1882.11.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17

Τῆς 16 Νοεμβρίου 1882

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλαβον ἐκ Λαμίας τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὑβριστικὸν κατὰ βουλευτῶν τινων καὶ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ τὸ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ὅστις ἐν ἄρθρῳ 57 λέγει «Ἀνώνυμοι καὶ λοίδωροι ἀναφοραὶ δὲν εἶναι δεκταὶ, οὔτε καταχωρίζονται εἰς τὸ πρωτόκολον.» Ἐκ Τρικκάλων ἔλαβον τὸ ἑπόμενον τηλεγράφημα. «Πρόεδρον Βουλῆς εἰς Ἀθήνας Οἱ εὐσεβάστως ὑποφαινόμενοι ἱκετεύομεν Ὑμᾶς, ἵνα ἀνακοινώσητε τῇ Βουλῇ τὴν ἄπειρον ἡμῶν εὐγνωμοσύνην κτλ.» (Ἀναγινώσκεται). Εἶναι τρία τηλεγραφήματα τῶν Χριστιανῶν τῶν Ὀθωμανῶν καὶ τῶν Ἰουδαίων.—Διάφοροι κάτοικοι Θηβῶν, παραπονούμενοι κατὰ τῶν ἐπιβληθησομένων νέων φόρων, ζητοῦσι νὰ εἰσαχθῶσι πρὸ αὐτῶν αἱ δέουσαι οἰκονομίαι εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, ἡ ἐνοικίασις τῶν ἁλυκῶν καὶ ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν κεφαλαίων καὶ τῶν οἰκοπέδων. Ὁ Δήμαρχος Μακρυνείας ὑποβάλλει δύω πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ ὧν ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ.—Οἱ ἐμποροβιομήχανοι Αἰγίου ζητοῦσι τὴν μὴ ψήφισιν τῶν φόρων ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τῶν οἰνοπνευμάτων καὶ τοῦ οἴνου.—Καλοκαιρινὸς, δικηγόρος, παραπονεῖται κατὰ τοῦ Γενικοῦ Προξένου Σμύρνης, τοῦ Γραμματέως Προξενείου καὶ τοῦ Δικαστοῦ Παρέδρου. —Παυλόπουλος Δ. παραπονεῖται κατὰ τῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων ὅτι παρημέλησε τὸ καθῆκόν της, μὴ διατάξασα τὸν ἐργολάβον τῶν ταχυδρομείων νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰ συμπεφωνημένα ἐπὶ τῆς ταχυδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ξυλοκάστρου εἰς Αἴγιον, καὶ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἐγκαταλιπόντος τὴν θέσιν του ἐπιστάτου Ζαχόλης.

§2Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πόσα δημοτικὰ σχολεῖα τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν διατελοῦσι κεκλεισμένα καὶ διατί. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῆς παραγωγῆς τῆς ἁλυκῆς Δομβραίνης τῶν ἐτῶν 1881 καὶ 82. Ἐπίσης κατάστασιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς αὐτῆς ἁλυκῆς ὅλων τῶν ἐτῶν ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ τοῦ 1882 συμπεριλαμβανομένου, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τούτων σκοπῶ νὰ ἐπερωτήσω τὸν κύριον Ὑπουργόν. Ἐπὶ τῆς ἁλυκῆς Δομβραίνης ἔχω νὰ κάμω ἐπερώτησιν, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τοὺς κυρίους ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν καὶ τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Κατὰ τὴν πρώτην πῆξιν τοῦ ἅλατος τὸ προσωπικὸν τῆς ἁλυκῆς Δομβραίνης ἔκαμε προτάσεις πρὸς τὸν μόνον χωροφύλακα, ὅστις εὑρίσκετο πρὸς φύλαξιν ἐκεῖ, προτάσεις καταχρήσεως· ὁ χωροφύλαξ ἠρνήθη. Τὸ προσωπικὸν δὲν ἀπεθαῤῥύνθη, ἐλπίζον, ὅτι ἐὰν ἐπαναλάβῃ τὰς αὐτὰς προτάσεις τὴν ἐπιοῦσαν, ἴσως θὰ ἐγένοντο ἀποδεκταὶ, καὶ τὴν ἐπιοῦσαν ἀπετάθη πρὸς τὸν αὐτὸν χωροφύλακα, προτεῖνον νὰ τοὺς ἀφήσῃ νὰ ἀφαιρέσωσι κρύφα ἅλας ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει ἀμοιβῆς. Ὁ χωροφύλαξ καὶ πάλιν ἠρνήθη. Τότε τὸ προσωπικὸν συνέλαβε τὸν χωροφύλακα, τὸν ἀφώπλισε καὶ τὸν ἐφυλάκισεν εἴς τι δωμάτιον. Ὁ χωροφύλαξ, κατορθώσας νὰ δραπετεύσῃ περὶ τὸ μεσονύκτιον, μετέβη εἰς τὸ χωρίον Δομβραίναν, ὅπου ὑπάρχει Εἰρηνοδικεῖον, προσῆλθεν εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην καὶ κατήγγειλε τὴν πρᾶξιν· ἀνεκρίθη καὶ ἐπρότεινε μάρτυρας πρὸς ἀπόδειξιν τῆς πράξεως. Ἡ δικογραφία αὕτη δὲν γνωρίζω πῶς εὑρέθη εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ὑπομοιράρχου, ὅστις διέταξεν ἀμέσως τὴν ἀνάκλησιν τοῦ χωροφύλακος, καὶ οὕτω ἡ ἁλυκὴ ἔμεινεν ἐπὶ 3 ὡς 4 ἡμέρας ἄνευ στρατιωτικοῦ φύλακος· πρὸς τούτοις ὁ χωροφύλαξ ἐτιμωρήθη μὲ ὀκτὼ ἡμερῶν περιορισμὸν, καὶ ἀκολούθως μετετέθη ἐκ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν. Συγχρόνως μετετέθη καὶ ὁ γραμματεὺς τοῦ Εἰρηνοδικείου, ὅστις ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Εἰρηνοδίκου, ἐκτελῶν χρέη Εἰρηνοδίκου, ἐπελήφθη τῆς ἀνακρίσεως. Ἕνεκα τούτων πάντων παρακαλῶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν διατί ὁ χωροφύλαξ ἀνεκλήθη, διατί ἐτιμωρήθη, διατί μετετέθη, καὶ τελευταῖον ἂν ἡ καταγγελία τοῦ χωροφύλακος ἐνεργῆται καὶ εἰς ποῖον στάδιον εὑρίσκεται.

§3Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ὄνομα τοῦ χωροφύλακος;

§4ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Εἶναι ἐκ Καζνεσίου τῆς Λεβαδείας καὶ φίλος τοῦ Βουλευτοῦ κυρίου Γεωργαντᾶ.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε συνέβη;

§6ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Κατὰ τὴν πρώτην πῆξιν· κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον, νομίζω.

§7ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί! Ὅσοι παρηκολουθήσατε τὴν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἀγόρευσίν μου, ἠκούσατε βεβαίως τὴν ἐπερώτησιν, ἣν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὡς πρὸς τὴν μὴ κοινοποίησιν τοῦ προβιβασμοῦ τοῦ ἐνταῦθα ἀξιοτίμου Πρωτοδίκου κυρίου Ἀγαπηνοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐνδέχεται ἡ ἐπερώτησις αὕτη νὰ διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ὡς ἀσχολουμένου καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἀγορεύσεώς μου καὶ μετ’ αὐτὴν, ὅπως ἀντὶ ἀναιρέσεως τῶν ὑπ’ ἐμοῦ ῥηθέντων προσαγάγῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ὑπ’ αὐτοῦ προκληθεῖσαν αἴτησιν τοῦ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέως περὶ ἀδείας τῆς Βουλῆς πρὸς εἰσαγωγήν μου εἰς δίκην, διὰ τοῦτο ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον τὴν εἰρημένην ἐπερώτησιν μᾶλλον ἀνεπτυγμένην περιλαμβάνουσαν καὶ τὴν ἐκ Μεσολογγίου μετάθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν κ. Παπαγιαννοπούλου, καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ διὰ τῆς προαγωγῆς τοῦ πρώην ἐν Ἀθήναις Εἰσαγγελέως κ. Δουκάκη. Ὑποβάλλων δ’ αὐτὴν ἐγγράφως εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν αὐτῆς, τὸν δὲ κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην τὸ προσεχὲς Σάββατον. Πρόκειται, κύριοι, περὶ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου, θίγοντος τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ὡς τοιούτου μέλλοντος νὰ προκαλέσῃ εὐρεῖαν συζήτησιν καὶ ἐμβριθῆ σκέψιν. Ἐλπίζω ἑπομένως, ὅτι ὁ κύριος Ράλλης θέλει προθυμοποιηθῆ κατὰ τὴν περίστασιν τουλάχιστον ταύτην νὰ ἀπαντήσῃ καταλλήλως καὶ εὐσχήμως, καὶ ὅτι δὲν θέλει δείξει τὴν ἀσέβειαν, ἣν ἐπεδείξατο χθὲς πρός τε τὸ Κοινοβούλιον καὶ πρὸς τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους, ὅτε τὴν ὑπ’ αὐτοῦ προκληθεῖσαν αἴτησιν ἀδείας τῆς εἰσαγωγῆς μου εἰς δίκην, τὴν καθαρωτάτην ταύτην δικαστικὴν πρᾶξιν, ἥτις ἔπρεπε νὰ μετέχῃ τῆς ψυχρᾶς σοβαρότητος καὶ ἀπαθείας τῶν ἐν τῷ ναῷ τῆς Θέμιδος τελουμένων, τὴν αἴτησιν ταύτην εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν ἀπροκαλύπτως καὶ μετ’ ἀσυγγνώστου θρασύτητος, μετὰ τὸ πέρας τῆς ἀγορεύσεώς μου, δι’ ἧς ἐστηλίτευσα τὰς Κυβερνητικὰς καταχρήσεις καὶ παρανομίας. Ἀναγινώσκω, κύριοι, τὴν ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς. «Ἐπερώτησις πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Τίνες οἱ λόγοι, οἱ πείσαντες τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως μὴ κοινοποιήσῃ τὸ ὑπογραφὲν Βασιλικὸν Διάταγμα τοῦ προβιβασμοῦ τοῦ ἐνταῦθα Πρωτοδίκου κυρίου Ἀγαπηνοῦ εἰς Πρόεδρον τῶν ἐν Πύργῳ Πρωτοδικῶν; Τίνες οἱ λόγοι, οἱ πείσαντες τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως προβῇ εἰς μετάθεσιν τοῦ προέδρου τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πρωτοδικῶν κυρίου Παπαγιαννοπούλου καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ διὰ τῆς προαγωγῆς τοῦ πρώην ἐν Ἀθήναις Εἰσαγγελέως κυρίου Δουκάκη; Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Νοεμβρίου 1882.

Ὁ Βουλευτὴς Κυνουρίας

Σ. ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ».

§8Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἴπῃ ἂν γνωρίζῃ διατί ἐν Θήβαις ἐνοικιάσθη οἴκημα ὡς στρατὼν τῆς Χωροφυλακῆς καφενεῖον ἀντὶ μηνιαίου μισθοῦ δραχμὰς 120, ἐνῷ προσεφέρθη οἴκημα ἐκ τεσσάρων δωματίων καὶ σταύλου ἀντὶ δραχ. 80.»

§9Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ συστήσῃ ἓν σχολεῖον εἰς τὴν Κερπινὴν, ἥτις εἶναι πόλις ἱστορικὴ καὶ ἡ ὁποία ἔχει χιλιάδας κατοίκους, καὶ εἶναι τὸ λεγόμενον Ἀκριβοχῶρι τῆς Ἑλλάδος. Καταλαμβάνετε, κύριε Ὑπουργέ; Λοιπὸν σὲ παρακαλῶ, νὰ διατάξῃς νὰ συστηθῇ καὶ ἐκεῖ ἓν σχολεῖον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν παίδων.

§10ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ ἰδιαιτέρως ἂν μοὶ τὸ ἔλεγες, θὰ τὸ ἔκαμνα ἄνευ ἐπερωτήσεως.

§11ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κατ’ ἐντολὴν τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων Κυμαίων καὶ Κοτυλαίων τῆς Ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ὑποβάλλω πράξεις καὶ εὐχὰς αὐτῶν, δι’ ὧν παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως σώσῃ τὸν τόπον των ἀπὸ τὴν ἐπαπειλοῦσαν αὐτὸν καταστροφὴν, ἕνεκα τοῦ ἐπὶ τῆς παραγωγῆς φόρου, ὅστις πρόκειται νὰ ψηφισθῇ. Συνυποβάλλω καὶ ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ Δήμου Κοτυλαίων πρὸς τὴν Βουλὴν, δι’ ἧς ἐκφράζουσι καὶ οὗτοι τὰ παράπονά των ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, καὶ ἱκετεύουσι τὴν ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅπως τοὺς σώσῃ ἀπὸ τὸ μέγα αὐτὸ κακόν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως διατάξῃ νὰ τυπωθῶσιν αἱ πράξεις αὗται, διότι ὄντως τὰ συμβούλια ποιοῦσι διὰ τῶν πράξεών των ἀκριβῆ, ἀκριβέστατον ὑπολογισμὸν τῆς παραγωγικῆς ἀξίας ἑκάστης ὀκάδος οἴνου. Θέλει δὲ πεισθῆ ἡ Βουλή, ὅτι ὁ προτεινόμενος φόρος ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ οἴνου δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἢ ἡ ἐξόντωσις τῶν ἀμπέλων ἢ πλήρης.

§12ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ συστάσεως Δημοδιδασκαλείου ἐν τῷ χωρίῳ Ἀθανάτους, διότι 200 μειράκια τῶν ἐκεῖσε οἰκογενειῶν περιτρέχουν τὰς ἀγυιὰς, ἕνεκα τῆς στερήσεως διδασκαλείου καὶ διδασκάλου.

§13ΖΑΦΕΙΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἅμα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διέθυνσιν τῶν πραγμάτων, ἀπέστειλεν ἀρχηγὸν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ στρατευμάτων τῶν κύριον Γρίβαν. Ὁ κύριος Γρίβας διὰ τῆς ἐξιδιασμένης ἐνεργητικότητος αὐτοῦ καὶ δραστηριότητος κατώρθωσεν ἐντὸς ὀλίγου καὶ συνελήφθησαν σχεδὸν ἅπαντες οἱ λεγόμενοι λῃσταντάρται. Ἐξ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων φυλακισθέντων καὶ δικασθέντων οἱ πλεῖστοι ἀπηλλάγησαν ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐγκλημάτησαν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κατ’ ἀλλοδαπῶν, καὶ ἑπομένως τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια δὲν ἠδύναντο νὰ ἀποφανθῶσι ἐπὶ τῶν πράξεων αὐτῶν. Τινὲς ἐκ τούτων πρὶν ἢ μεταβῇ, νομίζω, ὁ κύριος Γρίβας εἰς Θεσσαλίαν, ἐσχημάτισαν μίαν μικρὰν συμμορίαν καὶ ἐπανέλαβον τὸν πρότερον αὐτῶν βίον, μετέβησαν εἰς τὸ Τούρκικον καὶ διέπραξαν διαφόρους λῃστρικὰς πράξεις. Δὲν γνωρίζω ἁπάσας τὰς τρομερὰς πράξεις, τὰς ὁποίας ἔπραξαν, ἀλλὰ γνωρίζω μόνον ὅτι μίαν Δευτέραν τῆς ἑβδομάδος ἀπέλυσαν δύω αἰχμαλώτους ἐκ τῆς κωμοπόλεως Αἰκατερίνης, παρ’ ὧν ἔλαβον 80 λίρας ὀθωμανικὰς λύτρα· τὴν Τρίτην ἑσπέραν συνέλαβον ἕνα Ἀλβανὸν, τὸν ὁποῖον ἐλήστευσαν καὶ ἐφόνευσαν· τὴν Τετάρτην ἑσπέραν συνεπλάκησαν μὲ ὀθωμανικὰ ἀποσπάσματα, τὴν Πέμπτην δὲ εἰσήλασαν εἰς τὸ ἔδαφος τὸ ἡμέτερον. 5–6 ἐξ αὐτῶν μετέβησαν εἰς τὴν Λάρισσαν, εἷς δὲ ἐξ αὐτῶν ἦλθεν εἰς Τύρναβον· ἡ περίπολος συνέλαβον αὐτόν, τὸν παρέδωκαν εἰς τὴν μοιραρχίαν, ὁ δὲ ὑπομοίραρχος κύριος Λευκάδιος ἀνέκρινεν αὐτὸν, ἀλλ’ εἰς τὴν πρώτην ἀνάκρισιν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνακαλύψῃ τίποτε. Ἀκολούθως μετά τινας ὥρας ἔκαμε δευτέραν ἀνάκρισιν, κἄπως αὐστηροτέραν, καὶ ἠνάγκασεν ἐκεῖνον νὰ ὁμολογήσῃ τὰ καθέκαστα, τὰ ὁποῖα σᾶς διηγήθην ἐν ὀλίγοις. Τότε ὁ κύριος ὑπομοίραρχος ἐνέδυσεν αὐτὸν ἐνδύματα χωροφύλακος καὶ τὴν αὐτὴν στιγμὴν μετὰ μικρᾶς συνοδίας μεταβαίνει εἰς Λάρισσαν. Εἰσέρχεται εἰς διάφορα μέρη, καὶ τέλος εἰς ἓν ξενοδοχεῖον (χάνι), ἀνακαλύπτει δύω ἐκ τῆς αὐτῆς συμμορίας κοιμωμένους, τοὺς ὁποίους πάλιν ἐνέδυσεν ἐνδύματα χωροφυλάκων, τοὺς ὁδηγεῖ διὰ τῆς ὁδοῦ χωρὶς νὰ προξενήσῃ ἀνησυχίαν τινὰ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὅτι εἶναι λησταί. Ἐπὶ τέλους συλλαμβάνει καὶ ἕνα ἀκόμη, καὶ παρέδωκεν ἅπαντας εἰς τὰς ἐν Λαρίσσῃ Ἀρχάς· μόνον δὲ τὸν Ἀρχηγὸν δὲν ἠδυνήθη νὰ συλλάβῃ. Καὶ αὐτοὶ λοιπὸν θὰ παραπεμφθῶσιν εἰς δίκην καὶ θὰ ἀπολυθῶσι, διότι βεβαίως εἶναι ἀλλοδαποὶ κατ’ ἀλλοδαπῶν. Ἀλλὰ τότε.... λυποῦμαι νὰ τὸ εἴπω, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται νὰ τὸ εἴπωμεν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ εἶναι φωλεὰ κακούργων, ἄσυλον αὐτῶν! Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ἓν μέτρον ἢ διὰ νομοσχεδίου ἢ ὅπως ἄλλως, διότι, ἐννοεῖται, ὅτι αὔριον θὰ γείνουν χειρότερα. Προσέτι, κύριοι, ὅταν τὴν 15 Αὐγούστου συνέβησαν εἰς τὰ μεθόρια αἱ συμπλοκαὶ ἐκεῖναι, ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν ἀρκοῦσα στρατιωτικὴ δύναμις, προσεκλήθησαν καὶ οἱ πολῖται νὰ λάβωσι μέρος, καθὼς καὶ πραγματικῶς ἀπὸ διάφορα μέρη ἔτρεξαν οἱ ἄνθρωποι ὅλοι εἰς τὸ τουφέκι. Ἀλλ’ εἶχον ὅπλα ἀπὸ τὸ 1800 μὲ τσιακμάκια· μερικοὶ μόνον εἶχον καραμπίνας. Ἐάν ποτε ἐπαναληφθῇ τὸ τοιοῦτον, βεβαίως αὐτοὶ θὰ ἔχουν τὰ αὐτὰ ὅπλα. Οἱ πλεῖστοι δὲ ἐξ αὐτῶν δὲν εἶχον οὔτε ὅπλα οὔτε πυρίτιδα. Διὰ τοῦτο θὰ συστήσω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συστήσῃ, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὁπλαποθήκας εἰς τὰς παραμεθορίους πόλεις καὶ εἰς τὰ κεντρικώτερα χωρία ὅπου σταθμεύουν στρατιῶται, καὶ τὰς Κυριακὰς ἢ τὰς ἑορτὰς μίαν ἢ δύω ὥρας, νὰ γυμνάζουν οἱ στρατιῶται τοὺς κατοίκους, τοὺς δυναμένους νὰ φέρωσιν ὅπλα, εἰς τὸν χειρισμὸν τῶν ὅπλων, ὥστε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ δύνανται νὰ συντρέχωσι τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν ἐν ἀνάγκῃ.

§14ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος λάβῃ πρόνοιαν καὶ ἀποστείλῃ ἓν τάγμα στρατιωτῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἀγυιᾶς πρὸς ἀσφάλειαν τῶν κατοίκων, τῆς ἰδιοκτησίας των, τῆς ζωῆς των, καὶ τιμῆς αὐτῶν, καθ’ ὅσον ἡ ἐπαρχία αὕτη κεῖται μᾶλλον ἐγγύτερον τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς τῆς ὁμόρου Τουρκικῆς χώρας.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§16Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πρὶν ἢ προβῶ, κύριοι, εἰς παρατηρήσεις τινὰς, τὰς ὁποίας θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχετικῶς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, ἀνακοινῶ εἰς τὸ Σῶμα τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον πρὸ μικροῦ ἐκ τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ, φέρον πολλὰς ὑπογραφὰς, λέγει: «Διερμηνεύσατε ἀνδρικῶς φρόνημά μας ἐν τῇ Βουλῇ. Νέοι φόροι καπνοῦ, οἴνου, οἰνοπνευμάτων καὶ καυσοξύλων εἰσὶν ἀποτρόπαιοι. Δὲν ὠφελοῦσιν οἱ φόροι ἄνευ οἰκονομίας. Δὲν ὠφελοῦσιν ἄνευ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων». Κύριοι, ὁ περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ ἡμῶν συστήματος Νόμος εἶναι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἔργον τῶν κκ. Κουμουνδούρου καὶ Τρικούπη καὶ τοῦ κατ’ ἐξοχὴν παρ’ ἡμῖν τραπεζιτικοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ. Ἐμαθήτευε τότε ὁ κύριος Τρικούπης ὑπὸ τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον καὶ ἐδιδάσκετο τὴν πρακτικὴν Κυβερνητικὴν, ἣν μετέρχεται. Ὑπηγόρευσαν δὲ τὸν εἰρημένον Νόμον λόγοι τραπεζιτικοὶ καὶ πολιτικοὶ, καὶ ἐπεζήτησαν δι’ αὐτοῦ, ἡ μὲν Τράπεζα τὴν περὶ τὰς συναλλαγὰς καὶ τὴν λογιστικότητα εὐκολίαν, συνεπαγομένην αὐτῇ, ὡς εἰκὸς, κέρδη μᾶλλον ἢ ζημίας, ἡ δὲ πολιτικὴ τὴν πραγμάτωσιν τῶν κενῶν ἐλπίδων, διὰ τῶν ὁποίων τρέφεται ὁ Ἑλληνισμὸς ἀπὸ τῆς ἐκπτώσεώς του, ἐπὶ τοῖς ἑκάστοτε ἰσχυροῖς τῆς γῆς συνήθως ἐλπίζων. Ἀλλὰ καίτοι ἐπεψηφίσθη ὁ Νόμος ἀπὸ τοῦ 1867, ἡ ἐκτέλεσις ὅμως αὐτοῦ, κενοῦ ἀποδειχθέντος τοῦ πολιτικοῦ λόγου, ἀνεβάλλετο καὶ ἀνεβλήθη ἐπὶ 15 ὅλα ἔτη. Κατὰ τὸ χρονικὸν δὲ τοῦτο διάστημα ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα ὁ πολὺς Βούλγαρης, ὁ πολύμητις Κουμουνδοῦρος, ὁ συνετὸς Ζαΐμης, ὁ ὑψηλὸς Δεληγεώργης καὶ αὐτὴ ἡ ἐπονομασθεῖσα Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Αἱ τότε περιστάσεις δὲν ἦσαν μᾶλλον δυσχερεῖς τῶν σημερινῶν· πάντες οἱ εἰρημένοι ἄνδρες δὲν ἐστεροῦντο οὔτε θάῤῥους, οὔτε ἰσχύος πολιτικῆς, οὔτε πεφωτισμένης φιλοπατρίας, καὶ ὅμως οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἐπελάβετο τῆς ἐκτελέσεως τοῦ εἰρημένου Νόμου. Διατί ὁ τανῦν Πρωθυπουργὸς ἐτόλμησεν ὅ,τι δὲν ἐτόλμησαν οἱ τηλικοῦτοι προκάτοχοι αὐτοῦ; διατί; Διότι ὁ κ. Τρικούπης εἶναι ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους Ἕλληνας συγχρόνους πολιτευτὰς ὀπαδὸς τῆς πολιτικῆς τοῦ «τολμᾶτε»· καὶ τί δὲν ἐτόλμησεν! Ἀπολύτως, κύριοι, δὲν κατακρίνω, οὔτε καταδικάζω τὴν ἀποφασιστικὴν καὶ γενναίαν πολιτικήν. Καὶ ἐγὼ ἀρέσκομαι εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ τολμᾶν, καὶ ὁ βίος μου ὁλόκληρος ὑπῆρξε μία διηνεκὴς καὶ τολμηρὰ διαμαρτυρία κατὰ παντὸς τοῦ τολμῶντος τὰ εἰς τὴν ἐθνικὴν τιμὴν, τὴν ἔννομον τάξιν, τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ τόπου ἀντιστρατευόμενα. Καὶ διότι ἀρέσκομαι εἰς τὸ γενναίως πολιτεύεσθαι, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τοῦ Σώματος τούτου σύνοδον, ὑπεστήριξα πάντα τὰ γενναῖα μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑπεστήριξα αὐτὰ ὑπὸ ἐπιφυλάξεις μέν τινας, ἀλλ’ ἐκθύμως καὶ τοσοῦτον, ὥστε πολλοὶ ἐξεπλάγησαν, ἴσως καὶ αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοὶ, ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀήθει συνηγορίᾳ ὑπὲρ ἔργων ἀλλοτρίων, τινὲς δὲ ὑπέλαβον, ὅτι ἐτάχθην ὁριστικῶς μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ὀπαδῶν τοῦ κυρίου Τρικούπη. Κύριοι, εἰμὶ ἐκ τῶν πολλῶν, καὶ ὡς τοιοῦτος εἰμὶ πρόθυμος νὰ ὑπηρετῶ καὶ ὡς ἁπλοῦς στρατιώτης ἔνθα μὲ καλεῖ τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι ἐγκαταλιμπάνω τὴν σημαίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐτάχθην, τὴν τῶν πολλῶν. Ὁ κ. Τρικούπης πιστεύει οὐχὶ εἰς τὴν ἰδέαν, ἀλλ’ εἰς τὸ ἐγὼ καὶ τὸν περὶ αὐτὸ συνεταιρισμὸν, ὑπὸ ὁποιουσδήποτε ὅρους καὶ ἂν συνάπτηται οὗτος. Τολμᾷ μετὰ καὶ ἄνευ φρονήσεως, τολμᾷ τὰ πάντα, ἔχει ὡς ἀρχὴν, ὅτι ὁ σκοπὸς ἐξαγιάζει τὰ μέσα. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, ἐπίστευσα καὶ πιστεύω εἰς τὴν ἰσχὺν τῆς ἰδέας καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ἐγὼ, φρονῶ δὲ, ὅτι τὰ ἔθνη προάγονται καὶ κραταιοῦνται διὰ τῆς συμπράξεως τῶν πολλῶν καὶ διὰ τῆς ἐπικρατήσεως τῶν ἀρχῶν τῆς ἐννόμου ἐλευθερίας, τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος ἐνώπιον τῶν Νόμων καὶ πάσης καθεστηκυίας ἐξουσίας. Διὰ ταῦτα, κύριοι, εἶμαι καὶ μένω εἷς ἐκ τῶν πολλῶν, οἵτινες τελοῦσι καὶ ὑφίστανται τὰς μεγάλας θυσίας, οἵτινες διαπράττουσι τὰ μεγάλα ἔργα, καὶ οἵτινες, ὑπηρετοῦντες τὰς ἰδέας, εἰσὶ καὶ τὰ γνήσια τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα δὲ ταύτην, κύριοι, διαμαρτύρομαι καὶ κηρύσσομαι κατὰ τῶν τελευταίων τολμημάτων τοῦ κ. Τρικούπη, θεωρῶν τὴν μὲν πρᾶξιν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος ὡς ἔκνομον καὶ ἐπιζήμιον τοῖς πολλοῖς, τὸ δὲ φορολογικὸν αὐτοῦ σύστημα ὡς ἀνεπαρκὲς πρὸς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν δῆθεν προβάλλεται, καὶ ὡς συντελεστικὸν μόνον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν κενῆς αὐταρχικῆς πολιτικῆς, ἀπειλούσης τὸν τόπον διὰ δυστυχημάτων. Κύριοι, αὐταρχικὴ εἶναι καὶ ἔκνομος ἡ πρᾶξις τῆς ἐκτελέσεως τοῦ Νόμου περὶ νέου νομισματικοῦ συστήματος· τοῦτο μὲν, διότι ἡ ἐντολὴ, ἡ δοθεῖσα ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν, ὅπως ὁρίσῃ αὕτη τὸν χρόνον τῆς ἐκτελέσεως τοῦ εἰρημένου νόμου, ἐξηντλήθη διὰ τοῦ τελευταίου ἐκδοθέντος περὶ τούτου Β. Διατάγματος, ἑπομένως δὲν ἠδύνατο πλέον ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἐννόμως νὰ τροποποιήσῃ ἢ νὰ μεταβάλῃ τὰ ἅπαξ οὕτω κανονισθέντα, ἄνευ νέας τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐντολῆς· τοῦτο δὲ, κύριοι, διότι συνετμήθη ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας ὁ χρόνος, ὁ ὁρισθεὶς διὰ τοῦ τελευταίου Νόμου πρὸς δημοσίευσιν καὶ ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Διὰ ταῦτα ὀρθῶς ποιῶν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς, εἰς πολλὰς ἐπαρχίας ἐθεώρησεν ὡς ἄκυρον καὶ μὴ ὑπάρχουσαν τὴν ἔκνομον ταύτην πρᾶξιν, καὶ τοιαύτην δέον νὰ κηρύξῃ αὐτὴν καὶ τὸ Σῶμα τοῦτο, ἐὰν σέβεται τὰ δικαιώματά του καὶ σεβαστὰ θέλῃ νὰ καταστήσῃ αὐτὰ, καὶ ἐὰν δὲν θέλῃ νὰ ἴδῃ σήμερον τὸν ἕνα, αὔριον τὸν ἄλλον, βαδίζοντας ἀπὸ αὐταρχίας εἰς αὐταρχίαν καὶ ὠθοῦντας τὸν ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὸν ὄλεθρον. Ἐδωρήθησαν δὲ διὰ τῆς αὐταρχικῆς ταύτης πράξεως ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν οὐχὶ εἰς τοὺς πολλοὺς, ἀλλ’ εἰς τοὺς ὀλίγους, καὶ προσετέθη εἰς τὴν ζημίαν, ἣν ὑφίσταται ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἐκ τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἑτέρα ἐκ δώδεκα τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς μεγάλης ἐν σμικροῖς ἐθνικῆς δαπάνης τοῦ ἡμερησίου ἐθνικοῦ βίου· καὶ τὴν δαπάνην ταύτην θὰ ὑφίσταται ὁ λαὸς ἐπὶ πολὺ, διότι ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ δὲν μεταβάλλεται διὰ τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως ἐν τῷ βίῳ τῶν ἐθνῶν ἡ νομισματικὴ ἀξία τῶν πραγμάτων. Ἐτελέσθη δὲ τὸ τόλμημα τοῦτο, ὅπερ ἀναμφισβητήτως συνετάραξε τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον καὶ ἐπήνεγκεν ἀνωμαλίας εἰς τὰς συναλλαγὰς καὶ προεκάλεσε δυστυχήματα, χάριν τῶν τραπεζικῶν, ἀποτέλεσμα δ’ αὐτοῦ ἔσεται μόνον, ὅτι θέλει διευκολυνθῇ ἡ τὸν τόπον ἀπογυμνοῦσα χρηματικὴ κυβεία. Λόγοι πολιτικοὶ, δικαιολογοῦντες τὴν αὐταρχικὴν πρᾶξιν, δὲν ὑπάρχουσιν. Εἶναι δὲ γελοῖον καὶ ἀνάξιον ἀναιρέσεως τὸ λεχθὲν, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος συντελεῖ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ ἰσοζυγίου. «Ράβδος ἐν γωνίᾳ, ἄρα βρέχει». Κύριοι, ὑπῆρξα ἐν παντὶ καιρῷ καὶ χρόνῳ, παντοῦ καὶ πάντοτε, καὶ εἰμὶ θιασώτης καὶ ἔνθερμος ὑπερασπιστὴς παντὸς μέτρου, τείνοντος εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν, διότι τὰ σώζοντα καὶ κραταιοῦντα τὰ ἔθνη εἰσὶ τρία τινὰ, νοῦς, φρόνημα ἀνδρικὸν καὶ χρῆμα. Ὑπῆρξα δὲ τοιοῦτος, κύριοι, καὶ ὅτε οἱ τανῦν τὸν χρυσοῦν αἰῶνα τοῦ ἰσοζυγίου ἐπαγγελλόμενοι ἀνέτρεπον ἄρδην, σπουδαρχοῦντες σπουδαιοτέραν καὶ δικαιοτέραν βάσιν παντὸς φορολογικοῦ συστήματος, τὴν τῆς ἐγγείου φορολογίας, καὶ πέρυσιν, ὅτε οἱ αὐτοὶ ἐτύρβαζον περὶ ἄλλα κενὰ, μὴ γενναῖα καὶ πολυτρόπως προσβάλλοντα τὴν ἐθνικὴν ὑπόληψιν, καὶ ἐπηύξησαν ἐν τούτοις ἄνευ ἀνάγκης τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους. Τανῦν δὲ, κύριοι, ἐὰν ἐπίστευον, ὅτι θέλουσι σπουδαίως καὶ ὅτι δύνανται ὅ,τι ἐπαγγέλλονται, ἐὰν ἐνόμιζον, ὅτι τὰ προτεινόμενα μέτρα εἰσὶν ἐπαρκῆ καὶ συντελεστικὰ εἰς ὃν προβάλλουσιν ἅγιον σκοπὸν, ἤθελον ὑποστηρίξει αὐτὰ μᾶλλον ἐκθύμως ἢ οἱ προτείνοντες. Ἀλλὰ, κύριοι, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὁ ἅγιος σκοπὸς τοῦ ἰσοζυγίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀπαιτοῦνται, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἐκ Τριφυλίας λίαν πεπειραμένος περὶ τὰ οἰκονομικὰ κύριος Σωτηρόπουλος, τρία τινά: οἰκονομία περὶ τὰς δαπάνας, βελτίωσις τῆς ὑπηρεσίας καὶ φόροι, ἀλλὰ λελογισμένοι. Τὸ μέτρον τῆς περὶ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους οἰκονομίας ἀπαιτεῖ θέλησιν ἰσχυρὰν καὶ δικαίαν καὶ μὴ καμπτομένην ἐκ τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ὑποχρεώσεων προσωπικῆς πολιτικῆς· ἡ δὲ βελτίωσις τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἐπέρχεται διὰ διοικήσεως, τῆς ὁποίας τὸ κύριον μέλημα εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις πολιτικῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ διὰ διοικήσεως ἀγαθῆς, ἐξυπηρετουμένης δι’ ὑπαλλήλων, ἐκλεγομένων κατὰ θετικὰ προσόντα ἱκανῶν, ἀποδεδειγμένων τιμίων καὶ ἀμειβομένων ἀναλόγως πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ παρ’ ἡμῖν σήμερον βίου, καὶ διὰ τῆς αὐστηρᾶς καὶ ἀμερολήπτου ἐκτελέσεως τοῦ Νόμου. Ἀλλ’ εἰς τοὺς δύω τούτους παράγοντας, δηλαδὴ τὴν οἰκονομίαν περὶ τὰς δαπάνας καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἠδύνατο νὰ καταφύγῃ Κυβέρνησις, εἴπερ τις καὶ ἄλλη προσωπικὴ, καὶ δὲν κατέφυγε, διότι τὸ πρῶτον ἀποτέλεσμα τοιαύτης γενναίας καὶ ἐθνοσωτηρίου πολιτικῆς ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἀπώλεια τῆς πεφιλημένης Ἐξουσίας.

§17ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπατᾶσθε.

§18ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Οὐδέποτε ἠπατήθην εἰς τὸν βίον μου. (Γέλως ἐξ ἀριστερῶν). Γελᾷ δ’ ὁ... δὲν προχωρῶ.

§19ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εὕρομεν τὸ ἀλάνθαστον· ἕως τώρα ἦτο ἄγνωστον.

§20ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εὗρον καὶ ἐγὼ τὸ τί σᾶς ἁρμόζει.

§21Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐνθυμηθῆτε τὸ 1868· ὁ Μαυρομμάτης εἶναι μάρτυς.

§22ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τί ἐννοεῖτε; ἐξηγηθῆτε· εἰς τὰ 68 δὲν ἔπραξα τίποτε· ἤμην Ὑπουργὸς ἐπὶ 30 ἡμέρας, ἔδειξα κατὰ ποῖον τρόπον ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ διοικηθῇ ὁ τόπος, ἔδειξα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ διοικήσω τὸν τόπον, ὅτι ἐπίστευον εἰς ἀρχάς· μὲ ἐγκατέλειψαν, παρῃτήθην· μὲ ἐπολέμησαν ὅλοι, ἐτέθην ἐκτὸς τῆς ἐνεργοῦ πολιτικῆς. Αὐτὰ γνωρίζω, εἶμαι δ’ ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσω εἰς πᾶν προσωπικὸν καὶ νὰ μετρηθῶ μὲ πάντα, ὅστις θέλει νὰ μὲ ἀδικήσῃ. Δὲν φοβοῦμαι τὰς διακοπὰς, οὐδέποτε ἐπεζήτησα τὴν Ἐξουσίαν· ἤμην νέος, μειράκιον, ὅτε τὴν ἀπέκρουσα, διότι ἤθελον νὰ σωθῇ ὁ μέγας ἐκεῖνος Βασιλεὺς, ὅστις, ἂν ἤθελε λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας τῷ ἔκαμα, ὅτε μὲ ἐτίμησε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του, τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος δὲν ἤθελον περιέλθει εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον περιῆλθον εἰς τὰ 1862. Καὶ ἐὰν ἄλλοι ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον εἰς τὰ 1867, ὁ κομματισμὸς δὲν ἤθελε κατακλύσει τὴν Ἑλλάδα καὶ φέρει ἡμᾶς εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον διατελοῦμεν.—Ἔλεγον, ὅτε διεκόπην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ καταφύγῃ εἰς τοὺς δύω πρώτους παράγοντας τῆς λύσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, τὰς οἰκονομίας καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα μὴ ἀπολέσῃ τὴν περιλημένην ἐξουσίαν, καὶ διὰ τοῦτο κατέφυγεν εἰς τὸν τρίτον, τὸν ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων καὶ τῆς προσθήκης νέων, καὶ ζητεῖ δι’ αὐτοῦ καὶ μόνου τὴν λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ὅπερ, κύριοι, ἀδύνατον, ἄδικον κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν καὶ ἐπικίνδυνον. Ὁποῖον δὲ τὸ σύστημα, κύριοι, τὸ φορολογικόν; ὁποῖα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ σοφὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς θέλει νὰ λύσῃ τὸ μέγα ζήτημα τοῦ ἰσοζυγίου; Ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν βεβαίως ἐτύρβαζε περὶ ἄλλα, ὅτε κατεσκεύαζε τὸ οἰκονομικὸν οἰκοδόμημά του, διὰ τοῦτο δὲ, μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ οἰκοδόμημά του δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ τὸν ἔλεγχον οὐχὶ ἀνδρῶν ἐντριβῶν περὶ τὰ οἰκονομικὰ, ἀλλ’ οὔτε τῆς ἁπλῆς λογικῆς. Πρῶτον μέτρον, κύριοι, τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἡ αὔξησις ὅλων τῶν φόρων ἀνεξετάστως κατὰ 12%, ἀμέσων τε καὶ ἐμμέσων. Εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, κύριοι, ὡς πρόχειρον καὶ συνοπτικὸν, ἤθελε βεβαίως καταφύγει καὶ πᾶς ἐχθρὸς, ὅστις μετ’ ἀτυχῆ πόλεμον ἤθελε καταλάβει τὴν Ἑλληνικὴν χώραν, διότι δι’ αὐτοῦ ἤθελε δυνηθῆ νὰ λάβῃ τὸ ταχύτερον τὴν ὀφειλομένην αὐτῷ ἀποζημίωσιν. Οὐδεμία προηγήθη μελέτη καὶ ἐξέτασις περὶ τοῦ ἂν ἦναι δικαία ἢ ὄχι ἡ φορολογία, περὶ τοῦ ἂν βλάπτωνται ἢ ὄχι τὰ φορολογούμενα ἀντικείμενα, περὶ τοῦ ἂν βλάπτωνται ἢ ὄχι κατηγορίαι πολιτῶν Ἑλλήνων ἐκ τῆς τοιαύτης συλλήβδην αὐξήσεως. Οὐ φροντὶς περὶ τῶν τοιούτων τῷ κυρίῳ ὑπουργῷ τῶν Οἰκονομικῶν· μὲ μίαν μολυβδοκονδυλιὰν αὐξάνουσιν ἄμεσοι καὶ ἔμμεσοι φόροι κατὰ 12%. Ὑποστηρίζετε ὅσον θέλετε ὅτι σπουδάζετε, ὅτι ἀγαπᾶτε τὸν τόπον, ὅτι μεριμνᾶτε περὶ τῆς καλῆς διοικήσεως αὐτοῦ· ὅταν οὕτως λύετε τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οὐδεὶς, πλὴν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν τεταγμένοι παρ’ ὑμῖν, δύναται νὰ σᾶς πιστεύσῃ. Τὸ δεύτερον οἰκονομικὸν μέτρον αὐτῶν εἶναι, κύριοι, φόροι, ἐπιβαλλόμενοι εἰς τοὺς οἴνους καὶ εἰς τὰ καπνὰ, φόροι τοσοῦτον ὑπέρμετροι, ὥστε ἀπειλεῖ διὰ καταστροφῆς τοὺς δύω τούτους κλάδους τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, κατὰ πᾶσαν δὲ περίπτωσιν σπουδαίως θὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐθεώρησεν, ὅτι καὶ τοῦτο ἦτο ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ τὸν ἀπασχολήσῃ ἐπὶ πολύ· ἐπῆρε τὰ πρῶτα νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ ὑπηρεσία, ἔκαμεν ἐπιτροχάδην μερικὰς παρατηρήσεις καὶ συνέταξε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐξεκένωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις, κύριοι, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὰ κεφάλαια δὲν φορολογοῦνται καὶ ὅτι ἄδικον εἶναι, κύριοι, νὰ φορολογῆται διὰ τῶν ἐμμέσων φόρων ὁ λαὸς καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρτου καὶ ἐπὶ παντὸς, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει διὰ τὴν ἐξοικονόμησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ πενεστάτου ἀνθρώπου, νὰ μὴ φορολογῆται δὲ ὁ κεφαλαιοῦχος. Δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ καὶ φορολογία ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς πολυτελείας; Δὲν ἐνεθυμήθη τὸ ἅλας, ἐνεθυμήθη περιστατικὰ, σχετιζόμενα μὲ τὸ ἅλας καὶ τῶν ὁποίων ἔλαβε γνῶσιν ὡς ἀνήκων εἰς τὴν τάξιν τῶν τραπεζιτῶν, ἀλλὰ δὲν ἐνεθυμήθη, ὅτι τὸ ἅλας ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον διὰ νὰ πορισθῇ τὸ Κράτος χρήματα, χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἐκ τούτου ὁ φορολογούμενος. Ἐλησμόνησαν δὲ, κύριοι, καὶ τὴν ἔγγειον φορολογίαν καὶ δὲν ἐσκέφθησαν, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δὲν δικαιολογεῖται οὔτε ἐκ τῆς ἐπιστήμης, οὔτε ἐκ τῶν πραγμάτων· δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἔπρεπε τὸν φόρον αὐτὸν ν’ ἀντικαταστήσῃ δι’ ἄλλου μᾶλλον δικαίου καὶ δυναμένου νὰ πορίσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰ μέσα, ἅτινα εἰσὶν ἀναγκαῖα, ἵνα δυνηθῇ τὸ Κράτος ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς πολλὰς ὑποχρεώσεις, ὑφ’ ὧν βαρύνεται. Κύριοι, τοιοῦτον οἰκονομικὸν οἰκοδόμημα δὲν εἶναι σπουδαῖον, δὲν ἠξεύρω δὲ ἂν ὑποβάλλεται ὡς σπουδαῖον· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς τοιοῦτο, δὲν πιστεύω δὲ καὶ ὅτι θὰ ὑποστηριχθῇ. Δὲν θὰ ὑποστηριχθῇ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ καθήμενοι ἐν τῇ πλευρᾷ ταύτῃ νὰ παρακολουθήσωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιζήμια εἰς τὸν τόπον καὶ καταστρεπτικὰ δι’ αὐτοὺς, ἄνευ ὠφελείας τοῦ τόπου. Ἔχω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποχωρήσῃ, θ’ ἀνακαλέσῃ ἢ θὰ τροποποιήσῃ τὰ μέτρα της, ἵνα τύχῃ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν φίλων αὐτῆς, καὶ οὕτω μείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν χάριν τῶν μεγάλων σκοπῶν, τοὺς ὁποίους τρέφει. Ὑποχωροῦσα ἡ Κυβέρνησις θὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ πρὶν φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, θὰ ἐπιψηφισθῶσι τὰ πολλὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις διατείνεται, ὅτι θέλει βελτιώσει τὴν κατάστασιν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τὰ ὁποῖα ἅπαντα συνεπάγονται αὔξησιν δαπανῶν. Τινὰ ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ὑπὸ ἀγαθὴν διοίκησιν. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπιψηφισθῶσιν οἱ φόροι, καὶ δὲν θὰ ἐπιψηφισθῶσι, ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦναι τὸ βάραθρον τῆς χρεωκοπίας. Τολμᾶτε, κύριοι Ὑπουργοὶ, προβαίνετε εἰς προβιβασμοὺς ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης τὴν ἐπιοῦσαν τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν τί σκέπτεται περὶ τῆς πολιτικῆς σας, χωρὶς νὰ ἐξετάσητε τὸ βαλάντιον τοῦ Δημοσίου, ἂν δύναται ἢ ὄχι νὰ ὑποστῇ τὰς τοιαύτας δαπάνας. Προβαίνετε, ἀτασθάλως καὶ αὐταρχικῶς, πλάττοντες νέας θέσεις καὶ ἐπαυξάνοντες τὰς δαπάνας· ποῖον δὲ θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα; ὅτι θὰ προσεγγίσητε περισσότερον τὸ βάραθρον τῆς χρεωκοπίας, καὶ θὰ ἐξακολουθήσητε τολμῶντες. Οἱ τολμηροί, κύριοι, δὲν ὑποχωροῦν ἀπέναντι τοῦ βαράθρου, ἀλλ’ ἂν ἡ τόλμη στρέφηται κατὰ τοῦ ἔθνους, ἀδιαφοροῦν οἱ τολμῶντες· ἀρκοῦνται μόνον λέγοντες, ὅτι τολμῶσι χάριν μιᾶς ἰδέας, καίτοι οὐδεμία ὑπάρχει ἰδέα, οὐδεμία πολιτικὴ μεμελετημένη. Οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δύνανται νὰ ἐξακολουθήσωσι τολμῶντες, καίτοι εὑρίσκονται ἀπέναντι τοῦ βαράθρου· ἀλλὰ, κύριοι, λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι εἰς τὸ βάραθρον αὐτὸ σύρετε καὶ τὸ ἔθνος. Ἰδοὺ, κύριοι, τί μετὰ πολλοὺς δισταγμοὺς μὲ ἠνάγκασε νὰ ἐγκαταλείψω τὴν ἐπιφυλακτικὴν θέσιν, ἣν ἐτήρησα ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, καὶ νὰ ταχθῶ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Γνωρίζω τὰς δυσχερείας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ ἀντιπολίτευσις, δὲν ἐνέχομαι εἰς αὐτάς· τὰ προηγούμενα δὲν μὲ ἀναγκάζουν νὰ προβῶ εἰς τὴν ἐλαχίστην θυσίαν ἢ ἐνέργειαν, ὅπως αἱ δυσχέρειαι ἐκλείψωσιν, ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὴν συμπολίτευσιν, εἰς ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων συνέπραξα κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον καὶ τοὺς ὁποίους ἤκουσα πολλάκις λέγοντας: «ἴσμεν ὃν φύγωμεν ἢ ἴσμεν πρὸς ὃν φύγωμεν», ὅτι ὑπάρχουσι στιγμαὶ ἐν τῷ βίῳ τῶν ἐθνῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Νόμος τῆς κοινῆς σωτηρίας ἐπιβάλλει νὰ ἀποφεύγῃ τις τὸ ὑπάρχον γνωστὸν κακὸν, ἀπομακρύνων οὕτω ἐπικείμενον κίνδυνον, διότι καὶ ἡ ἀπώθησις κινδύνου τινὸς, προελθόντος ἐκ κακῆς πολιτείας, εἶναι ἐγγύησις, ἐν ἐλλείψει ἄλλης, ὅτι τὸ μέλλον, διδασκόμενον ἐκ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος, ἔσεται κρεῖττον.

§23Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἶπον καὶ λέγουν συνήθως, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς Κράτους τινὸς εἶναι τὸ κάτοπτρον τῆς πολιτικῆς μιᾶς Κυβερνήσεως· εἶναι μὲν τετριμμένον τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι ὀρθόν. Τὸ κάτοπτρον αὐτὸ, ἤγουν ὁ Προϋπολογισμὸς, ὁ εἰσαχθεὶς ἀπὸ τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον, τί παριστᾷ ἐντὸς αὐτοῦ; Παριστᾷ ἐριννύα μὲ ὄνυχας ἁρπακτικούς. Λοιπὸν τοιοῦτος Προϋπολογισμὸς, ἤγουν τοιοῦτο κάτοπτρον, πρέπει νὰ συντριβῇ. Ὁ εὐφυὴς κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Καλλιγᾶς εἶπε πρό τινων ἡμερῶν, ἐξηγῶν τὸν Προϋπολογισμὸν, ὅτι φέρει τὸ ἔθνος εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας· ὀρθότερον ἦτο νὰ εἴπῃ, ὅτι φέρει τὸ Ἔθνος εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ὁλονὲν διαψευδομένων ἐπαγγελιῶν, αἵτινες εἶναι ὡς ὁ ἀντικατοπτρισμὸς, ὁ συμβαίνων εἰς τὰς μεγάλας ἐρήμους, ὅτε οἱ ὁδοιπόροι βλέπουν μακρὰν παραδείσους, προχωροῦν, προχωροῦν, ἀλλ’ οὐδέποτε τοὺς ἐγγίζουν, διότι ἄλλο δὲν εἶναι ἢ ὀπτικὴ ἀπάτη. Βεβαίως τὸ ἰσοζύγιον εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς μιᾶς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι τὰ κατάλληλα, διότι τὸ νὰ ζητήσῃ τις νὰ ἐπανορθώσῃ ἑτεροσκελῆ προϋπολογισμὸν μὲ φόρους τόσον καταστρεπτικούς, τοῦτο εἶναι εὐκολώτατον, τοῦτο κάμνουν ὅλοι οἱ τύραννοι τῆς Ἀσίας. Ὁ Ἀλῆ πασᾶς, ὡς γνωρίζετε, ὁσάκις εἶχεν ἀνάγκην χρημάτων, κατέφευγε πάντοτε εἰς ἐπιβολὴν νέων φόρων, καὶ εἶχε πάντοτε καὶ περίσσευμα. Φαίνεται, ὅτι τὸ ἀτμοσφαιρικὸν ῥεῦμα, τὸ πνέον ἀπὸ τὴν Ἄρταν, τὸ ὅμορον, ἐγέννησε τοιαύτας ὀρέξεις τῆς σχολῆς τῶν Ἰωαννίνων εἰς τὸν νοῦν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὅστις εἶναι φύσει καὶ θέσει χρηματιστικὸς (εὖγε! ἀριστερά). Ὅταν θελήσῃ τις, πατριωτικῶς ἐργαζόμενος νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, δὲν πρέπει ἀνεξετάστως νὰ καταφεύγῃ εἰς φόρους τοσοῦτον ἐπαχθεῖς, ἀλλὰ πρέπει, πρᾶγμα γνωστὸν καὶ τετριμμένον, νὰ καταφεύγῃ εἰς περικοπὴν τῶν δαπανῶν. Δὲν εἶναι, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ἡ αὔξησις τῶν ὑπαλλήλων, ἥτις φέρει τὰς πλειοτέρας εἰσπράξεις, ἀλλ’ εἶναι ἡ καλὴ διοίκησις μὲ ὀλίγους, ἀλλ’ ἱκανοὺς ὑπαλλήλους, καλῶς πληρωνομένους. Ὁ ἀριθμὸς καθ’ ἑαυτὸν δὲν ἐκφράζει παρὰ ἄρνησιν· τότε ὅμως ἔχει σημασίαν, ὅταν περιέχῃ οὐσίαν. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, τὸ ὁποῖον ἐξέφρασεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, σᾶς ἐρωτῶ, ποῖον Κράτος ἔχει τοὺς περισσοτέρους ὑπαλλήλους; Ἡ Τουρκία· ποῖον Κράτος ἔχει τοὺς ὀλιγωτέρους; Αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Βορείου Ἀμερικῆς. Καὶ ὅμως ποῦ γίνονται πλειότεραι εἰσπράξεις, ποῦ ὑπάρχει καλλιτέρα διοίκησις; εἰς τὴν Τουρκίαν ἢ εἰς τὴν Ἀμερικήν; Ἐὰν αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, αἱ προκάτοχοι, τὰς ὁποίας κατακρίνουσιν οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ, ἔκαμαν φάλαγγα ὑπαλλήλων, οὗτοι ἔκαμαν λεγεῶνα, καὶ ὅταν ἀναφέρω λεγεῶνα, δὲν ἠξεύρω πως ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μου τὸ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ἀναφερόμενον, ὅτε τὰ ῥυπαρὰ ζῶα κατεκρημνίσθησαν εἰς τὴν θάλασσαν. Καταφανέστατον παράδειγμα μεταξὺ ὅλων τῶν νομοσχεδίων περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου τὸ περὶ Νομικῶν Συμβούλων. Τώρα δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰ συζητηθέντα ἄλλοτε, ἀλλ’ ἤδη καὶ τὰ μικρὰ παιδία γνωρίζουν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐγένετο μόνον καὶ μόνον πρὸς διορισμὸν φίλων καὶ πρὸς βλάβην τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν τῶν ἐχόντων ὑποθέσεις μὲ τὸ Δημόσιον. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπίσης περιττῶν διορισμῶν λέγεται ἤδη, ὅτι πρόκειται νὰ σταλῇ καὶ Πρεσβευτὴς εἰς τὴν Ἱσπανίαν. Δὲν ἐννοῶ τί χρησιμεύουν αἱ τόσαι Πρεσβεῖαι ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλλάδος· ἤρκουν εἰς τὰς τρεῖς Δυνάμεις καὶ τὴν Γερμανίαν, ἀλλὰ Πρεσβεία εἰς τὴν Ἱσπανίαν θὰ εἴπῃ ἐξοικονόμησις θέσεως, καὶ διὰ νὰ μεταφέρουν, φαίνεται, τὴν χρηματιστικὴν ἐργασίαν των, τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀπὸ Κωνσταντινουπόλεως εἰς Ἀθήνας, καὶ ἤδη εἰς τὴν Μαδρίτην τῆς Ἱσπανίας, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κύριος Καλλιγᾶς θέλῃ νὰ λάβῃ πληροφορίας περὶ τῶν ὡραίων γυναικῶν τῆς Ἀνδαλουσίας (ἱλαρότης). Δεύτερον, κύριοι, πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος νομίζω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα ὡς μεταῤῥυθμιστικὴ κατ’ οὐσίαν καὶ οὐχὶ μεταῤῥυθμιστικὴ προσωπικῶς, ὀφείλει ἐκτὸς τῶν περικοπῶν τῶν δαπανῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Πέρυσι σᾶς ὑπέδειξα, ὅτι δὲν δυνάμεθα ποτὲ νὰ ἀποκτήσωμεν ἐπαρκῆ στρατὸν, ἂν δὲν διοργανώσωμεν στρατιωτικῶς ὅλον τὸ ἔθνος· ὁ διοργανισμὸς τοῦ κυρίου Τρικούπη, Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ φέροντος ξίφος μὲ πολιτικὴν ἐνδυμασίαν, περιέχει 29 χιλιάδας, ἐξ ὧν ὀλίγοι μόνον εἶναι πραγματικοί· αἱ 29 αὗται χιλιάδες εἶναι ἢ πολλαὶ ἢ ὀλίγαι· ὀλίγαι μὲν διὰ πόλεμον, πολλαὶ δὲ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων. Διατί λοιπὸν νὰ ἐξοδεύωμεν διὰ τὰς 29,000 εἴκοσιν ἑκατομμύρια; ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων 14 χιλιάδας, ἐξοδεύοντες μόνον 10 ἑκατομμύρια, καὶ μὲ τὰ λοιπὰ δέκα ἑκατομμύρια νὰ καλυφθῇ σχεδὸν τὸ ἔλλειμμα, καὶ θὰ εἴχομεν συνάμα τὸ ἔθνος στρατιωτικῶς παρεσκευασμένον, καὶ 100 –150 χιλιάδας στρατοῦ ἐν ἀνάγκῃ ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης. Διατί λοιπὸν νὰ μὴ κάμῃ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα; διότι δὲν θέλουν, φαίνεται, νὰ γείνῃ στρατιωτικὸν τὸ ἔθνος, καθὼς θέλουν νὰ ἦναι κατὰ τὸ πλεῖστον πτωχὸς ὁ ἑλληνικὸς λαός· τὸν θέλουν πένητα καὶ ἄοπλον, διὰ νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπερασπίσῃ τὰς ἐλευθερίας του. Αὐτὸ ἐξάγεται ἀπὸ τὰ ἔργα σας, καὶ τοῦτο πιστεύουν ἐν τῇ συνειδήσει των ὅλοι. Συνάμα δὲ, ἐὰν τὸ ἔθνος διωργανίζετο στρατιωτικῶς, καθὼς σᾶς εἶπον πέρυσι καὶ ἐπαναλαμβάνω ἤδη, τὰ ἐγκλήματα θὰ ἔπαυον, ἡ ζωοκλοπὴ θὰ ἐξηλείφετο. Ἐπειδὴ δὲ ἦλθε λόγος περὶ ζωοκλοπῆς, δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς πληροφορήσω, ἐλθὼν ἐσχάτως ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, ὅτι ἡ ζωοκλοπὴ δὲν ἔπαυσεν οὔτε εἰς Ἠλείαν, οὔτε εἰς Πάτρας, οὔτε εἰς Καλάβρυτα· καὶ οὐχὶ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὁσάκις εὑρίσκονται ὑπάλληλοι, ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν των, οὗτοι ἀπολύονται ἢ μετατίθενται. Σᾶς ἀναφέρω ἕνα τοιοῦτον, τοῦ ὁποίου ἐξετίμησα τὸν χαρακτῆρα, χωρὶς νὰ τὸν γνωρίζω προσωπικῶς· εἶναι ὁ πρό τινος καιροῦ διορισθεὶς ἀνακριτὴς ἐν Πάτραις κύριος Κοκόνης, δικαστὴς ἀκεραιοτάτου χαρακτῆρος καὶ ὑπερβολικῆς μάλιστα αὐστηρότητος· καὶ ἐντούτοις εὑρέθη εἷς ἀπὸ ἄλλην ἐπαρχίαν βουλευτὴς, ὅστις μετέβη ἐπίτηδες ἐδῶ καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν μετάθεσίν του, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τὸν μετέθεσεν εἰς Πύργον. Τοιαύτη εἶναι ἡ διοίκησίς σας! Διορίζετε ὁρμαθοὺς ἀνεξετάστως φίλων σας ἀνικάνων καὶ καταδιώκετε τὴν τιμιότητα, αὐξάνοντες τὸ ἔλλειμμα. Οὔτε αὐτὴ ἡ ἰσοβιότης δύναται νὰ προφυλάξῃ τοὺς δικαστὰς, διότι ἡ μετάθεσις ἑνὸς δικαστοῦ οἰκογενειάρχου εἶναι χειροτέρα ἀπὸ τὴν παῦσιν, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι τοὺς ἐξωθεῖτε εἰς τὸ νὰ γείνωσιν ἐπὶ τέλους φατριασταὶ καὶ ἀσυνείδητοι. Τρίτον, κύριοι, οὐδεὶς ἀρνεῖται, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ λαὸς, ὁ τόσον ἀνεκτικὸς, νὰ προσφέρῃ θυσίας ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ οἱ φόροι, οἱ εἰσαχθέντες ἤδη, ἠξεύρετε τί εἶναι; Εἶναι ἀνατοκιστικοὶ, λέξις, τὴν ὁποίαν καλῶς ἐννοεῖ ὁ κύριος Καλλιγᾶς. Ὅπως τὰ χρήματα τοκίζονται, ἐδῶ οἱ φόροι ἀνατοκίζονται διὰ τοῦ ὑπουργείου τοῦ κυρίου Τρικούπη. Ὅλοι οἱ καπνοπῶλαι καὶ οἱ πνευματοπῶλαι δὲν ἀρνοῦνται νὰ παράσχουν θυσίας ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ, κύριοι, ὁ τρόπος τῆς συντάξεως τῶν νομοσχεδίων ὑπὸ τοῦ ἐπιστήμονος κυρίου Καλλιγᾶ εἶναι ὄχι μόνον καταθλιπτικὸς, ἀλλὰ καὶ καταστρεπτικός. Δὲν ἔρχομαι εἰς λεπτομερείας, γνωστὰς ἤδη εἰς ὅλους, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον ὤφειλε πρότερον, ἀφοῦ αὐτὸ δὲν εἶχε τὴν ἱκανότητα, ὡς ἀπεδείχθη καὶ πέρυσι, νὰ προσκαλέσῃ ἐπιτροπὰς εἰδικῶν καὶ πεπειραμένων ἀνθρώπων καὶ νὰ τοὺς ἐρωτήσῃ περὶ τοῦ τρόπου τῆς φορολογίας. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὡς σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, οἱ ὑπουργοὶ, οἵτινες ἐκεῖ εἶναι σπουδαῖοι καὶ πράγματι ἐπιστήμονες, ὅταν πρόκηται περὶ φορολογίας καὶ περὶ ὀργανισμοῦ στρατιωτικοῦ, δὲν ἐνδοιάζουν νὰ προσκαλέσουν εἰδικὰς ἐπιτροπὰς· σεῖς δὲ, οἵτινες μᾶς ἤλθετε μὲ ἐπαγγελίας μεταῤῥυθμίσεως τοῦ σεσαθρωμένου παρελθόντος, δὲν ἐρωτᾶτε κανένα ἐκ τῶν ἐχόντων πεῖραν καὶ ἐπιστήμην, ἀλλὰ παρουσιάζετε νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πέρυσι πρῶται αἱ ἐπιτροπαί σας ἀπεδοκίμασαν, καὶ ἔπειτα εὑρέθητε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὰ μεταβάλητε. Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν τῶν καπνῶν καὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν πρέπει νὰ μείνῃ μόνον ἡ βάσις, ἀλλ’ εἴτε ἀπὸ τὴν ἰδίαν Κυβέρνησιν, ἐὰν δύναται, εἴτε ἀπὸ μίαν ἐπιτροπὴν, νὰ τροποποιηθοῦν τὰ νομοσχέδια, ὅπως δυνηθῇ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ὑποστῇ αὐτὰ τὰ βάρη ἄνευ οὐσιαστικῆς καὶ τελείας καταστροφῆς του· καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ οἴνου, πρέπει ὄχι νὰ τροποποιηθῇ, ἀλλὰ νὰ καταργηθῇ ὁλόκληρον. Εἶχον καὶ ἐγὼ ἄλλοτε σταφιδαμπέλους, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζον, ὅτι τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος ἠδύνατο ν’ ἀφυπνισθῇ ταχέως καὶ ἐννοήσῃ τοὺς ἀληθινοὺς πατριώτας, εἰργάσθην εἰλικρινῶς ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ κατεστράφην· δὲν παραπονοῦμαι· ἐξεπλήρωσα καθῆκον· ἔχω λοιπὸν καὶ ἐγὼ μικρὰν πεῖραν, συνεβουλεύθην καὶ ἄλλους, ὅπως ἔπρεπε νὰ συμβουλευθοῦν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, καὶ ἰδοὺ τὸ ἐξαγόμενον· παρακαλῶ δὲ ὅλους, ὅσοι γνωρίζετε καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ τὰς λεπτομερείας, νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας. Λαμβάνω ἓν στρέμμα ἀμπέλου· διὰ νὰ καλλιεργηθῇ μέχρι τῆς ὡριμάνσεως, ἀπαιτεῖ δραχμὰς 40. Τὸ στρέμμα θὰ μᾶς παράσχῃ κατὰ μέσον ὅρον 5 φορτώματα σταφυλῶν, ἤτοι 500 ὀκάδας· κατασκευαζόμεναι δὲ εἰς οἶνον, θὰ μείνωσι καθαραὶ 400 ὀκάδες. Διὰ νὰ τρυγηθῶσι τὰ 5 φορτώματα καὶ μεταφερθῶσιν εἰς τὴν πόλιν καὶ κατασκευάσωμεν αὐτὰ εἰς οἶνον, ἀπαιτοῦνται δραχμαὶ 25. Πῶς; ἂν τεθῇ ὁ οἶνος εἰς δοχεῖα, χρειάζονται ἔπιπλα ἄξια, 100 δραχμῶν, διὰ τὰς δραχμὰς δὲ ταύτας θέλομεν τόκον 8 δραχμάς. Δι’ ἐνοίκιον τῶν 400 ὀκάδων λεπτὰ δέκα τὴν ἡμέραν, ἤτοι τὸν μῆνα 3, κατ’ ἔτος 36 δραχμάς. Τὸ ἓν στρέμμα ἀμπέλου ἀξίζει κατὰ μέσον ὅρον δραχμὰς 400, ὧν ὁ τόκος πρὸς 8% εἶναι δραχμαὶ 32 τὸ ἔτος, ἤτοι διὰ νὰ ἑτοιμασθοῦν πρὸς πώλησιν αἱ 400 ὀκάδες οἴνου ἀπαιτοῦνται διὰ καλλιέργειαν, διὰ κατασκευὴν, δι’ ἐνοίκιον οἰνοδοχείου, δι’ ἐνοίκιον οἰναποθήκης καὶ διὰ τόκον πρὸς 8% τῆς ἀξίας τοῦ στρέμματος, δραχμαὶ 141· ὡς καὶ διὰ τόκον τῶν δραχμῶν τούτων ἐφ’ ὅλον τὸ ἔτος δραχμαὶ 4, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχμαὶ 145. Ὁ οἶνος θὰ πωληθῇ κατὰ μέσον ὅρον πρὸς λεπτὰ 40 τὴν ὀκὰν, (εἴς τινας δὲ ἐπαρχίας 30), ἤτοι πρὸς 20 τὴν βαρέλαν, ἐν ὅλῳ αἱ 8 βαρέλλαι 160 πλὴν πωλητικοῦ καὶ φύρας 1,30 τὴν βαρέλαν, ἤτοι 10,40 αἱ ὀκτὼ βαρέλαι, μένουσι καθαραὶ 149,60· ἔχομεν πλεόνασμα ἀπὸ τὰ ἔξοδα ἐν γένει 8,60· ἀφοῦ προσθέσωμεν εἰς τὰς 145 δραχμὰς τῶν ἐξόδων καὶ τῶν φόρων τοῦ κ. Καλλιγᾶ 20 δραχμὰς, ἔχομεν ζημίαν δραχμὰς 15,40. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος οὗτος. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ὁ σημερινὸς Προϋπολογισμὸς, τὸ κάτοπτρον αὐτὸ τῆς ἀνικανότητος καὶ ἐκμεταλλεύσεως, πρέπει νὰ συντριβῇ, διότι ἀσχημίζει καὶ τὸν κύριον Καλλιγᾶν, ὁ ὁποῖος, ἀντὶ ὡς ἐπιστήμων οἰκονομολόγος νὰ προβαίνῃ ἀπὸ τὰ εὐπορώτερα στοιχεῖα εἰς τὰ ἀπορώτερα, ἀπεναντίας, καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος, μεταβαίνει ἀπὸ τὰ ἀπορώτερα εἰς τὰ εὐπορώτερα, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον, νομίζω, οὐδεὶς σπουδαῖος ἀνὴρ ἐν Εὐρώπῃ ποτὲ διελογίσθη, διότι ἤθελε καταντήσει, κατ’ ἐμὲ, εἰς ἔγκλημα. Πέρυσιν ἠρχίσατε ἀπὸ τὰς αἶγας· ἐφέτος ἀρχίζετε ἀπὸ τοὺς καταναλωτὰς, ἤτοι ἀπὸ τὸ μέγα πλῆθος τοῦ λαοῦ καὶ ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς καὶ πωλητὰς τῶν οἴνων. Οὕτω, κύριοι, καὶ ἡ Γεωργία ζημιοῦται σπουδαίως καὶ ἡ Βιομηχανία, καὶ ἐν γένει πᾶσα ἐργασία κολοβώνεται καὶ στειρεύει. Τὸ δὲ φρόνημα τοῦ Πατραϊκοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἄλλων Ἐπαρχιῶν αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει· λέγει, ὅτι θὰ ῥίψῃ λίθους εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσουν τὸ περὶ ἀμπέλων ἰδίως. Ὡς δὲ νὰ μὴ ἤρκουν οἱ ἀνατοκιστικοὶ αὐτοὶ φορολογικοὶ Νόμοι, προσθέτουν καὶ τὴν μεταβολὴν, τὴν ἐξαπίνης, τὴν αἰφνιδίαν, τὴν κεραυνοβόλον, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας· ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι 12% ζημιοῦνται ἰδίως οἱ ὑπάλληλοι, οἱ οἰκογενειάρχαι τῆς μέσης τάξεως καὶ ἡ ἐργατικὴ τάξις· εἶναι μία ληστεία καταφανὴς, ἐπαισθητή. Ἐγένετο καὶ εἰς ἄλλα Κράτη μεταβολὴ νομισματικὴ, ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις, αἱ νοήμονες καὶ αἱ πονοῦσαι τὸν τόπον, προενόησαν ἐγκαίρως, βολιδοσκοποῦσαι τὰς ἀγορὰς, τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ἐδώδιμα, ἔκαμον διατιμήσεις, καὶ συνάμα, ὅπου ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὴν ἦρον πρῶτον, καὶ τότε ἤρχετο ἀνεπαίσθητος, χωρὶς βλάβην, ἡ νομισματικὴ μεταβολή. Ἀπὸ ταύτας δὲ τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὰς πτωχὰς τάξεις, ἐρωτῶ, ποῖοι θὰ ὠφεληθοῦν; Θὰ ὠφεληθοῦν ὀλίγοι, οἱ ἐκμεταλλευταὶ τῶν Ἀθηνῶν, τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ οἱ περὶ αὐτούς. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ὅταν ἀνέγνωσα, διότι ἤμην ἀσθενὴς καὶ δὲν εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ παρευρίσκωμαι ἐν τῇ Βουλῇ, ὅταν ἀνέγνωσα τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἠξεύρετε ποίαν ἐντύπωσιν μοὶ ἔκαμε; Γνωρίζετε κωμῳδίας τινὰς τοῦ Μολιέρου, εἰς τὰς ὁποίας ὁμιλοῦν, σκεπτόμενοι δῆθεν περὶ τοῦ ἀσθενοῦς, διάφοροι ἰατροί; —ἐννοεῖται κάθε ἄλλο παρὰ νὰ ἦναι πράγματι ἐπιστήμονες— ὁμιλοῦν λοιπὸν Λατινικά, φρασεολογίαν κενὴν καὶ ἀτελεύτητον, καὶ τὸ ἐξαγόμενον εἶναι, ὅτι, ἐὰν ἀποθάνῃ ὁ ἀσθενής, θὰ ἀποθάνῃ κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης των, καθὼς σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ῥιφθῇ εἰς βαθύτερον λάκκον, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς ἐπιστήμης τοῦ κ. Τρικούπη καὶ Καλλιγᾶ, καὶ οὐχὶ τῆς ἐπιστήμης. Ἡ περὶ προσφορᾶς καὶ ζητήσεως ἀγόρευσις τοῦ κυρίου Τρικούπη οὐδεμίαν ἀληθῆ σχέσιν εἶχε μὲ τὸ ζήτημα· ἦτον ἀνάγνωσμα γυμνασιακοῦ οἰκονομολογικοῦ μαθήματος, καθὼς καὶ πέρυσι τὰ διαφορικὰ τέλη τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ μοὶ ἐφάνησαν, ὅτι ἀπετέλουν σελίδας τοῦ «Δὸν Κισσώτου» τοῦ Κερβάντες. Ἄλλως τε, κύριοι, εἰς ποίαν ἀντίφασιν, ὡς παρετηρήθη καὶ παρ’ ἄλλων Βουλευτῶν, δὲν εὑρίσκονται οἱ σήμερον κυβερνῶντες, προκειμένου ἰδίως περὶ τῶν οἰκονομικῶν! διότι πρό τινων ἐτῶν κατέκρινεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ τὴν φάλαγγα τῶν θέσεων καὶ τὰς περιττὰς δαπάνας καὶ τὴν ἐξόγκωσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πρό τινων ἐτῶν ὁ κ. Τρικούπης, κατὰ τὸ 1880, εἶχε Προϋπολογισμὸν 50, νομίζω, ἑκατομμυρίων· σήμερον ἔχει 80 ἑκατομμυρίων. Φρικώδης ἀντίφασις! Οἱ φόροι λοιπὸν οἱ νέοι εἶναι καὶ ἐπαχθέστατοι καὶ στειρευτικοὶ τῶν πηγῶν τοῦ πλούτου· διότι ὁ φόρος, ὅταν περάσῃ τὰ ὅρια, τότε, κύριοι, ὁ πλοῦτος τῶν ἀτόμων στερεύει, καὶ τότε κατὰ συνέπειαν καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον καθίσταται κενόν· διότι, ὅταν δὲν ἔχῃ ὁ παραγωγεὺς νὰ προσφέρῃ τίποτε, πῶς θέλετε καὶ τὸ Δημόσιον νὰ λάβῃ; Ποῖον ἐκ τῶν πραγμάτων μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔμεινε πράγματι ἀφορολόγητον; τὸ κεφάλαιον· διότι, κύριοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πληρώνουν αἱ Τράπεζαι, δὲν εἶναι ἄλλο εἰμὴ φόρος ἐπιτηδεύματος. Τὰ κεφάλαια, αἱ ὁμολογίαι, αἱ μετοχαί, δὲν πληρώνουν τίποτε, καὶ μία Κυβέρνησις ἐν Ἑλλάδι ὕστερον ἀπὸ τόσην πικρὰν πεῖραν καὶ τόσην πενίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν εἶχε νοῦν καὶ πόνον πατριωτικόν, ἐκεῖ κυρίως ἔπρεπε νὰ προστρέξῃ, καὶ ἐκεῖνο τὸ στάδιον νὰ ζητήσῃ νὰ ἐκμεταλλευθῇ. Ἴσως τοῦτο δὲν ἐσύμφερεν εἰς μερικούς, ἀλλὰ τοῦτο ἦτον τὸ καθῆκον Κυβερνήσεως ἀληθῶς πατριωτικῆς. Ἀλλὰ μία Κυβέρνησις, ὅταν δὲν ἔρχεται μὲ σκοποὺς σωτηρίους ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ μόνον ἐγωϊστικούς, πρέπει ἢ νὰ καταψηφισθῇ ἢ νὰ παραιτηθῇ. Τὴν Ἐξουσίαν, ὅταν τις ἦναι ἀληθὴς πατριώτης καὶ ἔχῃ ἐν τῇ διανοίᾳ του ἓν σχέδιον ἐθνωφελὲς νὰ πραγματοποιήσῃ, ἔχει ὄχι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καθῆκον νὰ τὴν ζητήσῃ· ὅταν ὅμως ἔρχηται μὲ προσωπικοὺς σκοποὺς καὶ ἐκμεταλλευτικούς, τότε, κύριοι, ἡ δι’ ὅλων τῶν μέσων ζήτησις τῆς Ἐξουσίας εἶναι ἔγκλημα. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ ἐν Αὐστρίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ φορολογοῦνται τὰ κεφάλαια· ἐδῶ μόνον μένουν ἀφορολόγητα, καὶ προστρέχουν πότε εἰς τοὺς αἰγοβοσκούς, πότε εἰς τοὺς ἐργατικούς, εἰς τοὺς καταναλωτὰς τοῦ καθημερινοῦ βίου, ἤγουν εἰς τοὺς ἀπορωτέρους, καὶ εἰς τοὺς παραγωγοὺς τοῦ οἴνου, ὅστις στηρίζει τὰς δυνάμεις, καθὼς γνωρίζει ὁ κύριος Καλλιγᾶς. Εἶναι δὲ ψεῦδος, κύριοι, ἡ πλάνη, ὅταν λέγουν τινὲς, ὅτι ἡ φορολόγησις τῶν κεφαλαίων θὰ φέρῃ τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου, διότι καὶ ἐν Αὐστρίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ καὶ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην οἱ τόκοι δὲν ἀνέβησαν μετὰ τὴν φορολόγησιν τῶν κεφαλαίων, καὶ ὄχι μόνον δὲν ἀνέβησαν, ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἀείποτε οἱ τόκοι εἶναι ἐκεῖ ἐλάχιστοι, ἐνῶ ἐδῶ φθάνουν ἀπὸ ὀκτὼ εἰς δώδεκα καὶ μέχρι 40%. Αὐτὰ εἶναι λοιπὸν τὰ ἔργα σας, διὰ τὰ ὁποῖα κομπάζετε! Αὐτὰ εἶναι, τὰ ὁποῖα εἴχατε ὡς ἐπαγγελίας μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἔθνους; Δι’ αὐτὰ λοιπὸν, ἐπωφεληθέντες ἀπὸ τὴν ἀνώμαλον περίστασιν, ἤλθετε νὰ πλανήσητε καὶ πάλιν τὸ ἔθνος; Ὅλα τὰ ἔργα σας δὲν εἶναι ἄλλο εἰμὴ πραξικοπήματα πολιτικὰ καὶ οἰκονομικὰ coups d’ état. Μεταξὺ τούτων, κωμικώτατον ἦτο καὶ τὸ τελεσθὲν παρ’ ὑμῶν εἰς τὸ ὁροθετικὸν ζήτημα· ἀλλ’ ἔπρεπε τοὐλάχιστον, ὡς σᾶς εἶχον εἰπεῖ πέρυσι, νὰ εἴχετε ἀναγκαίως ὠχυρωμένα τὰ μέρη ἐκεῖνα· ἀλλὰ σεῖς τὰ ἀφήσατε ἀνυπεράσπιστα, καὶ ἐντούτοις ὕστερον ἐτολμήσατε νὰ παίξητε τὴν κωμῳδίαν ἐκείνην, ἥτις ἐδύνατο νὰ ἔχῃ τραγικωτάτας συνεπείας. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κύριος Καλλιγᾶς δὲν μετέβη αὐτοπροσώπως εἰς αὐτὴν τὴν ἱλαρὰν παράστασιν μὲ περικεφαλαίαν εἰς τὴν κεφαλὴν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς παραστάσεως ἐκείνης. Λοιπὸν ὑπὸ οὐσιαστικὴν ἔποψιν καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος τὰ ἔργα σας εἶναι καθαρῶς πραξικοπήματα πρὸς ἐκμεταλλευτικοὺς σκοποὺς καὶ πρὸς θεραπείαν τῶν συμφερόντων ὑμῶν καὶ τῶν οἰκείων σας. Τώρα, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ: τί πρέπει νὰ κάμῃ ἡ Βουλή, τί πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ πλειοψηφία; Δὲν πρέπει, κύριοι, οἱ εὔκολοι θρίαμβοι νὰ μεθύουν· ὑπεράνω ἡμῶν ὑπάρχουν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι μᾶς βλέπουν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅστις ἐντὸς ὀλίγου θέλει μᾶς κρίνει. Ἂν σήμερον, μετὰ τὴν ἐπιβολὴν αὐτῶν τῶν καταστρεπτικῶν φόρων, ἡ Βουλὴ δὲν σκεφθῇ ὡριμώτερον—καὶ ἀποτείνομαι πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς συμπολιτεύσεως—συλλογισθῆτε, κύριοι, εἰς ποῖον βάραθρον ὀλέθριον δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν. Κατ’ ἐμὲ, ἂν ἡ Βουλὴ σήμερον δὲν καταψηφίσῃ τοὺς φόρους αὐτοὺς, ἰδίως τὸν περὶ ἀμπέλων, καὶ δὲν ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν τροποποίησιν αὐτῶν, τότε φρονῶ, ὅτι θέλομεν ἔλθει εἰς τὴν ἀνάγκην,—καὶ εἶναι ἀνάγκη—ἢ νὰ συνέλθωμεν εἰς νέαν Συνέλευσιν, ἢ νά γείνῃ νέα Βουλή. Ἡ ἀνανέωσις, κύριοι, τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους δύναται νὰ σώσῃ αὐτὸ, ὅταν φθάσῃ εἰς τοιαύτην ἀπώλειαν. Καὶ ἀπορῶ, κύριοι, ὅτι ὁ κύριος Τρικούπης, πεφυσιωμένος ἀπὸ τοὺς εὐκόλους ἐκείνους θριάμβους, ἐτόλμησε πρό τινων ἡμερῶν νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς τὴν συμπολίτευσιν, ἥτις τὸν ὑπεστήριξεν ἐν καλῇ τῇ πίστει, καὶ νὰ ὁμιλήσῃ πρὸς αὐτὴν, ὡς ὡμίλει ὁ Καλιγούλας ἢ ὁ Νέρων εἰς τὴν Γερουσίαν τῆς Ρώμης, ὅταν ἦτον εἰς τὴν διαφθορὰν καὶ τὴν παρακμήν. Καὶ ἀπορῶ ἔτι πλέον, κύριοι, πῶς ὑμεῖς οἱ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἠνέχθητε τοιοῦτον δικτατορικὸν καὶ ἀγέρωχον τρόπον! Οἱ Βουλευταὶ, κύριοι, δὲν εἶναι Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ πρὸς αὐτὸν θὰ δώσητε λόγον. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ οὗτοι εἶναι πολὺ μεταμελημένοι καὶ ἤδη βλέπουν ὅτι ἐλανθάσθησαν καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος—πρᾶγμα ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι ἀργὰ—καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι χθὲς ἐξέφρασαν τάσιν τινὰ πρὸς συμβιβασμὸν, ὅπως καὶ πέρυσιν ἐσυμβιβάσθησαν, καὶ εὔχομαι νὰ τὸ κάμουν, διότι δὲν κινοῦμαι ἀπὸ καμμίαν προσωπικὴν αἰτίαν. Ἀλλὰ ἂν τὸ κάμουν, τί ἀποδεικνύουν; ἀποδεικνύουν ἀνικανότητα καὶ μόνον προσωπικοὺς σκοποὺς· καὶ εἰς τὴν τοιαύτην περίστασιν δὲν πρέπει πλέον, κύριοι Ὑπουργοί, νὰ κατέχητε τὴν Ἐξουσίαν, διὰ νὰ πλανᾶτε τὸ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἔφθασεν εἰς τὴν ἐσχάτην καταστροφήν (ἐπιδοκιμασίαι).

§24Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι, κύριοι, περίεργον, εἶναι μάλιστα πρωτοφανὲς τὸ συμβαῖνον κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην· ἠγέρθη ζήτημα, ἀφορῶν εἰς ὡρισμένην πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν πρόωρον εἰσαγωγὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου προεκλήθη ὑφ’ ἡμῶν ἡ συζήτησις, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ περιωρίσθημεν στενῶς, διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι τοιοῦτον ζήτημα, ἀφορῶν εἰς τιμαλφῆ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, εἰς τὸ συμφέρον τῆς οἰκονομικῆς ὑπάρξεως αὐτῆς, δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι πολιτικόν, ἀλλ’ ἐξόχως μάλιστα κοινωνικόν. Εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην ἐπεμείναμεν πάντες οἱ ἐπὶ τοῦ θέματος ὁμιλήσαντες, ἐγὼ δὲ, ὅστις ὑπεσχέθην νὰ ὑποβάλω, καθοδηγούμενος ἐκ τῶν συζητήσεων, ἔγγραφον τὴν περὶ τούτου πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν, ῥητῶς καὶ ἐπανειλημμένως τὸ ἐδήλωσα. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὸ ζήτημα γενικώτερον χαρακτῆρα, ὑψίστης πολιτικῆς χαρακτῆρα, ἠθέλησε δηλαδὴ νὰ ἐξαρτήσῃ ἀπ’ αὐτοῦ ὁλόκληρον τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ σύστημα. Θὰ ἐξετάσω τὴν γνώμην ταύτην, τὴν ἀξίωσιν αὐτὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θὰ ἐξετάσω ἂν ὡς γνώμη ἦναι ὀρθὴ, ἂν ὡς ἀξίωσις ἦναι εὐλαβὴς πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκε τὴν εὐρύτητα ταύτην εἰς τὴν συζήτησιν, ὤφειλεν εἴτε αὐτὸς, εἴτε μέλη τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ, νὰ ἐξηγήσωσιν εἰς τὴν Βουλήν, ἀναιροῦντες τὰ κατὰ τοῦ συστήματος λεχθέντα, ὤφειλον νὰ ἐξηγήσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἐφ’ οἷς προεκάλεσαν αὐτὴν νὰ ἀποφανθῇ διαμιᾶς συλλήβδην ἐπὶ ὁλοκλήρου οἰκονομικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ οὐδείς, οὔτε ὁ κύριος Πρωθυπουργός, οὔτε τις τῶν Ὑπουργῶν ὡμίλησεν ἐπὶ τούτου. Εἶπον δὲ, ὅτι εἶναι καὶ πρωτοφανὲς τὸ συμβαῖνον· διότι, ἄν τις τῶν Ὑπουργῶν ὡμίλησε, καὶ ὡμίλησεν ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς καὶ μόνος αὐτὸς, τί νομίζετε, ὅτι εἶπεν εἰς ἡμᾶς, τοὺς καλουμένους ῥητῶς ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν εὐρεῖαν ταύτην συζήτησιν; Μᾶς εἶπεν, ὅτι ματαιοπονοῦμεν, ὅτι ὑπερβαίνομεν τὰ ὅρια τῆς συζητήσεως, ὅτι κακῶς πράττομεν ἐξετάζοντες φορολογικοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ἐξετάζοντες Προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν, εἰσερχόμεθα εἰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας ἀγνοοῦμεν· μᾶς εἶπε μάλιστα, ὅτι χύδην ἐξετάζομεν ταῦτα. Ἀλλὰ τὸ χύδην αὐτὸ ἔπρεπε, νομίζω, νὰ τὸ ἀπευθύνῃ πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος χύδην ἀληθῶς καὶ ἄνευ λόγου ἐξώθησε τὴν Βουλὴν προώρως καὶ ἀνευλαβῶς εἰς συζητήσεις τοιαύτας· ἔπρεπε νὰ τὸ ἀπευθύνῃ εἰς τὸν κύριον Πρωθυπουργόν. Ἀλλ’ ἡ παράδοξος αὕτη ἀντίῤῥησις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν οὔτε ἐξάγει ἡμᾶς ἀπὸ τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν κατ’ ἀνάγκην μᾶς περιήγαγεν ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἰθύντωρ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, οὔτε ἀπαλλάττει ἡμᾶς τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συνέδεσεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μετὰ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Δὲν ἀπαλλάσσει δὲ ἡμᾶς τόσῳ μᾶλλον, καθόσον εἶναι γνωστὸν πόσον ὀλίγον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀντιπροσωπεύει τὰς ἰδέας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ πόσον ὀλιγώτερον ἐπιμένει εἰς τὰς ἰδίας ἑαυτοῦ ἰδέας ὁ κ. Καλλιγᾶς. Τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ὁμιλία πᾶν ἄλλο ἦτο ἢ ἀπάντησις εἰς τὰ λεχθέντα πρὸς καταστηλίτευσιν τοῦ οἰκονομικοῦ κυκεῶνος, εἰς τὸν ὁποῖον διὰ τῶν Νομοσχεδίων αὐτοῦ καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξωθεῖ τὸν τόπον· οὐδὲν περὶ τούτων εἶπε σπουδαίως, καὶ ἂν εἶπέ τι σχετικῶς πρὸς τὰ Νομοσχέδια αὐτοῦ, τοῦτο ἐμαρτύρει χιλιοστὴν φορὰν, ὅτι δὲν γινώσκει τί περιέχουσι ταῦτα, ὅτι ὑπέγραψεν αὐτὰ, χωρὶς νὰ τὰ ἀναγνώσῃ. Διὰ τοῦτο ἐξέδραμεν εἰς ἀνέκδοτα, διὰ τοῦτο ἀντεποιήθη ἐργασίας, ἀνηκούσας εἰς κλητῆρας καὶ εἰς ἀχθοφόρους. Ἐκαθάρισε μᾶς εἶπε, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπὸ τὴν κόνιν, ἡ ὁποία ἠπείλει τὸν τύφον· ἐκαθάρισε τὸ Λογιστήριον ἀπὸ τὴν σωρείαν τῶν ἐγγράφων, ἡ ὁποία ἐκώλυε τὴν κυκλοφορίαν τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἠπείλει τὴν ὑγείαν αὐτῶν. Δικαιοῦται βεβαίως ὁ κύριος Καλλιγᾶς νὰ ἀντιποιῆται τὸ μέρος τοῦτο τῶν ἄθλων τοῦ Ἡρακλέους, ἀλλὰ δὲν δύναται, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔπραξέ τι σπουδαῖον. Ταῦτα δὲν εἶναι ἔργα Ὑπουργοῦ Οἰκονομικῶν, ἀποδεικνύουσι δὲ, ὅτι ὁ κύριος Καλλιγᾶς δὲν εἶχε σπουδαιότερόν τι νὰ πράξῃ, διότι δὲν ἠνόει νὰ πράξῃ τι σπουδαιότερον. Ἀλλ’ εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχει τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ μείνῃ ἀπαρατήρητον. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προχθὲς ὡς ἀρχὴν τοῦ οἰκονομικοῦ αὑτοῦ προγράμματος «τὴν ἐπὶ πολὺ παράτασιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.» Εἶπε δὲ τοῦτο, ἀντιφάσκων μάλιστα αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν, ἐλέγχων αὐτὸς ἑαυτὸν, ἀγνοῶ διατί. Ὅτε εἰσῆγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἐθρήνησεν ἐπὶ τῇ ὑπάρξει τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ εἶπε τί νομίζετε; Εἶπεν, ὅτι φορολογούμενοι καὶ μὴ φορολογούμενοι ἐν Ἑλλάδι ὑφίστανται ἐκ ταύτης ζημίαν 15%. Καὶ ηὐχήθη τὴν ἄρσιν αὐτῆς, καὶ ἐξήλεγχεν ἄλλους, ὅτι δὲν ἐφρόντισαν περὶ τούτου καὶ ἐστήριξεν εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὴν ἀπότομον ἐπιβολὴν τῶν ζητουμένων φόρων. Τί δὲ σᾶς εἶπε προχθὲς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐλεγχθεὶς ἴσως ὑπὸ τῶν ἐχόντων ἐπ’ αὐτοῦ ἄλλα δικαιώματα, καὶ ἐλέγχων ἑαυτόν; Σᾶς εἶπεν, ἀπαντῶν δῆθεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Γορτυνίας Βουλευτήν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῶν εἰς κυκλοφορίαν δὲν δύναται τὸ παράπαν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος! Ἐὰν τοιαύτην ἔχῃ ἰδέαν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῆς ἐπιῤῥοῆς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, αὐτὸν μὲν δὲν δύναμαι νὰ συγχαρῶ, ὀφείλω ὅμως νὰ οἰκτείρω τὸν τόπον, τὸν διοικούμενον ὑπὸ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοιαύτας τερατώδεις ἔχοντος ἰδέας. Καὶ διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸν παράλογον τοῦτον ἰσχυρισμὸν, προσέφυγεν αὖθις εἰς τὸ γενικὸν καταφύγιον τῶν ἀπορούντων λόγων οὐσιωδῶν καὶ ἐπιχειρημάτων σπουδαίων, προσέφυγεν εἰς τὴν προσφορὰν καὶ τὴν ζήτησιν. Ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, σᾶς εἶπεν, αὐτὸς εἶναι ὁ κανονίζων τὴν ἀξίαν τοῦ συναλλάγματος, καὶ ὄχι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀδύνατον εἶναι νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ἀνὴρ ἐπιστήμων, καὶ εἰς τὰ ἴδια ἑαυτοῦ οἰκονομικὰ πράγματα ἐντριβέστατος, πιστεύει εἰς τοῦτο, ὅτι πιστεύει εἰς τοιαύτην ἀνατροπὴν καὶ ὅλων τῶν κανόνων τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας καὶ τῶν ἁπλουστέρων κανόνων τῆς λογικῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸν νόμον αὐτὸν τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως καθ’ ἡμέραν τὸν διατυμπανίζουσιν, ὁσάκις ἔχουσι νὰ συγκαλύψωσιν εἴτε οἰκονομολογικὰ σφάλματα, εἴτε ἐπιδιωκομένους πλαγίους σκοποὺς, εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζετε τί εἶναι ὁ νόμος αὐτός· ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις δὲν εἶναι αἰτία, ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις εἶναι ἀποτέλεσμα μυρίων αἰτιῶν. Ἡ ἐπίδρασις τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ἀναγκαίους τινὰς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν προϊόντων εἴτε τῆς γεωργίας, εἴτε τῆς βιομηχανίας, ἐπιβάλλουσιν αὐτὰ τὰ πράγματα, ἡ φύσις αὐτῶν. Γίνεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀξιοθρήνητος σύγχυσις, ἡ ὁποία ἄλλοτε ἐπεκράτησεν ἐπὶ πολὺ, καὶ ἔδωκε χώραν εἰς οἰκτρὰς ἀποπλανήσεις καὶ Κυβερνήσεων καὶ κοινωνιῶν, ἡ ὁποία ὅμως σήμερον δὲν ἔπρεπεν οὔτε κἂν ὡς σοφιστικὸν ἐπιχείρημα νὰ προβάλληται, πρὸ πάντων δὲ ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀναδέχονται νὰ κυβερνήσωσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἐπεκράτησε σύγχυσις μεταξὺ τῆς ἀγοραίας τιμῆς καὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν ἀντικειμένων, καὶ πρέπει τὴν σύγχυσιν ταύτην νὰ διαλύσῃ τις, διὰ νὰ ἐννοήσῃ πόσον ἄστοχος, πόσον μὴ ἐπιστημονικός, πόσον μὴ λογικὸς εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ. Ἡ πραγματικὴ ἀξία τῶν διαφόρων προϊόντων ἥτις εἶναι, ὡς εἶπον, ἀποτέλεσμα μυρίων αἰτιῶν, ὠνομάσθη ὑπὸ τῶν διαφόρων οἰκονομολόγων διαφόρως· ἄλλος ὠνόμασεν αὐτὴν πραγματικὴν (prix réel) ἢ ἀρχικὴν (originaire), καὶ, ὡς νομίζω, ὁ J B. Say ἄλλος ὠνόμασεν αὐτὴν φυσικὴν (prix naturel), ὡς ὁ Adam Smith, ἄλλοι δὲ ἄλλως· ἀλλ’ ἡ τελευταία ὀνοματολογία, ἡ ὁποία ἐκφράζει ἄνευ συγχύσεως τὴν ἀλήθειαν, εἶναι ἐκείνη, ἥτις ὠνόμασεν αὐτὴν ἀξίαν παραγωγικὴν (prix-de revient). Αὕτη δὲ ἡ ἀξία ἡ παραγωγικὴ δὲν ἐπηρεάζεται ποσῶς ἀπὸ τὴν προσφορὰν καὶ τὴν ζήτησιν. Εἶναι ἀναγκαία συνέπεια τῶν ἐξόδων τῆς παραγωγῆς, εἶναι ἀναγκαία συνέπεια διαφόρων ἄλλων περιστάσεων ἀπροόπτων, εἴτε ἐλαττούντων τὴν παραγωγὴν, εἴτε αὐξανόντων αὐτήν. Ἐὰν π. χ. ἐπέλθῃ θεομηνία, ἐλαττοῦται ἡ παραγωγὴ, τὸ δὲ ἐναπομεῖναν ἐκ τῆς καταστροφῆς ποσὸν αὐτῆς, ἀναλογιζόμενον ἐπὶ τῶν καταβληθέντων ἐξόδων, αὐξάνει πολλάκις εἰς τὸ διπλάσιον, εἰς τὸ τριπλάσιον καὶ ἔτι πρὸς τὴν παραγωγικὴν αὐτοῦ ἀξίαν. Εἶναι ἀναγκαία συνέπεια τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ὁ παραγωγὸς ὀφείλει νὰ ὑποστῇ μέχρι τοῦ πρὸς χρησιμοποίησιν καταρτισμοῦ τοῦ παρακτέου προϊόντος. Τὰ ἔξοδα π. χ. τῆς μέχρι τοῦ τόπου τῆς καταναλώσεως μεταφορᾶς ἀνάγονται εἰς τὴν παραγωγικὴν ἀξίαν τοῦ ἀντικειμένου. Εἰς τὴν αὐτὴν δὲ ἀξίαν τὴν παραγωγικὴν ἀνάγονται καὶ οἱ φόροι, οἵτινες ἐξογκώνουσιν αὐτὴν, ἀσχέτως ὅλως πρὸς τὴν προσφορὰν καὶ τὴν ζήτησιν. Εἶναι βεβαίως δυστύχημα διὰ τὴν παραγωγὴν ἔτους τινὸς τὸ νὰ ἐπέλθῃ θεομηνία καὶ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τοῦ προϊόντος αὐτῆς· ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις τὸ αἰσθάνεται, αὐξάνει ἡ τιμὴ τῶν πραγμάτων, καὶ ἐπέρχεται ζημία εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ τὸ κακὸν εἶναι παροδικόν. Μέγα ὅμως καὶ δυσεπανόρθωτον δυστύχημα εἶναι, ὅταν ἡ θεομηνία ἐπιπέσῃ ἐπὶ τὰς κεφαλὰς τῶν διευθυνόντων τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ διαταράξῃ ταύτας ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε διὰ φόρων, τοὺς ὁποίους νὰ μὴ δύναται νὰ ὑποστῇ ὁ φορολογούμενος, στειρεύουσι πᾶσαν πλούτου πηγὴν, καθιστῶντες τὴν παραγωγὴν κατεσκληκυῖαν, καὶ ὁδηγοῦσι τὸν τόπον εἰς τὸν πενίαν, εἰς τὴν καταστροφήν. Ὁποίαν λοιπὸν ἔχει σχέσιν ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς ἀξίας τοῦ συναλλάγματος; ἐλαχίστην. Τὸ δεικνύουσι προφανῶς αἱ διακυμάνσεις τῆς ἀξίας ταύτης, αἱ μόνον ὑπὸ τοῦ κανόνος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως ἐπηρεαζόμεναι. Μὴ ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ συνάλλαγμα—καὶ τοῦτο ὅλοι οἱ λογαριασμοὶ τῶν Χρηματιστηρίων τὸ ἀποδεικνύουσι— καθ’ ὃν μὲν χρόνον ἡ Ἑλλὰς ἠναγκάζετο ν’ ἀγοράζῃ ἔξωθεν, ἑπομένως νὰ πέμπῃ μέταλλον, ἀνήρχετο εἰς 1,14 ἢ τὸ πολὺ 1,15 τῆς παλαιᾶς δραχμῆς, ἤτοι εἰς 2 ἢ 3%. Ὁσάκις δὲ ἐλάμβανε χώραν τοὐναντίον, ἤτοι καθ’ ὃν χρόνον ἡ Ἑλλὰς ἀπέστελλε προϊόντα αὑτῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τὸ συνάλλαγμα ἐξέπιπτεν εἰς 1,12½ ἢ 1,13 τῆς παλαιᾶς δραχμῆς. Τί σημαίνει τοῦτο, κύριοι; Τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις ἀφορᾷ κυρίως ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσιν εἰς τὴν ἀμοιβὴν τῆς πλειότερον ἢ ὀλιγώτερον ζητουμένης ὑπηρεσίας ταύτης τῶν Τραπεζῶν ἢ παντὸς, ὅστις δύναται νὰ ἐκδώσῃ συνάλλαγμα, οὐχὶ δέ ποτε εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἔξω ἀποστελλομένου μεταλλικοῦ, ἥτις προϋποθέτει ἔκπτωσιν τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος. Διὰ τοῦτο ἡ διαφορὰ τῆς ἀξίας ταύτης ἐποικίλετο μεταξὺ τοῦ 1 καὶ τοῦ 3%. Τί ὅμως συνέβη ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καθ’ ὅλας τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς αὕτη ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν; Ἡ αὔξησις τοῦ συναλλάγματος ἐπῆλθε ῥαγδαίως, οὐχὶ διότι ηὔξησεν ἡ ζήτησις τοῦ μεταλλικοῦ, ἀλλὰ διότι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐξεδίωξε τὸ μεταλλικὸν ἐξ Ἑλλάδος καὶ ἀντικατέστησεν αὐτὸ δι’ ὑποχρεωτικοῦ νομίσματος, ἐλάσσονα, ὡς ἐκ τῆς πληθύος αὐτοῦ καὶ τοῦ καταναγκαστικοῦ τῆς κυκλοφορίας, ἔχοντος ἀξίαν. Ἰδοὺ δὲ τί λέγουσιν οἱ ἀριθμοί. Κατὰ τὸ ἔτος 1876, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἐτιμᾶτο, κατὰ μὲν τὸν χρόνον τῆς ζητήσεως τοῦ μεταλλικοῦ, 1,14 τῆς παλαιᾶς δραχμῆς, κατὰ δὲ τὸν χρόνον τῆς προσφορᾶς, 1,12½. Τὸ αὐτὸ παρατηρεῖται καὶ διὰ τὸ 1877. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος τί ἄρά γε παρατηρεῖται; Κατὰ τὸ ἔτος 1878, ἕνεκα τῆς τότε εἰσαχθείσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ συνάλλαγμα ἀνέβη ἀμέσως εἰς 1,24 ἢ 1,25½. Ἡ μεγάλη αὕτη διαφορὰ ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· εἶναι δὲ τόσον προφανὲς τοῦτο, τόσῳ κοινῶς γνωστὸν, ὥστε ἀπορῶ δικαίως πῶς εὐφυὴς ἄνθρωπος καὶ σπουδαῖος, ὅπως ὁ κύριος Καλλιγᾶς, δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ἐναντίον. Ἀλλὰ καὶ ὁ κύριος Καλλιγᾶς καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς πρὸ αὐτοῦ εἶχον ἀνάγκην νὰ διαστρέψωσι τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως καὶ διὰ τοῦτο ἀμφότεροι προσέφυγον εἰς σόφισμα πράγματι ἀτυχὲς, ἤτοι εἰς τὸ νὰ παραστήσωσιν ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸν νόμον τοῦτον τὴν ὑπόμνησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς ἔκαμε περὶ τῶν ἁλάτων. Βεβαίως ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις κανονίζει τὴν τρέχουσαν τιμὴν (prix courant)· ἀλλ’ ἐλησμονήσατε τὴν ἀξίαν τὴν πραγματικὴν (prix de revient), εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει τὸ ἔξοδον τῆς μεταφορᾶς. Ὥστε δὲν ἐμωράνθησαν τὰ ἅλατα, ἐπιβαρυνθέντα μὲ ἀναπόφευκτα ἔξοδα μεταφορᾶς, ὅπως φθάσωσιν εἰς τὴν Εὐρυτανίαν ἢ τὴν Γορτυνίαν. Μικρὸν δ’ ἄλλως θὰ ἦτο τὸ κακὸν, ἐὰν τὰ ἅλατα ἐκεῖνα ἐμωραίνοντο. Κακὸν μέγα καὶ κίνδυνος ἐθνικὸς εἶναι τὸ νὰ μωρανθῇ τὸ οἰκονομικὸν ἅλας τῆς Ἑλλάδος, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν. Λοιπὸν ἐπιθυμεῖτε, κύριε Καλλιγᾶ, καὶ παρασκευάζετε μάλιστα τὴν παράτασιν τῆς καταστάσεως ταύτης, ἐνῷ προηγουμένως σεῖς αὐτὸς ἐξετραγωδεῖτε τὰς ὀλεθρίους συνεπείας τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Διατί σήμερον μᾶς λέγετε, ὅτι θὰ παραταθῇ αὕτη ἐπὶ πολύ; Ποῖον εἶναι τὸ κινοῦν αἴτιον; Ποῖον εἶναι τὸ ἐπιδιωκόμενον συμφέρον, οὗ χάριν παραγνωρίζετε τὴν πρωτίστην ταύτην ἀνάγκην τοῦ τόπου; Ἀφοῦ σεῖς αὐτὸς εἴπατε, ὅτι 15% ζημιοῦνται καὶ φορολογούμενοι καὶ μὴ φορολογούμενοι ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διατί δὲν φροντίζετε ν’ ἀρθῇ τὸ κακὸν καὶ νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ ἐνιαύσιαι ζημίαι τοῦ τόπου κατὰ 15 ἑκατομμύρια δραχμῶν; Λέγω δὲ 15 μόνον ἑκατομμύρια, εἰ καὶ πολὺ πλειότερα τῶν 100 ἑκατομμυρίων εἰσὶ τὰ πρὸς ἀγορὰν ἀντικειμένων ἀναγκαίων εἰς τὴν συντήρησιν ἡμῶν πεμπόμενα κατ’ ἔτος ἐπὶ τῇ ὑπερτιμήσει, ἣν ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἀνέφερε, χρήματα εἰς μεταλλικόν. Μόνον, ἐὰν ἀπηλλάσσετε τὸν τόπον ἀπὸ τὰ 15,000,000 τῆς ζημίας, ἣν ὑφίσταται, τοῦ λεληθότος αὐτοῦ φόρου, ὅστις τὸν πιέζει, μόνον τότε ἠδύνασθε εὐπαῤῥησιάστως νὰ προσέλθητε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ καὶ νὰ εἴπητε «σᾶς ἀπήλλαξα ἀπὸ αὐτὸ τὸ κακὸν, δότε μοι ἤδη τὰ μέσα, καὶ φέρω τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ.» Οὕτω συνετὴ, πατριωτικὴ, εἰλικρινὴς καὶ τιμία Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ πράξῃ. Τί δὲ νομίζετε, ὅτι ἀπαιτεῖται, διὰ ν’ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία; Ἐλάχιστον ποσὸν, ὅπερ σᾶς εἶπε τότε, ὅτε ἐθλίβετο ἐπὶ τῇ ὑπάρξει τοῦ κακοῦ ὁ κύριος Καλλιγᾶς. Ἀπαιτοῦνται 5 ἑκατομμύρια παλαιῶν δραχμῶν ἐτησίας δαπάνης πρὸς ἀπότισιν τοῦ ὀφειλομένου εἰς Τραπέζας δανείου ἐξ 70 ἑκατομμυρίων. Πέντε δὲ ἑκατομμύρια ἠδύναντο νὰ προκύψωσιν οὐχὶ πλέον ἐξ οἰκονομιῶν σπουδαίων, κατὰ τῶν ὁποίων τοσοῦτον λάβρως ἀντεπεξῆλθεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ἀναιρῶν ἑαυτὸν καὶ ἐλέγχων τὸν προϊστάμενον αὐτοῦ, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀποχῆς ἀπὸ τῆς σπατάλης, ἣν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους καθιέρωσαν ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, καὶ τὴν ὁποίαν ἐπιτείνουσιν ἐφέτος οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ διὰ τοῦ εἰσαχθέντος Προϋπολογισμοῦ των. Μόνον ἡ σπατάλη αὕτη ἂν ἔλλειπεν, ἂν δὲν προσετίθεντο δηλαδὴ περιττὰ ἢ καὶ σκανδαλώδη ἔξοδα πολυτελείας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἐξοικονομήσεως προσώπων, θὰ ἀπετελεῖτο τὸ ποσὸν, δι’ οὗ ἠδύνατο νὰ κατορθωθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ σᾶς τὸ εἶπε καὶ τὸ ἐπανέλαβεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ πολύ. Ποίους ἆρά γε ἔχει λόγους, ὅπως ἐπιθυμῇ τὴν παράτασιν τῆς καταστάσεως ταύτης, ἡ ὁποία ἐκμυζᾷ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου καὶ καταστρέφει αὐτόν; Ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, κρίνατε. Πέραν τούτου οὐδὲν εἶπε σπουδαῖον καὶ ἄξιον ἀναιρέσεως ὁ κύριος Καλλιγᾶς, διότι δὲν εἶχέ τι νὰ εἴπῃ ἀπέναντι τῶν ἀντιταχθέντων αὐτῷ κατὰ τῶν Νομοσχεδίων του ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε ἀληθὲς, εἶναι μάλιστα ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπῃ τις, ὡς ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ὡς ζήτημα κοινωνικὸν — αὐταὶ, νομίζω, εἶναι αἱ λέξεις του — εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸν ζήτημα, καὶ ὅτι προσέτι περιλαμβάνει ὁλόκληρον τὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου; Ἀλλοίμονον, κύριοι Βουλευταί, ἀλλοίμονον εἰς τὰ Συνταγματικὰ Πολιτεύματα, ἐὰν τοιαύτη κρατήσῃ γνώμη. Πᾶν ζήτημα ἐν πάσῃ στιγμῇ εἴτε ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ἡ ἀντιπολίτευσις δύναται νὰ θέσῃ ὡς ζήτημα πολιτικὸν, ὡς ζήτημα προσωπικῆς ἐμπιστοσύνης κατὰ μὲν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀντιπολίτευσις, ὑπὲρ ἑαυτῆς δὲ ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ τὸ νὰ λέγῃ τις, ὅτι ζήτημά τι, διότι εἶναι κοινωνικὸν, διὰ τοῦτο εἶναι κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸν, ἀναιρεῖ τὰς βάσεις τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος. Πρὸς τί τότε συνήλθομεν ἐνταῦθα; Πρὸς τί ἐμφανίζεται ἐνώπιον ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους; Πρὸς τί ὀνομαζόμεθα Σῶμα Νομοθετικόν; Διὰ νὰ συζητῶμεν, διὰ νὰ ἐπεξεργαζώμεθα, διὰ νὰ ψηφίζωμεν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τείνουσιν εἰς λύσιν κοινωνικῶν ζητημάτων, ζητημάτων, ἀφορώντων εἰς τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους, εἰς τὴν τιμὴν τοῦ τόπου, εἰς τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ, εἰς τὴν φορολογίαν τῶν πολιτῶν, εἰς τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἀτόμων, τῶν Δήμων, τῶν Ἐπαρχιῶν. Ἐὰν τοιαῦτα ζητήματα παρουσιάζῃ ἑκάστοτε ἡ Κυβέρνησις ὡς ζητήματα πολιτικὰ, τουτέστιν ἐὰν ἀπὸ αὐτὰ ἐξαρτᾷ τὴν ὕπαρξιν ἢ τὴν πτῶσιν αὐτῆς, τότε ποῦ ἡ συνεργασία τῆς Βουλῆς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς λύσιν τῶν τοιούτων ζητημάτων; Οὕτω τιθεμένου τοῦ ζητήματος, θὰ ἐπικρατήσῃ πάντοτε τὸ αἴσθημα τῆς μερίδος, ὡς μᾶλλον ζωηρὸν, καὶ θὰ ὑποταχθῇ εἰς αὐτὸ τὸ κοινωνικὸν συμφέρον. Οὕτως οἱ μὲν Βουλευταὶ, καί τοι ἀποδοκιμάζοντες τὸ μέτρον, θέλουσι κατ’ ἀνάγκην κλείσει τοὺς ὀφθαλμοὺς, ὑποχωροῦντες εἴτε εἰς σπουδαιοτέρους λόγους καὶ εἰς σκέψεις ἀνωτέρας, εἴτε εἰς πεῖσμα κομματικὸν, εἴτε εἰς συμφέροντα προσωπικὰ, ὁ δὲ τόπος θέλει γείνει τὸ θῦμα τῆς φιλαρχίας τῶν μὲν καὶ τῆς ὑπερβολικῆς συνέσεως ἢ τῶν προσωπικῶν ὑπολογισμῶν τῶν ἄλλων. Ἠθέλησε προσέτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ συνδέσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀνευλαβῶς, ὡς εἶπον, ἀνήγαγεν εἰς ζήτημα πολιτικὸν, ἠθέλησε νὰ συνδέσῃ αὐτὸ καὶ πρὸς ὅλον τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ σύστημα, οὐδεμίαν ὅμως τοῦ παραδόξου τούτου συνδέσμου παρέσχεν ἀπόδειξιν, οὐδὲν εἶπε πρὸς τοῦτο συντεῖνον. Ὅ,τι δὲ εἶπεν, ἢ δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅπως θέλω ἀποδείξει, ἢ ἀποδεικνύεται ἀντιβαῖνον πρὸς τὰς βάσεις αὐτὰς τοῦ Πολιτεύματος ἡμῶν. Εἰσήγαγεν ἐσπευσμένως τὸν προϋπολογισμόν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τούτῳ παρατηροῦμεν, ὅτι ἀνεβίβασε τοὺς μέχρι τοῦδε πληρωνομένους φόρους, ἐμμέσους καὶ ἀμέσους, τοὺς ἀνεβίβασε ἀναγαγὼν αὐτοὺς εἰς φράγκα, ἤτοι εἰς νέας δραχμὰς, ηὔξησε δηλαδὴ τὴν φορολογίαν κατὰ 12%. Αὐτὸν ἐπειράθησαν νὰ παραστήσωσιν ὡς λόγον τοῦ συνδέσμου. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθῶς λόγος; Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ἐπήνεγκεν τῳόντι τὴν ἀνάγκην τῆς αὐξήσεως ταύτης ἢ κἂν δικαιολογεῖ αὐτήν; Οὐδαμῶς. Ἐδέησε νὰ ὑποβληθῶσι νομοσχέδια, ὅπως κατορθωθῇ τοῦτο, καὶ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐκλήθη νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή· ἀλλ’ αὐτὸ ἠδύνατο νὰ γείνῃ, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶχεν ἐφαρμοσθῇ τὸ νομισματικὸν σύστημα, ὅπως ἐγένετο ἐπὶ φορολογίας πολὺ σπουδαιοτέρας καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸν ποσὸν, διότι ἀνέρχεται εἰς 25 σχεδὸν ἑκατομμύρια, διὰ τῆς ἐπαυξήσεως τῶν τελωνιακῶν τελῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐτῆς ἀναγωγῆς. Δυνατὸν μάλιστα καὶ νὰ ἀποῤῥιφθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ περὶ τούτου ἀκατανόητος ἐπιστημονικῶς πρότασις. Ποῦ λοιπὸν ἡ σχέσεις; Ποῦ ὁ σύνδεσμος; Καὶ διατί αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν λέγει τὰ ἀληθῆ, ἀγορεύων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Ἠθέλησε προσέτι νὰ παραστήσῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, ἡ τόσον ραγδαία γενομένη καὶ τόσον πεισμόνως ὑποστηριζομένη, συνδέεται μὲ διεθνεῖς ἡμῶν ὑποχρεώσεις. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἐὰν συνδέεταί τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρὸς τὰς διεθνεῖς ἡμῶν ὑποχρεώσεις, συνδέεται πρὸς αὐτὰς οὐχὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἀλλ’ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Οὐδεὶς ἐπὶ 15 ἔτη παρεπονέθη ὅτι δὲν εἰσηγάγομεν τὴν νέαν νομισματικὴν μονάδα· οὐδεὶς ἤθελε ποτὲ παραπονεθῇ. Τοῦτο κάλλιον παντὸς ἄλλου γινώσκει ὁ κύριος Τρικούπης, καὶ διὰ τοῦτο, ὅπως δώσῃ χροιάν τινα πιθανότητος εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν αὑτοῦ, προσέφυγεν εἰς ἀναξίαν σοφιστικὴν ἐφεύρεσιν. Σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ἠδύνατο πλέον, ἀφοῦ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν εἰσαχθέντων νομοσχεδίων μετατρέπει καὶ τὴν λοιπὴν φορολογίαν εἰς νέας δραχμὰς, δὲν ἠδύνατο πλέον εὐπρεπῶς νὰ παραστῇ ἐνώπιον τῶν ξένων μὲ τὴν δραχμὴν τὴν παλαιάν. Αὐτὰ, ὅμως, κύριοι, μόνον ἀστεῖα δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι. Τί κοινὸν μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων τῶν Κρατῶν τῆς Λατινικῆς Ἑνώσεως καὶ τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν; Τί κοινόν μεταξὺ τῶν διεθνῶν καθηκόντων ἡμῶν, τῶν ἐκ τῆς συνθήκης, πρὸς τὴν τοιάνδε ἢ τοιάνδε πληρωμὴν τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν φόρων, τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῶν φόρων τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν τοιούτων; Ἴσως ἠδύνατο νὰ δοθῇ τις ἀφορμὴ, ἀλλὰ δὲν ἐδόθη, διότι δὲν ἦτο λόγος νὰ δοθῇ —αἱ δὲ Κυβερνήσεις αἱ εὐρωπαϊκαὶ δὲν πράττουσι παράλογα— ἴσως ἠδύνατο νὰ δοθῇ ἀφορμὴ παρατηρήσεων ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων τῆς Λατινικῆς Ἑνώσεως, ὅτε κατὰ τὸ 1880 μετεβλήθησαν εἰς φράγκα τὰ τέλη τὰ τελωνιακὰ, διότι τὰ τέλη ταῦτα πληρώνονται ἀποκλειστικῶς, οὕτως εἰπεῖν, ὑπὸ τῶν ξένων ἐθνῶν, τοὐτέστι ὑπὸ τοῦ ἐμπορίου αὐτῶν. Δὲν ἐδόθη δὲ ἀφορμὴ παρατηρήσεώς τινος σχετικῶς πρὸς τὴν νομισματικὴν ἡμῶν μονάδα, ἐνῶ τὰ τέλη τὰ τελωνιακὰ τὰ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντα ὠνομάσθησαν δι’ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας, τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, τέλη ἀνήκουστα (inouïs). Ἤξευρεν ὁ Ὑπουργὸς τοῦ ἐμπορίου τῆς Γαλλίας, ὅτι τὰ ἀνήκουστα ταῦτα τέλη κατέστησαν δεινότερα διὰ τῆς ἀναγωγῆς αὐτῶν εἰς φράγκα, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἤγειρε παρατήρησιν σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ νομίσματος. Διατί λοιπὸν λέγονται ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ τὰ ἀνακριβῆ ταῦτα; Ὅσον καὶ ἂν ἐξετάσῃ τις τὸ πρᾶγμα, δὲν δύναται νὰ ἀνεύρῃ τὸν ἀληθῆ λόγον τοῦ εὐσπευσμένου τούτου μέτρου· ἀλλὰ καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀναζητήσῃ αὐτόν. Βεβαίως δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀνερευνήσωμεν τὰς αἰτίας καὶ τὸν σκοπόν· ἡ Βουλὴ καλεῖται ἤδη νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων. Τὰ ἀποτελέσματα δὲ εἶναι ὀδυνηρὰ, πάντες τὸ ἐννοοῦμεν, πάντες το αἰσθανόμεθα, ἐκ πλείστων τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους ἀκούομεν γοερὰ παράπονα, ἐν τῇ Πρωτευούσῃ βλέπομεν τὴν σύγχυσιν καὶ τὰς δυσχερείας, γνωρίζομεν δὲ, ὅτι πολλαχοῦ τοῦ Κράτους ὁ τόπος, ἐμφανῶς καταδικάζων τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπεκήρυξεν αὐτὴν καὶ ἐξακολουθεῖ ἐφαρμόζων τὸ παλαιὸν σύστημα. Ρίψατε τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῶν συμβαινόντων ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ· ἐξετάσατε τὰ ἴδια ὑμῶν ἔξοδα καὶ θέλετε ἰδῇ, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ἐξώγκωσεν αὐτὰ, ὅτι ἡ μεταβολὴ αὕτη μαστίζει πρὸ πάντων καὶ ζημιοῖ τοὺς πτωχοὺς, καθόσον οἱ πτωχοὶ δαπανῶσι τὸ πλεῖστον μέρος τῶν γλίσχρων πόρων αὑτῶν εἰς χαλκόν. Ἰδοὺ διατί ζητοῦμεν ἡμεῖς τὴν ἀνάκλησιν τοῦ μέτρου. Ζητοῦμεν τὴν ἀνάκλησιν τοῦ μέτρου, διὰ νὰ ἐκλείψῃ ἡ πρόσθετος αὐτὴ ἀνωμαλία, ἡ τὴν κοινωνίαν καταμαστίζουσα ὡς ἐπιπρόσθετον δεινὸν εἰς τὸ δεινὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις, ὡς ὡμολόγησεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν—καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, διότι εἶναι σπουδαῖον— ἐπάγει εἰς πάντα φορολογούμενον ζημίαν 15%. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐπιμένει ὅπως ἡ συζήτησις αὕτη θεωρηθῇ συνδεδεμένη πρὸς τὸ ὅλον οἰκονομικὸν αὑτοῦ σύστημα. Τὸ θάῤῥος τοῦτο τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ δὲν μὲ ἐκπλήττει· μὲ ἐκπλήττει ὅμως ἡ ἀνευλάβεια αὐτοῦ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ ἡ ἀσπλαγχνία αὐτοῦ πρὸς τοὺς φίλους του Βουλευτάς. Ἡ ἀνευλάβεια πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, διότι καλεῖται τοῦτο ἀτόπως καὶ ἀπρεπῶς νὰ ἀποφανθῇ περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξετάσῃ οὔτε νὰ γνωρίσῃ ἔτι ἀκριβῶς. Ἡ ἀσπλαγχνία πρὸς τοὺς φίλα τῇ Κυβερνήσει φρονοῦντας Βουλευτὰς, διότι ἐξαναγκάζονται ν’ ἀποφανθῶσιν εἰς τὰ τυφλὰ, διότι ἐκβιάζονται ν’ ἀπαλλοτριώσωσι τὴν ἐλευθέραν αὐτῶν κρίσιν καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ ἐπιβολῆς τερατωδῶν φόρων, οἵτινες θέλουσι καταστρέψει τὸν φορολογούμενον λαὸν, ὃν ἐδῶ ἀντιπροσωπεύουσιν. Ἀλλὰ τί τάχα εἶναι αὐτὸ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καλούμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν συλλήβδην; Ὅ,τι ἀδικώτερον, ὅ,τι ἀσπλαχνώτερον, ὅ,τι τερατωδέστερον ὑπῆρξεν ποτέ. Ἔχομεν ἔλλειμμα 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν· τὸ ἔλλειμμα τοῦτο δὲν εἶναι σημερινὸν, εἶναι ἀρχαῖον, εἶναι δὲ καὶ συνέπεια ἀναπόδραστος πολλῶν καὶ σπουδαίων ἐθνικῶν ἀναγκῶν. Ποῦ ἠκούσθη ποτὲ, ὅτι ἔλλειμμα τηλικοῦτον, ἀφικνούμενον εἰς τὸ ἓν τρίτον σχεδὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι δύναται νὰ ἀρθῇ διὰ μιᾶς! Τοῦτο δύναται βεβαίως νὰ ἐνθυμίσῃ τὴν ῥῆσιν τοῦ Montesquieu περὶ τῶν ἀγρίων, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ λάβωσι τὸν καρπὸν κόπτουσιν ἀπὸ τῆς ῥίζης τὸ δένδρον, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ παραστήσῃ Κυβέρνησιν σοβαρὰν, κηδομένην τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ λαοῦ, σωφρονοῦσαν. Καὶ διὰ νὰ μὴ ὑποθέσητε, ὅτι ἐξογκόνω τὰ πράγματα σᾶς λέγω—ἀνοίξατε δὲ τὸν προϋπολογισμὸν διὰ νὰ πεισθῆτε—ὅτι οἱ ἐπιβαλλόμενοι νέοι φόροι εἶναι κατὰ ποσὸν πλειότερον τῶν ἤδη ὑπαρχόντων. Εἰς 16 ἢ 17 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἀνέρχονται οἱ ὑπάρχοντες φόροι, πλὴν τῶν τελωνειακῶν τελῶν, τοῦ χαρτοσήμου, καὶ ἐπιβάλλεται δὲ σήμερον νέα φορολογία ἑτέρων 15 ἑκατομμυρίων νέων δραχμῶν, ἢ μᾶλλον 17 ἑκατομμυρίων δραχμῶν παλαιῶν. Ποῦ ἠκούσθη τοῦτο; Ποῖον Ἔθνος τοῦ κόσμου, εὑρεθὲν εἰς τὰς περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος, προσέτρεξεν οὐχὶ πλέον εἰς τηλικαύτην αὔξησιν φορολογίας, ἀλλὰ εἰς τὸ ἀπονενοημένον αὐτὸ μέσον; Ποῖον Ἔθνος δύναται νὰ ὑποστῇ διὰ μιᾶς τοιοῦτον φορολογικὸν κατακλυσμόν; Ποῦ πρὸς Θεοῦ ἠκούσθη διπλασιασμὸς φόρων διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς; Ἐπιζητοῦσι, λέγουσι, τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦσιν ἢ δὲν θέλουσι νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι καταστρέφοντες τοὺς προϋπολογισμοὺς ὅλων τῶν πολιτῶν τῆς Ἑλλάδος, προπαρασκευάζουσιν ἀσυνέτως οἰκτρὸν ναυάγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἀγανακτοῦμεν ἐπὶ τούτῳ οὐχὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενοι τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὡς Βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύοντες τὸ Ἔθνος, ὡς πολῖται ἀνήκοντες εἰς αὐτὸ, καὶ οἰκτείρομεν τὴν θέσιν τῆς πατρίδος ἡμῶν, περιελθούσης εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε τοσοῦτον ἀστόργως καὶ τοσοῦτον ἀφρόνως νὰ κυβερνᾶται. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἐξήλεγξεν, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς λεπτομερείας περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἰσῆλθον, οὔτε θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν τερατωδῶν μέτρων τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἀπαξιῶ νὰ εἰσέλθω εἰς αὐτάς. Θὰ καταδείξω μόνον ἐν ὀλίγοις περὶ ἑκάστου τῶν ἐπιβαλλομένων φόρων, ὅτι ἔχουσιν οὗτοι τὸ τερατῶδες ἐν τῷ συνόλῳ αὐτῶν. Ἐπιβάλλουσι φόρον ἐπὶ τῶν οἴνων· ἀλλὰ πόσον φόρον νομίζετε, ὅτι ἐπιβάλλουσι; 3,800,000 δραχμῶν. Ἐνώπιον τοῦ καταπληκτικοῦ τούτου ποσοῦ ποίαν ἀνάγκην ἔχει τις νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς λεπτομερείας; Μέχρι τοῦδε, ὡς μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν εἰσεπράττετο ἐκ τῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων εἰμὴ ποσὸν 400,000 δραχμῶν. Τώρα δὲ ὁ κύριος Καλλιγᾶς ζητεῖ 3,800,000· δηλαδὴ ὀκταπλασιάζει τὸν φόρον. Πρὸ δύω μόλις ἐτῶν ὁ κύριος Πρωθυπουργός, ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ἐξήλεγξε τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ ἐπιβολῇ φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἴνου, φορολογίας μάλιστα καθαρᾶς καταναλώσεως καὶ μὴ ὑπερβαινούσης τὸ ἓν ἑκατομμύριον, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ τότε Ὑπουργοῦ, καὶ ἔλεγεν, ὅτι τοιαύτη φορολογία θὰ καταστρέψῃ τὴν παραγωγήν. Πῶς σήμερον δὲν στρέφει τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς αὐτὴν τὴν παραγωγὴν, ὑπὲρ ἧς τότε διεμαρτύρετο, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι, τετραπλασιάζων τὸ ἓν ἐκεῖνο ἑκατομμύριον, ἀπειλεῖ τὴν ἐντελῆ αὐτῆς ἐξόντωσιν; Εἶναι, κύριοι Βουλευταί, ὁ φόρος οὗτος ἢ δὲν εἶναι δήμευσις; Καὶ δυνάμεθα ἡμεῖς, οἱ τοῦ Ἔθνους ἀντιπρόσωποι, νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸν χωρὶς νὰ προδώσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν; Καὶ ἂς μὴ λέγωσιν, ὅτι ἐπιβάλλουσι φόρον καταναλώσεως, φόρον ἔμμεσον. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ἀλλὰ καὶ ἀληθὲς ἂν ἦτο, οὐδαμῶς θὰ μετεβάλλετο τὸ τερατῶδες αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθές, πλὴν τῶν ἄλλων λόγων καὶ διότι, ὡς πάντες γνωρίζετε, τὰ 9)10 τοῦ οἴνου τῆς Ἑλλάδος καταναλίσκονται ἐν τῷ τόπῳ καὶ ἅμα τῇ παραγωγῇ, ὥστε τὴν παραγωγὴν θὰ βαρύνωσι καὶ τὰ 5 λεπτὰ ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς. Ὅσοι ἀνήκετε εἰς ἐπαρχίας ἀμπελοφόρους, δὲν ἀγνοεῖτε τίς εἶναι ἡ ἀξία τῶν οἴνων αὐτῶν, κατὰ τὸν χρόνον μάλιστα καθ’ ὃν, κατὰ τὸ Νομοσχέδιον, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ ἕκαστος τοὺς οἴνους αὐτοῦ. Ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς παραγωγοὺς φόρον ἂν οὐχὶ τὸ ἥμισυ, ἀφεύκτως ὅμως τὸ ⅓ τῆς πραγματικῆς ἀξίας, καὶ λέγω τῆς πραγματικῆς (prix de revient), διότι αὕτη πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ὅπως ἐκτιμηθῇ τὸ ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου ἐπιβαλλόμενον ἀφόρητον βάρος. Ὁ δὲ φόρος τοῦ καπνοῦ εἶναι δεινότερος ἔτι, ὡς κανονίζεται. Ἐπιβάλλονται 3 νέαι δραχμαὶ ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς καπνοῦ, ὅταν οὗτος παρουσιασθῇ πρὸς ἐκκοπήν. Ὑπέθεσαν, ὅτι οὕτως ἔλυσαν τὸ ζήτημα τῆς καταναλώσεως καὶ ὅτι δὲν ἐπιβάλλουσι φόρον εἰς τὸν παραγωγὸν, ἀλλ’ εἰς τὸν καταναλωτὴν, ἐνῶ καταστρέφουσι τοιουτοτρόπως τὸν παραγωγόν. Εἶπον ἐν ἀρχῇ περὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας, περὶ τῆς διακρίσεως μεταξὺ τῆς ἀξίας ταύτης καὶ τῆς τρεχούσης τιμῆς, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψει καὶ τὸν καπνόν. Ὅταν ἐπιβάλλητε φόρον 3 δραχμῶν ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς, προσθέτετε 3 δραχμὰς εἰς τὴν ἀξίαν τῆς παραγωγῆς. Οὐδεμία ζήτησις καὶ οὐδεμία προσφορὰ δύναται νὰ μειώσῃ τὴν πρόσθετον ταύτην ἀξίαν· αὕτη πρέπει νὰ πληρωθῇ, διότι ἄλλως ἡ παραγωγὴ θὰ ἐκλίπῃ ἐντελῶς. Λέγετε, πλανώμενοι ἢ θέλοντες νὰ πλανᾶτε, ὅτι τὰς 3 ταύτας δραχμὰς θὰ τὰς προσθέσωσιν εἰς τὴν τιμὴν τῆς καταναλώσεως οἱ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀγοράζωσι καὶ θὰ μεταπωλῶσι τὸν καπνόν. Ἀλλὰ σπουδαίως φρονεῖτε, ὅτι οἱ ἔμποροι δὲν θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὸ παγκοίνως γνωστόν, ὅτι ἀντικείμενον, τοῦ ὁποίου ἡ τιμὴ ἐν τῇ καταναλώσει ἐποικίλλετο μεταξὺ δύω καὶ τριῶν δραχμῶν, ἂν διὰ μιᾶς αὐξήσῃ ἡ ἀξία αὐτοῦ κατὰ τρεῖς δραχμὰς, ἤτοι ὑπὲρ τὸ διπλάσιον, δυσκόλως θὰ εὕρῃ ἀγοραστάς; Δύναται ἴσως, προϊόντος τοῦ χρόνου, νὰ ἐκλίπῃ παρ’ ἡμῖν ἡ ἕξις τῆς εὐώνου ἀγορᾶς τοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη αὕτη θὰ ἐπικρατῇ. Τί θὰ συμβῇ ἐκ τούτου; Θὰ συμβῇ κατ’ ἀνάγκην τοῦτο: ὁ ἔμπορος θὰ ἐπιζητήσῃ νὰ προεξοφλήσῃ ἐπὶ τοῦ παραγωγοῦ τὰς τρεῖς δραχμὰς τοῦ φόρου, προσφέρων ἐφεξῆς πρὸς αὐτὸν ἀντὶ 2 καὶ 3 δραχμῶν μίαν ἢ καὶ ὀλιγώτερον. Αὕτη εἶναι ἡ λογικὴ τῶν πραγμάτων πορεία. Θὰ πάθωσι λοιπὸν οἱ παραγωγοὶ, θὰ καταστραφῶσι μετὰ τῆς παραγωγῆς οἱ δυστυχεῖς καπνοφυτευταὶ, καὶ διὰ τοῦτο εἴδατε πανταχόθεν ἐξεγειρομένους οὐχὶ τόσον τοὺς καπνοπώλας, ὅσον τοὺς παραγωγούς, καὶ διὰ τοῦτο ἠκούσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτε ἐξετέλεσα τὴν δοθεῖσάν μοι ἐντολὴν, ὅτι μία ἐκ τῶν ἐξόχως καπνοφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, ἡ Τριχωνία, ἤγειρε κραυγὴν διαμαρτυρίας κατὰ τοῦ ἐπαπειλουμένου ὀλέθρου. Λυποῦμαι δὲ, ὁμιλῶν περὶ τοῦ Ἀγρινίου, ὅτι ὁ κύριος Τρικούπης δὲν ἐνεθυμήθη, ὅτι εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην ὀφείλει πολλὰ, ὅτι εἰς τὸ Ἀγρίνιον ἔκαμε τὰ πρῶτα βήματα τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ σταδίου· λυποῦμαι, ὅτι δὲν ἐνεθυμήθη κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπέβαλε τὸν φόρον αὐτὸν, ὅτι κατέστρεφε, πρὸς τοῖς ἄλλοις, τὴν πόλιν ταύτην τοῦ Ἀγρινίου, ἡ ὁποία τοσοῦτον ἐτίμησεν αὐτόν. Περὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, ἂν καὶ περὶ αὐτῶν τοσαῦται ἐξηγέρθησαν δίκαιαι κατακραυγαὶ, δὲν θεωρῶ σκόπιμον νὰ φέρω τὸν λόγον. Ὁ φόρος, ὡς ἐπιβάλλεται, εἶναι ἄδικος καὶ ἐπιβλαβής· ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ τῆς φορολογίας τῶν οἰνοπνευμάτων ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Θὰ συζητηθῶσιν ἑπομένως αἱ λεπτομέρειαι, ὅτε θὰ ἐξετασθῇ τὸ Νομοσχέδιον μεθ’ ὅλης τῆς προσοχῆς, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται κατὰ τὴν ἐξέτασιν φορολογικοῦ νομοσχεδίου, καὶ θὰ προταχθῶσι τροποποιήσεις, ὥστε ὁ φόρος νὰ κατασταθῇ δικαιότερος. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω περὶ τῆς συλλήβδην, τῆς ἀμελετήτου, τῆς δι’ ἑνὸς ἅλματος ἐπιβολῆς τοῦ 12% ἐφ’ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε πληρωνομένων φόρων; Δὲν ἠξεύρω ποῦ εὑρέθη αὐτὸ τὸ παράγγελμα τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης· δὲν ἠξεύρω ποῖος εἶπεν εἰς τὸν κύριον Καλλιγᾶν, ὅτι ἠδύνατο μετὰ πάροδον 30 καὶ πλέον ἐτῶν, καθ’ ἃ λειτουργοῦσιν οἱ φόροι οὗτοι, νὰ αὐξήσῃ αὐτοὺς διὰ μιᾶς καὶ ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ μέτρῳ. Δὲν ἐννοεῖ ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐπῆλθον τοιαῦται μεταβολαὶ εἰς τὰς κοινωνικὰς σχέσεις, εἰς τὴν κοινωνικὴν δραστηριότητα, εἰς τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς, εἰς τοὺς ὅρους τῆς καταναλώσεως, αἱ ὁποῖαι ἐπέδρασαν ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ ὅρου ἑκάστου τῶν φόρων αὐτῶν; Δὲν ὤφειλε μᾶλλον νὰ ἀναθεωρήσῃ τοὺς φόρους τούτους, νὰ ἐξετάσῃ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν καὶ νὰ ἀνεύρῃ τίς εἶναι ἡ κατέστη ὑπερβολικὸς ἢ ἄδικος, ὅπως ἐλαττώσῃ αὐτὸν, τίς δὲ εἶναι ἡ κατέστη ἐλαφρότερος τοῦ δέοντος, ἵν’ αὐξήσῃ αὐτόν; Διατί δὲν ἠσχολήθη εἰς ταύτην τὴν σπουδαίαν ἀληθῶς ἐργασίαν, ἀλλ’ ἐξηντλήθη φροντίζων περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν κιβωτίων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; Τοῦτο θὰ ἦτο ἔργον Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· τοιοῦτον ἔργον ἠδύνατο ὁ κύριος Καλλιγᾶς εὐπροσώπως νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἀποφεύγει, δυστυχῶς, τὰ σπουδαῖα ὁ κύριος Καλλιγᾶς. Λέγουσι καὶ ἐπαναλαμβάνουσι τὸ ἰσοζύγιον. Εἰς ὅλα, κατὰ δυστυχίαν, τὰ ζητήματα ἡ μερὶς αὕτη ἐπεχείρησε πάντοτε νὰ περιάψῃ χαρακτῆρα δημοκοπικόν. Ἀλλ’ ἐδῶ βεβαίως ἐπλανήθη. Τὸ ἰσοζύγιον οὐδεὶς πολεμεῖ, τὸ ἰσοζύγιον πάντες εὔχονται· πρέπει νὰ ᾖναι ἀπονενοημένος, ἵνα μὴ τὸ ἐπιθυμῇ τις· ἀλλὰ πρέπει νὰ ᾖναι πλειότερον ἀπονενοημένος ὁ φρονῶν, ὅτι δύναται νὰ ἐπιζητηθῇ διὰ μιᾶς ἄνευ ἐξαντλήσεως τοῦ τόπου, ἄνευ καταστροφῆς. Δέκα ὅλα ἔτη παρῆλθον ἕως οὗ ἡ Ἰταλία κατορθώσῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὐτῆς, καὶ ἡμεῖς τολμῶμεν νὰ τὸ ἐπιζητήσωμεν διὰ μιᾶς, καὶ ἐνῷ ὁμιλοῦμεν περὶ ἰσοζυγίου, καὶ χάριν δῆθεν αὐτοῦ προτείνομεν δυσβαστάκτους φόρους, ἐξογκώνομεν συγχρόνως τὰς δαπάνας! Εἶναι ἀπίστευτα ταῦτα, ἀλλὰ, δυστυχῶς, εἶναι πραγματικά. Ἀπίστευτα ἐθεώρει ταῦτα καὶ ἀνέφικτα καὶ ὁ κύριος Καλλιγᾶς, καὶ διὰ τοῦτο χθὲς ἔτι κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ τούτου τοῦ Προϋπολογισμοῦ μᾶς εἶπεν: «ἄλλα λέγει καὶ ἄλλα πράττει», ὅτι τρεῖς μεγάλας ἀρχὰς ἀνέγραψεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, τὸν ἔλεγχον, τὴν προπαρασκευὴν εἰς τὴν ἰσοῤῥοπίαν καὶ τὰς οἰκονομίας. Ὡμίλησεν ὡς ἄνθρωπος εὐσυνείδητος, ἀλλ’ ὡς Ὑπουργὸς πράττει τὸ ἐναντίον.

§25ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄνευ βλάβης τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων.

§26ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριε Καλλιγᾶ, ποία βλάβη ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐὰν τὸ σμῆνος τῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον ἐκμυζᾷ καὶ κατατυραννεῖ καὶ ἀσχημίζει τὴν Θεσσαλίαν, δὲν ὑπῆρχεν· ἐὰν ὁ συρφετὸς τῶν τελωνοφυλάκων, οἱ ὁποῖοι μὲ ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν βαρύνουσι τὸ Δημόσιον, ἔλειπεν· ἐὰν τὸ σμῆνος τῶν μαθητευομένων καὶ τῶν ὑπουργικῶν γραμματέων καὶ τῶν λοιπῶν θέσεων πολυτελείας, τὰς ὁποίας ἐπλάσατε χάριν προσώπων, δὲν ὑπῆρχον· Ἀφοῦ ἐζήσαμεν 30 ἔτη ἄνευ αὐτῶν, ἠδυνάμεθα νὰ ζήσωμεν ἀκόμη 2 ἔτη ἀκινδύνως, κ. Καλλιγᾶ.

§27ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐζήσαμεν μὲ ἐλλείμματα.

§28ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα σεῖς ἐξογκώνετε. Καὶ ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσητε οἰκονομίας, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπράξατε. Διὰ μόνων τῶν οἰκονομιῶν ἦτο δυνατὸν νὰ ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ νὰ ἀπαλλάξητε τὸν λαὸν ἀπὸ τὸ βάρος τῶν 15%, ἤτοι τῶν 15,000,000 τοῦ λεληθότος, ἀλλ’ ἐπαχθεστάτου τούτου τραπεζικοῦ φόρου. Λέγων δὲ οἰκονομιῶν, δὲν ἐννοῶ περικοπὴν ἀναγκαίων δαπανῶν, ἀλλ’ ἀποφυγὴν τῆς σπατάλης, τὴν ὁποίαν πέρυσιν ἠρχίσατε, ἐφέτος δὲ τελειοποιεῖτε. Τότε δὲ μόνον ἠδύνασθε νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν νέους φόρους, ἀλλὰ φόρους λογικούς, οὐχὶ φόρους τῶν ἀγρίων τοῦ Ζουλοῦ, διότι τῳόντι μόνον οἱ Ζουλοῦ ἠδύναντο νὰ ἐπινοήσωσι τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἐπινοήσατε σεῖς, φόρους ὑπερόγκους καὶ ἐπιβαλλομένους κατ’ ἐξαίρεσιν ἐπὶ τοῦ ἐργαζομένου καὶ πεινῶντος λαοῦ, ἐπὶ τοῦ γεωργοῦ, ἐπὶ τοῦ ποιμένος, ἐπὶ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ χειρώνακτος, ἐπὶ τοῦ ἄρτου τοῦ πένητος, καὶ ὄχι ἐπὶ τῶν ἐντρυφώντων εἰς τὰς ἀπολαύσεις τοῦ πλούτου. Πολλοὶ ὡμίλησαν περὶ τῶν κεφαλαίων, ὅτι δὲν φορολογοῦνται. Εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς αὐτοὺς, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ διαλύσω πλάνην τινὰ, ἐπικρατοῦσαν ὡς πρὸς τοῦτο. Ὅσοι ἀκούουσι κεφάλαια, ἴσως νομίζουσιν, ὅτι κεφάλαια εἶναι τὰ χρήματα. Οἱ τοιοῦτοι πλανῶνται. Τὰ χρήματα εἶναι εἶδος κεφαλαίου, εἶναι μάλιστα ἐκεῖνο τὸ εἶδος, ὅπερ ὀλιγώτερον εἶναι συνδεδεμένον πρὸς τὸν τόπον, εἶναι κεφάλαιον φερέοικον, ἄπατρι, ἄθρησκον. Καί τοι τοιοῦτον, ὅμως εἶναι σεβαστὸν ὡς κεφάλαιον, διότι ὡς πάντα τὰ κεφάλαια εἶναι καὶ τοῦτο προϊόν τῆς ἐργασίας καὶ τῆς οἰκονομίας. Ἀλλὰ τί ἄλλο εἶναι, κύριοι—καὶ ἐπιμένω εἰς τοῦτο, διότι ἤκουσα χθὲς καὶ ἐλεγειακὴν ἐπίκλησιν ὑπὲρ τῶν κεφαλαίων, καὶ ὅπως μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι ἄνθρωποι φρονοῦντες, ὅτι τὰ χρηματικὰ κεφάλαια πρέπει νὰ καταδιωχθῶσι— τί ἄλλο, λέγω, εἶναι ἡ σταφὶς, ἢ ἡ ἄμπελος, τὴν ὁποίαν δι’ ἁδρᾶς δαπάνης ἐφύτευσέ τις καὶ καλλιεργεῖ, εἰμὴ κεφάλαιον; Τί ἄλλο εἶναι αἱ οἰκίαι, αἱ ἀποθῆκαι, εἰμὴ κεφάλαιον; Τί ἄλλο εἰμὴ κεφάλαιον εἶναι αἱ προμήθειαι τῶν ἐμπόρων, τὰ ἐργοστάσια, τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα, τὰ πρὸς γεωργίαν χρήσιμα ἐργαλεῖα; Ἀλλὰ ταῦτα πάντα τὰ κεφάλαια φορολογοῦνται, καὶ δικαίως φορολογοῦνται· μόνον δὲ δὲν φορολογεῖται τὸ κεφάλαιον τὸ χρηματικόν. Ἀλλὰ τί διδάσκομεν διὰ τούτου ἐκείνους, οἵτινες διὰ τῆς ἐργασίας αὐτῶν καὶ διὰ τῆς οἰκονομίας ἀπέκτησαν χρήματα; Μὴ καταθέτῃς λέγομεν αὐτοῖς, τὸ κεφάλαιον εἰς τὴν γῆν, μὴ συνδεθῇ μὲ τὸν τόπον, μὴ συντελέσῃς διὰ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τὴν αὔξησιν τῆς πραγματικῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ πραγματικοῦ πλούτου τῆς χώρας, διότι θὰ ἀπαντήσῃς ἀμέσως ἀπηνῆ καὶ ἀμείλικτον τὸν φορολόγον, τὸν εἰσπράκτορα. Μεῖνον τραπεζίτης, τοκιστὴς, διότι ἂν οὕτω πράξῃς, ἂν τὸ κεφάλαιον διατηρήσῃς εἰς χρῆμα καὶ κερδοσκοπῇς ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ ἦσαι ἐσαεὶ ἀφορολόγητος. Δὲν εἶναι λοιπὸν μόνον ἡ σχετικὴ ἀδικία, ἡ πιέζουσα τὰ λοιπὰ κεφάλαια, τὰ τοσοῦτον βαρέως φορολογούμενα, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἐθνικὴ ζημία, διότι οὐδεὶς, χωρὶς νὰ εὑρίσκεται εἰς ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ μὴ δύναται νὰ πράξῃ ἄλλως, οὐδεὶς θέλει καταθέσει τὸ προϊόν τῆς ἐργασίας καὶ οἰκονομίας αὐτοῦ, τὸ χρηματικόν του κεφάλαιον, εἰς ἐπιχειρήσεις γεωργικὰς καὶ βιομηχανικὰς ὅπου θὰ εὕρῃ, ὡς εἶπον, τὴν καταδίωξιν τοῦ φορολόγου. Ἰδοὺ, κύριοι, διατί ἀποκρούω τὸ οἰκονομικὸν τοῦ ὑπουργείου σύστημα, καὶ διότι θεωρῶ αὐτὸ ἄδικον καὶ καταστρεπτικὸν διὰ τὸν τόπον. Δὲν εἶναι μάλιστα σύστημα αὐτό· εἶναι ἀναίρεσις παντὸς συστήματος. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐπιμένομεν, φρονοῦντες, ὅτι οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου πρὸς τὸ φορολογικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ εἰς τὴν βεβιασμένην ταύτην καὶ ἀνευλαβῆ σύνδεσιν τῶν ἀλλοτρίων, ἡμεῖς μὲν θὰ ψηφοφορήσωμεν κατὰ τὰς πεποιθήσεις ἡμῶν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις συνδέει αὐτὸ καὶ πρὸς τὸ ὅλον αὐτῆς φορολογικὸν σύστημα, δηλοῦμεν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐξαναγκαζόμενοι οὕτω ν’ ἀποφανθῶμεν καὶ ἐπὶ τούτου, ὅτι ἡ ψῆφος ἡμῶν ἀποκρούει καὶ καταδικάζει εἰς τοὺς καθολικοὺς αὐτοῦ χαρακτῆρας τὸ σύστημα τοῦ Ὑπουργείου, τὸ οἰκονομικὸν, ὡς ἄδικον καὶ καταστρεπτικὸν, ὡς σύστημα σπατάλης, βαρέων καὶ ἀνίσων φόρων καὶ διαιωνίσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ νὰ ἀπευθύνω παρατηρήσεις πρὸς τοὺς συναδέλφους τῆς πλειονοψηφίας. Ὅταν ὅμως ὁμιλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθυνθῶ καὶ πρὸς αὐτοὺς, διότι εἰς τὴν Βουλὴν ἀνήκουσι καὶ πλειονοψηφία καὶ μειονοψηφία. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πᾶς βουλευτὴς ὀφείλει νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ ψῆφον τοιαύτην, ψῆφον δεσμεύουσαν αὐτὴν τὴν πεποίθησίν του, αὐτὰς τὰς ἰδέας καὶ τὰς κρίσεις του, ψῆφον, ἥτις εἶναι αὐτοκτονία, καὶ οὐ μόνον αὐτοκτονία, ἀλλὰ δολοφονία τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος. Τὸ Συνταγματικὸν Πολίτευμα οὐδέποτε ἐκινδύνευσεν ἐν Ἑλλάδι ἢ καὶ ἀλλαχοῦ ἐκ τῶν ἔξωθεν προσβολῶν· μᾶλλον ἐπεῤῥώσθη ἕνεκεν αὐτῶν· ἀλλ’ ὅλα τὰ ἐλεύθερα πολιτεύματα κατεστράφησαν, ὅταν εἰς τὰ σπλάγχνα αὐτῶν εἰσέδυσεν ὁ σάραξ τῆς ταπεινώσεως καὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ. Ἰδοὺ διατί ἐπιμένομεν ἡμεῖς εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν. Ἰδοὺ διατί καὶ ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ στιγμῇ προκαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορθώσῃ τὸ μέγα σφάλμα, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἔπραξε προχθὲς, καὶ νὰ ἐξαγάγῃ οὕτω τὴν Βουλὴν καὶ ἰδίως τοὺς φίλους ἀπὸ τὴν ἀδιέξοδον δυσχέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς περιήγαγεν.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν θέλομεν κηδεμονίαν.

§30ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὅ,τι καὶ ἂν πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν προανηγγείλαμεν καὶ τὴν ὁποίαν καταθέτω ἤδη εἰς τὸ Προεδρεῖον· θὰ ψηφίσωμεν δὲ αὐτὴν καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις θεωρήσῃ, ὅτι ἡ ψῆφος ἡμῶν καταδικάζει ἀπὸ τοῦδε ἐν τῷ συνόλῳ αὐτοῦ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς σύστημα, πρὸς τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, ἀτόπως καὶ ἀνευλαβῶς συνέδεσε τὴν προκειμένην συζήτησιν.

§31ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλετε, παρακαλῶ, τὴν πρότασιν, ἵνα τυπωθῇ καὶ τὴν ἔχωμεν αὔριον ὑπ’ ὄψιν.

§33ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο προτίθεμαι, κ. Πρωθυπουργέ· ἰδοὺ δὲ ἡ πρότασις: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα περὶ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν, ἃς ἐπάγει εἰς τὸν τόπον ἡ διαρκούσης τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτὴς κ. Μίλησης ἔχει τὸν λόγον.

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον. (Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 6¾).