1888.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41.

Τῆς 19 Δεκεμβρίου 1888

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πατρῶν «Ἑρμῆς», δι’ ἐκτεταμένου ὑπομνήματος αὑτοῦ, ἐκθέτει τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα νομίζει συντελεστικὰ διὰ τὴν εὐρυτέραν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος.

§2ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνει διάφορα μέτρα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τῆς ἀναφορᾶς δὲ ταύτης ἀντίγραφον στέλλει καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§4ΤΙΝΕΣ. Νὰ διανεμηθῇ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 188). Ὁ Χρῆστος Καλφιώτης προτείνει νὰ ὑπαχθῶσιν οἱ Καθηγηταί, οἱ Ἑλληνοδιδάσκαλοι καὶ οἱ Δημοδιδάσκαλοι εἰς τὸν περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων νόμον. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.

§6ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον ζητήσει προχθὲς τὸν λόγον, ὅτε ἠγόρευεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας, διότι εἶχε παρεντεθῇ ζήτημά τι σπουδαιότατον. Εἶχε παρεντεθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τῆς γνωστῆς ὑποθέσεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ συναδέλφου κ. Λεβίδου. Καὶ ὅμως ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅτι οὐχὶ κυρίως εἶχε παρεντεθῇ, διότι ἠδύνατο νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἡ ἀγόρευσίς μου εἶχε λήξει, οὐδεμίαν δὲ εἶχον δυσκολίαν νὰ συντομεύσω τὴν ἀγόρευσίν μου. Τοσούτῳ μάλιστα εἰς τοῦτο προέβησαν, ὥστε, ὅτε ἠγόρευον, ἀπευθύνθην πρὸς αὐτὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἠρώτησα αὐτὸν κατ’ ἐπανάληψιν, μήπως ἐπιθυμῇ νὰ παύσω τὴν ὁμιλίαν μου. Ἀλλὰ παρενετέθη ζήτημά τι ἕτερον, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιφέρω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, διότι φρονῶ, ὅτι παρανόμως ἔλαβε χώραν μεταξὺ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ ἡ παρανόησις αὕτη ἔλαβε διαστάσεις καὶ ἐξετάθη καὶ εἰς τὴν δημοσιογραφίαν. Τὸ ζήτημα δὲ εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖον, κατ’ ἐμὲ, ὥστε δὲν δύναταί τις ἢ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν γνώμην του ἐπ’ αὐτοῦ, σχετικοῦ ὄντος πρὸς αὐτὴν τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Ἡ παρανόησις αὕτη ἐσχετίζετο ἀμέσως πρὸς τὴν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτοῦ κ. Λεβίδου. Ὑπετέθη, ὅτι ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, πρὸς σκοπὸν μὴ ἐμπεριεχόμενον ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ ἐπερωτήσει, ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ψηφοφορία νομοσχεδίου τινός! Βεβαίως εἰς τοῦτο ὑπῆρξε μεγίστη παρανόησις, διότι δὲν δύναται νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι Βουλευτὴς σοβαρὸς δύναται ποτὲ νὰ θεωρήσῃ ἀνεκτὸν καὶ πρὸς στιγμήν, νὰ καταγγέλληται, οὐχὶ Ὑπουργός, ἀλλὰ καὶ ἁπλοῦς ἰδιώτης, καὶ ἡ τοιαύτη καταγγελία καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις νὰ δύνανται καὶ πόῤῥωθεν νὰ σχετισθῶσι πρὸς σκοπόν τινα ἄλλον. Ἐγὼ τουλάχιστον ἀμέσως ἤθελον διαμαρτυρηθῆ, ἐὰν τοιαύτη ἰδέα ἐξεφράζετο, καὶ ἤθελον διαμαρτυρηθῆ διὰ τῆς μεγαλειτέρας ἀγανακτήσεως ἐναντίον τοιούτου χαρακτηρισμοῦ τοιαύτης ἐπερωτήσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπιτραπήτω μοι νὰ προσθέσω μίαν ἐξήγησιν, καίτοι ὅλως προσωπικὴν ὑπό τινα ἔποψιν. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀποδοκιμάζω, ἄπαγε! ἐν τῇ συνειδήσει μου οὐδὲ τοὺς εἰσηγουμένους, οὐδὲ τοὺς συζητήσαντας τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἀλλὰ διὰ λόγους εὐνοήτους δὲν ἠρεσκόμην βεβαίως νὰ συμμετάσχω τῆς συζητήσεως ταύτης, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι θὰ παρεβίαζον καθῆκον, ἐὰν δὲν ἐνόμιζον, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) οἱ δυνάμενοι τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης νὰ συζητήσωσιν ἐπαρκῶς, Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὴν πρώτην ὁμιλίαν του εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι ἐπαρχιακοί του ἀντίπαλοι δὲν κατεδέχθησαν νὰ φέρωσι τοιαύτην πρότασιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ παρατηρήσω αὐτῷ, ὅτι τὴν τοιαύτην παρατήρησιν καλλίτερον θὰ ἦτο ἐὰν τὴν ἐγκατέλειπε· διότι ἡ τοιαύτη παρατήρησις ἔφερε τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἡ σιωπή μου θὰ ἐξηγεῖτο ὡς ἀποδοκιμασία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐποιήσαντο τὴν εἰσήγησιν τῆς ὑποθέσεως καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῆς συζήτησιν. Κατόπιν δὲ, ὅτε ἔλαβε διαστάσεις ἡ συζήτησις αὕτη, μοὶ ἐγένοντο πάλιν εὔλογοι παραστάσεις παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅτι ἔτι μᾶλλον ἡ παρεξήγησις ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ, ἐὰν ἐξηκολούθουν σιωπῶν· ἡ Βουλὴ τοσοῦτον ἀπησχολήθη ὑπὸ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης. Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἠναγκαζόμην τότε νὰ συμμετάσχω, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐδίσταζε νὰ δίδῃ καὶ χαρακτηρισμὸν ἐπὶ τῆς προθέσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνεζήτουν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ἀπεφάσισε νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος εἶπεν, ὅσα εἶπε, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἴμεθα εἰς θέσιν πάντες νὰ ἐκτιμήσωμεν, ὁρμώμενος ἀπὸ μνησικακίας. Ἀλλ’ ἐὰν ἐφαίνετο ἔχων μνησικακίαν τινὰ ὁ ἀξιότιμος κ. Σωτηρόπουλος, ἡ μνησικακία του βεβαίως ἐδηλώθη εὐθὺς ἐν ἀρχῇ· εἶναι μνησικακία κατὰ τῆς λῃστείας, ὑπὸ τῆς ὁποίας προσωπικῶς ἔπαθεν. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ὤφειλεν ἢ νὰ ἐνδιεφέρετο καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ παρατηρήσῃ ἑαυτὸν συγχεόμενον πρὸς ἐκείνους, κατὰ τῶν ὁποίων ἔχει μνησικακίαν λίαν δικαίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτής. Ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον, οὐχὶ, ἵνα ἐπιβαρύνω τὸ Ὑπουργὸν μετὰ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἀλλ’ ἵνα ὑπομνήσω εἰς αὐτὸν, ἐὰν κυρίως ὑπάρχωσι τὰ τρωτὰ, οὕτως εἰπεῖν, μέρη τῆς ὑποθέσεώς του, τὰ τρωτὰ οὐχὶ ἐξ ἐξωδίκων ἢ ἀναποδείκτων πληροφοριῶν, ἀλλὰ τὰ τρωτὰ ἐν τῇ ἐπισήμῳ αὐτοῦ ἐνεργείᾳ. Ὑπὸ τὸ κράτος λοιπὸν τοιούτων σκέψεων μετέσχον ἐκεῖνοι τῆς συζητήσεως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ παρεμπεσὸν καταντᾷ ζήτημα σημαντικώτατον, καὶ ἐπὶ τοιούτου ζητήματος οὐδεὶς δύναται νὰ θυσιάσῃ τὴν ἑαυτοῦ γνώμην, ἐὰν τυχὸν ἤθελε διαφωνεῖ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἐκείνους, μεθ’ ὧν κατὰ πάντα τὰ λοιπὰ δύναται νὰ συμπράττῃ. Καὶ ἐὰν δὲν ὑπέθετον, ὅτι ὑπάρχει παρανόησις, ἤθελον σπεύσει νὰ κυρήξω τὴν διαφωνίαν μου, καθόσον μάλιστα εἶδον εἰς ἐφημερίδα δημοσιευθεῖσαν μίαν ὁμιλίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν δὲν ἀπέβαινε θεωρητικὴ ὁμιλία, ἐὰν δὲν ἔβλεπον αὐτὴν ἐστερημένην βάσεως πραγματικῆς, ἠδυνάμην νὰ ἐπικροτήσω. Ὑπάρχει, Κύριοι, παρακώλυσίς τις τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω ἐπ’ αὐτοῦ, ὅτι φαίνεται ἀλλόκοτόν τι ἐπάθομεν. Ἐξῳκειώθημεν μέχρι τοῦδε πρὸς μίαν ἐργασίαν ἀληθῶς νοσηράν. Ἐπάθομεν ὅ,τι πάσχει ὁ κυριευθεὶς ὑπό τινος ἐλαττώματος, ὅστις, ἅμα ἐγκαταλείψας τὸ πάθος, αἰσθάνεται εἰς τὸν ὀργανισμόν του διαταράξεις διαφόρους. Καὶ κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, αὐτὸ ἐπάθομεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐὰν πρόκηται περὶ παρακωλύσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, περὶ ἀντιστάσεως, περὶ τῆς λεγομένης obstruction, ἐγὼ εἶμαι ἐντελῶς ἐναντίος.

§7ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κάλλιστα.

§8ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι, Κύριοι, μεγίστη ἀνάγκη εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ὑπάρχει ἡ λειτουργία τῶν θεσμῶν. Προκειμένου περὶ τῆς λειτουργίας τῶν θεσμῶν τῆς κανονικῆς δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ ἡ οὐσία, οὕτως εἰπεῖν, τῶν πράξεων τῆς πλειοψηφίας. Δὲν δύναται ποτὲ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι, ἐπειδὴ ἀποδοκιμάζω τὸ δεῖνα νομοσχέδιον, ἐπειδὴ τὸ θεωρῶ ὀλέθριον, ἐκνόμως καὶ ἐκρύθμως θέλω ἀντιστῆ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Τοιαύτη ἰδέα ματαιώνει βεβαίως τὸ πολίτευμα. Καὶ καθ’ ὅσον πλειότερον τὸ πολίτευμα εἶναι ἐλεύθερον, ὅσῳ πλειότερον δύναται καὶ εἷς Βουλευτὴς νὰ ματαιώσῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, κατὰ τοσοῦτον καὶ ἀναλόγως πρὸς τὸ δικαίωμα ὑπάρχει καὶ τὸ μέγεθος τῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως μὴ ποιώμεθα κατάχρησιν μιᾶς τοιαύτης εὐκολίας. Ἀλλὰ ἤθελε κηρυχθῆ, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐξαρτᾶται ἐξ ἑνὸς Βουλευτοῦ! Τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ Κύριοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Βουλευτής, ὅστις καὶ ἰδιοσυγκρασίαν νὰ ἔχῃ ἀρκετὰ ἰσχυρὰν, καὶ τὸν λόγον πρόχειρον καὶ ἰδέας τινὰς, ὥστε νὰ δύναται ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους νὰ καταναλίσκῃ συνεδριάσεις καὶ νὰ ματαιόνῃ πᾶν ἔργον τῆς Βουλῆς; Καὶ ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ καυχηθῶ ἐπὶ τοιαύτῃ τινὶ δυνάμει ἐντὸς τινων ὁρίων. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἔχω τὴν δύναμιν ταύτην, κατὰ τοσοῦτον κατ’ εὐθὺν λόγον πρέπει νὰ ἔχω μείζονα καὶ τὴν φειδωλίαν τῆς ἐνασκήσεως τοῦ τοιούτου δικαιώματος. Ὑπετέθη, Κύριοι, ἴσως ὑπό τινων, εἰς δύο ὁμιλίας μου, ὅτι προέθετόν τινα καὶ κατηνάλισκον λ. χ. πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας πλειότερον, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμην νὰ οἰκονομήσω, καὶ τὰ κατηνάλισκον διατί; διὰ νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ πίστωσις Σπάρταλη! Ἀλλὰ βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἦμαι ἀνόητος, ἵνα ὑποθέσω, ὅτι, καταναλίσκων πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας πλειότερον, ἐμποδίζω τὴν ψήφισιν μιᾶς πιστώσεως, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἐπιμένει ἡ πλειοψηφία. Οὐδέποτε τὸ ἔπραξα, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν ταύτην τὴν στιγμὴν ν’ ἀναγνωσθῶσιν αἱ ὁμιλίαι μου, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ μοὶ εἴπῃ τις, τί δύναται νὰ περικόψῃ, ὡς παρελκύον τὴν συζήτησιν. Βεβαίως θὰ εὕρισκεν, ὅτι οὐδὲν θὰ ἠδύνατο νὰ περικόψῃ. Ἐὰν δὲ εἶπον περισσότερόν τι, διότι διεκοπτόμην, τὸ ἔπραττον διότι παρέτεινον τὴν ἄμυναν κατὰ τῆς διακοπῆς τῆς στιγμῆς ἐκείνης· δὲν ἐγκρίνω δὲ, ὡς τρόπον συντομεύσεως τῶν συζητήσεων, τὸ νὰ ὑποχρεοῦται ὁ ἀγορεύων νὰ κατέλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐὰν φρονῇ τις, ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα, δύναται νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν ἀγορεύοντα, ὅτι δύναται αὔριον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του· δὲν δύνασθε νὰ τῷ εἴπητε: περάτωσον τὸν λόγον σου, διότι παρῆλθεν ἡ ὥρα. Ὅταν, Κύριοι, συζητῶμεν μέχρι πρωΐας, εἶναι δυσχερέστατον, πρέπει νὰ ἦναί τις ὑπεράνθρωπος, ἵνα μὴ ἀπηυδήσῃ. Οὐδέποτε θὰ κατορθώσωσιν οἱ ἀγορεύοντες, εἴτε νὰ συντομεύσωσιν ἢ νὰ ἐπεκτείνωσι τὸν λόγον των κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς. Ἄλλο τι λοιπὸν ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἁπλουστάτη ὑπάρχει διαφωνία (ἂς σπεύσω νὰ ὑπομνήσω τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ) ὡς πρὸς ζήτημα ἰδιαιτέρας στοργῆς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι αἰσθάνεται ἰδιαιτέραν στοργὴν πρὸς ἓν νομοσχέδιον, τὸ τῆς πιστώσεως ὑπὲρ Σπάρταλη. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν συμμερίζεται τὴν ἰδιαιτέραν στοργὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μήπως ἦναι ὑπόχρεως ἡ μειοψηφία νὰ συμμερίζηται πάντα τὰ αἰσθήματα, ὑπὸ τῶν ὁποίων ἑκάστοτε δύναται νὰ κατέχηται ὁ κ. Πρωθυπουργός; Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ εἰς αὐτὸν νὰ ἔχῃ τὰ αἰσθήματά του. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀξιοῖ, ὅπως συμμερίζηται ταῦτα καὶ ἡ μειοψηφία. Ἡ μειοψηφία ἀπ’ ἐναντίας ἔχει ἰδιαιτέραν τινα στοργὴν πρὸς ἐκείνους, ὧν τὰ δεινοπαθήματα ἐξιστόρισε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Σακελλαρόπουλος. Ἐν τούτῳ ὑπάρχει ἡ διαφωνία· ὁ κ. Σακελλαρόπουλος ἔχει ἰδιαιτέραν στοργὴν πρὸς ἐκείνας λ. χ. τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται ἐκτρώσεις, καὶ πρὸς ἐκεῖνα τὰ νεογνὰ, τὰ ὁποῖα φονεύονται ὑπὸ τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει ἰδιαιτέραν στοργὴν πρὸς τὴν ὑπόθεσιν Σπάρταλη. Ἐνταῦθα ὑπάρχει ἡ διαφωνία. Καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀποκρούομεν τὴν πίστωσιν ταύτην, δὲν κατεχόμεθα ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἰδέας ἀντιπαθείας, οὕτως εἰπεῖν, προκαταβολικῶς. Ἐγὼ μάλιστα δηλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι καὶ ἠγανάκτησα προχθὲς, ὅτε εἰς μίαν ἐφημερίδα ὑπουργικὴν εἶδον, ὅτι, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη, ὠνόμασα τὸν κ. Σπάρταλην τοκογλύφον. Οὐδέποτε τοιαύτη λέξις ἐξῆλθε τοῦ στόματός μου. Μάλιστα ἐγὼ παρήτησα ἐντελῶς τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ἐξήγησα διατὶ παραιτῶ αὐτήν· εἶπον, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω, διότι ἐπεθύμουν νὰ ἔχω ὡς βάσιν τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὴν ἀπαιτουμένην προδικασίαν τῆς γνώμης τῶν Συμβουλίων καὶ τῶν Ἐπιτροπῶν. Ἀλλ’ ὅτε εἶδον ταῦτα πάντα γενόμενα συνεπείᾳ ἐντόνων δικαιοινώσεων Πρεσβευτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ τῶν διακοινώσεων τούτων, ἐκήρυξα, οὕτως εἰπεῖν, ἐμαυτὸν ἀναρμόδιον. Εἶπον, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω ἐπὶ ἐντόνου διακοινώσεως τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας, καὶ ὅτι ἐπὶ τῆς οὐσίας δὲν ἐκφράζω γνώμην, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην. Προσέθηκα μάλιστα, ὅτι προθύμως δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὡς ἕνα τῶν πλέον θερμῶν πατριωτῶν τὸν κ. Σπάρταλην. Ἀλλ’ ὅταν συμβαίνῃ αὐτὴ ἡ διαφωνία περὶ ζητήματα ἰδιαιτέρας στοργῆς, ποῖον ἐπέρχεται ἀποτέλεσμα; Ἡ μειοψηφία ἁπλῶς δὲν θυσιάζει ὑποθέσεις τινὰς, περὶ τῶν ὁποίων συζητοῦμεν, χάριν τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη. Δὲν δύναμαι νὰ ἐπιδοκιμάσω ποτὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐννοοῦμεν ἐκρύθμως νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως Σπάρταλη, καὶ κατὰ τοῦτο ἐπιδοκιμάζω τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἤθελον ἐπιδοκιμάσει μάλιστα τὴν ἑξῆς ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν ἐτίθετο ζήτημα συνθήκης, οὐδεμίαν θὰ εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ παραδεχθῶ συνθηκολογήσεις. Οὕτως ἀπέκρουσα προηγουμένως ἄλλην ἰδέαν συνθηκολογίας, τὴν ὁποίαν ἐπίσης δὲν ἐνόουν καὶ τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα συνεννοηθῶμεν περὶ τῶν συζητητέων ἐντὸς ἑνὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος. Τοιαῦται συνθῆκαι, ἐκ τῶν προτέρων βεβαιῶ, δὲν δύνανται νὰ γένωνται, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ γινώσκῃ, ποῖα ζητήματα τὴν ἐπιοῦσαν δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι καὶ ν’ ἀπασχολήσωσι τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ κατεπείγοντός τινος, ἢ περὶ ὀλίγου χρόνου ὑπολειπομένου, τότε μόνον ἠδύνατο νὰ ἐννοηθῇ ἔν τισιν ὁρίοις ἡ συνθηκολόγησις. Ἀλλὰ πότε, Κύριοι, μέχρι τοῦδε ὑπῆρξεν ἁπλῆ κατανάλωσις χρόνου ἐκ μέρους τῆς μειοψηφίας, ἵνα δύνασθε νὰ εἴπητε ὅσα λέγετε περὶ παρακωλύσεως καὶ ἑπομένως περὶ ἀνάγκης συνθηκολογήσεως; Ποῖον θέμα ἐκ τῶν συζητηθέντων δύναται νὰ θεωρηθῇ μὴ σπουδαῖον, ὥστε νὰ παραπονῆσθε, ὅτι ἕνεκα τῆς συζητήσεως ταύτης παρηγκωνίσθη ἡ ἡμερησία διάταξις, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Σπάρταλη; Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ θεμάτων ματαίως καταναλισκόντων τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, τὰ θέματα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν ἐκεῖθεν, ἐκ τῆς ὑπουργικῆς πτέρυγος. Παρεισήγαγε ζήτημα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὸ ὁποῖον καὶ ἐσκανδάλισε τὴν Βουλὴν καὶ ἀπησχόλησεν αὐτὴν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ πάντες ἔκριναν, καὶ φίλοι του ἀκόμη, ὅτι οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ παρεμβληθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ πόσα ἄλλα ζητήματα δὲν εἰσήχθησαν ἐκεῖθεν, τῶν ὁποίων δὲν ἔβλεπέ τις τὸ κατεπεῖγον, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν χρησιμότητα; Καὶ ἐὰν χθὲς ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἠγόρευσαν ἐκ τοῦ βήματος τούτου περὶ ἑνὸς νέου ἀντικειμένου, περὶ κλήρου, μήπως ἔλαβον αὐτοὶ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς εἰσαγωγῆς τοιούτου ζητήματος; Ἡ πρωτοβουλία δὲν ὑπῆρξεν ἐκεῖθεν; Δὲν θὰ εὕρητε λοιπὸν οὐδεμίαν ὥραν καταναλωθεῖσαν ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν ματαίως, ἐκτὸς ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αἱ Κυβερνήσεις δὲν ὀρέγονται, ὅτι ἐκεῖνο εἶναι παρέλκυσις τῶν συνεδριάσεων καὶ τῶν τακτικῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, οὐδὲν εἶδος συνθηκολογίας ἀπεδέχθημεν. Ἐὰν λάβητε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπιτύχητε τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως Σπάρταλη, οὐδὲν κατ’ ἐμὲ συμφέρον κομματικὸν ἔχει ἡ μειοψηφία νὰ αἰσθανθῇ λύπην ἐπὶ τούτῳ. Ἡ μειοψηφία καθῆκον μόνον ἠδύνατο νὰ αἰσθανθῇ, ὅπως ἐγκαρτερήσῃ, κατὰ τὸ δυνατὸν, εἰς τὰς ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης· ἀλλ’ οὐδὲν πλειότερον ὤφειλεν. Ἐὰν νομίζῃ ὁ λαὸς, ὅτι ἀδικεῖται, ψηφιζομένου τοῦ τοιούτου νομοσχεδίου, καὶ ἐξακολουθούσης τῆς τακτικῆς ταύτης, εἰς αὐτὸν ἀπόκειται νὰ ἐκτελέσῃ, ὅ,τι τὸ δικαίωμά του ὑπαγορεύει. Ἀλλ’ ἐνόσῳ ὑπάρχει Σύνταγμα, ἐνόσῳ ὑπάρχει Βουλὴ, πρέπει νὰ λειτουργῶσι κανονικῶς. Λοιπὸν ἁπλῶς δὲν γίνεται θυσία τῶν δικαιωμάτων τῆς μειοψηφίας, καὶ ταύτην πιστεύω μόνον τὴν ἔννοιαν εἶχον οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ. Τὴν γνώμην ταύτην εἶχον βεβαίως καὶ οἱ λόγοι ἄλλου Βουλευτοῦ, δυναμένου νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην, τὴν ἐπικρατοῦσαν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει· ταύτην τὴν ἔννοιαν εἶχον καὶ οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτοῦ, ὅστις σᾶς εἶπεν ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου του πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ στέρξωμεν εἰς πίεσιν. Τὴν πίεσιν λοιπὸν ἁπλῶς ἀποκρούομεν. Ἀποκρούομεν τὴν πίεσιν οὐχὶ ἐκρύθμως, ἀλλ’ ἁπλῶς, μὴ θυσιάζοντες ζητήματα οὐσιώδη καὶ κατεπείγοντα, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν ἐν τῷ σταδίῳ τῶν ἐπερωτήσεων. Ἐὰν δέ τις προσθέτῃ τι πλέον τοῦ δέοντος, ἐὰν φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν ζητήματα ἄκαιρα, ἐὰν συζητῇ ἐν οὐ δέοντι, οὐδὲν ἄλλο ὑπάρχει, Κύριοι, παρὰ τὸ κριτήριον τῆς κοινῆς γνώμης, ἵνα καταδικάσῃ τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐκτεθῆ, ὅτι ἐμποδίζει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὅτι κακῶς ὑποβάλλει τὴν Βουλὴν εἰς ἐγκαρτέρησιν μείζονα τοῦ δέοντος. Αὐτὰ βεβαίως ζημιοῦσι τοὺς διαπράττοντας, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἠδύνατο νὰ εὐχηθῇ μία Κυβέρνησις, εἰμὴ παρακώλυσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ παρακώλυσιν ψηφίσεως εὐεργετικῶν διὰ τὸν λαὸν νομοθετημάτων. Τοιαύτη παρακώλυσις ἀπέναντι Κυβερνήσεως μάλιστα, ἡ ὁποία καυχᾶται, ὅτι ἔχει τὴν γνώμην τῆς χώρας, ὅπως εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ ἦτο ὅ,τι εὐκταῖον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἔπρεπε τῳόντι νὰ ἔχαιρεν, ἐξεγείρουσα τὸν λαὸν ἀπέναντι ἡμῶν, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ ὅσα παρατηρεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ οὐδὲν ἴχνος πράγματι παρακωλύσεως ὑπάρχει· ἐὰν ὑπῆρχε τοῦτο, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤθελον τὸ καταδικάσει. Ἐγὼ αὐτὸς ἠδυνάμην νὰ ἔχω 10 ἐπερωτήσεις νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ συλλογίζομαι, ὅτι εἶναι ἄλλα ἀντικείμενα, μᾶλλον κατεπείγοντα, καὶ δύναμαι νὰ τὰς ἀναβάλω. Πλέον τούτων δὲν δύνασθε νὰ ἀπαιτήσητε. Καὶ ὑμεῖς μὲν βεβαίως μὲ μίαν λέξιν ψηφίζετε νόμους, διότι, ἐὰν Βουλευτής τις ὑπουργικὸς προτείνῃ κἄτι τι, σχετικὸν εἴτε πρὸς γενικὰ συμφέροντα, εἴτε πρὸς ἐπαρχιακά, μὲ μίαν λέξιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μεταβάλλεται ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἰς νόμον. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν ταύτην, ἡμεῖς εἴμεθα ἠναγκασμένοι διὰ μακρῶν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ δίκαιά μας, ἀλλὰ τότε, ἐὰν ἐγὼ ὁμιλήσω, καθ’ ὑπόθεσιν, περὶ τῶν δικαίων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλος νομὸς τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν νήσων, ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, θίγοντος συμφέροντα τοῦ λαοῦ, τότε θὰ μοὶ εἴπωσιν ἐκεῖθεν: «παρακωλύετε τὰς συνεδριάσεις, ἐν ᾧ ἡμεῖς, βλέπετε, πόσον συντόμως ἐνεργοῦμεν· μία λέξις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, γίνεται νόμος». Ἀληθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καθιέρωσε πρὸ καιροῦ τακτικὴν ἰδιαιτέραν! Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ κάμω τὴν ὑπόμνησιν αὐτῷ, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν τακτικὴν ταύτην. Σᾶς ἀποστομόνει, εἴδετε, μὲ μίαν λέξιν· τοῦ ἑνὸς ἡ γνώμη δὲν ἔχει κῦρος, τοῦ ἄλλου ὁ λόγος εἶναι τιμὴ δι’ αὐτόν· ὅταν ζητῇ τὸν λόγον εἷς τῶν Βουλευτῶν τῆς μειοψηφίας καὶ δὲν ἔχῃ διάθεσιν, ἀναβάλλεται ἡ συνεδρίασις, ἀλλ’ ὅταν Βουλευτὴς ἕτερος ἐκ τῆς πλειοψηφίας ἀνέρχηται νὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, βεβαίως δὲν ἀναβάλλεται ἡ συνεδρίασις· ἐὰν ζητήσῃ τις διακοπὴν 5 λεπτῶν, δὲν δίδουσι τὴν διακοπὴν τῶν 5 λεπτῶν, ὥστε φθάνει πλέον μέχρις ἀπανθρωπίας ἡ τοιαύτη τακτική. Ἐὰν, Κύριοι, ἀπησχόλησα πλέον τοῦ δέοντος ἴσως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὴν Βουλήν, τὸ ἔπραξα διότι τὴν περίστασιν θεωρῶ κρισιμωτάτην, καὶ θεωρῶ τὸ θέμα βεβαίως ἄξιον τῆς προσοχῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου. Ἐὰν ἤθελον κατηγορηθῆ ἐπὶ τέλους, ὅτι ἔκαμα δαπάνην χρόνου, προσφέρομαι νὰ θυσιάσω εἴτε μίαν ἐπερώτησιν, εἴτε μίαν ἄλλην ἀγόρευσιν, διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν Βουλὴν διὰ τὰς στιγμὰς αὐτὰς, τὰς ὁποίας ἐπὶ ἐπουσιώδους, ὡς ἴσως ὑποθέτουσί τινες, ζητήματος ἐδαπάνησα. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω καὶ ἐπιμένω, ὅτι πρέπει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μεταβάλῃ τακτικήν.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διαφωνῶν, Κύριοι, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἓν ζήτημα, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου μετὰ παῤῥησίας· δὲν καταλαμβάνω τὸ βῆμα, διὰ νὰ παρεμποδίσω τὴν συνεδρίασιν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου, καὶ λυποῦμαι διότι δὲν ἠκούσατε τὴν ἀγόρευσίν μου. Ὅτε ἐγὼ εἶπον, ὅτι τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἔχω, νὰ πολεμήσω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὥστε, ἂν ἠδυνάμην, ἤθελον κρατήσει ὁλοκλήρους μῆνας τὸ βῆμα, ἠθέλησα ν’ ἀποδείξω, πόσον νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς εἶπε: «δὲν θέλω νὰ ἐξακολουθήσητε συζητοῦντες, θὰ τὸ ψηφίσωμεν ἀπόψε»· ἡμεῖς εἴπομεν: «ὄχι, θὰ ἐκφράσωμεν τὰς ἰδέας μας πλήρεις, ἀδιάφορον, ἐὰν θὰ μακρηγορήσωμεν· αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκόν μας, αὐτὸ μᾶς λέγουσιν οἱ νόμοι τῆς πατρίδος μας· θὰ εἴπωμεν τὸ φρόνημά μας καὶ θ’ ἀποδείξωμεν εἰς τοὺς συμπολίτας μας, διατὶ διαφωνοῦμεν· διότι ἔχομεν καθῆκον νὰ τὸ ἀποδείξωμεν· δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ εἴπῃ τις ναὶ ἢ ὄχι, ἐπιβάλλεται νὰ εἴπῃ, διατὶ εἶναι ὑπὲρ τοῦ ναί, ἢ ὑπὲρ τοῦ ὄχι»· καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις μᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ ἀπόψε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα παρὰ ν’ ἀντισταθῶμεν εἰς τοῦτο, ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκον ἡμῶν. Ἰδοὺ ποῦ ἠγέρθη ἡ διαφωνία ἡμῶν. Δὲν παραλύομεν τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ἡμεῖς. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐμένομεν ἐκεῖ, ἦλθεν ἡ ἀκόλουθος ἡμέρα, καθ’ ἣν ἐπῆλθεν ἡ ἐπερώτησις περὶ τῶν ἀφορώντων τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, πᾶσαν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀδιάφορον, ἐὰν ᾖναι τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ὁποίαν νομίζομεν πραχθεῖσαν παρὰ τὰ νόμιμα, ὀφείλομεν νὰ τὴν ἐξελέγξωμεν. Αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκόν μας, Κύριοι, καὶ αὐτὸ ἐκάμαμεν, καὶ πρέπει νὰ χρεωστῇ εὐγνωμοσύνην ὁ κ. Ὑπουργός, διότι τὸν ἐξελέγχομεν· διότι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχῃ πράξει παρανομίαν τινά, δὲν θὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπούλως καὶ κακοβούλως θέλουσι νὰ τὸν δυσφημῶσι, νὰ τὸν κατηγορῶσιν. Ὑπηρετοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὁσάκις κάμνωμεν ἐξέλεγξιν τῶν πράξεων αὐτῆς. Βιάζεσθε, κύριε Πρόεδρε; φρονεῖτε ὅτι ὁ χρόνος χάνεται ἐπὶ ματαίῳ· Φέρετε τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ συναφῆ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουσι θέσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ ὄχι τὸ νομοσχέδιον τοῦ Σπάρταλη, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὰ Δικαστήρια, καὶ συζητοῦμεν καὶ θὰ σοὶ τὸ δώσωμεν, διότι θὰ τὸ πάρητε βεβαίως, ἀφοῦ ἔχετε τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ θὰ κάμωμεν, ὥστε νὰ σοὶ δοθῇ ταχύτερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει λόγον πρὸς τὴν οἰκονομικὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Καὶ τοῦτο λέγεται συμβιβασμὸς μεταξύ μας, τὸν ὁποῖον ὁ προλαλήσας ἠθέλησε νὰ εἴπῃ; Ἔχομεν κἀνένα συμβιβασμόν; Προετείναμεν ἡμεῖς, πῶς πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἡμερησία διάταξις, καὶ ἡ Συμπολίτευσις εἶπεν ὄχι, καὶ ἐρχόμεθα νὰ κάμωμεν συμβιβασμόν; Θέλομεν νὰ φέρωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν τάξιν. Κατὰ τὴν γνώμην μας, ποία εἶναι ἡ τάξις; ἡ τάξις εἶναι, νὰ συζητήσωμεν καὶ ψηφίσωμεν Προϋπολογισμὸν καὶ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν πρὸς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Δὲν θὰ ἐμμείνω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τούτου, τὸ ὁποῖον χθὲς προέτεινεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, διότι νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ εἶπον, ἵν’ ἀποδείξω, ὅτι δὲν εἴμεθα οἱ παρακωλύοντες τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ὅτι εἴμεθα οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἐκπληροῦντες μετὰ παῤῥησίας καὶ μετὰ φιλαργυρίας τὸ καθῆκον ἡμῶν.

§10ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου περὶ τοῦ διαδοθέντος, ὅτι ἐκ τῆς πλευρᾶς, εἰς ἣν ἀνήκω, προσπαθοῦμεν νὰ παρακωλύωμεν τὰς συνεδριάσεις. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἀκριβῶς εἶπον, ὅτι οὐδεμίαν τοιαύτην ἰδέαν ἐγὼ γνωρίζω, ὑπάρχουσαν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Εἶπον, ὅτι θεωρῶ (καὶ ὅτι ἀντελήφθην, ὅτι θεωρεῖ ἡ μερίς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω,) ὡς τὸ πολυτιμότατον δικαίωμα τῆς Βουλῆς, νὰ ἀσκῇ τὸν πλέον λεπτομερῆ ἔλεγχον περὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ περὶ τῆς διοικήσεως ἐν γένει. Εἶπον, ὅτι δὲν φρονῶ, ὅτι τὸ καθῆκον τῆς Βουλῆς περιορίζεται μόνον εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅτι πολυτιμότατον δικαίωμα καὶ σπουδαιότατον καθῆκον συνάμα τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ ἐπισκόπησις τῆς διοικήσεως, καὶ ἀντελήφθην, ὅτι ἀκριβῶς, ἀκολουθοῦσα τὴν ἀρχὴν ταύτην ἡ Ἀντιπολίτευσις, μετὰ πλείστης λεπτομερείας διεξῆλθε τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν γνωστὴν ὑπόθεσιν τοῦ Τάκη. Συνεπῶς συμμερίζομαι τὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι πρὸ ὀλίγου ἐξεφράσθησαν ἐνταῦθα. Ἡμεῖς δὲν ἐννοῦμεν νὰ φέρωμεν ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου Σπάρταλη, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ ἀντελήφθην, καὶ οὐδενὸς ἄλλου νομοσχεδίου, οὔτε πιστεύομεν, ὅτι ὁμιλοῦντες διὰ μακρῶν περὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ λάβουν τὴν μεγαλειτέραν ἀνάλυσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι διὰ μακρῶν ἀναλύοντες καὶ συζητοῦντες, παρακωλύομεν τὰς συνεδριάσεις. Τουλάχιστον ἐγώ, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ἀναιροῦμαι παρὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, οὕτως ἐννοῶ τὴν θέσιν ἡμῶν. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι δύναται ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐναγάγῃ εἰς ἀρχὴν τὴν παρακώλυσιν τῶν συνεδριάσεων, διότι τοῦτο ἤθελε δηλοῖ, ὅτι ἀγόμεθα πρὸς κατάλυσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι, τὸ κατ’ ἐμὲ, ὅτι αἱ μακραὶ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ αἱ ὁποῖαι πιθανὸν νὰ γίνωσιν, ὅτι αὗται ἔχουσι τοιοῦτον χαρακτῆρα, τὸν χαρακτῆρα τῶν obstructions. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκέρδισε σπουδαίως εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματός της, ὅταν ἔδωκε τὴν μεγάλην ἀνάλυσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν ὑπόθεσιν Τάκη, διότι πιστεύω, ὅτι τοιαῦται ὑποθέσεις δὲν πρέπει νὰ μένωσι κεκαλυμμέναι· πιστεύω, ὅτι εἶναι ἔνδειξις ἐθνικῆς δυνάμεως, εἶναι ἔνδειξις ῥώμης, ὅταν ἡ Βουλή, ὅταν ὁ τόπος, ὅταν ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν ζητῶσι νὰ ἀποκρύψωσι τὴν ἀλήθειαν ὄπισθεν τῶν δακτύλων. Δὲν ἔχομεν λόγον ν’ ἀποκρύπτωμεν τὰ ἕλκη, τὰ ὁποῖα διαβιβρώσκουσι τὴν κοινωνίαν ἡμῶν. Ἔχομεν μάλιστα μέγιστον συμφέρον νὰ ἐκθέτωμεν ταῦτα, διότι μόνον εἰς τὴν μεγάλην δημοσιότητα τοῦ βήματος καὶ τοῦ τύπου δυνάμεθα νὰ κατίδωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς διορθώσεως καταστάσεως πραγμάτων, ἡ ὁποία βεβαίως δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν κοινωνικὴν καὶ πολιτικὴν ἀποσύνθεσιν. Διὰ τοῦτο δηλῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου, ὅπως ἐγὼ ἀντελήφθην, εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες· καὶ ταῦτα δὲν λέγω ὑστερολογῶν, διότι ἐγὼ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου πρὸς τὴν Κυριακὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, μετ’ ἀρκούσης σαφηνείας, νομίζω, καὶ λεπτομερείας ἐξέθεσα ταῦτα· Διεβεβαίωσα δὲ, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν κἀμμίαν παρακώλυσιν, ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ἐργασθῶμεν καὶ εἰς τὰ νομοσχέδια, ὅπως καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι δὲν δέχομαι τὴν μομφὴν, ὅτι αἱ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Τάκη καὶ ἐπὶ πάσης ἄλλης ὑποθέσεως, ἐνδιαφερούσης τὸν τόπον, μακραὶ συζητήσεις, σκοπὸν ἔχουσι τὴν παρακώλυσιν τῶν συνεδριάσεων.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§12ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος;

§14ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ὄχι.

§15ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐγὼ θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, κύριε Πρόεδρε.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§17ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι λίαν σοβαρόν, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπῆλθε σύγχυσίς τις, καὶ ἑπομένως θεωρῶ καθῆκόν μου, διότι μετέσχον καὶ ἐγὼ ἀπό τινων ἡμερῶν ταύτης τῆς συζητήσεως, νὰ διευκρινίσω κατὰ τὴν γνώμην μου τὰ πράγματα, πρὸς ἀποφυγὴν συγχύσεως. Καὶ εἶπον, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν, διότι ἀφορᾷ εἰς μομφὴν κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προεσχεδιασμένην, ὡς φαίνεται, καὶ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, μομφὴν, λέγω, προεσχεδιασμένην κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἀπὸ σκοποῦ διὰ μακρῶν καὶ ματαίων συζητήσεων προσπαθεῖ νὰ παρακωλύσῃ τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ πῶς δὲν εἶναι βαρυτάτη ἡ μομφὴ, οὕτω πονήρως ἐκτοξευομένη, ὅταν μιᾶς ὁλοκλήρου πτέρυγος οἱ σκοποὶ τοιουτοτρόπως παρερμηνεύωνται, καὶ ὡς τοιοῦτοι ἐν τῷ τύπῳ, τῷ ἐξηγοῦντι τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως, διὰ μεγάλης ὀχλοβοῆς χαρακτηρίζωνται; Τὸ λεγόμενον εἶναι βαρυσήμαντον καὶ νομίζω, ὅτι ἔχει καθῆκον καὶ ἡ πτέρυξ ὁλόκληρος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἕκαστον μέλος αὐτῆς νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐν τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ, ἐὰν τωόντι ἦναι ἀξία ἡ πτέρυξ, ἢ τὸ μέλος ἐκεῖνο, τοιαύτης μομφῆς. Τὸ κατ’ ἐμὲ,—καὶ ὁμιλῶ δι’ ἐμαυτὸν, ἐξηγῶν μόνον τὴν ἐμὴν γνώμην,—ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ἐπῆλθε σύγχυσις, δι’ ἔλλειψιν ἀκριβοῦς διατυπώσεως τοῦ περὶ οὗ συζητοῦμεν θέματος. Δύο τινὰ συζητοῦμεν ἤδη, καὶ ἐκ τῆς συγχύσεως τῶν δύο τούτων θεμάτων ἐπῆλθεν ἡ φαινομένη διαφωνία μεταξὺ τῶν δύο ἀξιοτίμων προλαλησάντων. Κατὰ τὰς παρατεταμένας ταύτας συνεδριάσεις δύο θέματα ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς εὐρείας συζητήσεις, προταθέντα ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· τὸ πρῶτον θέμα εἶναι ἡ εὐθύνη τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, καθ’ οὗ ἠγέρθησαν ὑπόνοιαι καὶ ἐνδείξεις, ὅτι οὐχὶ δικαίως, οὐδὲ προσηκόντως ἐπεδαψίλευσε τὴν χάριν εἰς τὸν λῃστὴν Ἀλέξιον Τάκην· δεύτερον θέμα ἦτο ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς πιστώσεως τῶν δραχμῶν 335.110, πρὸς ἀπότισιν χρέους, ὀφειλομένου παρὰ τοῦ Κράτους πρὸς τὸν πρώην Γενικὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ κ. Σπάρταλην. Περὶ ἑκατέρων τούτων, τῶν τόσῳ σοβαρῶν θεμάτων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν εὐθύνην καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, ἅτινα ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς μακρὰς συζητήσεις, οὐδεὶς δύναται νὰ γίνῃ λόγος, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐπετέλει ὕψιστον αὑτῆς καθῆκον, ἐρευνῶσα ἐπισταμένως τὰ θέματα ταῦτα, εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν Ὑπουργῶν ἀφορῶντα. Οὐδεὶς εὐλόγως ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπεδίωκε πλάγιον σκοπὸν παρακωλύσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, παρατείνουσα τόσῳ σοβαρὰς συζητήσεις καὶ τόσῳ σπουδαίας. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι σοβαρωτέρας συζητήσεις, ἐμβριθεστέρας γνώμας, διαυγεστέρας ἀληθείας δὲν ἤκουσα, ἐξ ὅτου εἶμαι Βουλευτὴς, παρὰ τὰς ἑσπέρας ἐκείνας καὶ τὰς παννυχίδας, καθ’ ἃς συνεζητοῦμεν τὰ δύο ταῦτα θέματα. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς εὐθύνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς λῃστρικὰς συμμορίας, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ γίνῃ σύγκρισις τῆς ἀποκοπῆς τῆς κεφαλῆς τοῦ Μπονάτη καὶ τῆς χάριτος τῆς ἀπονεμηθείσης πρὸς τὸν Τάκην, καὶ ὅταν ἀκούητε τὰ συμβάντα περὶ τοῦ Δημάρχου Ἀπεραντίων καὶ περὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ Ἀντεισαγγελέως Βουλπιώτου, καὶ περὶ χαρακτηρισμοῦ τῶν δολοφονιῶν εἰς ἀναιρέσεις, ὅτι δὲν ἔχει καθῆκον ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀπαραίτητον καὶ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὴν, καὶ ἕκαστος Βουλευτὴς, νὰ ἐξετάσῃ περὶ τῆς τύχης τῆς Δικαιοσύνης ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν; καὶ νομίζετε, ὅτι θέματα τοιαῦτα δύνανται νὰ καταβιβασθῶσι καὶ νὰ ταπεινωθῶσι διὰ τοιούτων σκευωριῶν περὶ σκοπίμου δῆθεν κωλυσιεργίας, διαδιδομένων διὰ τοῦ τύπου; Νομίζετε, ὅτι λέγετε κἄτι τι σοβαρὸν, διαδίδοντες, ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι σκοποῦσι νὰ παρακωλύσωσι τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἐλέγχοντες τοιαύτας ἀξιοποίνους τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν ὀργάνων των πράξεις; Ἐὰν τοιαύτας πράξεις τῶν Ὑπουργῶν δὲν ἔχομεν δικαίωμα εὐρέως νὰ συζητῶμεν, καὶ νὰ ζητῶμεν λόγον, τίνα λοιπὸν ἄλλην ἀποστολὴν ἔχομεν, παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; καὶ ἐὰν, διοικοῦντες ἐπὶ δέκα μῆνας, ἀργούσης τῆς Βουλῆς, καὶ ἐὰν τὰ ὄργανα ὑμῶν, κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο μυρία διέπραξαν ὄργια, τὰ ὁποῖα πρόκειται ἤδη νὰ ἐξελέγξωμεν, σπουδαίως φρονεῖτε, ὅτι δύνασθε νὰ ἦσθε πιστευτοὶ, διαδίδοντες, ὅτι ἡμεῖς παρακωλύομεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; καὶ ὅταν λαμβάνητε τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας, τοὺς ἱδρῶτας ἑνὸς νομοῦ, καὶ τοὺς δαπανᾶτε χάριν πολιτικῶν ἐπιῤῥοῶν ἀδικώτατα εἰς ἄλλους νομοὺς, καὶ σᾶς ζητοῦμεν τοὺς ἀναγκαίους πίνακας, ὅπως ἐλέγξωμεν τὴν ἀστοργίαν καὶ κερδοσκόπον πολιτικὴν ὑμῶν, σεῖς δὲ ἀρνεῖσθε νὰ κομίσητε τούτους, καὶ οὕτω φυγομαχεῖτε, καλούμενοι εἰς ἀπολογίαν πρὸ δέκα πέντε ἡμερῶν, παρακωλύομεν ἡμεῖς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; Καὶ ὅταν, κυβερνῶντες ἐπὶ ἑπτὰ ὅλα ἔτη, οὐδεμίαν πρόνοιαν λαμβάνητε, καίπερ αὐτοκαλούμενοι ἀναμορφωταὶ, οὔτε περὶ τοῦ κατωτάτου κλήρου, οὔτε περὶ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οὔτε περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, οὔτε περὶ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, καὶ ζητοῦμεν διὰ τὴν ἀσύγγνωστον ταύτην ὀλιγωρίαν ὑμῶν λόγον, διότι εἴχομεν καθῆκον νὰ ζητήσωμεν λόγον ὄχι μόνον δι’ ὅσα πράττετε σκολιὰ, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα παραλείπετε νὰ πράττητε πρέποντα, ἐπιλαθόμενοι τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς εὐθύνης, νομίζετε, ὅτι δὲν σκοποῦμεν εἰλικρινῶς νὰ σᾶς ἐλέγξωμεν, ἀλλὰ νὰ παρακωλύσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; Ἀλλὰ τοῦτο δύνασθε νὰ ἐπικαλῆσθε ἐλεγχόμενοι! Μὰ τὴν ἀλήθειαν ὑπὸ ἀγανακτήσεως καταλαμβάνεται καὶ ὁ μᾶλλον ἀπαθὴς καὶ ὁ μᾶλλον στωϊκὸς, ὅταν ἀκούῃ ὁλόκληρον συναυλίαν ἐφημερίδων, ἀξιουσῶν, ὅτι εἶναι σπουδαῖαι καὶ δυνάμεναι νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης, καταφερομένων κατὰ ἀνδρῶν, τόσον ἐπιμελῶς καὶ μετὰ τοιαύτης αὐταπαρνήσεως ἐκπληρούντων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ καθῆκον αὐτῶν. Εἶναι ὄντως ἄδικον καὶ σκληρὸν, νὰ ὑβρίζωσιν ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι κατετρίψαμεν τὸν βίον ἡμῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος ἀκηλίδωτοι. Ἀριθμῶ εἴκοσι πέντε ἐτῶν δημόσιον βίον καὶ ὑπηρεσιῶν πρὸς τὴν πατρίδα, εὐόρκως ἐπιτελέσας τὸ καθῆκόν μου, κατὰ τὴν κρίσιν μου, καὶ δὲν ἀνέχομαι νὰ μοὶ ἀποδίδωνται τοιαῦται συκοφαντίαι, ἃς ἀκούω, μετ’ εὐλόγου καταφρονήσεως, ἐπαναλαμβανομένας σκοπίμως. Καὶ διατί; Διότι ἐπιμελοῦμαι νὰ ἐκπληρῶ, ὅπως ἐννοῶ, τὸ ἀνατεθέν μοι ὑπὸ τοῦ λαοῦ καθῆκον! Οὐδὲ θὰ παραιτηθῶ τούτου, καὶ ἂν μυρία στόματα ὑβριστικὰ κατ’ ἐμοῦ ἀνοιχθῶσιν. Ἀλλὰ θὰ ἐπιτελέσω τοῦτο, ὅπως ἐννοῶ ἐγὼ, ὀφείλων εὐθύνας μόνον πρὸς τοὺς ἐντολεῖς μου, οἵτινες μοὶ ἔκαμαν τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἀποστείλωσιν ἐνταῦθα. Κύριοι, ὅταν ἀπονέμηται χάρις πρὸς κακούργους, ἑπτάκις διελθόντας τὰ ἑδώλια τῶν Κακουργιοδικείων, ἀνήκοντας εἰς αἱμοβόρον οἰκογένειαν, ἐπαγγελλομένην τὸν δολοφόνον ἐπὶ μισθῷ, ὅταν πρόσωπα, στενῶς συνδεόμενα πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι καυχῶνται καὶ ἐκαυχήθησαν διὰ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μεγίστην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν τόπον, καὶ οἱ ὁποῖοι μόλις ἐσώθησαν δι’ ἑνὸς βουλεύματος, τοῦ ὁποίου τὴν σημασίαν ἐγὼ δὲν ἐννοῶ, μόλις ἐσώθησαν ἀπὸ τὰ ἑδώλια τοῦ Κακουργιοκείου, καὶ ὅταν Ὑπουργοὶ παρίστανται ἐν τῷ βήματι τούτῳ, ὅπως δικαιολογήσωσι πράξεις τοιαύτας, λέγοντες, ὅτι τὰ ἐγκλήματα ἐγένοντο εἰς ἀνωμάλους ἐποχὰς, καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν κατ’ ἀλλοδαπῶν καὶ οὐχὶ καθ’ ἡμεδαπῶν, καὶ καυχῶνται, ὅτι ἔφεραν νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ οὐδενὸς ἀγαθοῦ κατέστησαν τὸ Κράτος χωροφύλακα τῆς Τουρκίας, καὶ ἔχωσι τὸ θάῤῥος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκτείνωσι τὴν χεῖρα καὶ νὰ μᾶς ἐπιδεικνύωσι τόσον ἀφελῶς τὴν μεγαλοφροσύνην αὐτῶν διὰ τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα διέπραξαν, βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ ἐπέλθῃ ἀδυσώπητος, ἐκτὸς ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἡ μακρὰ πολιτεία τῶν ἀνθρώπων τούτων τοῖς δίδει καὶ τὸ δικαίωμα, ἐὰν δὲν ἔπραξεν ἔργα, ἀλλὰ παραβάσεις καὶ παρανομίας, εἰς τοιαῦτα αὐχήματα γελοῖα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὑπεύθυνοι παριστάμενοι καὶ διατελοῦντες ὑπὸ ἔλεγχον. Ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ἐὰν ὁ Βίσμαρκ ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῆς Γερμανίας μὲ τοιοῦτον στόμφον, μὲ τὸν ὁποῖον παρέστη ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ μὲ τοιαύτας ἐκφράσεις ἀπρεπεῖς, τὰς ὁποίας ἦτο ἀνάξιον, ἂν ὄχι αὐτοῦ, τοὐλάχιστον τοῦ ἀξιώματος, ὅπερ κατέχει, νὰ προφέρῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀποκαλῶν τοὺς ἐλέγχοντας αὐτὸν βδελυρούς, καὶ τοὺς ἐπιτελοῦντας τὸ καθῆκον ἀξιομέμπτους. Νομίζει ἴσως ἐξ ἕξεως, ὅτι παρίσταται ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου, καὶ οὐχὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Ἀντιπροσώπων, ὅπως δώσῃ λόγον, ἔστω καὶ διὰ παραγνωριζομένας αὐτοῦ πράξεις. Λησμονεῖ, ὅτι ὀφείλει νὰ ἀπολογηθῇ διὰ νὰ σώσῃ ἑαυτὸν ἀπὸ πάσης κατ’ αὐτοῦ ὑπονοίας· ἐὰν ἤθελε νὰ ἦναι ἀπηλλαγμένος πάσης εὐθύνης, ἔπρεπε νὰ μὴ δίδῃ διὰ τῶν πράξεων αὐτοῦ ἀφορμὴν εἰς τοιαύτας βαρείας ὑπονοίας· ἡ πολιτεία τοῦ Ὑπουργοῦ πρέπει νὰ ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ παρέχῃ οὐδεμίαν ἀφορμὴν οὔτε νὰ λέγωνται, οὔτε νὰ ὑπονοῶνται κατ’ αὐτοῦ τοιαῦται ἔνοχοι προθέσεις· διότι ἡ μεγάλη δύναμις τῶν διαχειριζομένων τὰ δημόσια πράγματα δὲν εἶναι ὁ στόμφος, ἀλλ’ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς κοινωνίας πρὸς αὐτοὺς, οἱ μετριόφρονες καὶ σεμνοὶ λόγοι καὶ οὐχὶ αἱ ὑβριστικαὶ ἐκφράσεις, ἃς ἠδύναντο ἀλλαχοῦ νὰ ἐκφράσωσιν, οὐδέποτε δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐὰν λοιπὸν ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς λέγητε βδελυρούς, βεβαίως ἀρνεῖσθε εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου. Καὶ πῶς ἐξετελέσαμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν τοῦτο, καίπερ διὰ τοιούτου ἀσέμνου τρόπου τοῦ Ὑπουργοῦ προκαλούμενοι; Ἡμεῖς ἐπετελέσαμεν λίαν εὐπρεπῶς καὶ κοσμίως τὸ ἄχαρι τοῦτο καθῆκον. Δὲν ἤκουσα οὐδένα τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, τῶν τόσῳ εὐγλώττως καὶ εὐφραδῶς ἐλεγξάντων τὴν διαγωγὴν ἑνὸς Ὑπουργοῦ, χαρίσαντος τὴν ζωὴν εἰς δύο λῃστὰς, οἷοι ὁ Ῥοκόφυλλος καὶ ὁ Τάκης, νὰ ἐκφέρῃ λέξιν μὴ εὐπρεπῆ, ἢ μὴ προσήκουσαν ἐν Κοινοβουλίῳ. Ἔπρεπε δὲ νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅταν προσῆλθε νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τὰς πράξεις αὐτοῦ, ὅτι ἀπεσιώπησεν ἐντελῶς τὰς φοβερὰς λεπτομερείας τῆς βιογραφίας τοῦ τέρατος ἐκείνου, καὶ ἠναγκάσθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νὰ μελετήσῃ 30 δικογραφίας, καὶ νὰ καταναλώσῃ, τὶς οἶδε πόσας ὥρας, ὅπως κατορθώσῃ νὰ φέρῃ ἐνώπιόν σας ἀκριβῆ ἔλεγχον αὐτῶν. Μετὰ τοῦτο σᾶς ἐκαλέσαμεν νὰ ἀπολογηθῆτε. Πρὸς τί μᾶς ὑβρίζετε βδελυρούς; Τίνες εἶσθε σεῖς, οἱ ὁποῖοι προφέρετε τοιαύτην λέξιν καθ’ ἡμῶν; ποῖα εἶναι τὰ ἔργα σας; ποῦ καὶ πῶς ὑπηρετήσατε τὴν πατρίδα; Ἢ νομίζετε, διότι ἐλάβετε μέρος εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν ἀνακριτικὴν κατηγορίας ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἐφελκύσωσι τὸν σεβασμόν σας, ὅτι ἔχετε δικαίωμα ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τῆς πατρίδος, καὶ διὰ τοῦτο παρουσιάζεσθε ἐδῶ τόσῳ σεμνότυφοι; Ἀλλὰ λησμονεῖτε, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ παρουσιασθῆτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν χωρεῖ τοιοῦτος στόμφος; Πρέπει νὰ μελετήσῃ ἕκαστος καθ’ ἑαυτὸν, τί ἔπραξε διὰ τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον καὶ τίνα ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ δικαιώματα, ὅπως σεμνοτυφῇ οὕτω. Οὐδ’ ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος; ὁ ὁποῖος ἀπήλλαξε τῶν δεσμῶν τῆς δουλείας 300,000 Ἑλλήνων ἀναιμάκτως, οὐδέποτε ἐτόλμησε νὰ παρουσιασθῇ πρὸ τῆς Βουλῆς μὲ τὸν ὄγκον τοῦτον, μὲ τὸ γαυρίαμα τοῦτο, ὅπερ ἐπαρουσίασεν ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς σήμερον. Καὶ συζητοῦντες τοιαῦτα θέματα, Κύριοι, καὶ ἐλέγχοντες τοιαῦτα ἔργα καὶ τοιούτους λόγους, παρελκύομεν τὰς συνεδριάσεις; Ἔχομεν τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Σπάρταλη· πρόκειται νὰ πληρώσῃ τὸ Ἔθνος, ὁ λαὸς ὁ πτωχὸς, 400 χιλιάδας δραχμῶν, ὁ λαὸς, τὸν ὁποῖον δὲν κρίνετε ἄξιον νὰ ἀνακουφισθῇ οὐδὲ διὰ τῶν 80 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τῆς καταργήσεως τῶν διοδίων, προφασιζόμενοι, ὅτι ἔχετε ἀρχὴν νὰ μὴ καταργῆτε φόρους, ἐὰν δὲν ἀναπληρωθῶσι δι’ ἄλλων, ἐνῷ πρὸς τοὺς ὑπὸ τὸν Σπάρταλην κρυπτομένους δωρεῖτε πολλὰς ἑκατοντάδας. Ἐπισπεύδετε τὴν περάτωσιν μιᾶς δραματικῆς ὄντως ὑποθέσεως, ἡ ὁποία διῆλθε δι’ ὅλων τῶν γραφείων καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀπὸ τοῦ 1868 ταλανιζομένη, ράκος λογαριασμῶν. Καὶ ὅμως κατήντησε τὸ ράκος τοῦτο νὰ περιβληθῇ τὴν τήβεννον τοῦ Ἄγγλου Πρεσβευτοῦ, ἵνα παρουσιασθῇ πρὸ τῆς Βουλῆς. Πρόκειται νὰ σᾶς ἐξελέγξωμεν, ὡς διασπαθοῦντας οὕτως ἀλογίστως τὸν ἱδρῶτα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· σᾶς λέγομεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πληρωθῇ ἡ ἄδικος αὕτη ἀπαίτησις τῶν δανειστῶν τοῦ Σπάρταλη καὶ νομίζετε, ὅτι παρελκύομεν διὰ τοῦτο τὰς συνεδριάσεις; Ἀλλὰ, Κύριοι, τοῦτο εἶναι ἀδίκημα καθ’ ἡμῶν, καὶ οὐδεὶς θέλει στέρξει. Τὶ ἦτο συγκριτικῶς τὸ ζήτημα τῆς προτάσεως τῶν 4 χιλιάδων δραχμῶν, ἃς ἄνευ δικαιολογητικῶν ἐδαπάνησεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις; Καὶ ἠγείρατε ζήτημα καὶ σφοδρὰν συζήτησιν, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε δικαίωμα νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τῆς προκατόχου περὶ τοῦ σκοποῦ τῆς δαπάνης ταύτης, αἱ ὁποῖαι δὲν τῆς ἐδόθησαν καὶ βασανίζετε τὴν Βουλὴν ἐπὶ 2 ἡμερονύκτια διὰ τῆς προτάσεως ταύτης, τῆς ὄντως παραλόγου! Διότι δι’ ὅλων τῶν πολιτικῶν διόπτρων ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξήτασε τὴν πρότασίν σας ἐκείνην, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνακαλύψῃ, ποῖον σκοπὸν εἶχεν ἡ πρότασίς σας καὶ τί δι’ αὐτῆς ἐπεδιώκατε, εἰμὴ τὸν ἀντιπερισπασμὸν τῆς δημοσίας γνώμης. Καὶ ὕστερον λέγετε, ὅτι κατατρίβομεν ἡμεῖς τὸν χρόνον! Τοῦτο εἶναι τὸ ἓν ζήτημα, Κύριοι, περὶ ὃ ἐστράφησαν αἱ συζητήσεις, ἤτοι ὁ ἔλεγχος κυβερνητικῶν παρανομιῶν καὶ ἀδικημάτων. Καὶ εἶναι ὅλως χωριστόν. Ἔρχεται δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Τὰ ἄλλα εἶναι δευτερεύοντα. Ἔχετε τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ κανονίζητε σεῖς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς· βεβαίως ἔχετε τὸ δικαίωμα τοῦτο. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι καταρτίζει ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· τίς ἠμφισβήτησε τοῦτο; Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὕτη ἡ κυρία ἀξίωσις ὑμῶν. Τὴν συγκαλύπτετε ἐν τοῖς λόγοις. Νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ, τίς εἶναι αὕτη; Ἐζητεῖτε δι’ ὅλων τούτων νὰ ὁρίσητε τεταγμένον χρόνον εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Ἀντιπροσώπων, κατὰ τὸν ὁποῖον ὡρισμένα νομοθετήματα ἐξ ἅπαντος ὁπωσδήποτε, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσι. Θέλετε νὰ ψηφίσητε τὸν Προϋπολογισμὸν πρὸ τῶν ἑορτῶν, ὡς νὰ ἦσθε σεῖς ἁρμόδιοι νὰ κανονίζητε, τίνα ἔκτασιν καὶ τροπὴν θὰ λάβῃ ἑκάστου θέματος ἡ συζήτησις. Ἐπιζητεῖτε νὰ περιορίσητε οὕτω τὸν λόγον. Ἀλλὰ τότε τὸν συνταγματικὸν ὁρισμὸν, ὅτι ἐπὶ ἑξάμηνον ἐπιτρέπεται νὰ παρατείνωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἀνάγκη νὰ τὸν διαγράψωμεν. Καὶ δὲν ὥρισε τοῦτο τὸ Σύνταγμα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν· οἱ θεσμοθετήσαντες ἐκεῖνο ἄνδρες, οἱ διὰ μακρῶν ἀγώνων καὶ θυσιῶν κατορθώσαντες νὰ περιορίσωσι τὰς ἀτασθαλίας τοῦ Στέμματος κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, ἔκριναν ἐν ὅλῃ τῇ προνοίᾳ καὶ ἀμεροληψίᾳ, ἐσκέφθησαν, ὅτι βεβαίως αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς δὲν πρέπει νὰ ἐκτείνωνται ἐπ’ ἄπειρον, ἵνα μὴ οὕτω παρακωλύωνται αἱ κυβερνητικαὶ ἐργασίαι. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν πρέπει αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς νὰ διαρκῶσι 12 μῆνας, ἀλλὰ βεβαίως ἐσκέφθησαν, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ διαρκῶσι καὶ ὀλιγώτερον τῶν ἓξ μηνῶν. Ἐὰν εἶχον ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὑμεῖς ἠθέλετε κυβερνᾷ, ὡς κυβερνᾶτε, ὀργιάζοντες, βεβαίως ἤθελον ἐκτείνει τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς ἐπὶ 12 μῆνας· διότι σεῖς πρέπει πάντοτε νὰ ἔχητε τὴν Βουλὴν, ἵνα σᾶς συγκρατῇ διὰ τοῦ ἐλέγχου. Ἀλλὰ πλησιάζουσι νὰ λήξωσιν οἱ ὡρισμένοι ἓξ μῆνες; Κινδυνεύει νὰ λήξῃ τὸ τέρμα, τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος διὰ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς τεθειμένον; Οὐχί· ἔχομεν νὰ ἐργασθῶμεν ἀκόμη 4 μῆνας. Ἀλλ’ ὄχι· δὲν σᾶς ἐπιτρέπω, βοᾷ ὁ Πρωθυπουργὸς, νὰ παρατείνητε ἐπὶ πλέον τὰς ἐργασίας σας. Ψηφίσατε πρὸ τῶν ἑορτῶν τὸν Προϋπολογισμὸν· οὕτω θέλω. Καὶ τί; ἐπιστεύσατε, ὅτι εἴμεθα ἡμεῖς ἄξιοι νὰ μᾶς τάξητε σεῖς ἐπὶ τῶν συζητήσεων προθεσμίας; Ἀλλὰ θὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ φίλοι σας νὰ παραμείνωσιν ἐνταῦθα κατὰ τὰς ἑορτάς· θὰ στερηθῶσι τῆς εὐχαριστήσεως νὰ συνεορτάσωσι μετὰ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν. Τί ἡμεῖς διὰ τοῦτο πταίομεν; Διακόψατε τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ὄχι· ἐπιμένετε, ὡς νὰ κινδυνεύῃ τὸ Κράτος. Καὶ τούτων ὅλων τίς εἶναι ὁ λόγος; ὁ λόγος εἶναι, νὰ ψηφίσητε ταχέως τὸν Προϋπολογισμὸν, ἵνα ἀπαλλαχθῆτε ταχύτερον τοῦ ἐλέγχου καὶ τῶν ἐνοχλήσεων τῶν φίλων σας. Θέλετε νὰ κυβερνᾶτε αὐτοβούλως καὶ ἀνεξελέγκτως. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν δυστυχῶς ἐναντίαν γνώμην· καὶ περὶ τὴν ἀντίθεσιν ταύτην, τὴν τόσῳ φυσικὴν καὶ εὔλογον, τῶν γνωμῶν κεῖται τὸ ζήτημα, καὶ περὶ τούτου ὁ μέγας θόρυβος, καὶ περὶ τούτου ἡ βοὴ τῶν ἐφημερίδων. Ἡμεῖς, Κύριοι,—καὶ τὸ λέγομεν καθαρὰ— ἐννοοῦμεν ἐπὶ ἕξ μῆνας νὰ διαρκῇ ἡ Βουλή, ἢ τουλάχιστον ὀλίγῳ ἔλασσον τῶν μηνῶν, οὓς ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ἐλέγχωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀδυσωπήτως, ὅταν παραβαίνῃ τοὺς νόμους καὶ τὴν ἐντολὴν, ἣν ἔλαβεν. Ἀλλ’ ἵνα ἐκτελέσωμεν τὰ καθήκοντα ἡμῶν ταῦτα, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν τὸν νοῦν μας ἐλεύθερον καὶ τὴν ὑγείαν ἡμῶν ἀσφαλῆ καὶ παρέχουσαν εἰς ἡμᾶς τὰς πρὸς τοῦτο δυνάμεις. Δὲν θὰ σᾶς ἐπιτρέψωμεν νὰ συνεδριάζητε 8, 10, 15 ὥρας, μέχρις οὗ ἀποκάμωμεν, μέχρις οὗ καταπονηθῶμεν, ἵνα μὴ ἐλέγχωμεν τὰς πράξεις καὶ συζητῶμεν ἐπιμελῶς τὰ νομοσχέδια. Ἐδῶ εἶναι τὸ περὶ ὃ ἀνταγωνιζόμεθα δεύτερον ζήτημα. Οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ τὸ ζήτημα τῆς συζητήσεως τῆς εὐρείας τῶν νομοσχεδίων, ἢ τῶν παρανόμων ὑμῶν πράξεων, ἐξελεγχομένων ἀκριβῶς, ἀλλὰ βεβαίως ἡ ὁποία εἶναι ὅλως εἰλικρινὴς, εἶναι σοβαρὰ καὶ πρὸ πάντων ἀναγκαία νὰ γίνῃ. Ὅταν λοιπὸν ἔρχησθε πιέζοντες ἡμᾶς μέχρι τῆς 12, μέχρι τῆς 1ης ὥρας μετὰ τὸ μεσονύκτιον, σᾶς ἐρωτῶ, ποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστῇ τὸ μαρτύριον τοῦτο; ὅταν διὰ τῆς παρατάσεως μετὰ τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον ὥραν τῶν συνεδριάσεων ἐπιφέρητε καθ’ ἡμῶν βίαν, καὶ μᾶς ἀπελπίσητε, τότε δικαίως ἀμυνόμεθα ὑπὲρ τῶν ἐκβιαζομένων καὶ ἀθετουμένων δικαιωμάτων ἡμῶν. Οὐδ’ εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου ἐξ Εὐρυτανίας, ὅτι τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν πρέπει νὰ ἀμυνώμεθα· ἐγὼ ἐδήλωσα καὶ δηλῶ καὶ ἤδη, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης θὰ ἦμαι Ἰρλανδός. Ὅταν φθάσῃ ἡ δευτέρα ὥρα καὶ μοὶ ἀπειλεῖτε τὴν ὕπαρξιν διὰ τοῦ καμάτου, διὰ τῆς ἀϋπνίας, θὰ ἀμυνθῶ καὶ θὰ ὑπερασπίσω τὰ δικαιώματά μου διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα μοὶ δίδει ὁ Κανονισμός. Οὐδεὶς δὲ δύναται εὐλόγως νὰ μὲ ἐλέγξῃ, καὶ ἂν μὲ ἐλέγξῃ ἀδίκως, ἓν ὀφείλω αὐτῷ, τὴν καταφρόνησίν μου. Λοιπὸν ἔχομεν δύο θέματα. Θὰ συζητῶμεν εὐρέως, θὰ συζητῶμεν ἐν εἰλικρινείᾳ. Μετὰ τὴν προκεχωρηκυῖαν ὥραν θὰ ἀμυνώμεθα, θὰ κωλυσιεργῶμεν, θὰ προτείνωμεν ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ θὰ μετερχώμεθα πανθ’ ὅσα νόμιμα μέσα ἔχομεν. Ἰδοὺ ἡ ἀλήθεια· καὶ πρέπει νὰ λέγηται ἡ ἀλήθεια ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰλικρινῶς. Ἐγὼ τουλάχιστον νομίζω, ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον, καθῆκον συνταγματικὸν, ὅταν μετὰ ὀκτάωρον καὶ ἐννεάωρον ἐργασίαν, ἀποκαμόντος τοῦ νοῦ μου καὶ τοῦ σώματος, δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ, δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω, νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον, διὰ παντὸς μέσου τὴν κατάχρησιν τῆς πλειονοψηφίας ταύτην νὰ τὴν ἀποκρούσω· τὴν ἀποκρούω δὲ διὰ νομίμου μέσου, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ μοὶ ἀμφισβητήσῃ. Τὰ δύο λοιπὸν ταῦτα ζητήματα εἶναι χωριστὰ καὶ πρέπει νὰ τεθῶσι χωριστὰ, καὶ ἂν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν προνοήσῃ νὰ κανονίσῃ ἐν μέτρῳ δικαίῳ τὸν χρόνον τῆς συνεδριάσεως, καὶ νὰ μὴ τὸν παρατείνῃ πέραν τῶν ἕξ ἢ ἑπτὰ ὡρῶν τὸ πολὺ, ἀλλ’ ἐπιμείνῃ διὰ τοῦ καμάτου νὰ παραβιάζῃ τὰ δικαιώματα ἡμῶν, ἂς ἦναι βέβαιος, ὅτι πάντες, τουλάχιστον ἐγὼ ἠξεύρω νὰ ἐπιτελέσω τὸ καθῆκόν μου, προτείνων ἀδιαλείπτως ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας, καὶ οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ μὲ ἐλέγξῃ ἐπὶ τούτῳ, ὅτι πράττω ἀδίκημα, ἢ παράβασιν καθήκοντος.

§18ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὅτε ἐπεχείρησα νὰ ἐξετάσω, κατὰ πόσον εἶναι βάσιμοι αἱ αἰτιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεδόθησαν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, οὐδένα ἐποιησάμην λόγον περὶ τῶν ὑποτιθεμένων αἰτίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ ἀποδοθῇ ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· διὰ τοῦτο μετ’ ἀπορίας ἤκουσα αὐτοῦ, ἀποδίδοντός μοι τὴν αἰτίασιν, ὅτι ἐξέφρασα δῆθεν γνώμην, καθ’ ἣν ὤφειλε νὰ ἐξαιρεθῇ κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν κατὰ τοῦ Τάκη κατηγοριῶν ὁ ἀδελφός του Ἀντεισαγγελεὺς τῶν ἐν Κερκύρᾳ Ἐφετῶν. Ἐγὼ, Κύριοι, τοιαύτην τινὰ γνώμην οὐδέποτε ἐξέφρασα. Ἐνθυμοῦμαι μόνον, ὅτι εἰς προγενεστέραν συνεδρίασιν, ἀγορεύοντος τοῦ κ. Λεβίδου, ἠρώτησα ἁπλῶς, ἐὰν τὰ ἐν τῷ φύλλῳ τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν» γραφέντα εἶχον προηγηθῆ τῆς ἐκδικάσεως τῆς κατὰ τοῦ Τάκη κατηγορίας, διότι ἐνόμισα, ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς διαγωγῆς τοῦ ἀδελφοῦ του ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως. Ἑπομένως ἄνευ λόγου, νομίζω, καὶ ἀδίκως ὁ κ. Ὑπουργὸς μοὶ ἀπέδωκε τὴν αἰτίασιν, περὶ τῆς ὁποίας εἶπεν ὑμῖν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν συζήτησιν περὶ τούτου προεκάλεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ δηλώσω τὴν γνώμην, ἣν ἔχω καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Προκειμένου, Κύριοι, περὶ λόγων ἐξαιρέσεως, νομίζω, ὅτι ἐπιμελῶς ὀφείλομεν νὰ διακρίνωμεν δύο διακεκριμένας περιστάσεις· τοὺς λόγους τῆς ἐξαιρέσεως, τοὺς ὁποίους διαγράφει ὁ νόμος, ἵνα προβάλλωνται ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε διαδίκων κατὰ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ τοὺς λόγους τῆς ἐξαιρέσεως, τοὺς ὁποίους οἴκοθεν οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, ὁσάκις νομίζωσιν ὀρθὸν, προβάλλουσιν, ἵνα ἀπόσχωσι τῆς ἐκπληρώσεως τῶν δικαστικῶν αὑτῶν καθηκόντων του. Οἱ δεύτεροι οὗτοι λόγοι ἠδύναντο ἴσως ὀρθότερον νὰ χαρακτηρισθῶσιν, οὐχὶ ὡς λόγοι ἐξαιρέσεως, ἀλλ’ ὡς λόγοι ἀποχῆς, καὶ πολλάκις οὐδόλως ὑποβάλλονται εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν Δικαστηρίων ἢ τῶν Συμβουλίων, ἀλλ’ ὁ δικαστικὸς ὑπάλληλος, ὁ αἰσθανόμενος ἐν ἑαυτῷ τοιούτους λόγους ἀποχῆς, δηλοῖ ἁπλῶς εἰς τοὺς συναδέλφους του, ὅτι δὲν δύναται νὰ λάβῃ μέρος, ἵνα μεριμνήσωσι περὶ ἀναπληρώσεως αὐτοῦ δι’ ἄλλου προσώπου. Καὶ περὶ τὴν ἐκτίμησιν δὲ τῶν τοιούτων λόγων καὶ τὰ Δικαστικὰ Συμβούλια καὶ τὰ Δικαστήρια κρίνουσιν ἐπιεικέστατα, εὐρύτατα, καὶ βλέπομεν καθ’ ἑκάστην εἰς τὰ Δικαστήρια ἐντίμους δικαστὰς καὶ Εἰσαγγελεῖς, ἀπέχοντας ἁπλῶς νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς ὑποθέσεις ἄνευ νομίμου τινὸς ἐξαιρέσεως λόγου, ἀλλ’ ἐξ ὑπερβαλλούσης λεπτότητος καὶ ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, ἵνα περιφρουρήσωσι τὴν ὑπόληψιν αὑτῶν κατὰ πάσης παρεξηγήσεως καὶ ἵνα προφυλάξωσι τὴν συνείδησιν αὑτῶν ἀπὸ παντὸς περιορισμοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο, ὁσάκις πρόκηται περὶ κατηγορουμένου γνωστοῦ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ἢ συγγενοῦς τῶν συγγενῶν του, ἢ συμπολίτου αὐτοῦ, ὁ Εἰσαγγελεὺς ἀποχωρεῖ, καὶ ἀναθέτει εἰς ἕτερον ὑπάλληλον τὴν ὑποστήριξιν τῆς κατηγορίας. Τὸ αὐτὸ πράττει ὁσάκις πρόκηται περὶ συνδημότου ἢ συγχωρίου. Εἶναι εὐτυχῶς πολλὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀναπληρώσωσι τὸν Εἰσαγγελέα, ὅταν νομίζῃ, ὅτι δὲν προσήκει, ἠθικῶς τουλάχιστον, ἂν ὄχι νομικῶς, νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντά του. Ὑπῆρχον ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοιοῦτοί τινες λόγοι, δυνάμενοι νὰ πείσωσι τὸν ἀδελφὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ ἀπόσχῃ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων του; Ἐπρόκειτο περὶ ληστοῦ καταγομένου ἐκ τοῦ δήμου, ἐκ τοῦ χωρίου ἀκόμη, ἐξ οὗ κατήγετο καὶ ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς, ἐπρόκειτο περὶ κατηγορουμένου, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο καταγγελία κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ του καὶ τῶν οἰκείων του, ὅτι ὑπέθαλπον αὐτόν. Ἠδύνατο, νομίζω, νὰ θεωρήσῃ προτιμότερον νὰ ἀπόσχῃ. Ἡ τοιαύτη γνώμη, Κύριοι, περιέχει τι τὸ ἄτοπον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐθεώρησε προσῆκον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐπιτιμήσῃ ἐμὲ, ὡς ἐξενεγκόντα αὐτήν; Νομίζω, ποσῶς. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, οὐδεμίαν ἐγὼ τοιαύτην αἰτίασιν κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ του ἐξήνεγκον, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα, εἶναι ζητήματα, ὧν ἡ ἐκτίμησις εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἰδίου ὑπαλλήλου ἀνατίθεται μᾶλλον καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν ἑτέρου. Ἀλλὰ, λαβὼν μέρος εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ἀρχιληστοῦ τούτου ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐξεπλήρωσεν ἆρά γε πρεπόντως τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ἐκπληρώσῃ; Ἄν, Κύριοι, ἠδύνατό τις νὰ ἔχῃ περὶ τούτου τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ταύτην τὴν ἦρεν αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι καταδίκη ἀμετάκλητος τῆς διαγωγῆς, ἣν ἐτήρησεν ὁ ἀδελφός του. Τί σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός; Ἀναγνωρίζω, λέγει, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀναιρέσεως. Ἡ πρᾶξις, ἡ ἀποδιδομένη εἰς τὸν ἀρχιληστὴν, ἦτο προφανῶς καθαρὰ, ἀναμφισβήτητος δολοφονία. Καὶ ὅμως ὁ ἀδελφός του ἐνώπιον τῶν ἐνόρκων ὑπεστήριξεν, οὐχὶ ὅτι ἡ πρᾶξις εἶναι δολοφονία, ἀλλ’ ὅτι ἡ πρᾶξις εἶναι ἀναίρεσις. Τὸ τοιοῦτο δικαιολογεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὡς προελθὸν ἐκ τῆς ἐπιθυμίας, τοῦ νὰ προλάβῃ τὴν πλήρη ἀθώωσιν τοῦ Τάκη ἐπὶ φόνῳ, καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν καταδίκην αὐτοῦ ἐπὶ ἀναιρέσει. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀπορῶ ἀληθῶς, πῶς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐκφράζει τοιαύτην τινὰ γνώμην. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς, ὑποστηρίζων τὴν κατηγορίαν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, ἀντιπροσωπεύει τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν κοινωνίαν, ὅτι ὀφείλει ἑπομένως, ἀγορεύων πρὸς τοὺς ἐνόρκους, νὰ λέγῃ πρὸς αὐτοὺς, ὅ,τι ἡ συνείδησις καὶ ἡ πεποίθησίς του τῷ ὑπαγορεύει, ὅτι Εἰσαγγελεὺς συνειδὼς τὸ καθῆκον καὶ τὴν ἀποστολήν του, δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, εἰμὴ ὅ,τι συνάδει μὲ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν δικαιοσύνην. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τοιαῦτα τεχνάσματα, οἷα ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸν ἀδελφόν του, εἶναι ἀνάξια τῆς Εἰσαγγελίας, καὶ ἐξευτελίζουσιν αὐτήν. Ἑπομένως, ἐπαναλαμβάνω, ἡ διαγωγή, ἣν ἐτήρησεν ὁ ἀδελφός του κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, εἶναι διαγωγὴ κατακριτέα καὶ αὐστηρῶς κατακριτέα. Καὶ οὐδὲ νομίζω μάλιστα, Κύριοι, ὅτι τοιαῦτα τεχνάσματα δύνανται νὰ ἐπιφέρωσι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουσιν. Ὅταν ὁ Εἰσαγγελεὺς νομίζῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἀποδείξεις ἐνοχῆς τοῦ κατηγορουμένου ἐπὶ δολοφονίᾳ, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ καθαρῶς εἰς τοὺς ἐνόρκους, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαύτην κατηγορίαν. Ἐὰν ὅμως φρονῇ, ὅτι βάσιμος εἶναι ἡ ἐπὶ δολοφονίᾳ κατηγορία, καὶ ὅμως ἐπιχειρεῖ νὰ ὑποστηρίξῃ ἀναίρεσιν, ὁ τοιοῦτος Εἰσαγγελεὺς ἐντελῶς θὰ ἀπολέσῃ τὴν δίκην· διότι ἡ ὑποχώρησις τοῦ Εἰσαγγελέως ἀποδεικνύει ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐνοχῆς, τὴν δὲ ἀμφιβολίαν θὰ ἐπεκτείνωσιν οἱ ἔνορκοι καὶ εἰς τὴν ἀναίρεσιν, ἐπιδεικνύοντες μάλιστα μείζονα τοῦ Εἰσαγγελέως ἐπιείκειαν. Ἄν ὁ Εἰσαγγελεὺς θέλῃ νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς ἐνόρκους νὰ παραδεχθῶσιν ἀναίρεσιν, τότε ὀφείλει νὰ ἐπιμείνῃ ἐπὶ τοῦ φόνου. Καὶ τότε μόνον αὐτοὶ, θέλοντες νὰ φανῶσιν ἐπιεικεῖς, θὰ παραδεχθῶσι τὴν ἀναίρεσιν. Ὥστε οὐ μόνον κατακριτέα, ἀλλὰ καὶ ἐντελῶς ἀτυχὴς ἦτο ἡ διαγωγή, ἣν ἐτήρησεν ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς Εἰσαγγελεύς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἵνα βελτιώσῃ τὴν θέσιν τοῦ ἀδελφοῦ του παρέστησε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι καὶ ἕτεροι κατηγορούμενοι, προηγουμένως διὰ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν, ἐκ συστάσεως ἐνεργηθεῖσαν, δικασθέντες, κατεδικάσθησαν καὶ οὗτοι εἰς ἐλαφρὰς ποινάς. Ἡ καταδίκη, Κύριοι, ἄλλων διὰ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν εἰς ἐλαφρὰν ποινὴν, οὐδὲν ἀποδεικνύει, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν χαρακτῆρα τῆς πράξεως· διότι γνωρίζετε, ὅτι ἐνώπιον τῶν ἐνόρκων δὲν χαρακτηρίζονται αὐστηρῶς αἱ ἀποδιδόμεναι κατηγορίαι, καὶ πολλάκις ἐπέρχονται χαρακτηρισμοὶ ἐλαφρότατοι, οὐχὶ λόγῳ ἀκριβοῦς ἐκτιμήσεως, ἀλλ’ ἕνεκα ἐπιεικείας ἢ ἄλλων λόγων. Τὰ συμβάντα ταῦτα οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὴν ἐκτίμησιν τῆς διαγωγῆς τοῦ κ. Εἰσαγγελέως. Ἠδύναντο νὰ ἔχωσι σχέσιν, ἂν καὶ οἱ Εἰσαγγελεῖς, οἵτινες εἶχον λάβει μέρος εἰς τὰς δίκας ἐκείνας, εἶχον σχηματίσει γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξωσιν ἀναίρεσιν. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὐδὲ εἶναι ἀληθές. Τὸ ἐξήγαγεν ἐκ γνωμοδοτήσεων περὶ χάριτος, ἃς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ δι’ ὧν οἱ Πρόεδροι καὶ Εἰσαγγελεῖς δηλοῦσιν, ὅτι οὐχὶ ὀρθῶς ἐχαρακτήρισαν τὴν πρᾶξιν οἱ κύριοι ἔνορκοι. Τοῦτο δὲ ἔτι μᾶλλον ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι διὰ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν ἕτερος κατηγορούμενος, ὁ Ῥοκόφυλλος, κατεδικάσθη εἰς θάνατον. Ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ στυγερᾶς δολοφονίας. Ἵνα βελτιώσῃ τὴν θέσιν τοῦ ἀδελφοῦ του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀνέφερε προσέτι, ὅτι ὁ ἀδελφός του ἐζήτησε τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς ποινῆς καὶ τὸ Δικαστήριον ἐφάνη ἐπιεικέστερον. Ὁ ἀνώτατος ὅρος εἶναι 20 ἔτη, καὶ τὸ Δικαστήριον ἐπέβαλε 18. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν σπουδαιολογοῦμεν, τοιαῦτα προβάλλοντες ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Δὲν ἔχει τινὰ σημασίαν, ἐὰν ἄνθρωπος, ὅστις ἐπρόκειτο νὰ ὑποστῇ πλείστας βαρυτάτας καταδίκας, κατεδικάσθη εἰς εἴκοσιν ἢ μόνον δεκαοκτὼ ἐτῶν δεσμά. Τὸ μόνον σπουδαῖον ζήτημα ἦτο, νὰ σώσῃ τὴν κεφαλήν του, καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο οὐσιωδῶς Συνέδραμεν ὁ κ. Ἀντεισαγγελεὺς, ὑποστηρίξας τὴν ἀναίρεσιν....

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Κωνσταντόπουλε, μίαν παρατήρησιν. Οἱ Σύνεδροι ἐὰν ἐφρόνουν καὶ αὐτοὶ, ὅτι κακῶς ἀπεφάνθησαν οἱ ἔνορκοι, ὅτι ἐπιεικῶς ἔλυσαν τὸ ζήτημα, ὤφειλον νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην των αὐτὴν διὰ τῆς βαρυτάτης ποινῆς, ἣν ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλωσι, βαρυτάτη δὲ ποινὴ ἦσαν τὰ 20 ἔτη. Τοῦτο θὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ οἱ Σύνεδροι αὐτοὶ ἐπεδοκίμασαν τὴν ἐπιείκειαν τῶν ἐνόρκων. Ἄρα δὲν ἐπρόκειτο περὶ δολοφονίας.

§20ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, γνωρίζετε, ὑποθέτω, ὅτι πλείονα ἔτη τῆς ζωῆς μου κατηνάλωσα εἰς τὴν ἐξέτασιν τοιούτων ὑποθέσεων. Λοιπὸν διαβεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι καὶ ὅταν οἱ ἔνορκοι μεταβάλωσιν ἄνευ λόγου τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς πράξεως, οὐδέποτε σχεδὸν οἱ Σύνεδροι ἐπιβάλλουσιν ἀκριβῶς τὸν ἀνώτατον ὅρον.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχετε λάθος. Πάντοτε ἐκφράζουσι τὴν δυσαρέσκειάν των διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς ἀνωτάτης ποινῆς.

§22ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ περὶ τούτου...

§23ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔχετε, φαίνεται, τὴν ἀντίληψιν εἰσαγγελικὴν καὶ σᾶς φαίνονται μικραὶ αἱ μεγάλαι ποιναί. Ἐγὼ ἐπίσης ἔχω πολλῶν ἐτῶν πεῖραν, καὶ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι τὸ ἀντίθετον συμβαίνει· ὅταν οἱ δικασταὶ εὑρίσκωσιν ἐπιεικῆ τὴν ἐτυμηγορίαν τῶν ἐνόρκων, ἐπιβάλλουσι πάντοτε τὸν ἀνώτατον ὅρον. Ἀλλ’ ἴσως εἰς ἐμὲ, ὁ ὁποῖος εἶμαι δικηγόρος, φαίνεται ἀνώτατος· σεῖς ὅμως εἶσθε Εἰσαγγελεὺς, καὶ ἔχετε τὴν ἀντίληψιν τοιαύτην, ὥστε νὰ σᾶς φαίνηται καὶ ὁ ἀνώτατος ὅρος, ὡς ἐλάχιστος.

§24ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ κατωτάτου καὶ ἀνωτάτου ὅρου. Πρόκειται περὶ τῆς διαγωγῆς, ἣν τηροῦσι τὰ Δικαστήρια τῶν Συνέδρων ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν οἱ ἔνορκοι παραδέχονται ἀτόπως ἐλαφρότερον χαρακτηρισμὸν τῶν ἀδικημάτων. Ἐπαναλαμβάνω, καὶ δύναμαι νὰ ἀποδείξω στατιστικῶς, ὅτι καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σπανιώτατα ἐπιβάλλεται ὁ ἀνώτατος ὅρος. Οὐδὲν λοιπὸν σημαίνει, ἂν ἀντὶ 20 ἐτῶν ἐπεβλήθησαν 18 ἐτῶν δεσμὰ εἰς ἄνθρωπον, ὅστις εἶχεν ἐπανειλημμένως καταδικασθῆ, καὶ ἐπρόκειτο νὰ δικασθῇ καὶ δι’ ἄλλας πράξεις, καθόσον, ὅπως ὁ διακόπτων με κύριος Μπουφίδης γνωρίζει, αἱ τοιαῦται καταδίκαι δὲν ἔχουσι καὶ πρακτικὴν ἔννοιαν, διότι συγχωνεύονται αἱ ποιναί. Ὥστε τὸ ἐπιχείρημα, ὅπερ ὁ κ. Ὑπουργός, ἠθέλησε νὰ προβάλῃ πρὸς δικαιολογίαν τοῦ κυρίου ἀδελφοῦ του, οὐδεμίαν ἔχει ἰσχύν. Τώρα, Κύριοι, καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου ἀντικειμένου εὑρίσκομαι εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργόν, περὶ τοῦ ζητήματος, ἐὰν δύνανται, καὶ ἐὰν πρέπῃ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς τῆς χάριτος ἄλλαι καταδίκαι τοῦ αὐτοῦ προσώπου. Ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἤθελεν ἐπιμένει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὑποστηρίζων ἀντίθετον γνώμην, καὶ μὲ ἀπορίαν μου ἤκουσα αὐτὸν, ἐπαναλαμβάνοντα, ὅτι, ὅταν ἐπιβληθῇ μία θανατικὴ ποινὴ εἴς τινα, ἵνα ἐκτιμήσῃ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἀπονείμῃ χάριν, δὲν πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς λοιπὰς καταδίκας κατὰ τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, ἀλλὰ μόνον τὴν ἐπιβαλοῦσαν εἰς αὐτὸν τὴν θανατικὴν ποινήν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, ἐὰν ἀκούσῃ, ὅτι δύο ἄνθρωποι διέπραξαν ἀπὸ κοινοῦ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν, τιμωρουμένην μὲ θάνατον, καὶ ἐκ τούτων κατόπιν ὁ εἷς μὲν ἔζησεν ἐπὶ ἔτη εἰρηνικῶς καὶ ἐντίμως, ὁ δὲ ἕτερος διέπραξε κατόπιν πλείστας ἀναιρέσεις, 10 ληστείας καὶ ἄλλα ἀδικήματα, μὴ τιμωρούμενα μὲ θάνατον, καὶ πρόκηται κατόπιν νὰ σκεφθῇ, ἐὰν αὐτὸς ἦναι ἄξιος συγγνώμης καὶ χάριτος, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ διακρίνῃ μεταξὺ τοῦ ἐμπράκτως ἀποδείξαντος τὴν μεταμέλειάν του καὶ τοῦ ἀκολουθήσαντος τὴν ὁδὸν τοῦ κακουργήματος, καὶ νὰ φανῇ ἐπιεικὴς εἰς τὸν πρῶτον, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὸν δεύτερον. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς χάριτος ἔχει ἐπιῤῥοὴν ὁ βαθμὸς τῆς ἠθικῆς διαστροφῆς τοῦ ἀνθρώπου κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πράξεως· πῶς λοιπὸν ἀξιοῦσι νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει αἱ ἑπόμεναι πράξεις αὐτοῦ, διὰ τῶν ὁποίων προσδιορίζεται σαφέστερον ὁ βαθμὸς τῆς ἠθικῆς διαφθορᾶς κατὰ τὴν διάπραξιν τῆς πρώτης πράξεως; Οἱ κανόνες, οὓς ὀφείλει ὁ δικαστὴς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει μετὰ τὴν καταδίκην κατὰ τὴν ἐπιμέτρησιν τῆς ποινῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θεωρῶνται ὑποχρεωτικοί, καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ Ὑπουργὸς πρόκηται νὰ ἀπονείμῃ εἴς τινα χάριν. Ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑαυτὴν θεωρουμένη ἡ πρᾶξις, δι’ ἣν ἐπῆλθεν ἡ εἰς θάνατον καταδίκη καὶ δι’ ἣν ἐδόθη ἡ χάρις, εἶναι ἆρά γε αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν τοιαύτη, ὥστε νὰ θεωρηθῇ οἰκτιρμοῦ ἄξιος ἐκεῖνος, ὅστις ἤθελεν ἀποκρούσει τὴν ἰδέαν περὶ μετριάσεως τῆς ποινῆς; Ἠκούσατε, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ θηριώδους δολοφονίας τριῶν κοιμωμένων ἀνθρώπων, καὶ ὑπὸ δολοφόνων, εἰς οὓς ἀνυπόπτως παρέσχον φιλοξενίαν. Ἐὰν ἐσώθησαν οἱ δύο, δεινῶς τετραυματισμένοι, ἐσώθησαν οὐχὶ ἐκ τῆς ἐπιεικείας τῶν δολοφόνων. Αὐτὴ ἡ πρᾶξις εἶναι ἀξία χάριτος; Ἐὰν πρόκηται νὰ ἐκτελῶμεν πάσας τὰς νομίμως ἐπιβληθείσας θανατικὰς ποινὰς, βεβαίως πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἡ ὡς ἄνω ἐπιβληθεῖσα. Ἐὰν πάλιν ἐκ τῶν πολλῶν θανατικῶν ποινῶν τινὰς πρόκειται νὰ ἐκτελέσωμεν, τότε καθῆκον ἱερὸν ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ἁρμοδίους νὰ ἐκτελῶσι τὰς ποινάς, τὰς ἐπιβεβλημένας εἰς τὰς βαρυτέρας καὶ στυγερωτέρας πράξεις. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ἐκτελέσαντες τὴν εἰς τὸν Μπονάτην ἐπιβληθεῖσαν ποινήν, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ἐθεωρήσατε ἐπιτετραμμένον νὰ χαρίσητε ποινὴν, ἐπιβληθεῖσαν εἰς ἄνθρωπον, ὅστις τρεῖς ἀνθρώπους θηριωδῶς καὶ δολίως ἐπεχείρησε νὰ ἀποκτείνῃ. Καὶ τοῦτο λέγων, δὲν ἰσχυρίζομαι ἐγὼ, Κύριοι, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ θανατικὴ ποινή, διότι οὐδεὶς ἐπιθυμεῖ, οὐδὲ ὀφείλει νὰ ἀποφαίνηται περὶ τοιούτων φοβερῶν ζητημάτων, ὅταν δὲν ὑποχρεῶται ἐκ καθήκοντος νὰ πράξῃ τοῦτο. Πᾶς ἄνθρωπος κλίνει εἰς τὴν ἐπιείκειαν, καὶ οὐδέποτε δύναμαι νὰ κατηγορήσω τινά, ἐξασκήσαντα τοιαύτην ἐπιείκειαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω καθῆκον νὰ ἐξετάσω, εἶναι, ἂν τὴν ἐπιείκειαν ταύτην ἐξήσκησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν ἰσότητι καὶ δικαιοσύνῃ. Ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; Μετὰ τὰ λεχθέντα δύνασθε ὑμεῖς νὰ σχηματίσητε περὶ τούτου οἱανδήποτε θέλητε γνώμην.

§25ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μετὰ τὴν μακρὰν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προκληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω πρότασιν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ θέσῃ ταύτην εἰς ψηφοφορίαν. Ἡ πρότασίς μου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλή, μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐγκρίνουσα τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§26ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§27ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Ῥάλλη, νὰ ἐπανορθώσω μίαν ἀνακρίβειαν. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι αὐτὸς προσῆλθε πρὸς τὸν ἀδελφόν μου, ἢ ὅτι ἀνέλαβεν ὁ ἀδελφός μου τὴν ὑπεράσπισιν αὐτοῦ. Ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν τὸ δὶς ἢ τρὶς παρ’ ἐμοῦ ἐπισήμως βεβαιωθὲν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ὁ Ἀλέξιος Τάκης προσῆλθεν ἀμέσως πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα, κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν ἄλλων φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων· ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη τοῦ Ἀλεξίου Τάκη, κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπὸ τῶν ὑποθέσεων πάντων τῶν ἄλλων φυγοδίκων, δὲν προσδιωρίσθη νὰ γίνῃ εἰς Μεσολόγγιον, ὅπου ὁ ἀδελφός μου δικηγορεῖ, ἀλλ’ εἰς Λευκάδα, εἰς οὐδεμίαν δ’ ἀπολύτως ὑπόθεσιν τοῦ Ἀλεξίου Τάκη παρέστη ὁ ἀδελφός μου ὡς συνήγορος.

§28ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς προσπαθεῖ ἐπανειλημμένως νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι προσελθὼν εἰς τὰς ἐν Μεσολογγίῳ Ἀρχὰς ὁ ἀρχιλῃστὴς Τάκης, ἐτέθη ἀμέσως, ἅμα τῇ προσελεύσει του παρὰ τῇ Εἰσαγγελίᾳ, εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ νομίζει, ὅτι τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ μιᾶς ἐκθέσεως ἐμφανίσεως ἐνώπιον τοῦ Εἰσαγγελέως. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐμφανίσεως ἐγένετο, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ εἰς τὰς φυλακάς· ἐὰν δὲ εἶχεν ἐμφανισθῆ πρότερον εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ ἀφέθη ἐλεύθερος, δὲν συνετάχθη περὶ τούτου ἔκθεσις, οὔτε ἠδύνατο νὰ συντάξῃ τοιαύτην ἔκθεσιν ὁ Εἰσαγγελεὺς, διότι ἠδύνατο νὰ τρέξῃ καὶ κίνδυνον καταδιώξεως. Ὁσάκις ἡ Εἰσαγγελία ἀφίνῃ ἐλευθέρους τοὺς ἑκουσίως προσερχομένους, δὲν συντάσσει ἔκθεσιν. Ὅταν δὲ ἀποφασίζῃ νὰ τοὺς φυλακίσῃ, τότε συντάσσει τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐμφανίσεως καὶ ἀποστέλλει αὐτοὺς εἰς τὰς φυλακάς.

§29ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω, τί βεβαιοῦσι τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα. Ἐὰν ὅμως, ἐναντίον τῶν ἐπισήμων βεβαιώσεων, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἐγίνετό τι κατὰ τὸ παρελθὸν, ἁρμοδιώτερος εἶναι ὁ κ. Κωνσταντόπουλος νὰ τὸ βεβαιώσῃ, ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην ἰδίαν πεῖραν ἐκ τῆς μακρᾶς εἰσαγγελικῆς τοῦ ὑπηρεσίας.

§30ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§31ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Δὲν λέγω, ὅτι δύναται ν’ ἀπαγορευθῇ εἰς πάντα ἕτερον νὰ εἰσέλθῃ καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας, διότι πολλάκις εἶναι καὶ τοῦτο ζήτημα συναφές· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύναμαι, εἰμὴ μετ’ εὐχαριστήσεως νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ παρατήρησίς μου περὶ τῆς φύσεως τοῦ ζητήματος τυγχάνει μιᾶς ἐπικυρώσεως ἐκ τῶν ὑστέρων. Εἶχον παρατηρήσει, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μακρὰν τοῦ νὰ ζητῇ ψῆφον ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, πρὸ πάντων πρέπει νὰ ζητῇ φωτισμὸν καὶ γνώμας, καὶ ἀπαλλαγὴν παντός, εἰ δυνατόν, ἀντιπροσώπου ἀπὸ πάσης ὑπονοίας ἐναντίον αὑτοῦ. Καὶ ἰδού, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀγορεύσας, ἔπεισε, φαίνεται, ἕνα ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ διαπρεπὲς μέλος τῆς μειονοψηφίας, περὶ τοῦ ὅτι ἡ κατ’ αὐτοῦ ἐξενεχθεῖσα κατηγορία εἶναι ἀβάσιμος. Ἰδοὺ τοῦ λοιποῦ ἓν πολύτιμον κτῆμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι ἢ νὰ συγχαρῶ αὐτόν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὑπόθεσις ἔχῃ πρὸ πάντων σήμερον τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ πρὸ ὀλίγου ἀγορεύσας, τότε ἰδίως ἔχει τι τὸ ἄτοπον ἡ θέσις τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ ἐν γένει ἔχει τὸ ἄτοπον ἢ τὸ ἀκατανόητον ἡ διατύπωσις τῆς προτάσεως ταύτης, διότι λέγει, ὅτι «ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐγκρίνουσα τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ποίαν ἆρά γε ἐνέργειαν; Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ θέλωμεν ἔλλειψιν ἐνεργείας τινὸς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι ποία θὰ ἦναι ἡ ἐνέργεια, προκειμένου περὶ ὑποθάλψεως ληστοσυμμορίας; Τοῦτο πρέπει νὰ καθαρισθῇ, ἵνα μὴ μείνῃ οὐδεμία παρεξήγησις. Ἡ ἐνέργεια εἶναι βεβαίως τι θετικόν, εἰς ὅλην δὲ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐν τοῖς καθέκαστα καὶ ἐν τῷ συνόλῳ, πρόκειται νὰ ἀναζητήσωμεν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐνέργεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλοίμονον, ἂν ἐγκρίνωμεν ἐνέργειαν Ὑπουργοῦ πρὸς ὑπόθαλψιν ληστείας!...

§32ΡΑΛΛΗΣ. Τί παραδέχεσθε τέλος πάντων σεῖς;

§33ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω μόνον, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἡ πρότασις, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεων καὶ σκανδάλου, μὴ τυχὸν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ πλειοψηφία, ἐγκρίνουσα ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐγκρίνει τὴν ὑπόθαλψιν τῆς ληστείας. Καλὸν λοιπὸν ἡ πρότασις αὕτη νὰ τροποποιηθῇ, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ περὶ ἐλλείψεως ἐνεργείας. Δι’ ὅσα δὲ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας κ. Ῥάλλης εἶπεν, ἄς μοι ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ὡς πρὸς τοῦτο. Ἐγένοντο παρά τινος παρατηρήσεις, ὅτι ἐγὼ, ἐν τῇ ἀπουσίᾳ αὐτοῦ, ἡρμήνευσα τοὺς λόγους του, ἐνῷ οἱ λόγοι του δὲν ἐπεδέχοντο ἑρμηνείαν. Συμφωνῶ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἡρμήνευσα τοὺς λόγους του, καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἦτο ἐδῶ ὁ κ. Ῥάλλης, ὅτε ὡμίλουν. Κατόπιν τῆς ἐντόνου παρατηρήσεως, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀπευθύνει πρὸς αὐτὸν, παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισα ὡς μὴ ἔχουσαν ἀξίαν, ὡς μὴ ἔχουσαν βάσιν πραγματικήν, ὁ κύριος Ῥάλλης ἐξήγησεν ὁ ἴδιος διὰ μακρῶν τὰς ἰδέας του. Εἶπεν, ὅτι, ἐὰν μᾶς ἐτίθετο ζήτημα κατεπείγοντος τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, τοῦ ὁποίου ἐζήτουν τὴν ἐπιψήφισιν, ἠθέλομεν ἴσως ὑποχωρήσει, ἠθέλομεν ἀποδεχθῆ, ἠθέλομεν θυσιάσει ἄλλας ἰδέας ἡμῶν, ἄλλας ἐπερωτήσεις, ἵνα προβῶμεν. Δὲν ἐδήλωσε λοιπόν, πιστεύω, παρακώλυσιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Λοιπὸν δὲν ἔκαμα ἐγὼ, ὡς ἐξέλαβεν, οὐδεμίαν ἑρμηνείαν ἰδεῶν αὐτοῦ, εἰπὼν, ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία κατὰ θεωρίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ βάσεις λίαν ὀρθὰς, δὲν εἶχε βάσεις πραγματικάς. Ὁ κ. Ῥάλλης ἔλαβε κατόπιν τὸν λόγον, ἦλθε μάλιστα εἰς προτάσεις συνθηκολογήσεως πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ῥάλλης εἶπεν, ὅτι, ἐὰν μᾶς πείσητε περὶ τοῦ κατεπείγοντος τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, θέλομεν ὑποχωρήσει. Δὲν ἡρμήνευσα λοιπὸν γνώμην του, ἀλλ’ ἠθέλησα νὰ πολεμήσω ἁπλῶς γνώμας, αἱ ὁποῖαι ἐξεφράσθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι ἐξεφράσθησαν κατηγορίαι, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις παρακωλύει τὰς συνεδριάσεις. Ἐὰν, ἐναντίον τούτων, ὁ κ. Ῥάλλης ἐκήρυττε παρακώλυσιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἂς τὸ δηλώσῃ ῥητότερον.

§34ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λυποῦμαι πολὺ, ὅτι ὁ πρὸ μικροῦ καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς ἐξήνεγκε περὶ τῆς ἐν γένει λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης κρίσεις, τὰς ὁποίας ἔχω τὸ καθῆκον νὰ χαρακτηρίσω ὡς ἀδίκους. Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος, ἵνα συζητήσωμεν εὐρέως τὸ θέμα τοῦτο, ὅπως ἀποδειχθῇ, ὅτι ἐκ πεπλανημένων σκέψεων ἤχθη εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα ὁ κύριος Βουλευτής. Ἐλπίζω, ὅτι θὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλοτε νὰ ἀκούσῃ συζητούμενον τὸ θέμα τοῦτο, καὶ νὰ σχηματίσῃ ἰδέας ἀκριβῶς ἀντιθέτους τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. συνάδελφος ἐξήνεγκεν. Ἀναμένων εὐχαρίστως τὴν τοιαύτην συζήτησιν, περιορίζομαι ἤδη νὰ εἴπω ὀλίγας μόνον λέξεις ὡς πρὸς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας σχετικῶς μὲ τὸ θέμα, τὸ ἀσχολοῦν τὴν Βουλὴν, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπήνεγκεν. Ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐκ τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας ἔδωκα πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν λόγων τῆς ἀπονομῆς τῆς χάριτος πρὸς τὸν Ἀλέξιον Τάκην, ἠθέλησα νὰ καλυφθῶ ὄπισθεν τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπὶ τῶν χαρίτων Ἐπιτροπῆς καὶ ὄπισθεν παραδειγμάτων προκατόχων μου. Παρακαλῶ αὐτὸν νὰ πεισθῇ, ὅτι ἐκ λήθης τῶν λεχθέντων παρ’ ἐμοῦ προήχθη εἰς τοιαύτας διαβεβαιώσεις. Ἐγὼ ἔδωκα σαφεῖς καὶ λεπτομερεῖς ἐξηγήσεις διὰ μακρῶν περὶ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλλον τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος εἰς τὸν κατάδικον αὐτὸν, καὶ ἀπηγόρευον εἰς πάντα εὐσυνείδητον Ὑπουργὸν πᾶσαν σκέψιν περὶ ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς. Ἐὰν ἐπιβοηθητικῶς ἐμνήσθην καὶ τοῦ ὅτι ἔχομεν ὑπὲρ τῆς χάριτος τὰς γνωμοδοτήσεις τοῦ δικάσαντος αὐτὸν Δικαστηρίου, τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, τὴν γνώμην τῆς ἐπὶ τῶν χαρίτων Ἐπιτροπῆς, οὐδόλως τοῦτο δηλοῖ, ὅτι ἤθελον νὰ καλυφθῶ ὄπισθεν αὐτῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θέλῃ τις Ὑπουργὸς, νὰ καλύψῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ εὐθύνην ἀπέναντι γνωμῶν, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι αὗται; Ἴσως αἱ γνῶμαι χρησιμεύουσιν ἐνίοτε ὡς ἐπιχειρήματα εἰς τὸν Ὑπουργὸν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἑαυτοῦ· οἱαιδήποτε ὅμως καὶ ἂν ὦσι, καὶ ὀρθαὶ καὶ πεπλανημέναι, οὔτε καλύπτουσιν ἢ ἐλαφρύνουσι τὸ παράπαν τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, ἥτις ἅμα τῇ ὑπογραφῇ αὐτοῦ μένει καὶ βαρύνει καὶ παρακολουθεῖ αὐτὸν ὁλόκληρος. Ἀκόμη περισσότερον αἱ ἀλήθειαι αὗται, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζω, δύνανται νὰ ἀντιταχθῶσι πρὸς τὴν ἄλλην ἀπορίαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ κ. Βουλευτὴς, τοῦ διατὶ ἠθέλησα νὰ καλυφθῶ καὶ ὄπισθεν γνωμῶν προκατόχων συναδέλφων μου. Οὔτε ἀνάγκην εἶχον, οὔτε ἠθέλησα νὰ ὀχυρωθῶ ὄπισθεν γνωμῶν. Ἐμνήσθην ἁπλῶς καὶ παραδειγμάτων συναδέλφων μου, ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως δηλοῖ, ὅτι ἐνόουν ἐγὼ νὰ προασπίσω οὕτω τὴν ἐμὴν εὐθύνην, ἢ νὰ ἐνισχυθῶ ἐξ αὐτῶν δι’ ἀπορίαν ἐπιχειρημάτων πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐνεργείας μου. Ἐγὼ ῥητῶς καὶ σαφῶς καὶ διὰ μακρῶν ἐξήγησα πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι τὴν χάριν ἐθεώρουν ἐπιβαλλομένην ὑπὲρ τοῦ καταδίκου αὐτοῦ πρῶτον λόγῳ τοῦ χαρακτῆρος τῆς πράξεως, δι’ ἣν κατεδικάσθη, καθ’ ὃν τρόπον περιγράφει τὸ βούλευμα αὐτῆς, δεύτερον λόγῳ τῆς ἡλικίας, καθ’ ἣν τὸ ἔγκλημα αὐτοῦ διεπράχθη, διότι καὶ ἐκ τῶν δύο ἀποφάσεων ἀποδεικνύεται, ὅτι περὶ τὸ δέκατον τέταρτον ἔτος τῆς ἡλικίας του τὸ ἔγκλημα τοῦτο ἔπραξε. Τρίτος δὲ λόγος, ὁ τῆς παρόδου τοσούτου ἀπὸ τῆς πράξεως ἐκείνης χρόνου, ἐν τῇ διελεύσει τοῦ ὁποίου ἐξηλείφθησαν καὶ αἱ ἐντυπώσεις καὶ ἡ μνήμη ἀκόμη τῆς πράξεως. Δὲν εἶναι δὲ δυνατόν, μετὰ τοσαύτην πάροδον χρόνου, νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ πρώτιστος ἀληθῶς τῆς ἐκτελέσεως θανατικῆς ποινῆς σκοπὸς, ὁ τοῦ παραδειγματισμοῦ, ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐντελῶς ἀπὸ τῆς μνήμης τοῦ κόσμου ἐξηλείφθη ἡ ἐνθύμησις τῆς πράξεως. Τελευταῖον δὲ ἐδήλωσα, ὅτι εἰς τοῦτο σπουδαιότατα ἔλαβον ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ γεγονὸς τῆς ἑκουσίας καὶ αὐθορμήτου αὐτοῦ προσελεύσεως. Καὶ πάντες οἱ νομικοὶ καὶ πάντες οἱ ψυχολογοῦντες δύνανται νὰ κρίνωσι περὶ τῆς μεγάλης ἐπιῤῥοῆς, ἣν ταῦτα πάντα πρέπει νὰ ἀσκῶσιν εἰς τὴν κρίσιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ, περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ νὰ ἔχῃ, ἢ νὰ μὴ ἔχῃ τὴν κεφαλὴν ἐπὶ τοῦ σώματός του. Τὰ ἐλάχιστα ταῦτα ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπω, ἵνα ἐπανορθώσω ἀνακρίβειαν, ἢ κακὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. συναδέλφου. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ καὶ πάλιν ὡς πρὸς τὰς γενικὰς σκέψεις αὐτοῦ περὶ δικαιοσύνης, νὰ συζητήσω μετ’ αὐτοῦ ἐν καταλληλοτέραις στιγμαῖς.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἔκβασις τῆς πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀπευθυνθείσης ἐπερωτήσεως, περὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν δύο ἤδη ἡμέρας, δὲν εἶναι συνήθης. Συνήθως οἱ ἐπερωτῶντες, ἀναπτύσσοντες τὰς ἐπερωτήσεις καὶ ἀνασκευάζοντες τὰς ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν διδομένας πληροφορίας, προβάλλουσι θέμα καὶ ζητοῦσι νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν διὰ τῶν λόγων των, ἵνα δώσῃ ψῆφον ὑπὲρ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον προβάλλουσιν. Ἀλλὰ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης οἱ προβαλόντες αὐτὴν, οἱ συζητήσαντες, οἱ ἀνασκευάσαντες τὰς ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, δὲν προβάλλουσι θέμα. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται πρὸς ἐπιψήφισιν, προὐτάθη ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατατάσσονται μεταξὺ τῶν φίλων τοῦ Ὑπουργοῦ, ἑπομένως δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι προβάλλεται τοῦτο τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, μὴ προβαλοῦσα θέμα, ἐξεπλήρωσεν εὐσυνείδητον καθῆκον, διότι, ὡς ἠκούσατε κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ ὡς συνεπληρώθησαν αἱ δοθεῖσαι πρὸς ἡμᾶς πληροφορίαι διὰ τῶν σήμερον λεχθέντων, ὑπῆρξεν, ὡς πρέπει πάντοτε νὰ ὑπάρχῃ, πλήρης ἐλευθερία εἰς τὰ μέλη αὐτῆς, ὅπως ἕκαστος ἐκτιμήσῃ, ὡς ἂν ἤθελον ὁδηγηθῆ ὑπὸ τῆς συνειδήσεώς του, ἑκάστην τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἑκάστην τῶν παραλείψεων αὐτοῦ. Ἐλέχθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν, ὅσα ἔπρεπε νὰ λεχθῶσι κατὰ τὴν συνείδησιν τοῦ ἐπερωτῶντος. Ἐπειδὴ δ’ ἡ ἐπερώτησις δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀπολήξῃ εἰς ἐπιζήτησιν ποινικῆς εὐθύνης παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, δὲν ἐκαλούμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν τὰς πράξεις αὐτοῦ, ἢ τὰς παραλείψεις. Τοιαύτη συζήτησις ἄλλως δὲν προσῆκεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπερωτήσεων, δὲν προσῆκεν εἰς τὸ στάδιον ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ Ὑπουργοί, ἐπερωτώμενοι, πληροφοροῦσι τὴν Βουλήν, ἢ κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἐπερωτῶντες ἀνασκευάζουσιν ἢ διερμηνεύουσι τὰς δοθείσας ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν πληροφορίας, ἢ ἀσχολοῦνται, ὅπως ἀναλυθῇ ἑκάστη τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηυθύνθη ἡ ἐπερώτησις, ὅπως διατιμηθῇ, ἐὰν ἦναι πρᾶξις, ἔχουσα ποινικὸν χαρακτῆρα, ἢ ὄχι· κατὰ τὸ στάδιον ἐκεῖνο, καθ’ ὃ ἀσχολοῦνται νὰ ἐξακριβώσωσιν ἑκάστην παράλειψιν τοῦ Ὑπουργοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηυθύνετο ἡ ἐπερώτησις, ἂν ἔχῃ ποινικὸν ἢ ὄχι χαρακτῆρα, ἐὰν ἦναι πρᾶξις καταδικάσιμος, ἢ ἁπλῶς ὀλιγωρία. Ἡ μελέτη αὕτη δὲν προσῆκεν εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν ἐσκόπει ὡς πόρισμα τῆς μελέτης ταύτης νὰ προβάλῃ κατηγορητήριον κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἠπόρησα, διότι φίλος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπρόβαλε τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον προτάσσεται πρὸς ψηφοφορίαν, δὲν ἠπόρησα, διότι τὰ λεχθέντα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε ἀναγκαῖον ἦτο, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ νὰ ἀνεύρῃ ἀνακούφισιν ἐν μιᾷ ἀποφάσει τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι εἰς τὰ στήθη μου δὲν ἐμφωλεύει οὐδὲν πάθος πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἔχω οὐδὲν ἄλλο κατ’ αὐτοῦ παράπονον, ἢ τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον εὐλόγως ἔχει πᾶς ἄνθρωπος, ὅταν πείθηται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ γνώμη, ἣν ἐσχημάτισε περὶ ἑνὸς ἀνθρώπου, ἀποδείκνυται πεπλανημένη, ὅταν πείθηται, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι τοσοῦτον ἀγαθὸς, ὅσον ἐγὼ ὑπῆρξα τότε. Καὶ ἀληθῶς πρὸς τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας διετέλουν ἐν σχέσει, ἣν πάντες οἱ συνάδελφοι ἔχομεν πρὸς ἀλλήλους, πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας περὶ αὐτοῦ ἐποριζόμην κατὰ τὰς συνήθεις ἐν τῇ Βουλῇ σχέσεις μου, ἦσαν πληροφορίαι ἀγαθαὶ καὶ συνετέλουν εἰς ἀγαθὴν περὶ αὐτοῦ γνώμην. Τὸ παράπονον λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἔχω, εἶναι, ὅτι ἡ πολιτεία αὐτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀνῄρεσε ταύτην τὴν ἀγαθὴν γνώμην μου. Ἀλλὰ τὸ παράπονον τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἤμην ἄξιος ἐλέγχου ἐπὶ εὐπιστίᾳ, δὲν ἠδύνατο ὅμως νὰ μὲ ὠθήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ζητήσω νὰ ἀδικήσω αὐτὸν, καὶ μάλιστα ἐπὶ τῇ διαχειρίσει, τῇ τοσοῦτον ἀκροσφαλεῖ, δικαιωμάτων ἱερῶν, τὰ ὁποῖα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν περὶ αὐτῶν, ὠνόμασαν δίκαια, ἀνήκοντα μᾶλλον εἰς τὸν Θεὸν ἢ εἰς τοὺς ἀνθρώπους. Δὲν δύναμαι ὅμως, Κύριοι, μὲ ὅλην τὴν ἀγαθὴν ταύτην πρόθεσίν μου, νὰ συστήσω εἰς τοὺς συναδέλφους μου νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας, ὡς ἀνέγνων αὐτήν· δὲν δύναμαι νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ὑπερψηφίσῃ τῆς προτάσεως ταύτης, διότι συλλογίζομαι εἰς ποίαν ἔκπληξιν ἤθελον περιαχθῆ, ὅσοι μετὰ τρία, ἢ τέσσαρα, ἢ πέντε ἔτη ἤθελον προσφύγει εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἂν ταῦτα ἦναι πιστῶς ἐκτετυπωμένα καὶ δὲν ἔχωσι παραλλαχθῆ δι’ ἀλλοιώσεων καὶ πλαστογραφίας κατὰ τὴν ἐκτύπωσιν, ἤθελον προσφύγει εἰς ταῦτα, καὶ ἤθελον ἀναγνώσει τὰ λεχθέντα κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας περὶ τῶν πράξεων ἢ παραλείψεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι θὰ περιήρχοντο ἐν ἀληθεῖ ἐκστάσει, πῶς μετὰ ταῦτα πάντα ἡ Βουλὴ ἠδυνήθη νὰ καταλήξῃ εἰς πρότασιν, τῆς ὁποίας ἡ ἔννοια εἶναι, ὅτι ἐγκρίνεται πᾶσα ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ ἀναγινώσκων τότε τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς θέλει σκανδαλισθῆ, ἀπορῶν, πῶς ἡ πλειοψηφία ἔστερξε νὰ καλύψῃ παραλείψεις καὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν συγκεχωρημέναι, ἢ δὲν ἦσαν ἀκριβῶς σύμφωνοι μὲ τὴν δικαιοσύνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀπονέμηται ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν. Ἐὰν τοιαῦται ὑπόνοιαι ἤθελον σκανδαλίσει τινὰ τότε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἤθελεν ἀδικηθῆ ὑπ’ αὐτοῦ, καὶ ἤθελε κριθῇ, ὡς προσφυγὼν εἰς τὴν προστασίαν τῆς πολιτικῆς, καὶ κατορθώσας διὰ τῆς πλειοψηφίας νὰ καλύψῃ τὰς παραλείψεις αὐτοῦ. Δὲν ἀξιῶ νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς ψίθυρον, τὸν ὁποῖον πρὸ μικροῦ ἤκουσα. Ὁμολογουμένως, ἂν ὁ ψίθυρος οὗτος ἐξηνέχθη ἐκ τῶν χειλέων ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ποινικῆς καταδιώξεως ὑπετάχθη εἰς τὸ πολιτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ὑπηρετεῖ, ἐκεῖνος γνωρίζει καλῶς νὰ χαρακτηρίζῃ τὰς πράξεις, ὅσας κρίνει χρηστοήθεις καὶ ὅσας κρίνει κακοήθεις. Ἂν δὲ ἀποκαλέσῃ κακοήθη τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεως, περὶ ἧς ὁ λόγος, ὡς ἐψιθύρισεν, ἂς ἀποκαλέσῃ χρηστοήθη τὴν παρασκευὴν, ἥτις πρὸ τετραετίας ἐγένετο ἐν τῷ Πλημμελειοδικείῳ τῆς Ἄρτης, ὅπως ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τῶν κατηγοριῶν, δι’ ἃς εἶχε παραπεμφθῆ εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, ὅπως ὑποταχθῇ εἰς τὸ κόμμα. Μοὶ ἐγεννήθη ἡ ἀπορία, μέχρι τίνων ὁρίων ἐκτείνεται ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἥτις κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν πρόκειται νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ἔγκρισιν ὑμῶν. Περιλαμβάνει τάχα ἡ ἔγκρισις αὕτη καὶ τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν μετῆλθον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης ὅ τε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου; Μᾶς ἔλεγον, ὅτι, ἐπερωτῶντες ἡμεῖς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ συζητοῦντες ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, ἀπασχολοῦμεν τὴν Βουλὴν διὰ λιβελλογραφημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχον δημοσιευθῆ, καὶ μᾶς ὠνείδιζον διὰ τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ἀσέβειαν ἡμῶν ταύτην. Διὰ τῆς προτάσεως, ἣν θέλομεν ψηφοφορήσει, ζητοῦσιν, ἵνα καὶ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ὅτι δικαίως ὠνειδιζόμεθα τότε, ὡς προσφεύγοντες εἰς λιβελλογραφήματα καὶ εἰσάγοντες ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀνασκευάζων, τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἐπερωτησάντων, ἀπεκάλεσεν αὐτοὺς βδελυροὺς, καὶ διεῤῥήγνυε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ κατὰ τῶν ἀγορευόντων καὶ ἀναπτυσσόντων τὴν ἐπερώτησιν, ὡς μηδὲν ἧσσον πραττόντων ἢ συκοφαντούντων αὐτοῦ. Περιλαμβάνει τάχα καὶ τὸν ἰσχυρισμόν του τοῦτον πρὸς ἔγκρισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ πρὸς ψηφοφορίαν προταθεῖσα πρότασις; Ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὰ ὅρια τῆς προτάσεως, ὁ ἀναγινώσκων μετὰ τινα ἔτη τὰ πρακτικὰ τὰ στενογραφημένα τῆς Βουλῆς θέλει ἐκπλαγῆ διὰ τὸ τέλος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ πλειοψηφία σκοπεῖ, ὡς φαίνεται, νὰ φθάσῃ, τιθεῖσα τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως. Θέλει ἐκ τῶν πρακτικῶν τούτων πληροφορηθῆ, ὅτι ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ σφραγίσῃ διὰ τῆς σφραγῖδος τῆς ποινῆς τὸ στόμα ἀνδρὸς δημοσιογράφου, ὁ ὁποῖος ἔγραφε περὶ αὐτοῦ, καὶ κατήγγειλεν αὐτὸν ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ συκοφαντίᾳ, ποιούμενος χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι ἀπένεμον εἰς αὐτόν. Ὅθεν ἀπετάθη, εἴτε ὡς πολίτης, εἴτε ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πρὸς τὴν καταδιωκτικὴν ἀρχὴν, καὶ ἐζήτησε παρ’ αὐτῆς νὰ καταδιώξῃ τάχιστα ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ ἐπὶ συκοφαντίᾳ ἐκεῖνον, ὅστις ἔγραψε περὶ αὐτοῦ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Ἀλλὰ μετά τινας ἡμέρας αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐκάλεσε τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ ἐνετείλατο αὐτῷ, ἐκ μεγαλοφροσύνης, ὡς εἶπεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ μὴ προβῇ εἰς ἐνέργειάν τινα. Ἢ ἂν δὲν εἶπε ταῦτα ὁ Ὑπουργὸς, ἠνέχθη ὅμως δύο ἤδη ἔτη νὰ μένῃ ἐν ἀργίᾳ καὶ ἀπραξίᾳ ἡ μήνυσις αὐτοῦ, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς, τὸν ὁποῖον ἐξελιπάρει, ἵνα τάχιστα καταδιώξῃ τὸ ἔγκλημα, ἔμενεν ἐν πλήρει ἀπραξίᾳ, ἀδιαφοροῦντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐκεῖνος λοιπὸν, ὅστις μετὰ πέντε ἔτη θέλει ἀναγνώσει τὰ πρακτικὰ ἡμῶν τὰ στενογραφημένα καὶ τὴν προταθεῖσαν καὶ ψηφισθησομένην πρότασιν, θέλει ἐρωτήσει: ἐν στιγμῇ τάχα ὀργῆς καὶ ἀγανακτήσεως προέβη εἰς τὴν κατὰ τοῦ δημοσιογράφου μήνυσιν ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός; Ἀλλὰ πῶς ἀνεβιβάσθη εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ ἄνθρωπος, τοσοῦτον ἐπιῤῥεπὴς εἰς τὸ πάθος τῆς ὀργῆς καὶ τῆς ἀγανακτήσεως, ὅστις ἐν ὀργῇ καὶ ἐν ἀγανακτήσει προέβη, εἰς μήνυσιν καὶ καταγγελίαν ἐνώπιον τῆς ποινικῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ ἐξυβρίσει καὶ συκοφαντίᾳ τῶν γραψάντων ὅσα ἐῤῥήθησαν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης; Δὲν εἶναι ἀσυμβίβαστον τὸ ἔργον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης μὲ τὴν ἀνθρωπίνην ταύτην ἀσθένειαν, τοῦ ἀφίεσθαι εἰς τὸ πάθος τῆς ὀργῆς καὶ τῆς ἀγανακτήσεως; Ἂν δὲν καταληφθῇ ὑπὸ τῶν ἀποριῶν τούτων ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἀναγνώσῃ μετὰ τινα ἔτη τὰ πρακτικὰ ἡμῶν, θέλει βεβαίως ἀπορήσει, πῶς προέβη εἰς τὴν μήνυσιν ταύτην, πρὶν ἢ σκεφθῇ ὡρίμως, καὶ πῶς, ἀφοῦ σκεφθεὶς προέβη εἰς τὴν μήνυσιν, ἠνέχθη νὰ μὴ δοθῇ οὐδεμία εἰς αὐτὴν συνέπεια, νὰ ἐξακολουθῇ δὲ ὁ ὑβρίσας καὶ συκοφαντήσας αὐτὸν, κατὰ τὴν μήνυσιν, νὰ χλευάζῃ καὶ νὰ ἐμπαίζῃ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν προσφυγόντα εἰς τὴν καταδιωκτικὴν ἀρχήν. Ἀλλὰ καὶ τὸ πρῶτον ἐὰν σκανδαλίσῃ τὸν μέλλοντα νὰ ἀναγνώσῃ μετὰ τινα ἔτη τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ ἡμῶν, καὶ τὸ δεύτερον ἄν εἴπῃ, ταῦτα δὲν εἶναι τόσῳ βαρέα, ὅσον βαρὺ θέλει εἶσθαι, ἐὰν ὁ ἀναγνώσων αὐτὰ ἐρωτήσῃ, μήπως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔπραξεν, ὅ,τι πράττουσιν οἱ ἐλάχιστοι τῶν ὑπαλλήλων, ἢ οἱ κοινοὶ τῶν ἰδιωτῶν, οἵτινες, ὅταν κατηγορῶνται, σπεύδουσι καὶ γράφουσι μίαν μήνυσιν, μόνον διὰ τὸν τύπον, ἵνα δημοσιεύσωσιν αὐτὴν καὶ ἡσυχάσωσι τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία ἐσκανδαλίσθη, ἀναγνοῦσα τὰς καταγγελίας, τὰς ἐκτοξευθείσας κατ’ αὐτῶν; Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἤθελεν ὑπολάβει ὁ ἀναγινώσκων τὰ πρακτικὰ ἡμῶν, βεβαίως θέλει ἀδικήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καθ’ ἣν ἔχω περὶ αὐτοῦ γνώμην, διότι θέλει χαρακτηρήσει ταπεινὸν ἐπινόημα τὴν μήνυσιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀπορία αὕτη, ἡ ὁποία θέλει γεννηθῇ εἰς τὴν συνείδησιν ἐκείνου. Θέλει ἐρωτήσει ὡσαύτως, πῶς συνέβη νὰ γένωνται παραστάσεις πρὸς τὸν Τάκην καὶ τὸν Ῥοκόφυλλον καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους αὐτῶν, ἵνα προσέλθωσι εἰς τὴν δικαιοσύνην; πῶς συνέβη νὰ ἐμπνεύσωσι τοσαύτην ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Τάκην καὶ τὸν Ῥοκόφυλλον καὶ τοὺς ἄλλους συναδέλφους αὐτῶν οἱ προτρέψαντες αὐτοὺς, ἵνα προσέλθωσιν εἰς τὴν Δικαιοσύνην, καὶ νὰ πεισθῶσιν ὑπὸ μόνον τῶν συμβουλῶν καὶ τῶν παραστάσεων καὶ τῶν ὁδηγιῶν, τὰς ὁποίας οἱ συγγενεῖς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, συμπολῖται τῶν κατηγορουμένων τούτων, ἔδωκαν εἰς αὐτούς; Πῶς αὐτοὶ, ἀφ’ οὗ προσῆλθον εἰς τὴν Δικαιοσύνην καὶ ἐδικάσθησαν ἐπὶ διαφόροις ἀξιοποίνοις πράξεσι, πῶς συνέβη νὰ δικασθῶσι δι’ ἄλλην πρᾶξιν ἐνώπιον Δικαστηρίου, ἐν ᾧ τὴν δημοσίαν ἀγωγὴν διεχειρίζετο ὁ ἀδελφὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης; Ὁ ἀδελφὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἦτο Ἀντεισαγγελεὺς παρ’ Ἐφέταις, ἀλλὰ παρ’ αὐτοῖς ἦτο καὶ Εἰσαγγελεὺς, πῶς δ’ ἔστερξεν ὁ Ἀντεισαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν νὰ ἀναλάβῃ αὐτὸς τὴν κατηγορίαν καὶ δὲν ἐνέστη πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, ἐπιμένων νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὸν ἐργασίας, ἥτις ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ παρεξηγηθῇ, ἐπὶ μειώσει τῆς ἐπ’ αὐτὸν, ὡς δικαστικὸν λειτουργὸν, ἐμπιστοσύνης τῶν συμπολιτῶν του; Καὶ ἀφοῦ ἀνέλαβε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν κατηγορίαν, πῶς συνέβη ὁ Ἀντεισαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν νὰ σκεφθῇ, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς κοινωνίας, διαχειριζόμενος τὴν ἀγωγὴν τῆς Πολιτείας, νὰ σκεφθῇ ὡς χρηματιζόμενος ἢ ὡς μεσίτης, καὶ νὰ ἐξετάσῃ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καταδικασθῇ ὁ ὑπόδικος, καὶ ὅπως κατορθώσῃ νὰ ἐπιτύχῃ νὰ καταδικασθῇ ὁ ὑπόδικος, νὰ πράξῃ ὅ,τι ἡ συνείδησις αὐτοῦ δὲν τῷ ἐπέτρεπε νὰ πράξῃ, ἤτοι νὰ χαρακτηρίσῃ ἠπιώτερον τὴν πρᾶξιν, ἥτις τῷ ἀπεδίδετο; Εἶπον ὡς μεσίτης, διότι εἰς τοὺς ζητοῦντας νὰ αὐξήσωσι τὸν πλοῦτον αὐτῶν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὅπως προσθέσωσιν ἓν δηνάριον εἰς τὸ ταμεῖον αὐτῶν, εἶναι συγκεχωρημένον, ἂν δὲν δύνανται νὰ κερδήσωσι χίλια, νὰ ἀρκῶνται εἰς ὀκτακόσια. Ἀλλὰ εἰς τὸν δημόσιον λειτουργὸν, καὶ μάλιστα εἰς τὸν δικαστικὸν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, αὐτὸς μὲν νὰ τυγχάνῃ πεπεισμένος, ὅτι ἡ πρᾶξις, δι’ ἣν κατηγορεῖτο ὁ Τάκης, κατὰ τὸν Ποινικὸν Νόμον, ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς φόνος, νὰ ἐπιβάλλῃ ὅμως εἰς τὴν συνείδησίν του σιωπὴν, διότι κρίνει, ὅτι ἡ πεποίθησίς του αὕτη δὲν θέλει γίνει δεκτὴ ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐνόρκων, καὶ νὰ συγκατανεύσῃ νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν πρᾶξιν οὐχὶ φόνον, ἀλλ’ ἀναίρεσιν. Ὁ ἀναγινώσκων τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τότε καὶ τὴν πρότασιν, ἥτις προὐτάθη, ἵνα τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, θέλει εὑρεθῆ εἰς ἀπορίαν, καὶ θέλει ἐρωτήσει ἑαυτὸν, ποία τις τάχα ἦτο ἡ κατάστασις τῆς πατρίδος ἡμῶν κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον, καθ’ ὃν ταῦτα ἐξετελοῦντο, ἵνα θεωρῆται οὐχὶ μόνον ἀνεκτὸν, ἀλλὰ καὶ νὰ τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ποῖον; ἡ ἐκτέλεσις τῆς θανατικῆς ποινῆς τοῦ Μπονάτη, καὶ ἡ ἀπονομὴ τῆς χάριτος εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην; Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἡ ποινὴ ἔχει κύριον λόγον τὸν παραδειγματισμόν. Ἡ ποινὴ δὲν ἔχει τὸν λόγον τοῦτον, ἀλλὰ τὸν λόγον τῆς ἠθικοποιήσεως τοῦ ἀτόμου, ἡ δὲ κεφαλικὴ ποινὴ ἔχει λόγον τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς κοινωνίας ἀπὸ ἀδιορθώτου ἀνθρώπου. Ἂν ὁ Τάκης ἦτο ἀδιόρθωτος, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἐλπὶς νὰ ἠθικοποιηθῇ ποτε, ἡ ἐκτέλεσις τῆς κεφαλικῆς ποινῆς ἦτο ἀναπόφευκτος καὶ ἐπιβαλλομένη. Ἀλλ’ ὁ Μπονάτης ἦτο ἀδιόρθωτος; Τί ἔπραξεν ὁ Μπονάτης; Ὡς ἀφηγήθη ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἀνέγνω τὸ πρακτικὸν τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ὁ Μπονάτης εἶχε τὸ ἐλάττωμα νὰ παίζῃ χαρτιὰ, ἢ νὰ μεθύσκηται. Οὐδεμίαν ἐγκληματικὴν πρᾶξιν ἔπραξεν ἐν τῷ βίῳ του. Τὴν μόνην πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἔπραξεν, ἦτο ὁ φόνος ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἐμνημονεύθη ἐντεῦθεν. Ὑπὸ ποίας περιστάσεις ἐφόνευσεν αὐτόν; Ὑπὸ τὴν ἀγανάκτησιν, ὅτι ἐκεῖνος εἶχεν ἀφαιρέσει τὰ κεφάλαια τῆς ἑταιρίας, τῆς ὁποίας ἦτο μέλος ὁ Μπονάτης, καὶ εἶχεν ἀπέλθει τῆς Κερκύρας. Καὶ κατ’ ἀρχὰς μὲν ὑπέλαβεν ὁ Μπονάτης, ὅτι ὁ φονευθεὶς εἶχεν ἀπέλθει εἰς Βρενδήσιον, κατόπιν δὲ συνήντησεν αὐτὸν ἐν τῇ πόλει, ἐν Κερκύρᾳ, καὶ ἐφόνευσεν αὐτόν. Ἔπραξε φόνον, ἢ ἀναίρεσιν; Κλίνουσι σχεδὸν πάντες νὰ ἀποδεχθῶσιν, ὅτι ἔπραξεν ἀναίρεσιν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἔπραξε φόνον, ἀφοῦ ἡ ἀπόφασις ἀπεφήνατο, ὅτι ἦτο φόνος. Ἀλλὰ κατὰ τί ὁ Μπονάτης ἦτο ἀδιόρθωτος, διότι ἠδύνατο νὰ ἐξοδεύσῃ πολλὰ χρήματα εἰς τὸ χαρτοπαίγνιον, ἢ διότι ἐμεθύσκετο, καὶ ἔπρεπεν ἡ κοινωνία νὰ ἀπαλλαγῇ τοιούτου ἐχθροῦ αὐτῆς, καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ θανατικὴ ποινή; Ἤθελε μάλιστα ὁ ἀναγινώσκων μετά τινα ἔτη τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, καὶ τὴν ψηφοφορηθησομένην πρότασιν, ἤθελεν αἰσθανθῆ καὶ ἀγανάκτησιν προσέτι, μανθάνων, ὅτι ὁ τοσάκις διαπράξας πράξεις, χαρακτηριζομένας ὡς κακουργήματα, τοσούτους διαπράξας φόνους, ὁτὲ μὲν ἐπὶ μισθῷ, ὁτὲ δὲ ἐπὶ ταπειναῖς ἄλλαις ἰδιοτελείαις, καὶ ἄλλοτε ἐκ πάθους καὶ μνησικακίας, ὁ ἀπαγαγὼν αἰχμαλώτους, ὁ τόσας διαπράξας ληστείας, αὐτὸς ἐκηρύχθη ἄξιος ἐπιεικείας καὶ χάριτος, συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεως Ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ἀπὸ ἀνωτάτους δικαστικοὺς λειτουργοὺς, διότι ἐκρίθησαν καὶ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔπραξεν, ἄξια ἐπιεικείας, καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διέπραξεν αὐτὰ, ἄξιος συγκαταβάσεως, καὶ ὁ χαρακτὴρ τοῦ ἀνθρώπου σχεδὸν ἀγαθὸς (ἱλαρότης), καὶ ἡ κοινωνία οὐδὲν εἶχε πλέον νὰ φοβηθῇ παρ’ αὐτοῦ. Αὐτοί εἰσιν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει τυγχάνουσι πεπεισμένοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσωσι ψῆφον ὑπὲρ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴς προέβαλεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, προβαλόντες ἐπερώτησιν περὶ ἐνασκήσεως τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος τῆς χάριτος καὶ περὶ πράξεων, ἀναγομένων εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, σπεύδοντες, ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον, νὰ διαῤῥυθμίσωσι τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ πείσωσι δ’ αὐτὸν, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοῦ δὲν ἐστηρίζοντο, ἐπὶ βάσεων, δὲν ἐστηρίζοντο ἐπὶ τῆς λογικῆς, καὶ ὅτι, ἂν ἐπροτάθησαν ὑπ’ αὐτοῦ, δὲν ἦσαν ἱκανοὶ νὰ πείσωσιν αὐτοὺς, ὅτι ἡ πολιτεία τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑπῆρξεν ἡ προσήκουσα. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἐπερωτήσαντες καὶ ἀναπτύξαντες τὴν ἐπερώτησίν των καὶ ἀνασκευάσαντες τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐσκόπουν οὐδὲ πρότασιν ἀποδοκιμασίας νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδὲ κατηγορητήριον νὰ προτείνωσιν, ἀλλ’ ὑπέβαλον, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός των ἐντὸς τῶν ὅρων τούτων, διὰ νὰ φωτίσωσι τὸν Ὑπουργὸν, ὅτι ὀφείλει ἐν τῷ μέλλοντι νὰ διαχειρίζηται μετὰ μείζονος προσοχῆς καὶ ἀκριβείας τὴν δημοσίαν ἐντολὴν, ἣν ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτὸν ἡ πατρίς.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται ἡ πρότασις. Θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ, μετὰ τὰ λεχθέντα, ἐγκρίνουσα τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Καλογεροπούλου καὶ Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 112. Ἐκ τούτων 78 εἶπον Ναὶ, καὶ 34 Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§40ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἔντιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ καταθέσω πίνακα, ἀναλύοντα τὴν πίστωσιν τῶν ἐκτάκτων ἀποστολῶν, ἐφ’ αἷς ἐζητήθησαν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις. Καταθέτω τὸν πίνακα τοῦτον. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 189).

§42ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ᾼΥΠΒʹ περὶ συστάσεως Ταμείου φάρων, μετὰ τῆς σχετικῆς ἐκθέσεως. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 190).

§43ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καίτοι, Κύριοι, γνωρίζω ὅτι διατρέχω τὸν κίνδυνον νὰ ἀκούσω, τὸ δὴ λεγόμενον, τὰ ἐξ ἁμάξης ἔκ τινων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, πρὸ πάντων δὲ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἰς τὰς τοιαύτας διὰ τὸ Κοινοβούλιον πολυτίμους καὶ κρισίμους περιστάσεις τολμῶ νὰ συζητήσω περὶ ὑποθέσεως ἀναξίας λόγου, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ δὲν συμφωνῶ μὲ τοὺς νομίζοντας ἑκάστοτε, ὅτι μόνη ἐργασία ὠφέλιμος καὶ χρήσιμος εἰς τὸ Ἔθνος εἶναι ἡ ἐπιψήφισις σωρείας νομοσχεδίων, διὰ τοῦτο ἐπιλαμβάνομαι τῆς ὑποθέσεως, ἣν εἶχον ἐξετάσει κατὰ τὸν παρελθόντα Νοέμβριον, ἀλλ’ ἥτις ἔμεινεν ἐκκρεμής, ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης τότε ἀποχωρήσεως τῶν ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν ἐκ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἐννοῶ τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην, ἣν εἶχον ἀπευθύνει πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἀναγομένην εἰς τὴν προμήθειαν χόρτου διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ, ἥτις προμήθεια, ἐπὶ δύο ἔτη χορηγηθεῖσα εἰς ὡρισμένα πρόσωπα, ἀφορᾷ εἰς ἀξίαν 800,000 περίπου δραχμῶν. Καίτοι πέρυσιν ἐγένετο μακρὰ καὶ λεπτομερὴς συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀπήντησε δὲ καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς, οὐχ ἧττον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνθυμῆται ἡ Βουλὴ ὅσα ἤκουσε πέρυσι, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνακεφαλαιώσω ἐν ὀλίγοις ὁλόκληρον τὴν ὑπόθεσιν, ὅπως οἱ μὴ ἐνθυμούμενοι ἢ μὴ ἀκροασάμενοι ἐμοῦ τότε ὦσιν εἰς θέσιν νὰ ἐκφέρωσιν ἐτυμηγορίαν εὐσυνείδητον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀναπτύξω. Εἶναι γνωστόν, ὅτι, ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλλὰς ἀπετέλεσεν ἐλεύθερον καὶ ἀνεξάρτητον Βασίλειον, τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ διετρέφοντο μὲ ἄχυρον, πλὴν τῆς κριθῆς. Ἀλλὰ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔκρινε πρέπον, ὅπως ἀντικαταστήσῃ τὸ ἄχυρον διὰ χόρτου. Μετὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν προέβη εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἡ προμήθεια ἐχορηγήθη εἰς πρόσωπόν τι ἐπὶ δύο ἔτη. Πρώτη ἀπορία, πρὸ τῆς ὁποίας δύναταί τις νὰ σταματήσῃ, εἶναι ἡ ἑξῆς. Τίς ἡ ἀνάγκη, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἀπεφάσισεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μετὰ 60 ὅλα ἔτη, ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν τροφὴν, τὴν δι’ ἀχύρου, διὰ χόρτου; Μήπως ἐπρόκειτο ἐκ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῆς νὰ ὠφεληθῇ τὸ Δημόσιον; Μήπως ἐπρόκειτο νὰ χορηγηθῇ καταλληλοτέρα τροφὴ εἰς τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ; Οὐδέτερον τούτων. Καὶ ὅτι μὲν καταλληλοτέρα δὲν εἶναι ἡ διὰ χόρτου τροφή....

§44ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ καλέσητε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἔλθουν εἰς τὴν αἴθουσαν, διότι ἄλλως θὰ κάμω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§45ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλουν ν’ ἀκούσουν· πῶς θέλετε νὰ τοὺς ὑποχρεώσητε;

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ὀκτὼ καὶ ἡμίσεια, καὶ καθ’ ἕνας θέλει νὰ ὑπάγῃ νὰ φάγῃ.

§47ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄτοπον δύναται νὰ θεραπευθῇ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν συναινεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι δύναται νὰ καταρτίσῃ ἀπαρτίαν. Ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δὲν θὰ ἔλθωμεν, πλανᾶται, διότι θὰ ἔλθωμεν, ἵνα πολεμήσωμεν τὰ νομοσχέδιά της. Ἐν τούτοις μία διακοπὴ δύναται νὰ συμβιβάσῃ καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς συνεδριάσεως καὶ τὴν μὴ ἀπώλειαν χρόνου δι’ ἐνστάσεων.

§48ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς γίνῃ μικρὰ διακοπή.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Κοκέβης). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν. (Μετὰ τὴν γενομένην διακοπὴν συνέρχονται οἱ Βουλευταί).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος ἂς ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§51ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ μικροῦ, Κύριοι, ἐσταμάτησα πρὸ τῆς ἀπορίας, διατὶ τάχα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεφάσισε νὰ μεταβάλῃ τὴν τροφὴν τῶν κτηνῶν, καὶ ἀντικαταστήσῃ τὸ ἄχυρον διὰ χόρτου; Ὑπάρχει ἆρά γε οἰκονομία διὰ τὸ Δημόσιον, ἢ πρόκειται τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ νὰ τρέφωνται διὰ καλλιτέρας τροφῆς; Οὐδέτερον τούτων, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, λαμβάνει χώραν. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔχει τὸ Δημόσιον, λέγω, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὑπάρχει τοιαύτη, ἀλλὰ καὶ ζημία προῆλθεν ἐκ τῆς μεταβολῆς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν ποιότητα τῆς τροφῆς, δυστυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἐνόμισε πρέπον νὰ προκαλέσῃ πρὸ τῆς ἰδίας του ἀποφάσεως γνωμοδότησιν Ἐπιτροπῆς τινος, ἡ ὁποία ἠδύνατο ν’ ἀποφανθῇ. Μόνον δέ, ἀφοῦ ἐγένετο ἡ μειοδοτικὴ δημοπρασία καὶ ἀφοῦ κατεκυρώθη ἡ προμήθεια ἐπὶ δύο ἔτη εἰς τὸν Ἀνδρέαν Καμπᾶν, τότε ἐνεθυμήθη ὁ κ. Τρικούπης, δὲν γνωρίζω πῶς σκεπτόμενος, νὰ ἐρωτήσῃ μίαν Ἐπιτροπήν, ἐὰν ἦναι καταλληλοτέρα ἡ διὰ χόρτου τροφὴ τῆς δι’ ἀχύρων. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἰδοὺ πῶς ἀποφαίνεται. (Ἀναγινώσκει τὴν γνωμοδότησιν τῆς Ἐπιτροπῆς). Ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν τῶν εἰδημόνων, ἐρωτηθεῖσα, ἀποφαίνεται, ὅτι καταλληλοτέρα τροφὴ διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ ἐκρίθη ἀνέκαθεν καὶ κρίνεται τὸ ἄχυρον. Καὶ ὅμως ἐκ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ, τί νομίζετε, ὅτι ζημιοῦται τὸ Δημόσιον; Ζημιοῦται διὰ τὰ δύο ἔτη, διὰ τὰ ὁποῖα ἐχορηγήθη ἡ προμήθεια, τοὐλάχιστον 250,000 δραχμῶν. Διότι τὸ μὲν ἄχυρον τιμᾶται πρὸς λεπτὰ ἓξ ἢ ἑπτὰ κατ’ ὀκᾶν, τὸ δὲ χόρτον, ὅπως ἐδόθη εἰς τοὺς χορηγητὰς αὐτοῦ, τιμᾶται πρὸς λεπτὰ 18¼ κατ’ ὀκᾶν....

§52ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει ἔξοδα μεταφορᾶς τὸ χόρτον;

§53ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐρωτᾷ ὁ κ. Βουλευτής, ἂν ἔχῃ ἔξοδα μεταφορᾶς τὸ χόρτον, ἐνῷ ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη χόρτου, διότι τὸ ἄχυρον εἶναι καταλληλοτέρα τροφὴ διὰ τὰ κτήνη καὶ τιμᾶται μόνον πρὸς λεπτὰ ἓξ κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ τὸ χόρτον χορηγεῖται πρὸς 18¼, ὥστε προφανῶς τὸ Δημόσιον ζημιοῦται.

§54ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄχυρον, διὰ νὰ μεταφερθῇ εἰς Ἀθήνας, δὲν ἔχει καὶ δαπάνας;

§55ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω ἀπαντῶν εἰς σᾶς, κύριε Βουλευτὰ, διότι δὲν ἐννοούμεθα. Ἀπολύτως σᾶς εἶπον, ὅτι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ χόρτον στοιχίζει ὄχι 18, ἀλλὰ καὶ 30 λεπτά, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προμηθευθῇ τὸ Δημόσιον χόρτον, ἀφοῦ τὸ ἄχυρον ἀγοράζεται ἐνταῦθα ἀνεξόδως πρὸς 6 λεπτά....

§56ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα νὰ λέγηται, ὅτι τὸ ἄχυρον τιμᾶται....

§57ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕξ λεπτὰ στοιχίζει εἰς τὸ Δημόσιον. Τώρα δ’ ἀμέσως θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω διὰ τῆς ὁμολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν ὁποῖον σεῖς βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ διαψεύσητε. Εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅπως παρατηρεῖ ἕτερος τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅτι, γιγνομένης χρήσεως τοῦ χόρτου, περιορίζεται ἡ ποσότης τῆς κριθῆς, ἀλλὰ καὶ πάλιν διὰ τοῦ περιορισμοῦ αὐτοῦ δὲν ἐξουδετεροῦται καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς τοῦ χόρτου πρὸς τὴν τοῦ ἀχύρου, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς ἀναλογίας ταύτης εἶπον, ὅτι τὸ Δημόσιον ζημιοῦται 250,000 δραχμῶν....

§58ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποία εἶναι ἡ ἀναλογία;

§59ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ λογαριασμὸς εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἕξ ὀκάδες ἀχύρου πρὸς 7½ λεπτὰ στοιχίζουσι 45 λεπτὰ, 3½ ὀκάδες κριθῆς πρὸς 20½ (ἀνώτατον ὅρον δηλαδὴ) στοιχίζουσι λεπτὰ 75, ἤτοι ἐν ὅλῳ δι’ ἕκαστον κτῆνος ἀπαιτοῦνται 1 καὶ 20)00, ἐὰν δίδηται ἄχυρον. Ἰδοὺ δὲ καὶ ὁ λογαριασμὸς τοῦ χόρτου. Διὰ 4½ ὀκάδες χόρτου πρὸς 18¼ ἀπαιτοῦνται λεπτὰ 82, διὰ 2½ ὀκάδες κριθῆς λεπτὰ 55, καὶ διὰ 2 ὀκάδες ἀχύρου πρὸς στρωμνὴν λεπτὰ 15, ἤτοι ἐν ὅλῳ 1 καὶ 52|00· ὥστε ἔχομεν διαφορὰν 32 λεπτῶν δι’ ἕκαστον κτῆνος ἐπὶ πλέον, ἐκ τῆς διαφορᾶς δὲ ταύτης προκύπτει ἡ ζημία τῶν δραχμῶν 250,000.

§60ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πόσα εἶναι τὰ κτήνη;

§61ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 1800. Ἀνὰ 30 λεπτὰ πόσον κάμνουν; λογαριάσατε: 540 δραχμὰς καθ’ ἡμέραν περισσοτέρας, παρ’ ὅσας θέλετε εἰς ἄχυρον. Καταλαμβάνετε; Διὰ τὰ δύο ἔτη εἶναι ἀκριβῶς 250,000 δραχμαὶ, ἃς ζημιοῦται τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προσγίνῃ αὐτὴ ἡ ζημία εἰς τὸ Δημόσιον, ἀντικαθισταμένης τῆς τροφῆς τοῦ ἀχύρου διὰ χόρτου. Εἶναι καὶ ἄλλο γεγονὸς, ἄξιον πολλῆς περιεργείας, τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε. Τὸ χόρτον, τὸ ὁποῖον προμηθεύουσιν οἱ χορηγηταὶ εἰς τὰ κτήνη τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸ προμηθεύσουν ἐκ Θεσσαλίας. Καὶ ὅμως, ἐνῷ ἀπεφασίσθη διὰ τόσης ζημίας νὰ ἀντικατασταθῇ ἡ τροφὴ τοῦ ἀχύρου διὰ χόρτου διὰ τὰ ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ κτήνη, διὰ τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ τοιαῦτα ἐξακολουθεῖ νὰ γίνηται χρῆσις τοῦ ἀχύρου. Ἐὰν ἦτο ἀπαραίτητος ἡ ἀντικατάστασις τοῦ ἀχύρου διὰ χόρτου, πρὸ πάντων διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ, τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔπρεπε νὰ γίνηται χρῆσις χόρτου, τὸ ὁποῖον στοιχίζει πολὺ ὀλιγώτερον, διότι δὲν ἐπιβαρύνεται μὲ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς....

§62ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ἐπιβαρύνεται.

§63ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν ἐπιβαρύνηται, κύριε ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτὰ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβαρύνηται διὰ τόσης δαπάνης, ὅση ἀπαιτεῖται, ἵνα ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας. Ὁ κύριος ἐκ Θεσσαλίας βουλευτὴς, ὁ κ. Χατζηγάκης, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς θέσιν, ἄριστα νὰ γνωρίζῃ τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, λέγει ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι ἐπιβαρύνεται μὲ ἔξοδα μεταφορᾶς ἀπὸ τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς μέχρι τοῦ Τυρνάβου, ὅπου ὑπάρχουσι κτήνη τοῦ στρατοῦ καὶ διατρέφονται μὲ ἄχυρον, μόνον μὲ 4 λεπτὰ, ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντήσας εἰς ἐμὲ πέρυσιν, εἶπεν, ὅτι, διὰ νὰ ἔλθῃ ἐδῶ τὸ χόρτον, ἐπιβαρύνεται μὲ ἔξοδα ἐννέα λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. Πῶς λοιπὸν διατρέφονται τὰ κτήνη, τὰ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, μὲ χόρτον, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνεται μὲ ἔξοδα 9 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ διατρέφονται μὲ ἄχυρον;....

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ἀχύρου ἀπαιτεῖται δαπάνη.

§65ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ ἄχυρον παραδέχεσθε σεῖς, ὅτι στοιχίζει ἐνταῦθα 7 μόνον λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἤδη, ὅτε δὲν εἰσάγεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, εἶναι εὐθηνὸν τὸ ἄχυρον ἐδῶ. Ἀλλ’ ἂν ὁ στρατὸς προεμηθεύετο ἄχυρον ἀντὶ χόρτου, θ’ ἀναπληροῦτο ἡ ἀνεπάρκεια τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς διὰ μεταφορᾶς ἀχύρου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἡ δὲ τιμὴ θὰ ἦτο πολλαπλασία.

§67ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἐπιστρατεύσεως εἰσήχθη ἓν μέρος ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο ἦτο ἔκτακτον. Ἄχυρον ἐπαρκὲς παράγεται ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδαμῶς ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ.

§69ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἐγὼ θέλω ἐπικαλεσθῆ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1882, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1882 καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Τρικούπης εἶναι εἰς πλήρη ἀντίφασιν πρὸς τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν κ. Τρικούπην. Ἰδοὺ μία ἐγκύκλιος τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Τρικούπη (ἀναγινώσκει): Δ. Υ. Ἀριθ. πρωτοκόλλου 72,250 τῆς 28 10βρίου 1882. Ἔγκυκλ. 385. Περὶ νομῆς κτηνῶν. «Λαβόντες ἀφορμὴν ἐκ τῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ὑποβαλλομένων πρακτικῶν προμηθείας νομῆς, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζεται διὰ δημοσίου συναγωνισμοῦ οὐ μόνον ἡ προμήθεια κριθῆς καὶ ἀχύρου, ἀλλὰ καὶ χόρτου, πρὸς τροφὴν τῶν κτηνῶν, πρὸς δὲ ἐκ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 23,412 ἀναφορᾶς τοῦ Στρατιωτικοῦ Λογιστηρίου, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ 8ον τάγμα τῶν εὐζώνων προμηθεύεται πρὸς τροφὴν τῶν κτηνῶν του χόρτον πρὸς λεπτὰ 15 κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ τὸ ἄχυρον τιμᾶται μόνον 6 λεπτὰ, ἔχοντες δὲ ἀφ’ ἑτέρου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ τακτικὴ τροφὴ τῶν κτηνῶν ἐκτὸς τῆς κριθῆς εἶναι τὸ ἄχυρον, καὶ μόνον εἰς τὰ ἀσθενῆ κτήνη καὶ εἰς μέρη, ἔνθα δὲν παράγεται ἄχυρον, χορηγεῖται χόρτον, πλὴν εἰς μὲν τὴν αʹ περίπτωσιν ἀπαιτεῖται πιστοποίησις τοῦ ἁρμοδίου κτηνιάτρου, εἰς δὲ τὴν βʹ ὡσαύτως τῆς ἁρμοδίας ἐπιτοπίου ἀρχῆς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς δαπάνης τοῦ τιμήματος τοῦ ἀχύρου. «Διατάσσομεν, ὅπως ἅπαντα τὰ σώματα καὶ στρατιωτικὰ καταστήματα, μηδὲ τῆς χωροφυλακῆς ἐξαιρουμένης, τὰ ἔχοντα κτήνη, ἐξασφαλίζωσι μὲν καὶ τὴν τοῦ χόρτου προμήθειαν, οὐχ ἧττον δὲν θέλουν ἐκτὸς τῶν εἰρημένων περιστάσεων χορηγεῖ τοιοῦτον εἰς τὰ κτήνη αὑτῶν, ἐπὶ ποινῇ ἀποτίσεως τῆς διαφορᾶς τοῦ τιμήματος ἀπὸ τοῦ ἀχύρου. Τὸ Στρατιωτικὸν Λογιστήριον ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου τοῦ προσεχοῦς ἔτους προσκαλεῖται ν’ ἀποῤῥίπτῃ πᾶσαν δαπάνην ἐναντίον τῶν διὰ τῆς παρούσης διατασσομένων ἐνεργουμένην. Ὁ Ὑπουργὸς Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ.» Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λοιπὸν διὰ τῆς ἐγκυκλίου αὑτοῦ λέγει, ὅτι τὸ ἄχυρον εἶναι ἡ μόνη τροφὴ διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ, καὶ ὅτι τιμᾶται 6 λεπτὰ μόνον κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ τὸ χόρτον ἀγοράζεται ἤδη πρὸς 18¼, καὶ ὅτι ὅλοι οἱ σωματάρχαι ὑποχρεοῦνται νὰ ἀγοράζωσι μόνον ἄχυρον, εἰς περίστασιν δὲ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον ἀγοράσει χόρτον ἄνευ ἀνάγκης, ὑποχρεοῦνται ν’ ἀποτίσωσι τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τοῦ ἀχύρου πρὸς τὸ χόρτον. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, μετὰ τοιαύτην ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, δὲν μένει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἀντικατάστασις τῆς τροφῆς τῶν κτηνῶν διὰ χόρτου ἐγένετο ἄνευ ἀνάγκης, χάριν ὡρισμένων προσώπων, πρὸς μεγίστην ζημίαν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ἐκρίθη καλὸν ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ τροφὴ τοῦ ἀχύρου διὰ χόρτου, ἔπρεπε βεβαίως νὰ γίνῃ μειοδοτικὴ δημοπρασία. Δι’ ὅλα τὰ εἴδη, ὅσων ἔχει ἀνάγκην τὸ Δημόσιον, ἐνεργεῖται μειοδοτικὴ δημοπρασία, πάντοτε δὲ ἡ προμήθεια περιορίζεται εἰς ἓν ἔτος, καὶ τοῦτο βεβαίως εἶναι μία πρόνοια, διὰ τῆς ὁποίας ἀσφαλίζονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι μετὰ ἓν ἔτος εἶναι δυνατὸν τὰ εἴδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, χορηγοῦσιν ὡρισμένοι χορηγηταὶ, νὰ ἔχωσιν ὀλιγωτέραν τιμήν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως ἐγένετο ἐξαίρεσις καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ ἀκόμη τὸ μέτρον τὸ γενικὸν, ἤτοι, ἀντὶ νὰ ἐκδοθῇ ἡ χορηγία τοῦ χόρτου ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος, ὅπως πάντοτε, ἐξεδόθη διὰ δύο ἔτη. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐκδοθῇ, ἔπρεπε νὰ γίνῃ δημοπρασία, καὶ πρὶν ἢ γίνῃ δημοπρασία ἔπρεπε νὰ προηγηθῶσιν αἱ ἀναγκαῖαι διατυπώσεις, αἱ διατυπώσεις δ’ εἶναι, ὅπως γνωρίζετε, ἡ δημοσίευσις διακηρύξεως περὶ τοῦ ποσοῦ, περὶ τῆς τιμῆς καὶ τῶν ὅρων ἐν γένει τῆς χορηγίας. Ἐγένετο λοιπὸν τοιαύτη διακήρυξις ὑπὸ τοῦ Φρουραρχείου Ἀθηνῶν, κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τῇ 30 Μαρτίου 1887, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμέραν καὶ ὥραν, καθ’ ἣν ἡ διακήρυξις αὕτη ὥριζεν, ὅτι θὰ ἐγίνετο ἡ δημοπρασία, δὲν προσῆλθε κἀνεὶς νὰ μειοδοτήσῃ. Ἐλήφθη λοιπὸν ἀνάγκη νὰ γίνῃ δευτέρα διακήρυξις, καὶ ἡ δευτέρα διακήρυξις αὕτη ἐγένετο τῇ 13 Ἀπριλίου 1887, ἀλλὰ κατὰ τὴν δευτέραν αὐτὴν διακήρυξιν οὐδεὶς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου μετέβη εἰς τὸν τόπον τῆς δημοπρασίας. Προσῆλθον μὲν τότε πολλοὶ νὰ μειοδοτήσωσιν, ἀλλ’ οὐδένα εὗρον, καὶ ἑπομένως ἀπεμακρύνθησαν, τῇ δὲ 14 Ἀπριλίου, δηλ. μετὰ μίαν ἡμέραν, ἐκδίδεται νέα διακήρυξις, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὴν διακήρυξιν). Κατὰ τὴν προσδιορισθεῖσαν ὑπὸ τῆς τρίτης ταύτης διακηρύξεως ἡμέραν δύο μόνον ἐπαρουσιάσθησαν μειοδόται. Ὁ εἷς εἶναι ὁ Ἀνδρέας Καμπᾶς, καὶ ὁ ἄλλος εἶναι ὁ Α. Βίμπος. Καὶ ὁ μὲν Ἀνδρέας Καμπᾶς δι’ ἐνσφραγίστου δελτίου προσεφέρθη ν’ ἀναλάβῃ τὴν χορηγίαν πρὸς λεπτὰ 18¼ κατ’ ὀκᾶν, ὁ ἄλλος δὲ, ὅστις, ὡς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται, εἶναι σύντροφος τοῦ Καμπᾶ, προσεφέρθη νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ πρὸς 22 λεπτὰ· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι μία εἶναι ἡ προσφορά, ἀφοῦ εἶναι συνεταῖροι, καὶ εἰκονικῶς εἶχε κάμει ὁ δεύτερος τὴν προσφορὰν, διὰ νὰ φανῇ, ὅτι ἐγένετο δημοπρασία. Εἷς ἐκ τῶν ὅρων τῆς διακηρύξεως εἶναι, ὅτι, διὰ νὰ γίνῃ τις εἰς τὴν δημοπρασίαν δεκτὸς, ὀφείλει νὰ καταθέσῃ προηγουμένως 30,000 δραχμῶν ἐγγύησιν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Φρουραρχείου. Ἐν τούτοις ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐνόμισε καλὸν νὰ κοινοποιήσῃ τὴν ἔγκρισιν πρὸς τὸν Καμπᾶν, χωρὶς νὰ καταθέσῃ οὗτος τὴν ἐγγύησιν τῶν 30,000 εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Φρουραρχείου. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἰσχυρίσθη, ὅτι 30,000 δρ. εἰς χρεώγραφα κατέθηκεν εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἐν πρώτοις ἡ κατάθεσις αὐτὴ δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἔχει δὲ καὶ οὐδεμίαν ἀξίαν διὰ τὸ Φρουραρχεῖον, καθόσον ἔδει νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ ταμεῖον αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπεφάσισε ν’ ἀναγνωρίσῃ αὐτὸν ὁριστικῶς πλέον χορηγητὴν τοῦ χόρτου, ἀπηύθυνεν ἓν ἔγγραφον πρὸς τὸ Φρουραρχεῖον, διὰ τοῦ ὁποίου λέγει (ἀναγινώσκει): «Δύνασθε ἤδη, συνεννοούμενοι μετὰ τοῦ μειοδότου Ἀνδρέου Καμπᾶ, νὰ λάβητε ἀπὸ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν κλπ.» Ὥστε, ὡς ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου προκύπτει, ἂν ὁ Ἀνδρέας Καμπᾶς, ὁ μειοδότης, δὲν ἔδιδε τὴν συναίνεσίν του, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἠδύναντο νὰ ληφθῶσιν αἱ 30,000, δραχμῶν. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς βλέπετε, ὅτι παραβιάζεται ὑπὲρ τοῦ Καμπᾶ σπουδαιότατος ὅρος τῆς διακηρύξεως. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο. Μίαν ἡμέραν πρὶν ἢ συνταχθῇ τὸ συμβόλαιον μεταξὺ Ὑπουργείου καὶ χορηγητῶν, δύο ἀξιότιμοι ἐνταῦθα πολῖται, Ἠλιόπουλος καὶ Κολοσούκας, ἐκοινοποίησαν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἀναφορὰν, διὰ τῆς ὁποίας λέγουσιν, ὅτι «μαθόντες, ὅτι ἀναδείκνυται ὁ Α. Καμπᾶς ἀντὶ λεπ. 18¼ κατ’ ὀκᾶν χορηγητὴς τοῦ χόρτου, ἡμεῖς προσφερόμεθα νὰ χορηγήσωμεν αὐτὸ πρὸς 16 λεπτά». Γινώσκων, ὅτι ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ, ἡ μειοδοτικὴ, ἡ ὁποία ἐκοινοποιήθη διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔλεγον κατ’ ἐμαυτόν: διὰ τί ἆρά γε ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔλαβεν αὐτὴν ὑπ’ ὄψει, ἀφοῦ προσεφέροντο οἱ ἀναφερόμενοι νὰ χορηγήσωσι τὸ χόρτον κατὰ 2¼ λεπτὰ ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνον, ὅστις ἀνέλαβε τὴν χορηγίαν; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας κατέθηκε, καὶ διὰ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμε κατὰ τὴν περυσινὴν συζήτησιν, εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ δεχθῇ τὴν αἴτησιν αὐτήν, διότι εἶχε κοινοποιήσει τὴν ἔγκρισιν πρὸς τὸν μειοδότην Καμπᾶν. Ἀλλ’ ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν, ὁ Καμπᾶς δὲν εἶχε καταθέσει τὴν ἐγγύησιν τῶν 30,000, κατὰ συνέπειαν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν εἶχε τὸ Ὑπουργεῖον νὰ κοινοποιήσῃ τὴν ἔγκρισιν, ἐφ’ ὅσον αὐτὸς δὲν προκατέβαλλε τὴν ἐγγύησιν τῶν 30,000. Ἄλλως δὲ, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι αὐτὸς εἶχε συμμορφωθῇ πρὸς τὴν διακήρυξιν, καὶ ὅτι εἶχε καταθέσει πραγματικῶς τὸ ποσὸν τῶν 30,000 ἀντὶ ἐγγυήσεως, πάλιν ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς ἄριστα νὰ εἴπῃ πρὸ τῆς συντάξεως τοῦ Συμβολαίου, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προκηρύξῃ νέαν δημοπρασίαν, ἀφοῦ ἤδη προσφέρονται ἀξιότιμοι καὶ γνωστοὶ πολῖται νὰ χορηγήσωσι τὸ χόρτον κατὰ 2¼ λεπτὰ ὀλιγώτερον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν προμήθειαν. Πλὴν νομίζω, ὅτι εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἀνακριβὴς καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι εἶχε κοινοποιηθῆ ἡ ἐγκριτικὴ διαταγὴ πρὸς τὸν χορηγητὴν Καμπᾶν. Ἐζήτησα ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσαγάγῃ ἀπόδειξιν, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ἀποδεικνύηται, ὅτι τῳόντι εἶχε κοινοποιηθῆ ἡ ἐγκριτικὴ διαταγὴ εἰς τὸν χορηγητὴν, ἀντὶ ὅμως νὰ μοὶ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐκοινοποίησε τὴν ἔγκρισιν, μοὶ ἐπαρουσίασε τὸ πρωτότυπον τῆς ἐγκριτικῆς διαταγῆς, κάτωθι τοῦ ὁποίου, μένοντος παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ, ἔχει σημειώσει ὁ ἴδιος Καμπᾶς, ὅτι ἔλαβε γνῶσιν τοῦ περιεχομένου, κοινοποιηθέντος αὐτῷ ἐπισήμως. Αὐτὴ εἶναι ἡ κοινοποίησις, ἡ ὁποία εἶχε γίνει, καὶ αὐτὴν τὴν κοινοποίησιν προέβαλεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὡς φραγμὸν ἀνυπέρβλητον, τὸν ὁποῖον δὲν ἠδύνατο τάχα νὰ ὑπερβῇ, διὰ νὰ διατάξῃ νέαν δημοπρασίαν, κατόπιν τῆς προσφορᾶς τῶν δύο καὶ ἐπέκεινα λεπτῶν ὀλιγώτερον. Λοιπὸν δύναται ἕκαστος ὑμῶν νὰ κρίνῃ, ἂν ἦναι σπουδαῖος ἢ μὴ ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς, ὅταν γνωρίζῃ, ὅτι ἡ κοινοποίησις δὲν ἀποδεικνύεται, εἰμὴ δι’ ἐπιδοτηρίου, ὑπογεγραμμένου παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου καὶ τοῦ πρὸς ὃν ἡ ἐπίδοσις· οὐδὲ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ κἄν αὐτὸς, ὅτι τῷ εἶχε κοινοποιηθῆ ἐγκριτικὴ διαταγὴ, ἀφοῦ εἰς χεῖράς του δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἄλλην ἀπόδειξιν, παρὰ τὴν ἰδιόχειρον σημείωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε γράψει ὑπὸ τὸ πρωτότυπον, ὅπερ μένει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Τώρα, Κύριοι, ἐξεταστέον τυγχάνει, ἂν ὑπάρχῃ λόγος τις, καὶ ποῖος, ὅστις δικαιολογεῖ τὴν σπουδὴν, μεθ’ ἧς ἡ δημοπρασία ἐγένετο· διότι σημειώσατε, ὅτι ἐτελέσθη αὕτη ἀπὸ τῆς 31 Μαρτίου μέχρι τῆς 24 Ἀπριλίου, ἤτοι εἰς διάστημα 20 ἡμερῶν, ἐνῷ ἐπρόκειτο ἡ χορηγία ν’ ἀρχίσῃ μετὰ 4 μῆνας. Διατὶ λοιπὸν ἡ σπασμωδικὴ, οὕτως εἰπεῖν, ταχύτης περὶ τὴν τέλεσιν τῆς δημοπρασίας; Ὀφείλομεν ἐν πρώτοις νὰ ἐγκύψωμεν εἰς τὴν ἔρευναν περὶ τοῦ ἂν ἦτο διὰ τὸ Δημόσιον συμφέρουσα ἡ τιμὴ τῶν 18¼ λεπτῶν, καὶ ἐκ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἀχθῶμεν εἰς ἀσφαλὲς συμπέρασμα περὶ τῶν αἰτίων τῆς σπουδῆς, μεθ’ ἧς ἐνηργήθησαν τὰ κατὰ τὴν δημοπρασίαν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τὴν δημοπρασίαν ὠνόμασεν Ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτέθησαν πρὸς λύσιν διάφορα ζητήματα, ἓν δὲ τῶν ζητημάτων ἦτο καὶ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ τιμὴ τῶν λεπτῶν 18¼ ἦτο, ναὶ ἢ ὄχι, συμφέρουσα διὰ τὸ Δημόσιον. Ἰδοὺ δὲ τί ἀποφαίνεται ἡ Ἐπιτροπή. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς). Ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως μὲν ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 18 καὶ ¼ εἶναι ὑπέρογκος, διὰ μειονοψηφίας δὲ, ὅτι, ἐὰν τὸ Δημόσιον ἐπροτίμα νὰ προμηθευθῇ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν τὸ χόρτον, θὰ τῷ ἐστοίχιζεν 9 μόνον λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἤτοι κατὰ τὸ ἥμισυ ὀλιγώτερον παρ’ ὅσον λαμβάνει ὁ Καμπᾶς....

§70ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνες ἀπετέλουν τὴν Ἐπιτροπήν;

§71ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Ῥάλλης, Βενιζέλος, Στροῦμπος καὶ Πιλάβιος. Μετὰ τοιαύτην γνωμοδότησιν ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἦτο πρέπον, καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν μειοδοτικὴν προσφορὰν, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ δύο πολῖται Ἀθηναῖοι, ἦτο πρέπον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιμείνῃ νὰ κοινοποιήσῃ τὴν ἐγκριτικὴν διαταγὴν, καὶ ν’ ἀναθέσῃ ὁριστικῶς ἐπὶ δύο ἔτη εἰς τὸν Καμπᾶν νὰ προμηθεύῃ τὸ χόρτον ἀντὶ τιμῆς, ἡ ὁποία, κατὰ μὲν τὴν ὁλομέλειαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐθεωρεῖτο ὑπέρογκος, κατὰ δὲ ἓν μέλος αὐτῆς, θὰ περιωρίζετο εἰς τὸ ἥμισυ, ἂν ἡ προμήθεια ἐγίνετο ἀπ’ εὐθείας; Καὶ τότε, κύριε Πρωθυπουργὲ καὶ Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν εἴχετε σκοπὸν ν’ ἀκολουθήσητε τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐρωτῶ, πρὸς τί διωρίσατε αὐτήν; μήπως τὴν διωρίσατε διὰ ν’ ἀκολουθήσητε τὴν γνώμην της εἰς μόνην τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελεν εἶσθαι σύμφωνος πρὸς τὰς ὑμετέρας ὑπόπτους προαιρέσεις; Τώρα, πόση νομίζετε, ὅτι εἶναι ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου; Ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ γνωμοδότησις τοῦ μειονοψηφοῦντος μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπερ εἶναι ὁ κ. Βενιζέλος, συνταγματάρχης τοῦ ἱππικοῦ, διαμείνας πλεῖστον χρόνον ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ὢν εἰς θέσιν παντὸς ἄλλου κρεῖττον νὰ γνωρίζῃ πόσον ἤθελε στοιχίσει εἰς τὸ Δημόσιον τὸ χόρτον, ἐὰν ἀπ’ εὐθείας ἐπρομηθεύετο αὐτὸ ἐκ Θεσσαλίας, ἡ ζημία αὕτη εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου διὰ τὰ δύο ἔτη τιμήματος, ἤτοι 380 περίπου χιλιάδες δραχμῶν, διότι τὸ ὅλον, καθ’ ἣν κατέθηκε σημείωσιν ὁ κ. Τρικούπης, ἀνέρχεται εἰς 767 χιλιάδας δραχμῶν....

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἐγένετο κατανάλωσις ἐπὶ 7 μῆνας.

§73ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1887, καθ’ ὃν ἤρξατο ἡ προμήθεια, μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1888, ἔχετε τὴν κατάστασιν. Δὲν εἶναι τὸ πρῶτον ἔτος; Ἐπεφυλάχθην πέρυσι νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦθ’ ὅπερ εἶμαι ὑπόχρεως νὰ πράξω ἤδη, μεθ’ ὅσα εἶπον. Μακρὰν ἐμοῦ βεβαίως ἡ ἰδέα, ὅτι δύναται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀτομικὰ συμφέροντα ἐπὶ τοιούτου εἴδους ὑποθέσεων. Ἀδιάσειστον ὅμως ἐσχημάτισα πεποίθησιν, ὅτι οὗτος, χάριν ὡρισμένων προσώπων, μεθ’ ὧν συνδέεται στενῶς, παρεβίασε τὸ καθῆκόν του ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ ἐζημίωσε τὸ Δημόσιον. Δυστυχῶς δὲ διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν αἱ σχετικαὶ τοῦ ποινικοῦ ἡμῶν νόμου διατάξεις δὲν ποιοῦνται διάκρισιν μεταξὺ τοῦ δημοσίου ἐκείνου ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος πρὸς ἰδίαν ὠφέλειαν παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος χάριν τρίτου παραβλάπτει αὐτά. Τίνα δὲ εἶναι τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμῃ, ἃς ἔκαμε, παραχωρήσεις, πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου; Ὁ χορηγητὴς τοῦ χόρτου, ὡς εἶπον καὶ πέρυσιν, εἶναι στενὸς συγγενὴς προσώπου, τὸ ὁποῖον ἔχει στενοὺς δεσμοὺς μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Καὶ δὲν ἠξεύρω, πῶς συμβαίνουν περίεργοί τινες συμπτώσεις. Προχθὲς, ἀναπτύσσων ἄλλην ὑπόθεσιν, καθ’ ἣν ἀπεδείχθη, ὅτι ἄλλος οἰκονομικὸς ὑπάλληλος ἐν Σύρῳ ἐσφετερίσθη δημόσια χρήματα καὶ ἐπλαστογράφησε δημόσια ἔγγραφα, ἔλεγον, ὅτι ὁ ἄπιστος αὐτὸς ὑπάλληλος οὐ μόνον δὲν κατεδιώχθη, ἀλλὰ καὶ διατηρεῖται σκανδαλωδῶς εἰς τὴν θέσιν του, συνδέεται δὲ καὶ οὗτος διὰ στενῆς συγγενείας μὲ τὸ ἴδιον πρόσωπον, μεθ’ οὗ ἔχει στενὰς σχέσεις ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τίνος λοιπὸν εἴδους συμπτώσεις εἶναι αὗται; Ἔλεγον καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡμῶν κατάστασις δὲν εἶναι διόλου εὐχάριστος. Ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ σήμερον κυβερνῶντες ὠθοῦσι τόσον πολὺ τὴν ὑπὲρ τῶν κομματικῶν συμφερόντων μέριμναν αὑτῶν καὶ φροντίδα, ὥστε πᾶς τις δύναται νὰ εὑρίσκῃ χάριν ἐνώπιον αὐτῶν, ἔστω καὶ ἂν διέπραξεν οἱονδήποτε ἔγκλημα, ἀρκεῖ μόνον νὰ παρέχῃ δείγματα ἀφοσιώσεως καὶ ἀποτελεσματικῆς ὑπηρεσίας πρὸς τὸ κόμμα. Καὶ δὲν παρέρχεται ἡμέρα, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν πικρὰν πεῖραν τῆς τοιαύτης οἰκτρᾶς καταστάσεως. Δὲν νομίζω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι μένει ὄρθιον τίποτε ἐν τῷ τόπῳ. Ἀλλὰ διατὶ ἐπὶ τέλους νὰ εὑρισκώμεθα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν; Ὑπάρχουσιν ὅρια, πέραν τῶν ὁποίων δὲν πρέπει νὰ προχωρήσωμεν. Μήτοι ἐκ τῆς διὰ παντὸς τρόπου ἐξυπηρετήσεως τῶν κομματικῶν συμφερόντων τῶν ἐν τοῖς πράγμασι πρόκηται νὰ σωθῇ ὁ Ἑλληνισμὸς, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι εἰς πλήρη ἐφαρμογὴν τὸ καταδικασθὲν ἐν τῇ συνειδήσει τῶν λαῶν ἀξίωμα, ὅτι ὁ σκοπὸς ἐξαγιάζει τὰ μέσα; Δύναται νὰ εἴπῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὅ,τι ἂν θέλῃ πρὸς δικαιολογίαν του. Εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀναιρέσῃ τὰς αἰτιάσεις, αἵτινες ἀνεπτύχθησαν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Εἶναι καιρὸς πλέον διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, νὰ κατανοήσῃ, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ πρὸ τοῦ ὀλισθηροῦ ἐδάφους, ἐφ’ οὗ ἀκατασχέτως φέρεται. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶσιν οἱ διαχειριζόμενοι, οὐχὶ πλέον τὸ περίσσευμα, ἀλλὰ τὸ ὑστέρημα τοῦ λαοῦ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐρωτήσῃ οὗτος μίαν ἡμέραν, ποῦ ἐδαπανήθη τὸ ὑστέρημά του τοῦτο. Πρόσωπα καὶ πάλιν πρόσωπα. Δύνασθε νὰ παράσχητε ἐκδούλευσίν τινα εἰς τὸ κόμμα; Τὰ πάντα διατίθενται ὑπὲρ ὑμῶν. Ἠδυνάμην, Κύριοι, νὰ ἀναμνησθῶ πολλῶν παραπλησίων, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἀναπτύξεως ἄλλων θεμάτων, μὴ σχετιζομένων πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἐκ προθέσεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χάριν τρίτων προσώπων παρέβλαψε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπέσυρε καθ’ ἑαυτοῦ ὄχι μόνον ἠθικὴν, ἀλλὰ καὶ ποινικὴν εὐθύνην σπουδαίαν.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐλάχιστα θὰ εἴπω, διότι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὡμίλησα διὰ μακρῶν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Τότε ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐξέφρασα τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἀπεγοητεύετο ὁ κ. Βουλευτὴς, μεθ’ ὅσα παρέστησα, ἀλλ’ ἤδη περὶ τοιαύτης ἐλπίδος δὲν ὁμιλῶ, διότι ἐγνώρισα τὸν κ. Βουλευτὴν καὶ τὸν τρόπον τοῦ ἐργάζεσθαι τῶν περὶ αὐτὸν, καὶ οὐδεμία μοὶ ἐπιτρέπεται ἐλπὶς, ὅτι δύναταί ποτε νὰ ἀπογοητευθῇ. Θὰ ἐπαναλάβω ὅμως τινὰ ἐξ ὅσων πέρυσιν εἶπον, καίτοι ὡς πρός τινα εἶναι περιττὸν νὰ ὁμιλήσω, ἀφοῦ αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ περὶ ταῦτα. Ἡ βάσις τῆς περυσινῆς ἀναπτύξεώς του ἦτο ὅλως διάφορος τῆς ἐφετεινῆς. Πέρυσιν εἶχε στηριχθῆ εἰς τὴν κατ’ αὐτὸν ἄνευ δημοπρασίας, ἄνευ δημοσιότητος γενομένην παραχώρησιν τοῦ χόρτου· ἤδη παρέστησεν, ὅτι ὅσα πέρυσιν εἶπε περὶ τούτου, περὶ τῆς δῆθεν δημοσιεύσεως ἐν μόνῃ τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, παρήνειρεν ἐκ περισσοῦ, ὅτι οὐδόλως ἐστηρίχθη εἰς αὐτὰ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ δημοσίευσις ἐγένετο μόνον ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐπιτάττει ὁ νόμος, ὁ μὴ ἐπιτρέπων τὴν ἐπὶ πληρωμῇ καταχώρισιν διακηρύξεων τοῦ Δημοσίου ἐν ἄλλαις ἐφημερίσιν, ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν μὴ δημοσίευσιν ἐν ἄλλαις ἐφημερίσι πλὴν τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ καὶ ἄλλαι ἐφημερίδες εἶχον δημοσιεύσει τὴν διακήρυξιν, προσήχθησαν δ’ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ φύλλα, ἑπομένως ἐστερήθη ὁ κ. Βουλευτὴς πᾶσαν τὴν ὠφέλειαν, ἣν ἤλπισε νὰ ἀρυσθῇ ἐκ τοῦ κεκανονισμένου τρόπου τῆς δημοσιότητος. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησεν, ὅτι οἱ ἐπιδιώξαντες τὴν εἰς αὐτοὺς παραχώρησιν τῆς ἐργολοβίας, κατόπιν τῆς ὑπὲρ ἄλλων γενομένης κατακυρώσεως, ἦσαν ἀθῶα πλάσματα, διετέλεσαντα ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ τῶν γενομένων δημοσιεύσεων περὶ τῶν δημοπρασιῶν, καὶ διὰ τοῦτο, μὴ προλαβόντα νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν διαγωνισμὸν, σπεύσαντα δ’ εἰς ὑποβολὴν αἰτήσεως εὐθὺς, ὡς ἐκ τῆς κατακυρώσεως ἔμαθον τὸ γενόμενον. Τὰ ἀθῶα ταῦτα πλάσματα εἶναι οἱ ἐπιτηδειότεροι τῶν εἰς τοιαύτας ἐργολαβίας καταγινομένων ἀνθρώπων, εἶναι δακτυλοδεικτούμενοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ἐγὼ τοὺς ἐγνώρισα ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀνέλαβον τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ δὲ ἐνέργειαι αὐτῶν περὶ τὰ τῶν συναγωνισμῶν ἐφείλκυσαν τὴν ἰδιάζουσαν προσοχήν μου διὰ τὸ ἐπινοητικὸν καὶ τὸ ἀκαταπόνητον. Ὅταν πρόκηται νὰ γενῇ συναγωνισμὸς, προσέρχονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, προσφερόμενοι, ἵνα ἄνευ συναγωνισμοῦ ἀναδεχθῶσι τὴν ἐργολαβίαν ἀντὶ ὡρισμένου τιμήματος, προκηρυσσομένου δ’ εἶτα τοῦ συναγωνισμοῦ κατὰ τὸν νόμον, ἐξαφανίζονται. Τοῦτο ἔπραξαν καὶ κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, δὲν ἐφάνησαν ἐν τῷ συναγωνισμῷ αὐτοὶ, ὑπὲρ τῶν ὁποίων συνηγορεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, καίτοι πρὸ τοῦ συναγωνισμοῦ ὁλοήμερευον ἐν τοῖς διαδρόμοις τοῦ Ὑπουργείου. Δὲν ἐπαρουσιάσθησαν καὶ αὐτοὶ καὶ ἄλλοι, οὔτε κατὰ τὴν πρώτην, οὔτε κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν δημοπρασίαν. Ἠναγκάσθημεν ἄρα νὰ μεταβάλωμεν σύστημα διαγωνισμοῦ, ἵνα διασπάσωμεν τὴν σύστασιν τῆς ἀποχῆς καὶ ἐκηρύξαμεν τὸν νέον διαγωνισμὸν δι’ ἐνσφραγίστων δελτίων, ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ, ὅτι ἐν μυστικῷ διαγωνισμῷ, δυσπιστοῦντες πρὸς ἀλλήλους οἱ ἐργολάβοι, θὰ ὑπέβαλλον προσφοράς. Ὁ δι’ ἐνσφραγίστων δελτίων διαγωνισμὸς ἀπέληξεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐγκρίνῃ αὐτὸ, τὸ Ὑπουργεῖον ἀνέμεινεν ἐφ’ ἱκανόν· διότι, καίτοι ὁ δι’ ἐνσφραγίστων δελτίων διαγωνισμὸς, κατὰ κανόνα, τηρούμενον καὶ ἐν ἄλλαις Ἐπικρατείαις, θεωρεῖται ὡς τελειωτικὸς, ἐποιησάμεθα ἐξαίρεσιν ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ἕνεκα τῶν κακῶν προηγουμένων, καὶ ἀνεβάλομεν τὴν ἔγκρισιν, ἵνα παράσχωμεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς μὴ μετασχόντας τοῦ διαγωνισμοῦ, ὅπως προκαλέσωσι τὴν ἐπανάληψιν αὐτοῦ, ὑποβάλλοντες προσφορὰς ἀνωτέρας. Ἀλλ’ οὗτοι, ἐπιδιώκοντες τὴν ἀκύρωσιν τῆς δημοπρασίας, ἀπεῖχον, καίπερ ἐπανειλημμένως παρ’ ἡμῶν προκαλούμενοι, νὰ διατυπώσωσι πρότασιν περὶ προσφορᾶς ἀνωτέρας· ἐζήτουν τὴν ἀκύρωσιν τῆς δημοπρασίας, οὐχὶ ἵνα μετάσχωσι νέου διαγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἵνα διαπραγματευθῶσι πρὸς τοὺς κατελθόντας εἰς τὸν συναγωνισμὸν τὴν ἀποχήν των. Ἀφοῦ ἐβεβαιώθη, ὅτι ἀνωτέρα προσφορὰ δὲν ὑπεβάλλετο, τὸ Ὑπουργεῖον ἐνέκρινε τὴν κατακύρωσιν. Τότε δὲ μόνον ἐξ ἀσφαλοῦς ὑπεβλήθη ἀναφορὰ περὶ προσφορᾶς βελτίονος, γενομένη ἐν γνώσει τῶν ἀναφερομένων, ὅτι ἦτο ἄκυρος. Ἰδοὺ τί περὶ τούτου εἶπον πέρυσιν. (Ἀναγινώσκει). Ἡ προσφορὰ, μὴ συνοδευομένη ὑπὸ ἐγγυοδοσίας, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ γένηται δεκτὴ, καὶ ἂν ὑπεβάλλετο ἐγκαίρως, τοιαύτη δὲ προσφορὰ ὑπεβλήθη μετὰ τὴν ἔγκρισιν, καὶ εἰς τοῦτο στηρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὁλόκληρον αὑτοῦ τὸ οἰκοδόμημα. Τοιαύτην προσφοράν, λέγει ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν. Αἱ περὶ τιμίας ἐνεργείας ἰδέαι τῶν ἀνθρώπων δὲν εἶναι πάντοτε αἱ αὐταί. Ἐγὼ τοιαύτην ἐνέργειαν δὲν θὰ ἐθεώρουν τιμίαν, ἐνῷ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐὰν πράττῃ ὡς ὁμιλεῖ, δὲν θὰ ἐδίσταζεν, εὐκαιρίας δοθείσης, νὰ ἐνεργήσῃ οὕτω. Ἀφοῦ ὁ Ὑπουργὸς ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς κατακυρώσεως, δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ γενόμενα, καὶ ἂν ἡ μετὰ τὴν ἔγκρισιν γενομένη ἀνωτέρα προσφορὰ συνωδεύετο καὶ ὑπὸ τῆς ἐγγυοδοσίας τῶν 30,000 δραχμῶν, ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ ἐπ’ αὐτὰ, προκειμένου περὶ προσφορᾶς ὅλως εἰκονικῆς καὶ γενομένης μόνον πρὸς σκοποὺς, ἐφ’ οἷς δὲν ἔχουσιν ἀφορμὴν, ἵνα ἐναβρύνωνται, οὔτε οἱ ὑποβαλόντες, οὔτε ὁ ἐν τῇ Βουλῇ προκαλῶν τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς θαυμάζει, ὅτι προετιμήσαμεν εἰς τροφὴν τῶν κτηνῶν τὸ χόρτον ἀντὶ τοῦ ἀχύρου. Ὑπέβαλον πέρυσι τὰς ἐκθέσεις διοικητῶν σωμάτων, καθ’ ἃς τὸ ἄχυρον ἐν τῷ κλίματι ἡμῶν ἦτο προτιμότερον τοῦ χόρτου, ἀλλὰ τοιοῦτον ἄχυρον, ὁποῖον ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ ἐπρομηθεύετο, ἦτο κατώτερον τοῦ χόρτου, διότι καλοῦ ἀχύρου ἡ προμήθεια ἐν τῇ Ἀττικῇ ἦτο ἀνέφικτος, διὰ τὸ ἀνεπαρκὲς τῆς παραγωγῆς, ὅταν συντρέχῃ εἰς τὴν κατανάλωσιν καὶ ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν, τὸ ἀναπληροῦν τὸ ἐλλεῖπον ἐκ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς προεμηθεύοντο οἱ ἐργολάβοι ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἐκ τῆς Μ. Ἀσίας, καὶ τοῦτο, ἀποτελοῦν τὴν ὅλην σχεδὸν προμήθειαν τοῦ στρατοῦ, ἦτο κακῆς ποιότητος. Τούτων ἕνεκα οἱ σωματάρχαι ἐγνωμοδότησαν, ὅτι ἦτο προτιμότερον μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Θεσσαλίας νὰ προμηθεύηται τὸ Δημόσιον χόρτον πρὸς διατροφὴν τῶν κτηνῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἡ τιμὴ εἰς ἣν ἀπεκτήθη τὸ χόρτον, ἦτο ὑπερβολική· ἀλλὰ διατὶ δὲν ἐπαρουσιάζοντο εἰς τοὺς δύο διαγωνισμοὺς ἄλλοι, νὰ προσφέρωσι κατωτέραν τιμήν; Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχε παραστήσει πέρυσι τὰ κέρδη ὡς κολοσσιαῖα· ἤδη μετριάζει τὰς ἐκτιμήσεις, ἀλλ’ ἔστω καὶ ἂν τὰ κέρδη παρεστήθησαν παρ’ αὐτοῦ ὡς συμποσούμενα εἰς 360,000 δραχμῶν, ἢ καὶ εἰς τὸ ἥμισυ, ἢ καὶ εἰς τὸ τέταρτον, ἢ καὶ εἰς τὸ ὄγδοον τοῦ ποσοῦ τούτου, ἐξητάσθη τὸ ζήτημα οὐ μόνον ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ διαγωνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐξ ὑπολογισμῶν ἐπισήμων. Τοὺς δὲ πέρυσιν ὑποβληθέντας ὑπολογισμοὺς δυνάμεθα ἤδη νὰ ἐλέγξωμεν καὶ νὰ συμπληρώσωμεν ἐκ τῶν βεβαιωθέντων ἐν τῇ ἐκτελέσει. Ὑποβάλλω σημείωσιν, καθ’ ἣν τὰ ἔξοδα πιέσεως καὶ μεταφορᾶς χόρτου ἐκ Θεσσαλίας εἰς Ἀθήνας ἔχουσιν οὕτω:

Εἰς ταῦτα τὰ 11½ λεπτὰ προσθετέον 1% ὑπὲρ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, προσθετέοι καὶ οἱ δημοτικοὶ φόροι καὶ οἱ τοῦ μώλου, ἀναβιβάζοντες τὸ ἄθροισμα εἰς 12 λεπτά. Πλὴν τούτων ἐπιβαρύνεται ἡ ἐργολαβία διὰ τόκων, ὡς γινομένης τῆς προμηθείας παρὰ τῶν ἐργολάβων κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς, ἐνῷ ἡ παράδοσις εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν καὶ ἑπομένως ἡ πρὸς αὐτοὺς ἀπότισις τοῦ τιμήματος γίνεται κατὰ τὴν διάρκειν τοῦ ἔτους, ῥυθμιζομένη κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Οὐδὲν ὅμως σημειοῦται ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου, λαμβανομένων δ’ ὑπ’ ὄψει μόνων τῶν 12 λεπτῶν, ὡς ἐπιπροσθέτων, μένουσι μέχρι τοῦ τιμήματος ἐκ λεπτῶν 18 καὶ ¼ λεπτὰ 6 καὶ ¼ διὰ τὴν ἐπὶ τόπου ἀγορὰν τοῦ χόρτου, ἑπομένως, μόνον ἂν τοῦτο ἠγοράσθη κάτω τῶν λεπτῶν 6 καὶ ¼, μένει μικρὸν κέρδος. Τὸ ποσοστὸν ἄρα, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῶσι νὰ κερδήσωσιν οἱ ἐργολάβοι, ἐὰν φροντίσωσι νὰ προμηθευθῶσι τὸ χόρτον ἐγκαίρως, ἐπιτύχωσι δὲ τιμὰς μετρίας, μὴ συμβῶσι δ’ αὐτοῖς καὶ ἀπρόοπτοι ζημίαι, πλὴν τῶν ἐκ τῆς φύρας καὶ τῶν τόκων, τὸ ποσοστὸν τοῦ κέρδους ἔσται πάντως ἐλάχιστον· ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν τῆς καταναλώσεως ἀνταποκρίνεται πρὸς ὁλικὸν τίμημα 650 χιλιάδων δραχμῶν, ἐὰν τὸ ποσοστὸν τοῦ κέρδους ᾖναι 5%, ὅπερ ἀπίθανον, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας, τὸ ὅλον κέρδος θὰ ᾖναι 30 ἕως 35 χιλιάδων δραχμῶν, ἐνδέχεται ὅμως νὰ ᾖναι κατώτερον τοῦ ἡμίσεος ἢ τοῦ τετάρτου τοῦ ποσοῦ τούτου, ἐνδέχεται ν’ ἀπολήξῃ ἡ ἐπιχείρησις καὶ εἰς ζημίαν....

§75ΚΑΖΑΜΠΑΚΑΣ. Πέρυσιν ἔχασε.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχω περὶ τούτου πληροφορίας, ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν ἀποῤῥέει, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κερδήσῃ ἡ ἐργολαβία σπουδαίως, ἀφοῦ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν θετικῶς καὶ ἐπισήμως βεβαιωμένων προσθέτων δαπανῶν δὲν μένουσι πλέον τῶν λεπτῶν 6 καὶ ¼ διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ χόρτου. Ἐπιπροσθέτω δὲ παρεμπιπτόντως, ὅτι ἐφέτος, ἕνεκα τῆς ἀνομβρίας, ὑπάρχει ἔλλειψις καὶ ἑπομένως ὑπερτίμησις τοῦ χόρτου ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐν δὲ Τυρνάβῳ τὸ πρῶτον σύνταγμα τοῦ ἱππικοῦ, μετ’ ἐπανειλημμένας δημοπρασίας, ἐπρομηθεύθη τὸ χόρτον μέχρι 14 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, οὐχὶ εἰς δέμα. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ 350 χιλιάδων δραχμῶν κέρδους τῶν ἐργολάβων. Ὡς ἔγνωτε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι τὸ κέρδος ἀνώτερον τῶν 35,000, ἀλλὰ καὶ 40,000 καὶ 60,000 ἐὰν ἦτο, θ’ ἀντεστοίχει κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 1% ἐπὶ τῆς ὅλης προμηθείας, ὅπερ δὲν θὰ ἦτο παράδοξον, οὐδὲ ὑπερβολικόν. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἡ προμήθεια ἐγένετο κατὰ τρόπον, σκοποῦντα, ὅπως εὐνοηθῶσι πρόσωπα, διότι ἐγένετο διετὴς ἀντὶ μονοετοῦς, καὶ ἐζήτησε τὸν λόγον τῆς ὁρισθείσης διαρκείας. Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνωσι δαπάναι διὰ τὴν παρασκευὴν τοῦ χόρτου ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅτι δὲν ὑπῆρχον τότε ἐκεῖ πιεστήριοι μηχαναί, καὶ μάλιστα ἀτμοκίνητοι, καὶ ὅτι τούτων ἕνεκα δὲν ἦτο εὔλογον ν’ ἀπεκδεχώμεθα, ὅτι διὰ προμήθειαν ἑνὸς μόνου ἔτους θὰ ἐπαρουσιάζοντο ἐργολάβοι, ἀναδεχόμενοι αὐτὴν ἐπὶ τιμήματι μετρίῳ. Ἐὰν ἐπαρουσιάζοντο ἐργολάβοι ἐπὶ διαρκείᾳ οὕτω περιωρισμένῃ, θὰ περιελάμβανον τὴν δαπάνην τῆς ἐγκαταστάσεως ἐν τοῖς ἐξόδοις, καὶ διανέμοντες αὐτὰ εἰς τὴν προμήθειαν ἑνὸς ἔτους, θὰ ἐπεβάρυνον κατὰ τοσοῦτον τὴν τιμὴν τοῦ χόρτου. Ἴσως ἔπρεπεν ἡ προμήθεια, ἕνεκα τῶν προκαταρκτικῶν δαπανῶν, νὰ συμφωνηθῇ ἐπὶ διάρκειαν μακροτέραν τῶν δύο ἐτῶν. Ἀφοῦ δὲ σήμερον εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι οἱ ἐργολάβοι ἠγόρασαν πιεστικὰς μηχανὰς ἀτμοκινήτους, καὶ ἐξετέθησαν εἰς σπουδαίας δαπάνας ἐγκαταστάσεως, ἡ ἐρώτησις, διατὶ ἐγένετο ἡ ἐργολαβία διετὴς, δικαιολογεῖται μᾶλλον ἐκ τῆς βραχυτέρας ἢ ἐκ τῆς μακροτέρας τοῦ δέοντος διαρκείας τῆς ἐργολαβίας. Εἰς τὸ φιλοπερίεργον τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, ὑπαγορεῦον αὐτῷ ἐρωτήσεις, συνιστῶμεν, ἀντὶ τῆς, εἰς ἣν ἀπήντησα, ἑτέραν πρὸς τὸν πελάτην του, ἤτοι, ἀφοῦ προέκειτο περὶ συμφωνιῶν τοσοῦτον συμφερουσῶν, διατὶ δὲν παρουσιάζετο ἐκεῖνος εἰς τὸν διαγωνισμόν; Καὶ εἰς ταύτην τὴν ἐρώτησιν τὴν ἀπάντησιν δίδω ἐγώ. Διότι ὁ πελάτης του προετίμα νὰ μὴ διαγωνισθῇ, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλῃ εἰς φορολογίαν τοὺς διαγωνιζομένους, προσφέρων τὴν ἀφάνειάν του ἐν τῷ διαγωνισμῷ. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀντετάχθη κατὰ τοιούτων συστάσεων. Εἰδοποιῶ δὲ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι οἱ πελάται του ἐπαρουσιάσθησαν εἰς ἕτερον διαγωνισμόν....

§77ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔχει πελάτας.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ὁ Κικέρων εἶχε πελάτας. (Ἱλαρότης). Λέγω, ὅτι αὐτὰ ταῦτα τὰ πρόσωπα ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὸν διαγωνισμὸν ἐφέτος, δὲν ἐπαρουσιάσθησαν δὲ ἄλλοι, καὶ αἱ κινήσεις ὑπῆρξαν ἀντίστροφοι· μετὰ τὴν κατακύρωσιν οἱ ἀποσχόντες ἐκ τοῦ διαγωνισμοῦ ὑπέβαλον προσφορὰς βελτίονας τοῦ ὅρου, εἰς ὃν ἐγένετο ἡ κατακύρωσις ὑπὲρ τῶν παρουσιασθέντων· οὗτοι δὲ προσέδραμον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὀλοφυρόμενοι καὶ διαμαρτυρόμενοι, ὅτι πρόκειται νὰ μὴ ἐγκριθῇ τὸ ἀποτέλεσμα δημοπρασίας, ἐνεργηθείσης δι’ ἐνσφραγίστων δελτίων, καὶ ἥτις οὐδέποτε ἀκυροῦται, λόγῳ βελτίονος προσφορᾶς. Ταῦτα δὲ ἔλεγον αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐν τῇ ὑποθέσει, ἧς τὴν ὑπεράσπισιν ἀνέλαβεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἠξίουν, ὅπως ἐπὶ ἀναφορᾷ, παρακαίρως ὑποβληθείσῃ καὶ μὴ συνοδευομένῃ ὑπὸ τῆς κανονικῆς ἐγγυήσεως, ἀκυρωθῇ δημοπρασία δι’ ἐνσφραγίστων δελτίων ἐνεργηθεῖσα, καὶ παρεπονοῦντο ἐπὶ τῇ παραγνωρίσει τοῦ δικαίου αὐτῶν. Πέρυσιν ἐπρόκειτο περὶ χόρτου, καὶ ἐζητεῖτο ἡ ἀκύρωσις τῆς δημοπρασίας λόγῳ βελτίονος προσφορᾶς, μετὰ τὴν ἔγκρισιν καὶ ἄνευ ἐγγυοδοσίας ὑποβαλλομένης. Ἐφέτος ἐπρόκειτο περὶ ποσοῦ, καὶ ἐζητεῖτο ἡ ἀκύρωσις πάλιν λόγῳ βελτίονος προσφορᾶς, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἐγκρίσεως ὑποβαλλομένης καὶ συνοδευομένης δι’ ἐγγυοδοσίας, καὶ ὅμως οἱ πέρυσι διαμαρτυρόμενοι ἐπὶ τῇ μὴ ἀκυρώσει τῆς δημοπρασίας, ἐφέτος ἠξίουν νὰ μὴ ἀκυρωθῇ ἡ ὑπὲρ αὐτῶν γενομένη κατακύρωσις. Ἡ ἀκύρωσις ἐγένετο ἐφέτος ἐπειδὴ ἡ βελτίων προσφορὰ ὑπεβλήθη ἐγκαίρως, ἡ δὲ νέα δημοπρασία ἀπέληξεν εἰς σπουδαίαν ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τοῦ σανοῦ. Καὶ πέρυσι θὰ ἠκυροῦτο ἡ δημοπρασία τοῦ χόρτου, ἐὰν ἐγκαίρως καὶ μετὰ ἐγγυοδοσίας ἐγίνετο ἡ νέα προσφορά. Ἡ προσφορὰ ἐκείνη, ὡς ἀπέδειξα, δὲν ἦτο πραγματικὴ, ἀλλὰ καὶ τοιαύτη ἂν ἦτο, ἡ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τοῦ χόρτου κατὰ δύο λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, θὰ προσεπόριζεν εἰς τὸ Δημόσιον ὠφέλειαν μόλις τοῦ ἑνὸς ἕκτου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον παρέστησεν ὁ κύριος Βουλευτής. Ὁ κύριος Βουλευτὴς προεκάλεσε τὴν συζήτησιν ἐπαγγελλόμενος, ὅτι ἤθελε καταδείξει ζημίαν σπουδαίαν τοῦ Δημοσίου. Οἱ παρ’ αὐτοῦ προσαχθέντες ἀριθμοὶ περιωρίσθησαν εἰς τὸ ἑκτημόριον, ἀλλὰ καὶ οὕτω περιοριζόμενοι, ἀπεδείχθησαν ἰδανικοὶ καὶ ἀποῤῥέοντες ἀπὸ ἐνεργειῶν εἰκονικῶν, μόνον ἐχουσῶν σκοπὸν τὴν καταδολίευσιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν ταῦτα θεωρῇ ὁ κύριος Βουλευτὴς σπουδαῖα, ἐγὼ ὅμως λυποῦμαι τὸν χρόνον, ὃν ἐδαπάνησα, ἀπαντῶν εἰς αὐτά.

§79ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι, νὰ ὁμιλήσω ἐκ δευτέρου, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς τελευταίας φράσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα περὶ καταχρήσεων καὶ κλοπῶν δὲν θεωρεῖ σπουδαῖα. Καὶ μήπως ἐγὼ εἶπον τὸ ἐναντίον; Βεβαίως τὰ θεωρεῖς σπουδαῖα, διότι τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον, δὲν τὰ ἐξήγαγες ἀπὸ τὸ βαλάντιόν σου, ἀλλὰ τὰ πληρόνει ὁ λαός. Δὲν εἶναι, λέγεις, σπουδαῖα, καὶ τολμᾷς νὰ ἐκστομίσῃς, ὅτι πολὺν καιρὸν κατηνάλωσας ματαίως, διὰ νὰ ἀπαντήσῃς. Ἔχεις δίκαιον. Βεβαίως, ἂν δὲν ἐξώθεις τὴν τόλμην σου μέχρι τοῦ σημείου τούτου, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαπράττωνται τὰ ἀνήκουστα ἐν τῇ διοικήσει ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα καταγγέλλονται ἀπαύστως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν ἠρκέσθη εἰς ὅσα εἶπε πέρυσιν, ἀλλ’ ἠθέλησε ν’ ἀπαντήσῃ καὶ ἀπόψε ὁ κ. Πρωθυπουργός, πλὴν οὐδὲν τῶν γεγονότων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπεκάλυψαν τὴν ἔκτροπον καὶ ἔκθεσμον ἐνέργειάν του, ἔθιξε. Τῷ εἶπον, διατὶ παρεβίασε τὴν ἰδίαν του ἐγκύκλιον, κατὰ τὴν ὁποίαν μόνη κατάλληλος τροφὴ διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ εἶναι τὸ ἄχυρον, καὶ οὐδὲν εἰς τοῦτο ἀπήντησε. Τὸν ἠρώτησα, διατὶ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει μειοδοτικὴν προσφοράν, τὴν ὁποίαν γνωστὰ καὶ φερέγγυα πρόσωπα ὑπέβαλον, καὶ ἀπαντᾷ, ὅτι δὲν τῷ ἦτο ἐπιτετραμμένον ν’ ἀρνηθῇ τὴν ὑπογραφήν του. Ἀλλὰ ποῦ εἶχες τὴν ὑπογραφήν σου, κύριε Πρωθυπουργέ; Τὴν εἶχες εἰς τὸ σχέδιον τῆς ἐγκριτικῆς διαταγῆς, ἥτις ἔμενεν εἰς τὸ συρτάριόν σου, δὲν ἐγένετο δὲ κοινοποίησις...

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶχον λάβει γνῶσιν ἐκεῖνοι.

§81ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ μυρίους τρόπους ἠδύναντο νὰ λάβωσι γνῶσιν, νομίμως ὅμως δὲν ἔλαβον τοιαύτην. Ὁ διαχειριζόμενος δημόσια χρήματα δὲν δύναται νὰ τὰ διαχειρισθῇ ἄλλως, ἢ ὅπως διατάσσει ὁ νόμος. Ποῖος νόμος ὑπεχρέωσεν ὑμᾶς νὰ κοινοποιήσητε τὴν ἐγκριτικὴν διαταγὴν μετὰ τὴν μειοδοτικὴν προσφοράν;...

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὸ τῆς μειοδοτικῆς προσφορᾶς.

§83ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀπόδειξις περὶ τούτου. Καὶ ἔρχεσθε καὶ λέγετε, ὅτι, ἀφοῦ ἐθέσατε τὴν ὑπογραφήν σας, δὲν ἦτο ἄξιον ὑμῶν, νὰ μὴ κοινοποιήσητε τὴν ἔγκρισιν, ἀδιάφορον δὲ, ἂν ἐγένετο προσφορὰ συμφερωτέρα. Ἀλλὰ ταῦτα ἠδύνασθε νὰ λέγητε, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ διαχειρίσεως τῆς ἰδίας σας περιουσίας, καὶ οὐχὶ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διασπαθίζητε τὸν δημόσιον πλοῦτον ἐπὶ τοιαύταις προφάσεσιν. Ἐν τῷ γραφείῳ σου δύνασαι νὰ κάμῃς ὅσας ἂν θέλῃς διαταγάς. Ἐνόσῳ αὗται δὲν κοινοποιοῦνται, οὐδὲν δικαίωμα καὶ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν γεννῶσιν. Ἑπομένως, ἀφοῦ κοινοποίησις δὲν εἶχε γίνει εἰς τὸν Καμπᾶν, δέν σοι ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ μὴ δεχθῇς τὴν μειοδοτικὴν προσφορὰν, ἐξ ἧς ἤθελεν ὠφεληθῆ τὸ Δημόσιον ἑκατοστύας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐγὼ, ὑποστηρίζων, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ κοινοποιηθῇ ἡ ἔγκρισις μετὰ τὴν μειοδοτικὴν προσφορὰν, ἔχω ταπεινὴν ἰδέαν περὶ ἐμαυτοῦ. Τοῦτο εἶναι ἀκατανόητον. Ποῖος τότε ἔχει μεγάλην περὶ ἑαυτοῦ ἰδέαν; Ὁ δεικνύων στοργὴν εἰς τὰς κλοπὰς καὶ καταχρήσεις; Ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι, ὅτι ἐγὼ μὲν δὲν ἀνέχομαι τὰς καταχρήσεις, ἐκεῖνος δὲ τὰς ἀνέχεται. Τίς μεταξὺ ἡμῶν εὑρίσκεται ἐν κρείττονι θέσει, ἂς κρίνωσιν οἱ ἀπαθῶς καὶ ἀμερολήπτως κρίνοντες τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα. Ἐπανειλημμένως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε χρῆσιν τῆς λέξεως «πελάτης». Τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι ἀληθὴς πελάτης αὐτοῦ εἶναι ὁ χορηγητὴς τοῦ χόρτου, ὁ ὁποῖος ὠφελήθη πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Ἀγνοῶ δὲ μάλιστα, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει πάσας τὰς λεπτομερείας τῶν ἐξόδων καὶ τῶν δαπανῶν, εἰς ἃς ὑποβάλλεται ὁ χορηγητὴς οὗτος. Δι’ ἐμὲ δὲν εἶναι πελάται ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑπαινίσσεται, οὐδὲ τοὺς εἶδον ποτέ, οὐδὲ τοὺς γνωρίζω. Ἐὰν ἔχῃ ἔννοιάν τινα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ λέξις πελάτης, τοιοῦτος δι’ ἐμὲ εἶναι ὁ λαὸς, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω. Σεῖς, ἀνερχόμενος τὸ βῆμα, ἀναλαμβάνετε τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, κατὰ τῶν ὁποίων ἡμεῖς φέρομεν ὡρισμένας κατηγορίας, κατηγορεῖτε δὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σᾶς ἔδωκαν ἀναφοράν, δι’ ἧς προσεφέρθησαν νὰ ὠφελήσουν τὸ Δημόσιον. Βλέπετε, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐρειδόμενος εἰς τὴν ἰσχὺν, τὴν ὁποίαν ἀρύεται ἐκ τῆς πλειοψηφίας, ἀνέρχεται τὸ βῆμα, ὄχι διὰ νὰ συζητήσῃ σπουδαίως καὶ ν’ ἀπαντήσῃ σοβαρῶς εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑβρίσῃ καὶ νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑποθέσεις, ἃς ὁ ἴδιος δημιουργεῖ, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν θεμελιώσῃ ὑπεράσπισιν. Ἀλλὰ τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι ὑπεράνω τῆς πλειονοψηφίας του, ὑπεράνω τῆς δυνάμεώς του ὑπάρχει ἄλλη δύναμις, ἡ δύναμις τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται ἀκινδύνως νὰ περιφρονῇ. Τὸ δημόσιον φρόνημα ἀρκούντως ἐφωτίσθη μέχρι τοῦδε, διὰ νὰ μὴ πλανᾶται ἐπὶ πλέον, ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ἐτυμηγορία του θὰ ἦναι ὑπὲρ τῶν συμπερασμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξα.

§84ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 τοῦ μεσονυκτίου.