1887.02.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

Τῆς 28 Φεβρουαρίου 1887

(Σάββατον).

(Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ περὶ ὥραν 4 μ. μ.

ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι 4 ἡ ὥρα.

§2ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δι’ αὐτὸ νὰ τελειώσωμεν εἰς τὰς 10 ἀπόψε.

§3ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 3 ὡρισμένως.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἦσθε βουλευταὶ καὶ κατ’ ἄλλας Περιόδους καὶ γνωρίζετε ὅτι κατὰ δυστυχίαν οὐδέποτε, μὴ ἐξαιρουμένου καὶ ἐμοῦ, ἐρχόμεθα τακτικῶς εἰς τὰς συνεδριάσεις. Ἂν θέλετε νὰ ἐργασθῶμεν, νὰ ὁρίσωμεν ὥραν καθ’ ἥν νὰ ἐρχώμεθα.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§6ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰς δύω.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὰς δύω.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς κατέθεσε τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὁ βουλευτὴς κ. Τυπάλδος Κοζάκης ὑπέβαλε πρὸς τὴν Βουλὴν πρότασιν ἀφορῶσαν εἰς ἐκκλησιαστικὸν ζήτημα. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμειθῆ. (Ὅρα Παράρτημα).

§10Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Οἱ ξυλέμποροι τῶν Πατρῶν ὑποβάλλουν πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν διὰ τὸν φόρον τῆς οἰκοδομησίμου ξυλείας, παραπονούμενοι ὅτι ὁ φόρος οὗτος εἶναι βαρύς. Θὰ παρακαλέσω ἡ ἀναφορὰ αὕτη νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ εἰ δυνατὸν ἐπιφέρῃ θεραπείαν τινά.

§11Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπιφυλασσόμενος, κύριοι βουλευταὶ, νὰ συζητήσω ἐν εὐθέτῳ καιρῷ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν τὸ ζήτημα τῆς ἀπολύσεως τοῦ ἀστυνόμου Λετρίνων, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ ὑποβάλω τρεῖς ἐπερωτήσεις ἐπὶ ζητημάτων σπουδαιοτάτων τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας. Ἡ πρώτη ἀφορᾷ τὸν λιμένα Κατακώλου. Τὸ ἐπίνειον Κατακώλου εἶναι τὸ σπουδαιότερον σημεῖον τοῦ ἐμπορίου τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας καὶ ἰδίως τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, τοῦ Πύργου. Ἤρξατο ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος τούτου ἀπὸ τοῦ 1850. Κατὰ τὸ 1870 ἢ 1872 ἐδόθη εἰς Γαλλικὴν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως εἰργάσθη μετὰ πολλῆς τέχνης, ἂν καὶ ἀτυχῶς, ἀτυχὲς συμβεβηκὸς τοῦ νὰ τοποθετηθῇ μηχανικὸς ἀδέξιος ἴσως τῆς ἐργασίας αὐτῆς, μὴ ὑπάρχων σήμερον, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι πρέπον νὰ ὁμιλήσω, ἐπέφερε, δοθείσης μικρᾶς ἀφορμῆς, τὴν καταστροφὴν τοῦ ἔργου· καὶ ἀτυχῶς τρικυμία κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐπέφερε τὴν καταστροφήν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἤμην καὶ δήμαρχος Λετρίνων, πολλὰς ἔκαμον προσπαθείας ὅπως δοθῇ ἓν τέλος εἰς τὴν λυπηρὰν αὐτὴν κατάστασιν τοῦ λιμένος Κατακώλου· ἀλλ’ αἱ ἀτυχεῖς περιστάσεις τῆς πατρίδος δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ, ἀποκαταστήσασα τὰς σχέσεις τοῦ Κράτους πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὁμαλὰς, δὲν ἠθέλησε νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ζήτημα τοῦ τόπου. Δὲν δύναμαι λοιπὸν ἢ νὰ ἐκφράσω τὴν βαθεῖαν θλῖψιν τοῦ τόπου ἐπὶ τῇ ἀμελείᾳ τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ δώσῃ ἀκριβεῖς καὶ θετικὰς πληροφορίας περὶ τοῦ σημείου, εἰς ὃ εὑρίσκονται αἱ ἐργασίαι τοῦ λιμένος Κατακώλου, καὶ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποίαν ὤθησιν ἔδωκε πρὸς ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν. Ἡ δευτέρα ἐπερώτησις ἀφορᾷ εἰς τὸν λιμένα Κυλλήνης· Αὐτὸς εἶνε τὸ δεύτερον ἐπίνειον τῆς Ἐπαρχίας Ἠλείας. Ἐκ τοῦ λιμένος τούτου συγκοινωνοῦν τέσσαρες πεδινοὶ οἱ καὶ σπουδαιότεροι δῆμοι τῆς ἐπαρχίας, οἱ δῆμοι Ἤλιδος, Μυρτουντίων, Πηνειΐων, καὶ Βουπρασίας. Πρὸ καιροῦ εἶχε γίνει μικρός τις βραχίων ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον εὐπορεῖ, ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε νὰ συνταχθῇ σχέδιον εὐρυτέρου καὶ ἀσφαλεστέρου λιμένος ἵνα δυνηθῇ νὰ κατασκευάσῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὰς ἐμπορικὰς ἐργασίας τοῦ λιμένος καὶ τοὺς πόρους τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Ἡ προκάτοχος τῆς σημερινῆς Κυβέρνησις ἀπέστειλε μηχανικὸν, ὅστις ἔκαμε τὰς δεούσας μηχανικὰς ἐργασίας, ἐξετέθη τὸ ἔργον εἰς δημοπρασίαν, καὶ ἔκτοτε μένουν ὅλα τὰ ἔγγραφα ἐντὸς τοῦ ἀρχείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, λυποῦμαι δὲ, διότι καὶ πάλιν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἀμέλειαν, τὴν ὁποίαν δεικνύει διὰ τὰ ἔργα τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας, κύριοι, εἶναι μία ἀπὸ τὰς εὐφορωτέρας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἔχει, φαίνεται, λόγον καὶ ἀφορμὰς νὰ τρέφῃ μῖσος κατὰ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας. Ἡ ἐπαρχία Ἠλείας εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προσφέρει τοὺς περισσοτέρους φόρους εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ πιθανὸν νὰ ἐψύχρανε τὴν καρδίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅταν ἠθέλησε νὰ δείξῃ ὅτι δὲν δύναται νὰ δεχθῇ πλέον τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἤθελε νὰ ἐπιβάλῃ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤρξατο πόλεμος καὶ ἀμείλικτος πόλεμος κατὰ τῶν ἀτόμων καὶ κατὰ τοῦ τόπου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Ἐλπίζω ὅτι ὁ σημερινὸς φίλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θέλει μαλάξει τὴν καρδίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔχει ἱκανότητα περὶ τὸ μεταβάλλειν χαρακτῆρας, οὐδὲν ἧττον ἐλπίζω ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει μεταβάλει τὴν γνώμην του ὡς πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, διότι σήμερον ἴσως φρονεῖ, ὅτι ἔχει δύναμιν μεγάλην ἐν Ἠλείᾳ διὰ τῆς προσλήψεως ἑνὸς τῶν μεγαλειτέρων, ὡς αὐτὸς φρονεῖ, κομματαρχῶν αὐτῆς. Ἡ τρίτη ἐπερώτησίς μου ἀφορᾷ εἰς ἓν ἢ μᾶλλον δύο τμήματα τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ τῆς μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πύργου. Πρὸ καιροῦ εἶχε δοθῆ εἰς ἐργολαβίαν ἓν τμῆμα ἐκ τῶν δύο ὑπολειπομένων τμημάτων τῆς ἐθνικῆς αὐτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Γαστούνης εἰς Μπάστα. Ἀλλὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐγένοντο φοβεραὶ πλημμύραι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας, ὁ ποταμὸς Ἀλφειὸς κατέκλυσε τὴν πεδιάδα τοῦ δήμου Λετρίνων, ὁ δὲ Πηνειὸς ποταμὸς κατέκλυσε τὴν πεδιάδα τὴν μεταξὺ Γαστούνης καὶ Ἀνδραβίδας, καὶ συνεπῶς ἐβλάβη ὀλίγον ἡ κατασκευασθεῖσα ὁδός. Γνωρίζετε ποῖον σύστημα ἐπικρατεῖ εἰς τοὺς ἐργολάβους· οἱ ἐργολάβοι πολλάκις ἄνευ ἀφορμῆς ζητοῦν ἀποζημιώσεις καὶ διακόπτουσι τὸ ἔργον, προφασιζόμενοι μυρίας προφάσεις, ἵνα λάβωσι περισσότερα ἀπὸ ὅσα δικαιοῦνται. Ἀφοῦ εὗρον τὴν ἀφορμὴν τῆς πλημμύρας, ἐννοεῖται ὅτι ἔπαυσαν ἐντελῶς νὰ ἐργάζωνται εἰς τὴν ὁδὸν ἐκείνην, μένει ἡ ὑπόθεσις νεκρὰ, οὐδεὶς ἠσχολήθη ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῶν ἀπὸ τῆς παρελεύσεως τῆς πλημμύρας μέχρι πρὸ ὀλίγου, ὅτε καὶ πάλιν εἴχομεν ἀνάγκην τῶν δυστυχῶν ἐκλογέων μας τῶν πεδινῶν δήμων. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην λοιπὸν ἐπληροφορήθην ὅτι κηρύσσεται ἔκπτωτος ὁ ἐργολάβος, καὶ μίαν ἡμέραν εὑρισκόμενος πλησίον τοῦ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Πύργου–Κατακώλου βλέπω ἐπιβιβαζομένην μίαν δεκάδα ἰταλῶν ἐργατῶν μὲ μεγάλα ἀλεξιβρόχια. Ἐρωτῶ ποῦ πηγαίνουν; Πηγαίνουν, μοῦ ἀπαντοῦν, εἰς τὴν ὁδὸν ἀπὸ Γαστούνης εἰς Μπάστα, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ ἐπειδὴ τῇ 4 Ἰανουαρίου ἔχομεν ἐκλογάς. Ἤρχισεν ἡ ἐργασία, παρῆλθεν ἡ 4 Ἰανουαρίου καὶ ἐννοεῖται ὅτι παρῆλθε καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως νὰ κατασκευασθῇ ἡ ὁδὸς ἐκείνη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς ὡραίας πεδινῆς μας χώρας, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ διαθέσῃ μικρόν τι κεφάλαιον ὑπὲρ τοῦ τμήματος ἀπὸ Μπάστα μέχρις Ἀχαγιᾶς, διότι εἶναι λυπηρὸν εἰς τόσον ὡραῖον τόπον, χρῄζοντα τακτικῆς συγκοινωνίας πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τοῦ τόπου, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ μεταβῶμεν ἀπὸ τὸ ἓν εἰς τὸ ἄλλο μέρος ἀπὸ τοὺς μεταξὺ ποταμούς. Ἐλπίζω ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μοὶ δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας, ἀφοῦ μάλιστα συνεμορφώθην μὲ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ καὶ καθυπέβαλον ἐγγράφως τὰς ἐπερωτήσεις μου ταύτας.

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐκφράζω τὴν λύπην μου καὶ τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τὰς ἐπερωτήσεις αὐτάς, διότι ὀλίγον πρὸ τῆς συνεδριάσεως ὡμιλοῦμεν περὶ αὐτῶν μετὰ τοῦ ἐπερωτήσαντος καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ εἴπομεν νὰ τοῦ δώσω τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ μὲ τὰς ὑποθέσεις αὐτὰς καὶ νὰ σκεφθῶμεν ὁμοῦ τί νὰ κάμωμεν.

§13ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολῖταί τινες ἐκ τοῦ χωρίου Φίλια τοῦ δήμου Λευκασίας τῶν Καλαβρύτων ὑποβάλλουν εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφοράν, δι’ ἧς ἐκφράζουν τὸ παράπονον ὅτι ἀποσπάσματα ὑπὸ ἕνα λοχίαν τῶν εὐζώνων καὶ ὑπὸ ἕνα ὑπενωμοτάρχην τοὺς ἐπίεσαν τόσον πολύ, ὥστε ἐσκέφθησαν νὰ ἐκπατρισθῶσι. Τ’ ἀποσπάσματα ταῦτα εἰσῆλθον εἰς τὰς οἰκίας των, τοὺς ἔσφαξαν αἶγας, ὄρνιθας, ἀρνία καὶ κατηνάλωσαν πάσας τὰς προμηθείας των, προέβησαν δὲ καὶ εἰς κακώσεις κατὰ τῶν συζύγων των. Καὶ διὰ τί ὅλα ταῦτα διότι θεωροῦνται ὕποπτοι ὅτι ὑποθάλπουσιν δῆθεν ἕνα ἐκ τῶν ἐσχάτως ἐκ τῶν φυλακῶν Πατρῶν ἀπολυθέντων καταδίκων, ὀνόματι Νικόλαον Νικολόπουλον. Ἐν ἄλλοις λόγοις, ἀφοῦ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως ἤνοιξε τὰς φυλακὰς καὶ ἀπέλυσε τοὺς καταδίκους, οἱ πολῖται τώρα πέρπει νὰ ὑφίστανται τὰ πάνδεινα, διότι δὲν φροντίζουν νὰ παραδώσουν τοὺς καταδίκους εἰς τὰς Ἀρχάς. Πρὸ τοιαύτης ἀξιοθρηνήτου καταστάσεως τὰ σχόλια εἶναι περιττά· θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ ὅπως τὸ Προεδρεῖον ἀποστείλῃ τὴν ἀναφορὰν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ τὴν λάβῃ σπουδαίως ὑπ’ ὄψει, διότι τὰ καταγγελλόμενα εἶναι ἀκριβέστατα. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο συνδέεται στενῶς μὲ τὴν ἀπόλυσιν τῶν 60 περίπου καταδίκων ἐκ τῶν φυλακῶν Πατρῶν, ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν: νομίζει, ὅτι εἶνε πρέπον νὰ διατηρῇ ἐπὶ πλέον Νομάρχην ἐκεῖνον ὅστις, ὡς ἀπεδείχθη ἐπισήμως, ἀπέλυσε τοὺς καταδίκους;

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον.

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, ἡ ἀνάκρισις αὐτὸ ἀπέδειξε.

§16ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι οὐδόλως ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα προσήχθησαν, καὶ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἔχω καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς δώσω σημείωσιν, ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ Νομάρχης διέταξε καὶ ἐξῆλθον ἀπὸ τὰς φυλακὰς οἱ κατάδικοι.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, νὰ μᾶς δώσητε τὴν σημείωσιν.

§18ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ αὐτή. (Ἐγχειρίζει ἔγγραφον τῷ Ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν).

§19Γ. ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§20ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, πετᾷ τὸ ζωνάρι του γιὰ καυγᾶ. Ποῖος εἶπεν ὅτι ἐπέδρασαν οἱ κατάδικοι ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν; Ἐγὼ ἠρώτησα τὴν Κυβέρνησιν, ἂν δὲν νομίζῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπολύσῃ Νομάρχην, ὁ ὁποῖος ἀπέλυσε καταδίκους. Ἐρωτῶ δὲ τὸν κύριον Ῥοῦφον, εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, ναὶ ἢ ὄχι;

§21ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω, οὔτε τὸ πιστεύω.

§22ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναμφισβήτητα, καὶ πᾶσα ἄρνησις εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ τὸν κ. Ροῦφον.

§23ΦΩΤΗΛΑΣ. Δι’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων ἐξαιτεῖται ὁ Νομάρχης νὰ ἐξέλθωσι τῶν φυλακῶν οἱ κατάδικοι, ἢ μήπως, ἐπειδὴ ὑπάρχουν τέσσαρες φυλακαὶ ἐν Πάτραις, ὁ Νομάρχης συνεπείᾳ ἐκθέσεως τῆς Ἐφορίας τῶν φυλακῶν εἰδοποιεῖ τὸν Φρούραρχον νὰ τοὺς ἀφήσῃ νὰ ἐξέλθουν; Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἔγγραφα τοῦ Νομάρχου· μάλιστα ἐγὼ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι δύο κατάδικοι διὰ τοιούτων ἐγγράφων τῆς Ἐφορίας τῶν φυλακῶν εἶχον ἐξέλθει ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως. Μήπως τὰ ἔγγραφα ἔχουν τοιοῦτον τύπον;

§24ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγουν τὰ ἔγγραφα (ἀναγινώσκει). Ἀρχίζει, βλέπετε ἀπὸ τῆς 1 Δεκεμβρίου καὶ ἐξακολουθεῖ μέχρι τῆς 3 Ἰανουαρίου. Καθ’ ἑκάστην λοιπὸν ἐξακολουθεῖ νὰ διατάσσῃ ἔξοδον φυλακισμένων.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατ’ ἀπόφασιν τῆς Ἐφορίας τῶν φυλακῶν.

§26ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀναφέρεται καμμία ἀπόφασις.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸ εἴπῃ εἰς τὸ ἔγγραφον. Ἐκ τῶν ἐν τῷ φακέλλῳ τοῦ Ὑπουργείου γνωρίζομεν, ὅτι πάντες οἱ ὡς ὑπηρέται διατιθέμενοι διατίθενται κατ’ ἀπόφασιν τῆς Ἐφορίας τῶν φυλακῶν.

§28ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύετε σεῖς, ὅτι ὁ Νομάρχης ἐν διαστήματι τριάκοντα ἡμερῶν ἔπρεπε νὰ διατάξῃ τὴν ἔξοδον ἑξήκοντα καταδίκων ὡς ὑπηρετῶν;

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἦναι 60, ἔλαβον ὅμως τὴν περιέργειαν νὰ ἐξετάσω τὰ τῆς ὑποθέσεως. Εἶδον τὸν φάκελλον καὶ ἐπείσθην, ὅτι ὁ Νομάρχης ἁπλῶς ἔπραξε ὅ,τι πράττουν πάντες οἱ Νομάρχαι, δηλαδὴ ἐξετέλεσεν τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐφορίας τῶν φυλακῶν. Τοῦτο ἐγὼ εἶδον ἐν τῷ φακέλλῳ· ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ἄλλο τι, θέλει φανῆ, διότι αὔριον θὰ κατατεθῇ ὁ φάκελλος.

§30ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἐγγράφων, ὁ ἀριθμὸς δὲ τῶν ἀπολυθέντων ἀνέρχεται εἰς 60, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ παραδεχθῆτε σεῖς, ὅτι οἱ καθ’ ἑκάστην ἀπολυόμενοι κατάδικοι ἐξήρχοντο τῳόντι ὡς ὑπηρέται.

§31ΦΩΤΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§32ΡΟΥΦΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ὁ φάκελλος, θὰ πεισθῇ ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔγραψεν ἔγγραφα τοιαῦτα τόσον αὐστηρὰ, ὥστε θὰ ἰδῆτε κατὰ πόσον αὐτὰ τὰ ἔγγραφα θὰ ἠδύναντο νὰ μᾶς ἐνοχλήσωσιν ἢ ὄχι.

§33ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ ἔλεγχος, ὃν ἐνασκεῖ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν, εἶναι βεβαίως ἓν τῶν τιμαλφεστέρων δικαιωμάτων αὐτῆς. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολὴ, ἂν ἐπιμένωμεν εἰς τὸ νὰ φωτιζώμεθα περὶ τῶν ἀποριῶν, ἃς σχετικῶς πρὸς τὸν ἔλεγχον τοῦτον τῶν ὑπουργῶν ἔχομεν. Ἐζήτησα πρῶτος ἐγὼ νὰ κατατεθῇ πίναξ τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων, συγχρόνως δὲ νὰ συνοδεύηται οὗτος καὶ ὑπὸ τῶν δικαιολογητικῶν ἐκθέσεων. Ὅταν εἶδον οἱ ἀγνοοῦντες τὰ πράγματα τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀνελθόντα τὸ βῆμα μεθ’ ὅλου τοῦ ὄγκου αὐτοῦ, καὶ προσπαθοῦντα νὰ καταπλήξῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κόσμον, θὰ ἐπίστευσαν ὅτι δὲν θέλει ὑπάρχει λεπτομέρεια, ἣν νὰ μὴ θελήσῃ ὁ Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅμως ὅλην αὐτὴν τὴν σωρείαν τῶν Β. Διαταγμάτων περὶ χαρίτων, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ σωρεία αὕτη εἶναι καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους καὶ εἰς ἐμὲ ἐντελῶς ἄχρηστος· καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ καταπλήξῃ τὸν κόσμον τὸ πάχος αὐτὸ τῶν ἐγγράφων, διότι εἰς τὸ πάχος αὐτὸ (δεικνύει ὀγκώδεις φακέλλους) δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ἐξ ἐκείνων, ἅτινα ἡμεῖς ἠθελήσαμεν, ἵνα ἐνασκήσωμεν τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν Ὑπουργῶν. Ἐδύνατο λοιπὸν εὐχερέστερον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ ἐνταῦθα τὰ φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἅτινα καὶ ἂν ἔλλειπον ὅμως δὲν ἤθελεν ἐπέλθει βλάβη, διότι πάντες ἔχομεν αὐτὰ ἐν ταῖς βιβλιοθήκαις ἡμῶν. Τί ἄλλο εἶναι οἱ προσκομισθέντες φάκελλοι ἢ τὰ φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως; Ἐζήτησεν ἕτερος συνάδελφος νὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς πάσας τὰς δικογραφίας, τὰς ἀποτελούσας τὸ ἔγκλημα ἀληθῶς ἐκείνων, οἵτινες ἀπένειμον τὰς χάριτας, ἀλλ’ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἀδύνατον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν, ἄνευ κινδύνου τῆς ὑπηρεσίας, νὰ μεταφερθῶσιν ἐδῶ 1800 φάκελλοι. Καὶ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἄλλοτε ὡς μέλος ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς ἀπῄτησε νὰ προσαχθῶσι πάντα τὰ ἔγγραφα τῶν ἀρχείων πάντων τῶν ὑπουργείων. Καὶ ἐν τούτοις ἡ ὑπηρεσία τότε δὲν ἐζημιώθη. Ἀλλὰ καὶ δὲν ἐπιμένω νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ πᾶσαι αἱ δικογραφίαι. Οὔτε εἶμαι ὅμως καὶ ὑποχρεωμένος νὰ ἐπισκεφθῶ τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὰ δωμάτια τοῦ ὑπουργείου. Ἐκεῖνο, ὅπερ ζητοῦμεν ἐνταῦθα, εἶναι αἱ ἐκθέσεις τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν· διότι τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ὑπεβλήθησαν, οὐδὲν ἄλλο περιέχουσιν ἢ τὰ Διατάγματα τῆς Α. Μεγαλειότητος. Καὶ ἐκτὸς αὐτῶν, κύριοι, τί ἄλλο νομίζετε περιέχουσιν; ὀλίγας γραμμὰς περιεργοτάτας. Θέλω ἀναγνώσει ἓν ἔγγραφον, πρὸς τὸ ὁποῖον εἶναι ὅμοια πάντα τὰ ἄλλα· (ἀναγινώσκει): «οἱ ὑποφαινόμενοι Γ. Μαντζούφας κλπ. (ἀναφέρονται οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐπὶ τῶν χαρίτων Ἐπιτροπήν), «συνελθόντες ἐπὶ τῇ ἐντολῇ τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουρ«γοῦ καὶ συσκεφθέντες μετ’ αὐτοῦ περὶ τῶν βάσεων, καθ’ «ἃς δύναται νὰ ἀσκηθῇ εὐρύτερον μὲν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν αὐτὴν «κατὰ τὸ ἐφικτὸν ἀνάλογον, τὸ ὑψηλὸν τῆς χάριτος εὐεργέ«τημα ἐπὶ τῇ ἑορτῇ τῆς ἐνηλικιώσεως τῆς Α. Β. ὑψηλότη«τος τοῦ Διαδόχου, λαβόντες ὑπ’ ὄψιν πάντας ἀνεξαρτήτως «τοὺς ὑπὸ τοῦ Κακουργιογικείου καταδικασθέντας, τὴν πρᾶ«ξιν δι’ ἣν κατεδικάσθη ἕκαστος», καὶ οὕτω πως ἐξακολουθεῖ τὸ ἔγγραφον νὰ ἀναφέρῃ γενικὰς ἐκφράσεις. Ταῦτα πάντα ὅμως εἶναι ἄχρηστα εἰς ἡμᾶς, διότι ταῦτα πάντα σχεδὸν περιέχονται ἐν τοῖς φύλλοις τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς πρῶτοι ἐφέραμεν τὴν ἐπερώτησιν, ἵνα καυτηριάσωμεν τοιαύτην ἀπονομὴν χαρίτων καὶ καταδείξωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, διαλυθείσης τῆς Βουλῆς, 1800 χάριτες νὰ δοθῶσιν εἰς πολιτικοὺς καταδίκους ἀπέναντι 4000 τοιούτων. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὅτι αὐτοὶ οἱ κύριοι, οἱ ἀπονείμαντες τὰς ἑκατοντάδας ταύτας τῶν χαρίτων, ἤγειραν φοβερὸν ζήτημα ἐντὸς τῆς Βουλῆς, διότι ἀπενεμήθησαν ἄλλοτε τρεῖς ἢ τέσσαρες χάριτες ὀλίγας ἡμέρας πρὸ ἐκλογῶν. Ζητοῦμεν λοιπὸν νὰ φέρωσιν οὐχὶ τὰς δικογραφίας πάσας· ζητοῦμεν τὰς ἐκθέσεις τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν, διότι ἔχομεν πληροφορίας, ὅτι πολλὰ ἐμηχανεύθησαν οἱ κύριοι οὗτοι καὶ πολλαὶ ἀδικαιολογήτως ἐδόθησαν χάριτες. Ἐὰν αἱ ἐκθέσεις αὗται δὲν περιέλθωσιν εἰς ἡμᾶς, παραιτούμεθα τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐλέγχου τῶν πράξεων ὑπουργῶν, διότι δὲν εἴμεθα μικρὰ παιδία νὰ ἐρχώμεθα ἐνταῦθα, χωρὶς νὰ δυνώμεθα νὰ ἐνασκήσωμεν τὸν ἔλεγχον. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν ἀπαίτησιν νὰ λάβωμεν τὰς ἐκθέσεις αὐτὰς, καὶ ὅταν ἔλθωσιν αὗται, τότε θὰ συζητήσωμεν μετὰ κ. ὑπουργοῦ περὶ τῶν τοσούτων χαρίτων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔχω ἀνὰ χεῖράς μου τὸν φάκελλον, ἵνα ἐνισχύσω τὴν ἐπερώτησίν μου, λαμβάνω ἓν μόνον ἔγγραφον, καὶ τί βλέπω; Κατεδικάσθη εἰς θάνατον κατάδικός τις καὶ ἐντὸς 15 ἐτῶν ἐξέρχεται τῶν φυλακῶν: «Γεράσιμος Ἀναστασάτος, ποτὲ Νικολάου, (ἀναφέρει τὸ πρακτικὸν τῆς ἐπιτροπῆς) καταδικασθεὶς εἰς θάνατον διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 26 τῆς 9 Ἰανουαρίου 1870 ἀποφάσεως τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ συνέδρων, οὗτινος ἡ ποινὴ μετεβλήθη εἰς δεκαοκταετῆ πρόσκαιρα δεσμὰ διὰ τοῦ ἀπὸ 25 Φεβρουαρίου 1881 Β. Διατάγματος». Ἄλλος: «Ἰωσὴφ Κοσκινᾶς, καταδικασθεὶς εἰς ἰσόβια δεσμὰ τῇ 11 Ἰανουαρίου 1874», ἐξέρχεται διὰ χάριτος τῶν φυλακῶν. Ἄλλος: «Στυλιανὸς Γεωργόπουλος, καταδικασθεὶς εἰς δεκαπενταετῆ πρόσκαιρα δεσμὰ τῇ 25 Μαΐου 1881, ἐξέρχεται τῶν φυλακῶν, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. «Ἀναστάσεως Γερασίμου, καταδικασθεὶς τῇ 28 Μαΐου 1880 εἰς πρόσκαιρα δεσμὰ 10 ἐτῶν καὶ ἑνὸς μηνός», ἐξέρχεται τῶν φυλακῶν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου 10 ἔτη καὶ εἷς μήν· διὰ τούτου τοῦ ἑνὸς μηνὸς τὸ δικαστήριον δηλοῖ εἰς τὴν διοίκησιν ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα αὕτη νὰ μεταβάλῃ τὴν ποινὴν διὰ χάριτος, διότι ἐὰν τοῦτο δὲν ἤθελε νὰ δηλώσῃ ἡ δικαιοσύνη, ἐδύνατο νὰ θέσῃ τὸν κατώτατον ὅρον τῶν δέκα ἐτῶν· ὅταν ὅμως ἔθηκε 10 ἔτη καὶ ἕνα μῆνα, ἐνέδειξεν εἰς τὴν διοίκησιν καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τὸ δικαστήριον, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ἐκτὸς ἐξαιρετικῶν λίαν περιστάσεων, δύνανται νὰ ποιήσωνται τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος. Λοιπὸν ὁ Γεωργόπουλος π. χ. ἐνῷ ὤφειλε νὰ μείνῃ 15 ἔτη εἰς τὰς φυλακὰς, ἐντὸς 4 ἐτῶν ἐξῆλθε, καὶ εἶναι ἔντιμος πολίτης, ἴσως ἔλαβε καὶ τὸν σταυρόν. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐξαντλήσω τὴν ὑπομονὴν ὑμῶν, διότι ἐξ ὄνυχος δύνασθε νὰ εὕρητε αὐτὸν τὸν λέοντα τῶν χαρίτων. Ἀλλ’ ὅταν ἔλθωσιν αἱ ἐκθέσεις, θέλω μεταβῆ ἴσως καὶ μελετήσει καὶ τὰς 1823 δικογραφίας, ἵνα καταδείξω, ὅτι δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον ἐπηρώτησα, εἰμὴ ἵνα ἐνασκήσω δικαίωμα, ὅπερ ἔχομεν ἐκ τοῦ νόμου.

§34ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἠμφισβήτησε κανεὶς τὸ δικαίωμα τὸ πλῆρες τῆς Βουλῆς τοῦ ἐλέγχειν τὰς Κυβερνητικὰς πράξεις, οὔτε ἐννοεῖ τις νὰ παρεμβάλῃ τὸ ἐλάχιστον πρόσκομμα εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἐγὼ μάλιστα καὶ δὲν θὰ ἀφήσω τοὺς ἐπερωτήσαντας νὰ παραιτηθῶσι τῆς συζητήσεως ἐπὶ ἐπερωτήσεως προδήλως ἀποδειξάσης ὅτι ἐσκόπει εἰς τὸν κυβερνητικὸν ἔλεγχον, ἐὰν τυχὸν οἱ συνάδελφοι προτίθενται νὰ ἀρκεσθῶσιν εἰς ἁπλᾶς ἀλλ’ ἀτόπους ἁψιμαχίας. Ἐπανειλημμένως προσεκάλεσα τοὺς ἐπερωτήσαντας νὰ προσέλθωσιν εἰς ἰδιαίτερον δωμάτιον τοῦ Ὑπουργείου, ἐν ᾧ μετὰ πάσης ἀνέσεως καὶ ὑπὸ προθύμου ὑπαλλήλου βοηθούμενοι δύνανται νὰ μελετήσωσι πάσας τὰς δικογραφίας καὶ λάβωσι πᾶσαν πληροφορίαν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ὁ ἐπερωτήσας ὅτι ἐξέφρασα καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην μου καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τοὺς μετ’ αὐτὸν ἐπερωτήσαντας συναδέλφους, διότι προεκάλεσαν τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἐπειδὴ δὲ αὐτὸς ὁ ἴδιος συνάδελφος δηλοῖ ὅτι θέλει ἔλθει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἂς ἔλθῃ ὁποιανδήποτε ἡμέραν νὰ κάμῃ ὁποιανδήποτε μελέτην. Ἐζήτησε τέλος νὰ σταλῶσιν αἱ ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων δικαστικῶν Ἀρχῶν. Ὡς πρὸς τοῦτο ὀφείλω νὰ κάμω πρὸς αὐτὸν τὴν ἐξήγησιν ταύτην. Ὡς ἐν συντόμῳ ὁ βουλευτὴς κύριος Μπουφίδης ἐξήγησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, αἱ χάριτες δὲν ἀπενεμήθησαν πᾶσαι ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων γνωμοδοτήσεων τῶν δικασάντων δικαστηρίων. Ἐπὶ τοιούτων γνωμοδοτήσεων ἐστηρίχθησαν σχεδὸν πᾶσαι αἱ ἀπονεμηθεῖσαι εἰς καταδικασθέντας μετὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1883, καὶ τὰ περὶ τούτων ἔγγραφα δύναμαι προθύμως νὰ καταθέσω. Ὡς πρὸς τοὺς καταδικασθέντας ὅμως πρὸ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1883, καὶ ἑπομένως συμπληρώσαντας τριετίαν ἐν τῇ φυλακῇ, ἡ γνωμοδοτικὴ ἐπιτροπὴ δὲν ἐστηρίχθη πάντοτε εἰς γνώμας τῶν δικαστηρίων, ἀλλ’ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἀποτιθεῖσαν ποινὴν, καὶ τὰ ὑπολειπόμενα ποσοστὰ, καὶ τὴν χορήγησιν ἢ μὴ χορήγησιν καὶ ἄλλης μέχρι τοῦδε χάριτος, καὶ πλείστας ἄλλας περιστάσεις. Ἔπρεπε νὰ φέρητε τὸ ζήτημα εἴτε ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει εἴτε ἐν ἄλλῃ συζητήσει, ἀλλ’ ἀφοῦ καὶ ἀκαίρως φέρετε αὐτὸ, θέλω τὸ ἀκολουθήσει μέχρι τοῦ τελευταίου ἀκρέμονος.

§35ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὰς ἐκθέσεις θὰ τὰς φέρητε;

§36ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὰς μετὰ τὰ 1883;

§37ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρὸ τοῦ 1883 δὲν ὑπάρχουσι;

§38ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὡς πρὸς πλείστους ὑπάρχουσιν, ὡς πρὸς δὲ τοὺς λοιποὺς συνέτρεχε τὸ ὅτι ἀπέτισαν τὸ ⅕ ἢ τὸ ¼ τῆς ποινῆς.

§39ΛΕΒΙΔΗΣ. Περὶ τοῦ μέτρου σας δὲν εἶμαι σύμφωνος, διότι ἠδύνασθε νὰ θέσητε ἄλλο μέτρον, καὶ νὰ εἴπητε· (θόρυβος)· δὲν παραδεχόμεθα οὐδὲν μέτρον νὰ ἀνοίξητε τὰς πύλας τῶν φυλακῶν. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ φέρητε αὐτὰς τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἔχετε.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἰξεύρω, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δίδει ἐξαιρετικῶς αὐτὸς τὴν συναίνεσίν του, ἢ καὶ ὅλη ἡ Κυβέρνησις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις πλήρης καὶ καθαρὰ, καὶ ὅτι θὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ γείνῃ.

§41ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο τὸ βεβαιῶ.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§43ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ δοθῇ πέρας εἰς τὴν ἀνεξάντλητον ταύτην συζήτησιν, συμμερίζομαι τήν γνώμην τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ ἐκ βουλευτῶν, ὅπως ἐξετάσῃ τὸ ἀφορῶντα τὸ ζήτημα τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων.

§44ΤΙΝΕΣ. Τὸ παρακάμνετε.

§45ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶπε, μὲ τόνον μάλιστα, ὅτι ἔχει τὸ θάῤῥος καὶ εἰς Ἐπιτροπὴν ἀπὸ βουλευτὰς νὰ ὑποβληθῇ τὸ ζήτημα.

§46ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὐδέποτε τὸ εἶπον αὐτό. Εἶπον ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν δυσκολίαν, ἐὰν ἦναι περίστασις νὰ ἔχωμεν ἐπιτροπήν· πρὸς ἐπιτροπὴν δὲ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν νὰ παραδώσω τὰ ἔγγραφα.

§47ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε συναινεῖτε νὰ συσταθῇ ἐπιτροπή.

§48ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγώ; ποτέ! (γέλως).

§49ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀμηχανία, κ. Πρόεδρε, εἰς ἣν περιῆλθεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μαρτυρεῖ τὴν ἀνησυχίαν, ἣν δοκιμάζει ὡς ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης. Τῳόντι εἶναι ἀξιοπερίεργος ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀρνουμένου νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου ζητούμενα ἔγγραφα. Ὁ μὴ γνωρίζων τὶ περιέχουσι τὰ κατατεθέντα ταῦτα ἔγγραφα θὰ ὑποθέσῃ τῳόντι, ὅτι μᾶς ἔφεραν ὅλα τὰ στοιχεῖα. Καὶ τί εἶναι αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἔφερε; τὰ Διατάγματα τῶν χαρίτων. Τὸ μόνον, κύριοι, τὸ ὁποῖον παρατηροῦμεν ἐν κεφαλίδι τῶν Διαταγμάτων εἰσὶν αἱ λέξεις «ἐπὶ τῇ ἐνηλικιώσει τοῦ Διαδόχου, Γεώργιος Αʹ. κτλ.» Τί νὰ μάθωμεν ἐξ αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε; Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ἄνευ περιστροφῶν καὶ χωρὶς νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις, νὰ προσκομίσῃ εἰς τὸ γραφεῖον, ἐνταῦθα, πάσας τὰς ἐκθέσεις ἐπὶ πασῶν τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων ὅλων τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ ἢ κατά. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἔλθωσιν ὅλαι αἱ ἐκθέσεις, θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ πάντων τούτων εὐρύτατα· τότε δὲ θὰ λάβω καὶ ἀφορμὴν νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα εἶπον ἐν τῷ τμήματι περὶ τῶν ἐν Πάτραις κατὰ τὰς ἐκλογὰς τελεσθέντων ὀργίων, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀρνουμένη ταῦτα τὰ υἱοθετεῖ.

§50ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκεται, νομίζω, εἰς ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτὸν· διότι καὶ ἡμεῖς καὶ ὁλόκληρος ἡ αἴθουσα αὕτη εἶδε τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ ἐθαυμάσαμεν ἐπὶ πολλὴν ὥραν τὸν στόμφον αὐτοῦ, συνήθη ἴσως εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ σήμερον περισσότερον καὶ τοῦ συνήθους. Ἐθαυμάσαμεν, λέγω, τὸν στόμφον, μεθ’ οὗ προεκάλεσεν ἡμᾶς εἰς συζήτησιν τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων. Καὶ ἐζήτει νὰ γείνῃ ἰδιαιτέρα συνεδρίασις, καὶ ἔλεγεν, ὅτι θέλει προκαλέσει ἡμᾶς εἰς ἰδιαιτέραν συνεδρίασιν, ἐὰν δὲν φυγομαχήσωμεν, καίτοι ἡμεῖς δὲν συνειθίζομεν νὰ φυγομαχῶμεν. Καὶ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἤθελε καὶ ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα. Καὶ ὅταν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠθέλησε νὰ ἐπιληφθῇ τῆς προκλήσεως ταύτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ ζητήσῃ δὲ τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξηγέρθη κατὰ τοῦ συναδέλφου· καὶ νομίζει, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἀλλοιώσῃ τὰ ἐνώπιον ἡμῶν λεχθέντα. Πράττει ταῦτα καὶ ἀρνεῖται τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, διότι βλέπει ἐνώπιον αὑτῆς τὸ φάσμα τοιαύτης ἐπιτροπῆς, ὅσον δὲ ἀκόμη καὶ ἄν φαίνηται τὸ φάσμα τοῦτο ὅτι ἵσταται μακρὰν, φόβος καταλαμβάνει ἀπὸ τοῦδε τὸ κ. Ὑπουργόν. Καὶ προσκαλεῖ τοὺς ἀντιπροσώπους νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰ δωμάτια τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μελετήσωσι τὰς κεκονιαμένας ἐκεῖ δικογραφίας. Ἡμεῖς εὐτυχῶς δὲν ἐπιμένομεν νὰ φέρῃ αὐτὰς, ἐπιμένομεν ὅμως νὰ φέρῃ τὰς ἐκθέσεις τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι—ὡς ἐκ περισσοῦ δὲ λέγω τοῦτο—παρατηρήσητε τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐγγράφου τῆς ἐπιτροπῆς τῶν χαρίτων, θέλετε πεισθῆ πάντες, ὅτι ἦτο εὐκολώτερον νὰ ληφθῇ ἄλλο μέτρον. Τοσαύτη ἦτο ἡ ἐλαστικότης τοῦ πράγματος, ὥστε ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν κατέταξε κατὰ τάξιν τοὺς καταδίκους, καὶ δὲν μετεχειρίσθη μέτρον, ὅπερ μετεχειρίσθη ὁ συνάδελφος αὐτοῦ καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὰς εἰς τοὺς στρατιώτας δοθείσας ἀδείας, τὸ μέτρον τῆς κληρώσεως· διότι ὡς ἐδόθησαν αἱ χάριτες, βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι ὀλιγώτερον ἤθελον ἐγερθῇ αἱ ὑποψίαι ὅλου τοῦ κόσμου, ἐὰν ἐδίδοντο διὰ τοῦ πρωτοφανοῦς συστήματος τούτου τῆς κληρώσεως αἱ χάριτες, ἀφοῦ ἐπὶ 4,000 καταδίκων οἱ ἡμίσεις ἔπρεπε νὰ λάβωσιν ὁπωσδήποτε χάριν.

§51ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἵνα δυνηθῇ οἱοσδήποτε εὐσυνείδητος ἄνθρωπος ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν δικαίως ἢ ἀδίκως ἐδόθη μία χάρις, εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ γινώσκῃ διὰ τίνα πρᾶξιν ὁ εἷς ὃν ἐδόθη ἡ χάρις κατηγορήθη, διὰ τίνα κατεδικάσθη, τίς τῷ ἐπεβλήθη ποινὴ καὶ τί ἐγνωμοδότησαν οἱ δικάσαντες αὐτόν. Γενικὰ μέτρα περὶ καταδίκων ἀντίκεινται εἰς τὴν ἔννοιαν τῶν χαρίτων καὶ εἶναι αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ καταδικαστέα. Ἐνδέχεται νὰ κατηγορήθη τις ἐπὶ φρικώδει δολοφονίᾳ, νὰ κατεδικάσθη δὲ, ἕνεκα τῶν γνωστῶν μέσων, ἐπὶ τραύματι θανατηφόρῳ εἰς πέντε ἐτῶν φυλάκισιν. Οἱ δικάσαντες αὐτὸν γνωμοδοτοῦσι νὰ μὴ δοθῇ αὐτῷ οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη χάρις. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει μέτρον νὰ ἀπολύωνται οἱ ἐκτίσαντες τὰ ⅔ τῆς ποινῆς καὶ ὁ δολοφόνος ἐξέρχεται διὰ χάριτος μετὰ τριετῆ φυλάκισιν! Εἶναι τοῦτο δικαιοσύνη; Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιθυμῇ ἀληθῶς νὰ γείνῃ συζήτησις καὶ ἐξετασθῶσι κατ’ οὐσίαν αἱ χάριτες, ἀπόλυτος ἀνάγκη εἶναι νὰ προσαγάγῃ περὶ ἑκάστου καταδίκου τὸ κατηγορητήριον, τὴν καταδικαστικὴν ἀπόφασιν καὶ τὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία ἀμέσως συντάσσεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου καὶ εἰσαγγελέως τῶν συνέδρων. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα προσήγαγε καὶ ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ τῶν ὁποίων ἐπὶ τοσοῦτον κομπάζει, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον καὶ γελοῖον νὰ συζητήσωμεν. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶναι τὰ δημοσιευθέντα Διατάγματα καὶ γενική τις ἐξ ὀλίγων γραμμῶν ἔκθεσις, ἀναγομένη εἰς 1823 καταδίκους! Ὥστε φαίνεται, ὅτι ἀποφεύγει τὴν συζήτησιν ὁ κ. Ὑπουργός.

§52ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἂς προσδιορίσῃ ἡ Βουλὴ οἵαν θέλῃ ἡμέραν.

§53ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§54ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν μοὶ ἐστάλη ἔξωθεν σημείωσις, καθ’ ἣν ὁ Βασίλειος Σινάνης, ὁ φονεύσας πρό τινων ἡμερῶν τὸν Χρῆστον Καμπανάον διὰ πολυκρότου ἐν Πειραιεῖ, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες τελευταῖον ἀπελύθησαν διὰ χάριτος τῶν φυλακῶν· καὶ ὅμως χθὲς εἴχομεν ἔγγραφον ἐπίσημον, δι’ οὗ ἐβεβαιοῦτο καλῇ τῇ πίστει, ἐξ ἀγνοίας τῶν πραγμάτων, ὅτι οὐδείς ποτε προέβη εἰς ἔγκλημα ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἀπελύθησαν διὰ χάριτος τῶν φυλακῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ σημείωσιν περὶ τούτου. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μὴ βραδύνῃ εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν πληροφοριῶν, ἃς ἐζήτησα, διότι παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ φέρῃ σημείωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἀπολυθέντων διὰ χάριτος, ἐξ οὗ θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἐν ταῖς 50 ἡμέραις πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἀπενεμήθησαν περισσότεραι χάριτες ἢ ἐν τῇ διετίᾳ ὁλοκλήρῳ τῇ πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἵνα μὴ εἴπω καὶ ἐν τῇ δεκαετίᾳ. Τοῦτο δὲ ζητῶ, διότι ἔχω σκοπὸν νὰ φέρω πρότασιν νόμου εἰς τὴν Βουλὴν περὶ κανονισμοῦ τῆς προνομίας ταύτης τοῦ Στέμματος. Ὁ κανονισμὸς οὗτος θέλει σώσει πάντα πολιτευόμενον. Ἐννοῶ λοιπὸν νὰ νομοθετηθῇ ὅτι διαλυομένης τῆς Βουλῆς, ἢ ὁπωσδήποτε ληγούσης τῆς Περιόδου αὐτῆς καὶ διατασσομένων ἐκλογῶν, καὶ ἕνα μῆνα μετὰ τὰς ἐκλογὰς, οὐδεμία βασιλικὴ χάρις νὰ δίδωται.

§55ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν καθ’ ὑποτροπὴν ὑποπεσόντων εἰς ἔγκλημα, προχθὲς κατέθεσα ἔγγραφον ἐπίσημον τοῦ εἰσαγγελέως. Ἐὰν ἐναντίον τοῦ ἐπισήμου ἐκείνου ἐγγράφου ὁ ἔντιμος συνάδελφος, δικηγόρος αὐτὸς ὢν, λαμβάνῃ ἤδη τεμάχιον χάρτου, ἀγνοῶ παρὰ τίνος χειρὸς γραφὲν, καὶ κομίζῃ αὐτὸ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀποδείξῃ ἐνοχὴν συγχαίρω αὐτῷ ἐπὶ τούτῳ. Ἐζήτησεν ὁ κ. συνάδελφος νὰ φέρω πίνακας τῶν κατὰ τὴν διετίαν, τὴν πρὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, δοθεισῶν χαρίτων. Προχθὲς ἀνήγγειλα, ὅτι παρήγγειλα νὰ γείνῃ ἡ ἐργασία αὐτὴ, σήμερον δὲ τὸν πληροφορῶ ὅτι ἐπερατώθη καὶ ἀντιγράφεται, ἀνακοινῶ ὅμως εἰς αὐτὸν εὐχαρίστως ἀπὸ τοῦδε τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι ἀπὸ τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1884 μέχρι τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1886 ἀπενεμήθησαν ἐν ὅλῳ χάριτες εἰς χιλίους ἑκατὸν ἐννέα καταδίκους. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἀσκήσεως τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς εὐκολίας πρὸς ἄσκησιν αὐτοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ζητήματος ἐπιζητοῦσί τινες μετ’ ἐπιμονῆς, προκαλούσης τὴν ἀπορίαν, νὰ ῥίπτωσιν ἀορίστως, ἀμελετήτως καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πραγμάτων πληροφορίας καὶ μορφὰς πρὸς σκοπὸν προκαταλήψεως, δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω πλέον τῶν ὅσων εἶπον. Ὅ,τι εἶπον πρὸς τὴν Βουλὴν κυροῖ τὴν εὐγνώμονα προθυμίαν, μὲ τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθην τὸν ἔλεγχον τοῦτον. Ἐδήλωσα σαφῶς τίνα ἐκ τῶν ἐγγράφων εἶναι εὔκολον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ φέρῃ ἐδῶ· προσεφέρθην δὲ νὰ παραδώσω ἁπάσας τὰ δικογραφίας καὶ ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα πρὸς πάντα συνάδελφον, ὅστις ἤθελεν εὐαρεστηθῆ νὰ προσέλθῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὅπου θὰ εὕρῃ ἐν ἀνέσει ἰδιαίτερον δωμάτιον πρὸς μελέτην χωρὶς κἂν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ δωμάτιον τοῦ ὑπουργοῦ, ἐὰν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μέλλουσι νὰ ἔλθωσιν, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εὐχαριστοῦνται νὰ συναντῶσι τὸν ὑπουργόν. Ὥστε πᾶσαν εὐκολίαν παρέσχον, καὶ ἐὰν δὲν ἔλθωσιν, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν ἔχουσι τὴν διάθεσιν νὰ ἐξετάσωσι τὰ ἔγγραφα. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὑπάρχει διάθεσις νὰ ἐγκαταλειφθῇ τὸ ζήτημα, θέλω ἐγὼ τὸ ἀναδεχθῆ. Λυποῦμαι δὲ ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν γίνεται λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν χαρίτων εἰργάσθη, διότι ἐξηνέχθησαν ὑπόνοιαι περὶ τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Τὴν ἐπιτροπὴν θεωρῶ ἀνωτέραν πάσης ὑπονοίας, κρείττονος δὲ τύχης ἀξίαν καὶ μεγάλης ἐκτιμήσεως καὶ ὑπολήψεως παρὰ τοῦ ἔθνους, ἀποβλέπων εἰς τὰς προσωπικότητας τὰς ἀπαρτιζούσας αὐτήν. Δὲν ἐννοῶ ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς ἔχῃ ἀλλοίαν γνώμην περὶ ἄλλης ἐπιτροπῆς καὶ προγενεστέρου χρόνου· ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀφορμὴν κατ’ οὐδεμιᾶς ἐπιτροπῆς, πολὺ δὲ μᾶλλον δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀφορμὴν νὰ θέτω ὑπὸ ἀμφισβήτησιν τὴν εἰλικρίνειαν καὶ εὐθύτητα καὶ ἀμεροληψίαν τῆς πεφωτισμένης γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ἡ ἐνεστῶσα ἐπιτροπή. Ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ τις μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης καὶ ἐπιτροπῆς προηγουμένης, ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι βεβαίως ὑπὲρ τῆς σημερινῆς, διότι τότε μὲν δὲν μετεῖχέ ποτε αὐτοπροσώπως ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐπειδὴ ἡ ὑγιεία του δὲν τῷ ἐπέτρεπε τοῦτο, καὶ ἀνεπληροῦτο ὑπὸ τοῦ ἀντεισαγγελέως, ἀξιοτιμοτάτου πάντως καὶ τούτου, σήμερον δὲ ὁ εἰσαγγελεὺς αὐτοπροσώπως ἔλαβε μέρος καὶ ἐπὶ τεσσαράκοντα καὶ πλέον νύκτας ἐμελέτησε τὸ μητρῷον τῶν καταδίκων, ὅπερ οὐδέποτε ἄλλοτε εἶχε γίνει, καὶ διότι δὲν περιέχει ἡ σημερινὴ ἐπιτροπὴ μεταξὺ τῶν μελῶν αὑτῆς πρόσωπα διαχειριζόμενα ἀνωτάτην δικαστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ συγχρόνως ἕτοιμα νὰ τεθῶσιν ἐπὶ κεφαλῆς πολιτικῶν διαδηλώσεων, νὰ δηλώσωσιν ἐν ἐφημερίσιν, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς κόμματα, καὶ νὰ ἀποδείξωσι λίαν ταχέως ὅτι ἀπέβλεπον εἰς κομματικὴν ἐπιῤῥοὴν, ἑτοιμαζόμενοι νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς ἐκλογὰς ὡς ὑποψήφιοι κόμματος.

§56ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Κοντόσταυλε, σᾶς παρακαλῶ νὰ εἴπητε ἐὰν ὑπῆρξέ ποτε διαφωνία ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§58ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Βεβαίως οὐδεμία.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν ἔχωμεν μάρτυρας, εὐτυχῶς δυνάμεθα νὰ σᾶς διαψεύδωμεν. Ὅταν δὲν ἔχωμεν μάρτυρας παρόντας, εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ πρὸς ὑμᾶς, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν εἴπωμεν.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαψευσθῶ.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς διαψεύδομεν καὶ ὁ κ. Κοντόσταυλος καὶ ἐγώ.

§62ΡΑΛΛΗΣ. Ἤθελον νὰ μάθω τίς ἤθελε φέρει τὴν εὐθύνην τῶν Διαταγμάτων τῶν χαρίτων: ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἔπαυσα νὰ ἦμαι Ὑπουργὸς, ἢ ὁ διάδοχός μου; ἀλλὰ βεβαίως τὰ Διατάγματα δὲν ἔφερον τὴν ὑπογραφήν του. Θέλω τὰ ἔγγραφα τῶν χαρίτων τοῦ 1887 διὰ νὰ δείξω τὴν διαφορὰν πρὸς τὰς χάριτας τοῦ 1883.

§63ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Τὰ Διατάγματα τὰ ὑπὸ τοῦ κυρίου Ῥάλλη ὑποβεβλημένα εἰς τὸν Βασιλέα ἐπεστράφησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μετὰ τὴν παραίτησιν αὐτοῦ. Ταῦτα ἐξετάσας ἐγὼ εὗρον καλῶς ἔχοντα, δηλ. δεδικαιολογημένα, καὶ παραδεχθεὶς αὐτὰ τὰ ὑπέβαλον ἐκ νέου εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Βασιλέως.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ Διατάγματα εἶχον προετοιμασθῆ πρὸ τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, ὑπεγράφησαν τὴν 12 Ἰουλίου καὶ ἐστάλησαν αὐθωρεὶ εἰς τὸ τυπογραφεῖον πρὸς δημοσίευσιν. Τὴν 18 Ἰουλίου ὅμως ὑπεβλήθη ἡ παραίτησίς μου καὶ ἐγένετο δεκτὴ, τὰ δὲ Διατάγματα ἐπεστράφησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἐπεκαλέσθην τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Εὐβοίας ἐπὶ τούτου, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐβεβαίωσεν ὅτι ὑπῆρξε διαφωνία μεταξὺ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κ. Κοντοσταύλου καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Τοιαύτη διαφωνία δὲν ὑπῆρξεν. Ἤδη ἠθέλησα νὰ διαψεύσω τὸν κ. βουλευτὴν καὶ ἔχων μάρτυρα τὸν ἐπεκαλέσθην εἰς τὰ ἄλλα, ὅπου δὲν ἔχω μάρτυρα, ἀπέχω πάσης συζητήσεως.

§66ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν χαρίτων οὐδεμία ἔλαβε χώραν οὔτε ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, οὔτε ἰδιαιτέρως μετὰ τοῦ κυρίου Τρικούπη, καὶ ἑπομένως οὔτε διαφωνία τις μεταξὺ ἡμῶν περὶ τούτου ὑπάρχει.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§68ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐξακολουθῶ, κύριοι, τὴν ἀνάλυσίν μου ἐπὶ τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ Βασιλικοῦ λόγου καὶ τῆς εἰς αὐτὸν ἀπαντήσεως. Φρονῶ, ὅτι οἱ μὴ κατὰ πρώτην φορὰν εἰσερχόμενοι ἐνταῦθα, ἐὰν ἐρωτήσωσι τὴν συνείδησιν αὐτῶν, ὡς πρὸς τὰς σχέσεις των πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ δώσωσι ψῆφον ἐν πεποιθήσει ὑπὲρ τῆς πρώτης παραγράφου. Ἤθελον ἐρωτήσει αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν εὑρίσκηται εἰς διάφορον θέσιν ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκετο πρίν, ἐὰν τὴν πλειονοψηφίαν ὀφείλῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς ἢ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν ὑπὲρ τὸ δέον ἐκτάκτων περιστάσεων. Ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἐκεῖναι δὲν δύνανται ἑκάστοτε νὰ παρουσιάζωνται καὶ νὰ ἐκμεταλλεύωνται. Καὶ αὐτὸ τὸ μόνιμον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐὰν καὶ καθ’ ὅσον τὸ ἐπιτύχῃ, θὰ τὸ ὀφείλῃ εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς εὐρείας περιφερείας, ἢ εἰς αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς τρόπους, εἰς οὓς ὤφειλον αὐτὸ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν αἱ Κυβερνήσεις; Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Μπουφίδης, προσεπάθησε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν αʹ. παράγραφον καὶ τὴν εἰς αὐτὴν ἀπάντησιν, καὶ διότι ἦτο ἔργον του, καὶ διότι ἦτο εἷς τῶν ἐνθουσιωδῶς ὑποστηριξάντων τὸ ὑποβληθὲν περὶ τῆς εὐρείας περιφερείας νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ἡ ἁπλῆ διεξαγωγὴ μιᾶς καὶ μόνης ἐκλογῆς τὸν ἔπεισεν, ὅτι αἱ θεωρίαι, αἵτινες τὸν παράσυραν νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του, ἦσαν ἁπλαῖ θεωρίαι, μὴ ἔχουσαι σχέσιν πρὸς τὰ πράγματα. Καὶ τὸ ὡμολόγησεν, ὅτε συμπεραίνων εἶπεν: «Ἠθικοποιή«σατε τὸν λαόν· διότι τότε μόνον δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν «ἐκ τῶν ἐκλογῶν τὰ βέλτιστα.» Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ λέγων τοῦτο τί ἄλλο σᾶς ὁμολογεῖ ἢ ὅτι δι’ αὐτῶν τῶν τρόπων οὐδὲν ἐπετύχομεν; Ἀλλ’ ἆρά γε τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα εἶναι τὸ κατάλληλον πρὸς ἠθικοποίησιν τοῦ λαοῦ, οἱ δὲ πολιτευόμενοί εἰσιν οἱ κατάλληλοι διδάσκαλοι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον; Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προστρέξωμεν εἰς ἄλλους μάρτυρας, ἐκτὸς τῶν εὑρισκομένων ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ ἰδίως τῶν κκ. Ὑπουργῶν. Δὲν ἀρκεῖ ἡ ἠθικοποίησις τοῦ λαοῦ· πρέπει νὰ παύσῃ ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν κομμάτων, τῶν πολιτευομένων καὶ πρὸ πάντων τῶν ἐπιδιωκόντων τὴν κατοχὴν τῆς Ἐξουσίας καὶ τὴν διατήρησιν αὐτῆς. Ἀλλὰ τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν σύστημα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν κομμάτων τῶν πολιτευομένων καὶ τῶν ἐπιδιωκόντων τὴν Ἐξουσίαν. Ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὁ Νομάρχης, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον, νὰ μὴ δέχηται τὸν πολίτην εἰς ἀκρόασιν, ἐὰν μὴ συνοδεύηται διὰ συστάσεως φίλου τῇ Κυβερνήσει, ὁ Μοίραρχος, ὅστις κρατεῖ εἰς χεῖράς του τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Τόπου, νὰ μὴ εἰσακούῃ τὸ παράπονον τοῦ πολίτου, ἐὰν μὴ ὑποστηρίζηται ὑπὸ βουλευτοῦ, εἰς τὴν περιφέρειαν τὴν μικρὰν ἢ τὴν μεγάλην πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τὸ κακόν; Ἐὰν, κύριοι, εἰς Κράτη μεγάλα, εἰς Κράτη χρονολογοῦντα πολιτισμὸν αἰώνων, εἰς Κράτη, ἅτινα ἐφαρμόζουσιν εἰς εὐρὺν κύκλον τὸ σύστημα τὸ διέπον καὶ ἡμᾶς, ἀνευρίσκωμεν σχεδὸν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα, δυνάμεθα ἡμεῖς, μικρὸν Κράτος, ἔχον τὰς ἀνάγκας τῆς νεότητος, ν’ ἀξιῶμεν, ὅτι εἶναι εὔκολον ν’ ἀπαλλαγῶμεν ἁμαρτημάτων, ἅτινα παρομαρτοῦσι τῷ συστήματι αὐτῷ; Ἀλλὰ τὸ Ἔθνος ἀπαιτεῖ νὰ κυβερνᾶται διὰ τοῦ καθεστῶτος Πολιτεύματος, καὶ μέχρις οὗ τοιαύτην ἔχει γνώμην ὀφείλομεν ν’ ἀποδεχώμεθα καὶ τὰ ἀκολουθήματα αὐτοῦ. Πρέπει δὲ νὰ ἐργαζώμεθα ἑκάστοτε εἰς τὴν θεραπείαν τῶν κακῶν, ἀλλ’ ἐργασίαν εἰλικρινῆ, ἀποβλέπουσαν εἰς τὴν πραγματικὴν διόρθωσιν αὐτῶν, καὶ νὰ ὦμεν σταθεροὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων ἡμῶν, καὶ οὐχὶ ἡμεῖς αὐτοὶ, οἱ εἰσάγοντες τὰ νομοθετήματα, ἡμεῖς πρῶτοι, ὑπείκοντες κατόπιν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνάγκην, νὰ τὰ παραβαίνωμεν. Μετ’ εὐχαριστήσεως, κύριοι, ἀνέγνων τὴν τετάρτην παράγραφον τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, ἔχουσαν οὕτω: «Αἱ πρὸς «τὸ ἐξωτερικὸν σχέσεις τοῦ Κράτους εἶναι ὁμαλαὶ, ἐπι«τρέπουσαι τὴν προσήλωσιν ἡμῶν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν «τῶν ἐσωτερικῶν τῆς χώρας πραγμάτων.» Ἐπίσης εὐχαρίστως ἀνέγνων καὶ τὰς σχετιζομένας αὐτῇ ἀκολούθους παραγράφους, ἐν αἷς λέγεται, ὅτι «τὰ οἰκονομικὰ «ἰδίως δέονται κανονισμοῦ, παρέχοντος ἀσφαλὲς ἔδαφος «εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας, πρὸς πλήρωσιν τοῦ ἐθνικοῦ «αὐτῆς προορισμοῦ». Εὐχαρίστως, λέγω, ἀνέγνωσα τὰς παραγράφους ταύτης καὶ τὴν εἰς ταύτας ἀπάντησιν· διότι ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου, ὅτι ἐπὶ τέλει ἀπεφασίσαμεν νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχὴν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἐσωτερικῶν τῆς χώρας καὶ ὅτι ἐδιδάχθημεν ἐκ τοῦ παρελθόντος, ὅτι ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν πολιτευόμενοι ὡς πολιτευόμεθα, δὲν θὰ ἔχωμεν ἐφεξῆς καιρὸν νὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτῆς. Καὶ πῶς ἄλλως δύναται νὰ ἐξηγήσῃ τις τὰς παραγράφους ταύτας, ὅταν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκῃ ὁμαλὰς τὰς περιστάσεις καὶ τὴν ἐποχὴν κατάλληλον διὰ τὴν ἐσωτερικὴν μέριμναν, ὅτε ὅλη ἡ Εὐρώπη συνταράσσεται καὶ τὰ μικρότερα Κράτη ἐξοπλίζονται καὶ πάντες φρονοῦσιν, ὅτι ἐπίκειται καταιγὶς καὶ σύγκρουσις εὐρωπαϊκή; Ἐκ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου ἐννοεῖται, πόθεν ὡρμήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ χαράξῃ τοιαύτην πολιτικήν. Ἡ Κυβέρνησις ῥητῶς ἀποφαίνεται, ὅτι, ἐὰν μὴ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ οἰκονομικὰ, καὶ τὴν πίστιν ὁλοσχερῶς θὰ ἀπολέσωμεν, καὶ πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς χώρας δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐνασχοληθῶμεν, καὶ πρὸς ἐπαρκῆ κανονισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν. Καὶ πράγματι, εἰς ὃ σημεῖον ἐφθάσαμεν, δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ προχωρήσωμεν, οἱαιδήποτε δὲ περιστάσεις καὶ ἂν προκύψωσι, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς πλήρη ἀνεπάρκειαν πρὸς πᾶσαν ἐνέργειαν. Ἐντεῦθεν ἰδίως καλεῖται ἡ προσοχὴ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, καὶ ὀρθῶς, διότι εἶναι τὸ πρώτιστον καὶ κύριον ἔργον, πρὸς ὃ ὀφείλομεν νὰ στρέψωμεν ἅπαντες τὴν προσοχὴν καὶ νὰ ἐργασθῶμεν ἅπαντας προθύμως. Καὶ ἀμφότεραι αἱ πτέρυγες ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ τούτου ἐργαζόμεθα, διιστάμεθα ὅμως σπουδαίως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ χρήσιμα εἰς τὴν τοιαύτην ἀνόρθωσιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸ σύστημά του καὶ ἐπιμένει εἰς τοῦτο· εἶναι δὲ τὸ σύστημα τῶν φόρων καὶ τῶν δανείων. Ὁ φόρος, κύριοι, αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν εἶναί τι κακὸν, διότι ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοῦ πολίτου μέρος τῆς προσόδου αὐτοῦ, ὅπερ ἤθελον ἀποτελέσει ἢ κεφάλαιον παραγωγῆς, ἢ δαπανώμενον μέσον πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἐργασίας. Ἀλλ’ ὅτε ὁ φόρος ζητεῖται, ὅπως χρησιμεύσῃ πρὸς ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ὡς π. χ. εἰς ἔργα συγκοινωνίας, εἰς κατασκευὴν λιμένων, εἰς προαγωγὴν τῆς γεωργίας, εἰς ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας κτλ. παύει ὢν τοιοῦτος, καὶ τὰ δάνεια τὰ συνομολογουμένα ἐν εἰρήνῃ δύνανται νὰ ὦσι παραγωγικὰ καὶ κατ’ ἀκολουθίαν εὐεργετικά. Ἀλλ’ ἡμεῖς δυστυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τοιαύτην θέσιν· δὲν ἀπαιτοῦμεν φόρους πρὸς παραγωγικὰς ἐργασίας, ἀλλὰ πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἰς τὸ σύστημα τῶν φόρων καταφεύγουσι συνήθως οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁσάκις εὑρεθῶσιν ἐν ὁμοίαις πρὸς τὰς ἰδικάς μας περιστάσεις. Δὲν ἀποκρούομεν δὲ ἡμεῖς τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι ἀρνούμεθα κατ’ ἀρχὴν τοὺς φόρους· ὄχι, κύριοι. Ἀλλαχοῦ ἔγκειται ἡ διαφωνία μας. Ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν συμφωνοῦμεν εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν, ἐνῷ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συμπράξωμεν πρὸς τοῦτο, διαφωνοῦμεν ὅμως ὡς πρὸς τοὺς προσφορωτέρους εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκομεν. Οἱ πρὸ ἐμοῦ ὁμιλήσαντες πολὺ ὀρθῶς ἐπέστησαν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν παράγραφον τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, ἔνθα γίνεται λόγος περὶ γνώσεως ἐκ μέρους τῶν ἐκλογέων τῶν φορολογικῶν μέτρων, τῶν ὑποβληθησομένων εἰς τὴν Βουλὴν, ὀρθῶς δὲ ἐχαρακτήρισαν τὸ περιεχόμενον τῆς παραγράφου ὡς ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν εἰς τὸ στόμα τοῦ Βασιλέως, ὅπερ δὲν ἔπρεπε νὰ πράξῃ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄρτης σᾶς ἀνέγνω γνώμην τοῦ γνωστοῦ καὶ ἐνδόξου Γκιζὼ, πῶς οὗτος χαρακτηρίζει τὴν τοιαύτην ἐντολήν. Ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰς γνώμας συγγραφέων, ἀλλ’ ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς παραπέμψω εἰς τὸν Δαλλὸζ, Πολιτ. δικ. § 983, καὶ Poudras (§ 565 μέχρι 568) ἔνθα πραγματεύονται εὐρέως τὸ ζήτημα, καταδικάζοντες τὴν ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν, ἔνθα θὰ πληροφορηθῆτε, ὅτι καὶ αὐτῶν τῶν ἐκλογῶν τῶν βουλευτῶν ἐθεωρήθη λόγος ἀκυρώσεως ἡ ἐπιτακτικὴ ἐντολή. Καὶ πῶς ἄλλως δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ ἐναντίον, ἀφοῦ ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ εἶναι ἡ ἄρνησις τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος; Ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Μίλησης, διὰ τῆς διακρινούσης αὐτὸν ῥητορικῆς δεινότητος καὶ εὐφυΐας, προσεπάθησε νὰ καταδείξῃ, ὅτι ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ καὶ ἐν τῇ ἀπαντήσει, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης του ταύτης, ἀποταθεὶς πρὸς τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶπεν: «Ἐὰν ἡμεῖς ἔχωμεν τὴν ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ, σεῖς ἔχετε τοιαύτην νὰ ψηφίσητε κατά.» Ἀλλ’ οὔτε ἡμεῖς τοιαύτην ἔχομεν ἐντολὴν νὰ καταψηφίσωμεν, οὔτε σεῖς νὰ ψηφίσητε ὅ,τι ἂν ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἀμφότεροι ἔχομεν τὴν ἐντολὴν νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, καὶ ἀμφότεροι νὰ παραδεχθῶμεν ὅσα ἤθελον κριθῆ πρόσφορα εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Καὶ πρὸς τοῦτο ἡ συζήτησις καὶ ἡ σκέψις, καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Βαρεῖαι, κατὰ τὸν Βασιλικὸν λόγον, εἰσὶν αἱ χρηματικαὶ θυσίαι, ἀλλὰ καὶ οὐχὶ ὑπέρτεραι τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ὁ συντάξας τὸν Βασιλικὸν λόγον, διὰ τῆς καταχωρίσεως τῆς φράσεως ταύτης, θέτει ὁλόκληρον τὸ ζήτημα, τὸ διαχωρίζον τὰς δύο πτέρυγας. Αἱ ζητούμεναι θυσίαι εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας; Κατὰ γενικὸν κανόνα, ὃν καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πρακτικὴ ἀποδέχονται, δὲν δύναται ἡ φορολογία Κράτους τινὸς νὰ ὑπερβῇ ὡρισμένον ὅριον. Ἐπὶ τούτου δὲν θὰ ἐνδιατρίψω πολὺ, διότι μὲ μεγάλην σαφήνειαν καὶ ἀριθμητικὴν ἀκρίβειαν ἀμφότεροι οἱ προλαλήσαντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἀξιότιμοι βουλευταὶ Ἄρτης καὶ Μεσσηνίας ἐξέθεσαν πρὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἀπέδειξαν, ὅτι εἴμεθα ἤδη ἐν ὑπερβασίᾳ ἐπιστημονικῇ, καὶ πᾶσα ὑπερβασία θὰ φέρῃ εἰς ἀντίθετα ἀποτελέσματα τῶν ἐπιδιωκομένων. Θὰ ἐπικαλεσθῶ μόνον ὅ,τι ἐσχάτως ἀνέγνωσα σχετικὸν παρὰ τοῦ γνωστοῦ καὶ ἐντριβοῦς περὶ τὰ οἰκονομικὰ πράγματα καθηγητοῦ κ. Σούτσου. Ὁ κ. καθηγητής, ὅπως καταδείξῃ τὸ ὅριον, εἰς ὃ ἐφθάσαμεν, καὶ πείσῃ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὸ ὑπερβῶμεν, λαμβάνει τὴν Γαλλίαν τοῦ 1830 ὡς ὑπογραμμὸν, συγκρίνων αὐτὴν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀποδεικνύει, θέτων ὡς βάσιν τὸ εἰσόδημα ἑκάστης Γαλλικῆς οἰκογενείας ὡς ἴσον πρὸς τὸ εἰσόδημα ἑκάστης Ἑλληνικῆς οἰκογενείας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς φορολογεῖται ὡς ἡ σήμερον Γαλλία, ἥτις εἶναι ἓν τῶν μᾶλλον φορολογουμένων, ἀλλὰ σύναμα καὶ εὐπραγούντων ἐθνῶν. Δυστυχῶς ἡμεῖς στατιστικὴν δὲν ἔχομεν, καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν πόσον εἶναι τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα καὶ ἐπὶ σταθερῶν βάσεων ν’ ἀποφανθῶμεν ἂν πράγματι ἡ σχέσις τοῦ πληθυσμοῦ πρὸς τὴν παραγωγὴν ἄγῃ εἰς αὐτὸ τὸ συμπέρασμα. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία τοῦ κ. Σούτσου εἶναι οὐ μόνον ἐπιστημονικὴ, ἀλλὰ στηρίζεται καὶ ἐπὶ γεγονότος ἀναμφισβητήτου. Κατὰ τοῦτο μόνον δύναται νὰ ἦναι ἀνακριβὴς, ἀλλὰ πρὸς βλάβην τοῦ ἀντιθέτου ἰσχυρισμοῦ, ὅτι, ἂν λάβῃ τὶς ὑπ’ ὄψει τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς τότε Γαλλίας, θέλει εὕρει μεγάλην τὴν διαφορὰν, θ’ ἀναγκασθῇ δὲ νὰ ἀφαιρέσῃ πολλὰ ἔτι ἐπὶ τοῖς ἑκατόν. Ἀλλὰ καὶ τὸ μέτρον, ὅπερ τάσσει ἡ ἐπιστήμη, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς φορολογίας, δὲν ἀρκεῖ ὅπως πᾶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δικαιολογήσῃ τὴν φορολογίαν, ἣν ἐπιβάλλει· διότι κυρίως ἡ διάκρισις τῆς φορολογίας στηρίζεται εἰς τὴν πεῖραν, ἣν ὁ ἀνὴρ, ὁ διέπων τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ὀφείλει νὰ ἔχῃ, καὶ εἰς τὴν διορατικότητα αὐτοῦ, δὲν δικαιολογεῖται δὲ φέρων εἰς σύγκρισιν ξένας χώρας· διότι τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς εὐημερίας τοῦ πολίτου, καὶ ὅσον αὕτη ἐξασφαλίζεται καὶ αὐξάνει, τοσοῦτον καὶ τὰ εἰσοδήματα τοῦ ταμείου βαίνουσιν εἰς αὔξησιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ποῦ στηριζόμενοι θέλετε νὰ βαρύνητε τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, ὡς βαρύνονται ὁ Γαλλικὸς καὶ ὁ Ἀγγλικὸς λαός; Παρέχετε αὐτῷ τὴν συγκοινωνίαν, τὴν ἐκπαίδευσιν, τὰ μέσα τῆς ἐργασίας, τὴν ἀσφάλειαν, τὴν δικαιοσύνην, καὶ ἐν γένει πᾶν ὅ,τι παρέχουσι τὰ Κράτη ἐκεῖνα; Ποῖα δὲ ἔσονται τὰ ἀποτελέσματα παρ’ ἡμῖν, ἂν ἐπιβληθῶσι καὶ οἱ νέοι φόροι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἔχομεν προηγούμενον, ὅπερ καὶ εἰς τὸν ἁπλούστερον παρατηρητὴν πρόκειται καταληπτὸν καὶ πεῖθον, ὅτι ὑπερέβημεν ἤδη τὸ ὅριον τῆς δυνατῆς φορολογίας. Ἔχομεν ἤδη τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ 1882, τοῦ 1883, τοῦ 1884. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 ἀπέφερε πλήρη τ’ ἀποτελέσματα, διότι ἐβασίζετο ἐπὶ φορολογίας ἀναλόγου τῶν δυνάμεων τῆς χώρας, αἱ δὲ περιστάσεις ἦσαν εὐνοϊκαί. Ἀλλὰ μετὰ τὸ 1882, μολονότι ἐπεβλήθησαν νέοι φόροι, τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε μηδαμινὸν, καὶ ἐλάχιστον πρὸς τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὑπελογίσθησαν ἐκ τῶν φόρων. Αἱ εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου ἔμειναν σχεδὸν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, καίτοι τῷ 1884 συνεπληρώσαμεν τὴν φορολογίαν, εἰσαγαγόντες τοὺς νέους φόρους καὶ τὰ μονοπώλια, ἅτινα, ὅπου ἂν ἐφηρμόσθησαν, ἀπέδωσαν ἀφθόνους καρποὺς, καὶ τὰ πλεῖστα Κράτη μέγα μέρος τῶν εἰσοδημάτων ὀφείλουσιν εἰς τοιούτους φόρους. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν ὀδυνηρά. Οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ, ὅτι διὰ τοιούτων μέτρων δὲν θὰ ἐπετυγχάνετο ἐπὶ τέλους τὸ ἰσοζύγιον. Ἐγὼ τότε ἐνθουσιωδῶς ἀπεδέχθην τὰ γενόμενα, διότι ἐπίστευσα εἰς τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἀριθμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε εἰργάσθη ἐν πεποιθήσει, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ, στηριζόμενος ἀφ’ ἑνὸς εἰς τοὺς νέους φόρους, ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους ἔλαβε μὲν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν φόρων κατὰ τὴν πρώτην αὐτῶν ἐφαρμογὴν δὲν θὰ δώσωσι τοὺς προσδοκωμένους καρποὺς, ἀλλ’ εἶχε στάδιον ὡς ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων νὰ δαπανήσῃ τοσοῦτον, καθ’ ὅσον αἱ εἰσπράξεις ἐπέτρεπον· διότι εἶχε συμπεριλάβει δαπάνας εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν περὶ τὰ δεκατέσσαρα ἑκατομμύρια, ὧν ἡ ἐκτέλεσις ἐξηρτᾶτο ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐν τούτοις τί συνέβη; Παρουσιάσθη ἔλλειμμα δέκα καὶ ἐννέα ἑκατομμυρίων, μὲ ὅλα τὰ μὴ δαπανηθέντα 12,000,000 περίπου, ἤτοι 31,000,000· διότι ἡ βεβαίωσις καὶ ἡ εἴσπραξις ἔμειναν σχεδὸν μεθ’ ὅλους τοὺς νέους φόρους εἰς τὴν βεβαίωσιν καὶ εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ 1883 καὶ τοῦ 1882. Πῶς ἐξηγεῖται τὸ φαινόμενον τοῦτο; Πῶς δύνασθε νὰ δικαιολογηθῆτε, νὰ ψηφίσητε ὑπὲρ τῶν μέτρων, ἅτινα νῦν σᾶς ὑπεβλήθησαν; Μὴ ὁ ἴδιος δὲν ἐφήρμοσε τοὺς νόμους; Μὴ δὲν ἐπεδίωξε τὰς εἰσπράξεις; Μὴ δὲν προσεπάθησε νὰ ἔχῃ αὐστηρὰν καὶ τιμίαν διαχείρισιν; Ἢ ἄλλαι τότε ἦσαν αἱ περιστάσεις καὶ ἄλλαι σήμερον; Τότε ὁ Τόπος δὲν ἐδυστύχει μὲν, ἀλλ’ ἡ γεωργία καὶ τότε δὲν ἦτο εἰς χείρονα κατάστασιν, ἡ δὲ βιομηχανία ἐδείκνυε σημεῖα ζωῆς. Ἀλλὰ σήμερον εἴμεθα ἐν πλήρει καταπτώσει· ἡ βιομηχανία σχεδὸν κατεστράφη, ἡ γεωργία δὲν προώδευσεν, ἡ ἀσφάλεια περιέστη εἰς ἀκροσφαλεστέραν θέσιν καὶ ἡ κοινωνία πάσχει. Ποῖα λοιπὸν τὰ γεγονότα σήμερον, ἅτινα θὰ σᾶς πείσωσι νὰ ψηφίσητε ὑπὲρ τοῦ ὑποβαλλομένου συστήματος; Ποῖα δ’ ἔσονται τ’ ἀποτελέσματα τῆς ψήφου ὑμῶν, ἐὰν τοιαῦτα ψηφίσητε; ἡ στείρευσις τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἡ ἐλάττωσις τῆς προσόδου καὶ ἡ καταστροφή. Ὑπάρχουσι φόροι, οὓς κατ’ ἐκλογὴν τὰ Κράτη προτιμῶσιν, εὑρισκόμενα ἐν οἰκονομικαῖς δυσχερείαις· διότι ἐξασφαλίζουσι μᾶλλον τὴν εἴσπραξιν, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνωσι πλέον τοῦ παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐπιζητουμένου ἐκ τῶν φορολογουμένων· τοιοῦτοι δὲ εἰσὶν οἱ ἐπὶ τῶν εἰδῶν, ἅτινα δὲν παράγει τὸ Κράτος· διότι τὰ παραγόμενα ἐν τῷ τόπῳ αὐξάνουσι κατ’ ἀξίαν, ἐφ’ ὅσον ἐπιβαρύνεται τὸ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τῆς αὐτῆς φύσεως εἰσαγόμενον ἐμπόρευμα. Δὲν κατηγορῶ ὅθεν τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι ἐπροτίμησε νὰ ἐπιβαρύνῃ τινὰ ἐκ τῶν τοιούτων εἰδῶν, οἷον τὴν ζάχαριν· ἀλλὰ διότι ἐπεβάρυνε τὴν ζάχαριν ἢ τὸν καφέν, εἶναι εἰς θέσιν σήμερον νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι καὶ ἡ εἴσπραξις θὰ παρακολουθήσῃ τοὺς ἀριθμούς;

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὺς ὑπερτέρησαν.

§70ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶναι ὁ κανὼν, ὃν παραδέχεται ἡ ἐπιστήμη καὶ ἀποδεικνύει ἡ πεῖρα, ὅτι εἰς τὰς ἀρχὰς φέρουσιν οἱ φόροι αὔξησιν, ὀλίγον ὅμως κατ’ ὀλίγον ἐλαττοῦνται.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοιοῦτος κανὼν δὲν ὑπάρχει, ἠμπορεῖ σεῖς νὰ ἔχετε αὐτὴν τὴν ἰδέαν.

§72ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ κανὼν αὐτὸς ἀναγράφεται παρὰ τῶν οἰκονομολόγων.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρ’ οὐδενός.

§74ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν θὰ λείψω τοὺς λόγους μου νὰ τοὺς βεβαιώσω καὶ μὲ τοὺς συγγραφεῖς.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν ὑμεῖς δημοσιεύσητε σύγγραμμα, θὰ περιέχηται ἐν μόνῳ αὐτῷ.

§76ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ λόγος δὲ, κ. Πρωθυπουργὲ, εἶναι ὁ ἑξῆς: ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν εἰδῶν κατ’ ἀνάγκην φέρει τὴν ἐλάττωσιν τῆς καταναλώσεως καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ λαθρεμπορίου, ἑπομένως οἱ δύο οὗτοι λόγοι θὰ ἔχωσιν ὡς ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τὴν ἐλάττωσιν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ φορολογουμένου εἴδους καὶ τὴν ἐλάττωσιν κατὰ τὴν φορολογίαν τοῦ εἰσαγομένου καὶ ἑπομένως τὴν ἐλάττωσιν προσόδου.

§77ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον, ἐπὶ τρεῖς ἤδη μῆνας.

§78ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὰς ἀρχὰς συμβαίνει οὕτω· πρῶτον, διότι φθάνουσιν αἱ παραγγελίαι, τὰς ὁποίας ἰσχύοντος τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ νὰ προλάβωσιν ἔκαμον οἱ διάφοροι ἔμποροι· καὶ δεύτερον, διότι δὲν ἀναπτύσσονται ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τὰ αἴτια τῆς ἐλαττώσεως, οὔτε τὸ λαθρεμπόριον ἀναπτύσσεται ἀμέσως, οὔτε ἡ ἐλάττωσις τῆς καταναλώσεως ἐπέρχεται αὐθωρεί. Τὸ λαθρεμπόριον ἀναπτύσσεται βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, διότι ἀπαιτεῖται προδιοργάνωσις ὑπὸ τοῦ λαθρεμπόρου περὶ τοῦ πῶς θὰ τὸ ἐνεργήσῃ, ἤτοι διὰ συνεννοήσεως τῶν τελωνειακῶν Ἀρχῶν, ἢ ἄνευ αὐτῶν. Ἔχει ἀνάγκην συνεννοήσεως, μέσων μεταφορᾶς, ἀποθηκῶν, ὀργάνων πρὸς κατανάλωσιν κτλ. Ταῦτα δὲ ἕως οὗ ὀργανισθῶσιν, ἀπαιτοῦν χρόνον, δι’ ὃ καὶ πάντες παραδέχονται ὅ,τι ὑπεστήριξα. Τότε δὲ μόνον τὸ φαινόμενον τοῦτο δύναται νὰ μὴ καταδειχθῇ, ἐὰν ὑπάρχῃ αὔξουσα οἰκονομικὴ δύναμις εἰς τὴν χώραν, ἥτις ἐν παντὶ Κράτει παρίσταται ὡς φυσικὸν φαινόμενον· διότι ἐξαρτᾶται ἀπὸ τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς εὐζωΐας τῶν κατοίκων. Παρ’ ἡμῖν ὅμως καὶ τὸ φαινόμενον τοῦτο δὲν βεβαιοῦται ἐκ τῶν τελευταίων ἀπολογισμῶν μας, ἀπόδειξις, ὅτι ἡ φορολογία ὑπερβαίνει τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας καὶ ἐμποδίζει τὴν παραγωγήν. Ὅτι δὲ, κύριοι, οἱ βαρεῖς φόροι ὠθοῦσιν εἰς τὸ λαθρεμπόριον, εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ συζητήσῃ τις, εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ ἐνώπιον ὑμῶν, ἐνώπιον καὶ τοῦ τελευταίου πολίτου Ἕλληνος; Ὅσῳ τὸ κέρδος αὐξάνει, τόσῳ μᾶλλον ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐργασίας αὐτῆς γεννᾶται. Ἂν δὲ λάβωμεν τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, τί θὰ ἀπαντήσωμεν περὶ τούτου; Καὶ εἰς ἔθνη προηγούμενα ἐν τῷ πολιτισμῷ, ἔχοντα ὑπαλληλίαν ὠργανωμένην καὶ κατάλληλον εἰς πᾶσαν διαχείρισιν, ἐπιτηροῦσαν αὐστηρῶς, καὶ ἐνεργοῦσαν καταδίωξιν ἀμείλικτον κατὰ τῶν ἀδικούντων, βλέπομεν, ὅτι παντοῦ ὅπου τὸ Κράτος παρέβη τοὺς ὅρους τῆς φορολογίας, ὅπου δι’ αὐτῆς τῆς παραβάσεως παρέσχε κέρδος μέγα, τὸ λαθρεμπόριον ἀνεπτύχθη, καὶ ἀνεπτύχθη πρὸς καταστροφὴν καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν ἀτόμων, ἅτινα τὸ διαπράττουν, διότι ἐπὶ τέλους καὶ αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ διαφύγουν τὴν δικαιοσύνην. Ἐν Κεφαλληνίᾳ μὲ ἐβεβαίωσαν ἔντιμοι καταστηματάρχαι, ὅτι ἀφ’ ὅτου ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν τὸ νέον Δασμολόγιον, ἠλαττώθη ἡ πώλησίς των ὡς πρὸς τὸ τρίτον καὶ πλέον.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί σημαίνουν τὰ ἀτομικὰ, ὅταν ἔχομεν τοὺς γενικοὺς πίνακας τῶν εἰσπράξεων τοὺς ἐπισήμους καὶ τὰ κατατεθειμένα χρήματα ἐν τῷ Δημοσίῳ ταμείῳ;

§80ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο μόνον ἐν ἀρχῇ παρατηρεῖται· ἄλλως τε μετὰ κατάστασιν ἐμπόλεμον, καὶ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου, τοιοῦτον ἀποτέλεσμα ἐλάχιστον δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς ἰσχυρισμούς σας. Πρόσφατα εἶναι τὰ γενόμενα καὶ ἀνακαλυφθέντα, ἐν Πειραιεῖ. Χθὲς ἀκόμη, ἀνεγίνωσκον, ὅτι ἦλθον εἰς σύγκρουσιν ναῦταί τινες μὲ τοὺς τελωνοφύλακας καὶ ἐπυροβολήθησαν, ὅτι στρατὸς στέλλεται εἰς Σπέτσας ἵνα πολεμήσῃ μὲ τὸ λαθρεμπόριον. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὠθοῦν οἱ βαρεῖς φόροι. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους ἡ βεβαίωσις αὐτῶν εἶναι ἀσφαλής, ἀλλ’ ἡ εἴσπραξις δὲν παρακολουθεῖ καὶ τὴν βεβαίωσιν, ὅτε οἱ φορολογούμενοι ἀδυνατοῦν νὰ καταβάλωσι τὸν φόρον· καὶ ἐντεῦθεν τὰ μεγάλα ποσὰ τῶν καθυστερουμένων· καθυστερεῖται, ὡς πληροφοροῦμαι, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν· τί δηλοῖ τοῦτο;

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν ἡ βεβαίωσις ὑπῆρξε βραδεῖα· εἰς τοῦτο πταίει ἡ ὑπηρεσία.

§82ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ τώρα φέρετε νομοσχέδιον δι’ οὗ δίδετε εὐκολίας περὶ τὴν καταβολήν. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἰσπράξῃ ἀμέσως τὰ ποσὰ διὰ τὴν ἀνέχειαν τῶν φορολογουμένων.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη οὕτω κατατέμνεται ἡ ἀπότισις τῶν φόρων.

§84ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εὑρισκόμενοι λοιπὸν, κύριοι εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν θέσιν καὶ μὴ δυνάμενοι κατὰ τὰς ἰδέας τὰς ἰδικάς μας καὶ τὰς πεποιθήσεις μας νὰ κανονίσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα σᾶς ὑποβάλλονται εἰς ψήφισιν, ἤτοι διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων, ἐξ ἀνάγκης πρέπει νὰ σκεφθῶμεν τί πρέπει νὰ πράξωμεν. Καὶ ἂν, κύριοι, ἐπιμείνωμεν εἰς φορολογίαν, ὑπερβαίνουσαν τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ὄχι μόνον θὰ καταστρέψωμεν τὴν χώραν, ὄχι μόνον θὰ ὀπισθοδρομήσωμεν αὐτὴν ἀπὸ τὸ σημεῖον, εἰς ὃ εὑρίσκεται, ἀλλὰ θὰ χάσωμεν καὶ τὴν μόνην εὐκαιρίαν, ἥτις ἴσως σήμερον ἀκόμη μένει διὰ νὰ κανονίσωμεν τὰ οἰκονομικά μας, θὰ ἀπολέσωμεν τὴν μόνην περίστασιν, τὴν ὁποίαν ἂν ἐπωφεληθῶμεν, δυνάμεθα νὰ προλάβωμεν τὴν καταστροφὴν, ἥτις ἐπίκειται· διότι, ἂν παρέλθῃ ὁ χρόνος, ἂν καὶ πάλιν εὕρωμεν ἐνώπιον ἡμῶν τὸ φάσμα τοῦ ἐλλείμματος, δὲν θὰ ἤμεθα εἰς καιρὸν πλέον νὰ σκεφθῶμεν, ὡς σήμερον δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, οὔτε νὰ ἐργασθῶμεν, ὡς σήμερον δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν. Ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἣν σᾶς καλεῖ σήμερον νὰ ἐφαρμόσητε, εἶναι ἀρχὴ, ἣν πράγματι παραδέχονται τὰ Κράτη, ὅταν εὑρίσκωνται εἰς ὁμοίας περιστάσεις, εἶναι ἡ ἀρχὴ, δι’ ἧς κανονίζονται αἱ δαπάναι οὐχὶ μὲ τὰ ἔσοδα, ἀλλὰ τὰ ἔσοδα μὲ τὰς δαπάνας. Ὅταν τὸ Κράτος ἔχῃ ἀνάγκην νὰ δαπανήσῃ, ὀφείλει νὰ ζητήσῃ τὰ μέσα τῆς δαπάνης ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους· ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ, ἥτις στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα, εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν ἀλήθειαν, ἕως ὅτου δὲν ὑπερβαίνει τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, ἡ ἀρχὴ αὕτη ὀφείλει νὰ παραγκωνισθῇ, ὀφείλει νὰ καταδικασθῇ ὡς ἀρχὴ καταστροφῆς, ὅταν ἡ φορολογία ὑπερβαίνῃ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας. Ἑπομένως πρέπει νὰ λάβωμεν ἀντιστρόφως τὸ ἀξίωμα καὶ νὰ κανονίσωμεν τὰς δαπάνας ἡμῶν, κατὰ τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν· ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα πορίζεται τὸ Κράτος, διὰ τῶν ὑπαρχόντων φορολογικῶν τρόπων, καὶ ἀναλόγως αὐτῶν νὰ κανονίσωμεν τὰς δαπάνας. Ἂν δὲ δὲν πράξωμεν τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ἡ καταστροφὴ εἶναι βεβαία, ὄχι ἡ διάσωσις τῆς πίστεως, ὡς ἐν τῷ βασιλικῷ λόγῳ λέγεται καὶ ὡς διὰ τῆς ἀπαντήσεως ἀσπάζεται ἡ πλειονοψηφία. Δυστυχῶς, κύριοι, ἡ οἰκονομικὴ πίστις τῆς Ἑλλάδος, κατ’ ἐμὴν γνώμην, πρὸ πολλοῦ ἀπῆλθεν. Ἡ πίστις ἡ οἰκονομικὴ τῆς Ἑλλάδος ἔλαβε πτῶσιν, καὶ πτῶσιν δεινήν, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Ἡ ἀποτυχία ἐκείνη ἦτο τὸ πρῶτον τραῦμα εἰς τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος· τὸ δάνειον, ὅπερ ἐξεδόθη εἰς τιμὴν σχετικῶς μικρὰν, κατήντησε κατόπιν νὰ δίδηται ὡς ἐνέχυρον εἰς δανειστὰς, καὶ νὰ παραχωρῆται κατόπιν εἰς αὐτοὺς ἀντὶ εὐτελοῦς τιμῆς. Ἡ οἰκονομικὴ πίστις τῆς Ἑλλάδος ἐξέλειψε, κύριοι, ἢ ἂν δὲν ἐξέλειψεν, ὑπέστη καίριον τραῦμα, ὅταν ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ πληρώσωμεν τὰ ὑποσχεθέντα, καὶ ὑπεχρεώθημεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἀναβολήν. Ὡς ἔχει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, δὲν εἶναι ἔναρξις χρεωκοπίας; Ἄλλοτε, εἰς ἐποχὰς παρῳχημένας, ὁσάκις τὰ Κράτη εὑρίσκοντο εἰς δυσχερείας οἰκονομικὰς, ἐπολλαπλασίαζον τὰ ἐν τοῖς ταμείοις των χρήματα διὰ τῆς κιβδηλίας, ἐξ ἑνὸς ταλλήρου π. χ. γνησίου ἔκαμνον τρία ἢ τέσσαρα. Τί ἄλλο πράττομεν ἡμεῖς, σήμερον, κύριοι, ὅταν ἐκδίδωμεν χάρτην, καὶ διὰ τοῦ χάρτου πληρόνωμεν τοὺς δανειστάς μας; Τί ἄλλο πράττει ὁ πτωχεύσας, ὅταν προτείνῃ εἰς τοὺς δανειστάς του τὸ 30%; Ἀλλ’ ὁ πτωχεύσας προτείνει συμβιβασμὸν, καὶ ἀποδέχονται αὐτὸν οἱ δανεισταί του, ἐνῷ αἱ Κυβερνήσεις ἐπιβάλλουσι τὸν τοιοῦτον συμβιβασμὸν καὶ ἀποδίδουσι τὰς ὀφειλάς των κατὰ 25 καὶ 30% ἢ ὀλιγώτερον, ἀναλόγως τῆς πτώσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται τὸ τραπεζογραμμάτιον, καὶ τῆς ὀρέξεως νὰ πολλαπλασιάσωσιν αὐτό. Τί ὑπεσχέθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους; ὑπεσχέθη αὐτοῖς 100 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Σήμερον, τί τοῖς δίδει; μόνον 70, καὶ αὔριον ἴσως 60. Ἂν ἐδανείσθη τὸ Κράτος ἀπὸ πολίτας, πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τί τοῖς ἀποδίδει σήμερον; Τοῖς ἀποδίδει τὸ δάνειον, κατὰ 30 ἢ 40% ἠλαττωμένον. Ποία εἶναι λοιπὸν ἡ κατάστασις ἑνὸς Κράτους, ὅταν περιέλθῃ εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, ὡς πρὸς τὰς συναλλαγάς του; Ἀλλὰ κυρίως ἡ πίστις ἡμῶν ἠφανίσθη, ἀφ’ ὅτου οἱ Προϋπολογισμοί μας ἀποδίδουσι τοιαῦτα κολοσσαῖα ἐλλείμματα, καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι οἱ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος εὑρισκόμενοι ἀπατῶνται διὰ τῶν χαρτίνων Προϋπολογισμῶν, οὓς παρουσιάζομεν, μὴ νομίσητε, ὅτι τὰ κεφάλαια δύνανται νὰ συρθῶσι ποτὲ ἀπὸ τοὺς ἐπαγωγοὺς λόγους, οἵτινες δύνανται νὰ ἀκούωνται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ἡμῶν. Δὲν κατωρθώσαμεν, κύριοι, ν’ ἀποκτήσωμεν τὴν πίστιν τῶν κεφαλαίων ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἐδικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν τοιαύτην, ἤτοι ὅτε ἐξεδώκαμεν τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, ἐποχὴν, καθ’ ἣν εὐημέρει τὸ Κράτος, καὶ οἱ Προϋπολογισμοί του ὑπέσχοντο τὸ ἰσοζύγιον, στηριζόμενον εἰς ἐπιβολὴν φόρων καὶ φόρων γνωστῶν εἰς τὴν Εὐρώπην ὡς ἐξόχων, βεβαίων καὶ ταμιευτικῶν, καὶ θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀναζητήσωμεν τὴν πίστιν νῦν, ὅτε μετὰ τοιαύτην ἐργασίαν κατελήξαμεν εἰς ἐλλείμματα 20 καὶ 30 ἑκατομμυρίων; Ἡ πίστις ἡμῶν θὰ ἀναζήσῃ, ὅταν ἐκθέσωμεν εἰς τοὺς δανειστάς μας εἰλικρινῶς τὴν κατάστασιν, καὶ ὅταν τοῖς εἴπωμεν μετὰ παῤῥησίας, αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις μας, αὐτὸ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, καὶ τοὺς πείσωμεν διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι θὰ ἐπιμείνωμεν εἰλικρινῶς εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ κανονισμοῦ τῶν δαπανῶν μας ἀναλόγως τῶν ἐσόδων μας καὶ οὐχὶ τῶν ἰδιοτροπιῶν μας. Δὲν θὰ δυσαρεστηθῶσι, θὰ μᾶς εὐχαριστήσωσι μάλιστα οἱ ἔχοντες Ἑλληνικὰ χρεώγραφα, διότι ταῦτα θ’ ἀποκτήσωσι βεβαίαν ἀξίαν, ἐνῷ νῦν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν κινδυνεύουσι νὰ χάσωσι πᾶσαν τοιαύτην. Καὶ ἀποτείνομαι, κύριοι, πρὸς ὑμᾶς, διότι πολλοὶ εἶσθε κάτοχοι χρεωγράφων· προτιμᾶτε νὰ ἔχητε ἀμφιβόλους ἀξίας, ἢ ἀξίας, αἵτινες ἐξασφαλίζουσι περιουσίαν εἰς τὰ τέκνα σας καὶ τοὺς καρποὺς αὐτῆς; Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας καὶ φίλος μου κ. Μπουφίδης, τελειόνων τὸν λόγον αὑτοῦ, μᾶς ἐκάλει εἰς ὁμόνοιαν. Ναί, λέγω καὶ ἐγὼ, ἂς ἐπέλθῃ ὁμόνοια. Ἀλλὰ τίνι τρόπῳ θὰ ἐπέλθῃ, ἐνῷ μᾶς προτάσσετε τὴν ἐπιτακτικὴν ἐντολήν; Ὁμόνοια ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον εἶναι ἡ σύμπραξις, ἐπὶ τῇ ὑποχρεώσει οὐχὶ νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ νὰ ψηφίσωμεν πᾶν ὅ,τι ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη σύμπραξις, ἀφοῦ τόσον ἀντίθετοι ἰδέαι μᾶς χωρίζουσιν, ὄχι βεβαίως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν, διότι πάντες ἐπιθυμοῦμεν ταύτην, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ μέσα καὶ τὸν τρόπον τῆς διαῤῥυθμίσεως. Ἡ ἐν ὁμονοίᾳ ἐργασία ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας πρέπει νὰ ἐπιτευχθῇ πρὸ πάντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Τόπου. Καὶ σκεφθῆτε, κύριοι, διότι πρόκειται περὶ καταστροφῆς τῆς χώρας· καὶ δὲν ἀποδίδω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τοιαύτην πρόθεσιν, ἀλλὰ παρασύρεται ἐκ τῆς αἰσιοδόξου ἰδέας, ὅτι κυβερνᾷ λαὸν, ὅστις δύναται νὰ συνεισφέρῃ πάντοτε ἀγογγύστως ὅ,τι ἡ Ἀγγλία ἢ ἡ Γαλλία, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἰδέας παρασυρόμενος θὰ συμπαρασύρῃ τὸ Ἔθνος εἰς καταστροφὴν, τῆς ὁποίας ἡ πρόληψις θὰ ἦναι πολὺ ἀργὰ, ὅταν ἐπέλθῃ. Ἀπόῤῥοια τῆς τοιαύτης ἰδέας εἶναι ἡ ἕκτη παράγραφος· «Πολλὰς ἔχω τὰς μαρτυρίας, ὅτι ὁ λαὸς ἑτοίμως στέργει ὅ,τι «ἀπαιτοῦσιν ἡ τιμὴ καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, μόνον ὅριον «τιθέμενος εἰς τὰς θυσίας τὸ ἀναπόδραστον τῆς ἀνάγκης αὐτῶν» κτλ. Πράγματι, κύριοι, ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος οὐδέποτε ἠρνήθη οὔτε χρηματικὰς θυσίας, οὔτε τὴν θυσίαν τοῦ αἵματος· καὶ σήμερον ἀκόμη, εἶμαι βέβαιος, ἐὰν κληθῇ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ προσφέρῃ τὸ αἷμά του, θὰ τὸ προσφέρῃ ὅπως πάντοτε τὸ προσέφερεν· ἀλλὰ ζητεῖτε νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε τὸν ἄρτον ἀπὸ τοὺς ὀδόντας τῶν τέκνων του· αὐτὸ δὲν θὰ τὸ ὑποφέρῃ, καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσῃ· «τὸ αἷμά μου, τὸ ὁποῖον προσφέρω προθύμως ὑπὲρ τῆς πατρίδος, τοῦτο καὶ σᾶς ἀντιτάσσω, ὅτε προσπαθεῖτε νὰ ἀφαιρέσητε τὸν ἄρτον ἀπὸ τὰ τέκνα μου.» Καὶ σήμερον ἐκεῖ βαδίζετε διὰ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεσθε νὰ ψηφίσητε. Μίαν εὐχὴν ἔχω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· δὲν λέγω παραίνεσιν, ὡς ἔπραξεν ὁ Τουργκὼ πρὸς τὸν Λουδοβῖκον ΙΣΤʹ, διότι ἐὰν ἐκεῖνος ἐτόλμησε νὰ παραινέσῃ τὸν ἡγεμόνα, ἐγὼ ὑποχρεοῦμαι νὰ περιορισθῶ εἰς τὴν εὐχήν. Εὔχομαι λοιπὸν νὰ χαράξῃ εἰς τὴν μνήμην του τὰς γραμμὰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὁ Τουργκὼ ἔγραψεν εἰς τὸν Ἡγεμόνα του, καθ’ ἣν ἐποχὴν οὗτος, ἔχων ἀνάγκην χρημάτων, τῷ ἐπέβαλλε ν’ αὐξήσῃ τοὺς φόρους ἵνα εἰσπράξῃ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα. «Ὄχι αὔξη«σις φόρων, ὄχι δάνεια», ἀπήντησεν ὁ Τουργκώ· «ἐὰν ἐξα«κολουθήσῃς, Μεγαλειότατε, νὰ αὐξάνῃς τοὺς φόρους καὶ «νὰ συνομολογῇς δάνεια, ἡ καταστροφὴ θὰ ᾖναι πλήρης· «περιορίσατε τὰς δαπάνας εἰς σημεῖον ἔλαττον τῆς προσόδου «τοῦ Κράτους. Ἄνευ τούτου, ἡ πρώτη βολὴ τηλεβόλου «εἶναι ἡ κήρυξις τῆς χρεωκοπίας. Δόσατέ μοι ἀκρόασιν, «ἀκούσατε τὴν συμβουλήν μου.» Καὶ ὁ ἡγεμὼν ἤκουσε τὴν συμβουλήν του, καὶ ἐσώθη τότε οἰκονομικῶς ἡ Γαλλία.

§85ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἔχῃ ἄλλος τὸν λόγον, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου, προκειμένου νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἢ τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Ἐδόθη ἀφορμὴ εἰς μακρὰς συζητήσεις ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ Βασιλικὸς λόγος, καὶ ζητημάτων τοιούτων, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλην ἐποχὴν καὶ ὑπὸ ἄλλον τύπον ἠδύναντο νὰ συζητηθῶσι, μολαταῦτα ἡ συζήτησις ἐγένετο καὶ ἡ γνώμη εἶναι ἐσχηματισμένη. Ἡ ἀπάντησις περιέχει ἐν συνόλῳ ὅλα τὰ ζητήματα καὶ ἐν συνόλῳ θὰ ψηφισθῇ. Ἐὰν ἡ γνώμη ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου εἶναι διάφορος, εἰς τοιαύτην περίστασιν τί γίνεται, κύριε Πρόεδρε; Τούτου ἕνεκεν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ σχέδιον τῆς πλειονοψηφίας, ἀναγκάζομαι νὰ τὸ καταψηφίσω, διότι διαφωνῶ ὡς πρὸς τὰς περὶ διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἐκτιθεμένας ἰδέας καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐπιβλητικὴν ἐντολήν· καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ σχέδιον τῆς μειονοψηφίας θά ἀρνηθῶ ψῆφον, διότι περιέχει περικοπὰς, πρὸς τὰς ὁποίας διαφωνῶ καὶ αἵτινες ἠδύναντο νά παραλειφθῶσιν.

§86ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐπιθυμῶν νὰ τηρήσω τὴν γνώμην μου ἀκεραίαν ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ ζητήματος θὰ ἀρνηθῶ ψῆφον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἔχοντος ἑτέρου τὸν λόγον, κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§88ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Μεγαλειότατε! Μετὰ μεγάλης χαρᾶς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους εἶδον Ὑμᾶς ἐν μέσῳ αὐτῶν, διότι διαρκὴς καὶ ἀναλλοίωτος διατηρεῖται ἡ πρὸς τὴν Βασιλείαν ἀγάπη καὶ πεποίθησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ συμπλήρωσις τῆς ἡλικίας τοῦ διαδόχου τοῦ Στέμματος, ἣν τὸ Σύνταγμα ὁρίζει πρὸς ἐνάσκησιν τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας, εἶναι γεγονὸς μεγίστης ἐθνικῆς ἐννοίας, καὶ εὔλογον παρέσχεν ἀφορμὴν πρὸς ἐκδήλωσιν τῶν ὑπὲρ τῆς δυναστείας αἰσθημάτων τοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ὁ τοιοῦτος χαρακτὴρ αὐτοῦ ἀπέκλειε πάντα ἄλλον σκοπὸν, ὑποβιβάζοντα τὴν ἐθνικὴν αὐτοῦ σημασίαν. Τὸ σύστημα τῶν κατὰ τοὺς νομοὺς ἐκλογῶν τῶν βουλευτῶν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ συνᾷδον πρὸς τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ θεμελιώδους νόμου. Ἡ δὲ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἀπέδειξε καὶ τὸ πρακτικῶς πλημμελὲς αὐτοῦ, πλείστην ἐπενεγκοῦσα σύγχυσιν, καὶ παρακωλύσασα πᾶσαν μεταξὺ τῶν ἐκλογέων ἐπικοινωνίαν πρὸς μόρφωσιν κοινῆς πεποιθήσεως καὶ ἀποφάσεως. Ἀλλ’ ἡ ἐπὶ τὴν συνείδησιν τοῦ ἐκλογέως λαοῦ ἐπίδρασις τῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ νοθείαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ διασαλεύει τὸν θεμέλιον λίθον τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Διὰ τοῦτο μετὰ λύπης εἴδομεν τὰ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς γενόμενα, καὶ τὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος ἐμπεπιστευμένην ἐξουσίαν τοῦ Κράτους ἀναμιχθεῖσαν κατὰ τὸν ἐκλογικὸν ἀνταγωνισμόν. Εὐχαρίστως ἔμαθον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους τὴν ἄρσιν τῶν διὰ τῆς παραγνωρίσεως τῶν διεθνῶν νομίμων προκυψασῶν περὶ τὰς ἐξωτερικὰς ἡμῶν σχέσεις ἀνωμαλιῶν. Εὐτυχῶς, κατὰ τὰς γενομένας τότε ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς τοῦ βασιλείου γραμμῆς στρατιωτικὰς πράξεις, ὁ στρατὸς τῆς πατρίδος συνετέλεσε τὰ μάλιστα εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν ἀνωμαλιῶν ἐκείνων. Ἡ ταχίστη διαῤῥύθμισις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐπιβάλλεται ἀληθῶς ὑπὸ τῆς τιμῆς καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, ὅπερ προθύμως ὑποβληθήσεται πρὸς τοῦτο εἰς πᾶσαν δυνατὴν θυσίαν. Ἀλλ’ ἡ ὑπὲρ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας ἐπιβολὴ τῶν θυσιῶν θέλει συντελέσει οὐχὶ πρὸς ἐπίτευξιν, ἀλλὰ πρὸς πλήρη ἀποτυχίαν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους θέλουσι μελετήσει ἐμβριθῶς καὶ ἐπισταμένως τὰ ὑποβληθησόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρα, καὶ ἀποφασίσει πᾶν ὅ,τι συνᾴδει πρὸς τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς χώρας. Δέονται δὲ τοῦ Ὑψίστου, ἵνα σκέπῃ τὴν Βασιλείαν ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σχέδιον τῆς μειονοψηφίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§90ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Βασιλεῦ! Ἀσμένως οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, τῇ ἀνεπηρεάστῳ ψήφῳ αὐτοῦ καταρτίζοντες νέαν βουλευτικὴν περίοδον, ἀτενίζουσι πρὸς τὰς ἐλπίδας Σοῦ, ἀπεκδεχομένου παρ’ αὐτῶν τὰ βέλτιστα τῇ πατρίδι. Ἡ πανδήμως ἐκφρασθεῖσα εὐγνωμοσύνη Σου, διὰ τὰ πρὸς τὸν θρόνον καὶ τὸν Βασιλικὸν οἶκον αἰσθήματα τοῦ ἔθνους, τόσον εἰλικρινῶς διατρανωθέντα ἐπὶ τῇ ἐνηλικιώσει τοῦ Διαδόχου τοῦ Στέμματος, συγκινεῖ βαθέως τὰς καρδίας τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, καὶ προκαλεῖ τὴν δικαίαν ἐκτίμησιν τῆς ὁμολογίας Σου περὶ τῶν ὑποχρεώσεων, ὧν τὸ βάρος ἀναδέχεσαι ἀπαραμείωτον. Ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εὐχαρίστως ἤκουσεν, ὅτι αἱ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν σχέσεις τοῦ Κράτους εἰσὶν ὁμαλαί· κύριον δὲ μέλημα αὐτῆς ἔσται ἡ προσήλωσις εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἐσωτερικῶν τῆς χώρας δι’ ἀρτίου ἰδίως κανονισμοῦ τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς, παρέχοντος ἀσφαλὲς ἔδαφος εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας πρὸς πλήρωσιν τοῦ ἐθνικοῦ ταύτης προορισμοῦ. Ἀληθῶς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἑτοίμως στέργει ὅ,τι ἀπαιτοῦσιν ἡ τιμὴ καὶ τὰ ἐθνικὰ τῆς χώρας συμφέροντα. Πολλὰς δὲ παρασχὼν ἄχρι τοῦδε τὰς ἀποδείξεις περὶ τούτου, μετ’ ἐνδιαφέροντος θέλει παρακολουθήσει τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ, ἐπιζητούντων τὴν ἐμπέδωσιν τῆς δημοσίας πίστεως διὰ μέτρων δυναμένων νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν πραγματοποίησιν ἔν τε τῇ νομοθεσίᾳ καὶ ἐν τῇ ἐκτελέσει πάσης ἐφικτῆς οἰκονομίας. Ἡ διαῤῥύθμισις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας οὕτως, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζηται ἡ ἀνελλιπὴς ἀπότισις πάσης δημοσίας ὀφειλῆς, ἐστὶν ἡ βάσις πάσης ἐνεργείας πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας, καθιστᾷ δὲ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐφικτὴν καὶ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἀνακοπείσης ὑπὸ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων μερίμνης περὶ τ’ ἀφορῶντα τὴν συγκοινωνίαν, καὶ διευκολύνει τὸν ἐπαρκῆ κανονισμὸν τῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, συνειδότες ὅτι πολλὰ τῶν προταθησομένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρων ὑπῆρχον γνωστὰ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτε ἐψήφιζον περὶ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν, ὡς ὑποβληθέντα ἢ ἀναγγελθέντα εἰς τὴν Βουλὴν τῆς παρελθούσης Περιόδου, ἐκτιμῶσι δεόντως τὴν τοῦ λαοῦ ψῆφον, καὶ καλούμενοι ν’ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τῶν ὑποβληθησομένων νομοθετημάτων, θέλουσι καταδείξει διὰ τῆς ψήφου αὐτῶν ὅτι ἐννοοῦσι νὰ τηρηθῇ ἀλώβητος ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος ὡς πρὸς τὰς χρηματικὰς αὐτῆς ὑποχρεώσεις, νὰ λειανθῇ ἡ ὁδὸς πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀνάπτυξιν ἐν τοῖς διαφόροις κλάδοις αὐτῆς καὶ νὰ περιφρουρηθῇ ἰδίως τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν γόητρον, ἐφ’ οὗ ὁ Ἑλληνισμὸς στηρίζει λίαν δικαίως τὰς τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος αὐτοῦ ἐλπίδας. Ὁ Ὕψιστος σκέποι Σε, Βασιλεῦ, μετὰ τοῦ Βασιλικοῦ οἴκου.

§91ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σχέδιον τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Καλογεροπούλου καὶ Κανάρη).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ὑπάρχει μὴ ψηφοφορήσας. Ἄρχεται ἡ διαλογή. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127· ἐκ τούτων 88 εἶπον Ναὶ, 38 εἶπον Ὄχι καὶ 1 ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν τὸ σχέδιον τῆς πλειονοψηφίας διὰ ψήφων 88 κατὰ 38. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων τοῦ 1885 καὶ 1886· θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ, καὶ τὴν Δευτέραν θὰ τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὡς ἐπίσης θὰ τεθῇ καὶ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς. (Ὅρα Παράρτημα). Ἤδη θὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐπίδοσιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. (Ἐνεργεῖται ἡ κλήρωσις ὑπὸ τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Πετροπούλου καὶ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολέκτου τοῦ κ. Θ. Κανάρη καὶ κληροῦνται οἱ κ. κ. Μπατσᾶς, Κοκέβης, Καμπάνης, Παπανικολάου, Γουδῆς, Βασιλάκης, Μπούμπουρας, Ἰατρίδης, Σταμούλης καὶ Παπαλέξης.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 καὶ 15′ μ. μ.