1887.05.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

τῆς 7 Μαΐου 1887.

(Πέμπτη)

Ὥρα 3 μ. μ.

(Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Αʹ Τμῆμα κατέθηκε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Ἀρκαδίας. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 199.) Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ κύρους τῆς συμπληρωτικῆς ἐκλογῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ὁ κ. Γραμματεὺς ἂς ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τμήματος.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «...Διὰ ταῦτα Προτείνει παμψηφεὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς κατὰ τὴν 19 Ἀπριλίου 1887 ἐνεργηθείσης βουλευτικῆς ἐκλογῆς ἐν τῷ νομῷ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμου βουλευτοῦ τοῦ πλειονοψηφήσαντος κ. Τρύφωνος Μουτσοπούλου, ἔχοντος ἅπαντα τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὡς ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, καὶ νόμιμον βουλευτὴν τὸν κ. Τρύφωνα Μουτσόπουλον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ ἐκλογὴ ἐπεκυρώθη, καὶ κηρύσσεται νόμιμος βουλευτὴς τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ὁ κ. Τρύφων Μουτσόπουλος. Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τμήματος ἐπὶ τῆς συμπληρωτικῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει.) «...Διὰ ταῦτα «Τὸ Εʹ. Τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει παμψηφεί, ὅπως κηρυχθῇ ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ νόμιμος βουλευτὴς ὁ ἀνακηρυχθεὶς τοιοῦτος κ. Στέφανος Στεφανόπουλος, ἔχων τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.»

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὡς ἔγκυρον τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ νόμιμον βουλευτὴν τὸν κ. Σ. Στεφανόπουλον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὡς ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ νόμιμον βουλευτὴν τὸν κ. Στέφανον Στεφανόπουλον. Ὁ κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται ν’ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Τμήματος ἐπὶ τῆς συμπληρωτικῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Λακωνίας.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει.) «...Διὰ ταῦτα τὸ Βʹ. τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει παμψηφεὶ, ὅπως κηρυχθῇ ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ Λακωνίας καὶ νόμιμος βουλευτὴς αὐτῆς ἀναγνωρισθῇ ὁ κ. Γεώργιος Λ. Πετροπουλάκης.»

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὡς ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ νομοῦ Λακωνίας καὶ νόμιμον βουλευτὴν τὸν κ. Γ. Πετροπουλάκην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὡς ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ νομοῦ Λακωνίας, καὶ κηρύσσεται νόμιμος βουλευτὴς ὁ κ. Γ. Πετροπουλάκης.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ἐν γένει ὑγρῶν. Εἶναι τετυπωμένον καὶ θὰ διανεμηθῇ σήμερον, ὥστε δύναται νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς αὔριον. Ὑποβάλλω καὶ μικρά τινα στρατιωτικὰ νομοσχέδια τῆς ὑπηρεσίας, τὰ ἑξῆς: 1) Περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου ΑΣΛϚʹ περὶ προβιβασμοῦ ὑπαξιωματικῶν εἰς τοὺς βαθμοὺς τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ὑπολοχαγοῦ. 2) Σχέδιον νόμου περὶ ἀποδοχῶν τῶν ὁπλιτῶν τοῦ λόχου τῶν τηλεγραφητῶν. 3) Νομοσχέδιον περὶ ἰσχύος τοῦ νόμου ΑΣΛϚʹ διὰ τὴν διλοχίαν τῶν νοσοκόμων, τὸν πυροσβεστικὸν λόχον καὶ τὸν λόγον τῶν τηλεγραφητῶν. 4) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ νόμου ΡΟΗʹ τοῦ 1851 περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. 5) Περὶ μεταθέσεως ἐπιτίμων ἀξιωματικῶν τῆς φάλαγγος εἰς τὴν ἐνεργὸν φάλαγγα. Πλὴν τούτων ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ κωδικοποιήσεως τῶν περὶ στρατολογίας νόμων. Ὡς γινώσκει ἡ Βουλή, ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, τροποποιοῦν τοὺς περὶ στρατολογίας νόμους. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία τὸ ἐπεξειργάσθη καὶ τὸ ἐπεξεργάζεται. Τὸ Ὑπουργεῖον ἔλαβε γνῶσιν τῆς γενομένης ἐργασίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ πολλὰ, τὰ πλειότερα δύναμαι νὰ εἴπω, τῶν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινομένων ἐγένοντο δεκτὰ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, οὕτω δὲ καταρτισθὲν τὸ νομοσχέδιον, συνεχωνεύθη ἐν τῇ ὅλῃ στρατολογικῇ νομοθεσίᾳ, τῇ ὑφισταμένῃ, αὕτη δὲ ἡ νομοθεσία κατεστρώθη ἐν Κώδικι, οὕτως εἰπεῖν, στρατολογικῷ, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλω νῦν. Παρακαλῶ, ὅπως ἡ αὐτὴ ἐπιτροπὴ, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει καὶ τὸν Κώδικα τοῦτον, παραβάλῃ αὐτὸν πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν, καὶ ἐφ’ ὅσον εὕρῃ αὐτὸν σύμφωνον πρὸς ταύτην, μὴ θελήσῃ νὰ τροπολογήσῃ αὐτὸν, διότι εἶναι ἀδύνατον ἐν περιωρισμένῳ χρόνῳ νὰ βελτιώσωμεν ἐν ἁπάσαις ταῖς λεπτομερείαις τὰ περὶ στρατολογίας κείμενα. Ἂν κατορθῶμεν νὰ περιλάβωμεν ἅπασαν τὴν κειμένην στρατιωτικὴν νομοθεσίαν ἐν Κώδικι, τὸ ἐκ τούτου ἀγαθὸν εἶναι ἱκανῶς μέγα, ὥστε νὰ μὴ κινδυνεύσωμεν τὴν ματαίωσιν τοῦ ἔργου, ζητοῦντες τὰ βελτίω. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 200–207.)

§9ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης ὑμᾶς, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ γίνῃ τὸ αὐτὸ καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὴν νομοθεσίαν τοῦ χαρτοσήμου. Ἄλλοτε εἴχετε ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τοιαύτην ἐργασίαν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦναι δύσκολον νὰ ὑποβληθῇ ἐκ νέου αὕτη.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς γινώσκει ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ ὡς γινώσκει ἡ Βουλὴ, τὸ ἔργον τοῦτο τῆς κωδικοποιήσεως τῶν νόμων περὶ χαρτοσήμου, εἶχεν ἄλλοτε συντελεσθῆ, καὶ εἶχεν ὑποβληθῆ ὁ Κῶδιξ εἰς τὴν Βουλὴν· ἔκτοτε ὅμως ὑπεβλήθησαν ἄλλα νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλὴν περὶ χαρτοσήμου, καὶ ἐψηφίσθησαν διατάξεις νέαι· τὰς διατάξεις ταύτας ἡμεῖς δὲν παραδεχόμεθα κατὰ τὸ πλεῖστον ὡς ὀρθάς· ἐὰν ἄρα θελήσωμεν νὰ κωδικοποιήσωμεν τὰς διατάξεις περὶ χαρτοσήμου, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κειμένης νομοθεσίας, θ’ ἀναγκασθῶμεν, ἢ νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ Κώδικι διατάξεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐγκρίνομεν, ἢ νὰ ἀποκλείσωμεν ταύτας, ὅπερ θὰ προκαλέσῃ συζητήσεις. Ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ θὰ ὑπάρξῃ καιρὸς πρὸς συζήτησιν περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν νόμων περὶ χαρτοσήμου, τότε, προτείνοντες τὰς μεταῤῥυθμίσεις δυνάμεθα, συνάμα μετὰ τῆς περὶ αὐτῶν συζητήσεως, ἢ ἀμέσως μετὰ τὴν ψήφισιν, νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν κωδικοποίησιν τῶν νόμων, μετεῤῥυθμισμένων. Πλὴν τοῦ ζητήματος τῆς κωδικοποιήσεως τῶν στρατολογικῶν νόμων, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν ἤδη, τί θέλομεν πράξει ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, διότι τὰ στρατολογικὰ ἤδη, συγχωνευόμενα ἐν τῷ Κώδικι τῷ ὑποβληθέντι, θέλουσι βεβαίως ἐξετασθῆ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἐκ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων τινὰ, τῶν ὁποίων ἡ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συζήτησις δὲν θὰ ἦναι παντάπασι συντελεστική. Εἰς τούτων, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν τὴν συζήτησιν κατὰ τὴν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σειράν.

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, ἧς καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεξεργασθῇ, ἂν ὄχι ὅλα, τοὐλάχιστον ὅμως δύο ἢ τρία ἐκ τῶν μὴ ἐπεξεργασθέντων. Ἐὰν δὲ δὲν ἐπεξειργάσθησαν ταῦτα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τοῦτο δὲν προῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως αὐτῆς, ἀλλὰ διότι ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πληροφορίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἐγὼ δὲ, ὅστις προυκάλεσα τὴν αἴτησιν τῶν πληροφοριῶν τούτων, δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐζήτησα πληροφορίας χάριν τελειοτέρας μελέτης τινῶν τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ διατάξεων. Ἐν παραδείγματι, εἶδον, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συνιστῶνται ὑπηρεσίαι νέαι, αἵτινες βεβαίως εἰσὶν ἀναγκαῖαι, ὧν ὅμως ἡ δαπάνη θέλει βεβαίως αὐξήσῃ τὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφεῖσαν, περὶ τούτου δὲ ἐνόμισα καλὸν νὰ ὦμεν ἐν γνώσει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Παρακαλῶ δὲ καὶ σήμερον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μᾶς δώσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ δευτερεύοντα νομοσχέδια, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ τὰ ἐπεξεργασθῇ ἐντὸς μιᾶς μόνης συνεδριάσεως, διότι ταῦτα εἶναι συνέπεια τῶν δύω νομοσχεδίων, τοῦ στρατολογικοῦ καὶ τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐργασθῇ λυσιτελῶς ἐπὶ τῶν δευτερευόντων τούτων νομοσχεδίων, ἐνόσῳ δὲν συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ τὰ δύω ταῦτα θεμελιώδη νομοσχέδια.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ συνεζήτησε τὸ περὶ στρατολογίας νομοσχέδιον ἐν συνεννοήσει τινὶ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ ἐπισήμῳ, ἀλλὰ πραγματικῇ, προέβη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, καὶ πρῶτον ἔταξεν εἰς ἐξέτασιν τὸ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐζήτησε δὲ πληροφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, σχετιζομένας πρὸς τὰς νέας ὑπηρεσίας καὶ τὰς νέας θέσεις, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει χάριν τῶν νέων τούτων ὑπηρεσιῶν. Ἀπήντησα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι αἱ θέσεις αὗται, αἱ ἀναγραφόμεναι, δὲν εἵπετο, ὅτι ἤθελον ἐπαγάγει καὶ προβιβασμοὺς, διότι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ βεβαίως δὲν ἐπρόκειτο αἱ θέσεις αὗται νὰ πληρωθῶσι διὰ προβιβασμῶν, ἦσαν ὅμως ἀναγκαῖαι, διότι ὁ ὀργανισμὸς ὁ νέος ἀπῄτει τὴν ὑπηρεσίαν, ὅτι ἑπομένως ἡ ἐξέτασις περὶ τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπήγοντο αἱ νέαι θέσεις, δὲν θὰ εἶχε πολλὴν τὴν πρακτικὴν σημασίαν. Οὐχ ἧττον, ἀναγνωρίζων καὶ ἐγὼ τὸ δεδικαιολογημένον τοῦ μελήματος τῆς ἐπιτροπῆς, ἀποδιδούσης σπουδαιότητα εἰς τὴν ἐνδεχομένην αὔξησιν τῶν δαπανῶν, λόγῳ ἐπεκτάσεως τῶν στελεχῶν, καὶ μὴ ἀρκουμένης εἰς τὰ παρεχόμενα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προσωπικὰ ἐχέγγυα, ὅτι χάριν τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων δὲν θέλει προβῆ εἰς προβιβασμοὺς, ἀπήντησα, ὅτι θέλομεν προτείνει τροποποίησιν εἰς τὸ νομοσχέδιον, παρέχουσαν ἐγγύησιν πραγματικὴν, ὡς καθιστῶσαν τὴν ἀποχὴν ἀπὸ τῶν προβιβασμῶν ἀπόῤῥοιαν αὐτοῦ τούτου τοῦ νόμου. Ἐν τούτοις, πρὶν ἢ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ἰδέα τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐγγύησις αὕτη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νομίζω, ὅτι ἠδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σχετικὰ πρὸς τὸν ὀργανισμόν· τοιοῦτον δὲ εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας, διὰ τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῆς εὐκαιρίας ταύτης τῆς βουλευτικῆς ἀναπαύλας, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὴν ἀνάγνωσιν, ἐὰν μὴ τὴν εὐρεῖαν συζήτησιν τοιούτου ἔργου. Ὅμοιον εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῶν εἰσφορῶν. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις διεσκεύασε τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡς παρέχουσαν τὴν ἐγγύησιν τῆς ἀποχῆς ἀπὸ τῶν προβιβασμῶν· εἶναι δὲ ἡ ἑξῆς. «Μέχρι τῆς ἐκδόσεως νόμου, ἐπιτρέποντος προβιβασμοὺς ἀξιωματικῶν εἰς θέσεις, κανονιζομένας διὰ τῶν πινάκων τοῦ παρόντος, ἐπιτρέπεται προβιβασμὸς εἰς μόνας τὰς θέσεις, τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τοῖς περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΑΛΖʹ. περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ πίναξι τοῦ νόμου ΑΤΚΓʹ. τῆς 21 Δεκεμβρίου 1885, καὶ τὰς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, τὰς ἐν τῷ πίνακι Λʹ τοῦ νόμου ΑΛΖʹ. τῆς 22 Ἰουνίου 1882 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ». Μετὰ τὴν προσθήκην τῆς διατάξεως ταύτης ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι, συνερχομένη ἡ ἐπιτροπὴ, εἴτε σήμερον, εἴτε αὔριον, θὰ δυνηθῇ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς καὶ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλ’, ὅπως παρέστησα, τὰ ἕτερα νομοσχέδια, πλὴν τῶν στρατολογικῶν, δύνανται νὰ συζητηθῶσι κατὰ τὴν σειρὰν αὐτῶν· θεωρῶ δὲ συζητητέα, τὸ περὶ καταρτισμοῦ στελέχους ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐφεδρείας ΑΡΜʹ. νόμου, καὶ τὸ περὶ ἀποδοχῶν τῶν ὁπλιτῶν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, τῶν πεζῶν χωροφυλάκων, καὶ τῶν ὡς ὑπηρετῶν τῶν ἀξιωματικῶν στρατιωτῶν. Τὸ τελευταῖον τοῦτο εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐψηφίσθη εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν, δύναται ὅμως νὰ ψηφισθῇ πρὸ τῶν ἄλλων καὶ εἰς γʹ. διότι ὡς πρὸς μὲν τοὺς εὐζώνους ἡ ἐλάττωσις δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἄνευ τῆς ψηφίσεως τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ὡς πρὸς δὲ τοὺς χωροφύλακας, αὕτη πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου.

§13ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί θὰ ἀποφασισθῇ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νέου ἄρθρου, ἐπειδὴ ὅμως ἐγὼ ἐζήτησα τὰς πληροφορίας, ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι δὲν ἐζήτησα ταύτας διὰ νὰ παρεμποδίσω τὴν ψήφισιν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ πρὸς εὐρυτέραν μελέτην τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας ὀργανίζει τὸ νομοσχέδιον. Αἱ ὑπηρεσίαι δὲ αὗται θ’ ἀσκήσωσι βεβαίως ἐπιῤῥοὴν καὶ ἐπὶ τῆς θετικῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐπειδὴ ἐνόμισα καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν νομοσχεδίων τούτων καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐλλείψεων, ἐὰν ἔχωσι τοιαύτας, ὡς ἔπραξε τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ στρατολογικοῦ νομοσχεδίου, ἐζήτησα τὰς πληροφορίας, καὶ πιστεύω, ὅτι τοιαῦται πληροφορίαι, στατιστικοὶ δηλ. πίνακες καὶ λογιστικοὶ, δύνανται εὐκόλως νὰ δοθῶσι.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τοιοῦτον πίνακα σᾶς δίδω ἀμέσως.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ζητεῖ νὰ ὑποσχεθῶμεν αὐτῷ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι θὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην του· ἀλλ’ ἀφοῦ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην του, τότε θὰ τῷ εἴπωμεν, ἂν δυνάμεθα νὰ τὴν παραδεχθῶμεν, ἢ οὔ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν γνώμην τοῦ στρατηγοῦ Βοσσὲρ καὶ ἄλλων στρατηγῶν, καὶ ἄλλοτε, ὁσάκις ἐζητήθη ἡ ἀνακοίνωσις, πάντοτε ἠρνήθην αὐτὴν, διότι φρονῶ, ὅτι ἔχομεν καθῆκον, νὰ μὴ φέρωμεν ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι παρόντα. Δὲν εἶναι δυνατὸν, αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἠθέλομεν ἀνακοινώσει, νὰ μὴ προσκρούσωσιν εἰς τὰς γνώμας ἄλλων, καὶ αὐτῶν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ· εἶναι δυνατὸν νὰ προσκρούσωσι καὶ εἰς συμφέροντα ἀντίθετα· ἡ τοιαύτη δὲ ἀντίθεσις δύναται νὰ προκαλέσῃ ἐν τῇ συζητήσει ἐκφράσεις, δυσαρέστους πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλουσι τὰς γνώμας των εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ καθήκοντος ὑπηρεσίας. Δὲν εἶναι πρέπον, νὰ συζητῶμεν ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν διατελοῦσιν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς ἡμᾶς. Διὰ τοῦτο καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ ἀκούῃ τὰς γνώμας ὅλων, νὰ ἐκθέτῃ τὴν ἰδίαν αὐτῆς γνώμην, καὶ νὰ τροποποιῇ ταύτην κατὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συζητήσεως. Τοῦτο δυνάμεθα νὰ ὑποσχεθῶμεν, ὅτι θέλομεν πράξει. Θέλομεν προκαλέσει συζήτησιν, καὶ ὅσον αὕτη εἶναι εὐρυτέρα, τοσοῦτον θὰ ἦναι εἰς ἡμᾶς μᾶλλον εὐάρεστος· ἂν δὲ ἀπολήξωσιν εἰς τροποποιήσεις τοῦ νομοσχεδίου τῇ συγκαταθέσει ἡμῶν, βεβαίως θὰ ὦμεν εὐχαριστημένοι, διότι τοῦτο θ’ ἀποδεικνύῃ, ὅτι ἐθεωρήσαμεν τὰς τροποποιήσεις ὡς ὠφελίμους.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§18ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ τῆς κατὰ θάλασσαν στρατιωτικῆς δυνάμεως τοῦ 1887. Προσέτι περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Περὶ ὀργανισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου. Περὶ τῆς ἐπὶ τῶν πολεμικῶν πλοίων οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἕτερον περὶ τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ. Προσέτι μίαν τροποποίησιν τοῦ ΦΑʹ. νόμου περὶ συστάσεως Ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 208–213).

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Συμπληρῶν καὶ ἐγὼ τὰς νομοθετικὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑποβάλλω τὸ ἀπὸ πολλοῦ ἀναγγελθὲν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ τῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν, μετ’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐτυπώθη κατὰ τρόπον, διευκολύνοντα τὴν μελέτην, διότι ἀπέναντι τῶν δώδεκα ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, τῶν ὁποίων τὰ ὀκτὼ περιλαμβάνουσι τὰ τροποποιούμενα ἄρθρα τοῦ κειμένου νόμου, εἰς τρόπον, ὥστε τὸ νέον κείμενον νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸν Κώδικα τὸν Προξενικὸν ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς τῶν ἄρθρων ἀριθμοὺς, ἀπέναντι, λέγω, ἑκάστου τῶν ἄρθρων τούτων εὑρίσκεται τὸ κείμενον τοῦ ἰσχύοντος νόμου, οὐχὶ μόνον τὸ ἀρχικὸν, ἀλλ’ ὅπου ἐγένετο τροποποίησις κατόπιν διὰ τροπολογιῶν, εἰσαχθεισῶν εἰς τὸ σῶμα τοῦ νόμου, τὸ νεώτερον κείμενον· ἐν σημειώσει δ’ εὑρίσκει τις τὸ τροποποιηθὲν ἀρχικὸν κείμενον. Ὥστε δύνασθε νὰ μελετήσητε τελείως τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται εἰς συζήτησιν, ἄνευ ἀνάγκης νὰ προσδράμητε εἰς τὰς συλλογὰς πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν νόμων. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἤδη τετυπωμένον, θὰ τυπωθῇ δὲ ταχέως καὶ ἡ ἔκθεσις, ὅπως διανεμηθῇ σὺν αὐτῷ καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 214).

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται, ὅτι εἴχομεν ὑποσχεθῆ νὰ παράσχωμεν τὸ μάρμαρον, πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἀνδριάντος Μύλλερ· ὑποβάλλω τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον. Ὑποβάλλω προσέτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ὁ κ. Παππαμιχαλόπουλος καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῆς τυπώσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, νὰ ἀναφέρω τὰ κατατιθέμενα ἔγγραφα. 1) Εἰς τὸν Ρενιέρην Πρίντεζην ἀνετέθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6944 ἀπὸ 9 Ὀκτωβρίου 1885 Συμβολαίου καὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1870 ἀπὸ 24 Ἰανουρίου 1886 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ν. Παπαμιχαλοπούλου ἡ ἀνατύπωσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τῶν νομῶν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, Εὐβοίας, Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας καὶ Κυκλάδων, φερόντων ὀνόματα 199,328 πρὸς 7 λεπτὰ ἕκαστον. 2) Εἰς τὸν Γεώργιον Βλαστὸν ἀνετέθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 7555 τῆς 9 Φεβρουαρίου 1886 Συμβολαίου ἡ ἀνατύπωσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τῶν νομῶν Λαρίσσης, Ἄρτης καὶ Τρικκάλων, καὶ ἐξετύπωσεν ὀνόματα 72,524 πρὸς 7 λεπτὰ ἕκαστον. 3) Εἰς τὸν Ἀγαπητὸν Σ. Ἀγαπητοῦ ἀνετέθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2881 ἀπὸ 17 Ἀπριλίου 1886 Συμβολαίου ἡ ἀνατύπωσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τῶν ἐπαρχιῶν Κερκύρας, Μέσης καὶ Ὄρους, καὶ ἐξετύπωσεν ὀνόματα 20,069. 4) Εἰς τοὺς Α. Ι. Ἀσημακόπουλον καὶ Ι. Σαλαπάτην ἀνετέθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 20,727 ἀπὸ 4 Μαρτίου 1886 Συμβολαίου ἡ ἀνατύπωσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τῶν ἐπαρχιῶν Μαντινείας, Κυνουρίας, Γορτυνίας καὶ Μεγαλοπόλεως, καὶ ἐξετύπωσεν ὀνόματα 40,301. Εἰς τοὺς αὐτοὺς ἀνετέθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 20,821 τῆς 9 Ἀπριλίου 1886 Συμβολαίου, ἡ ἀνατύπωσις τῶν ἐκλογ. καταλόγων τῶν ἐπαρχιῶν Λευκάδος καὶ Παξῶν, καὶ ἐξετύπωσαν ὀνόματα 8,032. 5) Εἰς τὸν Μ. Παπαγιαννόπουλον ἀνετέθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 3932, ἀπὸ 15 Φεβρουαρίου 1886, διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ Ν. Παπαμιχαλοπούλου ἡ ἀνατύπωσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων τῶν ἐπαρχιῶν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, Γυθείου καὶ Λακεδαίμονος, καὶ ἐξετυπώθησαν ὀνόματα 21,132· καὶ 6) εἰς τὸν Β. Κλεισούνην ἀνετέθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 4,096 ἀπὸ 15 Φεβρουαρίου 1886 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ Παπαμιχαλοπούλου ἡ ἀνατύπωσις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, Πατρῶν Καλαβρύτων, Αἰγειαλίας, Ἠλείας, Καλαμῶν, Μεσσήνης, Ὀλυμπίας, Τριφυλλίας, Πυλίας, Κραναίας, Σάμης, Πάλλης, Ἰθάκης, Ζακύνθου καὶ Οἰτύλου, ὀνόματα 122,175, καὶ ἐξετύπωσε τόσους. Ἤτοι τὸ ὅλον τῶν ἐκτυπωθέντων ὀνομάτων πρὸς 7 λεπτὰ ἕκαστον 483,561. Βεβαίως χθὲς ἡ Βουλὴ ἐπείσθη, ὅτι εἷς τῶν δύο ἡμῶν δὲν εἶχε καλὴν μνήμην. Καταθέτω τὰ Συμβόλαια, διὰ νὰ πεισθῇ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἀφοῦ τὰ ἴδῃ, ὅτι ἡ ἰδική του μνήμη δὲν ἦτο τόσον ἰσχυρὰ, καὶ νὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ ἰδική μου ἦτο πιστοτέρα, ὅτε τοῦ ἔλεγον, ὅτι ἐγὼ δὲν διέταξα τὴν τύπωσιν οὐδενὸς καταλόγου. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Παππαμιχαλόπουλον, καὶ περιμένω ἀπὸ τὴν εἰλικρίνειάν του, νὰ διορθώσῃ ἓν λάθος, εἰς ὃ προέβη, διότι μετὰ τὰς χθεσινὰς συζητήσεις ἐδημοσίευσε σήμερον ἐν τῇ ἐφημερίδι του, ὅτι αὐτὸς μόνον δύο νομῶν, δύο ἐπαρχιῶν καὶ 10 δήμων τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους διέταξε νὰ τυπώσωσιν, ὅλων δὲ τῶν ἄλλων νομῶν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων διέταξα ἐγὼ τὴν τύπωσιν.

§21ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ μνήμης ἐδῶ, καὶ δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ τηρῇ εἰς τὴν μνήμην του τὴν ἐνέργειαν ὅλην, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ συμβόλαια, τὰ συναφθέντα πρὸς ἀνατύπωσιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἐξ αὐτῶν δὲ, τὰ ὁποῖα προσηγάγετε, ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἐγὼ συνεφώνησα ὡς Ὑπουργὸς τότε διὰ τὴν ἀνατύπωσιν ἐκλογικῶν καταλόγων δύω νομῶν, καὶ προσέτι δύω ἐπαρχιῶν καὶ δέκα δήμων τοῦ νομοῦ Κερκύρας. Αὐτὰ τὰ ἔγγραφα ἐπαρουσίασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων στηριχθεὶς ἐγὼ καὶ οὐχὶ εἰς τὴν μνήμην μου εἶπον ὅσα εἶπον. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπαρουσίαζεν ὅσα ἔγγραφα ἐπαρουσίασε σήμερον, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ συζήτησίς τις, διότι βεβαίως, ἢ ἐγώ, ἢ ἄλλος τις ἤθελεν εἶσθαι Ὑπουργὸς, ὤφειλε νὰ μεριμνήσει διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διατάξεως τοῦ νόμου, ἀφορώσης εἰς τὴν ἐκτύπωσιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι, ἂν ἡ ἐκτύπωσις ἐγένετο πρὸς 6 καὶ 7 λεπτὰ κατ’ ὄνομα, τότε δὲν εἶναι ἀνάγκη νέας πιστώσεως 9 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ μόνον τριῶν χιλιάδων καί τινων ἑκατοστύων δραχμῶν· τὸ περιπλέον ποσὸν, τὸ ζητούμενον μέχρι τῶν 9,000, δὲν ἐδαπανήθη οὔτε θὰ δαπανηθῇ.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶπον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διορθωθῇ τὸ ἐν τῇ ἐφημερίδι δημοσιευθὲν λάθος, διότι λέγει, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς (Λομβάρδος) δὲν προσήγαγεν ἀκριβεῖς πληροφορίας, διότι τὰ συμβόλαια, ἅτινα ἐπαρουσίασε καὶ τὰ ὁποῖα συνῆψα ἐγὼ, (ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος) ὡς Ὑπουργὸς, ἀφορῶσιν εἰς δύο νομοὺς, δύο ἐπαρχίας καὶ 10 δήμους τοῦ νομοῦ Κερκύρας· ἂν ὑπάρχῃ ὑπερβασία, αὐτὴ ἀφορᾷ εἰς τὸν νῦν Ὑπουργὸν (Λομβάρδον), ὅστις συνῆψε τὰ συμβόλαια διὰ τοὺς ἄλλους νομοὺς, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν προσάγει.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶχον ὑπ’ ὄψει τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπαρουσιάσατε· ἐὰν ἐπαρουσιάζετε καὶ ἄλλα συμβόλαια, οὐδένα λόγον εἶχον ν’ ἀμφισβητήσω τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν. Ὠφείλατε τὰ ἔγγραφα αὐτὰ νὰ ὑποβάλητε ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι νὰ τὰ ὑποβάλητε σήμερον, μετὰ τὴν συζήτησιν. Δὲν ἔχω καιρὸν, οὔτε διάθεσιν νὰ ἐξετάσω, ἐὰν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλετε, εἶναι ἀκριβῆ, ἀλλὰ δὲν ἔχω καὶ λόγον νὰ πιστεύσω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔκαμνον ἐγὼ τὴν συμφωνίαν, ἤθελε τὴν κάμει ἄλλος Ὑπουργός. Σεῖς τὸ 1885 συνεφωνήσατε τὴν ἀνατύπωσιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων πρὸς 10 καὶ 15 λεπτὰ, καὶ σᾶς προκαλῶ νὰ φέρητε εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τότε συνταχθέντα συμβόλαια.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὰ τὰ ἐτυπώσαμεν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν ἔχετε μνήμην.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δημήτριος Χαντζάρας, ἀγωνιστὴς, στερεῖται καὶ τοῦ ἄρτου, καὶ δι’ ἀναφορᾶς του παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσωσι περὶ αὐτοῦ.

§29ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ποσάκις ἦλθον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοιαῦται ἀναφοραὶ, τέκνων τῆς μεγάλης γενεᾶς! Διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν μεριμνᾷ περὶ αὐτῶν; Δὲν ἀπέμειναν πλέον τῶν 10 ἢ 20. Ἂς δώσῃ τὸ Κράτος ὀλίγον ἄρτον εἰς αὐτούς· δέκα πέντε δραχμαὶ κατὰ μῆνα ἀρκοῦσι, διὰ νὰ μὴ ἀποθνήσκωσι τῆς πείνης ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν δόξαν τοῦ Ἔθνους.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§31ΤΖΑΝΕΣ. Ὄχι, ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ ἀντικειμένου ἄλλου. — Μετὰ τὴν ἄχαριν ὄντως λογομαχίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, θ’ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν, ἵνα ἴδω, ἂν ὁ κ. Λομβάρδος μεριμνᾷ καὶ περὶ ἄλλων ἀντικειμένων, ἢ μόνον περὶ τοῦ νὰ εὕρῃ συμβόλαια διὰ νὰ καταδείξῃ δῆθεν, ὅτι οἱ πρώην Ὑπουργοὶ ἦσαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔσφαλλον. Γνωρίζει ἆρά γε, ὁποία μεγάλη ἑορτὴ ἑτοιμάζεται εἰς τὴν ἰδίαν του πατρίδα δι’ ἕνα μέγιστον συμπολίτην αὐτοῦ; καὶ τί ἐμερίμνησε περὶ τούτου; Ἐν Ζακύνθῳ κατέρχονται πολλοὶ ἔγκριτοι καὶ διαπρεπεῖς συγγραφεῖς, ποιηταὶ καὶ λόγιοι, προσεχῶς, ἵνα κατατεθῇ ἐν τῇ ἰδίᾳ οἰκίᾳ ἡ μαρμάρινος προτομὴ τοῦ μεγάλου ποιητοῦ Φοσκόλου. Ὁ κ. Λομβάρδος δὲν πρέπει ν’ ἀγνοῇ τοῦτο, καίτοι ὁ Ὑπουργὸς κ. Λομβάρδος οὔτε κἂν ἐμερίμνησεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τί γνωρίζει περὶ τούτου;.... Παρακαλῶ τούτους ἀμφοτέρους νὰ μεριμνήσωσι, διότι ἡ δόξα τῶν ἀνθρώπων δὲν ἔγκειται εἰς τὴν κατοχὴν τῶν χαρτοφυλακίων.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ψηφίζονται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ νομοσχέδια: Περὶ ἀτελείας εἰσαχθέντων σωλήνων κτλ. διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου Γαργαλιάνων, καθὼς καὶ σιδηρᾶς γεφύρας διὰ τὸν ἐν Καλάμαις ποταμὸν Νέδοντα· καὶ Περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Τηλεγραφικοῦ ἐργοστασίου).

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐζητήθη προχθὲς πληροφορία ἀπὸ ἕνα τῶν ἐντίμων βουλευτῶν, ποία δαπάνη θὰ γίνῃ ἐπὶ πλέον. Ἰδού, ὑποβάλλω τὴν κατάστασιν. Σήμερον εἶναι 275 δραχ. κατὰ μῆνα, ἀλλ’ ἡ δαπάνη αὕτη μεταβάλλεται ἤδη. Διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου ἡ δαπάνη θέλει εἶσθαι 470 δραχ. κατὰ μῆνα, ἑπομένως ἡ διαφορὰ θὰ ἦναι 2,000 δραχ. κατ’ ἔτος, καὶ θὰ ἦναι σταθερά. (Ψηφίζεται εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως καὶ ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἀντιπροσώπων).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑνώσεως τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται).

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ τροποποιηθῇ ἡ βʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου ὡς ἑξῆς: «Τὸν γενικὸν διευθυντήν, ἀπόντα ἢ κωλυόμενον, ἀναπληροῖ ὁ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὁριζόμενος ἀνώτερος ὑπάλληλος, οἱ δὲ ὑποδιευθυνταὶ ἀναπληροῦνται ἀμοιβαίως, ἢ ὑπὸ τοῦ παρὰ τῇ Γενικῇ Διευθύνσει ἐπιθεωρητοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροπολογήθη· ἐπίσης τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, προτείνοντος νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς ἐν τῇ δευτέρᾳ γραμμῇ λέξεις «ἐξ ἑνὸς γραμματέως» αἱ λέξεις «ἐπὶ βαθμῷ καὶ μισθῷ Ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης τάξεως, ἢ τμηματάρχου δευτέρας τάξεως», νὰ διαγραφῇ δὲ ἡ ἐν τῇ αὐτῇ γραμμῇ καὶ κατόπιν τῆς λέξεως «λογιστοῦ» λέξις «ἀμφοτέρων», καὶ προστεθῇ παράγραφος πρὸ τῆς δευτέρας ὡς ἑξῆς· «Παρὰ τῇ Διευθύνσει διορίζονται καὶ δύο κλητῆρες, ἐπὶ μηνιαίῳ μισθῷ ἕκαστος δραχμῶν 70». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, οὕτω τροπολογηθέν· ἐπίσης γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 6–9, ὡς ἔχουσι).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10. (Ἀναγινώσκεται).

§39ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ν’ ἀντικατασταθῇ, παρακαλῶ, ὁ ἐν τῇ αʹ γραμμῇ ἀριθμὸς «10» διὰ τοῦ ἀριθμοῦ «11», καὶ νὰ διαγραφῶσιν αἱ κατόπιν λέξεις «ἐκ τῶν ὑπεπιστατῶν». (Γίνεται δεκτὸν οὕτω τροπολογηθὲν τὸ ἄρθρον 10).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, προτείνοντος νὰ προστεθῶσι μετὰ τὴν δευτέραν παράγραφον καὶ ἐν ἰδίᾳ παραγράφῳ τὰ ἑξῆς: «Ὁ ἐπὶ πενταετίαν διατελέσας γραμματεὺς παρὰ τῇ Γενικῇ Διευθύνσει δύναται ν’ ἀφομοιωθῇ κατά τε τὸν βαθμὸν καὶ τὸν μισθὸν πρὸς τμηματάρχην δευτέρας τάξεως, ἐὰν γινώσκῃ τὴν Γαλλικὴν καὶ ἔχῃ δίπλωμα Πανεπιστημίου». Νὰ προστεθῶσι δὲ εἰς τὴν τρίτην τοῦ νομοσχεδίου παράγραφον, μετὰ τὴν λέξιν «βοηθὸς», τὰ ἑξῆς: «πλὴν τοῦ βοηθοῦ τοῦ Ταχυδρομικοῦ Γραφείου Ἀθηνῶν». (Γίνεται δεκτὸν, ὡς ἐτροπολογήθη, τὸ ἄρθρον 11, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 12 ὡς ἔχει).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. (Ἀναγινώσκεται).

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ προστεθῶσιν ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου καὶ ἐν ἰδίᾳ παραγράφῳ τὰ ἑξῆς: «Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τοὺς ἀπομακρυνθέντας τῆς ὑπηρεσίας πρὸς ἐκπλήρωσιν στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως». (Γίνεται δεκτὸν μὲ τὴν προσθήκην ταύτην τὸ ἄρθρον 13· ἐπίσης τὰ ἄρθρα 14–18, ὡς ἔχουσι).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ ἧς προτείνει ν’ ἀντικατασταθῶσιν αἱ ἐν ἀρχῇ τῆς τρίτης γραμμῆς τῆς δευτέρας παραγράφου λέξεις «γνωμοδοτήσει τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ» διὰ τῶν λέξεων «προτάσει τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ καὶ μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου». Νὰ διαγραφῶσι δὲ αἱ ἐν ἀρχῇ τῆς τρίτης παραγράφου λέξεις «μετάθεσις ὑπαλλήλου δὲν ἐπιτρέπεται πρὸ τῆς παρελεύσεως ἑξαμήνου ὑπηρεσίας ἐν τῷ αὐτῷ γραφείῳ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19, οὕτω τροποποιηθὲν, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 20, ὡς ἔχει).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 21. (Ἀναγινώσκεται).

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχω τροπολογίαν, ἡ ὁποία συμβιβάζεται καὶ μὲ τὴν αʹ. παράγραφον τοῦ ἄρθρου. Κατὰ ταύτην, διὰ νὰ προβιβασθῇ τις ὑποδιευθυντὴς ἢ ἐπιθεωρητὴς αʹ. τάξεως, ἀπαιτεῖται νὰ διετέλεσεν ἐπὶ τετραετίαν ἐν ὑποδεεστέρᾳ θέσει, καὶ νὰ γινώσκῃ τὴν Γαλλικήν· ἀλλά, κατὰ τὴν τελευταίαν παράγραφον, ἡ γνῶσις τῆς Γαλλικῆς ἀπαιτεῖται καὶ ἐπὶ τῶν ὑποδεεστέρων τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων· ὥστε, ἐὰν ἔχωσιν οὗτοι ὅλα τὰ προσόντα καὶ μακρὰν ὑπηρεσίαν, κλείεται εἰς αὐτοὺς ἡ θύρα πρὸς προαγωγήν, ἐὰν δὲν γνωρίζωσι τὴν Γαλλικήν. Ἐὰν αὐτοὶ ἐγνώριζον τὸ προσὸν τοῦτο, ὅτε εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὸ ἐννοῶ· ἀλλ’ ἤδη, ὅτε πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι προβεβηκότες, ἐνῷ ἔχουσιν εἰκοσαετῆ ὑπηρεσίαν, διότι δὲν συνέπεσε νὰ γνωρίζωσι τὴν Γαλλικὴν, ἀποκλείονται τοῦ δικαιώματος τοῦ προβιβασμοῦ καὶ προτιμῶνται οἱ γνωρίζοντες τὴν Γαλλικὴν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἴσως τὸ προσὸν τῆς πολυετοῦς ὑπηρεσίας. Τοῦ τηλεγραφητοῦ ἡ ὑπηρεσία εἶναι παθητικὴ, δὲν ἔχει πολλὰ θέλγητρα, οὔτε οἱ μισθοὶ εἶναι μεγάλοι, κατατρίβουσι δὲ τὸν βίον των, ἐργαζόμενοι ἡμέραν καὶ νύκτα, ὥστε δὲν εἶναι δίκαιον νὰ τοὺς ἀπελπίσωμεν.

§46ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τότε ἀφαιροῦμεν τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου, καὶ μένει τὸ στάδιον ἐλεύθερον.

§47ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μὲ τὰς προταθείσας τροποποιήσεις).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22. (Ἀναγινώσκεται).

§49ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐνταῦθα ἔχω ἑτέραν τροπολογίαν, δι’ ἧς προτείνω νὰ προστεθῇ βʹ παράγραφος· δὲν εἶναι νομίζω δίκαιον, οὔτε ἀναγκαῖον, νὰ ἐπεκταθῇ ὁ νόμος περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, ἤδη, ὅτε ἔχομεν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, εἰς τοὺς ὑποδεεστέρους τηλεγραφικοὺς ὑπαλλήλους, διότι δὲν διατρέχει κίνδυνον ἡ ὑπηρεσία, ἐὰν οὗτοι ὑπηρετῶσιν ἐν ἄλλῃ ἐπαρχίᾳ τοῦ νομοῦ, εἰς ὃν ἀνήκουσι, καθόσον αὐτοὶ ἔχουσι μικρὰν μισθοδοσίαν καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας, ἐνῷ, μένοντες πλησίον τῆς ἐπαρχίας των, ἔχουσιν εὐκολίας τινάς.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ἂν ἴδω ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι προέρχεται δυσκολία, νὰ φέρω διόρθωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἄρθρα 23 καὶ 24 ἀπαλείφονται, τὸ δὲ 25 λαμβάνει τὸν ἀριθ. 23. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ συνόλου ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ συναρμολογηθῇ τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον. (Γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐν Ἀθήναις Σχολείου τῶν βιομηχάνων τεχνῶν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τριῶν πρακτικῶν γεωργικῶν Σχολείων.

§54ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐπιείκειαν τῆς Βουλῆς, διότι εἰς τὴν ἠρεμίαν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων, ἥτις ἐπικρατεῖ ἀπό τινος καιροῦ ἐν τῇ Βουλῇ ἡμῶν, ἔρχομαι νὰ προκαλέσω συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ περὶ συστάσεως γεωργικῶν Σχολείων νομοσχεδίου. Τὴν συζήτησιν ταύτην νομίζω ἀναγκαίαν, διότι, μ’ ὅλον τὸν μετριόφρονα τίτλον καὶ χαρακτῆρά του, τὸ νομοσχέδιον τούτου θίγει ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων, τῶν ὑποβληθέντων κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον· ἀφ’ ὅτου δὲ ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος τῆς Βουλῆς, εἶναι τὸ πρῶτον εἰς αὐτὴν ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, σκοποῦν τὴν ὑποστήριξιν τῆς γεωργίας, ἥτις εἶναι ἡ κυριωτέρα πηγὴ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου. Τοιοῦτον θεωρῶν τὸ νομοσχέδιον, νομίζω καλὸν, νὰ προκαλέσω ἐπ’ αὐτοῦ τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μελέτην τῆς Βουλῆς· σκοποῦν τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Τριανταφυλλίδου τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως κατ’ ἀρχὴν, ἂν τὸ κληροδότημα ἦτο ὡρισμένον παρὰ τοῦ διαθέτου διὰ τὴν ἵδρυσιν γεωργικῶν Σχολῶν, ἀλλ’ ὁ ἀοίδιμος Τριανταφυλλίδης ἀφῆκε τὸ κληροδότημα ὑπὲρ ἱδρύσεως καταστήματος, συντελοῦντος εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος· δυνάμεθα ἑπομένως νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀρχὴν, ὁποῖον πρέπει νὰ ᾖ τὸ τοιοῦτον κατάστημα. Συμφωνῶ πληρέστατα, ὅτι καλλίτερος προορισμὸς τῆς ἱδρύσεως καταστήματος, σκοποῦντος τὴν ὑποστήριξιν τῆς γεωργίας, δὲν ἠδύνατο νὰ δοθῇ εἰς τὸ κληροδότημα. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ ἵδρυσις τῶν γεωργικῶν Σχολῶν, ἣν σκοπεῖ τὸ νομοσχέδιον, δὲν θὰ φέρῃ τὴν θεραπείαν τὴν μᾶλλον ἐπείγουσαν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας ἡμῶν. Ὅπως καταδείξω τοῦτο, ἀνάγκη νὰ ἐξετάσω, τίς ἐστὶν ἡ κατάστασις καὶ τίνες εἰσὶν αἱ ἀνάγκαι τῆς γεωργίας ἡμῶν, καὶ τίς ὁ σκοπὸς, ὃν ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἡ γεωργία ἡμῶν εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν νηπιώδη, ὅτι αἱ ἀνάγκαι, ἃς πρέπει κατεπειγόντως νὰ θεραπεύσωμεν, δὲν ἀπαιτοῦσι τὴν διάδοσιν ὑψηλοτέρων καὶ ἀνωτέρων γεωργικῶν γνώσεων, ἀλλὰ τὴν παρὰ τοῖς γεωργικοῖς πληθυσμοῖς διάδοσιν τῶν στοιχειωδεστέρων γνώσεων καὶ τὴν παρ’ αὐτῶν χρῆσιν τῶν ἁπλουστέρων βελτιωμένων ἐργαλείων. Βεβαίως καὶ χρήσιμος καὶ ἀναγκαία εἶναι ἡ μόρφωσις γεωπόνων, κεκτημένων εὐρυτέρας γνώσεις, οἵτινες θὰ δύνανται νὰ διευθύνωσι μεγάλα κτήματα καὶ νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἴσως, ἐλπίζω, θ’ ἀναγκασθῇ μίαν ἡμέραν νὰ λάβῃ τὰ πρὸς ὑποστήριξιν καὶ χειραγωγίαν τῆς γεωργίας ἀναγκαῖα μέτρα. Ἀλλ’ ἡ μόρφωσις τῶν τοιούτων γεωπόνων εἶναι ἀνάγκη δευτερεύουσα. Πρωτεύουσα ἀνάγκη σήμερον εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν γεωργῶν, τῶν καλλιεργούντων τὴν γῆν διὰ τῶν αὐτῶν σχεδὸν γνώσεων καὶ μέσων, ἅτινα ἦσαν ἐν χρήσει ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἡσιόδου, ὡς καὶ παρὰ τοῖς προγόνοις ἡμῶν πρὸ 200 ἢ καὶ πρὸ 500 ἐτῶν, καὶ ἅτινά εἰσιν ἐν χρήσει παρὰ τοῖς Ἔθνεσι, τοῖς ἀμοιροῦσι πολιτισμοῦ καὶ διανοητικῆς ἀναπτύξεως. Ὁ γεωργὸς παρ’ ἡμῖν δὲν γνωρίζει τὴν διαφοράν, ἥτις ὑφίσταται μεταξὺ τοῦ ἀτελεστάτου ἀρότρου, δι’ οὗ καλλιεργεῖ τὴν γῆν, καὶ τοῦ στοιχειωδῶς βελτιωμένου, ὅπερ πρὸ 30 καὶ 40 ἐτῶν μετεχειρίζοντο ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ὅπερ σκάπτει βαθύτερον καὶ τελειότερον τὴν γῆν, ἀγνοεῖ τὴν ἀξίαν καὶ τὴν σημασίαν τῶν λιπασμάτων, ἅτινα, μένοντα πρὸ τῆς οἰκίας του, μεταβάλλονται εἰς ἑστίαν μολυσμάτων καὶ ἀσθενειῶν, ἀντὶ νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς παραγωγὴν προϊόντων· δὲν γνωρίζει νὰ διακρίνῃ τὰς στοιχειώδεις διαφορὰς τῶν γαιῶν, τὰς ἀργιλλώδεις π. χ. ἀπὸ τιτανωδῶν, καὶ νὰ καλλιεργήσῃ καὶ σπείρῃ αὐτὰς ἀναλόγως τῆς ποιότητός των, ὡς πράττει ὁ ἁπλούστερος γεωργὸς ἐν Εὐρώπῃ. Οἱ γεωργοὶ ἡμῶν οὐδέποτε ἠθέλησαν νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι ἡ γῆ δὲν κουράζεταί ποτε καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀναπαυθῇ, ὅτι, ὅταν αὕτη δὲν παράγῃ προϊόντα χρήσιμα εἰς τὸν ἄνθρωπον, παράγει ἄγρια χόρτα, καὶ ὅτι, ἀντί, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀναπαύσεως τῶν γαιῶν, ν’ ἀφίνῃ τὴν ἀένναον παραγωγικὴν ἐνεργητικότητα αὐτῶν νὰ καταναλίσκηται, τρέφουσα ἄγρια χόρτα καὶ ἀκάνθας, δύναται, λιπαίνων αὐτὰς καὶ καλλιεργῶν διὰ τελειοτέρου τρόπου, νὰ ἐπωφελῆται, ἄνευ διακοπῆς τῆς ἐνεργείας αὐτῶν, πρὸς παραγωγὴν χρησίμων προϊόντων. Δὲν δίδουσι τὴν ἀπαιτουμένην σημασίαν καὶ προσοχὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν καταλληλοτέρων σπόρων. Ἀγνοοῦσι τὴν χρῆσιν τῶν στοιχειωδεστέρων γεωργικῶν μηχανημάτων, τοῦ σκαλίσματος, τοῦ ἁλωνίσματος, τῆς εὐκολωτέρας καὶ καλλιτέρας κατασκευῆς χανδάκων, ἀρδεύσεως καὶ ἀποξηράνσεως. Ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις γνώσεων παρὰ τοῖς γεωργοῖς δὲν εἶναι ἡ μόνη αἰτία τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῆς γεωργίας. Αἱ ἕξεις καὶ αἱ προλήψεις ἐμποδίζουσιν αὐτοὺς ν’ ἀποκτήσωσι τὰς στοιχειώδεις γνώσεις, καὶ νὰ κάμωσι χρῆσιν τῶν στοιχειωδεστέρων ἐργαλείων πρὸς καλλιέργειαν τῆς γῆς. Εἰς πάσας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας αἱ γνώσεις, ἃς ἀποκτᾷ τις ἐν τῇ νεότητί του, ἐπηρεάζουσιν ὁλόκληρον τὸν βίον αὐτοῦ καὶ τὰς πράξεις του. Ἐν ταῖς γεωργικαῖς ἰδίως τάξεσιν αἱ γνώσεις, αἱ ἕξεις καὶ αἱ προλήψεις, αἵτινες ἀποκτῶνται κατὰ τὴν νεότητα, εἶναι βαθύτερον ἐῤῥιζωμέναι. Οἱ γεωργοὶ ἡμῶν, ὅπως καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα Ἔθνη, παραδέχονται ἄνευ δισταγμοῦ, ὅτι εἰσὶν ἀμαθεῖς εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῶν ἀνθρωπίνων γνώσεων· οὐ μόνον δὲ παραδέχονται τοῦτο, ἀλλὰ καὶ καυχῶνται συνήθως ἐπὶ τούτῳ. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ εἰς τὰς πρακτικὰς γνώσεις τῆς γεωργίας καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν γνώσεων αὐτῶν, ἔχουσι μορφωμένην τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι σοφοί. Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν τοῖς εἴπῃ τις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, οἱανδήποτε ὁδηγίαν καὶ ἂν τοῖς δώσῃ, κλείουσι καὶ τὰ ὦτα καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ μυκτηρίζουσι συνήθως τὸν ὁδηγοῦντα αὐτούς, χαρακτηρίζοντες αὐτὸν ὡς σχολαστικόν. Συνήθως εἶδον γεωργούς, δυσπίστως μειδιῶντας, καὶ οὐδεμίαν δίδοντας προσοχὴν εἰς παρατηρήσεις, ἀπευθυνομένας πρὸς αὐτοὺς, ὅτι τὸ ἄροτρον τοῦ Ἡσιόδου, οὗτινος ποιοῦνται χρῆσιν, δὲν εἶναι τὸ καλλίτερον, καὶ ὅτι ἡ γῆ καλλιεργεῖται εὐκολώτερον καὶ παραγωγικώτερον διὰ τοῦ ἀρότρου, ὅπερ μεταχειρίζονται ἀλλαχοῦ.

§56ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οἱ γεωργοὶ δὲν δίδουσι προσοχὴν εἰς τὰ ὀρθὰ, διότι εἶναι ἀμόρφωτοι.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὰς τοιαύτας προλήψεις πολλοὶ ἐκ τῶν γεωργῶν ἡμῶν δίδουσι καὶ χαρακτῆρα θρησκευτικὸν, θεωροῦντες ὡς ἁμάρτημα τὴν ἐγκατάλειψιν τῶν πατροπαραδότων ἐθίμων. Εἶδον γεωργοὺς, μὴ διστάζοντας νὰ σφετερισθῶσι καρποὺς εἰς ἄλλους ἀνήκοντας, νομίζοντας δὲ, ὅτι ἤθελον ἁμαρτήσει, ἂν καλλιεργήσωσι τὴν γῆν διὰ τοῦ βελτιωμένου ἀρότρου, ὅπερ ὀνομάζουσι Φράγκικον. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχωσιν ἐν Ἀττικῇ, ἀλλὰ πολλοὶ ἐξ ὑμῶν θ’ ἀπήντησαν τοιούτους ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις. Τὰς ἕξεις καὶ τὰς προλήψεις ταύτας πρέπει κυρίως νὰ πολεμήσωμεν, ὡς πρώτην βελτίωσιν τῶν γεωργικῶν ἡμῶν πληθυσμῶν. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι διὰ τῶν Σχολῶν μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ πολεμήσωμεν αὐτὰς καὶ μεταδώσωμεν εἰς τοὺς γεωργοὺς ἡμῶν τὰς στοιχειώδεις, καὶ ἀπολύτως ἀναγκαίας γνώσεις, ὧν ἔχουσι σήμερον ἀνάγκην. Θὰ μορφώσωμεν ἐν αὐταῖς γαιωπόνους, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον πεπαιδευμένους. Οἱ γεωπόνοι ὅμως οὗτοι δὲν θὰ χρησιμεύσωσιν ἢ δι’ ὡρισμένας γεωργικὰς ἐργασίας, διὰ τὴν διεύθυνσιν π. χ. μεγάλων γεωργικῶν κτημάτων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου, ὅπερ ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ παρέξῃ ἐν τῷ μέλλοντι χειραγωγίαν καὶ ὑποστήριξίν τινα εἰς τὴν γεωργίαν. Δὲν θὰ εἰσδύσωσιν ὅμως οὗτοι ἐντὸς τῶν σήμερον ἐργαζομένων γεωργικῶν πληθυσμῶν, καὶ δὲν θὰ δυνηθῶσι, συγχρωτιζόμενοι μετ’ αὐτῶν, νὰ καταπολεμήσωσι τὰς ὑφισταμένας κακὰς ἕξεις, καὶ νὰ διαδώσωσι τὰς ἀναγκαίας στοιχειώδεις γνώσεις, αἵτινες δὲν ἀπαιτοῦσι, μήτε πολλὴν μάθησιν, μήτε πολλὴν διδασκαλίαν. Τίνα δέ εἰσι παρ’ ἡμῖν τὰ γεωργικὰ κτήματα, ἅτινα θὰ διευθύνωσιν οἱ τελειοδίδακτοι τῶν ἱδρυμένων Σχολῶν; Ὀλίγιστα, τὰ ¾ τῆς Ἑλλάδος, σύγκεινται ἐκ μικρῶν καὶ διῃρημένων ἰδιοκτησιῶν, αἱ δὲ παρ’ ἡμῖν μεγάλαι ἰδιοκτησίαι καλλιεργοῦνται, καθ’ ὃν τρόπον καὶ αἱ μικραὶ, διὰ τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας. Οἱ καλλιεργοῦντες αὐτὰς γεωργοὶ πράττουσι τοῦτο ἀνεξαρτήτως τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἐφαρμόζουσι δὲ τὰς ἰδίας αὑτῶν ἰδέας, μὴ ὑπαγόμενοι εἰς γενικωτέραν τινὰ διεύθυνσιν καὶ ὁδηγίαν. Σπανιώτατά εἰσιν ἐν Ἑλλάδι τὰ κτήματα, τὰ καλλιεργούμενα διὰ τοῦ συστήματος τῆς μεγάλης καλλιεργείας, τῆς διευθυνομένης ὑπὸ κεντρικῆς καὶ τεχνικωτέρας τινὸς διευθύνσεως. Ἡ μικρὰ δὲ καλλιέργεια ἐφαρμόζεται καὶ ἐν τοῖς μικροῖς κτήμασι καὶ ἐν τοῖς μεγάλοις. Οἱ νέοι, οἵτινες θὰ ἐξέλθωσι τῆς γεωργικῆς Σχολῆς, θὰ καταταχθῶσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν γραμματισμένων, διότι, πρὶν ἤδη εἰσέλθωσιν εἰς αὐτὴν, ἀνῆκον εἰς τὴν τάξιν ταύτην, ὡς περατώσαντες κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὰ μαθήματα Ἑλληνικοῦ Σχολείου. Ζήτημα δὲ εἶναι δι’ ἐμὲ, ἐὰν ἐκ τῶν νέων τούτων θὰ ὑπάρξωσι πολλοὶ, οἵτινες θὰ γεωργήσωσι, θὰ θέσωσι δηλαδὴ τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ ἀρότρου, θὰ μαλάξωσι τὴν γῆν, θ’ ἀναμίξωσι καὶ ἑτοιμάσωσι τὰ λιπάσματα, καὶ θὰ ἐκτελέσωσι τὰς ἄλλας παρομοίας ἐργασίας, τὰς λίαν μὲν ἐντίμους, ἀλλ’ οὐχὶ πολὺ καθαρᾶς. Ἡ πεῖρα, ἣν καθημερινῶς λαμβάνομεν, περὶ τῶν τάσεων τῶν υἱῶν τῶν γεωργῶν καὶ τῶν χειροτεχνῶν ἐν γένει, οἵτινες διῆλθον τὰ μαθήματα τοῦ Γυμνασίου, ἢ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, γεννᾷ ἐν ἐμοὶ τὴν ἀμφιβολίαν ταύτην. Οἱ τοιοῦτοι νέοι δὲν καταδέχονται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ στάδιον τοῦ πατρός των. Δὲν εἶδον υἱὸν γεωργοῦ τελειοδίδακτον Ἑλληνικοῦ Σχολείου, θέτοντα τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ ἀρότρου καὶ καλλιεργοῦντα τὴν γῆν.

§58ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σᾶς ὀνομάζω τοιούτους καὶ τοῦ Γυμνασίου μάλιστα.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἦναι ἐξαίρεσις. Θὰ μοὶ κάμητε δὲ πολλὴν εὐχαρίστησιν, ἂν μοὶ δείξητε πολλοὺς τοιούτους. Συνήθως παρ’ ἡμῖν οἱ υἱοὶ τῶν γεωργῶν, οἱ υἱοὶ τῶν ὑποδηματοποιῶν, οἱ υἱοὶ τῶν κτιστῶν καὶ ἄλλων ὁμοίων τεχνιτῶν ὅταν διέλθωσι τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον καὶ τὸ Γυμνάσιον, δὲν ἀρέσκονται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὸ στάδιον τοῦ πατρός των, καὶ ζητήσωσι διὰ τῆς μορφώσεως, ἧς ἔτυχον, καὶ διὰ τῶν γνώσεων, ἃς ἀπέκτησαν, ν’ ἀναπτύξωσι καὶ τελειοποιήσωσι τὴν τέχνην τοῦ πατρὸς αὑτῶν, καὶ σχηματίσωσι δι’ αὐτῆς στάδιον ἀνεξάρτητον καὶ ἀξιοπρεπές. Οἱ νέοι οὗτοι προτιμῶσιν, ἀντὶ τοῦ τοιούτου ἀνεξαρτήτου καὶ ἀξιοπρεποῦς σταδίου, νὰ ἐξευτελισθῶσι μᾶλλον, εἴτε παρὰ τοῖς κατέχουσι τὴν ἐξουσίαν, εἴτε παρὰ τοῖς ἰδιώταις, ὅπως τύχωσι καὶ τῆς ἐλαχίστης θέσεως ὑπαλλήλου, καὶ ἐπιδείξωσιν οὕτω δῆθεν ὑπεροχὴν πρὸς τοὺς συγγενεῖς καὶ οἰκείους αὑτῶν, ἀντὶ νὰ ζητήσωσι τὸ ἀνεξάρτητον καὶ ἀξιοπρεπὲς στάδιον, τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ εὕρωσιν ἐν τῇ βελτιώσει καὶ ἀναπτύξει τῆς τέχνης τῶν γονέων αὑτῶν. Ἐν τῷ μέσῳ τῶν τοιούτων ἕξεων καὶ τάσεων, αἵτινες ἐπικρατοῦσι παρ’ ἡμῖν, φοβοῦμαι ὅτι ὀλίγοι ἐκ τῶν μαθητῶν τῶν γεωργικῶν Σχολῶν θὰ χειρισθῶσι τὸ ἄροτρον καὶ τὰ λιπάσματα, οἱ πλεῖστοι δὲ, τιτλοφορούμενοι διευθυνταὶ καὶ ἐπιστάται, γραμματεῖς ἢ γραφεῖς, θὰ προτιμήσωσι νὰ χειρίζωνται τὴν γραφίδα, ἢ καὶ τὸ χειρόκτιον, καὶ ν’ αὐξήσωσι τὸν σημερινὸν ἀρκετὰ μέγαν ἀριθμὸν τῶν θεσιθηρῶν. Τοιαῦτα προβλέπων ἀποτελέσματα, φοβοῦμαι, ὅτι αἱ Σχολαὶ δὲν θέλουσιν ἐπιτύχει τὴν ἄμεσον βελτίωσιν τῶν πολυαρίθμων καὶ σπουδαίων γεωργικῶν ἡμῶν πληθυσμῶν. Διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ φέρωμεν πραγματικὴν βελτίωσιν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τούτους, οἵτινες καλλιεργοῦσι σήμερον τὴν γῆν καὶ παράγουσι, πρέπει, πρὸς τῇ ἱδρύσει γεωργικῆς τινος Σχολῆς, νὰ συστήσωμεν συγχρόνως καὶ ἕτερα πρακτικώτερα ἱδρύματα, ἅτινα νὰ μεταδώσωσιν εἰς τοὺς καλλιεργοῦντας τὴν γῆν τὰς στοιχειωδεστέρας γνώσεις τῆς γεωργίας, καὶ διδάξωσιν εἰς αὐτοὺς τὸν χειρισμὸν τῶν στοιχειωδῶς τελειοτέρων γεωργικῶν ἐργαλείων. Τοῦτο τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, ὅταν θέσωμεν τοὺς γεωργοὺς ἡμῶν ἐν συνεργασίᾳ μετὰ προσώπων, ἐφαρμοζόντων τὰς γεωργικὰς ταύτας γνώσεις καὶ ἐργαλεῖα. Ὅταν εἷς ἐκ τῶν ἡμετέρων γεωργῶν συνεργασθῇ μετ’ ἄλλου τοιούτου ἐμπείρου, καὶ μετ’ αὐτοῦ καλλιεργήσῃ τὴν γῆν, τὴν περιποιηθῇ, συλλέξῃ τοὺς καρποὺς καὶ τοὺς ἀποθηκεύσῃ, ὅταν ἴδῃ, ὄχι κατὰ θεωρίαν, ἀλλ’ ἐν τῇ πράξει, ὅτι οὐδεμίαν ἁμαρτίαν πράττει, ἐγκαταλιμπάνων τὰ πατροπαράδοτα ἐργαλεῖα, καὶ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα θὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῶν βελτιωμένων τοιούτων, εἶναι πολὺ ἀνώτερα ἐκείνων, ἅτινα φέρουσι τὰ ἀτελῆ, ὧν ποιεῖται σήμερον χρῆσιν, τότε μόνον θ’ ἀποβάλῃ τὰς προλήψεις του, θὰ ἐφαρμόσῃ ἐν τῷ ἰδίῳ αὑτοῦ ἀγρῷ βελτιωμένα γεωργικὰ ἐργαλεῖα, καὶ θὰ συντελέσῃ διὰ τοῦ παραδείγματός του καὶ τῶν ὁδηγιῶν του εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν καὶ παρὰ τῶν γειτόνων του. Μὴ ἀμφιβάλλων, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἰσηγουμένη τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἡ Βουλὴ, συζητοῦσα αὐτὸ, ἐπιθυμοῦσι τὴν βελτίωσιν τῆς ὑφισταμένης γεωργίας καὶ τῶν σήμερον ἐργαζομένων γεωργῶν, οὐχὶ δὲ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν θεσιθηρῶν, ἀνέπτυξα τὰ ἀνωτέρω, ὅπως καταλήξω εἰς πρακτικόν τι συμπέρασμα καὶ πρότασιν. Τὸ συμπέρασμα καὶ ἡ πρότασίς μου εἰσὶν, ὅτι ἡ ἵδρυσις μιᾶς γεωργικῆς Σχολῆς εἶναι ἀρκετὴ, ἵνα παραγάγῃ τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν γαιωπόνων, ἐχόντων τὰς γνώσεις, ἃς τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτεῖ, καὶ οἵτινες θὰ χρησιμεύσωσιν, εἴτε διὰ τὴν διεύθυνσιν τῶν ὀλίγων γεωργικῶν κτημάτων, ἐν οἷς ἔσεται δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς μεγάλης καλλιεργείας, εἴτε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου. Ἀντὶ δὲ τῶν ἑτέρων δύο Σχολῶν, ὧν προτείνεται ἡ σύστασις, νὰ συσταθῶσι κατώτερα καὶ πρακτικώτερα ἱδρύματα, γεωργικὰ προπαιδευτήρια, ἢ μᾶλλον σταθμοὶ γεωργικοί, δι’ ὧν νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ πρακτικὴ ἐκγύμνασις τῶν γεωργῶν. Καὶ ἐν πολλοῖς Εὐρωπαϊκοῖς Ἔθνεσι σήμερον ἀποκρούεται ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως γενικῶν γεωργικῶν Σχολῶν, ἐν αἷς διδάσκονται ὅλοι οἱ κλάδοι τῆς γεωργίας. Ἐν Αὐστρίᾳ, ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Ῥωσσίᾳ προτιμῶσι σήμερον τὰς εἰδικὰς Σχολάς, ἐν ἑκάστῃ τῶν ὁποίων διδάσκονται ὡρισμένοι κλάδοι τῆς γεωργίας, π. χ. ἡ κηπουρική, ἡ ἄρδευσις, ἡ ἀμπελοφυτεία, ἡ κτηνοτροφία, κτλ. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ δὲ ἀπό τινος ἤρχισαν πολλοὶ νὰ προτιμῶσι τὰς τοιαύτας Σχολάς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐγὼ θεωρῶ ὡς ὠφελιμωτέραν τὴν ἰδέαν ταύτην, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ ἡμεῖς αὐτὴν θὰ ἐφαρμόσωμεν, ὅταν θ’ ἀσχοληθῶμεν σπουδαίως εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς γεωργίας ἡμῶν, εἶναι καλὸν νὰ περιορισθῶμεν σήμερον εἰς τὴν ἵδρυσιν μιᾶς μόνον Σχολῆς, καὶ μεταχειρισθῶμεν τὸ διὰ τὰς ἄλλας δύο ἀναγκαῖον προσωπικὸν καὶ δαπάνας εἰς τὴν σύστασιν γεωργικῶν σταθμῶν παρὰ τὴν πρωτεύουσαν ἑκάστου νομοῦ. Ὀνομάζω δὲ τὰ πρακτικὰ ταῦτα ἱδρύματα σταθμούς, διότι τὴν ὀνομασίαν ταύτην θεωρῶ καταλληλοτέραν τῆς λέξεως Σχολείων. Δὲν πρέπει ὅμως, ἕνεκα τῶν λέξεων, νὰ γίνῃ σύγχυσις μὲ τοὺς ἐν Εὐρώπῃ γεωργικούς σταθμοὺς (stations agricoles), οἵτινες ἔχουσι σκοπὸν πειραματικὸν καὶ ἐπιστημονικόν. Οἱ ἡμέτεροι γεωργικοὶ σταθμοὶ ἔσονται ἁπλᾶ γεωργικὰ ἀγροκήπια, ἔχοντα μᾶλλον περιωρισμένην ἔκτασιν τῶν πρακτικῶν Σχολῶν. Θὰ διευθύνωνται δὲ παρ’ ἑνὸς ἐργοδηγοῦ καὶ ἑνὸς βοηθοῦ αὐτοῦ, οἵτινες θὰ ἦναι μὲν ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, θὰ ἔχωσιν ὅμως ἐνδιαφέρον εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν παραγωγὴν τῶν γαιῶν τοῦ σταθμοῦ. Τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν θὰ ἐκτελῇ ὁ ἐργοδηγὸς μετὰ γεωργῶν χωρικῶν, οἵτινες ἐκ περιτροπῆς θὰ λαμβάνωνται εἰς ἓξ ἑκάστου χωρίου τοῦ νομοῦ. Ἐκτὸς τῶν εἰσοδημάτων τοῦ σταθμοῦ, ὡρισμένη χρηματικὴ ἐτησία ἐπιχορήγησις θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν συντήρησιν γεωργῶν καὶ τὴν εἰς αὐτοὺς πληρωμὴν μικροῦ ἡμερομισθίου, ἀναγκαίου διὰ συντήρησιν τῶν ἐν τῷ χωρίῳ αὐτῶν οἰκογενειῶν των. Ἐν ἑκάστῳ δὲ τοιούτῳ σταθμῷ θὰ καλλιεργῶνται τὰ προϊόντα ἐκεῖνα, ἅτινα συνήθως καλλιεργοῦνται ἐν τῷ νομῷ, καὶ ἅτινά εἰσιν ἐπιδεκτικὰ πλειοτέρας ἀναπτύξεως καὶ προόδου ἐν αὐτῷ. Αἱ μέθοδοι τῆς καλλιεργείας καὶ τὰ ἐργαλεῖα, τῶν ὁποίων θὰ γίνηται χρῆσις, θὰ ὁρίζωνται κατ’ ἔτος παρὰ τοῦ Ὑπουργείου ἀναλόγως τῶν γενομένων ἤδη προόδων καὶ τῶν παρουσιαζομένων ἀναγκῶν. Αἱ μέθοδοι καὶ τὰ ἐργαλεῖα ταῦτα βελτιοῦνται βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, ἐφ’ ὅσον οἱ γεωργοὶ ἐξοικειοῦνται μὲ τὴν χρῆσιν τῶν στοιχειωδεστέρων ἐργαλείων, καὶ τῶν βελτιωμένων τρόπων τῆς καλλιεργείας. Διὰ τῶν δαπανῶν καὶ τοῦ προσωπικοῦ, ὅπερ πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν σύστασιν δύο γεωργικῶν Σχολῶν, ἴσως δὲ καὶ μὲ μικράν τινα προσθήκην, νομίζω δυνατὸν τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς γεωργικοῦ σταθμοῦ ἐν ἑκάστῳ νομῷ. Ἡ προσθήκη ὀλίγων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν, ἂν ἀποβῇ ἀναγκαία διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, ὅπερ προτείνω, δὲν δύναται νὰ γεννήσῃ δυσκολίαν τινὰ, καὶ ἂν μόνον ἁπλῆν πιθανότητα ἔχωμεν, ὅτι θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν χειραγωγίαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας, ἥτις εἶναι ἡ κυριωτέρα παραγωγικὴ δύναμις τοῦ τόπου. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς παραδέχηται τὴν πρότασιν, ἀνάγκη τότε νὰ σχηματισθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐκ 2–3 μελῶν, ἥτις νὰ μεταῤῥυθμίσῃ, συμφώνως πρὸς τὰς ἰδέας, ἃς ἀνέπτυξα, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἢ ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ τοιαύτη μεταῤῥύθμισις αὐτοῦ. Προθύμως δὲ θὰ παράσχω εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἢ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὰς πρὸς συμπλήρωσιν τῆς προτάσεώς μου ἀναγκαίας λεπτομερείας.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύστασις γεωργικῶν Σχολῶν παρὰ πάντων ἀναγνωρίζεται ὡς χρήσιμος, ἀλλὰ καὶ πάντες ἀναγνωρίζομεν, ὅτι οὐδεμίαν ἔχομεν πεῖραν τῶν τοιούτων θεσμῶν, καὶ ὅτι κινδυνεύομεν νὰ δαπανήσωμεν ἀνωφελῶς ἐκ τῆς παντελοῦς ἐλλείψεως πείρας. Τοῦτο δὲν εἶναι λόγος, ὅπως μὴ προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην χρησιμοποίησιν τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος· διότι, ναὶ μὲν τὸ κληροδότημα τοῦτο δὲν καθωρίσθη εἰδικῶς ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς παιδεύσεως, καίτοι ἡ πρώτη διαθήκη τοῦ ἀοιδίμου Τριανταφυλλίδου εἰδικῶς καθώρισε τὸ κληροδότημα ὑπὲρ τῆς τοιαύτης παιδεύσεως, ἀλλὰ τὸ Πανεπιστήμιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ δευτέρα διαθήκη ἀνέθηκε τὴν γνωμοδότησιν, ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς συστάσεως γεωργικῶν Σχολῶν διὰ τῶν πόρων τοῦ κληροδοτήματος, ἡ γενικὴ δὲ γνώμη παρ’ ἡμῖν εἶναι, ὅτι ἡ σύστασις γεωργικῶν Σχολῶν εἶναι ἡ καλλίστη τοῦ κληροδοτήματος χρησιμοποίησις. Πρέπει ἄρα νὰ σπεύσωμεν, ἀλλὰ βραδέως. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης τοιαύτας τινὰς παρατηρήσεις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν· παρετήρησεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, νὰ μὴ εὐδοκιμήσῃ, διότι προϋποθέτει τὴν προαίρεσιν τῶν τέκνων τῶν γεωργῶν, ὅπως ἐκπαιδευθῶσι γεωργικῶς, ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὑποθέτει, ὅτι τὰ τέκνα τῶν γεωργῶν προτιμῶσι νὰ ἐκπαιδευθῶσι πρὸς ἄλλους σκοπούς. Εἶναι βέβαιον, ὅτι παρ’ ἡμῖν τὰ τέκνα τῶν γεωργῶν δὲν παραμένουσιν ἐν τῷ σταδίῳ τῶν γονέων αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον τὰ μέσα αὐτῶν τοῖς ἐπιτρέπουσι τοῦτο, εἰ μὴ ἐξαιρετικῶς, ἐνῷ παρ’ ἄλλοις Ἔθνεσι συμβαίνει τὸ ἐναντίον, θὰ ἦτο δὲ λίαν ἐπιθυμητὸν νὰ συνέβαινε τὸ αὐτὸ καὶ παρ’ ἡμῖν· εἶναι ὅμως ἐπίσης βέβαιον, ὅτι, ἐνῷ πρὸ ἐτῶν δυσκόλως θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ἓν ὄνομα υἱοῦ γεωργοῦ, παιδευθέντος καὶ ἐμμείναντος εἰς τὸ πατρικὸν ἔργον, σήμερον ἤρχισε καταφαινομένη τις μεταβολή. Ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι θὰ παρουσιασθῶσι τέκνα γεωργῶν, ἵνα τύχωσι τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ χρησιμοποίησις τοῦ κληροδοτήματος, ἡ ἀναγραφομένη ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, περιελήφθησαν διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ τέκνα τῶν γεωργῶν θὰ ἦναι δεκτὰ ἐν ταῖς Σχολαῖς ἐπὶ πληρωμῇ οὐχὶ βαρείᾳ· διότι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώνῃ ὁ τρόφιμος, ἀναγράφεται εἰς 600 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν. Τὸ ποσὸν τῶν τροφίμων εἶναι θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις, καὶ διὰ τοῦτο προκαλῶ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν προσοχήν σας. Τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει, ὅτι ἡ ἐν τῇ Σχολῇ δίαιτα θὰ ἦναι ἡ συνήθης τῶν εὐπορωτέρων γεωργικῶν τάξεων, ὁρίζει δὲ συνάμα εἰς 600 δραχμὰς τὴν δαπάνην, ὅπως τοιαύτης τινὸς διαίτης ἀπολαμβάνῃ ὁ τρόφιμος, πιθανὸν δὲ τὸ ποσὸν ν’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὴν ἀπολαυὴν τὴν ὑλικὴν τῶν τροφίμων, βεβαίως ὅμως δὲν καλύπτει καὶ τὰς δαπάνας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἴσως ἡ Βουλὴ θεωρήσῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν προσέλευσιν τῶν τροφίμων, μειοῦντες τὸ ποσόν. Ἐὰν ὅμως ὑποτεθῇ, ὅτι, εἴτε διότι τὸ ποσὸν ὡρίσθη ἀνώτερον τοῦ δέοντος, εἴτε διότι, καὶ περιοριζομένου τοῦ ποσοῦ τούτου, δὲν θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ προσέλευσις τροφίμων, ἅτε μὴ ὑπάρχοντος ἀριθμοῦ σπουδαίου ἐκ τῶν γεωργικῶν τάξεων, ἐπιθυμοῦντος νὰ ἐκπαιδευθῇ ἐν ταῖς Σχολαῖς, καὶ ἐὰν, λέγω, ὑποτεθῇ τοῦτο, τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου δὲν παρουσιάζει μόνον ταύτην τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ κληροδοτήματος. Δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ ὑπάρχωσι πολλοὶ τρόφιμοι, διὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς χρήσιμον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγράφομεν. Ἡ Σχολὴ ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου συνιστωμένη, θὰ ἦναι χρήσιμος διττῶς· θὰ ἦναι χρήσιμος πρῶτον διὰ τῆς διδασκαλίας, τῆς παρεχομένης εἰς τοὺς τροφίμους, καὶ δεύτερον ὡς πρακτικὴ Σχολή, ὡς ἀγροκήπιον, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ διεξάγηται ἡ γεωργικὴ ἐργασία κατὰ τρόπον τεχνικόν. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ ἐπιτυχία τῶν Σχολῶν ὡς πρὸς τὴν προσέλευσιν τροφίμων ἐκ τῶν γεωργικῶν τάξεων, βεβαίως, ἐὰν καλῶς καταρτισθῶσι, θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς πρακτικὰ διδακτήρια τῶν διαμερισμάτων, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ συστηθῶσι, θὰ παρέχωσι δὲ, οὐ μόνον διδάγματα πρακτικὰ, ἀλλὰ καὶ εὐκολίας μεγάλας διὰ τῆς παροχῆς τῶν ἐργαλείων καὶ τῆς ἐπισκευῆς αὐτῶν, ὡς καὶ διὰ τῶν συμβουλῶν τῶν ἐν τοῖς ἀγροκηπίοις ἐργαζομένων ἐργοδηγῶν, δηλ. τῶν διευθυντῶν ἑνὸς ἑκάστου κλάδου ἐργασίας. Αὕτη ἡ ἐν τοῖς γεωργικοῖς Σχολείοις διεύθυνσις τῶν ἐργοδηγῶν εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον ἐχέγγυον τῆς χρησιμότητος τῶν Σχολείων τούτων, καὶ ἐν τούτῳ δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου θέλει παράσχει βεβαίως ἀγαθόν τι, καίτοι εἶναι ἀμφίβολος ἡ χρησιμοποίησις τοῦ ἐκ τῆς διδασκαλίας πρὸς τοὺς τροφίμους ἀγαθοῦ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἀποβλέπων εἰς τὸ ἀμφίβολον τῆς χρησιμότητος ἑνὸς τῶν κλάδων τῆς Σχολῆς ταύτης, ἐθεώρησεν, ὅτι θὰ ἦτο πρέπον ἀπὸ τοῦδε νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ ἑτέρου συστήματος, τουτέστι περὶ τῆς συστάσεως μικρῶν ἀγροκηπίων, τὰ ὁποῖα ὠνόμασε σταθμοὺς, δηλ. ἀγροκηπίων μηδόλως προνοούντων περὶ διδασκαλίας, ἀλλὰ μόνον διεξαγόντων τὰ τῆς γεωργικῆς ἐργασίας κατὰ τρόπον μᾶλλον προωδευμένον ἢ ἐν τοῖς συνήθεσιν ἀγροκηπίοις, καὶ παρεχόντων τὰ μέσα εἰς τοὺς πέριξ, ὅπως ὠφελῶνται, εἴτε ἐκ τῶν παραδειγμάτων, εἴτε ἐκ τῶν συμβουλῶν, εἴτε ἐκ τῶν ἐργαλείων αὐτῶν.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐννοῶ ἐν τοῖς σταθμοῖς αὐτοῖς νὰ διαιτᾶται ἀριθμὸς γεωργῶν, οὐχὶ υἱῶν γεωργῶν, τοὐλάχιστον ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ νὰ ἐργάζωνται ἐν αὐτοῖς μὲ τοὺς κανόνας τῆς μᾶλλον προωδευμένης τέχνης, μετὰ ταῦτα δὲ, ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς ἑστίας των, νὰ μεταδίδωσι τὰ ἐν τῷ σταθμῷ τούτῳ κτηθέντα καὶ εἰς τοὺς συγχωρίους των.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ὑπέθεσα τὴν πρότασίν σας διάφορον’ ὑπέθεσα, ὅτι ἐνομίσατε, ὅτι εἶναι ἀμφίβολον, ἂν θὰ εὕρωμεν τέκνα γεωργῶν, ἢ γεωργοὺς, θέλοντας νὰ διαιτῶνται ἐντὸς τοῦ καταστήματος, καὶ διὰ τοῦτο ἐξεφράσατε γνώμην, ὅπως, πλὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου, συστηθῶσι καὶ σταθμοὶ, εἰς οὓς δὲν θὰ κληθῶσιν, ἵνα διαιτῶνται οἱ γεωργοὶ πρὸς διδασκαλίαν, ἀλλ’ οἵτινες θὰ ἦναι ἀγροκήπια, λειτουργοῦντα ἐπὶ κέρδει, ὅπερ ὅμως δὲν θ’ ἀνήκῃ εἰς τὸν διευθύνοντα, ἀλλὰ θὰ εἰσπράττηται ἐκ τοῦ κληροδοτήματος, καὶ θὰ διατίθηται ὑπὲρ τῆς συστάσεως ἄλλων σταθμῶν. Τὴν τοιαύτην ἐπὶ κέρδει γεωργικὴν ἐργασίαν, γινομένην ὅμως ὑποχρεωτικῶς, κατὰ τρόπον καλλιεργείας μᾶλλον προωδευμένης, γινομένην παρὰ προσώπου, ἔχοντος τὴν ἱκανότητα νὰ ἐξηγῇ εἰς τοὺς ζητοῦντας πληροφορίας, κατὰ τί ἡ καλλιέργεια ἐν τῷ ἀγροκηπίῳ εἶναι ἀνωτέρα ἢ ἀλλαχοῦ, παρέχοντος τὰ ἐργαλεῖα καὶ τὰ μέσα πρὸς ἐπισκευὴν αὐτῶν, ἐνόμισα ὡς τὸν σκοπὸν καὶ τὴν δικαιολογίαν τῆς εἰσηγήσεως περὶ τῆς συστάσεως τοιούτων σταθμῶν. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον ἐνόμισα, ὅτι αὕτη ἦτο ἡ ἰδέα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καθ’ ὅσον τοιαύτην γνώμην ἐξήνεγκον καί τινες τῶν παρ’ ἡμῖν εἰδημονεστέρων, καὶ πρὶν ἢ ἀποδεχθῶ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ὡς προτιμητέον, ἀπέκλινα εἰς ἀποδοχὴν τοῦ συστήματος τούτου τῶν σταθμῶν. Τὸ σύστημα τῶν σταθμῶν μοὶ προετάθη ἐν ὑπομνήματι δεδικαιολογημένῳ καὶ ἐκτενεῖ ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῆς Γεωργίας κ. Γενναδίου, μετὰ τοῦ ὁποίου διὰ μακρῶν συνεζήτησα περὶ αὐτοῦ. Ὁ κ. Γεννάδιος ἦτο μέλος καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συνταξάσης τὸ νομοσχέδιον, ἀναγνωρίζει δὲ, ὡς καὶ ἐγὼ πρὸ ὀλίγου ἐξέθηκα, ὅτι καὶ ἐν τῷ συστήματι τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ ὑπάρχῃ χρησιμότης, βεβαιότητα δὲ περὶ ἐπιτυχίας δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐν οὐδενὶ συστήματι, διότι παρ’ ἡμῖν τὰ περὶ πληρεστέρας ἐπιστημονικῆς παιδεύσεως γεωργικῆς εἶναι ὅλως νέα· οὐδεμίαν δ’ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει δοκιμασίαν, πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ πειραμάτων. Τούτων ἕνεκεν εἴμεθα διατεθειμένοι ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι δὲν θὰ γένηται εὐθὺς ἡ σύστασις τριῶν γεωργικῶν Σχολῶν διὰ τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς τοῦ οἰκείου ἄρθρου, ὡς εἶναι σήμερον συντεταγμένον, νὰ τροποποιήσωμεν δὲ τὸ ἄρθρον τοῦτο, προσθέτοντες μετὰ τὸ «συνιστῶνται» τὰς λέξεις: «ἀλληλοδιαδόχως καὶ κατὰ διαλείμματα ἑνὸς τοὐλάχιστον ἔτους». Μετὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἐλπίζω σκόπιμον τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, καὶ μάταιον νὰ ζητῶμεν νὰ τελειοποιήσωμεν αὐτὸ, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ στοιχεῖα πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν. Ἐὰν ταύτην τὴν γνώμην ἀποδέχηται ἡ Βουλὴ, νομίζω, ὅτι συμπέρασμα τῶν λεχθέντων εἶναι, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, διότι ἡ περὶ τῶν λεπτομερειῶν συζήτησις οὐδὲν ὑπόσχεται πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ὅ,τι κυρίως θεωρῶ χρήσιμον, εἶναι ἡ ἄδεια, ἡ παρεχομένη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως καθ’ οἱονδήποτε σύστημα ποιήσηται ἐν τούτῳ ἀρχήν. Πάντως δὲ πρέπει διευθυνταὶ εἰς τὰς Σχολὰς ταύτας νὰ κληθῶσιν ἄνδρες, οἵτινες νὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς εἰσηγηταὶ τῶν τεχνικωτέρων τρόπων καλλιεργείας εἰς τὰ διαμερίσματα, ἔνθα αἱ Σχολαὶ θὰ συστηθῶσι, καὶ μετέπειτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ὁδηγοὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν νέων περὶ γεωργικῶν Σχολῶν νομοθετημάτων.

§63ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπρόσεξεν ἴσως εἰς τὴν ὁμιλίαν μου. Ἡ ἰδέα μου εἶναι, ὅτι καὶ ἀναγκαία καὶ χρήσιμος δύναται νὰ ᾖ ἡ ἵδρυσις μιᾶς μόνον γεωργικῆς Σχολῆς. Εἶμαι σύμφωνος μετ’ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ περιορισμοῦ εἰς μίαν τῶν τριῶν Σχολῶν, τῶν διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένων, νομίζω ὅμως, ὅτι διὰ τῆς ἐν τῇ Σχολῇ ταύτῃ διδασκαλίας θὰ μορφωθῶσι νέοι γραμματισμένοι, ἐξ ὧν ὀλίγοι θὰ γίνωσι γεωργοὶ, οἱ πλεῖστοι δὲ θὰ γίνωσι θεσιθῆραι. Πολλοὶ ἐκ τῶν νέων τούτων ἔσονται χρήσιμοι. Ἡ ἐπείγουσα ὅμως ἀνάγκη, ἣν παρουσιάζει ἡ γεωργία παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν σήμερον ἐργαζομένων γεωργῶν, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἑλλάδος, καὶ οἵτινες, ἄνευ μεγάλης μαθήσεως καὶ ἄνευ πολλῆς διδασκαλίας, πρέπει νὰ πεισθῶσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς προλήψεις των, καὶ μάθωσι τὴν χρῆσιν τῶν τελειοτέρων γεωργικῶν ἐργαλείων. Τοιοῦτον ἀποτέλεσμα καὶ ἂν ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς μορφώσεως γεωπόνων ἐν ταῖς Σχολαῖς, θὰ χρειασθῶσι πολλὰ ἔτη. Ὁ γεωργὸς θὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς προλήψεις του τότε μόνον, ὅταν συνεργασθῇ μετ’ ἄλλου εἰδήμονος γεωργοῦ, ὅστις δὲν ἔχει τοιαύτας, καὶ πεισθῇ, ἐκ τῆς συνεργασίας ταύτης, περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ τῆς ὑπεροχῆς τῶν τελειοτέρων μέσων καὶ ἐργαλείων τῆς καλλιεργείας. Τὴν τοιαύτην συνεργασίαν τῶν γεωργῶν ἡμῶν θὰ ἐπιτύχωμεν διὰ τῆς συστάσεως τῶν γεωργικῶν σταθμῶν, οὓς ἐπρότεινα, καὶ δι’ ὧν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ εἰσδύσωμεν μεταξὺ τῶν γεωργῶν ἑνὸς ἑκάστου χωρίου, καὶ βελτιώσωμεν τὰς ἕξεις καὶ τὰς γνώσεις αὐτῶν. Διὰ τῶν Σχολείων μόνον, δυσκόλως θὰ δυνηθῶμεν νὰ μεταβάλωμεν τὰς ἕξεις τῶν χωρικῶν. Ἔχομεν δὲ παράδειγμα διδακτικὸν τὸ τῆς Σχολῆς τῆς Τίρυνθος, ἥτις μόνην πρακτικὴν βελτίωσιν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ ἐν τοῖς χωρίοις ἐκείνοις, παρ’ ὧν ἐλήφθησαν γεωργοὶ καὶ εἰργάσθησαν ἐν αὐτῇ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ προστεθῶσιν, ὡς εἶπον, ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου αἱ λέξεις: «ἀλληλοδιαδόχως καὶ κατὰ διαλείμματα ἑνὸς τοὐλάχιστον ἔτους». Ἐν περιπτώσει συστάσεως καὶ τετάρτου γεωργικοῦ Σχολείου, τοῦτο δέον νὰ συστηθῇ ἐν Γόρτυνι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρᾳ 8 μ. μ.