1883.12.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

τῆς 8 Δεκεμβρίου 1883

(Πέμπτη)

Ὥρα 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Παρασκευᾶ Γιασεμίδη, ζητοῦντος διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας του νὰ συστηθῇ ἡ αἴτησίς του εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα τῷ χορηγηθῇ μηνιαῖον βοήθημα. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Θ. Δηλιγιάννης δι’ ἐπερώτησιν.

§2Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ 21 ἡμερῶν ἔλαβον ἀφορμὴν ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπε κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰσῆγε τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, δηλοῦντα τὰ κατὰ τοὺς μῆνας Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον εἰσπραχθέντα ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1882. Πρὸς τούτοις ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ πίνακα τῶν μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως τοῦ 1880 εἰσπραχθέντων ἐσόδων ἀπὸ τῆς 1 9βρίου 1881 μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου τοῦ 1882, καὶ ὡσαύτως πίνακα τῶν μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως τοῦ 1881 ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου 1882 μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου τοῦ 1883 εἰσπραχθέντων ἐσόδων. Ἐζήτησα ἐπίσης παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φροντίσῃ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν οἱ λογαριασμοὶ τῆς χρηματικῆς ληψοδοσίας τοῦ 1882. Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ρητῶς ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ ὑποβάλλωνται ἐντὸς τῶν πρώτων 3 μηνῶν ἑκάστου ἔτους οἱ λογαριασμοὶ τῆς Χρηματικῆς ληψοδοσίας τοῦ προηγουμένου ἔτους. Ἐζήτησα προσέτι νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐξελεγξάσης τὸ δάνειον τῶν 120,000,000. Πληροφοροῦμαι δὲ ὅτι ἡ εἰρημένη Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε δύω ἐκθέσεις, μίαν μὲν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τῆς πρὸς πραγματοποίησιν τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας παρεχώρει εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν δὲ δευτέραν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἤκουσα ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι εὑρέθησαν χρήματα ὑπάρχοντα που τοποθετημένα, ἀνήκοντα εἰς τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, περὶ αὐτῶν δὲ διαλαμβάνει ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐξελεγξάσης τὴν διαχείρισιν ταύτην, διὰ τοῦτο ἡ ἔκθεσις αὕτη μοὶ φαίνεται ἀναγκαία διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Ἐζήτησα προσέτι καὶ ἄλλον πίνακα τῶν πραγματοποιηθέντων ἐξόδων κατὰ τὸ 1882 κατ’ ἄρθρον, καὶ κεφάλαιον τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ ἑκάστου Ὑπουργείου. Καὶ τὸν τελευταῖον τοῦτον πίνακα ἐζήτησα μάλιστα πρὸ ἑνὸς μηνός, δηλαδὴ κατὰ τὴν 9 Νοεμβρίου. Πληροφοροῦμαι εὐχαρίστως, ὅτι σήμερον πιθανὸν θέλει ὑποβληθῆ ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι μεταξὺ τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, ὑπάρχει καὶ ὁ ὅρος τῆς 30ημέρου προθεσμίας, συνάγομεν ὅτι ταχέως θέλει ἔλθει ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, μοὶ εἶναι λίαν ἀναγκαῖαι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Καὶ δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι δύσκολον αἱ πληροφορίαι αὗται νὰ ἐκτεθῶσιν ἐν πίνακι, ἀφοῦ 25 παρῆλθον ἡμέραι διὰ τὰς μὲν, μὴν δὲ ὅλος διὰ τὰς ἄλλας. Ἄλλως τε διὰ τὴν κατάθεσιν τῆς ἐκθέσεως περὶ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων οὐδεμία ἀπαιτεῖται ἐργασία, ἵνα κατατεθῇ.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατετέθη καὶ αὕτη ἡ ἔκθεσις καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ὡς καὶ ἐφέτος μᾶς εἶπεν ὁ κ. Εἰσηγητὴς κατετέθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§4Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ, ὅταν ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν τῶν ἐκθέσεων, εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀναγνώσω αὐτάς. Ἰδίως δ’ ἐπεθύμουν νὰ ὑποβληθῇ ὁ πίναξ τῶν ἐξόδων κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον τῶν Προϋπολογισμῶν ἑκάστου Ὑπουργείου, ὅστις ἐζητήθη καὶ ὅστις δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ὑποβληθῇ.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ πίναξ ἐκεῖνος εἶχε ζητηθῆ παρ’ ὑμῶν μέχρι τῆς 30 Αὐγούστου, ἀλλ’ ἡμεῖς ἠθελήσαμεν καὶ τὸν ἑτοιμάζομεν μέχρι τῆς 31 8βρίου, διότι εἶναι πολὺ πληρέστερος οὕτω παρουσιαζόμενος. Εἶναι δὲ πολὺ εὔκολον καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ κατατεθῇ.

§6Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρετήρησα μάλιστα, ὅτι ἐνῷ πρότερον κατεχωρίζοντο ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως κατὰ μῆνα, ἤδη δὲν καταχωρίζονται.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ λόγος τῆς μὴ τακτικῆς καταχωρίσεως εἶναι ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς παρεμποδίζουν τὰς ἐργασίας τοῦ τύπου.

§8Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῶσι πάντα ταῦτα.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένα;

§10Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι εἰς τὰ πρακτικά.

§11Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἕνεκα ἀσθενείας δὲν ἤμην ἐνταῦθα ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν πίνακα περὶ τῶν καθ’ ὅλων τὸ Κράτος προταθέντων καὶ διορισθέντων δημοτικῶν ἀστυνόμων καὶ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν νέων Δημοτικῶν Ἀρχῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δοὺς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, ἔκαμε λόγον εἰδικὸν περὶ τῆς ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς Παμίσου, καὶ πρὸς τοῦτο παρουσίασεν ἔγγραφον τοῦ Νομάρχου Μεσσήνης, διὰ τοῦ ὁποίου κατακρίνει τοὺς προταθέντας, καὶ ἐπειδὴ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν, ὑποβληθεῖσαν εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εὗρον, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀναφορὰν τοῦ Νομάρχου, συγχρόνως δὲ νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἐνήργησεν ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως.

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν ἔχω ἐδῶ καὶ ἀμέσως σᾶς τὴν δίδω. Ἀφοῦ τὴν ἄφησα εἰς τὸ γραφεῖον χθὲς τὸ βράδυ, σήμερον τὴν ἔλαβον.

§13ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προσδιορισθῇ λοιπὸν μία ἡμέρα.

§14ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν.

§15ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον.

§16Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον λοιπὸν, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ματαιοῦται τὸ δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως ματαιώνει ὅλα τἆλλα.

§18Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις εἶναι ἡ ἐξέλεγξις τῶν πολιτικῶν πράξεων· λοιπὸν ὅταν μᾶς ὑποβάλλεται εἰς πᾶσαν περίστασιν ἓν Νομοσχέδιον νὰ συζητήσωμεν ἢ ἄλλο τι, τότε καταστρέφεται τὸ δικαίωμα τῆς ἐξελέγξεως. Καὶ ἠξεύρετε ὅτι ὅλα τὰ ἄλλα δὲν εἶναι παρὰ τυπικὰ, καὶ μάλιστα ὅπως τὰ κατηντήσατε σεῖς· διότι ἐνταῦθα δὲν κάμομεν ἄλλο τίποτε παρὰ νὰ ἀποφασίζωμεν ἀσυζητητὶ, καὶ μετὰ πέντε ἡμέρας νὰ ἐρχώμεθα νὰ ζητῶμεν τὴν μεταβολὴν τῶν Νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπεψηφίσαμεν, καὶ σᾶς φέρω τοὺς Νόμους τοὺς ὁποίους ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ καὶ τοὺς ὁποίους ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἐτροποποιήσατε.

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ ἡ ἀναφορὰ, κύριε Ἀντωνόπουλε.

§20Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν αὔριον ἀρχίζει ἡ συζήτησις.

§21ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καταθέτω τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας ἐπὶ τοῦ δανείου. (Ὅρα Παράρτημα).

§22ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι χθὲς ἧτον ἡ τελευταία ἡμέρα· μετὰ τὸ πέρας τῆς συνεδριάσεως ἀπεφασίσθη νὰ συνταχθῇ ἡ ἔκθεσις καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, προσκαλουμένων τῶν μελῶν ὑπὸ τοῦ Προέδρου. Τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας τὴν ἔχω ἑτοίμην καὶ ἤθελον ὑποβάλει αὐτὴν, ἐὰν ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν μὲ ἐδέσμευε· διότι ἀπορῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰ μέλη. Αὐτὸς λοιπὸν εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ὑποβάλλεται καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας.

§23ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐσπεύσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας, διότι ὡς ἐγνώσθη καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἀδύνατον νὰ συμφωνῇ πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν ἧτον Ἐπιτροπῇ, ἡ μειονοψηφία ήσῃ. Ἡμεῖς εἴμεθα κατ’ ἀρχὴν ἐναντίοι τοῦ δανείου, θεωροῦμεν αὐτὸ καταστρεπτικοὺς περιέχον ὅρους· ὥστε ἡ ἀνάγνωσις τῆς ἐκθέσεώς μας εἰς τὰ μέλη τῆς Συμπολιτεύσεως οὐδὲν θὰ ἐπέφερε. Μάλιστα πάντες εἶπον: κύριε Ζυγομαλᾶ, θὰ γείνῃ χωριστὴ ἔκθεσις, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ πείσῃ τὸν ἄλλον. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἡμεῖς ἐσπεύσαμεν, διότι δὲν θέλομεν ν’ ἀποδοθῇ εἰς βάρος ἡμῶν ἡ βραδύτης αὕτη.

§24ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τηλεγράφημα ὀκτὼ μελῶν τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου Τριπόλεως ἀπευθυνθὲν πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνακοινοῦται τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ ἀνακοινώσῃ τὰ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ καὶ ἓν ἄλλο τηλεγράφημα μακρύτερον καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι σκοτεινὸν, καὶ ἐζήτησα ἀμέσως πληροφορίας.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τῆς χήρας τοῦ Χοδάλου, ζητούσης νὰ δοθῇ εἰς αὐτὴν βοήθημα καὶ νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κύριος Φωτήλας θέλει ἐξακολουθήσει τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν του.

§27ΦΩΤΗΛΑΣ. Διέκοψα, κύριοι βουλευταὶ, χθὲς τὴν ὁμιλίαν μου ἐν τῷ ζητήματι τῆς Κωπαΐδος, ἐν ζητήματι πρὸς ὃ, ὡς φαίνεται, ἡ Ἀντιπολίτευσις συνέδεσε τὴν τύχην της, καθόσον τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος συνέδεσε μετὰ τῆς Πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀξιοῖ νὰ φέρῃ ἡ Βουλὴ ψῆφον δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τὴν σφαῖραν ὁλοσχερῶς τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου. Εἶπον χθὲς, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἡ ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος συνεστήθη ἐν Γαλλίᾳ· καὶ ὡς συστάσης ἐν Γαλλίᾳ τῆς ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶχε δικαίωμα ὡς ἐκ τῶν ὑπαρχόντων νόμων νὰ ἐξετάσῃ κατ’ οὐσίαν τὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς· μόνον ἓν δικαίωμα εἶχε νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἡ ἑταιρία αὕτη συνέστη νομίμως, τουτέστι κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας. Εὐτυχῶς διὰ τὴν Συμπολίτευσιν, εὐτυχῶς διὰ τοὺς βουλευτὰς τοὺς ἐμπιστευομένους τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Τρικούπη, ὅτε τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας ὑπεγράφετο ἐν Παρισίοις καὶ κατηρτίζετο αὕτη ἐν Γαλλίᾳ, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἔπιπτε καὶ ἄλλη Κυβέρνησις, ἡ τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, ἀνελάμβανε τὰ ἡνία τοῦ Κράτους. Τὸ κῦρος λοιπὸν τῆς νομίμου ὑπάρξεως τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας ἀνεγνώριζον ἕτεροι Ὑπουργοὶ, οἱ κκ. Σωτηρόπουλος καὶ Παπαμιχαλόπουλος, διατελῶν ἤδη μέλος τῆς Συμπολιτεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω, ἧς μέλος ἀπετέλει ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἀνεγνώρισε τὴν νόμιμον ὕπαρξιν τῆς Γαλλικῆς ἐκείνης ἑταιρίας. Ἦλθον εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, καὶ δὲν πιστεύω ν’ ἀρνῆται ὁ κ. Σωτηρόπουλος τοῦτο· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, κύριοι, ὡς εἶπον καὶ χθὲς, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν μετὰ τῆς Γαλλικῆς ἐκείνης ἑταιρίας, δι’ ἧς ἐτροποποιοῦντο αἱ διατάξεις τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως τῆς συνομολογηθείτης μετὰ τοῦ Μομφεριέρου, ἣν ἐπεκύρωσεν ὁ νόμος τοῦ 1869, καθ’ ὅσον παρεχωροῦντο εἰς τὴν Γαλλικὴν ἑταιρίαν αἱ λίμναι Παραλίμνη καὶ Λίκερη, ὅπως διοχευτευθῶσι τὰ ὕδατα εἰς τὰς λίμνας αὐτὰς καὶ ἐκεῖθεν ἀρδευθῇ τὸ Βοιώτιον πεδίον καὶ τὰ ὕδατα κατόπιν μεταφερθῶσιν εἰς τὴν Ἀττικήν. Ἡ σύμβασις ἐκείνη ὑπεγράφη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Βούρου, ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ δὲν ἐπεψηφίσθη παρ’ αὐτῆς, πεσόντος τοῦ Ὑπουργείου Κουμουνδούρου. Τὴν σύμβασιν ἐκείνην τροποποιηθεῖσαν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, καθόσον ἀφηροῦντο ἀπὸ τῆς ἑταιρίας 15,000 στρέμματα γῆς εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπεψηφίσθη παρ’ αὐτῆς, καὶ ὁλόκληρος ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἀνεγνώρισε τὴν νόμιμον ὕπαρξιν καὶ τὸ κῦρος τῆς Γαλλικῆς ἐκείνης ἑταιρίας. Ἠπόρησα, ὡς εἶπον ὑμῖν χθές, κύριοι βουλευταί, πῶς μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διαπρεπῆ, ὡς οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Κωνσταντόπουλος καὶ Μίλησης, ἠμφισβήτησαν τὴν νόμιμον ὕπαρξιν τῆς Γαλλικῆς ἐκείνης ἑταιρίας, ἀφοῦ καὶ αὐτοὶ παρῆσαν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὁ κ. Κωνσταντόπουλος μάλιστα ἐψηφοφόρησεν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως.

§28ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε ἠμφισβήτησα τὴν ὕπαρξιν.

§29ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὅταν ἐλέγετε, κ. Κωνσταντόπουλε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δέον νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐὰν ἐτηρήθησαν αἱ διατάξεις τῶν Ἑλληνικῶν νόμων, τουτέστιν ἐὰν ἐδημοσιεύθη τὸ καταστατικὸν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ νόμου, ἐὰν ὑπεγράφη ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας, ἐὰν κατεβλήθη τὸ ¼ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, ἐὰν κατηρτίσθησαν αἱ Συνελεύσεις, αἵτινες ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς εἰσφορᾶς καὶ ἐν γένει ἂν ἐφαρμόσθησαν αἱ διατάξεις τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, θὰ εἴπῃ ὅτι ἠμφισβητεῖτε τὴν νόμιμον τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας ὕπαρξιν. Ἀλλὰ πρὶν ἐξετάσωμεν ποῖαι αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, προκειμένου περὶ τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας, ἃς ἐξετάσωμεν ποῖαι ἐνέργειαι καὶ ὁποῖαι αἱ πράξεις τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἧς μέλος ἦτο ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἃς ἴδωμεν κατὰ σύγκρισιν πῶς ἐπολιτεύθη ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις καὶ πῶς ἐπολιτεύθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἐν σχέσει τῶν δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας. Ἐγεννήθη τὸ ζήτημα μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος, ἐὰν δύναται ἡ Γαλλικὴ ἑταιρία νὰ ἔχῃ τὴν νομὴν καὶ τὴν ἐπικαρπίαν τῆς λίμνης ἐν τῷ χώρῳ, τῷ ὁριζομένῳ ἀπὸ τὸ διάγραμμα τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ Sauvage. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὡς ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔπεμψεν ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ οὗ ἐδήλου, κηδόμενος τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὅτι ἡ ἑταιρία ἡ Γαλλικὴ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγκαταστῇ εἰς τὴν λίμνην τῆς Κωπαΐδος, πρὶν ἢ ὁρισθῶσι τὰ ὁρατὰ ἐν τῇ φύσει σημεῖα τῆς περιμέτρου τῆς λίμνης δι’ ἐμπειροτεχνῶν κατὰ τὸ ἄρθρ. 8, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος τοῦ 1869. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐνόμιζεν, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὴν νομὴν ἐκτὸς μόνον ἐπὶ τῶν ἀμφισβητουμένων μερῶν, ἅτινα θὰ καθωρίζοντο δι’ ἐμπειροτεχνῶν, ὁριζόντων τὰ ὁρατὰ σημεῖα τῆς περιμέτρου. Γεννηθείσης τῆς ἀμφισβητήσεως ταύτης, ἐστάλη Ἐπιτροπὴ ἐκ μηχανικῶν πρὸς καθορισμὸν τῶν ὁρατῶν ἐν τῇ φύσει σημείων τῆς περιμέτρου τῆς λίμνης· ὡρίσθησαν τὰ σημεῖα ταῦτα διὰ γνωμοδοτήσεως τῶν ἐμπειροτεχνῶν· ὁρισθέντων δὲ τῶν σημείων τούτων, καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὡς ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἠδύναντο πλέον νὰ ἐννοήσωσιν ὅτι ὑπάρχει ζήτημα, δὲν ἠδύναντο πλέον νὰ θέσωσιν ὑπὸ συζήτησιν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δυνάμει τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ κυρώσαντος ταύτην νόμου ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ τὴν νομὴν καὶ τὴν ἐπικαρπίαν τῆς περιμέτρου διὰ τῶν καθορισθέντων σημείων. Νομίζω, ὅτι δὲν σφάλλω, κ. Σωτηρόπουλε.

§30ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθήσατε· ἔχετε τὰ ἔγγραφα.

§31ΦΩΤΗΛΑΣ. Μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς σταλείσης πρὸς καθορισμὸν τῶν ἐν τῇ φύσει ὁρίων, ἤτοι τῶν ὁρατῶν σημείων τῆς περιμέτρου τῆς λίμνης, ἦσαν ὁ κ. Φλέγγας κλπ. τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς σταλείσης παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου. Παραιτηθέντων τῶν μελῶν τούτων, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὧν ἔχω σημείωσιν, διωρίσθη ὁ κ. Σέκερης καὶ ἄλλοι τινὲς, οἵτινες συνέταξαν πρωτόκολλον καὶ ὥρισαν τὸ διάγραμμα τῆς λίμνης, καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, ὄντος Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἀνεγνώρισε τὴν νομὴν καὶ τὴν ἐπικαρπίαν τῆς Ἑταιρίας ἐπὶ τῶν ὁρισθέντων σημείων τῆς λίμνης. Τοιαύτη εἶναι, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ νόμιμος ἐνέργεια τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἐν σχέσει τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Γαλλικῆς Ἑταιρίας. Ἔλθωμεν ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, ἵνα κατίδωμεν τί ἐνήργησεν αὕτη· ἐφάνη συμπαθεστέρα πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ἐφάνη ἔχουσα ἐνδιαφέρον ὑπὲρ αὐτῆς· διέπραξέ τι πλέον ἢ ἔλαττον τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της ἢ οὔ; Ἐγεννήθησαν παράπονα ἐκ μέρους τῶν χωρικῶν, ὅτι ἡ περίμετρος, ἡ ὁρισθεῖσα παρὰ τῶν μηχανικῶν καὶ παρὰ τῶν ἐργοδηγῶν τῶν σταλέντων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἠδίκει αὐτοὺς, ὅτι ἡ περίμετρος ἐκείνη εἶχεν ὅρια μᾶλλον ἐκτεταμένα τῆς περιμέτρου, ἣν ὥριζεν ὁ κ. Sauvage ἐν τῷ σχεδιογράμματι αὐτοῦ· καὶ ἀντὶ ὁ Πρωθυπουργὸς κ. Τρικούπης, ὁ συμπαθὴς πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος κατὰ τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ μὴ τείνῃ τὸ οὖς πρὸς τὰ παράπονα τῶν χωρικῶν ἐκείνων, ἀλλὰ νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς ἐνεργείας τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἔτεινε τὸ οὖς, ἤκουσε τὰ παράπονα τῶν χωρικῶν, ἐναντίον ἴσως τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ἐναντίον ἴσως τοῦ Νόμου τοῦ ψηφισθέντος παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κανονίζοντος τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ δικαιώματα τῆς Ἑταιρίας, καθόσον ὁ ἅπαξ γενόμενος κανονισμὸς τῶν ἐν τῇ φύσει ὁρατῶν σημείων τῆς περιμέτρου τῆς λίμνης παρὰ τῶν ἐμπειροτεχνῶν, τῶν σταλέντων παρὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Σωτηροπούλου, ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἦτο ὑποχρεωτικὸς διά τε τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν Ἑταιρίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης, ὁ συμπαθὴς πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος, ἔπεμψε νέαν Ἐπιτροπὴν, ὅπως ἴδῃ ἐὰν οἱ παρὰ τῆς πρώην Κυβερνήσεως σταλέντες μηχανικοὶ καὶ ἐργοδηγοὶ ἐχαρίσθησαν τῇ Ἑταιρίᾳ καὶ περιέλαβον ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῆς ὁρισθείσης παρὰ τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ Sauvage ἔδαφος μεγαλείτερον. Ἀπεφάνθησαν οἱ μηχανικοὶ καὶ ἐργοδηγοὶ ἐκεῖνοι, καὶ δὲν ἔλαβον καιρὸν νὰ μελετήσω ἀκόμη τὴν ἔκθεσίν των, διότι τὰ ἔγγραφα εἶχον ληφθῆ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων ἐκείνων ἐκανόνισαν τὴν περίμετρον τῆς λίμνης, ἀφαιρεθέντων πολλῶν στρεμμάτων, καθ’ ἃ λέγει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκ τῆς περιμέτρου, ἣν εἶχον ὁρίσει οἱ παρὰ τῆς πρώην Κυβερνήσεως σταλέντες μηχανικοὶ καὶ ἐργοδηγοί. Ἐγεννήθησαν ἄλλα παράπονα, περὶ ὧν μακρὸν ἐποιήσατο λόγον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἑρμιονίδος παράπονα, δι’ ἃ ἠγέρθη ἡ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ συνήθως ἐγειρομένη φωνὴ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Ζυγομαλᾶ, τὸ παράπονον ὅτι ἡ Ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος δὲν προὐχώρει εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς, κατὰ τὰς μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπαρχούσας συνθήκας ἀμοιβαίων δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων, καὶ ἔδει νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ἡ Ἑταιρία δὲν ἐξεπλήρου τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη, ἡ συμπαθὴς πρὸς τὴν Ἑταιρίαν κατὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ἐνδιαφερομένη ὑπὲρ αὐτῆς, ἀπέστειλεν ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν μᾶλλον διακεκριμένων μηχανικῶν, οὓς ἔχει ἡ Ἑλλάς, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη κατίδῃ ἂν ἡ Ἑταιρία προχωρῇ εἰς τὰς ἐργασίας της, ἂν συμμορφοῦται μὲ τὴν σύμβασιν τὴν ψηφισθεῖσαν παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπετελεῖτο ὑπὸ τοῦ κ. Βλάσση, ἐπιθεωρητοῦ νομομηχανικοῦ, ὑπὸ τοῦ κ. Φλέγγα, νομομηχανικοῦ, καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Τριανταφυλλίδου. Ἡ ἔκθεσις αὐτῆς ἐτυπώθη καὶ ὑπάρχει εἰς χεῖρας ἡμῶν ὅλων. Πάντες οὗτοι ἀποφαίνονται ὅτι ἡ Ἑταιρία εὐδοκίμως προχωρεῖ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς, καὶ ὅτι οὐδεὶς ὅρος τῆς συμβάσεως παρεβιάσθη. Ποῦ λοιπὸν ἀνευρίσκει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος κ. Μίλησης τὴν ἀμέλειαν ἢ τὴν ῥαθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη ἐν σχέσει πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου; Ἔπρεπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος νὰ μεταβῇ ὁ ἴδιος ἵνα ἴδῃ τὰς ἐργασίας τῆς Γαλλικῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος, καὶ μᾶς πιστοποιήσῃ ἐντεῦθεν ὡς αὐτόπτης μάρτυς, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἑταιρία οὐδεμίαν ἐργασίαν ἐνεργεῖ, ὅτι δὲν συμμορφοῦται πρὸς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, ἵνα πιστεύσωμεν αὐτόν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑπάρχει ἔκθεσις τῶν ἁρμοδίων, μὴ ὑπαρχούσης τοὐλάχιστον τῆς μαρτυρίας τοῦ κ. Μίληση, ὀφείλομεν ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ ἐπισήμως μαρτυρούμενα. Ἠγέρθη, κύριοι βουλευταὶ, τρίτον ζήτημα, ζήτημα, περὶ οὗ πολὺ μακρὸν ἐποιήσατο λόγον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος κ. Μίλησης: δύναται ἡ Ἑταιρία νὰ ἔχῃ τὴν ἐπικαρπίαν καὶ τὴν νομὴν πρὸ τῆς ἀποξηράνσεως; Καὶ ἠρωτήθη ἡ Ἑταιρία, τῇ εἰσηγήσει τοῦ νομικοῦ Συμβούλου κ. Σανοπούλου, ἀπὸ ποίας ἐποχῆς ἐννοεῖ νὰ ἔχῃ τὴν ἐπικαρπίαν καὶ τὴν νομὴν τῆς παραχωρηθείσης λίμνης· ἡ δὲ Ἑταιρία, ὁδηγηθεῖσα καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν ἀποσταλέντων πρὸς αὐτὴν παρὰ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἧς ἀπετέλουν μέρος ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, εἶπεν ὅτι, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομιῶν ὑπέδειξε διὰ τῶν ἐγγράφων, ὅτι ἀπὸ τότε ἀρχίζει ἡ νομὴ καὶ ἡ ἐπικαρπία τῆς Ἑταιρίας, ἀφ’ ἧς ὁρισθῶσι τὰ ὁρατὰ ἐν τῇ φύσει σημεῖα τῆς περιμέτρου τῆς λίμνης, ἔκτοτε ἡ Ἑταιρία ἐκείνη, καὶ ὡς ἐκ τοῦ Νόμου καὶ ὡς ἐκ τοῦ πνεύματος τῶν ἐγγράφων τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἐννοεῖ νὰ ἔχῃ καὶ τὴν νομὴν καὶ τὴν ἐπικαρπίαν τῆς λίμνης. Οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐδημοσιεύθη ὁ Νόμος, ὁ κυρῶν τὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρίας αὐτῆς, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὡρίσθησαν τὰ ἐν τῇ φύσει ὁρατὰ σημεῖα τῆς περιμέτρου τῆς λίμνης, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἄρχεται ἡ νομὴ καὶ ἡ ἐπικαρπία τῆς Ἑταιρίας. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη δὲν εἶναι μόνον ἐπὶ τῆς παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ καὶ ἄλλων λιμνῶν, ὡς τοῦ Φενεοῦ καὶ τῆς Στυμφαλίας.

§32ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ὁ νομάρχης Ἀττικῆς ποίαν γνώμην ἔχει;

§33ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἠξεύρω· ἤθελον μᾶλλον νὰ ἀκούσω τὴν ἰδικήν σας γνώμην. Ἐνταῦθα, κύριοι, καταλήγει ἡ ἱστορία τῶν ἐνεργειῶν τῆς πρώην καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐν σχέσει πρὸς τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἑταιρίαν. Ἀλλ’ ἀναπολῶν τὰς χθὲς γενομένας διακοπὰς, ἐνθυμοῦμαι τὸν κ. Κωνσταντόπουλον ἑρμηνεύοντα τὴν Γαλλικὴν Νομοθεσίαν καὶ ἀξιοῦντα, ὅπως ἡ Κυβέρνησις παρέμβῃ πρὸς ἐνάσκησιν τῶν ἐκ τοῦ Νόμου δικαιωμάτων της, μὴ ἀναγνωρίζουσα ἴσως, ἴσως τὴν ὕπαρξιν τῆς Γαλλικῆς ἑταιρίας διὰ τὴν μὴ δημοσίευσιν τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, ὡς εἶπεν. Εἶχον μελετήσει τὸν Ἐμπορικὸν Νόμον ὡς δικηγόρος καὶ ἐγνώριζον, ὅτι ὁ ὅρος τῆς νομίμου συστάσεως, τῆς νομίμου ὑπάρξεως τῶν Ἑταιριῶν ἐν Ἑλλάδι ἦν ἡ ἔγκρισις τῆς Κυβερνήσεως, τουτέστι Βασιλικὸν Διάταγμα, δι’ οὗ ἀναγνωρίζεται ἡ ὕπαρξις τῆς Ἑταιρίας, καὶ ἡ δημοσίευσις τοῦ καταστατικοῦ. Οἱ ὅροι οὗτοι ἀνάγονται εἰς τὴν νόμιμον ὕπαρξιν μιᾶς Ἑταιρίας. Ἄλλοι ὅροι ἀπαιτοῦνται κατὰ τὸν Γαλλικὸν νόμον, τοὺς ἠκούσατε καὶ κρίνω περιττὸν νὰ τοὺς ἐπαναλάβω, ὡς ἐπανέλαβεν αὐτοὺς ὁ ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς κ. Ζηνόπουλος, ἐπιδεικνύων τὴν πολυμάθειαν καὶ τὰς γνώσεις αὐτοῦ. Ἐν Γαλλίᾳ κατηργήθησαν αἱ διατυπώσεις ἐκεῖναι, αἵτινες ἦσαν παρόμοιοι πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Νόμου· ἐν Γαλλίᾳ, προαχθέντων τῶν συμφερόντων, καταρτιζομένων πολλῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, μὴ δυναμένου τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὸ νὰ ἀναγινώσκῃ τὰ καταστατικὰ πασῶν τῶν Ἑταιριῶν, ἐλήφθη νομοθετικὴ πρόνοια, ὅπως κατ’ ἄλλους τύπους καταρτίζωνται αἱ ἀνώνυμοι Ἑταιρίαι. Ἀντὶ τῆς ἐκδόσεως Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἐγκρίνοντος τὴν ὕπαρξιν καὶ σύστασιν τῆς Ἑταιρίας, καὶ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ καταστατικοῦ, ἠκούσατε ποία ἄπειρος πληθὺς διατυπώσεων ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ὕπαρξιν καὶ ἀναγνώρισιν νομίμου ἀνωνύμου ἑταιρίας. Ἀλλ’ εὐθὺς ἅμα αἱ διατυπώσεις αὗται τηρηθῶσι, δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ ζήτημα, ἐὰν ὑπάρχῃ ἑταιρία. Προκειμένου περὶ τῆς Ἑταιρίας ταύτης, αἱ διατυπώσεις αὗται ἐτηρήθησαν. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἰσχυρίζετο ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι δὲν ἐτηρήθησαν αἱ διατυπώσεις, ὅτι δὲν ὑφίσταται νομίμως ἡ Ἑταιρία, ὡς μὴ δημοσιευθέντος τοῦ καταστατικοῦ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐδειλίασα, κύριοι βουλευταὶ, ἀπέναντι τῆς γνώμης ἑνὸς σοφοῦ ποινικολόγου καὶ συγγραφέως δοκίμου καὶ πολυμαθοῦς, ἐὰν ἡ γνώμη μου ἦτον ὀρθὴ ἢ οὔ. Ἐζήτησα σιγαλῇ τῇ φωνῇ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἀπαιτεῖται ἡ δημοσίευσις τοῦ καταστατικοῦ τῆς Γαλλικῆς Ἑταιρίας· ὁ κ. Πρόεδρος ἐσίγησε, νομίζων ὡς ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μοὶ δώσῃ τὴν γνώμην του· ἐζήτουν νὰ μὲ ἐνισχύσῃ διὰ τῆς αὐθεντίας τῆς γνώμης του, ἀλλ’ ἐσιώπησε, καὶ ἐδειλίασα ἔτι περισσότερον. Ἐγνώριζον, ὅτι ὁ ὅρος τῆς δημοσιεύσεως τοῦ καταστατικοῦ ἀνάγεται εἰς τὰ στοιχεῖα τῆς νομίμου ὑπάρξεως καὶ ἐμφανίσεως τῆς Ἑταιρίας, ἀλλ’ ἐδειλίασα ἀπέναντι τοῦ κύρους καὶ τῆς αὐθεντίας τῆς γνώμης τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, τὸν ὁποῖον ἀληθῶς ὑπολήπτομαι. Σήμερον εὐτυχῶς πρὸς μεγίστην μου ἀνακούφισιν ἦλθεν ἡ γνώμη ὅλων τῶν Νομικῶν Συμβούλων, πρὸς τοὺς ὁποίους, ἐὰν δὲν ἔχω περισσοτέραν, ἔχω τὴν αὐτὴν ὑπόληψιν, ἣν ἔχω καὶ πρὸς τὸν κ. Κωνσταντόπουλον. Ἦλθεν ἡ γνώμη ὑπογεγραμμένη παρὰ τῶν κυρίων Ταταράκη, Παγκάλου, Σανοπούλου, Ἀντωνοπούλου, Ράλλη, Καλογεροπούλου, Πετροπούλου. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὴν αὐτὴν ὑπόληψιν, ἣν καὶ ἐγὼ ἔχω, πρὸς ὅλους τοὺς νομικοὺς τούτους ἄνδρας. Εὐτυχῶς πάντες οἱ Σύμβουλοι εἶναι σύμφωνοι μὲ τὴν γνώμην, ἣν χθὲς ἐξέφρασα, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται ἡ δημοσίευσις τοῦ καταστατικοῦ τῆς Γαλλικῆς Ἑταιρίας ἐν Ἑλλάδι, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ ὑποκατάστημα (maison de commerce). Ἀπῃτεῖτο βεβαίως κατὰ τὸν Γαλλικὸν Νόμον ἡ τοιχοκόλλησις τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἑταιρίας ἐν τοῖς Εἰρηνοδικείοις, ὅπου ὑπάρχουσιν ὑποκαταστήματα τῆς Ἑταιρίας, καὶ ἡ δημοσίευσις αὐτοῦ ἐν ἐφημερίδι τινί. Ἐγεννᾶτο τὸ ζήτημα, μὴ τάχα ὑπάρχῃ ὑποκατάστημα τῆς Γαλλικῆς ταύτης Ἑταιρίας ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀπῃτεῖτο κατὰ τὸν Γαλλικὸν Νόμον ἡ δημοσίευσις τοῦ καταστατικοῦ, ὅπως ἔχῃ κῦρος καὶ νόμιμον ὕπαρξιν ἡ Ἑταιρία; Κατὰ τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ Μονφεριέρου, τὴν λαβοῦσαν κῦρος Νόμου, οὖσαν δὲ καὶ ἤδη ὑποχρεωτικὴν, καθ’ ὃ μέρος δὲ ἐτροποποιήθη, ξένη Ἑταιρία συνισταμένη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραχωρήσεως δὲν ὑπεχρεοῦτο νὰ ἔχῃ ὑποκατάστημα ἐνταῦθα, ἀλλὰ μόνον γραφεῖον ὑπηρεσίας, καὶ τοῦτο διότι ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου ἐνόμιζεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Ἑταιρίαν νὰ συστήσῃ ὑποκατάστημα ἐνταῦθα ἡ δὲ Γαλλικὴ Ἑταιρία ἐδήλωσεν ὅτι, ἔχουσα τοιοῦτον δικαίωμα ἐκ τοῦ Νόμου, συνιστᾷ γραφεῖον ὑπηρεσίας· ταύτην τὴν γνώμην ἐν περιλήψει ἐξέφρασα χθές, σήμερον δὲ ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας τὸ κῦρος τῆς γνώμης τῶν Νομικῶν Συμβούλων, οἵτινες ὁμοφώνως ἀποφαίνονται ὅτι δὲν ὑπάρχει ὑποχρέωσις πρὸς δημοσίευσιν τοῦ καταστατικοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ὁ ἐνδιαφερόμενος πάντοτε ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, λαοῦ ὁ ὁποῖος δὲν τὸν ἐννοεῖ, οὐχὶ τοῦ λαοῦ τοῦ ἐργαζομένου, τοῦ μοχθοῦντος, ἀλλὰ τῶν ὀκνηρῶν, τῶν ζητούντων νὰ ἀποζήσωσι διὰ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, τῶν ἀναμενόντων θέσεις, ὁ κ. Ζυγομαλᾶς προσήγαγε τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἤτοι μετοχὴν, ἐν ᾗ παρελείπετο τὸ 8ον ἄρθρον τοῦ καταστατικοῦ τῆς Ἑταιρίας. Εἶπον καὶ χθὲς ὑμῖν ὅτι δὲν ἠπόρησα διὰ τὸν κ. Ζυγομαλᾶν, ἀλλὰ διὰ τὸν κ. Κωνσταντόπουλον, ὅστις λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀνακαλύψεως τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τί πράττει; Διατί δὲν ἐγείρει τὴν δημοσίαν ἀγωγήν; Ἀλλ’ ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἀπήγγειλε τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Ποινικοῦ Νόμου περὶ ἀπάτης, τὸ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχον μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Ἔχω, κύριοι, ἀντίθετον γνώμην, ἣν ἐξέφρασα ὑμῖν, περὶ παραλείψεως τοῦ ἄρθρου 8 ἐν τῇ μετοχῇ τῆς Ἑταιρίας, καὶ σήμερον ἔχετε ἀνὰ χεῖρας τὴν γνώμην ὅλων τῶν Νομικῶν Συμβούλων, οἵτινες ἀποφαίνονται, ἣν γνώμην ὑπετύπωσα ὑμῖν χθές, ὅτι ἡ Ἑταιρία οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν εἶχε νὰ δημοσιεύσῃ ὁλόκληρον τὸ καταστατικὸν αὐτῆς, ὅτι κατὰ κανόνα δημοσιεύονται τὰ ἄρθρα μόνον ἐκεῖνα, ὅσα ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὰς μελλούσας ὑποχρεώσεις τῶν μετόχων, καὶ ὅτι ἡ παράλειψις αὕτη τοῦ 8 ἄρθρου οὐδεμίαν ἔχει συνέπειαν νομικὴν καὶ ἔννοιαν. Ἀλλά, κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἐπὶ πλέον νὰ ἀπασχολῆται ἡ Βουλὴ, συζητοῦσα περὶ Κωπαΐδος. Ἂν ἡ συζήτησις ἐστρέφετο περὶ ὅλας τὰς ἀνωνύμους Ἑταιρίας, ἐνδιαφερομένης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ διὰ τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα πρὸς σύστασιν τῶν μελλουσῶν ἀνωνύμων Ἑταιριῶν, ἤθελον ἐννοήσει τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἀναπτυχθέντος ἐν Ἑλλάδι καὶ ἰδίᾳ ἐν Ἀθήναις τοῦ πλούτου, κύριοι βουλευταί, ὡς γνωρίζετε, ἐσχηματίσθη καὶ ἐν Ἀθήναις Χρηματιστήριον, ὅπως ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς ἐμπορικὰς πόλεις τοῦ κόσμου· ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις ἐκτελεῖται ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἡ ἀγοραπωλησία ὅλων τῶν ἀξιῶν, ἤτοι χρεωγράφων μετοχῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν κλπ. Τὰ Χρηματιστήρια εἰς τὴν Εὐρώπην εἶναι ἀνεγνωρισμένα διὰ νόμων, ἀλλ’ ἐκεῖ αἱ μετοχαί, αἱ ἀξίαι τῶν χρεωγράφων ἔχουσι σταθερὰν τιμήν· παραλλάσσουσι κατ’ ἐλάχιστον ποσόν, ἀναλόγως τῶν διαφόρων περιστάσεων, ἐμπορικῶν τε καὶ πολιτικῶν. Ἐν Ἀθήναις ὅμως βλέπομεν τῶν χρεωγράφων καὶ τῶν μετοχῶν τὴν ἀξίαν αὐξομειουμένην, οὐχὶ ἀναλόγως τῶν πολιτικῶν ἢ ἐμπορικῶν περιστάσεων, ἀλλὰ κατὰ λόγον τῶν συστάσεων, τὰς ὁποίας ἀποτελοῦσιν οἱ ἐνταῦθα Τραπεζῖται καὶ πλούσιοι. Καὶ ἀληθῶς, κύριοι, πολλὰ γίνονται θύματα ὡς ἐκ τῶν συστάσεων, τὰς ὁποίας οὗτοι ἀποτελοῦσι, καὶ ἐνόμιζον ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤθελε νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις, ὅπως μὴ ἀφαιρῶνται αἱ περιουσίαι ἀνθρώπων τινῶν, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ἀναγκαῖον νὰ μὴ καταγίνωνται εἰς τὰ ἔργα των, ἀλλὰ νὰ πλουτῶσι προσερχόμενοι εἰς τὸ Χρηματιστήριον καὶ ἀγοράζοντες ἀξίας, καὶ ἐντεῦθεν πολλάκις καταστρεφόμενοι. Καὶ ἀντὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ φέρῃ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου γενικῶς, τὸ ὁποῖον χρήζει μελέτης, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἀνωνύμων ἑταιριῶν, συζητεῖ περὶ τοῦ apport, τὸ ὁποῖον ἔλαβον οἱ ἱδρυταὶ τῆς Κωπαΐδος, ἰσχυριζομένη ὅτι τοῦτο εἶναι μέγα. Συζητεῖ περὶ τῆς ἐκπτώσεως τῶν μετοχῶν τῆς Κωπαΐδος· καὶ διατί δὲν συζητεῖ περὶ τῆς ἐκπτώσεως τῶν μετοχῶν τόσων ἄλλων ἑταιριῶν, περὶ τῆς ἐκπτώσεως τῶν μετοχῶν τῆς «Ἀγκύρας», τοῦ «Ἀρχαγγέλου», ἀλλὰ περὶ τῆς εἰσφορᾶς, ἣν ἔλαβον οἱ ἱδρυταὶ τῆς ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος; Καὶ δὲν πιστεύω οἱ ἀξιότιμοι κκ. Παπαγεωργίου καὶ Ἀθανασιάδης νὰ μὴ ἔχουν ὡς πρὸς τὴν εἰσφορὰν τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ, καίτοι ἀνήκοντες εἰς τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§34ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρετε ποίαν γνώμην ἔχω, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ μὲ ἀναφέρητε.

§35ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔχετε δίκαιον, παύω. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἶναι πλέον ἀπὸ σκοποῦ καὶ ἐξάντλησις τῆς ὑπομονῆς ὑμῶν ν’ ἀπασχολῶ ὑμᾶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Κατείδετε τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος· ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ ζητήματος τοῦ διορισμοῦ τοῦ κ. Σκουλούδη, ἐῤῥέθησαν καὶ λόγοι ἐκ μέρους τοῦ κ. Χοϊδᾶ λίαν πικροὶ δι’ ἡμᾶς τοὺς ἀπογόνους τῶν ἀγωνισαμένων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως αὐτῆς, καθόσον ὁ κ. Χοϊδᾶς εἶπεν ἐναντίον τῆς ἀληθείας καὶ τῆς ἱστορίας ὅτι οἱ Κοτζαμπάσιδες ἐτυράννουν τὸν λαόν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ὁ κ. Μίλησης, κολακεύων τοὺς ἀπογόνους τῶν ἀγωνισαμένων ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ τόπου.

§36ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι κολακεύει, ἀποδίδει τὸ δίκαιον.

§37ΦΩΤΗΛΑΣ. —αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω· μοὶ διέφυγεν ἡ φράσις «ἀποδίδων δίκαιον» ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κύριος Στράτος πρὸς τοὺς ἀπογόνους τῆς γενεᾶς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου —ἠθέλησε νὰ ἐξερεθίσῃ τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν, λέγων τί θὰ γίνετε σεῖς οἱ ἀπόγονοι τῶν ἀγωνισθέντων, διοριζομένου τοῦ κ. Σκουλούδη ὡς Πρεσβευτοῦ; Καὶ ἐγώ, κύριοι, οὐδέποτε περιηυτολόγησα, ἀλλ’ εἶμαι εἷς τῶν ἀπογόνων ἐκείνων, οἵτινες καὶ πρωτηγωνίστησαν καὶ ἐθυσιάσθησαν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι ἐνῷ—ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου κ. Α. Πετιμεζᾶς ἀπὸ εὐγένειαν αἰσθήματος καὶ ἀπὸ λόγον σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἱστορίαν —ἐπὶ τῆς εἰσβολῆς τοῦ Δράμαλη ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα ὁ πάππος μου Ἀσημάκης Φωτήλας, διότι πράγματι διευθύνων τὴν Γερουσίαν τῆς Πελοποννήσου ὡς ἀντιπρόεδρος αὐτῆς καὶ ἀποχωρησάντων ἐκ φόβου πολλῶν γερουσιαστῶν, ἀνέλαβε τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος, καλέσας τὸν στρατηγὸν Κολοκοτρώνην ἐν ὀνόματι τῆς Γερουσίας καὶ χορηγήσας αὐτῷ πάντα τὰ ἐφόδια, καὶ ἐνῷ ἐκυβέρνησεν αὐτὴν ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1824 καὶ στρατὸν ἰδίαις δαπάναις συνεκέντρωσε, δὲν ἔτυχεν οὐδενὸς βαθμοῦ στρατιωτικοῦ, οὔτε ἀμοιβῆς 5 λεπτῶν μ’ ὅλην τὴν ἐγερθεῖσαν ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1843 φωνὴν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων του, μ’ ὅλα τὰ γραφέντα καὶ δημοσιευθέντα παρὰ τοῦ μεγατίμου καὶ ἀειμνήστου συμπολίτου μου Θ. Ζαΐμη, γράφοντος εἰς τὸν Ἐθνοφύλακα! «τί θὰ γείνῃ ἡ οἰκογένεια τοῦ Φωτήλα» ὅτε εἰσήγετο τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως μόνον τῶν νήσων, ἐγὼ λέγω δὲν παραπονοῦμαι, ὅταν ἱκανός τις ἀναβιβάζεται εἰς ἀξίωμά τι. Ἡ Κυβέρνησις ἂς ἀποδείξῃ ἂν ὁ κ. Σκουλούδης εἶναι ἱκανός.

§38Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται.

§39ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἔπρεπεν ὅμως ὁ κ. Μίλησης, χάριν πολιτικῶν σκοπῶν νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀπογόνους τῶν ἀγωνιστῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἐννοεῖ νὰ παραγνωρίζῃ τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ ἔνδοξα ὀνόματα χάριν τῆς πλουτοκρατίας. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης εἶχε λόγον σπουδαῖον, ὃν περιμένω ν’ ἀκούσω παρ’ αὐτοῦ, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπείσθη ν’ ἀναβιβάσῃ εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Πρεσβευτοῦ τὸν κ. Σκουλούδην. Ἐγὼ σᾶς εἶπον καὶ χθὲς ὅτι τὸν κ. Σκουλούδην γνωρίζω ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἔθνους, καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα, ἂν δὲν ἔχῃ ἀποδείξεις, νὰ ὑβρίζῃ τινὰ, τιμηθέντα μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς ἐπαρχίας του. Δὲν ἐννοῶ νὰ διακρίνω τοὺς Ἕλληνας εἰς αὐτόχθονας καὶ ἑτερόχθονας. Τοῦτο λέγω, διότι ὁ κ. Μίλησης εἶπεν, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ δώσωμεν δικαιώματα πρὸς τοὺς προσερχομένους ἐκ Βυζαντίου ἢ καὶ ἐξ ἄλλων μερῶν. Καὶ οἱ ἐρχόμενοι ἐκ Βυζαντίου καὶ οἱ ἐρχόμενοι ἐκ Χίου καὶ Μακεδονίας εἶναι Ἕλληνες’ θεωροῦμεν αὐτοὺς ὡς ἀδελφοὺς καὶ τέκνα τῆς αὐτῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Ἡμεῖς θ’ ἀκολουθήσωμεν τὸ παράδειγμα τῶν προγόνων μας, οἵτινες συνερχόμενοι εἰς τὰς Συνελεύσεις τῆς Ἐπιδαύρου καὶ τοῦ Ἄστρους ὑπὸ τὴν σκιὰν τῶν κιτρεῶν καὶ λεμονεῶν ἐξέσχιζον καὶ τὰς περγαμηνάς των καὶ τὴν περιουσίαν των, ἀνακηρύττοντες ἰσοπολιτείαν, καίπερ ἔχοντες τοσαῦτα δικαιώματα, καίπερ θυσιάσαντες πᾶσαν τὴν περιουσίαν των κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα. Ἐνόουν, κύριοι βουλευταί, ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐκπληρώσῃ σπουδαίως τὸ καθῆκον αὐτῆς· ὅσον ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν ὑπόληψιν, διὰ τὸ κῦρος, διὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀρχηγοῦ ἡμῶν, ὅστις εἶναι ὁ κ. Τρικούπης, ἄλλο τόσον ἐνδιαφερόμεθα, ὅπως καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις κατέχῃ τὴν πρέπουσαν αὐτῇ θέσιν. Δὲν δύναται ἐν Συνταγματικῷ Πολιτεύματι νὰ ὑπάρξῃ Συμπολίτευσις, ἔχουσα κῦρος καὶ σθένος, ἔχουσα ὑπόληψιν, ἄνευ Ἀντιπολιτεύσεως, ἐχούσης τὴν αὐτὴν δύναμιν, τὸ αὐτὸ κῦρος, τὴν αὐτὴν ὑπόληψιν. Ἐννοοῦμεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ συζητῇ περὶ σπουδαίων, ὅπως ὑψωθῇ εἰς τὸ φρόνημα τῆς κοινῆς γνώμης καὶ εἰς τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς. Εὐτυχῶς ὁ ἡγέτης μεγάλου μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχει καὶ ἱστορίαν καὶ βίον ἄμεμπτον καὶ ἁγνὰς τὰς χεῖρας, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος κ. Δηλιγιάννης. Ἐννοῶ νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα, νὰ συζητήσῃ σπουδαίως περὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους· ἐννοῶ νὰ μὴ ἀσχολῆται εἰς μικρὰ καὶ ταπεινὰ, ὅπως καταβιβάζῃ τὸ γόητρον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπερ εἶναι καὶ γόητρον ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, ὅπερ εἶναι καὶ γόητρον ὁλοκλήρου τῆς κοινῆς γνώμης. Ἐννοῶ ὁ κ. Δηλιγιάννης νὰ παρέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ νὰ συζητήσῃ περὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, νὰ συζητήσῃ ὄχι περὶ τῶν διατυπώσεων τοῦ Γαλλικοῦ νόμου καὶ τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος καὶ τῆς Ἑταιρίας τῆς Ἀγκύρας, ἀλλὰ νὰ συζητήσῃ ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς εἶπε, περὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ Κράτους, περὶ τῆς συμβάσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ἣν εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις πρὸς πληρωμὴν δανείων συνομολογηθέντων καὶ παρὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη καὶ παρὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καὶ ὡς ἐκ τῶν ὁποίων δανείων ἐπῆλθεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἡ φαγέδαινα αὐτὴ πάσης βιομηχανικῆς καὶ ἐμπορικῆς ζωῆς καὶ κινήσεως ἐν τῷ τόπῳ, νὰ συζητήσῃ ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ δάνειον διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατασκευὴν τῶν ὁδῶν χάριν τῆς συγκοινωνίας, διὰ τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, καὶ νὰ πείσῃ καὶ τὴν Συμπολίτευσιν αὐτὴν, ἂν πρέπῃ νὰ δώσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ δάνειον τοῦτο. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ λόγους σπουδαίως ὠθουμένη, ἀπὸ λόγους ἐθνικοὺς, ἀπὸ λόγους ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος τοῦ ἔθνους, ἀπὸ λόγους ὡς ἐκ τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι κινδυνεύει ὁ Ἑλληνισμὸς ἐν Μακεδονίᾳ, προέβη εἰς τὸ μέτρον τῆς συνομολογήσεως τοιούτου δανείου. Ἂς κατέλθῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπὶ τὰ μεγάλα καὶ σπουδαῖα ταῦτα ζητήματα νὰ συζητήσῃ, νὰ παλαίσῃ, καὶ ἂς ἐπικρατήσῃ. Οὐδεὶς φθόνος· πάντες ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου· καὶ ἂν ἡμεῖς οἱ 140 ἢ οἱ 150 ἀκολουθῶμεν τὸν κ. Τρικούπην, τὸν ἀκολουθοῦμε βεβαίως ἐκ πεποιθήσεως, ὅτι ἐν τῷ προσώπῳ αὐτοῦ προασπίζονται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, προασπίζεται ἡ ὑπόληψις τοῦ Ἔθνους, ὅτι διὰ τοῦ προσώπου αὐτοῦ ὁ Ἑλληνισμὸς θὰ κατορθώσῃ νὰ διαπράξῃ ὅ,τι οἱ πατέρες ἡμῶν ἐσκέπτοντο ἐν τῇ Ἀνατολῇ (εὖγε, εὖγε, δεξιόθεν.)

§40Ν. ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω, κύριοι βουλευταὶ, ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ ἐλέγξω τὴν διαγωγὴν, ἣν ἐτήρησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν. Αἰσθάνομαι τοιουτοτρόπως τὸ δυσχερὲς τῆς θέσεώς μου, διότι μετὰ τὴν Κωπαΐδα καὶ τὸν Σκουλούδην, μετὰ τὰ ἑκατομμύρια καὶ τὰς Πρεσβευτικὰς θέσεις, καὶ μετὰ τὴν διαγωγὴν, ἣν ἐτήρησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ σπουδαῖα ταῦτα ζητήματα, πᾶν ὅ,τι καὶ ἂν εἴπῃ τις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν φαίνεται καὶ ταπεινὸν καὶ μικρᾶς προσοχῆς ἄξιον. Τοιαύτη τοὐλάχιστον παρουσιάζεται ἡ ἐξωτερικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος, οὗτινος τὴν ἐκτύλιξιν ἐπιχειρῶ ἐν τῇ σπουδαίᾳ ταύτῃ πολιτικῇ συζητήσει. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην μου, χωρὶς νὰ μειώσω ποσῶς τὴν ἀξίαν τῶν λοιπῶν ζητημάτων, ἅτινα περιλαμβάνει ἡ πολιτικὴ ἐν γένει συζήτησις, κατὰ τὴν γνώμην μου, λέγω, σπουδαιότερον καὶ ζωτικώτερον καὶ τῆς Κωπαΐδος καὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ κ. Σκουλούδη εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογῶν. Μαρτυρεῖ μου τῶν λόγων ἡ ἱστορία ὅλων τῶν ἐθνῶν καὶ ὅλων τῶν ἐποχῶν, ἰδίως δὲ ἡ σύγχρονος ἱστορία τοῦ τόπου μας, διότι οὔτε ζητήματα Κωπαΐδος, οὔτε ἀνοίκειοι καὶ σκανδαλώδεις διορισμοὶ Πρέσβεων ἔλαβον χώραν ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ ἀειμνήστου Ὄθωνος, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἡ διοίκησις ἦτο ἀφατρίαστος καὶ ἡ δικαιοσύνη ἐλειτούργει ἀπροσκόπτως καὶ ἡ ὑπόληψις καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Κράτους ἐτηρεῖτο ὑψηλά, καὶ ὅμως ἕνεκα τῆς ἐπεμβάσεως, ἡ ὁποία ἐξησκεῖτο κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, τουτέστιν ἕνεκα τῆς παραβιάσεως τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ἐλευθέρας συνειδήσεως, ἐξηγέρθη κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1862 τὸ Ἔθνος ἐπὶ μεγάλῳ αὑτοῦ κινδύνῳ καὶ διέπραξε τὴν μεγάλην ἐκείνην μεταβολήν. Ἀνῆλθον λοιπὸν ἐπὶ τὸ βῆμα ἵνα ἐλέγξω τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἣν ἐτήρησε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, καὶ αἰσθάνομαι ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος τὸ βάρος τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποία φέρω, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἦλθον οὔτε νὰ ὑβρίσω, οὔτε νὰ συκοφαντήσω τινά, ἦλθον νὰ ἐκθέσω πράγματα, τουτέστι πράξεις Κυβερνητικὰς μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν καὶ μὲ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν, καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῶ παρακαλῶ πάτας νὰ μὴ μὲ διακόψετε, οὔτε ὅπως δήποτε ἐξερεθίσητε τὴν ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι ὁσάκις ἀναπολῶ πᾶν ὅ,τι ἔχω νὰ ἐκθέσω ἤδη ἐνώπιον ὑμῶν, ἀγανάκτησιν, τῆς ὁποίας τὸ δίκαιον ἢ τὸ ἄδικον θὰ κρίνετε ἡμεῖς μετ’ οὐ πολύ, καὶ μὲ ἀναγκάσητε νὰ ἐκτραπῶ εἰς πράγματα ἢ εἰς ἐκφράσεις ἀνοικείους, διὰ τὰ ὁποῖα ἐγὼ πρῶτος θέλω μεταμεληθῆ. Ἄλλως τε ὄχι μόνον ἐπιτρέπω, ἀλλὰ καὶ παρακαλῶ τοὺς κκ. ὑπουργοὺς καὶ ἰδίως καὶ ἀκριβῶς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὄχι μόνον νὰ μὲ διακόπτῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ μὲ διαψεύδῃ, ὁσάκις λέγω ἀνακρίβειας’ καὶ ὑπόσχομαι μάλιστα νὰ ἀποσύρω πᾶσαν αἰτίασιν καὶ πᾶσαν πρᾶξίν του, τῆς ὁποίας θὰ ἀμφισβητήσῃ ὅπως δήποτε τὴν ὕπαρξιν, διότι θέλω νὰ σταθῶ ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν πράξεων ἐκείνων τῶν Κυβερνητικῶν, τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἀμφισβητηθῇ ἡ ὕπαρξις, καὶ ἐπ’ αὐτῶν νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν κρίσιν ὑμῶν, τὴν κρίσιν ὑμῶν, κύριοι βουλευταί, ἐν τῇ συνειδήσει ὑμῶν, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ ἀξιῶ, ὅπως τὴν κρίσιν ὑμῶν ἐκδηλώσητε καὶ διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν, διότι πολιτευόμενος ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἠξεύρω τὸ δύσκολον τῆς θέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας κάθησθε. Οὔτε πιστεύω ἀκόμη, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ θυσιάσωμεν καὶ ἀτομικὰς σχέσεις καὶ συμφέροντα, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ νὰ διαταράξωμεν τὴν τάξιν τῆς πατρίδος μας πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν παραβιαζομένων δικαιωμάτων ἡμῶν, διότι εἴμεθα εἰς καιρὸν ἔτι νὰ προλάβωμεν πᾶσαν τοιαύτην συνέπειαν, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ὁμιλῶν μάλιστα ἐπιθυμῶ, ὥστε νὰ ἀναγνωρίσῃ ὁ κ. Τρικούπης ὅτι ἤρχισε νὰ ὀλισθαίνῃ πρὸς τὴν κατωφέρειαν, καὶ ὅτι τὸ συμφέρον του καὶ ἡ τιμή του ὡς καὶ τὸ συμφέρον καὶ ἡ τιμὴ τοῦ τόπου ἀπαιτεῖ νὰ σταθῇ καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ καθήκοντος καὶ εἰς τὰς ἐπαγγελίας αὑτοῦ. Ἔρχομαι εὐθὺς λοιπὸν ἐπὶ τὰ πράγματα. Δὲν ἔχω ἀνάγκην, κύριοι, νὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγώ· ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει ἑνὸς τῶν συναδέλφων μας ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, βεβαιοῖ, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν Δωρίδος ἐξαπέστειλεν εἰς τὴν Δωρίδα 92 ἐντοπίους χωροφύλακας, ἐν οἷς καὶ τρεῖς ὑπαξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς ἐντοπίους, οἵτινες ἦσαν συνάμα καὶ κομματάρχαι. Πάντοτε, κύριοι, καὶ εἰς οἱανδήποτε ἐπαρχίαν ἂν σταλῶσιν ἐντόπιοι χωροφύλακες κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, νομίζω ὅτι οἱ πάντες ὁμολογεῖτε, ὅτι τοῦτο εἶναι κακὸν διὰ τὴν μερίδα ἐκείνην, ἥτις δὲν τυγχάνει τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἶναι μία συνδρομὴ σπουδαία, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις προσφέρει εἰς τὴν μερίδα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν προστατεύει. Εἰς τὴν Δωρίδα ὅμως τὸ κακὸν αὐτὸ εἶναι ἔτι μεγαλείτερον, διότι ἐκ Δωρίδος ὁρμῶνται πολλοὶ χωροφύλακες, ὡς γνωρίζετε, καὶ ἑπομένως ἐκεῖνοι μεταξὺ τῶν χωροφυλάκων, οἵτινες μετατίθενται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Δωρίδος, ὅπου ἔχουν τὰς οἰκογενείας των καὶ τὰ συμφέροντά των, αἰσθάνονται μεγάλας ὑποχρεώσεις πρὸς ἐκεῖνον, τῇ συνδρομῇ ἢ τῇ συστάσει τοῦ ὁποίου κατωρθώθη ἡ μετάθεσις, καὶ βλέπετε ὅτι εἶναι εἷς λόγος περιπλέον, ὅστις ὑποχρεοῖ τοὺς μετατιθεμένους ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν χωροφύλακας, ἵνα ἐργάζωνται μετὰ μεγαλειτέρου ἐνδιαφέροντος· ἐννοεῖται δὲ ὅτι οἱ χωροφύλακες οὗτοι ἐκτὸς τῆς ψήφου των, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν ἐν καιρῷ τῶν ἐκλογῶν ὑπὲρ τῆς μερίδος, ἡ ὁποία ἐπροστάτευσεν αὐτούς, ἔχουν καὶ συγγενεῖς καὶ φίλους, τοὺς ὁποίους ἐπηρεάζουσιν. Εἶναι λοιπὸν μία ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων συνδρομῶν, εἶνε λοιπὸν ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων μέσων ἐπεμβάσεως, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ μεταχειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐν καιρῷ ἐκλογῶν πρὸς ὑποστήριξιν φίλου καὶ πρὸς καταπίεσιν ἀντιθέτου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο· ἡ στρατιωτικὴ ἐπέμβασις ἐν Δωρίδι συνοδεύεται καὶ μὲ ἄλλα πολλά, καὶ θὰ προσπαθήσω ἐκ τῶν πολλῶν τούτων νὰ ἐκθέσω ὀλίγα τινά. Πρῶτον ἡ διεύθυνσις τῆς ὑπομοιραρχίας Δωρίδος κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ἀνετέθη εἰς ἕνα ἐνωμοτάρχην Γιοτόπουλον, νομίζω, καλούμενον· ὁ ἐνωμοτάρχης ἦτο γυναικάδελφος ἑνὸς ἀντιμοιράρχου Πετρᾶ. Ὁ Πετρᾶς οὗτος ὑπηρέτησεν ἐν Δωρίδι ὡς ἀνθυπομοίραρχος καὶ ὡς ὑπομοίραρχος δέκα καὶ πλέον ἔτη, κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὁποίων ἀνέπτυξε πολλὰς σχέσεις ἐν τῇ Ἐπαρχίᾳ, ἀπέκτησεν ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ συμπαθείας δεδηλωμένας καὶ ἀντιπαθείας ἐπίσης δεδηλωμένας, καὶ διὰ τοῦτο ὁ γαμβρὸς τοῦ διοικοῦντος τὴν ὑπομοιραρχίαν, ἀντιμοίραρχος Πετρᾶς, διετάχθη κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν καὶ ἦλθεν ἐν Δωρίδι, ὡς διοικητὴς δῆθεν τοῦ μεταβατικοῦ. Πρὶν ἔλθω εἰς τὰς πράξεις τοῦ ἀντιμοιράρχου αὐτοῦ, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὁποία ἦτον ἡ θέσις τῶν χωροφυλάκων ἀπέναντι τῶν ὑπαλλήλων, πῶς ἐκανονίσθησαν καὶ τὰ ἐλάχιστα κινήματα αὐτῶν, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν σᾶς ἐκθέτω τὸ ἑξῆς συμβεβηκός. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα σταθμεύει εἷς σταθμὸς χωροφυλακῆς· ὁ σταθμὸς οὗτος συνέκειτο, ὡς πολὺ καλὰ τὸ ἐννοεῖτε, ἀπὸ ἐντοπίους χωροφύλακας· οἱ χωροφύλακες οὗτοι διετάχθησαν ἀπὸ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους ὄχι μόνον νὰ μὴ ἔρχωνται εἰς οὐδεμίαν σχέσιν καὶ συνάφειαν μὲ τοὺς θεωρουμένους ὡς ἀντιπολιτευομένους, μὲ τοὺς φίλους μου δηλονότι, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ εἰσέρχωνται οὔτε εἰς τὰ πανδοχεῖα αὐτά, πολὺ δὲ περισσότερον νὰ μὴ τρώγουν εἰς πανδοχεῖον ἀντιπολιτευομένου. Εἷς τῶν χωροφυλάκων τούτων, Κ. Ν. Κωνσταντίνου καλούμενος, λόγῳ οἰκονομίας εἰσήρχετο καὶ ἔτρωγεν εἰς ἓν πανδοχεῖον φιλικόν μου, διευθυνόμενον ἀπὸ ἕνα Ἰωάννην Σταματογιάννην. Μίαν ἡμέραν ὁ ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης, ὁ ὑπάλληλος τῆς Κυβερνήσεως, Γκίκας καλούμενος, λέγει αὐτῷ «πῶς τολμᾶς σὺ νὰ εἰσέρχεσαι καὶ τρώγῃς μάλιστα εἰς πανδοχεῖον ἀντιπολιτευόμενον;» ὁ χωροφύλαξ ἀπαντᾷ «ἐγὼ θὰ τρώγω ὅπου εὑρίσκω οἰκονομικώτερον·» «ὄχι οὐδὲ τοῦτο σοὶ ἐπιτρέπομεν ἀπαντᾷ ὁ ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης.» Τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν ζωηρᾶς συζητήσεως μεταξὺ χωροφύλακος καὶ ταχυδρομικοῦ ἐπιστάτου, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ἦτο νὰ ἐξαγάγῃ τὸ ῥοβόλβερ καὶ νὰ σκοπεύσῃ κατὰ τοῦ χωροφύλακος ὁ ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης· ἀμυνόμενος δὲ ὁ χωροφύλαξ ἔσυρε τὸ ξίφος, ἀλλὰ κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην οἱ παρατυχόντες ἐκεῖ φίλοι τοῦ ταχυδρομικοῦ ἐπιστάτου συνέλαβον καὶ ἀφώπλισαν τὸν χωροφύλακα· ὁ χωροφύλαξ φιλότιμος Δωριεὺς ἀνέβη εἰς τὸν στρατῶνα, ἔλαβε τὸ ὅπλον καὶ κατῆλθε μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ φονεύσῃ ὡς οἷόν τε περισσοτέρους, διότι τὸ ἐθεώρησε μεγάλην προσβολὴν νὰ ἀφοπλισθῇ ἀπὸ πολίτας, καὶ θὰ τὸ ἔπραττε, κύριοι, ἂν φίλοι ἐδικοί μου δὲν τὸν ἐκράτουν καὶ τὸν ἀνεχαίτιζον. Τὸ γεγονὸς τοῦτο αὐτοστιγμεὶ τηλεγραφικῶς περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας Ἀρχῶν. Τὸ γεγονὸς τοῦτο κατηγγέλθη ἐνώπιον τοῦ Εἰσαγγελέως, τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔφερον δι’ ἡμιεπισήμου ἐπιστολῆς μου — διότι ἔγραφον ὡς βουλευτὴς πρὸς Ὑπουργὸν — ἔφερον εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐρωτῶ ἤδη τί ἔπραξε; Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν διαγωγὴν τοῦ ἀντιμοιράρχου· ὁ ἀντιμοίραρχος ὅστις, ὡς προεῖπον ὑμῖν, εἶχε σχέσεις στενοτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχω ἐγὼ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου — διότι τὰς σχέσεις αὐτὰς τὰς ἐγέννησεν ἡ ὑπηρεσία του ὡς ἀνθυπομοιράρχου καὶ ὡς ὑπομοιράρχου τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἐπὶ δέκα συνεχῆ ἔτη, καὶ ἐννοεῖται ποῖοι λόγοι τὰς ἐγέννησαν καὶ πόσον στερεῶς τὰς κατεσκεύασεν — ὁ ἀντιμοίραρχος αὐτὸς ἐξῆλθεν εἰς περιοδείαν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐψηφοθήρει ἀπροκαλύπτως. Τὴν διαγωγὴν τοῦ ἀντιμοιράρχου αὐτοῦ κατήγγειλα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τοῦ ἑξῆς τηλεγραφήματός μου, χρονολογουμένου ἀπὸ 23 Ἰουνίου (ἀναγινώσκει). «Πρωθυπουργὸν κ. Τρικούπην. Ἀντιμοίραρχος Πετρᾶς περιοδεύει χωρία ἐπαρχίας ψηφοθηρῶν. Ἐντόπιοι χωροφύλακες δέον μετατεθῆναι.

Ν. ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ».

Καθ’ ἣν ἡμέραν ἀνέφερον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τοῦτο, ὁ ἀντιμοίραρχος αὐτὸς ἦτον εἰς τὸ χωρίον Μηλέα τοῦ δήμου μου, εἰς τὰς 24 Ἰουνίου ἦτον εἰς ἕτερον χωρίον τοῦ δήμου μου, εἰς τὰς 25 ἦτον εἰς τὸ χωρίον Πλέσσια τοῦ δήμου μου, εἰς τὰς 26 μετέβη εἰς ἄλλο χωρίον Μελανδρίνου ἄλλου δήμου, καὶ ἀπ’ ἐκεῖ ἔχασα τὰ ἴχνη του. Ποία νομίζετε, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ διαγωγὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ παραπόνου μου αὐτοῦ; τὴν τρίτην Ἰουλίου, ἡμέραν Κυριακήν, ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, διετάχθη ὁ ἀντιμοίραρχος οὗτος νὰ ἀφήσῃ τὸ Λιδωρίκιον καὶ μεταβῇ εἰς Ἄμφισσαν. Βεβαίως ἦτο περιττὸς πλέον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας, κύριοι, ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει εἷς φυγόδικος· ὁ φυγόδικος οὗτος, ὁ ὁποῖος δὲν εἰξεύρω ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως κατηγορεῖται, ὁ φυγόδικος οὗτος εἶναι ἀδελφὸς τοῦ κ. Κότταρη, πρώην βουλευτοῦ· ὁ ἀντιμοίραρχος ἔχει δεδηλωμένας σχέσεις στενὰς μὲ τὴν οἰκογένειαν Κότταρη· ἑπομένως ἅμα τῇ ἐμφανίσει τοῦ ἀντιμοιράρχου ὁ φυγόδικος Κότταρης εὑρέθη ἐντελῶς ἐλεύθερος ἐντὸς τοῦ χωρίου του καὶ ἐντὸς τοῦ δήμου του ὡς πολίτης ἥσυχος καὶ ἐξήσκει τὰ δικαιώματα αὑτοῦ ὡς οἱ λοιποὶ τῶν πολιτῶν. Ὁ ἐν τῷ δήμῳ Ὑαίας, ἐν ᾧ κατοικεῖ ἡ οἰκογένεια τοῦ Κότταρη, ὑποψήφιός μου Γαρδίκης ἀνέφερε πρὸς τὸν ἔπαρχον Δωρίδος τοῦτο τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον· καὶ ποίαν νομίζετε ὅτι ἔκαμεν ὁ ἔπαρχος Δωρίδος ἐπὶ τοῦ παραπόνου τούτου ἐνέργειαν; ἔστειλε τὴν ἀναφορὰν τοῦ πολίτου αὑτοῦ εἰς τὸν Δήμαρχον Ὑαίας καὶ ἠρώτησεν ἂν τὰ ἀναφερόμενα ἦσαν ἀληθῆ. Καὶ μία τοιαύτη ἐνέργεια σᾶς φαίνεται φυσικωτάτη· βεβαίως ὁ ἔπαρχος ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως θὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν· ἀλλὰ πῶς θὰ σᾶς φανῇ, ὅταν μάθετε ὅτι ἐν γνώσει ὁ ἔπαρχος τοῦ ὅτι ὁ δήμαρχος, τὸν ὁποῖον ἐρωτᾷ, εἶναι ἀδελφὸς τῆς μητρὸς τοῦ φυγοδίκου, ἀπευθύνει τὴν ἐρώτησιν αὐτήν; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἀναφέρων τοῦτο προτίθεμαι νὰ κατηγορήσω ἐπὶ τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ τὸν ἔπαρχον Δωρίδος; πολλοῦ γε καὶ δεῖ· οὗτος ἐδιδάχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐργάζηται οὕτω, ὡς θέλω ἀποδείξει ἀμέσως κατόπιν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔκαμε τοιαύτας ἐνεργείας ὁ ἔπαρχος Δωρίδος, ὁποίαν ἐνέργειαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς τηλεγραφήματός μου; «Πρωθυπουργὸν κύριον Τρικούπην «Φυγόδικος Κ. Κότταρης, ἐν γνώσει πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν Ἀρχῶν Δωρίδος μένει ἐλεύθερος ἐν τῷ χωρίῳ του ψηφοθηρῶν.

Ν. ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ».

Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἠξεύρω καμμίαν ἐνέργειαν, ἐγὼ ἠξεύρω ὅτι μέχρι τοῦ πέρατος τῶν ἐκλογῶν ὁ φυγόδικος ἦτον ἐλεύθερος καὶ ἐξήσκει τὰ πολιτικὰ αὑτοῦ δικαιώματα, ὅπως οἱ λοιποὶ τῶν πολιτῶν. Ἐδῶ, κύριοι, τελειόνουν τὰ τῆς στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως. Μεταβαίνω τώρα εἰς ἄλλας Κυβερνητικὰς ἐνεργείας, διότι δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ διακηρύξω ὅτι ἐπιτιμῶ προσωπικῶς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐξέθηκα ὅ,τι θέλω ἐκθέσει, εἶναι ἔργον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ὄχι τῶν ὑπαλλήλων αὑτοῦ. Μεταβὰς εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας κατὰ τὴν 19 Ἰουνίου εὗρον πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὸ γραφεῖον τῆς Ἐφορίας κλειστόν· ἐπληροφορήθην δὲ καλῶς ἀπὸ τοὺς φίλους μου, ὅτι ὁ Ἔφορος μετὰ τοῦ γραμματέως του ἐξῆλθον πρὸς ψηφοθηρίαν· τοῦτο ἔσπευσα νὰ καταγγείλω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τηλεγραφήματός μου, ἔχοντος οὕτω: «Πρωθυπουργὸν κύριον Τρικούπην. Γραφεῖον Ἐφορίας κλειστὸν, Ἐφόρου Δωρίδος ψηφοθηροῦντος ἐν χωρίοις ἐπαρχίας, γραμματέως αὐτοῦ ἐν χωρίοις δήμου Κωλλενῶν. Ν. ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ». Ἠξεύρετε ποίαν ἐνέργειαν ἔκαμε ἐπὶ τῆς καταγγελίας μου αὐτῆς ὁ κ. Πρωθυπουργός; ἠρώτησε τὸν Ἔπαρχον Δωρίδος διὰ τοῦ ἑξῆς τηλεγραφήματός του «Ἔπαρχον Δωρίδος. Τηλεγραφήσατε ἀμέσως, ἂν Ἔφορος Δωρίδος καὶ γραμματεὺς αὐτοῦ ἀπουσιάζωσιν ἐκ τῆς ἕδρας των καὶ διὰ τίνα λόγον ὑπηρεσίας κλπ. Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ». Ὑπέδειξε τουτέστι τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ δώσῃ ὁ Ἔπαρχος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ὀφείλω νὰ φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν, πρὶν εἰσέλθω εἰς ἄλλο ἀντικείμενον, τὰ ἑξῆς· ὅτι Ἔπαρχος μὲν Δωρίδος εἶναι ὁ κ. Ὀδυσσεὺς Γιαννακόπουλος, ὁρμώμενος ἐκ Λεβαδείας, συγγενὴς τοῦ Γεωργαντᾶ, βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας καὶ ἐξαδέλφου τοῦ Λιδωρίκη, βουλευτοῦ Δωρίδος, καὶ ὅστις διωρίσθη ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἀναῤῥήσεως τοῦ Ὑπουργείου Τρικούπη· Ἔφορος δὲ Δωρίδος εἶναι ὁ Ἐπαμεινώνδας Ζαχαρόπουλος, συγγενὴς τοῦ Γεωργαντᾶ, βουλευτοῦ Λεβαδείας καὶ ἐξάδελφος τοῦ Λιδωρίκη, βουλευτοῦ Δωρίδος. Κύριοι, δὲν παραπονοῦμαι διὰ τοῦτο· ἀπεναντίας μάλιστα μοὶ δίδεται ἀφορμὴ νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἠνώχλησα τὸν κ. Τρικούπην, τὸν ὁποῖον ὑπεστήριξα καὶ δι’ ἄλλου τρόπου, καὶ κατὰ τὰς δύω παρελθούσας Συνόδους. Δὲν τὸν ἠνώχλησα περὶ τοῦ τὶς θὰ ἦναι ὁ Ἔπαρχος, ἢ Ἔφορος, ἢ ὑπομοίραρχος, ἢ οἱοσδήποτε ὑπάλληλος ἐν Δωρίδι· ἤκουσα τὸν διορισμὸν τοῦ Ἐπάρχου αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἐφόρου, ὅπως καὶ ὁ λοιπὸς κόσμος, καὶ δὲν παρεπονέθην. Ἡ κατάστασις ἦτον ἀληθῶς οἰκτρὰ, καὶ ᾤκτειρα μόνον αὐτὴν, ἀλλὰ δὲν παρεπονέθην. Ἐπὶ δύω ἔτη—καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κκ. Ὑπουργῶν—δὲν ἐφρόντισα νὰ μάθω ποῖος ὑπάλληλος πηγαίνει καὶ ποῖος φεύγει ἀπὸ τὴν Δωρίδα. Τὸ ἀνέφερα μόνον διὰ νὰ εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν γνώσει τῶν σχέσεων, αἵτινες συνέδεον τὸν Ἔπαρχον καὶ τὸν Ἔφορον, ἐρωτᾷ ποτὲ μὲν τὸν Ἔπαρχον περὶ τοῦ Ἐφόρου, ποτὲ δὲ τὸν Ἔφορον περὶ τοῦ Ἐπάρχου. Ἔρχεται τώρα, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ἀδηλώτων ζώων. Σύμφωνα μὲ τὸν περὶ τούτου Νόμον ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν ὁ φόρος τῶν ἀδηλώτων ζώων· προσεφέρθη μία τιμὴ, ἥτις, κατ’ ἐμὲ, ἦτον ἀνάλογος, καὶ ὅμως δὲν ἐνεκρίθη τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δημοπρασίας περὶ ἐνοικιάσεως τοῦ φόρου τούτου. Ἅμα προσήγγισεν ἡ ἡμέρα τῆς ψηφοφορίας, ἀνέζησε τὸ ζήτημα τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ζώων καὶ ἀπὸ τὰς 20 Ἰουνίου καὶ μέχρι τῆς ψηφοφορίας τὸ γραφεῖον τῆς Ἐφορίας οὐδὲν ἄλλο εἶχε νὰ κάμῃ ἢ νὰ διορίζῃ ὁπλοφόρους καὶ ἀπαριθμητὰς τῶν ἀδηλώτων ζώων. Καὶ τὴν περίστασιν ταύτην ἠναγκάσθην νὰ καταγγείλω ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ ἑξῆς τηλεγραφήματός μου: «Πρωθυπουργὸν Τρικούπην. Ζήτημα ἀπαριθμήσεως ἀδηλώτων ζώων χρησιμεύει ὡς μέσον ψηφοθηρίας καὶ καταπιέσεως φοβερᾶς· ἀριθμὸς διορισθέντων ὁπλοφόρων καὶ ἀπαριθμητῶν ἀνυπολόγιστος.

ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ».

Ποίαν ἐνέργειαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετὰ τὴν καταγγελίαν μου; Αὐτὸ δὲν τὸ γινώσκω· γινώσκω μόνον ὅτι πάντα ψηφοφόρον, δυστροποῦντα νὰ προσέλθῃ εἰς τὰς τάξεις τῆς ὑπουργικῆς φάλαγγος, τὸν ὠνόμαζον ὁπλοφόρον ἢ ἀπαριθμητήν. Τώρα ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἓν ἀποτέλεσμα εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν διὰ νὰ καλυφθῇ τὸ προσφερθὲν διὰ τὴν ἐνοικίασιν ποσὸν καὶ ἡ σπατάλη τοῦ Ἐφόρου, συνάμα δὲ νὰ πιεσθῇ καὶ ἡ ἀντίθετος μερίς. Καὶ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ ἐπῆλθε δυστυχῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἐπερώτησα ἕν τινι τῶν προλαβουσῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἐνεχειρίσθη αὐτῷ ἀναφορὰ μεγάλου ἀριθμοῦ συμπολιτῶν μου καταγγελλόντων ὡρισμένας ἐγκληματικὰς πράξεις τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Δωρίδος περὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ζώων καὶ διϊσχυριζομένων ὅτι συνέταξε πολλὰ πλαστὰ πρωτόκολλα, καὶ ὅτι διὰ τὸ ἔγκλημα τοῦτο τῆς πλαστογραφίας ἐγένοντο πολλαὶ καταγγελίαι, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐν καταφατικῇ περιπτώσει, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ καὶ τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκπληρῶν τὴν παράκλησίν μου ταύτην κατέθεσεν ἀληθῶς αὐτὰ τὰ δύω ἔγγραφα· εἶναι δύο διαταγαὶ ἐπισημειωτικαί.

§41ΤΙΝΕΣ. Τί λέγουν;

§42ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, καὶ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν καὶ εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς αἰτίας τῶν διαταγῶν αὐτῶν νὰ προσέξητε πολύ. Ἐπαναλαμβάνω, ἐδόθη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἀναφορὰ 103 πολιτῶν, ἰσχυριζομένων ὅτι δημόσιος λειτουργὸς ἐγκληματεῖ, ὅτι διὰ τὰ ἐγκλήματα κατηγγέλθη ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως· ποία ἦτο ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ κάμῃ; Δὲν ζητῶ τὴν ἀπόκρισιν· θέλετε νὰ μάθητε ποία ἦτον ἡ ἐνέργεια, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, ὁ κ. Τρικούπης ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; (Ἀναγινώσκονται αἱ ἐπισημειωτικαὶ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν Ἔπαρχον Δωρίδος). Ἀντὶ, κύριοι, ἡ ἀναφορὰ 103 πολιτῶν διὰ τῆς ὁποίας κατηγγέλλοντο ὡρισμέναι ἐγκληματικαὶ πράξεις τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου, διὰ τῆς ὁποίας ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐγένοντο πολλαὶ καταγγελίαι εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, καὶ ὅτι δὲν ἐνηργήθη τίποτε ἐπὶ τῶν καταγγελιῶν αὐτῶν, ἀντὶ νὰ προσκληθῇ ὁ Εἰσαγγελεὺς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν τῷ ὄντι ἐγένοντο καταγγελίαι καὶ τί ἐνήργησεν ἐπὶ τῶν καταγγελιῶν αὐτῶν, ἐρωτᾷ τὸν Ἔπαρχον, τὸν συγγενῆ, τὸν συμπολίτην τοῦ κατηγορουμένου, καθὼς προεῖπον, ἂν τὰ κατ’ αὐτοῦ ἀναφερόμενα ἔχωνται ἀληθείας. Ἦτον ἐνέργεια αὕτη, τὴν ὁποίαν ἐπερίμενέ τις ἀπὸ τὸν κύριον Τρικούπην πρὸ πάντων; Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ἡ διαγωγὴ τοῦ Ἐφόρου ἐτάραξε πολλοὺς, ἐτάραξε καὶ φίλους τῆς Κυβερνήσεως, ἐτάραξε καὶ δημάρχους καὶ ἐπροξένησε καὶ ἀγανάκτησιν εἰς ἐκείνους, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ὁποίων ἐνήργησε τόσα πράγματα. Ὁ δήμαρχος λοιπὸν Ὑαίας κατήγγειλεν ἐπίσης δι’ ἐπιστολῆς του πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν διαγωγὴν τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου. Καὶ τί παρατηρῶ; Τὴν αὐτὴν τύχην ἔλαβε καὶ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ δημάρχου Ὑαίας. Ὁ ἔπαρχος ἐρωτᾶται ἂν εἶναι ἀληθῆ τὰ κατὰ τοῦ ἐφόρου ἀναφερόμενα! Ἀφίνω εἰς ὑμᾶς, κύριοι, νὰ κρίνητε τὴν ἀξίαν καὶ τὴν σημασίαν τῶν τοιούτων ἐνεργειῶν.

§43ΜΑΝΕΤΑΣ. Γνωρίζετε τί ἀπήντησεν ὁ ἔπαρχος;

§44ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ γινώσκω· καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἦναί τις τόσον ἁπλοῦς, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζῃ τὴν ἀπάντησιν τοῦ συγγενοῦ. Τί περιττὸν ἢ τί κακὸν ἐπράξαμεν, λέγουν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ οἱ συνήγοροι αὐτῶν, ἐὰν ἀνεπτύξαμεν τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐν γένει τὰ τῆς παιδείας; Ἐὰν ἐφροντίσαμεν διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, μήπως μᾶς κατηγορεῖτε καὶ διὰ τοῦτο; Βεβαίως, κύριοι Ὑπουργοί. Ἐὰν σᾶς κατηγοροῦμεν ὡς φροντίζοντας διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ τόπου, ἐὰν σᾶς κατηγοροῦμεν ὡς φροντίζοντας διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου, τῷ ὄντι ἐτρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ πάθωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἠπείλησεν ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ πάθωμεν ἀπὸ τὸν λαὸν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργός. Δὲν σᾶς κατηγοροῦμεν διὰ τοῦτο. Ἐγὼ σᾶς κατηγορῶ ὅτι κατεστρέψατε τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἐξεμεταλλεύθητε αὐτὴν, ὅτι κατεστρέψατε τὴν συγκοινωνίαν καὶ ἐξεμεταλλεύθητε αὐτὴν, ὡς θέλω ἀποδείξει ἀμέσως τοῦτο. Ἀπὸ τῆς ἀναῤῥήσεως τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη μέχρι τοῦδε ἐδημιουργήθησαν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου πολλαὶ θέσεις, κατ’ ἐμὲ, ἄχρηστοι καὶ περιτταί. Καὶ λέγων τοῦτο, κύριοι, αἰσθάνομαι τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρω ἀπέναντι τῶν συμπατριωτῶν του. Δὲν εἶναι εὔκολον εἰς καθ’ ἕνα νὰ διακηρύττῃ ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐγένετο εἰς τὴν ἐπαρχίαν του εἶναι ἄχρηστον καὶ περιττόν, ποὺ δὲ καὶ ἐπιβλαβές· διότι ὁ λέγων τὸ ψεῦδος τοῦτο, ἐὰν δὲν εἶναι παράφρων, αὐτοχειριάζεται πολιτικῶς. Ἐδημιουργήθησαν, λέγω, πολλαὶ θέσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ θέσις τοῦ ταχυδρομικοῦ ἐπιστάτου εἰς τὸ χάνι Βυτρινίτσης. Κύριοι, προκειμένου περὶ ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ συγκοινωνίας, πρέπει, νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ διὰ νὰ ἐκθέσω ποίαν ἰδέαν ἔχω περὶ αὐτῶν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον καὶ διὰ τὸ ἓν καὶ διὰ τὸ ἕτερον τῶν ζητημάτων τούτων νὰ φροντίζῃ ἀεννάως, καὶ νὰ μὴ ἀφίνῃ ἄνευ συγκοινωνίας οὔτε τὸ ἐλάχιστον χωρίον, καὶ ἄνευ ἐκπαιδεύσεως οὔτε τὴν ἐλαχίστην κώμην, νὰ φθάνῃ καὶ μέχρι τοῦ ἀτόμου, καὶ ἐκεῖ ἀκόμη ὅπου κατοικεῖ ἓν μόνον ἄτομον, καὶ ἐκεῖ ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ ἔχῃ καὶ τὸ μέσον τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ οὐ μόνον τῆς συγκοινωνίας. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι τοῦτο μὲν τὸ χωρίον δικαιοῦται νὰ ἔχῃ συγκοινωνίαν καὶ ἐκπαίδευσιν, ἐκεῖνο δὲ ὄχι· οὗτος μὲν δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τὰ ἀγαθὰ τῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐκεῖνος δὲ οὔ. Ἀλλὰ ἡ Πολιτεία τί πράττει, ἢ τί ὀφείλει νὰ πράξῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου; πράττει ὅ,τι τῇ εἶναι ἐφικτὸν καὶ ὅ,τι δύναται νὰ συντηρήσῃ, διὰ νὰ μὴ καταστρέψῃ τὴν ὑπάρχουσαν συγκοινωνίαν καὶ τὴν ὑπάρχουσαν ἐκπαίδευσιν· διότι, ὅταν ἡ Πολιτεία, ὅπως καὶ τὸ ἄτομον, ὑπερβῇ τὸ μέτρον τῆς δυνάμεώς της, καταστρέφει ἀντὶ νὰ κατασκευάσῃ· ὁ καλὸς οἰκοκύρης, οὗτινος ἡ οἰκία ἔχει ἀνάγκην πολλῶν ἐπισκευῶν, ἀνακαινίσεως πολλάκις, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ ἀνακαινίσῃ τὴν κακῶς ἔχουσαν οἰκίαν, ὡς μὴ ἐπαρκῶν εἰς τὴν δαπάνην αὐτὴν, τί πράττει; κάμνει τὰς ἀναγκαιοτέρας ἐπισκευάς· διότι, ἐὰν ἐπιχειρήσῃ ἀνακαίνισιν τῆς κακῶς ἐχούσης οἰκίας του ὑπὲρ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις αὑτοῦ, καταστρέφει τὴν ὕπαρξίν του. Ὑποθέσατε ἕνα οἰκοκύρην, ὅστις διὰ νὰ ἀνακαινίσῃ τὴν οἰκίαν του ἔχει ἀνάγκην ἢ νὰ δανεισθῇ ἐπὶ ὑποθήκῃ αὐτῆς, ἢ νὰ δαπανήσῃ τὸ λοιπὸν μέρος τῆς περιουσίας του· ἐὰν πράξῃ τὸ πρῶτον, μετ’ οὐ πολὺ θὰ στερηθῇ τῆς οἰκίας του, τῆς λοιπῆς του περιουσίας· ἐὰν πράξῃ τὸ δεύτερον, θὰ ἦναι μὲν ὑπὸ στέγην, ἀλλὰ θὰ ἀποθάνῃ ἐκ τῆς πείνης. Τοῦτο ὀφείλουν νὰ πράττουν καὶ αἱ Κυβερνήσεις, νὰ προβαίνωσι δηλονότι μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, καθ’ ὃ νὰ δύνανται νὰ συντηρήσωσι τὰ γενόμενα, διότι τὸ περιπλέον φέρει καταστροφήν, καὶ ὄχι μόνον δὲν εἶναι συγκοινωνία καὶ ἐκπαίδευσις τὸ περιπλέον, ἀλλὰ τοὐναντίον καταστροφὴ τῆς ὑπαρχούσης συγκοινωνίας καὶ ἐκπαιδεύσεως. Θέλετε ἄλλην ἀπόδειξιν ἀπὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐλάβετε ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅστις σᾶς εἶπε, ὅτι 360 δημοτικὰ σχολεῖα εἶναι κενά; Καὶ ὅταν 360 σχολεῖα ὑπάρχωσι μὴ λειτουργοῦντα, ποίαν ἐκπαίδευσιν συντηρεῖτε; Καὶ διατί εὑρέθησαν τόσα σχολεῖα κενά; διότι ἐσυστήθησαν περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμεθα νὰ συστήσωμεν. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, θέλω νὰ φανῶ ἐπιεικὴς, δὲν καταλογίζω αὐτὰ εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως· αὐτὸ μένει εἰς τὴν κρίσιν της. Δὲν τὴν κατηγορῶ λοιπὸν διότι ἐσύστησε θέσεις περιττὰς καὶ ἀχρήστους· τὴν κατηγορῶ, διότι συσταίνει τοιαύτας ψευδῶς, εἰκονικῶς, ἵνα μή τι ἄλλο εἴπω. Παραδείγματος χάριν, τὸ παράλιον τῆς ἡμετέρας πατρίδος, τὸ ὁποῖον κατοικεῖται ἀπὸ 5 χαντζίδες, ἔχει τηλεγραφεῖον καὶ ταχυδρομεῖον, τὸ δὲ παράλιον Ἀμφίσσης, ἡ Ἰτέα, τὸ ὁποῖον κατοικεῖται ἀπὸ 300 καὶ πλέον οἰκογενείας καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει μέγα ἐμπόριον, εἰς τὸ ὁποῖον προσεγγίζουν τετράκις τῆς ἑβδομάδος ἀτμόπλοια καὶ σχεδὸν καθ’ ἑκάστην διέρχονται ἀτμόπλοια ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξέρχεται πλῆθος ἀνθρώπων ἐχόντων ἀνάγκην νὰ συνεννοῶνται μὲ τὰς οἰκογενείας, τοὺς ἀνταποκριτάς αὐτῶν, στερεῖται καὶ τηλεγραφείου καὶ ταχυδρομείου! Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἰδιαιτέρα πατρὶς τοῦ κ. Βουλπιώτου στερεῖται δικαιοσύνης· καὶ ἠκούσατε πολλάκις τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας ἱκετεύοντα καὶ ἱκετευτικῶς ζητοῦντα ἀπὸ τὴν Βουλὴν δικαιοσύνην. Θέλομεν δικαστήρια, λέγουν, διότι δὲν ἔχομεν. Καὶ ἠκούσατε τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Καλαβρύτων ζητούντων τὴν σύστασιν Πρωτοδικείου, καὶ ἠκούσατε τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Κορινθίας ζητούντων τὴν σύστασιν δικαστηρίων ἐν τῷ τόπῳ των. Ἀλλ’ ἡ Πολιτεία, τοῖς ἀποκρίνεται εἰς αὐτά; ἡ Πολιτεία ἀποκρίνεται λέγουσα, ὅτι ἔχετε δίκαιον νὰ ζητῆτε ὅ,τι ζητῆτε, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ προβῶ εἰς ἱκανοποίησιν τῆς ἀξιώσεώς σας, τῆς ὁποίας τὸ δίκαιον δὲν ἀμφισβητῶ. Κἂν ἐπεχείρει ἡ Πολιτεία νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλας τὰς τοιαύτης φύσεως δικαίας ἀξιώσεις, τὰς σχετικὰς μὲ τὴν δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν ζητοῦν πολλαὶ ἐπαρχίαι στερούμεναι αὐτῆς, καὶ τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ δώσῃ ἡ Πολιτεία, ποῦ εὑρισκόμεθα τότε; Ὄχι μόνον δὲν ὑπηρετοῦμεν τὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ καταστρέφομεν τὴν δικαιοσύνην. Καταστρέφομεν τὴν δικαιοσύνην, διότι δὲν ἔχομεν ἱκανοὺς πόρους, διότι δὲν ἔχομεν ἀνάλογον ἀριθμὸν δικαστῶν, ὅπως συμπληρώσωμεν τὰ δικαστήρια ταῦτα, καὶ θὰ τὰ συστήσωμεν ὀνόματι μόνον, ἢ θὰ καταστρέψωμεν τὰ λοιπά, ἀφαιροῦντες ἀπ’ αὐτὰ ἀριθμὸν δικαστῶν καὶ ἀφίνοντες αὐτὰ ἀνίκανα νὰ ἐργασθῶσιν. Ὁ ἴδιος λόγος ὑπηγόρευσε τὴν σύστασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τὴν σύστασιν καὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων! Ἀλλ’ ἠξεύρετε, κύριοι, μέχρι τίνος σημείου φθάνει ἡ ἐπιείκειά μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Καὶ τοῦτο τὸ παραιτῶ καὶ δὲν τὸ καταλογίζω εἰς βάρος της. Δὲν παραιτοῦμαι ὅμως ἀπὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ νομίζω ὅτι ἔχω νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ἔφερα τὸ ταχυδρομεῖον Βυτρινίτσης. Κύριοι, ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶδον συνιστάμενα ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι τηλεγραφεῖα καὶ ταχυδρομικὰς ἐπιστασίας, καὶ πάλιν ᾤκτειρα, δὲν παρεπονέθην καὶ δὲν ἐδικαιούμην νὰ παραπονεθῶ, διότι ἐγὼ τηλεγραφῶ, καὶ ἀλληλογραφῶ, ἀλλὰ τέλος πάντων ὅ,τι γίνεται ἔστω καὶ ἄχρηστον καὶ ἀνοίκειον, νὰ γίνεται πράγματι. Συνεστήθη ταχυδρομικὴ ἐπιστασία εἰς τὸ Χάνι Βυτρινίτσης ἀπὸ πέρυσι τὸν Νοέμβριον. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐὰν ὑπάρχῃ ταχυδρομικὴ ἐπιστασία ἐν λειτουργίᾳ· διότι, ἐνῷ ἀληθῶς τὰ καθήκοντα τοῦ ταχυδρομικοῦ ἐπιστάτου διὰ τοῦ πέρυσιν ἐκδοθέντος Διατάγματος ἀνετέθησαν εἰς τὸν τηλεγραφητήν, εἰς ὃν ἐδόθη καὶ τις μηνιαία ἐπιχορήγησις, οὐχ ἧττον ἡ ταχυδρομικὴ ἐπιστασία δὲν λειτουργεῖ· δημόσιος ταχυδρόμος δὲν ὑπῆρχεν, οὔτε μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ὑπάρχει. Καὶ ἐνῷ ἡ τοιαύτη οἰκτρὰ κατάστασις ἐπῆγε νὰ λησμονηθῇ, διότι ὀλίγοι ὑπῆρχον οἱ ἐνθυμούμενοι, ὅτι εἶχεν ἐκδοθῆ Διάταγμα, δι’ οὗ συνιστᾶτο ταχυδρομικὴ ἐπιστασία εἰς Χάνι Βυτρινίτσης, ἐνῷ ἴσως ἐγὼ ἐνθυμούμην τοῦτο, ἡ Κυβέρνησις διὰ μεταγενεστέρας πράξεώς της ἦλθε νὰ καταστήσῃ πασιφανὲς τὸ ἀτόπημά της. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἠξεύρετε, ὅτι ἀνάγκη....

§45ΤΙΝΕΣ. Ῥουσφετίων.

§46ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ναί· διώρισε ταχυδρομικὸν ἐπιστάτην τὸν Γκίκαν. Λοιπὸν, ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὴν ὁποίαν παρετηρήθη, ὅτι ἡ ταχυδρομικὴ ἐπιστασία δὲν λειτουργεῖ, ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν δύναται νὰ λειτουργῇ, διότι δὲν ἔχει πίστωσιν τὸ Δημόσιον ταχυδρομεῖον· ἀλλὰ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχε πίστωσις διὰ νὰ διορισθῇ δημόσιος ταχυδρόμος, τουτέστιν 20 ἢ 25 δραχμὰς κατὰ μῆνα, εὑρέθη πίστωσις διὰ διορισμὸν εἰδικοῦ ταχυδρομικοῦ ἐπιστάτου, καὶ κατὰ συνέπειαν διωρίσθη τοιοῦτος ὁ Γκίκας, ὁ ἥρως τοῦ ἀνωτέρω δράματος, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπα, μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ χωροφύλακος. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις ἐξηκολούθει ἡ αὐτὴ, ἡ ταχυδρομικὴ ἐπιστασία δὲν ἐλειτούργει, δὲν λειτουργεῖ καὶ μέχρι τῆς ὥρας, καθ’ ἣν σᾶς ὁμιλῶ· δὲν συνεστήθη, διὰ νὰ λειτουργήσῃ ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἐσυστήθη, ἐξεπληρώθη, ὁ σκοπὸς ἦτο ἡ ὑποστήριξις προσώπων εὐνοουμένων τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἁπλῶς ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν ἐλειτούργησεν ἀπὸ τῆς συστάσεώς της μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἡ ταχυδρομικὴ ἐπιστασία Βυτρινίτσης, καὶ ἤθελον παρουσιάσει ἐνώπιόν σας τοιοῦτον ἰσχυρισμὸν, ἐὰν δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀποδείξω αὐτόν; Δὲν ἐγνώριζα ὅτι τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστευθῇ; Εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις ὅτι δημιουργοῦνται θέσεις, ὅτι διορίζονται πρόσωπα εἰς αὐτὰς, καὶ ὅτι δὲν ἔχουν καμμίαν λειτουργίαν; Ἐὰν δὲν εἶχον μάρτυρα τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ σᾶς ἀνέφερον κἂν τὴν ἀσχημίαν αὐτήν. Φαίνεται, ὅτι συνεπείᾳ ἐπανειλημμένων παραστάσεων ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ εὕρῃ μίαν διέξοδον εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν καὶ νὰ καταστήσῃ δι’ ἄλλης ὁδοῦ λειτουργοῦσαν τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τῶν Ταχυδρομείων ἀπηύθυνεν εἰς τὸν δήμαρχον Τολοφῶνος, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου ὑπάγεται τὸ δῆθεν ταχυδρομεῖον, τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θέλω σᾶς ἀναγνώσει, καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε (ἀναγινώσκει). «Ἀριθ. 4135 Ἀθῆναι, 18 Ἰουνίου 1883.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τῶν Ταχυδρομείων Πρὸς τὸν Δήμαρχον Τολοφῶνος. Ἐπὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 121 ἐγγράφου Σας παρατηροῦμεν ὑμῖν καὶ αὖθις ὅτι ὁ Δῆμος εἶναι ὑπόχρεως κατὰ τὸ ἀπὸ 23 Δεκεμβρίου 1842 Β. Διάταγμα εἰς τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ταχυδρόμου Βυτρινίτσης Λιδωρικίου καὶ τἀνάπαλιν καὶ οὐχὶ τὸ Δημόσιον κατ’ ἀκολουθίαν δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ τοποθετήσωμεν τοιοῦτον εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἐνῷ διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν ἐσημειώθη σχετικὴ δαπάνη. Ἄλλως, θέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προκαλέσωμεν τὴν κατάργησιν τοῦ ταχυδρομείου.

Ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς

Δ. ΜΑΝΣΟΛΑΣ»

Ἡ διαταγὴ αὕτη προεκάλεσε τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν τοῦ δημάρχου Τολοφῶνος.

§47ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἡσυχία;

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλάκις παρεκάλεσα.

§49ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ κρούητε τὸν κώδωνα, ἀλλὰ νὰ ἐπιβάλητε σιγὴν εἰς τοὺς ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περιπατοῦν ἑκατέρωθεν ἐδῶ.

§51ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μετὰ λύπης, κύριοι, ἀναγινώσκω τὴν ἀπάντησίν του· διότι λυποῦμαι, ὁσάκις ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος μου περιέρχεται εἰς τοιοῦτον εὐτελὲς σημεῖον, ὥστε νὰ ὑβρίζηται ἀπὸ ἕνα δήμαρχον (ἀναγινώσκει). «Ἀριθ. 323 Βυτρινίτσα, 21 Ἰουνίου 1883. Πρὸς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν τῶν Ταχυδρομείων. Ἀπαντῶμεν εἰς τὸ ἀπὸ 18 τρέχοντος μηνὸς καὶ ὑπ’ ἀριθ. 4135 ἔγγραφόν Σας τὰ ἑξῆς: 1) Χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὁ Δῆμος εἶναι ἢ οὔ ὑπόχρεως νὰ διατηρῇ τὴν μεταξὺ τῆς ταχυδρομικῆς ἐπιστασίας Λιδωρικίου καὶ τῆς δῆθεν ταχυδρομικῆς ἐπιστασίας Βυτρινίτσης ἀλληλογραφίαν, πληροφοροῦμεν τὴν Διεύθυνσιν ὅτι μᾶς εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ εὕρωμεν ἐνταῦθα ἄτομον δεχόμενον ἐπὶ τῇ ἀναγεγραμμένῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Δήμου ἀντιμισθίᾳ νὰ ὑπηρετῇ ὡς δημόσιος ταχυδρόμος μεταξὺ χωρίου Βυτρινίτσης καὶ Λιδωρικίου, διανῦον οὕτω μίαν περίπου ὥραν ἐπὶ πλέον τῆς μεταξὺ Βυτρινίτσης καὶ Λιδωρικίου ἀποστάσεως καὶ τοῦτο μὲ προφανῆ βλάβην τοῦ συμφέροντος τοῦ δήμου, τῆς ὑπηρεσίας μας καὶ τῶν συνδημοτῶν μας, καθόσον χρειάζεται καὶ ἕτερος ταχυδρόμος, ἵνα μεταφέρῃ κατόπιν τὴν ἀλληλογραφίαν ἀπὸ τὸ ἔρημον παράλιον Βυτρινίτσης, ἔνθα συνεστήθη ἡ ταχυδρομικὴ ἐπιστασία εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Δήμου. 2) Δὲν ἐννοοῦμεν πῶς δὲν ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους διὰ ἀντιμισθίαν δημοσίου ταχυδρόμου, ἀφοῦ ἡ ταχυδρομικὴ ἐπιστασία συνεστήθη πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ ἀφοῦ ἐσχάτως διωρίσθη ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης μὲ ἀντιμισθίαν δραχμῶν 50 κατὰ μῆνα, ἐνῷ τὰ καθήκοντα ταῦτα διὰ προγενεστέρου Β. Διατάγματος εἶχον ἀνατεθῆ εἰς τὸν τηλεγραφητὴν, καὶ δὲν ὑπῆρχεν οὐδεὶς λόγος ὑπαγορεύων τὸν διορισμὸν ἐπιστάτου εἰς μέρος, ὅπου οὐδεμία ἀλληλογραφία ὑφίσταται, ἡ κατάλληλος ὥρα τοῦ ταχυδρομείου, τοῦ ὁποίου ἀπειλεῖ ἡ Διεύθυνσις διὰ τοῦ ἀπαντωμένου ἐγγράφου αὐτῆς οὐ μόνον δὲν παραβλάπτει, ἀλλ’ ὠφελεῖ μᾶλλον τὰ συμφέροντα τῶν συνδημοτῶν μου, ἐνῷ συγχρόνως ἐπιφέρει καὶ σπουδαίαν οἰκονομίαν εἰς τὸ Δημόσιον.»

§52ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ συντάκτης τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ κάθεται ἐδῶ, ὑποθέτω.

§53ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ ἐὰν, ὑποθέτω, συνέταξα ἐγὼ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, περιέχει τι τὸ ἄτοπον; Ἔρχεται, κύριοι, ἡ κρίσις τῶν ὑπουργικῶν πράξεων. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, τὸ καθῆκον τῆς Πολιτείας εἶναι νὰ φροντίζῃ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν συγκοινωνίαν. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ πόσον ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος ὀργᾷ πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν; Δὲν ὑπάρχει οὐχὶ χωρίον, ἀλλ’ ἄτομον, τὸ ὁποῖον δὲν λέγει, θέλω ἐκπαίδευσιν. Δὲν ἐπαναλαμβάνω τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἔκαμον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ· σᾶς λέγω ὅτι ὁ δῆμος, ἐξ οὗ ὁρμῶμαι, καὶ τὸν ὁποῖον ὁ ἐμὸς πατὴρ ἐδιοίκησεν ἀπὸ τοῦ 1805 ἕως τοῦ 1855—καὶ λέγω ἀπὸ τοῦ 1805, διότι ὁ δῆμος, ἐξ οὗ ὁρμῶμαι, ἀπετέλει μέχρι τοῦ 1843 ἰδίαν ἐπαρχίαν, Μαλανδρίου λεγομένην, ἥτις καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 43 ἔδωκεν ἰδίους πληρεξουσίους· ἐγὼ δὲ διῴκησα ἐπὶ 15 ἔτη ὡς δήμαρχος, διαδεχθεὶς τὸν πατέρα μου, ἀντιπροσωπεύω αὐτὸν ἐπὶ 30 ἤδη ἔτη. Ὁ δῆμος λοιπὸν αὐτὸς ἔχει πληθυσμὸν 2,800 ψυχῶν, ἐτήσιον δὲ εἰσόδημα 5,000 δραχμῶν· καὶ τοιοῦτος δῆμος νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐκλαμβάνει τὸ ἀγαθὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔχων καὶ διατηρῶν τρία δημοδιδακτήρια εἰς τρία διάφορα σημεῖα τοῦ δήμου, τὰ ὁποῖα ἀνηγέρθησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου δαπάνῃ τοῦ δήμου. Ὅλα τὰ συγκροτοῦντα τὸν δῆμον χωρία πάντοτε ἐζήτουν σύστασιν σχολείων, πιστεύω δὲ ὅτι, ὅταν τὰ ⅗ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ δήμου δαπανῶνται διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, οὐδεὶς θὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι δὲν στερεῖται τῆς δυνατῆς ἐκπαιδεύσεως· οὐχ ἧττον ὅμως καὶ ἄλλαι κοινότητες τοῦ δήμου μου μοὶ ἐζήτουν τὴν σύστασιν σχολείων· ἀλλὰ εἰς τὰς παραστάσεις ταύτας ἀντέτεινα τὰ ἑξῆς: δὲν ἀρκεῖ ὁ δῆμος εἰς τὴν διατήρησιν πλειοτέρων τῶν τριῶν σχολείων, ὅτι δὲν εὑρίσκομεν προσωπικὸν διδασκάλων, καὶ ὅτι δὲν ἠμπορῶ διὰ τοῦτο νὰ ἐργασθῶ διὰ τὴν σύστασιν σχολείων εἰκονικῶν. Ἰδίως δύω χωρία τοῦ δήμου, καλούμενα Μαραζάκι καὶ Κίσσι, εἶχον τὴν ἀξίωσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἀπολύτως ἔβλεπον δικαίαν καὶ ἐλυπούμην, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἱκανοποιήσω, ὅπως πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον. Ἐν τούτοις, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, πράκτορες τοῦ συναδέλφου μου, κ. Λιδωρίκη, μεταβαίνουσιν εἰς τὰ χωρία ταῦτα καὶ ἔκαμαν τὴν ἑξῆς πρότασιν: ἔρχεσθε μὲ τὸ κόμμα μας, νὰ συστήσωμεν σχολεῖα εἰς τὰ χωρία σας; Ἀντιπρόσωποι τῶν κοινοτήτων τούτων μετὰ τὰς προτάσεις ἦλθον πρός με καὶ μοὶ λέγουσι: κύριε Κατσικαπῆ, ἠξεύρετε πῶς ἐπιδιώκομεν τὴν σύστασιν σχολείων ἐν τοῖς χωρίοις μας· ἑπομένως ὁ κ. Λιδωρίκης ὑπόσχεται νὰ μᾶς συστήσῃ τοιαῦτα πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας. Νὰ χάσωμεν τὸ ἀγαθὸν αὐτό; Μάτην παρέστησα εἰς αὐτούς, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἡ ὑπόσχεσις αὕτη νὰ ἐκπληρωθῇ. Πῶς εἶναι δυνατόν, ἔλεγον καὶ εἰς αὐτοὺς καὶ ἐν ἐμαυτῷ, νὰ συστηθοῦν σχολεῖα ἄνευ τοὐλάχιστον τῆς ἐκπληρώσεως τῶν διατυπώσεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ὁ Νόμος, τουτέστι χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ὁ δήμαρχος καὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, χωρὶς νὰ ἐγγραφῇ πίστωσίς τις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ δήμου, πρὸ πάντων δὲ χωρὶς νὰ ἀνεγερθῇ διδακτήριον, ἢ νὰ εὑρεθῇ ἓν προσωρινὸν οἴκημα; Σᾶς ἀπατᾷ, ἔλεγα πρὸς αὐτούς, ὁ κ. Λιδωρίκης, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο, δὲν ὑπάρχουν διδάσκαλοι, δὲν ὑπάρχει πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δὲν ὑπάρχει διδακτήριον, εἴτε προσωρινόν, εἴτε μόνιμον, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις τόσον κακοήθης, ὥστε, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ λάβῃ τοὺς ψήφους σας, νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν σχολείων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Τόσην πεποίθησιν εἶχα, ὥστε ἠδυνάμην νὰ στοιχηματίσω μὲ τὴν περιουσίαν μου ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν. Μά, μοὶ εἶπον, ἐὰν σταθῇ δυνατόν; Τότε βεβαίως νὰ ὑπάγετε ἐκεῖ, ἀρκετὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ σᾶς, καὶ ἐγὼ καὶ ἡ οἰκογένειά μου σᾶς ὑπηρέτησαν 100 σχεδὸν ἔτη, καὶ σεῖς τὴν οἰκογένειάν μου· δὲν ἔχω παράπονον, ἀλλὰ προσέξατε, μὴ ἀπατηθῆτε. Ἔδωκαν, κύριοι, τὸν ὅρκον τῆς πίστεως, ἐκρούσθη ἡ μαγικὴ ῥάβδος, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀναφαίνεται αὐτὸ τὸ φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», χρονολογούμενον ἀπὸ 8 Ἰουνίου ἀριθμὸς 224, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέγνων μετ’ ἐκπλήξεως τὰς δύω αὐτὰς ὑπουργικὰς πράξεις, τὰς ὁποίας θέλω σᾶς ἀναγνώσει (ἀναγινώσκει). «Πλήρης ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων.» Τονίζω τὴν λέξιν διὰ νὰ ἀκουσθῇ καλῶς, διότι ἐπ’ αὐτοῦ θὰ συζητήσω κατόπιν. Ὁμοία πρᾶξις περὶ συστάσεως σχολείου ἐν τῷ χωρίῳ Μελεζᾶ. Κύριοι, δικαίωμα εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δημιουργήσῃ ὅσας θέσεις θέλει, δικαίωμα εἶχε νὰ συστήσῃ σχολεῖα εἰς τὰ χωρία τοῦ Κράτους. Τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι αὐτῆς καὶ ἀπὸ τὸν τρόπον τοῦ ἐργάζεσθαι. Βεβαίως ἡ δημιουργία οἱασδήποτε θέσεως κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ σύστασις πρὸ πάντων σχολείων κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶναι ἓν ἐκ τῶν ἰσχυροτέρων μέσων ὑποστηρίξεως, τὰ ὁποῖα δίδει ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς εὐνοουμένους αὐτῆς. Μένει εἰς τὴν φιλοτιμίαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκτίθηται ἢ νὰ μὴ ἐκτίθηται ἐν τοιαύταις στιγμαῖς διὰ τοιούτων πράξεων. Ἄλλοτε ἴσως φέρω πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τοιαύτας πράξεις, τῶν ὁποίων τὸν χαρακτῆρα δὲν θέλω νὰ δώσω· ἀλλὰ πρὸ ἐμοῦ τὸν ἔδωκε καὶ ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Λομβάρδος. Κατὰ τὰς ἐξελέγξεις ἐκλογῶν, παρουσιασθεισῶν τοιούτων περίπου πράξεων, ἐξέφερον τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ περὶ τῶν πράξεων, ἐξέφερον τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ περὶ τῶν πραξάντων αὐτάς. Ἂς ἀναγνώσουν τοὺς λόγους των, διὰ νὰ ἴδουν τί ἔδει νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτοὺς τώρα, καὶ ἀφίνω νὰ ἀπαντήσουν αὐτοὶ εἰς ἑαυτούς. Διατί, κύριοι, δυσχεραίνετε τὴν θέσιν τῶν πολιτευομένων, διατί ἀπελπίζετε αὐτοὺς, διατί, ὡς νὰ ἦναι κτῆμά σας ἡ δημοσία ὑπηρεσία καὶ ὁ δημόσιος θησαυρὸς, μεταχειρίζεσθε αὐτὸν διὰ τὰς ἀτομικάς σας συμπαθείας; Ἀλλὰ πρὸ πάντων, διότι εἶναι πράξεις τινὲς, αἵτινες εἶναι μὲν αὐταὶ καθ’ ἑαυτὰς ἀσχημοσύναι, ἀλλὰ μόνον πράξεις μεμονωμέναι ἄνευ συνεπειῶν, διατί κάμνετε μίαν πρᾶξιν, ἥτις καὶ θεμελιώδη διάταξιν τοῦ Συντάγματος, κατ’ ἐμὲ κριτὴν, παραβιάζει, καὶ μίαν θύραν σπατάλης ἀνοίγει; Ποῦ κεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ πληρώνετε ὁλόκληρον τὸν μισθὸν τῶν δημοδιδασκάλων;

§54ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐν τῷ νόμῳ.

§55ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, οἱ δῆμοι δαπανοῦν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὸ δὲ Δημόσιον συνεισφέρει. Ἠδύνατο λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κάμνῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς συνεισφορᾶς αὐτῆς, νὰ προβῇ μέχρι χορηγίας τῶν 999‰ τῆς μισθοδοσίας τῶν διδασκάλων, δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸν μισθόν· δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποχρεώσῃ τὸ Δημόσιον νὰ δαπανήσῃ ὁλοκλήρως διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλ’ ὅταν τοῦτο γίνεται κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἀποδεδειγμένως καὶ ἐναργῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ὑποστηρίξεως προσώπων, ποῖον χαρακτῆρα ἔχει, κύριε Λομβάρδε; Καὶ διατί, ἐὰν δὲν ἐσκέφθητε τίποτε ἄλλο, ὅταν ἐθέτατε τὴν ὑπογραφήν σας εἰς τὸ αἴσχιστον ἔγγραφον αὐτό, δὲν ἐσκέπτεσθε, ὅτι διὰ τοῦ προηγουμένου τούτου τὸ Δημόσιον δύναται νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὴν μισθοδοσίαν τῶν δημοδιδασκάλων; Ποῖος δὲν θὰ ζητήσῃ τοῦτο διὰ τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ ποῦ μετ’ ὀλίγον θὰ εὑρεθῇ τὸ Δημόσιον ταμεῖον, καὶ ποῦ πλέον ἡ ὑποχρέωσις τῶν δήμων, ἡ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐπιβαλλομένη, νὰ δαπανῶσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Ἰδού, κύριοι, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ φέρω εἰς τὴν κρίσιν καὶ τὴν ἀπόφασιν ὑμῶν. Ἀλλὰ μήπως τὰ λοιπὰ τὰ ἀφορῶντα εἰς τοιαύτης φύσεως πράξεις δὲν χρήζουσι τῆς αὐστηρᾶς κρίσεως ὑμῶν; Μήπως τὸ συμφέρον σας ὡς πολιτευομένων δὲν ἀπαιτεῖ ὥστε νὰ θέσητε φραγμὸν εἰς τοιαύτας Κυβερνητικὰς ἀσχημοσύνας; Πῶς θὰ κατέλθητε εἰς ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἐναντίον μιᾶς Κυβερνήσεως; ὅταν ὁ ἀντίπαλός σας συνιστᾷ εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τηλεγραφεῖα καὶ σχολεῖα εἰς ὅλα τὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας σας!

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γείνῃ μικρὰ διακοπή, κύριε Πρόεδρε. (Γίνεται διακοπὴ πέντε λεπτῶν).

§57ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ φίλοι αὐτῆς ἐνασμενίζονται. Φροντίζομεν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, μᾶς λέγει, διὰ τὴν συγκοινωνίαν, καὶ σεῖς μᾶς κατακρίνετε; Ἐννοοῦν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ὅτι αἱ φράσεις αὗται εἶναι μαγευτικαί, ὅτι κολακεύουσι τὸν λαόν; Ἀλλὰ καὶ τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτω; Φροντίζουσι διὰ τὴν συγκοινωνίαν; Δὲν ἠξεύρω τί συμβαίνει εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας· δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω ὅτι ἐν Δωρίδι ἡ Κυβέρνησις οὐ μόνον δὲν ἐργάζεται διὰ τὴν συγκοινωνίαν, ἀλλ’ ἐργάζεται διὰ τὴν μὴ συγκοινωνίαν· ἐν Δωρίδι, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις καταστρέφει τὴν συγκοινωνίαν. Κατὰ τὰς 3 Μαρτίου παρελθόντος ἔτους ἀνῆλθεν εἰς τὴν Ἐξουσίαν ὁ κ. Τρικούπης καὶ μετὰ 15 ἡμέρας διατάσσει, πρὸς ἔκπληξιν τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος, τὴν σχεδιογράφησιν ὁδοῦ, ἀρχομένης ἀπὸ τῶν χωρίων, τὰ ὁποῖα σᾶς περιέγραψα, καὶ ληγούσης εἰς μίαν ἄλλην ἐρημίαν, Στενὴν καλουμένην. Συνέπεσε τότε νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῇ πατρίδι μου καὶ ἤκουσα ὅτι ἦλθε μηχανικὸς νὰ σχεδιογραφήσῃ τοιοῦτον δρόμον· οὐ μόνον δὲν ἐπίστευσα τὸ ἄκουσμα, ἀλλὰ τὸ ἐθεώρησα καὶ ὡς πλασθὲν ἐπίτηδες ἵνα δυσφημισθῇ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἔλεγον εἰς πάντας ὅτι τοιαύτην μικρὰν πρᾶξιν δὲν δύναται νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ὅμως, κύριοι, οὐ μόνον ἐσχεδιάσθη ἐσπευσμένως ἡ ὁδὸς, ἀλλ’ ἐσπευσμένως ἐξετέθη καὶ ἡ κατασκευή της εἰς δημοπρασίαν. Καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο ἀκόμη περὶ στρατιωτικῆς ὁδοῦ εἰς τὰς παραμονὰς πολέμου, τοιαύτη ἐπίσπευσις δὲν ἤθελε γείνει. Καὶ ἰδοὺ διατί εἶπον ὅτι καταστρέφεται ἡ συγκοινωνία τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος. Ὅπως πολλοὶ ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε, αἱ ἐπαρχίαι Ναυπακτίας καὶ Παρνασσίδος; ἰδίως ὅμως Δωρίδος καὶ Ναυπακτίας ἔχουν τὸ μᾶλλον ἀνώμαλον ἔδαφος· ἡ ἐπαρχία Δωρίδος διατέμνεται εἰς δύω ἴσα μέρη ὑπὸ τοῦ ποταμοῦ Μόρνου, εἰς μεσημβρινὸν καὶ βόρειον, καὶ ἐνῷ ἡ κατὰ μῆκος ἔκτασις τῆς ἐπαρχίας ἔχει 15–18 ὡρῶν ἀπόστασιν, μία μόνη γέφυρα συνδέει τὰ δύω μέρη, ἡ γέφυρα τοῦ Στενοῦ καλουμένη, κειμένη ἐν τῷ μέσῳ τοῦ μήκους τῶν ποταμῶν· ὅλον δὲ τὸ λοιπὸν μέρος τῆς ἐπαρχίας καὶ τὸ βορειοανατολικὸν καὶ τὸ μεσημβριοδυτικὸν δὲν συγκοινωνοῦσιν ἐν καιρῷ χειμῶνος. Χωρία, ἔνθεν καὶ ἔνθεν τῶν ποταμῶν κείμενα καὶ ἀπέχοντα μίαν ὥραν καὶ ἡμίσειαν, διὰ νὰ συγκοινωνήσουν χρειάζονται ἡμερῶν δρόμους, διότι ἀναγκάζονται νὰ ἔλθουν ἀπὸ τὸ ἄκρον τῆς Ἐπαρχίας εἰς τὴν γέφυραν τοῦ Στενοῦ· ὥστε ἡ πρώτη μέριμνα ἦτο ἡ κατασκευὴ γεφυρῶν. Ἡ Δωρὶς δὲν διατέμνεται μόνον ὑπὸ τοῦ Μόρνου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλων μικροτέρων ποταμῶν, διακοπτόντων τὴν συγκοινωνίαν· ὁ κ. Δημητρακάκης διῴκησε τὴν ἐπαρχίαν καὶ δύναται νὰ σᾶς βεβαιώσῃ περὶ τούτου. Εἰς αὐτοὺς δὲ τοὺς ποταμοὺς κατ’ ἔτος συμβαίνουσι δυστυχήματα, ἀλλὰ περὶ αὐτῶν δὲν ἐμερίμνησεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ πρὸ πάντων, κύριοι, ἡ Ἐπαρχία Δωρίδος μένει ἀκοινώνητος μὲ τὸ λοιπὸν Κράτος, καὶ περὶ τούτου ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ πρώτιστα, διότι δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ ἠθικὴ κατάστασις τῶν κατοίκων, ὁ βίος ὁ ποιμαντικῆς πρὸ πάντων κρατεῖ τοὺς κατοίκους εἰς ἐκείνην τὴν ἠθικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται καὶ πρὸ 500 χρόνων, διὰ μόνης δὲ τῆς συγκοινωνίας δύνανται νὰ ἐξημερωθῶσι, καὶ οὕτω νὰ λείψουν καὶ ὅλα τὰ κακοποιὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὀλεθρίαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τὸν τόπον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ ἐπαρχία ἔπρεπε νὰ συγκοινωνήσῃ μὲ τὴν Παρνασσίδα καὶ μὲ τὴν Ναυπακτίαν, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς, εἰς ὃν παρέστησα τὸ πρᾶγμα, μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ γείνῃ καὶ τοῦτο· ἀλλὰ ποῖον θὰ γείνῃ; πρώτιστον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ διατάξῃ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ναυπακτίας καὶ Δωρίδος· πολλοὶ ὑπάρχουν ἐνταῦθα καὶ γνωρίζουν μετὰ πόσης δυσκολίας ἀνέρχεταί τις ἀπὸ Ἀμφίσσης εἰς Λιδωρίκιον· τὸν χειμῶνα ἡ ἄνοδος εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος. Δὲν βλέπω ἐδῶ τὸν Καλαντζόπουλον, βουλευτὴν Ναυπακτίας, τὸν ὁποῖον θεωρῶ τίμιον ἄνθρωπον, διὰ νὰ σᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι χωρία τῆς Ἐπαρχίας Δωρίδος, ἀπέχοντα ἀπὸ τῆς Ναυπακτίας 5 ἢ 15 λεπτὰ, μετὰ κινδύνων συγκοινωνοῦσι, καὶ συνέβησαν ἄπειρα δυστυχήματα, καὶ ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἕν.

§58ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ἀπορῶ πῶς κατορθώνετε νὰ ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ δημιουργῆτε μομφὰς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοιαῦτα εὐεργετικὰ διὰ τὴν Ἐπαρχίαν ἔργα, καὶ σεῖς μάλιστα, ὅστις, πολιτευόμενος ἐπὶ τριακονταετίαν, δὲν κατωρθώσατε νὰ συντελεσθῇ οὐδὲν ὑπὲρ τῆς Ἐπαρχίας.

§59ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἦλθες σὺ τώρα ὁ σωτὴρ νὰ εὐεργετήσῃς τὴν Ἐπαρχίαν· οἱ λόγοι σας μὲ ἀπαλλάττουν τῶν κόπων νὰ εἴπω ἐναντίον τοῦ Πρωθυπουργοῦ πολλὰ, διότι σεῖς τὸν παρεσύρατε καὶ ἐκάματε κατάχρησιν τῆς ἀδυναμίας του πρὸς σᾶς. Εἰκοσαπενταετὴς νεανίας σφριγῶν ἐξεκίνησεν ἀπὸ τὸ Λιδωρίκιον διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ χωρίον του, ἀλλὰ καθ’ ὁδὸν, διερχόμενος ἐπαρχιακὴν ὁδὸν, ἔπεσεν εἰς τὸν ποταμὸν καὶ μόλις ἐσώθη ἀπὸ παρατυχόντος ἐκεῖ διαβάτου, ἀλλὰ συνέτριψε τὸν πόδα του. Ἐφρόντισαν λοιπὸν περὶ τοῦ ζητήματος τῆς συγκοινωνίας ἢ μόνον ὑποσχέσεις ἔδωσαν, τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω; Ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν ὁ κ. Λιδωρίκης διὰ νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ἐγνώριζε, φαίνεται, τί εἶχεν ἐν τῷ νῷ ὁ κ. Τρικούπης, ἐὰν ἤρχετο εἰς τὴν Ἐξουσίαν, ὅτι δηλαδὴ ἤθελεν ἐργασθῆ εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ὁδοποιΐας, ἑπομένως ὁ κ. Λιδωρίκης ὑπεσχέθη τὴν κατασκευὴν ὁδῶν εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Δωρίδος· ἀλλ’ ἄπειρος ἐντελῶς τῶν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Τόπου, τὸν ὁποῖον πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐγνώρισεν ἀφ’ ὅτου ἐγεννήθη, παρασυρόμενος ἴσως καὶ ἀπὸ κανένα κουμπάρον του, ὑπεσχέθη κατασκευὴ ὁδῶν μεταξὺ Βυτρινίτσης καὶ Στενοῦ, καὶ εἶχε τόσην πεποίθησιν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὥστε ἔλεγεν ὅτι καταθέτει, ἂν δὲν γείνῃ ὁ δρόμος, καὶ 100,000 δραχ. εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ὑπεσχέθη λοιπὸν τὴν κατασκευὴν τῆς προκειμένης ὁδοῦ. Ἐγὼ δὲν ἔδωσα πίστιν καὶ ἐγέλων, ὅταν τὸν ἤκουσα· ἐν τούτοις ἀπεδείχθη ὅτι τὸ καλλίτερον γελᾷ ὁ γελῶν τελευταῖος. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ὁ κ. Τρικούπης, ἅμα ἀνελθὼν εἰς τὴν Ἐξουσίαν, μεταξὺ τῶν πρώτων ἔργων ἐπεχείρησε τὴν κατασκευὴν τῆς ἀνοήτου ταύτης καὶ ἀχρήστου ὁδοῦ.

§60ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Χρησιμωτάτης.

§61ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅταν ἐπανῆλθον ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου περὶ τὰ τέλη Μαρτίου, παρετήρησα εἰς τὸν κ. Τρικούπην τὸ ἄχρηστον τῶν ὁδῶν· ὁ κ. Τρικούπης εὑρέθη στενοχωρημένος. Τῷ εἶπον, ὅτι τὸ καλλίτερον ἦτον νὰ συγκοινωνήσῃ ἡ ἐπαρχία μὲ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους· καὶ τοῦτο θὰ γείνῃ μοῦ εἶπεν· ἀλλ’ ἐγὼ τοῦτο δὲν τὸ πιστεύω, διότι δὲν εὑρίσκομεν νὰ δανειζώμεθα πάντοτε ἑκατομμύρια διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, διότι καὶ τοῦτο θὰ γείνῃ δὲν ἀναιρεῖ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον διεπράχθη· δεύτερον, πῶς θὰ γείνῃ; εἰς τὴν ἀνόητον αὐτὴν ὁδὸν ἐδαπανήθησαν 500,000 δραχμῶν!

§62ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Μόνον 236,000.

§63ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Διὰ τὸ πρῶτον τμῆμα. Ἂς μεταβῇ ἐκεῖ Ἐπιτροπὴ τῆν Βουλῆς νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἂν δὲν ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν θάλασσαν 500,000 δραχμῶν δέχομαι νὰ κρεμασθῶ εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ποῦ στηριζόμενος διέταξε τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ αὐτῆς; Ἔστειλε μηχανικὸν διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ἔδαφος καὶ βεβαιώσῃ δι’ ἐκθέσεώς του ὅτι διὰ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς συγκοινωνεῖ ἡ Δωρὶς μετὰ τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν; Ἐβεβαιώθη ὅτι οἱ Δωριεῖς εἶχον τὴν ἀνάγκην τῆς ὁδοῦ αὐτῆς;

§64ΜΑΝΕΤΑΣ. Διατί τὴν θεωρεῖτε τόσον ἄχρηστον τὴν ὁδόν;

§65ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Διότι δὲν συγκοινωνεῖ οὐδὲν χωρίον δι’ αὐτῆς.

§66ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Ὅλη ἡ ἐπαρχία συνδέεται.

§67ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, ἀφίνω εἰς βάρος τῆς συνειδήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἂν ἡ ὁδὸς εἶναι χρήσιμος ἢ ἄχρηστος, καὶ ἂς ἐξετάσωμεν ἂν ἡ ἐργασία αὐτῆς γίνεται σπουδαίως καὶ εἰλικρινῶς· ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ καὶ ἔμεινεν ἐπ’ ὀνόματι τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης· ἀλλὰ πρὸς ἔκπληξιν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μειοδοσίας μετ’ ὀλίγον ἠκυρώθη καὶ ἐξετέθη εἰς νέαν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠξεύρω πῶς κατωρθώθη νὰ μείνῃ τελευταῖος μειοδότης εἷς κτίστης, εἷς τσούσης. Ἔσπευσα νὰ ἴδω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ νὰ τῷ εἴπω νὰ μὴν ἐγκρίνῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δημοπρασίας ἐπ’ ὀνόματι τοῦ κτίστου, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ σπουδαία ἐργασία ἀπὸ αὐτόν· μοῦ εἶπε, θὰ ἰδῶ, θὰ σκεφθῶ. Τῷ λέγω, διατί δὲν ἐνεκρίθη ἐπ’ ὀνόματι τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης; Καὶ μοὶ ἀπαντᾷ ὅτι δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι ἡ Πιστωτικὴ κάμνει καλῶς αὐτὰς τὰς ἐργασίας. Ἀλλ’ εἰξεύρετε ποῖος εἶναι ὁ πραγματικὸς ἐργολάβος; ὁ πραγματικὸς ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος καὶ διὰ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ διευθύνει τὰς ἐργασίας, εἶναι εἷς κομματάρχης τοῦ Λιδωρίκη, εἷς ἑλληνοδιδάσκαλος Γεώργιος Ἀνδρίτσου. Πιθανὸν νὰ ὑπολανθάνουν καὶ ἄλλα πρόσωπα, ἀλλ’ αὐτὸς εἶναι ὁ φαινόμενος, ὁ ἐπιστατῶν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Νομίζω, ὅτι ταῦτα εἶναι ἀρκετὰ νὰ ἀποδείξω τί ἐνεργοῦν οἱ Ὑπουργοὶ διὰ τὴν συγκοινωνίαν, καὶ ἂν ἡμεῖς ἀδίκως αἰτιώμεθα αὐτούς.

§68ΤΙΝΕΣ. Ἔχετε πολλὰ ἀκόμη;

§69ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θέλετε νὰ μὲ ἀποκλείσετε νὰ μὴ ὁμιλήσω; βέβαια ἔχω πολλὰ ἀκόμη.

§70ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τότε αὔριον. (Ἐγείρονται καὶ ἀναχωροῦσι δεξιόθεν).

§71ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον· θὰ διακόψω σήμερον.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα νὰ διακόψετε ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς· δύναται ὁ κ. βουλευτὴς νὰ δευτερολογήσῃ, ἂν θέλῃ, ἀλλ’ ὄχι νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του......

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται ὁ ἑπόμενος.

§74ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς ἀπόφασιν.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Κατσικαπῆς παρῃτήθη τοῦ λόγου· δύναται νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτὸν, ἀλλὰ θὰ τὸν ἐπαναλάβῃ τελευταῖος.

§76ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὔριον θὰ σκεφθῶμεν περὶ τούτου· σήμερον δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§77ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὅποτε θέλει ὁ ῥήτωρ νὰ διακόπτῃ τὸν λόγον του τοῦτο εἶναι πρωτάκουστον.

§78ΤΙΝΕΣ. Καλέσατε, κύριε Πρόεδρε, τὸν κ. Κατσικαπῆν νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐπροσκάλεσα τὸν κ. Κατσικαπῆν νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἀλλ’ ἔγεινε ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§80ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ ποῖον;

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ τὸν κ. Ζυγομαλᾶν.

§82ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ εἶπον.......

§83ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ τὴν κάμω.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ Συνεδρίασις (Ὥρα 8 μ. μ.).