ὁπότε ἀσκηθῇ ἔλεγχος ἐπὶ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα νὰ κυρώσῃ διὰ τῆς ψήφου της τὴν προκειμένην σύμβασιν ἄνευ ἀνάγκης, διότι τοῦτο οὐδένα ἄλλον ἔχει σκοπὸν, ἢ νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ σύμβασις ἐνεκρίθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, τὰ ἔργα προβαίνουσιν, ἡ ὑπεγγυότης ὑπάρχει κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν, ἡ ὁποία κατὰ τὸ μέρος τοῦτο μένει ἐν πληρεστάτῃ ἰσχύϊ, ὥστε ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς δὲν χρειάζεται. Προέβησαν καὶ περαιτέρω ἀκόμη. Χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν γνωρίζω, ἂν παίζων ἢ σπουδάζων, ἔλεγεν, ὅτι, ἐὰν προβληθῶσι προσκόμματα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως ταύτης, θὰ ἐκτιμηθῶσι πολὺ αὐστηρῶς ἐν Πάτραις. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ἰδικῆς του θέσεως καὶ δημοτικότητος, νὰ μὴ ἐνδιαφέρηται δὲ δι’ ἡμᾶς, ὅταν πρόκηται νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας. Ἐγὼ δηλῶ, ὅτι, ἂν ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις ζητοῦσα τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, θὰ προκαλέσω μακρὰν καὶ λεπτομερῆ συζήτησιν, διότι δὲν πρόκειται περὶ μικρῶν πραγμάτων.

§39ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ἐπιμένωσιν οἱ Κύριοι, βεβαίως δὲν θ’ ἀποσύρωμεν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ θ’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ὅσα λέγω τώρα εἶναι καὶ τὰ τελευταῖα λεγόμενα. Τοῦτο παρατηρῶ καὶ πάλιν, καὶ παρατηρῶ αὐτὸ εἰδικώτερον, ὅτι, ἐνῷ ἐν ἔτει 1880 ὑπεβλήθη εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς ἡ σύμβασις ὁλόκληρος, δὲν ὑπεβλήθη διότι ἐνομίσθη, ὅτι τὸ σύνολον εἶχεν ἀνάγκην τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι τὰ περὶ δανείου δι’ αὐτῆς συνομολογούμενα περιεῖχόν τινας προσθήκας εἰς τὸν νόμον περὶ ταμείων λιμενικῶν, καθόσον ἀνεφέροντο εἰς τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας, ἣν ἀπηγόρευον. Διὰ τῆς συμερινῆς συμβάσεως, τροποποιουμένων τῶν πραγμάτων ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ τόπου καὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ἀμείωτον γίνεται μειωτὸν, καὶ ἐπιτρέπεται μὲν ἡ μείωσις, ἐπιτρέπονται δὲ καὶ ἄλλα, μὴ ἐπιτρεπόμενα ὑπὸ τῆς ἑτέρας συμβάσεως. Καὶ διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι, προκειμένης τοιαύτης τροποποιήσεως, ὑπῆρχεν ἀνάγκη πάλιν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ ἀποφανθῇ. Ταῦτα ὑποβάλλομεν ὑμῖν ὡς χρήσιμα, ὅπως κρίνητε τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως· ἐὰν δὲ νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ τροποποίησις αὕτη τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, τῆς ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς γενομένης, εἶσθε κύριοι, νὰ δηλώσητε τοῦτο.

§40ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκω πολὺ ὀρθὴν τὴν τελευταίαν παρατήρησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι τότε πρέπει νὰ διατυπώσῃ τὸ νομοσχέδιον, καθ’ ἣν δίδει περιωρισμένην ἔννοιαν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§41ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας θεωρεῖ, ὅτι τὸ μέρος τῆς συμβάσεως, τὸ μὴ ἀποβλέπον εἰς τὴν ἐγγύησιν τῶν εἰσοδημάτων τοῦ λιμένος, θεωρεῖται ὡς διοικητικῶς κεκυρωμένον, ἡ ἀναβολὴ οὐδὲν ἄλλο θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, ἢ νὰ ἀφήσῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, πρὸς ζημίαν τοῦ ἔργου· δὲν βλέπω δὲ, κατὰ τί θὰ ὠφελήσῃ ἡ ἀναβολή. Ἐρωτῶ λοιπὸν τώρα, θέλετε νὰ συζητήσωμεν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα, ἢ μόνον θεωρητικῶς; Θεωρητικῶς, νομίζω, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα θὰ ἔχῃ, ἢ νὰ περιπλέξῃ τὸ ζήτημα καὶ βλάψῃ τὸ ἔργον, καθότι δὲν δύναται τὸ ἔργον νὰ ἐξακολουθήσῃ μετὰ τοῦ ζήλου ἐκείνου ἑκατέρωθεν τῶν συναλλαξαμένων μερῶν, ἀφοῦ ἅπαξ ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἔλαβον χώραν συζητήσεις τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Ἰωάννης Γεωργαντᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§43Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ὡς κάλλιστα γινώσκετε, Κύριοι, δὲν περιορίζεται μόνον ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐξετάσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμοῦ, ὃν ὑπέβαλεν ἤδη εἰς τὸν ἔλεγχον ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐφ’ οὗ ζητεῖ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ συγχρόνως μετ’ αὐτοῦ συνεξετάζεται καὶ πᾶσα ἡ πολιτικὴ αὐτῆς, ἥ τε οἰκονομικὴ, ὡς καὶ ἡ ἐξωτερικὴ καὶ ἡ ἐσωτερικὴ, ἰδίως δὲ ἡ διοίκησίς της. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ κύριον θέμα καὶ τὸ κύριον ἔργον τῶν ἀσχολιῶν τῆς Συνόδου, ἀπὸ τῆς στιγμῆς δὲ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως αὐτοῦ παύει ὑφιστάμενος πᾶς δεσμὸς μεταξὺ ἀτόμων καὶ κομμάτων, μεταξὺ Βουλευτῶν καὶ ἀρχηγῶν, εἴτε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, εἴτε ἐν τῇ Κυβερνήσει τυγχάνουσιν οὗτοι, οἱ δὲ Βουλευταὶ, ἐλεύθεροι οὕτω, καλοῦνται ν’ ἀποφανθῶσιν, ἐὰν κρίνωσιν ἀξίαν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα περιβάλωσιν αὐτὴν διὰ νέας ἐμπιστοσύνης. Ἀλλ’ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὡς καὶ κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ εἴπω, ἐπιτηδείως περιώρισε τὴν ἐπὶ τῆς πορείας, τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς εὐσυνειδησίας αὐτῆς ἐτυμηγορίαν τῆς Βουλῆς ἐντὸς τῆς οἰκονομικῆς αὐτῆς πολιτικῆς, τὴν δὲ διοίκησιν ὑπεβίβασεν εἰς ζήτημα δευτερεῦον, ἐνῷ ἡ διοίκησις Κράτους τινὸς χρησιμεύει ὡς ἡ εἰκὼν τῆς εὐνομίας καὶ τῆς προόδου αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐνῷ ἄλλοτε ἀνετρέποντο Κυβερνήσεις, διότι ἐθεωρήθη, ὅτι σύνταξις γυναικὸς τεσσαρακοντάδραχμος ἀπενεμήθη ἄνευ αὐστηροῦ ἐλέγχου τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, μειδιᾷ σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν, ὅταν ἀναγκάζωνται νὰ ἀκούωσιν, ὅτι παρὰ τὰς ῥητὰς διατάξεις τῶν νόμων ἀπενεμήθη βαθμὸς εἰς συμπολίτην καὶ στενῶς μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνδεόμενον Ἀντιμοίραρχον, ἢ θεωρεῖ ἀνάξιον προσοχῆς, ὅταν αὕτη συλλαμβάνηται διορίζουσα εἰς δημοσίας θέσεις ἀνθρώπους, ἐπανειλημμένως ὑπὸ τοῦ Κακουργοδικείου καταδικασθέντας ἐπὶ νοσφίσει δημοσίων χρημάτων! Σήμερον κατωρθώθη, ὥστε τὰ πάντα νὰ θυσιάζωνται χάριν τῆς δῆθεν ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν, ὡς νὰ μὴ ἦτο δυνατὸν σὺν τῇ προσπαθείᾳ πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, νὰ δίδηται ἡ δέουσα προσοχὴ καὶ πρὸς βελτίωσιν τῆς διοικήσεως. Εἴπερ ποτὲ ὅθεν ἔχομεν καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐρευνήσωμεν, κατὰ πόσον αἱ περὶ οἰκονομικῆς εὐημερίας τοῦ Κράτους ἐπαγγελίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰσιν ἀληθεῖς, κατὰ πόσον δὲ τὰ μετὰ στόμφου παρ’ αὐτοῦ ἀναγγελθέντα ἰσοζύγια εἰσὶν ἀκριβῆ, ἐὰν δὲ τὰ χείλη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἐκεῖνα τοῦ ἱερέως, οὐ ψεύδεται, νὰ παρηγορηθῶμεν τουλάχιστον, ὅτι, ἀφοῦ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διωρθώθησαν, θέλει ἀπομείνει ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ὅπως δοθῇ ἡ δέουσα προσοχὴ καὶ πρὸς βελτίωσιν τοῦ ἑτέρου σπουδαιοτάτου κλάδου τοῦ πολιτειακοῦ ὀργανισμοῦ, τῆς διοικήσεως. Ἀλλ’ ἵνα ἐρευνηθῶσι καὶ ἐξελεγχθῶσιν αἱ διαβεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ μελετηθῶσιν ἐπισταμένως καὶ λεπτομερῶς οἱ ἀπολογισμοὶ τοῦ παρελθόντος, ἵνα ἐκ τῶν βεβαίων ἀποτελεσμάτων ἐκείνων ὑπολογισθῶσι καὶ τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα τοῦ μέλλοντος. Καὶ οὐδεὶς, Κύριοι, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι αἱ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεῖσαι εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφοι πληροφορίαι περὶ τῶν δοσοληψιῶν τοῦ δημοσίου ταμείου εἰσὶν ἀκριβεῖς, καταληπταὶ δὲ εἰς πάντας καὶ οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς περὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὰ λογιστικὰ καταγινομένους. Καὶ ἵνα ἀνεύρωμεν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος, τοῦ οἰκονομικοῦ δηλαδὴ ἔτους 1887, ἀναπόφευκτον καθίσταται νὰ μελετήσωμεν τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως ἐκείνης. Ἀλλ’ ἐγκύπτοντες εἰς τὴν μελέτην αὐτοῦ, τί βλέπομεν; Βλέπομεν παρ’ ἐλπίδα, ὅτι τὰ χείλη τοῦ ἱερέως καταφωρῶνται ἀσυστόλως ψευσθέντα, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ αὐτοῦ εἶναι ἀνειλικρινεῖς καὶ κατ’ οὐσίαν καὶ κατὰ τύπους, δυσεξέλεγκτοι δὲ οὐ μόνον διὰ τοὺς πολλοὺς, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτοὺς ἔτι τοὺς εἰδικῶς περὶ τὰ τοιαῦτα καταγινομένους. Καὶ ἰδοὺ, Κύριοι, διατὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δι’ ἐπιτηδείου κινήσεως, par un coup de Jarnac, μετετόπισε τὸ ἔδαφος τοῦ ἀγῶνος, ἔστρεψε δὲ τὴν προσοχὴν πάντων ἐπὶ μόνον τῶν οἰκονομικῶν θεμάτων, προαναγγείλας δὲ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος, ὅτι θὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον καὶ βλέπων τὸ ἀδύνατον τῆς πραγματικῆς ἐπιτεύξεως αὐτοῦ, ἀνειλικρινεστάτους ὑπέβαλε τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοῦ, ἵνα οὕτω κατορθώσῃ, πωλῶν τὰ ὑλικὰ τοῦ πολέμου, ἀναγράφων ὡς ἔσοδα τῆς χρήσεως τὰ ἔσοδα ἄλλων χρήσεων, ἐλαφρύνων δὲ τὴν χαϊδευμένην χρῆσίν του εἰς βάρος ἑτέρων χρήσεων, μὴ ἀποδίδων εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ τοὺς δήμους ὀγκώδη ποσὰ ὀφειλόμενα αὐτοῖς, ἀναγράφων ὡς τακτικὸν ἔσοδον τοῦ Κράτους τὴν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 προκύψασαν νομισματικὴν διαφορὰν, δανειζόμενος δ’ ἀφθόνως, εἰς βάρος τῶν διαδόχων αὐτοῦ, νὰ παραστήσῃ, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι του ὑπῆρξαν ἀληθεῖς, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί του ἀπεδείχθησαν ἀκριβεῖς, καὶ ὅτι εἰς τὸ μέλλον πλήρης πρέπει νὰ δίδηται πίστις εἰς τοὺς λόγους αὐτοῦ καὶ τὰς ἐπαγγελίας. Οἱ πιστεύσαντες, Κύριοι, εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ 1887 δύνανται νὰ πιστεύσωσι καὶ εἰς ἐκεῖνο τοῦ 1888, καὶ εἰς τὸ περίσσευμα τοῦ 1889. Οἱ τοιοῦτοι δὲν ἐνδιαφέρονται νὰ προσέχωσιν εἰς τὴν δύναμιν τῶν ἀριθμῶν, ἀλλ’ εἰς τὰ χείλη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῦ. Ἐκεῖνοι ὅμως, οἵτινες οὐδεμίαν ἔχουσι πλέον ὄρεξιν νὰ εἰδωλολατρῶσι, καὶ οἵτινες μετ’ ἀπαθείας ἀναγινώσκουσι τοὺς λαλοῦντας ἀριθμοὺς, ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ μεμφθῶσι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ τὴν ἀνειλικρίνειαν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν θεμάτων, καὶ νὰ τῷ εἴπωσιν, ὅτι ἀντὶ νὰ θέλῃ διὰ παντὸς τρόπου νὰ παραστήσῃ τὸ ἰσοζύγιον ὡς γεγονὸς τετελεσμένον, ἤθελε πράξει πολὺ κάλλιον, ἂν μετὰ παῤῥησίας καὶ εἰλικρινείας ἔλεγεν, ὅτι οἱ ἐπιβληθέντες παρ’ αὐτοῦ φόροι, κακῶς ὑπολογισθέντες, δὲν ἐπήρκεσαν εἰς τὴν πλήρη κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, καὶ ὅτι συνεπῶς ἡ χρῆσις τοῦ 1887 κατέλιπεν ἔλλειμμα ἐκ 10,000,000 περίπου, τὸ ὁποῖον ὅμως διὰ δανείων καὶ ἄλλων ἐκτάκτων πόρων κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκαλύφθη, ὅτι ἐλπίζει εἰς αἰσιώτερον μέλλον καὶ βραδύτερον ἴσως εἰς πραγματικὸν καὶ οὐχὶ ἐκβεβιασμένον ἰσοζύγιον. Πέποιθα δὲ, ὅτι οἱ τοιοῦτοι σαφεῖς καὶ εἰλικρινεῖς λόγοι ἤθελον τύχει τῆς δεούσης ἐκτιμήσεως καὶ παρ’ αὐτοῖς ἔτι τοῖς ἀντιπάλοις του, σήμερον δ’ ἴσως ἡ συζήτησις θὰ περιεστρέφετο ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων, ἐπίσης σοβαρῶν καὶ ἀξίων μερίμνης. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς προεῖπον, θελήσας νὰ παραστήσῃ τὴν πλήρη ἐπιτυχίαν τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ συστήματος καὶ τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ συνδυασμῶν, νὰ κερδήσῃ δ’ οὕτω τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ, ὅπως ἐφ’ ἱκανὸν ἔτι χρόνον κρατήσῃ εἰς χεῖρας αὐτοῦ τὴν ἐξουσίαν, κατώρθωσε μόνον νὰ ὑποβιβάσῃ τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα εἰς ἐκεῖνο τοῦ στρεψοδίκου συνηγόρου, τοῦ ἀγωνιζομένου νὰ κερδήσῃ χαμένην ὑπόθεσιν, ἐξηνάγκασε καὶ τοὺς μετριοπαθεστέρους ἐκ τῶν ἀντιπάλων του νὰ ἐλέγχωσι καθ’ ἑκάστην τὴν ἀνακρίβειαν τῶν λογαριασμῶν του, ἔδωκε δὲ τὸ δικαίωμα, οὐ μόνον εἰς τοὺς ἀμερολήπτους, ἀλλὰ καὶ εἰς πολλοὺς ἐκ τῶν φίλων του, καίπερ ψηφίζοντας μετ’ αὐτοῦ ἕνεκα ἄλλων λόγων, οὐδεμίαν νὰ δίδωσι πίστιν εἰς τὰς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 ἐλπίδας του. Καὶ πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ γένηται πιστευτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου προσδοκίας του, ὁπόταν ἐφ’ ἑνὸς καὶ μόνου κεφαλαίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, προϋπολογίζῃ μὲν ὡς ἔσοδον τὸ ποσὸν τῶν 5,700,000 δραχμῶν, ἀναγράφῃ δὲ ὡς ἔξοδον ἀποδοτέον, λόγῳ εἰσπράξεως, τὸ ποσὸν τῶν 4,000,000 μόνον, ἤτοι ἀναγράφει ὡς ἔξοδον ὀλιγώτερον τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ κατὰ 1,700,000 δραχμῶν, συλαμβάνηται δ’ οὕτως ἐπ’ αὐτοφώρῳ, αὐξομειῶν τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Κράτους, κατ’ αὐθαίρετον βούλησιν, ἀντιστρατευομένην καὶ εἰς τοὺς νόμους καὶ εἰς τὴν λογικήν; Ὁπόταν ὡσαύτως ἐπὶ ἑτέρου κεφαλαίου, τοῦ τῶν δήμων, προϋπολογίζῃ μὲν ὡς ἔσοδον τὸ ποσὸν τῶν 720,000 δραχμῶν, ἀναγράφῃ δὲ ὡς ἔξοδον τὸ ποσὸν τῶν 500,000, ἤτοι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀποδόσεως ἐλαττοῖ τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ 220,000 δραχμῶν ἄνευ οὐδενὸς νομίμου λόγου; Καὶ ἰδοὺ ἐκ τοῦ προχείρου καταῤῥέον καὶ τὸ ἰσοζύγιον καὶ τὸ περίσσευμα τοῦ 1889. Ὅταν δὲ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ καταδείξω ὑμῖν, ὅτι ἐπὶ πλείστων κεφαλαίων αὐτοῦ οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς Κυβερνήσεως εἰσιν ἐκ προθέσεως σφαλεροί, πρὸς ἀδικαιολόγητον μὲν ἐξόγκωσιν τῶν ἐσόδων, περιορισμὸν δὲ τῶν ἐξόδων, ἐπὶ τῷ γνωστῷ σκοπῷ τῆς ἐν τῷ χάρτῃ ἀναγραφῆς τοῦ ἰσοζυγίου καὶ τῶν περισσευμάτων. Τὰ ἔσοδα, Κύριοι, τοῦ 1889 προϋπολογίζονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 96,460,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς βάσιν τοῦ ὑπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων μετεχειρίσθη τὸ σφαλερὸν σύστημα, τοῦ νὰ ὑπολογίζῃ αὐτὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μέσων ὅρων τῶν βεβαιώσεων καὶ οὐχὶ τῶν εἰσπράξεων τῆς τελευταίας τριετίας ἢ τετραετίας, τὸ σύστημα δὲ τοῦτο δίδει ἀφορμήν, ὥστε νὰ ἐξογκῶνται τὰ ἔσοδα, παρίσταται δ’ οὕτως εἰκονικὸς ὁ Προϋπολογισμὸς, πρὸς δικαιολόγησιν τῆς αὐξήσεως καὶ τῶν ἐξόδων, φαινομενικῶς οὕτως ἐξισουμένων πρὸς τὰ ἔσοδα. Καὶ δὲν ἀρνεῖται μὲν ἡ Κυβέρνησις τὴν διαφορὰν μεταξὺ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως, καὶ ἀνομολογεῖ, ὅτι μεταξὺ τῶν προϋπολογιζομένων καὶ εἰσπραχθησομένων θὰ παρουσιασθῇ πάντοτε ἐν τῷ συνόλῳ τῶν ἐσόδων διαφορὰ 8 ἢ καὶ 9%, δικαιολογεῖται ὅμως, ὅτι εὗρε μὲν τὸ σύστημα τοῦτο ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐφαρμοζόμενον, ἀλλ’ ὅτι ἐφαρμόζει ἐπίσης καὶ τὸ σύστημα τῆς ἀναγραφῆς καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τῶν ἀνωτάτων ὅρων τῶν δαπανῶν, καὶ ὅτι συνεπῶς κατὰ τὰ ἀποτελέσματα ἡ διαφορὰ τῶν 8 ἢ καὶ 9% μεταξὺ τῶν προϋπολογιζομένων καὶ εἰσπραττομένων καλύπτεται διὰ τῆς μὴ διαθέσεως ὁλοκλήρων τῶν πιστώσεων τῶν ἐξόδων. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα, ἂν περὶ τῶν ἐξόδων τηρῆται ἡ αὐτὴ μέθοδος, περὶ τούτου θὰ λαλήσω, ὅταν ἔλθω εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἐξόδων, καὶ θὰ ἀποδείξω, ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει πάντοτε οὕτως· ἀλλὰ, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι πράγματι γίνεται τοῦτο ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ὅτι δηλ. δὲν διατίθενται πᾶσαι αἱ πιστώσεις, αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων, εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν ὡς βάσιν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς, τί θέλομεν εἰσπράξει καὶ τί θέλομεν ἐπίσης δαπανήσει, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπολογίζωμεν ποσὰ ἀνώτερα κατὰ 8 ἢ 9%, ν’ ἀφίνωμεν δὲ τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ μάλιστα εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θέλει εἰσπράξει τὰ προϋπολογιζόμενα, νὰ δαπανᾷ πλέον αὐτῶν; Ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς πρέπει νὰ τηρῆται μεγίστη ἀκρίβεια εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν τε ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Καὶ ἂν τάχα, Κύριοι, ἀναγράψωμεν μὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ποσὰ, δικαιολογούμενα ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν εἰσπράξεων τοῦ παρελθόντος, εἰσπραχθῶσι δὲ ἀνώτερα αὐτῶν, κατὰ τί ἔχει νὰ ζημιωθῇ τὸ Κράτος; Μήπως τὰ ἐπὶ πλέον βεβαιούμενα ποσὰ ταῦτα δὲν θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Ἡ βεβαίωσις χρησιμεύει πρὸς χρέωσιν τῶν ὀφειλετῶν, δὲν ἕπεται δὲ, ὅτι, ἂν βεβαιωθῶσιν ἀνώτερα ποσὰ τῶν προϋπολογισθέντων, ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα θέλουσιν ἀπολεσθῆ. Καὶ διὰ τοῦτο κατ’ ἔτος ἀναγράφεται ἔσοδον ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων. Πρέπει ἑπομένως νὰ τηρῶνται ὡς βάσις ἀναγραφῆς τῶν ἐσόδων τὰ ἀποτελέσματα τῆς εἰσπράξεως καὶ οὐχὶ τῆς βεβαιώσεως, περὶ τούτου δὲ συμφωνοῦσι πάντες οἱ περὶ τῶν οἰκονομικῶν γράψαντες. Ἰδοὺ, Κύριοι, τί λέγει ὁ Casimir Fournier (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὰς δαπάνας ὁ ἀκριβὴς αὐτῶν προϋπολογισμὸς καθίσταται δυσκολώτερος. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, δύναται νὰ ἦναι ἀσφαλὴς, ὅταν ἀναγράφωνται τὰ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων τοῦ παρελθόντος ἔτους.» Ἕτερος δὲ συγγραφεὺς, ὁ Charles Coquelin, λέγει, ὅτι «τὰ ἔσοδα, τῶν ὁποίων τὸ σύνολον δύναται νὰ ποικίλλῃ κατά τι, ὑπολογίζονται κατὰ προσέγγισιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐσόδων τῶν παρελθόντων ἐτῶν»· ὁ δὲ Leroy Baulieu λέγει τὰ ἑξῆς: «πᾶσα πλάνη, ἔστω καὶ ἡ ἐλαχίστη, περὶ τὸν ἀκριβῆ ὑπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, δύναται εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως νὰ παραγάγῃ ἔλλειμμα, πλὴν ἂν ὁ Προϋπολογισμὸς ἐστηρίχθη ἐπὶ σπουδαίου περισσεύματος». Καὶ ὁ Leon Say, εἰδικώτερον πραγματευόμενος τὰ περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας τῶν ἐτῶν 1881–1882, λέγει, ὅτι «μεταξὺ τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς πραγματοποιήσεως αὐτῶν ἐμεσολάβουν δύο ἔτη, ἅτινα δὲν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψει τὸ παρελθὸν καὶ τὸ τρέχον ἔτος. Οὕτως ὁ ὑπολογισμὸς ἀπὸ τῆς πραγματοποιήσεως ἀπεμακρύνετο κατὰ δύο ἔτη. Ἡ σημερινὴ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ διετὴς αὕτη ἀπομάκρυνσις ἀποτελεῖ περίοδον μακρὰν, ἐν τῷ διαστήματι τῆς ὁποίας παρουσιάζονται γεγονότα, ἅτινα ἀνατρέπουσιν ὁλοτελῶς πάσας τὰς γενομένας προβλέψεις. Ἡ νέα μέθοδος, ἣν ἀπεδέχθημεν, λαμβάνει ὡς βάσιν τὸ παρελθὸν ἔτος, οὕτω διὰ τὸ 1883 λαμβάνομεν ὡς τύπον τὸ 1882. Διὰ τὸ 1884 θὰ ληφθῇ τὸ 1883, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐν τῇ καταστρώσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 προσετέθη εἰς τὰ πραγματοποιηθέντα ἔσοδα τοῦ 1881 προσαύξησίς τις (plus value). Ἡ προσαύξησις αὕτη ὑπολογίζεται εἰς δύο περίπου τοῖς ἑκατὸν ἐτησίως.» Λαμβάνεται δηλ. ὡς βάσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τὸ ὁλικὸν ἀποτέλεσμα τῶν ἐσόδων τοῦ παρελθόντος ἔτους, καὶ προστίθενται 2% ὡς ἡ φυσικὴ αὔξησις τῶν ἐσόδων παντὸς Κράτους ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν εἰσπράξεων πάντοτε. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον, ἡμεῖς εἴμεθα ἠναγκασμένοι, ἀφοῦ ἀναγνώσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, νὰ κάμωμεν ὑπολογισμοὺς νέους, διὰ νὰ εὕρωμεν, ποία διαφορὰ θὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ προϋπολογισθέντων καὶ εἰσπραχθησομένων ἐσόδων. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω δὲ, Κύριοι, τὸ ἄτοπον τῆς τοιαύτης μεθόδου, θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἔσοδον ἐκ τῶν δηλώσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ χρεωλυτικῶν τόκων προσωρινῶν δανείων. Τῷ 1885 προϋπελογίσθησαν ὡς ἔσοδον ἐκ τῶν κεφαλαίων τούτων δραχμαὶ 5,000,000, ἐβεβαιώθησαν δὲ 3,146,947, πόσα δὲν νομίζετε εἰσεπράχθησαν; 740,258 δραχμαὶ ἐπὶ ποσοῦ, προϋπολογισθέντος 5,000,000 ἐν ὅλῳ. Τῷ 1886 προϋπελογίσθη ὅμοιον ποσὸν, δηλ. 5,000,000, ἐβεβαιώθησαν 3,470,321, καὶ εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 708,337. Τῷ 1887 ἀνεβιβάσθη τὸ ποσόν. Βλέπετε, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς εἰσπράξεως εἶναι τοσοῦτον ἐνθαῤῥυντικὰ, ὥστε ἐδέησε κατὰ τὸ 1887 ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ! Προϋπελογίσθησαν λοιπὸν κατὰ τὸ 1887 δρ. 5,250,000, ἐβεβαιώθησαν 3,365,675, καὶ εἰσεπράχθησαν 1,458,628. Τῷ 1888 προϋπελογίσθη ποσὸν πάλιν 5,000,000, ἐβεβαιώθη κατὰ τοὺς ἕνδεκα πρώτους μῆνας ποσὸν 2,265,721 καὶ εἰσεπράχθη ποσὸν δραχ. 377,622. Τῷ 1889 περιωρίσθη μὲν ὁπωσδήποτε τὸ προϋπολογιζόμενον ἀπὸ 5,000,000 εἰς 3,150,000, ἀλλὰ καὶ πάλιν τὰ ἀποτελέσματα τῆς εἰσπράξεως θὰ ἦναι τὰ αὐτὰ, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ εἰσπραχθῇ ποσὸν κατώτερον τοῦ 1,500,000. Καὶ θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως, καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν ἐπὶ ὀφειλῶν, πηγαζουσῶν ἐξ ἀκινήτων κτημάτων, νὰ παρουσιάζηται τοιαύτη διαφορὰ μεταξὺ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως; Ἀλλ’ ἴσως δὲν συνέπεσε, ν’ ἀναζητήσητε τὰ αἴτια τῆς τοιαύτης διαφορᾶς. Κατὰ τὸν νόμον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἐπιτρέπεται ἐντὸς τριμηνίας ἀπὸ τῆς γνωστοποιήσεως τοῦ Ἐφόρου πρὸς τοὺς δηλωτὰς περὶ τῆς ἐκδόσεως τῶν παραχωρητηρίων, νὰ ὑποβάλωσιν οἱ δηλωταὶ ἔγγραφον παραίτησιν τῆς δηλώσεως αὐτῶν· ὑπεβλήθησαν δὲ μέχρι τοῦδε πλεῖσται τοιαῦται παραιτήσεις, ἀλλ’ αὗται ἐῤῥίφθησαν εἰς τὸ ἀρχεῖον τῶν Ἐφοριακῶν γραφείων, ὡς χάρτης ἄγραφος. Καὶ συντάσσεται μὲν ἐτησίως ὁ κατάλογος τῶν τοιούτων ὀφειλετῶν, ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι συντάσσεται πραγματικῶς; Οὐχί· τοὐναντίον συντάσσεται κατάλογος εἰκονικὸς, λαμβάνεται δηλ. ὁ κατάλογος ὁ πάγιος τῶν ὀφειλετῶν, καὶ πανομοιότυπος ἐκεῖ ὡς συντάσσεται ὁ νέος κατάλογος τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου. Ἐλπίζω, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἔλαβε τὴν δέουσαν πρόνοιαν, ὅπως εἰς τὸ μέλλον ἐκλίπῃ τὸ κακὸν τοῦτο· ἂν ὅμως δὲν ἔλαβε τοιαύτην, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ ἐντολὴν, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον πρὸς τοὺς Οἰκονομικοὺς Ἐφόρους, νὰ ἐκκαθαρίσωσι τὰς παραιτήσεις τῶν δηλωτῶν, νὰ ἐξελέγξωσιν αὐτὰς, καὶ ἂν αἱ παραιτήσεις αὗται ἦναι νόμιμοι, δηλ. ἂν ἐπεδόθησαν ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας, νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου οἱ οὕτω πως καταλογιζόμενοι ὡς ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου. Ἰδοὺ λοιπόν, Κύριοι, ἡ βάσις τοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἀναγράφονται 5,000,000, εἰσπράττονται 700 χιλιάδες· ἀναγράφονται 5,250,000 εἰσπράττονται 1,400, 000! Ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὀφθαλμοφανῶς βλέπῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων ἐπὶ τοῦ ἐσόδου τούτου, δὲν δύναμαι νὰ νοήσω, πῶς ἔχει τὸ θάῤῥος, ν’ ἀναγράφῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889, ὡς πραγματοποιηθησόμενον ἔσοδον, ποσὸν ἐκ δραχμῶν 3,150,000. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου αὐθαίρετος εἶναι ὁ ὑπολογισμός· λαμβάνεται ὡς βάσις ὑπολογισμοῦ τὸ ἔτος 1886, δηλ. τὸ ἀπὸ πολλῶν δεκάτων ἐτῶν εὐφορώτερον ἔτος. Προϋπολογίζεται δὲ, ὅτι θὰ παραχθῇ οἶνος ὀκάδων 132,000,000, καὶ ἑπομένως ἀναγράφεται ὡς εἰσπραχθησόμενον ἔσοδον τὸ ποσὸν τῶν 3,120,000. Καὶ εὔχομαι μὲν ἐξ ὅλης καρδίας, ἀλλὰ δὲν δύναμαι καὶ νὰ ἐλπίζω, ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος 1889 θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα παραγωγῆς ἴσα καὶ κρείττονα τῶν τοῦ ἐκτάκτως ἐπιτυχοῦς ἐν τῇ παραγωγῇ ἔτους 1886. Ἂν τοὐλάχιστον ἐλαμβάνετο μέσος τις ὅρος παραγωγῆς, ἠδύνατο ἴσως νὰ δικαιολογηθῇ ὁ τοιοῦτος ὑπολογισμός, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ὡς παρατηρεῖτε, ὡρισμένως ἔχει πεποίθησιν, ἴσως καὶ πληροφορίας, ὅτι κατὰ τὸ 1889 θὰ παραχθῇ ἀκριβῶς τὸ αὐτὸ ποσὸν, τὸ καὶ κατὰ τὸ 1886....

§44ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀστρολογικὰς βεβαίως θὰ ἔχῃ πληροφορίας ἡ Κυβέρνησις.

§45ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀναντιῤῥήτως.... Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ τοσοῦτον ποσὸν ἂν παραχθῇ, ὅπερ καὶ εὔχομαι, πάλιν θὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ μεταξὺ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως, τοιαύτη δὲ διαφορὰ ὑπῆρξε καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, καὶ κατὰ τὸ 1887, διαφορὰ, ἥτις ἀναλογεῖ πρὸς 16% μεταξὺ τοῦ βεβαιωθέντος καὶ εἰσπραχθέντος ποσοῦ. Ὑποθέτω ἑπομένως, ὅτι καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς παραγωγῆς τῶν 132,000,000 ὀκάδων οἴνου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ τῶν 3,120,000 ὡς ἐσόδου, θὰ πηγάσῃ καὶ πάλιν διαφορὰ μεταξὺ προϋπολογισθέντος καὶ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ ἐκ 500,000 δραχμῶν, διότι τοσοῦτο ποσὸν ὑπῆρξε καὶ κατὰ τὸ 1887 μεταξὺ προϋπολογισθέντος καὶ εἰσπραχθέντος. Ἀλλὰ, Κύριοι, προκειμένου περὶ τῶν ἐσόδων ἐκ τοῦ οἴνου, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐποίει διάκρισίν τινα μεταξὺ κοινῶν καὶ εὐγενῶν οἴνων. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φορολογῆται ἐξ ἴσου ὁ ἰδιοκτήτης ἐκεῖνος, ὅστις τὸν οἶνον αὐτοῦ πωλεῖ δέκα ἢ εἴκοσι λεπτὰ τὴν ὀκὰν, καὶ ἐκεῖνος, ὅστις παράγει οἴνους εὐγενεῖς, μὴ ῥητινίτας, πωλεῖ δὲ αὐτοὺς πρὸς δύο καὶ πλέον δραχμὰς τὴν ὀκάν. Τὴν τοιαύτην διάκρισιν καὶ δικαίαν καὶ συμφέρουσαν διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον θεωρῶ. Ἐγένετο μάλιστα περὶ τούτου λόγος καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπεδέχθησαν τότε κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν γνώμην μου ταύτην οἱ κύριοι συνάδελφοι. Τὸ ἐκ τῆς σταφίδος ἔσοδον προϋπολογίσθη κατὰ 357,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον τοῦ προϋπολογισθέντος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Δὲν γωρίζω κατὰ πόσον δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ αὔξησις τοῦ προϋπολογιζομένου τούτου ἐσόδου κατὰ δραχ. 357,000. Ὡς γινώσκετε, Κύριοι, ἡ παραγωγὴ τοῦ παρελθόντος ἔτους ὑπῆρξεν ἐκ τῶν σπανίως εὐφόρων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς καλλιεργείας τῶν σταφιδαμπέλων, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ πλεῖστον ποσὸν ἐκ τοῦ παραχθέντος ἤδη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος σταφιδοκάρπου ἤρχισε νὰ καταναλίσκηται ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας, καὶ κατηναλώθη ἤδη ἔν τε τῇ πνευματοποιΐᾳ καὶ τῇ οἰνοποιΐᾳ, ἴσως δὲ τὸ ποσὸν τῆς τοιαύτης καταναλώσεως αὐξήσῃ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη. Ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ εὕρω δεδικαιολογημένην τὴν τοιαύτην αὔξησιν...

§46ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ λίαν ἀπίθανον, ὅτι ἡ ἐσοδεία τοῦ ἑπομένου ἔτους θὰ ὑπερβῇ τὴν τοῦ προηγουμένου.

§47ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀλλὰ συγχρόνως, ὡς παρατηρεῖ καὶ ὁ κ. συνάδελφος, κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ἔχωμεν τὴν παραγωγὴν τοῦ παρελθόντος; Τὸ εὔχομαι καὶ πάλιν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι καὶ νὰ ἐλπίζω τοῦτο μετὰ πιθανότητος. Ἐπίσης αὐξάνει κατὰ δραχμὰς 527,000 τὸ ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου ἔσοδον ἀπὸ τὸ προϋπολογισθὲν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1888. Οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἵτινες συντρέχουσιν εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων ἐκ τῆς σταφίδος δὲν δύναται νὰ ἦναι δεδικαιολογημένη, οἱ αὐτοὶ λόγοι μὲ πείθουσιν, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου ἡ αὔξησις εἶναι ἀδικαιολόγητος. Ἐνταῦθα ὅμως, δικαιολογουμένη ἡ Κυβέρνησις, στηρίζει τοὺς ὑπολογισμούς της οὐ μόνον ἐπὶ τῆς αὐξήσεως τῶν φυτειῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὴν μείζονα ἐξαγωγὴν τοῦ οἴνου. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν οἱ κύριοι ἐξ Ἑπτανήσου συνάδελφοι ἔχωσι τοιαύτην πεποίθησιν, ἐγὼ ὅμως ἀδιστάκτως φρονῶ, ὅτι τὸ ἐπὶ πλέον προϋπολογιζόμενον τοῦτο ποσὸν κακῶς προϋπολογίζεται, καὶ ὅτι ἑπομένως πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν τοὐλάχιστον εἰς τὸ προϋπολογισθὲν ποσὸν κατὰ τὸ ἔτος 1888. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων προϋπολογίζεται εἰς δραχ. 3,220,000. Τῷ 1887 ὁ φόρος οὗτος ἀπέδωκε ποσὸν δραχ. 1,812,803. Στηρίζων δὲ τοὺς ὑπολογισμούς μου, καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἐλπίζω, ὅτι δὲν προκαλῶ τὴν δυσαρέσκειαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, τὸ 1887 εἶναι τὸ χαϊδευμένον αὐτοῦ ἔτος. Κατὰ τὸ 1887, ὡς προεῖπον, εἰσεπράχθη ἐκ τοῦ φόρου τούτου ποσὸν δραχ. 1,812,803 κατὰ δὲ τοὺς 11 πρώτους μῆνας τοῦ 1888 εἰσεπράχθησαν 760,166 δραχμαί. Φρονῶ, ὅτι κατ’ ἀνώτατον ὅρον δὲν δύναται νὰ εἰσπραχθῇ, ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου ποσὸν ἀνώτερον τῶν 2,200,000. Τὸ ἐκ τελωνιακῶν τελῶν ἔσοδον τῆς εἰσαγωγῆς προϋπολογίζεται εἰς δραχμὰς 26,795,000, ἤτοι ἧσσον τοῦ κατὰ τὸ 1888 κατὰ δραχ. 575,000. Ὡς γινώσκετε, Κύριοι, οὐχὶ ἐπισήμως, ἀλλ’ ἔκ τινων δημοσιευθεισῶν πληροφοριῶν, τ’ ἀποτελέσματα τοῦ 1888 ἀπέδωκαν ποσὰ κατώτερα κατὰ 1,000,000 ἐκείνων τοῦ 1887. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἔτι μᾶλλον διὰ τὸ 1889 τὸ προϋπολογιζόμενον ποσὸν ἐκ τελῶν εἰσαγωγῆς. Καὶ μ’ ὅλον ὅτι, Κύριοι, ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐσόδου προδίδει κοινωνικὴν στενοχωρίαν, ἥτις δὲν ἐπιτρέπει μεγάλην κατανάλωσιν, διότι δυστυχῶς οὔτε ἡ βιομηχανία οὔτε ἡ παραγωγὴ ἀνεπτύχθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν προέρχεται ἐκ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, μεθ’ ὅλα ταῦτα, λέγω, χαίρω διὰ τὴν ἐλάττωσιν ταύτην τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, καὶ θὰ ἔχαιρον ἔτι μᾶλλον, ἂν ταῦτα περιωρίζοντο καὶ εἰς τὸ ἥμισυ ἔτι, καὶ ἂν ἐξέλειπον, εἰ δυνατόν, καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι ἕκαστον ἑκατομμύριον τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἀντιπροσωπεύει τοὐλάχιστον 10,000,000 χρυσοῦ, ἐξαγομένου ἐκ τοῦ τόπου· δὲν ἀγνοεῖτε δὲ, Κύριοι, ὅτι τὸ σπουδαῖον σήμερον ζήτημα δὲν εἶναι οὔτε τὸ ἰσοζύγιον, οὔτε τὸ περίσσευμα, ἀλλ’ εἶναι ὁ χρυσός, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἔλλειψιν, διότι ἐξάγομεν πλειότερον τοῦ εἰσαγομένου, εὐτύχημα δὲ ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν, ὡς προεῖπον, ἐλαττουμένου τοῦ ἐσόδου ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν, περιωρίζετο καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρυσοῦ ἐκ τῆς χώρας. Ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου προϋπολογίζει ἡ Κυβέρνησις ποσὸν 660,000, ἀνώτερον τοῦ προϋπολογισθέντος κατὰ τὸ 1888. Ὡς γινώσκετε, Κύριοι, ὁ νόμος οὗτος πρὸ ὀλίγου ἤρχισε νὰ λειτουργῇ, δὲν δυνάμεθα ἑπομένως ἀσφαλῶς νὰ ὑπολογίσωμεν τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, εἰμὴ μόνον μετὰ τὴν πάροδον τοὐλάχιστον τοῦ τρέχοντος ἔτους· οὐδὲν οὕτω δύναμαι ἀσφαλῶς νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ἐσόδου τούτου, διότι πιθανὸν καὶ νὰ εἰσπραχθῇ, καὶ τὸ εὔχομαι, πιθανώτατα ὅμως οὐ μόνον νὰ μὴ εἰσπραχθῇ, ἀλλὰ καὶ τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν νὰ ἦναι κατώτερον τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Ἀλλὰ λαμβάνων, Κύριοι, ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ἐσόδου τοῦ χαρτοσήμου, ἀναγκάζομαι νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ περιέλαβε διάταξίν τινα, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν ἐντὸς 60 ἡμερῶν δὲν ἐγγράφωνται ἐν τοῖς βιβλίοις τῶν Γραμματέων τῶν ἁρμοδίων Δικαστηρίων αἱ ἀνακοπαὶ καὶ αἱ ἐφέσεις ἐπὶ πληρωμῇ διδράχμου τέλους, αὗται καθίστανται ἄκυροι. Ἐνθυμοῦμαι, ἄλλοτε τὸν εὐφυᾶ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν κ. Καλλιγᾶν, ἤκουσα δὲ χθὲς τὴν ἑσπέραν καὶ τὸν ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴν ἐπαναλαμβάνοντα, ὅτι οἱ νόμοι δὲν εἶναι λεωφορεῖα, ἐντὸς τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ τοποθετῇ παντοειδῆ ἀντικείμενα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ τέλος ἐπὶ τῶν ἀνακοπῶν καὶ τῶν ἐφέσεων, ἠδύνατο κάλλιστα νὰ θέσῃ ῥήτραν ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας δὲν ἤθελε γίνει ἡ δήλωσις, θὰ ὑπεχρεοῦντο οἱ δηλοῦντες νὰ πληρόνωσι διπλάσιον, τριπλάσιον ἢ καὶ πενταπλάσιον τέλος, οὐδέποτε ὅμως ἔπρεπε νὰ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ νὰ καταστήσῃ πλέον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐχὶ λεωφορεῖον, ἀλλὰ νεκροφορεῖον, διὰ τοῦ ὁποίου πολλὰ ἴσως συμφέροντα τῶν πολιτῶν θέλουσιν ἐνταφιασθῆ. Φαντάσθητε, Κύριοι, τοὺς δυστυχεῖς πολίτας, οἵτινες, εἴτε ἕνεκα ἀμελείας τῶν δικηγόρων αὐτῶν, εἴτε ἕνεκα ἄλλου τινὸς λόγου, παρέλιπον νὰ ἐγγράψωσι τὴν ἀνακοπὴν ἢ τὴν ἔφεσιν αὐτῶν ἐν τοῖς βιβλίοις τῶν Γραμματέων, κινδυνεύοντας νὰ πάθωσι πλήρη καταστροφὴν τῶν ἑαυτῶν συμφερόντων! Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ λάβῃ τοὐλάχιστον ἤδη μέτρον, ὅπως ἡ τερατώδης αὕτη διάταξις ἐξαλειφθῇ ἐκ τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Τὸ ἐκ δικαστικῶν ἐξόδων καὶ προστίμων ἔσοδον προϋπολογίζεται διὰ τὸ 1889 εἰς δρ. 700,000, ἤτοι πλέον τῶν τοῦ 1888 κατὰ 200,000 δρ. Τῷ 1887 εἰσεπράχθησαν δρ. 528,541, τοὺς δὲ 11 πρώτους μῆνας τοῦ 1888 δρ. 352,000. Δὲν εὑρίσκω ἑπομένως δεδικαιολογημένην τὴν αὔξησιν κατὰ 200,000 δραχμὰς, ἀφοῦ οὐδὲν ἀποτέλεσμα εἰσπράξεως δύναται νὰ μᾶς ἐνθαῤῥύνῃ εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην. Ἡ ἐκ καθυστερήσεως δημοσίων ἐσόδων πρόσοδος προϋπολογίσθη διὰ τὸ 1889 ἀνωτέρα τῆς τοῦ 1888 κατὰ δραχ. 475 χιλιάδας· τῷ 1887 εἰσεπράχθησαν 517,954 δρ. Ἡ πρόσοδος αὕτη πηγάζει ἐκ ποινῶν ἕνεκα καθυστερήσεως ἐσόδων, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται πρόσθετος φόρος 20%, καὶ τόκος 8% εἰς τοὺς καθυστεροῦντας τὴν ἐμπρόθεσμον πληρωμὴν τῶν φόρων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, κατὰ τὰ ἔτος 1887 εἰσεπράχθη ποσὸν 517,000, κατὰ τὴν πρώτην δηλαδὴ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ὅτε οἱ φορολογούμενοι ἠγνόουν ἴσως καὶ τὰς συνεπείας τῆς μὴ ἐγκαίρου πληρωμῆς τῶν φόρων των, δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ αὔξησις κατὰ δραχ. 475,000 ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅταν, ὡς εἶναι βέβαιον, οἱ πολῖται, γνωρίζοντες ἤδη τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, δὲν θ’ ἀφίνωσι νὰ πληρόνωσιν 20% καὶ 8% πλέον τῶν ὀφειλομένων; Καὶ τὸ ἐκ παιγνιοχάρτων ἔσοδον ὑπελογίσθη ἀνώτερον κατὰ 50,000 δρ. τοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους· τῷ 1887 εἰσεπράχθησαν 222,000, κατὰ δὲ τοὺς 11 πρώτους μῆνας τοῦ 1888 δραχμαὶ 162,835. Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ ἐννοήσω, ποῦ στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις, προϋπολογίζει τὸ ἔσοδον ἐκ τῶν παιγνιοχάρτων εἰς τὸ ποσὸν τῶν 350,000 δραχ. Καὶ τὸ ἐκ τῶν πυρείων ἔσοδον μοὶ φαίνεται ὑπερβολικῶς προϋπολογιζόμενον. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν πυρείων καὶ τοῦ πετρελαίου, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τι ὁριστικῶς, διότι, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰς προσωρινὰς καταστάσεις, τὰς δημοσιευομένας κατὰ μῆνα, θέλετε παρατηρήσει τοιαύτας ἀνωμαλίας ἐπὶ τῶν ἐσόδων τούτων, ὥστε ἐνῷ λ. χ. κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Ὀκτωβρίου μηνὸς τοῦ 1888 βλέπετε, ὅτι εἰσεπράχθησαν 233,542 δραχ. ἐκ πυρείων, καὶ ἑπομένως, φυσικῶς ὑπολογίζοντες καὶ τοὺς δύο ἀπομένοντας μῆνας, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπράξεων τῶν 10 πρώτων μηνῶν, ἐξάγετε, ὅτι θὰ εἰσπραχθῇ ποσὸν περίπου 300,000 δραχμῶν, αἴφνης βλέπετε τὸν Νοέμβριον μῆνα, ὅτι ἀναγράφεται ἐν τῇ καταστάσει τοῦ μηνὸς τούτου ὡς ἔσοδον ποσὸν 546,145, ἀπορεῖτε δέ, πῶς ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς, τοῦ Νοεμβρίου, ἐγένετο κατανάλωσις ἀνωτέρα καὶ τῶν δέκα πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους, ἀφοῦ ἀπὸ 233,000 δρ. ηὔξησε τὸ ποσὸν εἰς 560,000 δραχμῶν. Καὶ δὲν γνωρίζω μὲν, Κύριοι, ἀκριβῶς τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἴσως μάλιστα θὰ γένηται ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι οἱ τῶν μονοπωλίων λογαριασμοὶ κανονίζονται εἰς τὸ τέλος ἑκάστης ἑξαμηνίας, ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ γνωρίζω, εἶναι, ὅτι ἐν τοῖς δημοσιευομένοις πίναξι πρέπει νὰ τηρῆται ἀκρίβεια, ὅπως καὶ ἡ Βουλὴ καὶ πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες καταγίνονται ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων, μανθάνωσιν ἀσφαλῶς καὶ τακτικῶς τί εἰσπράττεται κατὰ μῆνα. Ἐπὶ τοῦ πετρελαίου ἐπίσης παρατηρεῖται, ὅτι κατὰ τοὺς πρώτους 11 μῆνας τοῦ 1888 εἰσεπράχθη ποσὸν 2,270,000· φυσικῶς, ὑπολογίζοντες καὶ τὸν ἀπομείναντα μῆνα κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὸ εἰσπραχθὲν ποσόν, θὰ ἐξαγάγητε τὸ πόρισμα, ὅτι θέλει εἰσπραχθῆ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ποσὸν 2 ἑκατομμυρίων καὶ 500 ἢ 600 χιλιάδων περίπου. Καὶ ἐν τούτοις, ὅταν δημοσιευθῇ ἡ κατάστασις τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἴδωμεν, ὅτι εἰσεπράχθη ποσὸν 4 ἑκατομμυρίων καὶ πλέον. Τί συμβαίνει, ἀγνοῶ· πολὺ ὅμως ὑποπτεύομαι, ὅτι εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους χορηγοῦνται πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῶν μονοπωλίων ποσὰ ἀνώτερα τῶν ἀναγκῶν, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσιν ἴσως εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ ἑπομένου ἔτους, ὅπως οὕτω πως παρασταθῇ, ὅτι ἡ κατανάλωσις τοῦ εἴδους τούτου ὑπῆρξεν ἀνάλογος πρὸς τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἐκ δικαιωμάτων καταναλώσεως πνευματωδῶν ποτῶν ἔσοδον ὑπολογίζεται εἰς 1,364,200, ἤτοι ἐπὶ πλέον τοῦ τοῦ 1888 κατὰ δραχ. 264,200. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸ σύστημα τῶν μετρητῶν τὸ πρῶτον ἤδη ἐφαρμόζεται, ἑπομένως δὲν δυνάμεθα ἀκριβῶς νὰ ὑπολογίσωμεν τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν, ἀλλ’ ἐὰν κρίνῃ τις ἐξ ὅσων ἀκούει παρὰ διαφόρων ἁρμοδίων, δὲν δύναται νὰ πιστεύσῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ διὰ τὸ ἔτος 1889 οὔτε τὸ ἥμισυ τοῦ προϋπολογιζομένου ποσοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου καὶ ἐκ τοῦ καπνοῦ, παρατηρῶ, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1888 δὲν εἶναι ἀνάλογα πρὸς τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, θέλουσι δὲ καθυστερήσει κατὰ 700 ἢ 800 χιλιάδας δραχμῶν. Λαμβάνων ὅμως ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου, θέλω καὶ πάλιν καταδείξει τὸ συμβαῖνον ἄτοπον ἐπὶ τῶν φυλλαδίων, τῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς καπνοπώλας· διότι, ἐνῷ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀρκοῦσιν 8 ἢ 9 φυλλάδια δι’ ἑκάστην ὀκὰν καπνοῦ, ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῖ τοὺς καπνοπώλας νὰ λαμβάνωσι 12 φυλλάδια. Τί δὲ συμβαίνει; Οἱ καπνοπῶλαι τὰ περισσεύοντα τῶν φυλλαδίων ἀναγκάζονται νὰ τὰ πωλῶσιν εἰς τὸ ἥμισυ, ἢ καὶ ἔλαττον τοῦ ἡμίσεος τῆς ἀξίας αὐτῶν· ἐκεῖνοι δὲ, οἵτινες ὁπωσδήποτε κατορθόνουσι νὰ λαθρεμπορεύωσι τὸν καπνόν, εὑρίσκουσι μεγίστην εὐκολίαν εἰς τὴν πρόχειρον προμήθειαν εὐθηνοῦ σιγαροχάρτου. Ἀλλ’ εἶναι δίκαιον, Κύριοι, νὰ γνωρίζῃ τὸ Κράτος ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι φορολογεῖ ἀδίκως, καὶ ἐν τούτοις νὰ ἐξακολουθῇ τηροῦν τοιαύτην ἄδικον φορολογίαν; Νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων,—καὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις—ὅτι δι’ ἑκάστην ὀκᾶν καπνοῦ ἀρκοῦσιν 8 ἢ 9 φυλλάδια, καὶ ὅμως νὰ λέγῃ πρὸς τοὺς καπνοπώλας: ὄχι, θὰ λάβητε 12! Καὶ εἶπε μὲν ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐννοεῖ ὁπωσδήποτε νὰ εἰσπράξῃ τὸ ποσὸν τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῶν 8 ἢ 9 καὶ τῶν 12 φυλλαδίων, καὶ ἑπομένως, ὅτι, ἂν δεχθῇ νὰ ἀπαλλαγῶσιν οἱ καπνοπῶλαι ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς τῶν τριῶν ἢ τεσσάρων φυλλαδίων κατ’ ὀκᾶν, θὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν διαφορὰν ταύτην εἰς βάρος τοῦ καπνοῦ. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει· ἐὰν νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλῃ ἀνώτερον φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἂς εἰσαγάγῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν δὲν πρέπει νὰ ἀφήσῃ νὰ ἐγείρωνται τοσαῦται φωναὶ καὶ τοσαῦτα δίκαια παράπονα, τὰ ὁποῖα ἰδίως καταλήγουσιν εἰς βάρος αὐτῆς, ὑποχρεοῦσα τοὺς καπνοπώλας νὰ πληρόνωσι διὰ τὸ σιγαρόχαρτον μίαν δραχμὴν ἐπὶ πλέον κατ’ ὀκᾶν καπνοῦ. Ὡς πρὸς τὸν καπνὸν, ὡς καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νομίζω, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσαγάγῃ τὸ μονοπώλιον αὐτοῦ. Εἰς τὰ Κράτη, Κύριοι, τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε εὑρίσκονται ἐν οἰκονομικῇ στενοχωρίᾳ, ἐπιβάλλεται τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀπεδέχθησαν τοῦτο πάντα τὰ μεγάλα καὶ πεπολιτισμένα Κράτη, ἔτι δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ὅμορον Ὀθωμανικόν. Ἀνέπτυξα δὲ ἄλλοτε, πόσα ἕκαστον τῶν Κρατῶν τούτων εἰσπράττει ἐκ τοῦ μονοπωλίου ἔσοδα. Ἡ Γαλλία εἰσπράττει 400,000,000 φράγκων, ἡ Ἰταλία, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, 200,000,000, ἡ Ἀγγλία, ἥτις δὲν ἔχει μὲν τὸ μονοπώλιον, ἀλλ’ ἐπιβάλλει βαρὺν δασμὸν ἐν τῇ εἰσαγωγῇ, διότι ἐκεῖ ἀπαγορεύεται ἡ καλλιέργεια τοῦ καπνοῦ, εἰσπράττει καὶ αὐτὴ μέγα ποσὸν, 250,000,000 περίπου. Ἡ ἀναλογία δὲ ἐπὶ ἑκάστου τῶν κατοίκων τῶν Κρατῶν τούτων κυμαίνεται μεταξὺ 8 καὶ 10 περίπου φράγκων κατ’ ἄτομον. Διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκφράζει τοὐλάχιστον γνώμην, δὲν προτάσσει τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν ἀποδέχεται τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, ἐὰν ἀποκρούῃ αὐτὸ κατ’ ἀρχὴν καὶ δι’ εἰδικοὺς λόγους; Διότι, ὡς προεῖπον, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς Κράτος, εὑρισκόμενον ἐν οἰκονομικῇ στενοχωρίᾳ, ἐγκαταλείπει σπουδαῖον ἔσοδον, ἀφοῦ μάλιστα καὶ συγγραφεὺς, ὡς ὁ Beaulieu, λέγει, ὅτι τὸ τοιοῦτον μονοπώλιον ἐπιβάλλεται εἰς τὰ Κράτη, τὰ εὑρισκόμενα ἐν οἰκονομικαῖς στενοχωρίαις. Ἴσως προταχθῇ ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι παραβλάπτεται ἡ παραγωγὴ καὶ ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐν Γαλλίᾳ ὡς πρὸς τοῦτο ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως ἐξασφαλίζηται ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τῶν καλλιεργητῶν καὶ τοῦ Δημοσίου. Οὕτω, Κύριοι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπράξεων τοῦ παρελθόντος, τοῦ ἔτους δηλαδὴ 1887, ὑπολογίζω, ὅτι κατὰ τὸ 1889 θέλουσιν εἰσπραχθῆ τὰ ἑξῆς ποσά. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅστις διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζεται εἰς δραχμὰς 2,808,000, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 2,253,654, ἤτοι ἔλαττον τῶν προϋπολογιζομένων κατὰ δραχ. 555,346. Ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν περιβολίων καὶ βοσκῶν, ὅστις διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζεται εἰς δραχμὰς 234,000, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δραχ. 134,927, ἤτοι ἔλαττον κατὰ 199,073. Ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ὅστις διὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθη εἰς 3,120,000 δραχ. καὶ ὅστις τῷ 1887 ἀπέδωκε 2,023,765, ὑπολογίζω, ὅτι θέλει εἰσπραχθῆ, ἔστω ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς παραγωγῆς, ποσὸν ἐκ 2,620,000 δρ. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὅστις διὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθη εἰς δραχ. 3,220,000, ὅσα κατὰ τὸ 1887, δρ. 1,812,803, ἤτοι ἔλαττον κατὰ δραχμὰς 1,408,803. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, ὅστις διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζεται εἰς δρ. 2,700,000, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 2,185,790, ἤτοι ἔλαττον 514,210. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ὅστις διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζεται εἰς δρ. 405,000, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 322,681, ἤτοι ἔλαττον κατὰ 83,329. Ἐκ τῶν δικαστικῶν ἐξόδων, ἅτινα προϋπολογίζονται διὰ τὸ 1889 εἰς 700,000 δραχ., ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 528,541. Ἐξ ἐσόδου ἐκ τῶν παιγνιοχάρτων, ἅτινα διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζονται εἰς 350,000, ὅσον καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 222,000, ἤτοι ἔλαττον κατὰ δρ. 124,000. Ἐκ μερισμάτων μετοχῶν τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας προϋπολογίζεται διὰ τὸ 1889 ποσὸν ἐξ 63,000 δρ. Τὸ μέρισμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν ἑκάστῳ Προϋπολογισμῷ, οὐδέποτε, ἐν οὐδενὶ Ἀπολογισμῷ, φαίνεται εἰσερχόμενον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ δὲν γνωρίζω μὲν τί συμβαίνει, δὲν γνωρίζω, ποία ἡ σχέσις μεταξὺ Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας καὶ τοῦ Δημοσίου, καὶ πῶς κανονίζονται τὰ τοῦ μερίσματος τῶν μετοχῶν τούτων, ἃς κέκτηται ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ εἶναι βέβαιον, εἶναι, ὅτι ἐν οὐδενὶ Ἀπολογισμῷ θ’ ἀνεύρῃ τις, ὅτι εἰσεπράχθη ποτὲ οὐδὲ ὀβολὸς ἐκ τῶν μετοχῶν τούτων, ἑπομένως τὸ διαγράφω ἐντελῶς. Ἐκ δασικῶν προϊόντων, ἅτινα προϋπολογίζονται διὰ τὸ 1889 εἰς δρ. 1,138, 158, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 1,010,348, ἤτοι ἔλαττον κατὰ δρ. 127,000. Ἐξ ἀντιτίμου τοῦ ἅλατος, ὅπερ διὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθη εἰς δρ. 2,100,000, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 1,928,293, ἤτοι ἔλαττον κατὰ δρ. 171,807. Τὸ ἐξ ἀνανεωθέντων χρεῶν προικοκτησιῶν καὶ δεκαετῶν πιστώσεων φθαρτῶν κτημάτων, ἐκ δόσεων ἐκποιηθέντων μοναστηριακῶν κτημάτων, ἐκ προσωρινῶν καὶ παγίων δόσεων ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ ἐκ χρεωλυτικῶν τόκων γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ τιμήματος οἰκοπέδων Πατρῶν, ἅτινα διὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθησαν εἰς δραχ. 680,000, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 349,769, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ δραχμὰς 340,251. Ἐκ παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δόσεων, ὅπερ, ὡς προεῖπον, διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζεται εἰς 3,150,000 δρ., ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 1,148,000, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ δραχ. 1,691,372. Ἐξ ἐπιστροφῶν χρημάτων τὸ ἔσοδον τοῦτο διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 500,000. Τῷ 1887 ἀπέδωκεν 65,860 δραχμὰς, τοὺς δὲ 11 πρώτους μῆνας τοῦ 1888 ἀπέδωκεν 27,183 δρ., ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, ἤτοι ἔλαττον κατὰ δραχμὰς 434,140. Ἐκ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, ἐξ ὧν προϋπολογίζεται διὰ τὸ 1889 δρ. 4,110,000, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 3,566,492. Τοὺς 11 μῆνας τοῦ 1888 εἰσεπράχθησαν 2,462,000. Ἀναβιβάζεται δὲ τὸ ποσὸν εἰς 4,110,000, ἤτοι ἀναβιβάζεται κατὰ 1,000,000 ἐπὶ πλέον τοῦ προϋπολογισθέντος κατὰ τὸ 1888, διότι ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι κατὰ τὸ 1889 θέλει εἰσπραχθῆ ἐπὶ πλέον τὸ 1,000,000 ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν τοιαύτην ἰδέαν. Λαμβάνων δὲ πάντοτε ὡς βάσιν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐσόδων τοῦ 1887, εὑρίσκω, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐσόδων τοῦ 1887 καὶ τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ διὰ τὸ 1889 ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον κατὰ δρ. 543,608. Ἐκ τοῦ ζύθου καὶ τῶν ποτῶν, ὅπερ προϋπολογίζεται διὰ τὸ 1889 εἰς δρ. 1,364,020, ὅσα καὶ κατὰ τὸ 1887, δρ. 337,154, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ δρ. 1,026,866. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου, ἐξ ὧν διὰ τὸ 1889 προϋπολογίζεται ἔσοδον ἐξ 7,285,000, ὅσα καὶ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1888, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν 11 πρώτων μηνῶν, δρ. 6,442,698, ἤτοι ἔλαττον κατὰ δραχμὰς 842,402. Οἱ τελωνιακοὶ δασμοὶ ἐν γένει, δηλαδὴ καὶ τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη καὶ οἱ εἰς τὰ τελωνεῖα πληρονόμενοι ἔγγειοι φόροι, τὸ σύνολον δηλαδὴ τῶν ἐν τοῖς τελωνείοις πληρονομένων δασμῶν προϋπολογίζεται διὰ τὸ 1889 εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 34,671,840. Τῷ 1887 οἱ τελωνιακοὶ δασμοὶ ἀπέδωκαν ποσὸν 33,336,706 δραχμῶν, τῷ δὲ 1888 δρ. 31,784,890, ἤτοι τῷ 1888 ἀπέδωκαν ὀλιγώτερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1887 δρ. 1,551,816. Ἐὰν ἑπομένως λάβωμεν ὡς βάσιν τὸν μέσον ὅρον τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων,—καὶ δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ λάβωμεν τὴν βάσιν ταύτην, διότι καὶ κατὰ τὸ 1887 καὶ κατὰ τὸ 1888 ἐφαρμόζεται τὸ αὐτὸ δασμολόγιον,—θέλομεν εὑρεῖ, ὅτι ἔπρεπε νὰ προϋπολογισθῶσι διὰ τὸ 1889 δραχ. 32,560,448. Οὕτω, Κύριοι, εὑρίσκω, ὅτι μεταξὺ προϋπολογιζομένων καὶ εἰσπραχθησομένων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς εἰσπράξεως τοῦ παρελθόντος, θὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ 1889 δρ. 11,000,000 περίπου ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογιζομένων. Ἐὰν δὲ προστεθῇ εἰς τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1888 καὶ ἡ plus value 2%, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1889 θὰ περιορισθῇ εἰς 9,500,000 περίπου. Τὰ ἔξοδα, Κύριοι, κατὰ τὸν εἰσαχθέντα Προϋπολογισμὸν, προϋπολογίζονται εἰς 96,410,337 δραχμὰς, ἀλλὰ διὰ μεταγενεστέρων δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως περιωρίσθησαν ταῦτα εἰς δραχ. 96,280,320. Διαιροῦνται δὲ εἰς τέσσαρα μέρη, ἤτοι τὸ πρῶτον, ὅπερ ἀποτελεῖται ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τῶν λοιπῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, τὸ δεύτερον, ἐκ τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας, τὸ τρίτον, ἐκ τῶν ἐξόδων διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας, καὶ τὸ τέταρτον, ἐξ ἐξόδων ἀποδόσεως, ὀφειλομένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Διὰ τὸ πρῶτον μέρος, δηλαδὴ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους καὶ τῶν λοιπῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, προϋπολογίζεται ποσὸν ἐκ 45,364,921 δραχ. Ἀλλ’ εἰς τὸ δημόσιον χρέος ἀναλογεῖ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ποσὸν δραχ. 38,667,734. Τὸ ὅλον τοῦτο ποσὸν τοῦ πρώτου μέρους ἀναγράφεται τοσοῦτο μετὰ τὰς μεταβολὰς, αἵτινες ἐπῆλθον ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ δημοσίου χρέους κατόπιν τῆς τροπῆς τινων δανείων κτλ. Τὸ δὲ ὑπόλοιπον, ἐκ δρ. 6,697,187, ἀποτελεῖται ἐκ τῶν χορηγημάτων, τῶν συντάξεων, τῆς Βασιλικῆς χορηγίας καὶ τῶν ἀποζημιώσεων τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἐπὶ τῶν ἐξόδων, Κύριοι, τοῦ δημοσίου χρέους δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ὑπολογίσωμεν ἀσφαλῶς, ἂν θὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ, καὶ ὁπόση, μεταξὺ τοῦ ἀναγραφομένου ποσοῦ καὶ τοῦ δαπανηθησομένου. Καὶ ἐψηφίσαμεν μὲν πρὸ ὀλίγου νόμον, ἐπιτρέποντα τὴν τροπὴν τῶν δανείων καὶ τὴν παγίωσιν αὐτῶν· ἀλλὰ, καὶ ἂν, Κύριοι, πραγματοποιηθῶσιν αἱ προσδοκίαι τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς παγιώσεως τῶν δανείων, διὰ τὸ 1889 δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι δύναται νὰ περιορισθῇ ἡ διάθεσις τῶν πιστώσεων ἄνω τοῦ ποσοῦ τῶν 1,200,000 δρ., διότι ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὡς ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, αἱ περὶ παγιώσεως ἐλπίδες του περιστρέφονται μόνον ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 καὶ ἐπὶ τοῦ δανείου τοῦ 1824 καὶ 1825. Καὶ διὰ μὲν τὸ δάνειον τοῦ 1824 καὶ 1825 πληρόνεται χρεωλύσιον περίπου 1,000,000, διὰ δὲ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 πληρόνεται χρεωλύσιον 600,000 δρ. περίπου. Ἀλλὰ παρῆλθεν ἤδη ὁ Ἰανουάριος· ὑποθέτω δὲ, ὅτι θὰ παρέλθῃ τοὐλάχιστον καὶ ἡ πρώτη τριμηνία τοῦ ἔτους, μέχρις οὗ πραγματοποιηθῶσιν αἱ ἐλπίδες αὗται τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ ὅλου ποσοῦ τοῦ 1,600,000 δραχ. αἱ 400,000, αἵτινες ἀναλογοῦσιν εἰς τὴν πρώτην τριμηνίαν, οὕτω δὲ αἱ πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ, τοῦ πληρονομένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, διὰ τὸ ἔτος 1889 προσδοκίαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι ἀνώτεραι τοῦ 1,200,000 δρ. Ἀλλ’ ἤκουσα, Κύριοι, χθὲς εὐχαρίστως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν λέγοντα, ὅτι, ἂν πραγματοποιηθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἐξίσωσις ἐν τῇ διαφορᾷ τοῦ νομίσματος. Ἔλεγε μάλιστα, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ προμηθευθῇ 60,000,000, ἅτινα δὲν θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν Προϋπολογισμὸν μὲ ποσὸν ἀνώτερον τῶν 3,600,000 κατ’ ἔτος. Οὕτω δὲ δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀπαλλαγῶμεν δὲ ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος, ἣν πληρόνει τὸ Κράτος κατ’ ἔτος, καὶ ἥτις ἀνέρχεται διὰ τὸ 1889 εἰς τὸ ποσὸν τῶν 7,000,000 περίπου. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, διατὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ, ὡς λέγει, ἔχει τὴν δύναμιν νὰ πραγματοποιήσῃ τοιοῦτο δάνειον πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν προβαίνει ἀμέσως εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ· δὲν γνωρίζω ποίους λόγους ἔχει, οἵτινες τὸν σταματῶσιν. Ἐγὼ ὅμως, κρίνων ἐκ τῶν πραγμάτων, εἶμαι θιασώτης τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρὸ παντὸς δὲ, ὅταν πρόκηται νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν πολιτῶν. Ἐὰν, Κύριοι, πραγματοποιηθῇ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δάνειον ἐξ 60,000,000 δρ. πρὸς 6%, θὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους μὲ ποσὸν 3,600,000 κατ’ ἔτος. Δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος θὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος διὰ τὸ 1889 δρ. 7,015,533. Ἀλλ’ ἐὰν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θὰ ὠφεληθῇ καὶ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον σήμερον πληρόνει, τοῦ 1%, εἰς τὰς Τραπέζας διὰ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι δρ. 770,000, δὲν περιλαμβάνω δὲ καὶ τὸ ποσὸν τῶν κερματικῶν γραμματίων, διότι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δύναται νὰ μὴ πληρωθῇ καίπερ αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἑπομένως τὸ ὅλον τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν δύναται τὸ Κράτος νὰ ἔχῃ, θὰ ἦναι 7,785,533· ἀλλὰ θὰ πληρόνῃ διὰ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, συγχρόνως δέ....

§48ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 60 ἑκατομμύρια μόνον ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας;

§49Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Φέρω τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἶπε χθὲς, ὅτι τοῦτο τὸ ποσὸν περίπου ἀπαιτεῖται, διότι, ὡς ἀνήγγειλεν, ἀπεσύρθη ἤδη τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ποσὸν 13,000,000 περίπου. Τὸ ζήτημα τοῦ ποσοῦ δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν, διότι καὶ 70,000,000 καὶ 77 ἑκατομμύρια ἂν ἀπαιτηθῶσιν, ἡ ὠφέλεια πάντοτε θὰ ἐπέλθῃ.... Θὰ πληρόνῃ ὅθεν τὸ Κράτος διὰ τόκον 3,600,000 δρ., ἀλλὰ θὰ στερηθῇ καὶ τὸ 15%, τὸ πληρονόμενον εἰς τὰ τελωνεῖα δι’ ὑπερτίμησιν μεταλλικοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 3,495,000. Ἐπίσης δὲ θὰ στερηθῇ καὶ τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος ἐκ τῶν προξενικῶν τελῶν ἐκ δρ. 115,000. Οὕτω δὲ θὰ ἐπέλθῃ μὲν ὠφέλεια ἐξ 7,785,533, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως μείωσις τῶν ἐσόδων κατὰ δραχμὰς 7,210,000, καὶ συνεπῶς θὰ ἀπομείνῃ κέρδος ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποσὸν 575,533 δρ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπραγματοποιεῖτο, ἠδύνατο νὰ διατηρηθῇ τὸ 15%, τὸ ἤδη πληρονόμενον εἰς τὰ τελωνεῖα, ὑπὸ ἄλλον τύπον, τοῦ τῶν προσθέτων ἑκατοστῶν, τὸ δὲ κέρδος καὶ πάλιν θὰ ἦτο μέγα καὶ διὰ τὸ ἐμπόριον καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν. Οὕτω δὲ ἡ ὑπὲρ τοῦ Κράτους ὠφέλεια θ’ ἀνεβιβάζετο εἰς 4,000,000, ἀλλ’ ὁποία καὶ ὁπόση ἤθελεν εἶσθαι ἡ τοῦ τόπου ὠφέλεια; Διὰ διαφορὰν συναλλάγματος πληρόνει σήμερον τὸ ἐμπόριον καὶ ὁ τόπος 60,000,000, ἴσως καὶ πλείονα. Ἐὰν ἐπήρχετο ἡ ἐξίσωσις τοῦ νομίσματος, τὰ 60 ταῦτα ἑκατομμύρια δὲν θὰ ἐπληρόνοντο, δὲν θὰ ἐπεβαρύνοντο δὲ καὶ οἱ καταναλωταί· θὰ ὠφελεῖτο ἑπομένως τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον ἀναγκάζεται νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν ποσὸν 60,000,000 περίπου λόγῳ νομισματικῆς διαφορᾶς· θὰ ὠφελοῦντο δὲ καὶ οἱ καταναλωταί, εἰς βάρος τῶν ὁποίων πίπτει ἡ διαφορὰ αὕτη. Καὶ δὲν εἶναι μόνον 60,000,000, ἅτινα ἐπιβαρύνουσι τοὺς καταναλωτάς, ἀλλ’ ἴσως 70 καὶ 75, διότι ὁ ἔμπορος, ὅταν θέτῃ εἰς κυκλοφορίαν μείζονα κεφάλαια, ζητεῖ καὶ ἐπὶ τῶν μειζόνων τούτων κεφαλαίων ἀνάλογον κέρδος. Ὅταν λοιπὸν ἦναι δυνατὴ ἡ πραγματοποίησις δανείου πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ὅταν τοσαῦτα ἦναι τὰ ἐκ ταύτης ὀφέλη, δὲν ἐννοῶ, διατὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σταματᾷ καὶ δὲν προβαίνει ἀμέσως εἰς πραγματοποίησιν τοιούτου δανείου, ὅπερ θὰ λυτρώσῃ τὴν κοινωνίαν ἀπὸ φορολογίας 25%, ἥτις ἀπόλλυται, μὴ εἰσερχομένη τοὐλάχιστον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἰδικώτερον ὅμως ἐπὶ τῶν δανείων ἔχω ἀπορίαν τινὰ, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὲ ἐξαγάγῃ. Μεταξὺ τῶν δανείων τοῦ δημοσίου χρέους βλέπω καὶ τὸ δάνειον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλὰ τὸ δάνειον τοῦτο ἀνήκει εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, κατηρτίσθη δ’ ἐπ’ ὀνόματι αὐτοῦ, διὰ δὲ τοῦ νόμου τοῦ 1882 κέκτηται τὸ δικαίωμα ἡ Τράπεζα, εἰς ἣν κατατίθενται τὰ ἐκ τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων ἔσοδα, νὰ κρατῇ τὸ ἀνάλογον ποσὸν ἐκ τῶν εἰσπράξεων ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας πρὸς πληρωμὴν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου ἐκείνου. Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ ἐννοήσω, ἐκτὸς ἐὰν ἐπῆλθεν ἄλλη τις μεταβολή, ἣν ἀγνοῶ, πῶς μεταξὺ τῶν δανείων τοῦ δημοσίου χρέους ἐμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ δάνειον τοῦτο τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἑπομένως, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ἀποτελουμένου ἐκ ποσοῦ 45,364,921, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κατὰ τὸ ἔτος 1889 οἰκονομίας ἐπὶ ποσοῦ ἀνωτέρου τῶν 1,200,000 δρ. καὶ ἂν ἔτι πραγματοποιηθῶσιν αἱ τῆς Κυβερνήσεως ἐλπίδες. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου μέρους τῆς γενικῆς διοικήσεως προϋπολογίζονται δαπάναι ἐκ δραχμῶν 37,972,676. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι, ὅπως κατὰ τὸ 1887, οὕτω καὶ κατὰ τὸ 1889 θ’ ἀφήσῃ ἀδιαθέτους πιστώσεις. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1889 ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐκανόνισε ταύτας εἰς τρόπον, μὴ ἐπιτρέποντα οὐδένα περιορισμὸν τῶν πιστώσεων. Διὰ τὸ 1887, Κύριοι, ἐδόθησαν διά τε τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ Β. Διαταγμάτων πιστώσεις, ἐν συνόλῳ ἀνερχόμεναι εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 41,165,374· ἤτοι:

Ἐκ τῶν πιστώσεων δὲ τούτων ἐδαπανήθησαν 36,682,680 ἤτοι:

Ἤτοι ἐν ὅλῳ ἐδαπανήθη ποσὸν 36,682,680 δρ. Ἀλλὰ διὰ τὸ 1889 ληφθεισῶν ὑπ’ ὄψει τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας ἐζητήθησαν πιστώσεις οὐχὶ πλέον διὰ 41,165,374 δραχμάς, ἀλλὰ διὰ 37,672,676, ἤτοι διὰ ποσὸν ἀνώτερον τοῦ δαπανηθέντος κατὰ τὸ ἔτος 1887 μόνον κατὰ 1,000,000 περίπου. Ἑπομένως κατὰ 1,000,000 μόνον ζητεῖται ἀνωτέρα πίστωσις τῶν δαπανηθέντων διὰ τὸ 1887 ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ἂν ὅθεν πραγματοποιηθῇ περιορισμός τις εἰς τὰς δαπάνας, μὴ διάθεσις δηλ. πιστώσεων, αἱ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν δύνανται νὰ ὑπερβαίνωσι τὸ ποσὸν τοῦ 1,000,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1887, Κύριοι, ὡς γνωστόν, εἶχεν ἀναβληθῆ ἡ πρόσκλησις τῶν κληρωτῶν τοῦ ἔτους ἐκείνου. Ἑπομένως ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐπεβαρύνθη μὲ τὴν δαπάνην ταύτην· ἀλλὰ διὰ τὸ 1889 θὰ ἐπαναληφθῇ τὸ αὐτό; Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τότε ἐδαπάνησε ποσὸν 15,794,426· ἀλλὰ τὸ αὐτὸ ποσὸν θὰ δαπανήσῃ καὶ κατὰ τὸ 1889, ἀφοῦ δὲν ἀνεβλήθη οὐδὲ θὰ ἀναβληθῇ ἡ κατάταξις τῶν κληρωτῶν; Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι, ὅπως ἀναγράφονται αἱ πιστώσεις διὰ τὸ 1889, οὐδεμία θὰ ἐπέλθῃ διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν πραγματοποιηθησομένων. Εὔχομαι δὲ μάλιστα νὰ περιορισθῶσιν αἱ δαπάναι εἰς τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, νὰ μὴ παρασταθῇ δ’ ἀνάγκη αὐξήσεως αὐτῶν. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐλπίδα τινὰ μεταξὺ τῶν δαπανηθησομένων διὰ τὸ 1889 καὶ τῶν δαπανηθέντων διὰ τὸ 1887, δὲν δύναται ἡ ἐλπὶς αὕτη νὰ ὑπερβῇ τὸ 1,000,000. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν διαφόρους ἐκτάκτους πιστώσεις, αἵτινες θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889. Δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν αἱ πιστώσεις αὗται νὰ μὴ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ πῶς, ἐνῷ ἔτι δὲν ἐψηφίσαμεν τὸν Προϋπολογισμόν, εἰσήχθησαν ἐν ἰδιαιτέροις νομοσχεδίοις, ὡς μὴ ἀποτελοῦσαι δῆθεν μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889. Καὶ ἄν, προκειμένου περὶ πιστώσεων ἑκατομμυρίων διὰ κατασκευὴν δημοσίων ἔργων, δύνηται ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ θεωρηθῇ ὀρθὴ καὶ δεδικαιολογημένη, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγγράφωνται ἐν τοῖς τακτικοῖς Προϋπολογισμοῖς, ἀφοῦ ἐγγράφονται ἐν αὐτῷ οἱ τόκοι τῶν ποσῶν τούτων, δὲν γνωρίζω, πῶς δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ μὴ ἀναγραφὴ ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ δαπανῶν, αἵτινες οὐδὲ ὑπὸ εἰδικῶν πόρων καλύπτονται, εἶναι δὲ μικραὶ καὶ ἀνάξιαι σπουδαίου λόγου. Καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἤκουσα αὐτοῦ, λέγοντος κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ ἀμφισβήτησις, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πίστωσιν τῶν 250,000 δραχμῶν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Παγκοσμίῳ Ἐκθέσει· ἀλλ’ ἐν τούτοις, μολονότι νομίζει, ὅτι δύναται νὰ γεννηθῇ ἀμφισβήτησις, δὲν τὴν ἀναγράφει καὶ δὲν τὴν περιλαμβάνει ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ 1889. Ἀλλὰ καὶ ἄν, Κύριοι, δὲν περιελήφθησαν αἱ πιστώσεις αὗται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων, νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ περιληφθῶσι κατόπιν ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ αὐτῶν; δὲν θ’ ἀναγραφῶσιν ἐν αὐτῷ τὰ δαπανηθέντα; Ἑπομένως ἰδοὺ ἀμέσως, ὅτι ἐπέρχεται διαφορὰ ἐπὶ τῶν ἀναγραφομένων πιστώσεων ἐκ δρ. 680,000 περίπου. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας προϋπολογίζεται δαπάνη ἐξ 7,654,200 δραχμῶν. Διὰ τὸ 1887 ἐχορηγήθη πίστωσις ἐκ δρ. 6,922,168, ἐξ ὧν ἐδαπανήθησαν 5,608,304, ἔμεινε δὲ ἀδιάθετος πίστωσις ἐκ δρ. 1,314,054, ἕνεκα τῆς μὴ ἐγκαίρου λειτουργίας διαφόρων νόμων, ὡς τοῦ καπνοῦ καὶ ἄλλων τινῶν. Διὰ δὲ τὸ 1888 ἐχορηγήθησαν πιστώσεις 7,983,820, ἤτοι ἀνώτεραι τῆς τοῦ 1887 κατὰ δραχ. 1,061,452. Ἡ ἐπὶ πλέον δὲ αὕτη διαφορὰ προῆλθε κυρίως ἐξ αὐξήσεως τῶν διὰ τὸ προσωπικὸν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τελωνείων δαπανῶν κατὰ δραχ. 211,000. Ἐκ τῶν διὰ τὸ ὑλικὸν καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Σφραγιστηρίου κατὰ δρ. 120,000. Διὰ τὰς ἀποδοχὰς τοῦ χαρτοσήμου κατὰ δρ. 100,000. Διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ σιγαροχάρτου κατὰ δραχ. 185,000. Διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ ζύθων καὶ ποτῶν κατὰ δρ. 180,000. Δι’ ἔξοδα ὑπηρεσίας ἁλάτων κατὰ δραχ. 129,005, καὶ διά τινας ἄλλας μικρῶν ποσῶν. Διὰ τὸ 1889, ἀφοῦ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς πείρας ἐγένετο γνωστὸν, ποῖαι ἔσονται αἱ ἀπολύτως ἀναγκαῖαι δαπάναι, ἀνεγράφη πίστωσις ἐκ δρ. 7,654,200, ἤτοι κατωτέρα τῆς τοῦ 1888 κατὰ δρ. 329,620· ἰδίως δὲ ηὔξησε τὸ ποσὸν τῶν ποσοστῶν τῶν εἰσπράξεων ἐν γένει, καὶ τοῦ χαρτοσήμου ἰδίᾳ, κατὰ δραχ. 275,000· ὡς ἐπίσης καὶ τὰ δι’ ἐπισκευὴν τῶν ἁλυκῶν, αἵτινες ἔχουσιν ἀνάγκην τοιαύτης, κατὰ δραχ. 80,000. Ἐὰν δὲ τὸ ἐν περίπου ἑκατομμύριον τοῦτο προστεθῇ εἰς τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1887 ἐκ δρ. 5,608,304, δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὡς ἀσφαλῶς δαπανηθησόμενον διὰ τὸ 1889 ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου τῶν ἐξόδων, ποσὸν ἐκ δρ. 6,600,000 περίπου. Ἑπομένως καὶ ἐπὶ τοῦ τρίτου τούτου μέρους, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία τις, μὴ διάθεσις δηλ. πιστώσεως, ἡ ἐλπὶς δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τοῦ 1,000,000. Ἀλλ’ ἐλησμόνησα, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι ἐψηφίσαμεν χθὲς καὶ τὸ λαχειοφόρον δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος μὲ τόκον 520,000 δραχ. ἐτησίως. Ἑπομένως καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅθεν 680,000 ἐκ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, αἵτινες πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσθησαν, καὶ 520,000 δραχ. διὰ τὰ βάρη τοῦ λαχειοφόρου δανείου, ἀποτελοῦσι ποσὸν ἐξ 1,200,000 δρ. ἐν συνόλῳ, ὅπερ δέον νὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔξοδα. Τί ἀνεῦρον δὲ, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι ἔχομεν ἐλπίδα νὰ οἰκονομήσωμεν ἐκ τῶν ἐξόδων τοῦ 1889, ἐκ τῶν διαφόρων κεφαλαίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἐκ μὲν τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους οὐχὶ ἀνώτερον ποσὸν τοῦ 1,200,000 δραχ. Ἐκ δὲ τοῦ κεφαλαίου τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας οὐχὶ ἀνώτερον ποσὸν τοῦ 1,000,000. Ἐκ τοῦ τρίτου δὲ κεφαλαίου, τῆς διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας, ἐπίσης ποσὸν οὐχὶ ἀνώτερον τοῦ 1,000,000, ἤτοι ἐν συνόλῳ αἱ περὶ ἀδιαθέτων πιστώσεων προσδοκίαι τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν τῶν 3,200,000. Ἀλλ’ ἔχομεν ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ 1889 πίστωσιν ἐξ 1,200,000, προερχομένην ἐκ τῆς εἰδικῆς πιστώσεως τῶν 680,000 δραχ. καὶ τῶν 520,000 τοῦ λαχειοφόρου δανείου, οὕτω δὲ πᾶσαι αἱ ἐλπίδες πρὸς μὴ διάθεσιν τῶν πιστώσεων δὲν δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν τῶν 2,000,000. Ἤδη ἀπομένει τὸ 4ον μέρος τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπερ ἀποτελεῖται ἐκ δαπανῶν, ἐφ’ ὧν περιορισμὸς τῶν πιστώσεων δὲν εἶναι δυνατὸς, τοὐναντίον, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, θέλει καταστῆ ἀναπόφευκτος ἡ ὑπέρβασις αὐτῶν κατὰ 2 περίπου ἑκατομμύρια. Οὕτω δὲ παρέρχεται ἀνεπιστρεπτεὶ καὶ ἡ τελευταία αὕτη ἐλπὶς τῆς οἰκονομίας τῶν δύο ἑκατομμυρίων, ἅτινα, ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀμυδρά τις ἐλπὶς, ὅτι ἤθελον ἴσως οἰκονομηθῆ ἐκ τῶν δαπανῶν τῶν τριῶν πρώτων μερῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου προϋπολογίζεται δαπάνη ἐκ δρ. 5,718,640. Διὰ τὸ ἔτος 1887 εἶχον χορηγηθῆ πιστώσεις διὰ ποσὸν δραχ. 4,636,254, ἐδαπανήθησαν δὲ 4,490,963. Ἀλλὰ τότε δὲν περιελαμβάνοντο ἐν τῷ μέρει τούτῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ὑπὲρ τῶν δήμων εἰσπραττόμενα, ὡς καὶ τὰ τῶν ὀφειλομένων διὰ διεθνῆ τηλεγραφικὰ τέλη. Διὰ τὸ 1889 ὅθεν ἐν τῷ μέρει τούτῳ περιλαμβάνονται τὰ ἑξῆς κεφάλαια. Δι’ ἀποζημιώσεις δραχ. 270,000. Διὰ τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἐδαπανήθησαν τῷ 1887 δραχμαὶ 193,641. Δι’ ἐπιστροφὰς χρημάτων 140,500. Τῷ 1887 ἐδαπανήθησαν 166,556. Διὰ ποσοστὰ ὁδοποιΐας, ὡς προεῖπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, προϋπολογίζεται ποσὸν ἐκ 4 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐν ᾧ ἡ Κυβέρνησις ὡς ἔσοδον ἀποδοτέον ἀνέγραψε 5,700,000, ἤτοι περιώρισε τὸ ἔξοδον κατὰ 1,700,000. Ἀλλ’ ἀναποφεύκτως θὰ συμβῇ ἓν ἐκ τῶν δύο, ἢ θὰ εἰσπραχθῇ τὸ ποσὸν τῶν 5,700,000, καὶ τότε τὸ Δημόσιον εἶναι ὑπόχρεων ν’ ἀποδώσῃ αὐτὸ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἢ δὲν θὰ εἰσπραχθῇ, καὶ τότε θὰ περιορισθῇ κατ’ ἴσον ποσὸν, ὅτε θὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα κατὰ 1,700,000 δραχμῶν. Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν ποσοστῶν τῶν δήμων, τῶν ὁποίων περιορίζει τὰ ἔξοδα κατὰ 232,000 δραχ. Τὰ δύο ταῦτα κεφάλαια ἀποτελοῦσι ποσὸν, ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπον, ἐκ 2,000,000 δραχμῶν, ἅτινα, προστιθέμενα εἰς τὰ ἔξοδα, ἢ ἀφαιρούμενα ἀπὸ τῶν ἐσόδων, ἐξαφανίζουσι καὶ τὴν μόνην ἀπομείνασαν ἐλπίδα, περὶ μὴ διαθέσεως πιστώσεων διὰ τὸ 1889 κατὰ 2,000,000 δραχμῶν. Ἠδύνατο, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφέρῃ σπουδαίας οἰκονομίας ἐπί τε τῶν ἐξόδων τῆς γενικῆς ὑπηρεσίας, ὡς καὶ ἐπὶ ἐκείνων τῆς ἐπιστασίας καὶ διοικήσεως. Ἠδύνατο καὶ ὤφειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ αὐτοῦ ν’ ἀναπλάσωσι τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, νὰ καταργήσωσι τὴν ἐπάρατον γραφειοκρατείαν καὶ ὑπαριθμισίαν, ν’ ἁπλοποιήσωσι δ’ οὕτω τὴν ὑπηρεσίαν, καθιστῶντες αὐτὴν οἰκονομικήν. Ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἔργον ἤθελεν εἶσθαι λίαν ἐπίπονον, ἀσύμφορον δ’ ἴσως εἰς τὴν σημερινὴν πολιτικὴν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀρέσκονται νὰ ἀποκαλῶνται ὑπὸ τῶν περιστοιχιζόντων αὐτοὺς κολάκων ἀναμορφωταὶ καὶ ἄλλοι Βίσμαρκ, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀνέχωνται νὰ κρατῶσιν εἰς χεῖρας αὐτῶν τὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη, χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ παράσχωσιν εἰς τὴν πατρίδα των τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Καὶ ἂν σεῖς, οἵτινες ἐπὶ ἑπταετίαν ἤδη διοικεῖτε τὸν τόπον, καὶ οἵτινες ἑκατοντάδας νόμων κατεσκευάσατε, δὲν ἠδυνήθητε νὰ εἰσαγάγητε σύστημα διοικήσεως, ἀνάλογον πρὸς τὰ οἰκονομικὰ μέσα τοῦ Κράτους, τίνες ἄλλοι θὰ εὐτυχήσωσι νὰ μείνωσιν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐν τῇ ἀρχῇ, ὥστε νὰ μὴ ἀπελπισθῇ ὁ λαὸς περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ; Ἀλλ’ ἔσχετε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ὅπως κατασκευάσητε νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ ἀφαιρῆτε δικαιώματα ἐκ τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ μεταβιβάζητε ταῦτα εἰς ἄλλα κατώτερα Δικαστήρια, διότι ὁ Πρόεδρος αὐτοῦ, ὁ ἐπὶ τεσσαρακοντίαν ὑπηρετῶν ὡς δικαστικὸς λειτουργὸς, συνέπεσε νὰ καλῆται Δηλιγιάννης! Καὶ ἴσως χοροπηδᾷ ἐκ τῆς χαρᾶς του, διὰ τὸ σοβαρὸν τοῦτο ἔργον του, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός! Ἀλλὰ μήπως δὲν τὸν ἐνθυμῆσθε χοροπηδῶντα ἐντεῦθεν, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε ὡμολόγει, ὅτι παρέδωκεν εἰς τὸ ὅμορον Κράτος, παρὰ τὴν ἔννοιαν καὶ τὰς διατάξεις τῶν συνθηκῶν, τοὺς δύο δυστυχεῖς ἐκείνους Τούρκους, οἵτινες κατέφυγον εἰς τὴν ἡμετέραν γῆν, καὶ μάλιστα ἔσπευσε νὰ τοὺς παραδώσῃ πρὶν ἔτι οὗτοι ζητηθῶσιν ἐπισήμως ὑπὸ τοῦ Τούρκου Πρεσβευτοῦ; Καὶ ὅμως ὁ Πασχίδης καὶ ὁ Φιλιππίδης σήπονται ἐν ταῖς φυλακαῖς τῆς Κωνσταντινουπόλεως! Ἰδοὺ δ’ ἐν συνόψει ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ περὶ δικαιοσύνης, ἥτις ἀναντιῤῥήτως χωλαίνει, ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς; ἐφρόντισε ν’ ἀνεύρῃ τὰ αἴτια τοῦ κακοῦ; Τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν τὸν θεωρεῖ παραγαγόντα ἀγαθοὺς καρπούς, ἢ τοὐναντίον ὡς περιορίσαντα τὴν εἰσαγωγὴν τῶν βουλομένων νὰ ἀκολουθήσωσι τὸ δικαστικὸν στάδιον ἐντὸς στενοῦ κύκλου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ἐξέλθῃ ὁ Ὑπουργός; Καὶ ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω τὴν περὶ τούτου γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι τὸν νόμον τοῦτον θεωρῶ ὡς τὴν ῥίζαν τῆς κακῆς ποιότητος μεγίστου μέρους τοῦ προσωπικοῦ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, διότι φρονῶ, ὅτι, ἵνα διορισθῇ τις δικαστής, δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐπιτύχῃ ὁπωσδήποτε εἴς τινα διαγωνισμόν, ἀλλὰ πρὸ πάντων πρέπει νὰ κέκτηται τὰ ἠθικὰ προσόντα τῆς ἀξιοπρεπείας, τῆς ἀκεραιότητος, τῆς αὐστηρότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας. Ἀλλὰ μὲ τὸν λειτουργοῦντα νόμον αἱ χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ δεσμεύονται, δὲν δύναται δὲ οὗτος νὰ ἐκτείνῃ αὐτὰς πέραν τοῦ ἐνώπιόν του καταλόγου, ὅπως ἐκλέξῃ τὸν κατάλληλον κατὰ τὴν γνώμην του, οὕτω δ’ ἀποκλείονται ἐκ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου ἄνδρες, κεκτημένοι καὶ πεῖραν δικηγορικὴν μακρὰν καὶ ὑπόληψιν ἀγαθὴν, ἀλλ’ οἵτινες, καὶ δικαίως, δὲν δύνανται νὰ συγκατανεύσωσι νὰ ὑποβάλλωνται εἰς συναγωνισμοῦ, ἐτησίως ἐπαναλαμβανομένους. Τὸ εἰρηνοδικειακὸν σύστημα, τὸ λειτουργοῦν παρ’ ὑμῖν, τὸ θεωρεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς ἀνεπίδεκτον βελτιώσεως καὶ τροποποιήσεως; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Εἰρηνοδίκου, ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἀνέθηκε τὴν ἐκδίκασιν ὑψίστων συμφερόντων τῶν πολιτῶν, ἤθελεν εἶσθαι ἀναποφεύκτως ἀναγκαῖον νὰ ἐξομοιωθῇ ἡ θέσις αὐτοῦ μὲ τὴν τοῦ Πρωτοδίκου, ὑποχρεωμένου οὕτω νὰ ὑπηρετήσῃ ἐπὶ 1 ἢ 2 ἔτη ἐν τῇ εἰρηνοδικειακῇ ὑπηρεσίᾳ, ὅπως ἀποκτήσῃ δικαίωμα πρὸς προβιβασμόν. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πῶς τότε θὰ εἶχε τὴν εὐχαρίστησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νὰ διατηρῇ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τὸν Εἰρηνοδίκην π. χ. Ἀραχώβης, τὸν τέσσαρα μὲν βουλεύματα παραπεμπτικὰ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ τὸ Κακουργιοδικεῖον ἀγογγύστως ἐπὶ τῶν ἑαυτοῦ ὤμων φέροντα, εἰκοσάδα δὲ ἄλλων καταγγελιῶν ἐπὶ διαφόροις ἀξιοποίνοις πράξεσι; Δὲν νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, ἀντὶ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τῆς παρὰ Πλημμελειοδίκαις διαδικασίας, ἥτις καὶ δαπανηρὰ καὶ ἥκιστα συντελοῦσα εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας τυγχάνει, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον, ἂν ἀπεδέχετο τὸ ἀγγλικὸν σύστημα τῶν μεταβατικῶν λεγομένων Δικαστηρίων, ἅτινα, ἀποτελούμενα ἐκ δύο δικαστῶν καὶ τοῦ κατὰ τόπους Εἰρηνοδίκου, μεταβαίνοντα δ’ ἐπὶ τόπου καθ’ ὡρισμένας ἐποχάς, θὰ ἐξεδίκαζον πάντα τὰ ἐκκρεμῆ πλημμελήματα, καὶ θὰ ἐξεύρισκον τὴν ἀλήθειαν, ἀπαλλάσσοντα οὕτω καὶ τοὺς δυστυχεῖς μάρτυρας ἀπὸ τῆς διαρκοῦς μετακινήσεως, πρὸς βλάβην τῶν συμφερόντων καὶ αὐτῶν καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου; Ἀλλὰ δὲν φρονεῖ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀνυψωθῇ σπουδαίως καὶ τὸ ἀξίωμα τῶν ἀνακριτῶν; δὲν ἔπρεπε τοιούτους νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἐπιλέκτους τοῦ δικαστικοῦ κλάδου; Θὰ μοὶ εἴπῃ ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἐψηφίσθη νόμος, δι’ οὗ αὐξάνεται ἡ ἀντιμισθία αὐτῶν κατὰ 50 δραχμάς. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θεωρῶ τοῦτο σπουδαῖον, ἂν δὲν αὐξήσῃ ἡ μισθοδοσία αὐτῶν εἰς 500 ἢ 600 δραχμὰς, δὲν γίνηται δὲ καὶ ἡ ἐκλογὴ τῶν καταλληλοτέρων. Ἀλλ’ ἐὰν περὶ τούτου διάφορον ἔχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης γνώμην, δὲν ἔσχε τουλάχιστον τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ὅπως εἰσαγάγῃ εἰς τὴν μελέτην τῆς Βουλῆς τὸν ἐπὶ τοσοῦτον ποθούμενον Κώδικα, πρὸς ἁπλοποίησιν τῆς νομοθεσίας; Ἀλλὰ τότε δὲν θὰ ἐβλέπομεν σήμερον ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις ἐπὶ ἀγωγῶν, ἐγερθεισῶν κατὰ τὸ ἔτος 1874! Ἀλλὰ περὶ τοῦ δικηγορικοῦ σώματος ἔλαβε πρόνοιάν τινα; εἰσήγαγε νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ καταρτίσῃ τὸ δικηγορικὸν σῶμα εἰς σωματεῖον, διεπόμενον ὑπὸ Κανονισμοῦ ἰδίου, ὡς γίνεται εἰς πάντα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη; Καὶ τοῦτο τὸ ἐζήτησεν ὁ Σύλλογος τῶν δικηγόρων, καὶ ἐγένετο μακρὸς λόγος ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, καὶ πρὸς αὐτὸν δὲ τὸν Ὑπουργὸν ἀπηυθύνθησαν τὰ μέλη αὐτοῦ, παρακαλοῦντα αὐτὸν νὰ εἰσαγάγῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τέλος πάντων δὲν νομίζει, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον, νὰ φροντίσῃ περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικῶν καταστημάτων; Ἐν τῇ Πρωτευούσῃ δι’ ἐνοίκια δικαστικῶν καταστημάτων πληρόνει τὸ Δημόσιον ἐτησίως 46,000 δραχμῶν. Ἂν ὑπολογίσητε καὶ τὰ πληρονόμενα ἐνοίκια ὑπὸ τῶν Συμβολαιογράφων, τῶν δικαστικῶν κλητήρων, καὶ τῶν Ὑποθηκοφυλακείων, ἅτινα πρέπει νὰ τυγχάνωσι συγκεντρωμένα ἐν τῷ δικαστικῷ μεγάρῳ, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι δύναται νὰ ἀποτελεσθῇ ποσὸν ἐξ 90,000 δραχμῶν, δι’ οὗ εὐχερῶς θὰ ἐξευρεθῇ δάνειον 1,500,000 πρὸς ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου, ὅπερ μετὰ τινας δεκάδας ἐτῶν ἤθελε περιέλθει εἰς τὴν πλήρη κυριότητα τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἴσως νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἀπονέμεται κάλλιον ἐντὸς τρωγλῶν! Ἀλλὰ περὶ φυλακῶν ποίαν ἔλαβε πρόνοιαν; Δὲν νομίζει, ὅτι εἶναι καιρὸς, ν’ ἀποδεχθῇ ἕτερον σύστημα φυλακῶν; ὅτι οἱ φορολογούμενοι, ἐξ ὧν εἰσπράττει τὸ Κράτος 100,000,000, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτῶσι, τοὐλάχιστον, ὅπως τὰ τέκνα αὐτῶν, οἱ ἀδελφοὶ αὐτῶν, μὴ σήπωνται καὶ διεφθείρωνται ἐντὸς τῶν σημερινῶν φυλακῶν; Ἀλλ’ ἐὰν ἦτο τὴν στιγμὴν ταύτην ἐνταῦθα ὁ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς, ἤθελε μὲ ἀγριοκυττάξει, καὶ ἤθελε μοί εἴπει: «τί λέγεις; Ἐγὼ δὲν ἔλαβον οὐδεμίαν πρόνοιαν περὶ τοῦ κλήρου, περὶ τοῦ Πανεπιστημίου, περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἀνήγειρα καταστήματα δημοτικῶν σχολείων σύμφωνα πρὸς τοὺς κανόνας τῆς ὑγιεινῆς, διότι μοῦ χρειάζονται 300,000», ὡς ἔλεγεν ἐντεῦθεν πρό τινων ἡμερῶν, «καὶ σεῖς θέλετε νὰ βελτιωθῇ ὁ κλάδος τῆς δικαιοσύνης, διὰ τὸν ὁποῖον ἀπαιτοῦνται ἑκατομμύρια;» Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι Ὑπουργοὶ, δὲν δύνασθε νὰ δαπανήσητε διὰ τὰ τοιαῦτα ἐθνωφελῆ καὶ ἐπείγοντα ἔργα, νομίζετε, ὅτι εἶσθε δεδικαιολογημένοι, δαπανῶντες 30,000,000 διὰ ναυπήγησιν θωρηκτῶν, καὶ 25,000,000 διὰ κατασκευὴν σιδηροδρόμου, τοῦ ὁποίου ἡ πραγματικὴ ἀξία, ὡς ἀπεδείχθη, δὲν εἶναι ἀνωτέρα τῶν 15,000,000; Ἀλλὰ τότε θὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός: νομίζεις, ὅτι ἐσκέφθην νὰ ναυπηγήσω πλοῖα καὶ νὰ κατασκευάσω σιδηρόδρομον; Ἐγὼ ἤθελον νὰ δανεισθῶ, καὶ οἱ δανεισταί μοὶ εἶπον: «ἵνα σὲ δανείσωμεν, πρέπει νὰ κατασκευάσῃς πλοῖα, ἀξίας τόσων ἑκατομμυρίων, εἰς ὡρισμένον κατάστημα· διότι, ἂν θέλῃς σὺ νὰ ἐπιδειχθῇς, ὅτι συνομολογεῖς δάνειον ἐπὶ μετρίῳ τόκῳ καὶ ἄνευ jouissance, νομίζεις ὅτι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὸ αὐτὸ συμφέρον»; Καὶ θὰ μοὶ εἴπῃ ἐπίσης: νομίζεις, ὅτι ἐπεθύμουν νὰ κατασκευάσω τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τοσοῦτον μεγάλῃ τιμῇ; Ἐγὼ ἤθελα νὰ προμηθευθῶ 10,000,000 φρ. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, παρ’ ὧν ἐζήτησα ταῦτα, μὲ ὑπεχρέωσαν νὰ τοῖς παραχωρήσω τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον ἐπὶ τοιαύτῃ τιμῇ, ἵνα δυνηθῶσι νὰ μοὶ οἰκονομήσωσι τὰ 10,000,000. Ἀλλὰ μήπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ ἄλλων τοὐλάχιστον ζητημάτων ἔδωκε πρῶτος τὸ παράδειγμα τῆς βελτιώσεως τῆς διοικήσεως καὶ νομοθεσίας, ἵνα φιλοτιμηθῶσι καὶ οἱ λοιποὶ Ὑπουργοί του νὰ πράξωσιν ἀγαθόν τι ὑπὲρ τοῦ τόπου; Πολὺς καὶ μακρὸς ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως τῶν δασῶν· καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνωμολόγησε τὴν ἀνάγκην τῆς λήψεως ταχυτάτων μέτρων, πρὸς σωτηρίαν αὐτῶν, ἠναγκάσθη μάλιστα νὰ ἀναγγείλῃ, ὅτι παρασκευάζει ἡ ὑπηρεσία νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἰσαγάγει εἰς τὴν μελέτην τῆς Βουλῆς. Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι μὲν, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον παρ’ ἡμῖν νὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ δάση ἀπὸ τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους διατρέχουσιν, ἀλλ’ ἡ σημερινὴ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε, οἱονδήποτε ἄλλο μέτρον καὶ ἂν ἐλαμβάνετο, ἤθελεν ἀναντιῤῥήτως εἶσθαι καλλίτερον τοῦ ὑπάρχοντος. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐῤῥίφθη καὶ ἡ ἰδέα τῆς διαθέσεως τῶν δασῶν εἰς ἰδιώτας, ὑπεστηρίχθη δ’ αὕτη σπουδαίως, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον παρ’ ἡμῖν, ὅτι τὰ ἰδιωτικὰ δάση διατηροῦνται ἀσφαλέστερον, καὶ ἀπόδειξις ἡ Μεγαρὶς, ἥτις ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ προσβλέπει εἰς τὰ ἀνήκοντα εἰς αὐτὴν δάση. Ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἰδέαν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργός; Καταλείπων, Κύριοι, τὸ βῆμα, ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν καθημένων ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ, (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ὅπως τέλος θέσωσι φραγμὸν εἰς τὴν ἄνευ ὁρίων ὑποστήριξιν τοῦ Ὑπουργείου· διότι, παρασυρόμενοι ὑπὸ τῆς ἐπιτηδειότητος τοῦ ἡγέτου αὐτῶν, λησμονοῦσιν, ὅτι τῇ συνναῤῥωγῇ αὐτῶν καθ’ ἑκάστην τραυματίζονται καὶ οἱ νόμοι καὶ τὸ Σύνταγμα. Εἰς δὲ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ὑπενθυμίζω, ὅτι δὲν εἶναι πλέον ὁ Χαρίλαος Τρικούπης τοῦ 1875, ὅστις ἀπεσκοράκιζε τὸν Γενικὸν αὑτοῦ Γραμματέα καὶ ἐπιστήθιον φίλον, διότι οὗτος ἔδωκεν ὑποσχέσεις τινὰς περὶ κυβερνητικῆς ὑποστηρίξεως εἰς ὑποψηφίους, μέλλοντας νὰ ἐκτεθῶσι κατὰ τὰς τότε ἐνεργουμένας ἐκλογάς. Δὲν εἶναι ὁ Χαρίλαος Τρικούπης τοῦ 1880, ὅστις περιεφρόνει τὴν ἐξουσίαν, διότι δὲν ἤθελε νὰ ἀνοίξῃ τὰς ὑπουργικὰς πύλας εἰς τὴν συναλλαγήν· ἀλλ’ εἶναι ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1889, ὅστις μετὰ προθυμίας διορίζει Νομάρχας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος ἠρνεῖτο νὰ διορίσῃ Ἐπάρχους, καὶ ὅστις προσέλαβεν ἄλλοτε Ὑπουργὸν ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ αὐτὸς ἀείμνηστος πολιτικὸς ἀνὴρ ἠρνεῖτο ν’ ἀπονείμῃ τὸ μικρότερον τῶν παρασήμων. Ὅτι εἶναι τέλος ὁ φίλαρχος Πρωθυπουργὸς τοῦ 1889, ὁ ὁποῖος, ὅταν μετ’ ὀλίγον ἐνεργηθῶσιν αἱ Βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ, θὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς πολίτας νὰ κόψωσι τὰ τηλεγραφικὰ σύρματα, ἵνα ἐμποδίσωσι τοὺς Ὑπουργούς του νὰ συνδιαλέγωνται τρυφερῶς μετὰ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς καταδίκων!

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τὸν λόγον;

§51ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον.

§52ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἶναι ἐνωρὶς ἀκόμη.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ν’ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§55ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εἶναι ἀκόμη 8η ὥρα.

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἦναι ἀνάγκη, φέρομεν πρότασιν ἀναβολῆς.

§57ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Οἱοσδήποτε λάβῃ τὸν λόγον, θὰ ἐξακολουθήσῃ δύο ὥρας τοὐλάχιστον, ὥστε δὲν ὑπάρχει καιρὸς ἀπόψε.

§58ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὁμιλήσατε.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν μὲ μονολόγους.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ἐκτιμῶμεν τὴν ἀξίαν τῶν λεγομένων, καὶ θ’ ἀπαντήσωμεν.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προτείνομεν πρότασιν ἀναβολῆς.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἁπλῆ ἐγένετο ἀνταλλαγὴ ἰδεῶν, πρὸς μόρφωσιν γνώμης περὶ τοῦ θέματος, οὐδόλως ὅμως προτιθέμεθα, ἐὰν ἐπιμένωσί τινες εἰς τὴν ἀναβολὴν, ν’ ἀρνηθῶμεν ταύτην.

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. ἐξ Ἄργους Βουλευτὴς, μέλλων ν’ ἀγορεύσῃ, ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ ἀγόρευσίς του θὰ παραταθῇ ἐπὶ δύο ὥρας, ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ διακόψῃ τὴν ἀγόρευσίν του, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μετὰ τὴν 9ην ὥραν οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ νὰ τὸν ἀκούσῃ, ζητεῖ τὴν ἀναβολήν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.