1882.11.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18

Τῆς 17 Νοεμβρίου 1882.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 3 Μ. Μ. (Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνάγνωσις διαφόρων τηλεγραφημάτων. Πρῶτον ἐκ Μεσολογγίου. «Κύριον Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας. Κάτοικοι ἐπαρχίας Μεσολογγίου οὐδόλως ἐταράχθησαν ἕνεκα ἀφορμῆς νομισματικοῦ συστήματος. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Βώλου. «Πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς Ἀθήνας. Κατὰ τὴν δοθεῖσάν μοι ἐντολὴν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου διαβιβάζω τὴν ἀνωτέρω εὐχήν του κτλ. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον ἐκ Λαμίας «Πρόεδρον Βουλῆς Ἀθήνας. Παρακαλέσατε κυρίους Βουλευτὰς ψηφίζοντες ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν ὑποστηρίξωσι Κυβέρνησιν πρὸς πραγματοποίησιν ἰσοζυγίου ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. (Ἀναγινώσκεται). Τηλεγράφημα ἐκ Πατρῶν. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Πατρῶν. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον τηλεγράφημα ἐκ Πατρῶν. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον ἐξ Ἄργους. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον ἐκ Θηβῶν. (Ἀναγινώσκεται). Ἕτερον ἐξ Ἄρτης. (Ἀναγινώσκεται). Ἐπερώτησις τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἄργους Ζωγράφου. (Ἀναγινώσκεται).

§2ΤΡΑΚΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα ἐκ Λαμίας· δὲν τὸ ἀνεγνώσατε, καὶ οἱ ἀποστείλαντες αὐτὸ, τὸ ἔστειλαν διὰ ν’ ἀναγνωσθῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ χθεσινὸν, λέγετε; Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναγνωσθῇ, διότι εἶναι προσβλητικόν· σᾶς τὸ εἶπον καὶ χθὲς.

§4ΤΡΑΚΑΣ. Ἐὰν προσβάλλουν ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς καταδιώξωμεν δικαστικῶς.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνέγνωσα χθὲς τὸν Κανονισμὸν, ὅστις λέγει: «Ὅτι ἀνώνυμοι καὶ λοίδοροι ἀναφοραὶ δὲν εἶναι δεκταὶ, οὐδὲ καταχωρίζονται εἰς τὸ πρωτόκολλον».

§6ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο περὶ τοῦ ὁποίου εἴπατε, ὅτι χθὲς τὸ ἐλάβατε, κύριε Πρόεδρε, συνετάχθη κατὰ προτροπὴν τῶν συναδέλφων μου, καὶ ἀποβλέπει ἐμὲ καὶ τοὺς λοιπούς· παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἵνα ἐπιτρέψητε τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ.

§7ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναγνωσθῇ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς τὸ ἀπαγορεύει ῥητῶς.

§9ΤΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ δὲν προεκάλεσα ποτὲ, οὔτε θὰ προκαλέσω ποτέ· ὅλη ἡ Ἐπαρχία καταβοᾷ. Ἐγὼ οὔτε καταδέχομαι ποτὲ νὰ προκαλέσω.

§10Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς ἀπάντησιν τῶν τηλεγραφημάτων, τὰ ὁποῖα σήμερον ἀνεγνώσθησαν ἐκ Πατρῶν, σᾶς ἀναγινώσκω καὶ ἐγὼ ἓν τηλεγράφημα ἐπίσης ἐκ Πατρῶν (ἀναγινώσκει) «Σύνταξιν Νέας Ἐφημερίδος, Ἐθνικοῦ Πνεύματος καὶ Νέων Ἰδεῶν. Κυβέρνησις προκαλεῖ ἀναφορὰν ὑπὲρ τῶν φόρων διὰ τῶν Ἀστραχᾶ, ταμίου Πιστωτικῆς Τραπέζης, Ἡρακλέους Λέφα κτλ. (Ἀναγινώσκεται). Τὸ καταθέτω κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἀναγνωσθῇ ἀπὸ τὸν Γραμματέα. Ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, θὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησίν μου, ἥτις ἀφορᾷ τὰς πιέσεις ἐκ μέρους τῶν Ἀρχῶν τῆς Ἐπαρχίας μου. Εἰδοποιῶ δὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι τοῦ τόπου ἐκείνου θὰ διεκδικήσουν κἄπως διαφορετικὰ τὰ ζητήματα αὐτά.

§11Σ. ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τρεῖς Βουλευταὶ, κύριοι, τῆς ἀντιπολιτεύσεως, μικρὸν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλευτικῆς Συνόδου, ὑπεβλήθησαν εἰς ποινικὴν καταδίωξιν. Δὲν ἐξετάζομεν ἐὰν οἱ καταδιωχθέντες Βουλευταὶ εἶναι ἐξ ἐκείνων, ὧν ἡ ῥητορεία ἢ ἡ πολιτικὴ δύναμις ἐπὶ τῶν συναδέλφων αὐτῶν εἶναι ἐπίφοβος εἰς τὴν ἐξουσίαν· ἐξετάζομεν ἁπλῶς καὶ μόνον τοὺς Βουλευτὰς τούτους ὑπὸ τὸν μέγαν, ὑπὸ τὸν ὑψηλὸν αὑτῶν χαρακτῆρα ὡς Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Τρεῖς Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ἐτέθησαν, κύριοι, ὑπὸ ἀνάκρισιν καὶ ὑπέστησαν τὰς συνεπείας αὐτῆς· καὶ οἱ μὲν δύω τούτων ἐκινδύνευσαν νὰ γείνωσιν ἀνάρπαστοι ἀπὸ τῶν κόλπων τῆς Βουλῆς, γενόμενοι παρανάλωμα πολιτικῆς πλεκτάνης τῆς ἐξουσίας, ὁ δὲ τρίτος, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄρτης κύριος Παχὺς, ἀνηρπάγη ἀπὸ τῶν κόλπων αὐτῆς καὶ ἐπὶ τρεῖς ἤδη μῆνας εὑρίσκεται προφυλακισμένος, μὴ δυνάμενος εἰσέτι νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑψηλὴν αὑτοῦ ἐντολὴν, τὰ νομοθετικὰ αὑτοῦ καθήκοντα. Ἀληθῶς, κύριοι, πολιτικὸς σκοπὸς, πολιτικὴ πλεκτάνη ὑπεκρύπτετο ὑπὸ τὴν ποινικὴν ἡμῶν καταδίωξιν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς πεισθεὶς, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν φίλων αὑτοῦ βουλευτῶν μεθ’ ὅλας τὰς ὑπὲρ αὐτῶν μεγίστας θυσίας ἠλαττοῦτο ἐπαισθητῶς (θόρυβος δεξιόθεν).

§12ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δὲν εἶναι ἐπερώτησις αὐτὴ, κύριε Πρόεδρε.

§13Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀγορεύοντος.

§14ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναφέρομαι εἰς τὰς συνειδήσεις ὅλων τῶν βουλευτῶν. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, πεισθεὶς, ὅτι αἱ πρὸς ἄγραν τῶν συνειδήσεων τῶν βουλευτῶν ἀπόπειραι ἐναυάγησαν οἰκτρῶς καὶ προβλέπων, ὅτι ἔμελλε τελευταῖον νὰ κατασυντριβῇ ὑπὸ τὸ βάρος ἀνηκούστων σφαλμάτων καὶ παρεκτροπῶν, εἰς ἃς ὑπέπεσε κατὰ τὸ βραχυχρόνιον διάστημα τῆς ὀκταμήνου αὑτοῦ πρωθυπουργίας, ἐστοχάσθη νὰ καρπωθῇ ὠφέλειαν ἐκ τῆς συκοφαντίας καὶ ἐκ τῆς δικαστικῆς καταδιώξεως ἀντιπολιτευομένων βουλευτῶν, καὶ παντὶ σθένει προσεπάθησε νὰ ἀπομακρύνῃ ὅσον οἷόν τε πλείονας βουλευτὰς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου περιβόλου. Ἡ ἐξασφάλισις, κύριοι, τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἀπὸ τῶν πολιτικῶν ῥαδιουργιῶν τῆς ἐξουσίας ἤθελε ματαιωθῆ, ἡ ἱερὰ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἀσυλία καὶ ἑπομένως ἡ ἀνεξαρτησία αὐτῶν ἤθελεν ἐκλείψει, ἐὰν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑπὸ μόνην τὴν πρόφασιν τῆς μὴ ἐνάρξεως τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, νὰ προκαλῇ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ αὐτῆς ποινικὴν καταδίωξιν κατὰ βουλευτῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὸ φαινόμενον μὲν ἐπὶ διαπράξει ἐγκλημάτων, πράγματι δὲ, ἵνα ζητήσῃ παρὰ τῶν ἀντιπολιτευομένων βουλευτῶν λόγον τῆς ἐν τῇ Βουλῇ γνώμης καὶ ψήφου αὐτῶν ἢ ὅπως ἀναγκάσῃ αὐτοὺς νὰ κύψωσι τὸν αὐχένα ὑπὸ τὰς ταπεινώσεις καὶ τὴν τυραννίαν· ἡ ἀσυλία δὲ αὕτη ἤθελεν ἐκλείψει πρὸ πάντων, ἐὰν ἐπετρέπετο νὰ ἐξακολουθῶσιν αἱ δικαστικαὶ καταδιώξεις διαρκούσης τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς ἄνευ ἀδείας αὐτῆς. Καὶ ἡ μὲν κατ’ ἐμοῦ ποινικὴ δίκη, ἣν προεκάλεσε καταγγελία αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὑπαγορευθεῖσα, ὡς θέλομεν ἀναπτύξει ἄλλοτε, ὑπὸ πάθους ἐκδικήσεως ἕνεκα τῆς ὑπ’ ἐμοῦ ἀναιρέσεως τῶν πρωθυπουργικῶν μύθων καὶ ψευδολογιῶν περὶ τοῦ μεθοριακοῦ ζητήματος, καταγγελία γελοία, γελοιωδεστάτη, ἀγωνιζομένη νὰ συμβιβάσῃ τὴν ὑπὸ τῶν πραγμάτων κυρωθεῖσαν καὶ στεφθεῖσαν ἀλήθειαν πρὸς ἀπάτην καὶ σειρὰν ἐγκλημάτων, διαπραχθέντων δῆθεν διὰ τῆς δημοσιεύσεως ἀληθεστάτων εἰδήσεων, ὡσεὶ ἦτο δυνατόν, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ συμβιβάζηται ἡ ἀπάτη μετὰ τῆς ἀληθείας· καταγγελία, κύριοι, πρωτάκουστος, ἐνσαρκωθεῖσα ἐν τῷ ἐλεεινῷ ἐγκλειτηρίῳ τοῦ πρώην Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ἀθήναις Πλημμελειοδικῶν κυρίου Δουκάκη, τοῦ καταπτύστου τούτου ὀργάνου, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τοῦ νευροσπάστου τῆς Ἐξουσίας.

§15ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παρεκτρέπηται οὕτως ὁ ἀγορεύων· πρέπει νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν, διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰ καθήκοντα τῶν Δικαστικῶν ὑπαλλήλων (θόρυβος).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Τσιβανόπουλε, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐκφράζεσθε τοιουτοτρόπως (θόρυβος).

§17ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἀνέχομαι ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑβρίζωνται αἱ Δικαστικαὶ Ἀρχαί· πρέπει νὰ τὸν ἀνακαλέσητε, κύριε Πρόεδρε...

§18ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ἐμὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ μὴ μὲ διακόπτῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης.

§19ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται, κύριε Πρόεδρε, ἂν δὲν ἀνακαλέσῃ.

§20ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Κάτω! κάτω!

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σοὶ ἐπιτρέπω τὸν λόγον, κύριε Τσιβανόπουλε.

§22ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον (φωναὶ δεξιόθεν κάτω! κάτω· φωναὶ ἀριστερόθεν, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον). (Ὁ κύριος Τσιβανόπουλος προσπαθεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν λόγον).

§23ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξακολουθήσῃ πρὶν ἢ ἀνακαλέσῃ· διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ Δικαστικαὶ Ἀρχαὶ νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον αὑτῶν, ὅταν ἔρχωνται ἐδῶ, καὶ τὰς κατηγοροῦν.

§24ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ Δικαστικαὶ Ἀρχαὶ δὲν δύνανται νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον αὑτῶν, ὅταν ὑμεῖς πιέζητε τὴν συνείδησιν αὐτῶν.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποφασίσατε, κύριοι Βουλευταί, ἐὰν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ῥήτωρ.

§26ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὄχι! ὄχι δὲν ἠμπορεῖ.

§27ΕΤΕΡΟΙ (ἀριστερόθεν). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον.

§28Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος κανονισμὸς ἠμπορεῖ νὰ ἀφαιρέσῃ τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, (θόρυβος καὶ φωναὶ δεξιόθεν πρὸς τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος ἱστάμενον κύριον Τσιβανόπουλον, θέλοντα νὰ ἐξακολουθήσῃ, κάτω!) Τὸ μόνον, ὅπερ ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε, κύριε Πρόεδρε, εἶναι νὰ ἀνακαλέσητε τὸν ἀγορεύοντα εἰς τὴν τάξιν.

§29Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναμιμνήσκω εἰς τὸν ἐκ Κυνουρίας Βουλευτήν, ὅτι σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθείσης αἰτήσεως τοῦ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέως πρὸς εἰσαγωγὴν αὐτοῦ εἰς δίκην· ἡ αἴτησις αὕτη παρεπέμφθη εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπὴν, ἥτις θέλει ὑποβάλει τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλὴν, τότε δὲ ἡ Βουλὴ θέλει συζητήσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ ἂν μὲν ὁ ἀγορεύων θέλῃ νὰ κάμῃ λόγον περὶ τούτου ἐδῶ σήμερον δὲν εἶναι καιρὸς, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ· ἐὰν ὅμως θέλῃ νὰ φέρῃ ἐπερώτησιν ἐπὶ ἄλλης ὑποθέσεως, τότε βεβαίως θέλει ἐξακολουθήσει τὸν λόγον του.

§30ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ ἄλλης ὑποθέσεως πρόκειται νὰ ὁμιλήσω.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 27 τοῦ Κανονισμοῦ. «Ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς ἀγορεύοντας νὰ ἐκτρέπωνται εἰς προσβολὰς προσωπικάς.»

§32ΖΩΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐννοεῖ, κατὰ Βουλευτῶν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Οἱ τὰς ἀπαγορεύσεις ταύτας παραβαίνοντες ἀνακαλοῦνται εἰς τὴν τάξιν παρὰ τοῦ Προέδρου οἴκοθεν ἢ κατ’ αἴτησιν ἑνὸς Βουλευτοῦ».

§34ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἐπερωτήσεως.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπορῶ, κύριε Πρόεδρε, πῶς ἐπιτρέπετε τὸν λόγον.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀγορεύων παρεξετράπη κατὰ προσώπου ἀπόντος, ἀνήκοντος εἰς τὴν Δικαιοσύνην· ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνεχθῇ τοιαύτην παρεκτροπήν. Ἐὰν ὁ ἀγορεύων θελήσῃ νὰ ἀνακαλέσῃ, τότε δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὸ ζήτημα λελυμένον, καὶ δύναται οὗτος νὰ προβῇ· ἐὰν ὅμως δὲν ἀνακαλέσῃ, τότε εὐαρεστήθητε, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμώσητε τὸν Κανονισμόν.

§37ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὴν τάξιν, κύριε Πρόεδρε.

§38ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ (πρὸς τὸν πρόεδρον). Ἀφοῦ ἐπιμένουσιν, ἀνακαλῶ.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, ἀνακαλεῖ.

§40ΤΣΙΒΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, κύριοι, ὅτε διεκόπην, ἡ ἐμὴ δίκη ἀνεβλήθη τῇ αἰτήσει μου, ὅπως δικασθῇ τὴν 28 Ὀκτωβρίου, ὁ δὲ κύριος Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν δὲν ἔκρινεν εὔλογον νὰ προχωρήσῃ αὕτη, ἀναγνωρίσας ὀρθῶς, ὅτι τὸ ἀπαραβίαστον τοῦ Βουλευτοῦ ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς ἐκτείνεται εἰς πᾶσαν δικαστικὴν καταδίωξιν, εἴτε αὕτη ἤρξατο πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, εἴτε καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς. Τὴν γνώμην ταύτην, ὑποστηριζομένην καὶ ὑπὸ πολλῶν σοφῶν ἑρμηνευτῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Συνταγμάτων καὶ ἀποφάσεων τῶν Γαλλικῶν Δικαστηρίων, παρεδέχθητε καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὑποκινήσαντες τὴν αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀδείας αὐτῆς πρὸς εἰσαγωγήν μου εἰς δίκην. Παραδόξως ὅμως παρατηρῶ τὴν ἀσυνέπειαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἀνέχεται ὅπως ἐξακολουθῇ ἡ δικαστικὴ καταδίωξις κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἄρτης κυρίου Παχὺ, καί τοι διαρκούσης τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ κρίνῃ εὔλογον ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν αὐτῆς πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς δικαστικῆς κατ’ αὐτοῦ καταδιώξεως. Ἐπερωτῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης περὶ τούτου καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Ἄρτης κυρίου Παχὺ ἐκρίθη περιττὴ ἡ ἡ ὑπὸ τοῦ 63 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καθιερωμένη ὑπὲρ τῶν Βουλευτῶν ἐγγύησις καὶ δὲν ἠρωτήθη ἡ Βουλὴ ἐὰν δίδῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς κατ’ αὐτοῦ δικαστικῆς καταδιώξεως.

§41ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω καὶ ἐγὼ μίαν ἐπερώτησιν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πῶς νὰ τὴν διατυπώσω. Οἱ συνεπαρχιῶταί μου παραπονοῦνται, καὶ παραπονοῦνται δικαίως, περὶ τῆς ἐξακολουθήσεως ἐπ’ ἄπειρον τῆς συζητήσεως περὶ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, διότι τὸ ζήτημα τὸ νομισματικὸν, εἶναι ζήτημα, παρὰ τῆς ἐφαρμογῆς καὶ τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ ὁποίου ἐξαρτῶνται σπουδαῖα καὶ ὑψηλὰ συμφέροντα. Λοιπὸν τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ πρὶν ἢ ἀκόμη τεθῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα πρὸ τῆς πρώτης τρέχοντος μηνὸς, ἤρχισε νὰ συζητῆται ἐν τῇ Βουλῇ εὐρέως καὶ καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς συνεπείας. Ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τοῦδε παρῆλθον εἴκοσι σχεδὸν ἡμέραι. Δὲν ὑπάρχει, κύριοι, ἐσχατιὰ τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν ὁποίαν πλέον νὰ μὴ κατενοήθη τὸ ἐν λόγῳ ζήτημα, καὶ ἐν τούτοις εἰσέτι ἐξακολουθεῖ ὑφιστάμενον, ἡ δὲ ἐκκρεμότης αὐτοῦ καταστρέφει, ὡς εἶπον, σπουδαῖα συμφέροντα. Πρέπει λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ, θὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐφαρμογὴν ἢ ὄχι τοῦ ἐν λόγῳ συστήματος, διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ κόσμος; Αὐτὸ ἐνδιαφέρει τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ τὸ ἀνησυχοῦν κοινὸν τῆς Πρωτευούσης. Ἡ ἐπ’ ἄπειρον συζήτησις, κύριοι, τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος δὲν εἶναι παρὰ μόνον καταστροφὴ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ· δὲν εἶναι δυνατὸν ἓν σύστημα, παρὰ τοῦ ὁποίου ἐξαρτῶνται αἱ συναλλαγαὶ τοῦ Κράτους, νὰ μένῃ ζήτημα ἐπ’ ἄπειρον ἐκκρεμὲς καὶ νὰ λέγετε, ὅτι ὁ λαὸς πρέπει νὰ περιμένῃ ἕως ὅτου ἀποφασίσῃ ἔστω ἐπ’ ἄπειρον, ἡ Βουλή. Πρέπει νὰ δώσωμεν, κύριοι, πολλὴν ἀξίαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο· δὲν ὑπάρχει βουλευτὴς, δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, ὅστις νὰ μὴ ἐπείσθη, ὁποῖον εἶναι τὸ σύστημα καὶ ποῖαι αἱ συνέπειαι αὐτοῦ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου; ἂς ἐξακολουθήσῃ· Θέλει νὰ ἀνασταλῇ; ἐπίσης πρέπει νὰ ἀποφανθῇ διὰ νὰ λάβῃ ὁ λαὸς τὰ μέτρα του. Δὲν εἶναι δίκαιον τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τόσον ὑψηλὰ καὶ σπουδαῖα συμφέροντα, νὰ μένῃ αἰωνίως ἐκκρεμές.

§42ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ποία εἶναι ἡ γνώμη σας;

§43ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἔχω ἐντολὴν ἀπὸ τοὺς συνεπαρχιώτας μου νὰ ὑποβάλλω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς τὴν ταχεῖαν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶναι περιττὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφράζωμεν πατριωτισμὸν διὰ λόγων· ὁ κόσμος, καθὼς εἶπα πολλάκις, ἀπαιτεῖ πατριωτισμὸν μὲ τὰ πράγματα. Ἐὰν ὑπάρχῃ πατριωτισμὸς διὰ τῶν πραγμάτων, ἔχομεν καιρὸν νὰ τὸν δείξωμεν. Κύριοι, τὸ ζωτικώτερον ζήτημα ἑνὸς ἔθνους εἶναι τὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπεβλήθη ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Ἤδη συζητοῦνται αἱ γενικαὶ βάσεις, ἀλλ’ εἰς τὰ καθέκαστα ὅταν ἔλθομεν θὰ ἴδωμεν ποία εἶναι πρῶτον ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως· ὅταν δὲ ἔλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, κανεὶς δὲν δεσμεύεται ἀπὸ ἡμᾶς νὰ ἐκφράσῃ τὴν πεποίθησίν του καὶ νὰ ἐκφράσῃ ὅ,τι εἶναι συμφέρον καὶ καλόν. Δὲν πρέπει ὅμως μὲ τὸ ζήτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ συνδέωμεν ζήτημα, τοῦ ὁποίου οὔτε ἐπὶ δευτερόλεπτον δὲν πρέπει νὰ ἀναβάλλεται ἡ λύσις· διότι, καθὼς σᾶς εἶπα, ἐκ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος ἐξαρτῶνται τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ἂν θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα αὐτό.

§44ΤΙΝΕΣ. Ποίαν γνώμην ἔχετε;

§45ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἄλλως, πρέπει νὰ ἀποφασίσῃ διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθῇ ὁ λαὸς νὰ μένῃ ὑπὸ τὴν ἐκκρεμότητα αὐτήν. Αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν εἶχον νὰ ὑποβάλλω. Δεύτερον θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν γραμμὴν μέχρι τῶν παραπηγμάτων, ὅπου εἶναι τὰ 4 τάγματα, διότι, καθὼς γνωρίζετε, τὰ 4 τάγματα εἶναι μία ἄλλη πόλις ἐκεῖ, εἰς τὴν ὁποίαν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀπὸ πρωίας μέχρις ἑσπέρας συχνάζουν καὶ οἱ στρατιῶται καὶ οἱ πολῖται. Λοιπὸν ἡ Ἑταιρία τοῦ Ἱπποσιδηροδρόμου ἐκτὸς τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ, εἶναι ὑποχρεωμένη, νομίζω, νὰ ἔχῃ συγκοινωνίαν πλήρη καὶ εἰς αὐτὸ τὸ μέρος.

§46ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς δώσῃ μίαν πληροφορίαν σχετικῶς πρὸς τὴν παρ’ ἡμῶν γενομένην ἐπερώτησιν περὶ τῆς μεταθέσεως τοῦ Ταμίου Μαντινείας Παπαλεξανδρῆ. Ὁ Ταμίας Παπαλεξανδρῆς, κύριοι, τὸν Ὀκτώβριον ἔλαβε σύζυγον ἐκ Τριπόλεως, τὴν θυγατέρα τοῦ Ἀθανασίου Μαλούχου. Ὁ Ἀθ. Μαλοῦχος εἶναι δημότης Τριπόλεως ἀπὸ τοῦ 1868, καὶ ἐκεῖ πολιτεύονται καὶ τὰ παιδιά του καὶ ἡ οἰκογένειά του ὅλη. Προσφέρω δὲ εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου τὸ πρακτικὸν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Δήμου Τριπόλεως, τῆς γενομένης κατὰ τὸ 1879, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξάγεται, ὅτι ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 84 ἐψηφοφόρησεν ὁ Ἀθ. Μαλοῦχος, τοῦ ὁποίου ἡ οἰκογένεια καὶ τὰ τέκνα εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους Τριπόλεως. Ἠναγκάσθην, κύριοι, νὰ κάμω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, διότι, ὡς μανθάνω, ὁ κύριος..... φροντίζει νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα. Διὰ τοῦτο ἠναγκάσθην νὰ φέρω τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἐκ τῶν ὁποίων θέλει πεισθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου.

§47ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὸ Σάββατον θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§48ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἶναι 15 ἡμέραι ὅπου παρῆλθον καὶ φρονῶ, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς δύναται νὰ λάβῃ μίαν σημείωσιν ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἢ τὸ Προεδρεῖον νὰ πέμψῃ ἔγγραφον σημείωσιν, ὅτι ὁ Ἀθ. Μαλοῦχος ἔχει ψηφίσει ὑπὸ τὸν ἀριθ. 84.

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐστάλη ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ Δήμου Εἰδυλλίας τῆς Ἐπαρχίας Μεγαρίδος, Δημοτικοῦ Συμβουλίου δι’ ἐκλογῆς ἐλευθέρας τοῦ λαοῦ ἐκλεχθέντος, οὐχὶ δὲ διορισθέντος διὰ Διατάγματος παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅπερ εὔχεται παμψηφεὶ, ὅπως μὴ ψηφισθῶσι τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰσαχθέντα ἐν τῇ Βουλῇ φορολογικὰ νομοσχέδια. (Ἀναγινώσκει). Ἐπειδὴ μὲ τὴν Κυβέρνησιν δὲν ἔχω οὐδεμίαν σχέσιν, τὸ ὑποβάλλω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§50ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπερωτῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἀξιῶ νὰ μὲ εἴπῃ ποῖα μέτρα ἔλαβε κατὰ τῆς αὐθαδείας αὐτῆς τῶν δημοτικῶν συμβούλων (Θόρυβος ἀριστερά).

§51ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἀπορῶ πῶς τολμᾷ Βουλευτὴς νὰ ἐκφέρῃ τοιαῦτα πράγματα. Ὅταν ἔρχωνται τὰ εὐχαριστήρια, τότε πάντες χαίρεσθε.

§52ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πλουσία καὶ πολυάνθρωπος κωμόπολις τῶν Γαργαλιάνων ἐν Τριφυλίᾳ στερεῖται ποσίμου ὕδατος. Τούτου ἕνεκα τὸ ἁρμόδιον Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐζήτησε διὰ ψηφίσματος, ὅπως ἐπιβληθῇ ἔκτακτος φόρος, τὸ προϊὸν τοῦ ὁποίου νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς διοχέτευσιν τοῦ ὕδατος παρακειμένης τινὸς πηγῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲ ὁ φόρος οὗτος ὑπερβαίνει τὸν ἀνώτατον ὅρον, τὸν ὁποῖον ὁ κείμενος Νόμος ἐπιτρέπει, δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ περὶ τούτου ψήφισμα νὰ ἐγκριθῇ ἄνευ εἰδικοῦ Νόμου. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ κώλυμά τι, νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ἀνῆκον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν· ἐὰν δὲ ὑπάρχουν κωλύματα, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κύριος Φλογαΐτης ἔχει τὸν λόγον.

§54Θ. ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Παρὰ τὰς πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπευθυνθείσας ὑπό τινος πρὸς τὴν Βουλὴν συμβουλάς, λαμβάνω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, ὅπως παρατείνω τὴν συζήτησιν ταύτην, καίτοι μὴ διατεθειμένος νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ προκαλέσαντος κυρίως τὴν συζήτησιν θέματος τῆς νομισματικῆς μεταβολῆς, ἀλλὰ διατεθειμένος νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, συστήματος ἀντιθέτου καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τὰς οἰκονομικάς μου ἰδέας· καὶ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ λάβω τὸν λόγον, καίτοι μονομερῶς προτιθέμενος, ὡς εἶπον, νὰ λαλήσω περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ ἡ συμπολίτευσις διὰ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προεκάλεσε τὴν σύνδεσιν τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων πρὸς τὸ νομισματικὸν ζήτημα, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ἀπεδέχθη τὴν πρόκλησιν τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐδήλωσα, ὅτι ἔχω ὅλως ἀντίθετον φρόνημα πρὸς τὸ φρόνημα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ δηλωθὲν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τοῦ λόγου, ὃν ἀπήγγειλεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποβαλὼν τὸν προϋπολογισμόν, καὶ διὰ τῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ λόγου τούτου ὑποβληθέντων καὶ διατυπωθέντων κυβερνητικῶν νομοσχεδίων. Ἐνόμιζον καὶ νομίζω, ὅτι αἱ οἰκονομίαι πρέπει νὰ ἦναι ἡ βάσις παντὸς προϋπολογισμοῦ, εἴτε ὁ τόπος εὑρίσκεται ἐν ἐλλείμματι, εἴτε δὲν εὑρίσκεται ἐν τοιούτῳ. Πᾶς προϋπολυγισμὸς, κατὰ τὴν γνώμην μου, οἱουδήποτε τε Κράτους πρέπει νὰ περιέχῃ μόνον τὰς ἀπολύτως ἀναγκαίας δαπάνας. Εἶναι πικρὸν, ἀλλ’ εἶναι δυστυχῶς ἀληθὲς, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα, τοῦ ὁποίου κύριος λόγος τῆς παραγωγῆς καὶ μορφώσεως ἐν Ἀγγλίᾳ ἦτο ἡ ἀποτροπὴ τῆς ἐπιβολῆς ἐπαχθῶν φόρων καὶ ὁ περιορισμὸς τῶν δαπανῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ πρέποντος, δὲν κατώρθωσε δυστυχῶς νὰ ἀναστείλῃ τὰς ὑπερβολικὰς δαπάνας τῶν Κυβερνήσεων, καὶ πλεῖστοι ὅσοι τῶν συνταγματικῶν προϋπολογισμῶν περιέχουσι δυστυχῶς πολλὰς δαπάνας περιττὰς, ἢ τουλάχιστον μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίας. Ἀλλ’ ἐὰν ἐν γένει βάσις παντὸς προϋπολογισμοῦ πρέπῃ νὰ ἦναι αἱ οἰκονομίαι, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπλάσθη καὶ ὑπάρχει κυρίως τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα, πρέπει πρὸ πάντων αἱ οἰκονομίαι νὰ ἦναι ἡ βάσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐκείνου, ὅπερ διατελεῖ ὑπὸ τὸ κράτος ἐλλείμματος. Ἐὰν δυστυχῶς ἡ ἀρχὴ τῶν ἄκρων οἰκονομιῶν παρεβιάσθη ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, ὁσάκις δὲν ὑπῆρχεν ἔλλειμμα, ἐτηρήθη ὅμως ἀείποτε μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἅτινα ἐξ ἐκτάκτων περιστάσεων περιέπεσον εἰς ἐλλείμματα. Παρατρέχω τὴν ἀρχαιοτέραν ἱστορίαν καὶ ἔρχομαι εἰς αὐτὴν τὴν νεωτάτην ἱστορίαν τῆς Εὐρώπης. Τὸ Κράτος ἐκεῖνο, ὅπερ ἐμεγαλούργησεν ἐν τῇ νεωτάτῃ πολιτικῇ ἡμῶν ἱστορίᾳ, οὐχὶ κυρίως διὰ τῆς στρατιωτικῆς αὑτοῦ τόλμης καὶ πολεμικῆς τέχνης, ἀλλὰ πρὸ πάντων διὰ τῆς πολιτικῆς συνέσεως καὶ ἐπιτηδειότητος τῶν διευθυνόντων αὐτὸ, τὸ Πεδεμόντιον, περιέπεσεν ἐξ αἰτίας ἀτυχῶν περιστάσεων εἰς μέγα ἔλλειμμα. Ἠττήθη κατὰ κράτος κατὰ τὸ 1849 ἐν Νοβάλᾳ, βασιλεύοντος τοῦ ἀειμνήστου Καρόλου Ἀλβέρτου, καὶ ἀμέσως μετὰ τοῦτο ἀνέβη τὰς βαθμίδας τοῦ θρόνου, παραιτηθέντος ἐθελουσίως τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, ὁ Βίκτωρ Ἐμμανουήλ· καὶ ἐνῷ ἡ ἀνάγκη ἐπέτασσε ν’ ἀνορθώσῃ τὰ στρατιωτικὰ τῆς χώρας, ἀλλὰ συγχρόνως ν’ ἀνορθώσῃ καὶ τὰ οἰκονομικὰ, διότι ὑπεχρεώθη τὸ Πεδεμόντιον νὰ πληρώσῃ 80,000,000 φράγκων εἰς τὴν Αὐστρίαν δι’ ἔξοδα μόνον πολέμου, συνάπτει μὲν δάνεια, ἀλλὰ συγχρόνως περικόπτει ἁπάσας τὰς περιττὰς δαπάνας. Ἡ Ἰταλία κατώρθωσε διὰ τῶν ἀγώνων καὶ τῶν μόχθων τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις ἀφωσιώθη εἰς τὸ φιλόπατρι ἔργον τῆς ἑνώσεως τῆς Ἰταλίας, νὰ φθάσῃ μετὰ τινας ἐνιαυτοὺς εἰς τὸ τέρμα τοῦ ἐθνικοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ νὰ φθάσῃ διὰ πολλῶν θυσιῶν καὶ διὰ πολλῶν χρεῶν. Πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ ἐλλείμματος, τί νομίζετε ὅτι ἔπραξεν; Ἀπετάθη βεβαίως εἰς τὴν φιλοπατρίαν τοῦ λαοῦ καὶ ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ νέους φόρους, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ περιέκοψεν ἑκατομμύρια δαπανῶν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν Γαλλίαν. Ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τὸν Γαλλοπρωσσικὸν πόλεμον ὑπῆρξαν ἔγκριτα τῶν Παρισίων δημοσιογραφικὰ φύλλα, ὑπῆρξαν πολιτευόμενοι καὶ οἰκονομολόγοι, οἵτινες ὑπεστήριξαν ῥιζικωτάτας οἰκονομίας· εἷς δὲ τῶν δοκιμωτάτων οἰκονομολόγων, ὁ Κλεμάν...

§55ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κλεμανσὼ ἴσως.

§56ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἀμβρόσιος Κλεμὰν, ὅστις κατεχώρισεν ἐκτενεστάτην καὶ σπουδαιοτάτην ἐπιστημονικὴν διατριβὴν ἐν τῇ ἐφημερίδι τῶν Οἰκονομολόγων κατὰ τὸ 1871, δι’ ἧς ἐζήτησε νὰ περιωρισθῶσιν αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις εἰς τὸ τρίτον, νὰ διαλυθῇ τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἐξ ὁλοκλήρου, (συντηρουμένων μόνον μικρῶν τινῶν πλοίων διὰ τὴν ἀστυνομίαν τῶν λιμένων καὶ τῶν ἀκτῶν), νὰ καταργηθῶσιν αἱ διπλωματικαὶ πρεσβεῖαι, νὰ καταργηθῇ ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις, νὰ καταργηθῶσιν αἱ νομαρχίαι καὶ τὰ ἐπαρχεῖα, (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ), ἀνατιθεμένης τῆς διευθύνσεως τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων τῶν γενικῶν συμβουλίων τῶν νομῶν καὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν βουλευμάτων καὶ τῶν πράξεων τῶν κοινοτήτων εἰς τοὺς προέδρους τῶν γενικῶν συμβουλίων τῶν νομῶν. Καὶ δὲν εἰσηκούσθησαν μὲν αἱ ἄκραι ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν γνῶμαι, οὐχ ἧττον ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ τότε Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει τῶν Βερσαλλιῶν ὑπεστήριξε διὰ διαγγέλματος τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν, ἕνεκα τοῦ ὁποίου περιωρίσθησαν αἱ δαπάναι κατὰ ἑκατὸν καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ τὸ διάγγελμα, τὸ ἀναγνωσθὲν τῇ 7 Δεκεμβρίου 1871 ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει: «Ὡς πρὸς τὰ δημόσια ἔργα κατωρθώσαμεν,» «εἶπεν, «οἰκονομίαν εἰκοσιεπτά ἑκατομμυρίων φράγκων· «ὡς πρὸς τὸ ναυτικὸν δὲ ἐθεωρήθη καλὸν νὰ παύσωσιν «αἱ συνήθεις πολυδάπανοι ἐκεῖναι δοκιμαί, αἵτινες ἐτί«μησαν μὲν τὸ μηχανικὸν ἡμῶν ναυτικὸν, οὐδεμίαν ὅμως «ἐπήνεγκον σπουδαίαν πρακτικὴν ὠφέλειαν... Αἱ οἰκο«νομίαι αὗται,» ἐπιλέγει, «μετ’ ἄλλων ἐν τῇ διοικήσει, «ἀνέρχονται εἰς ἐπέκεινα τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων φράγκων». Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι δὲν εἶναι δυναταὶ σπουδαῖαι οἰκονομίαι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ προβῶμεν εἰς οἰκονομίας, μόνον καὶ μόνον ὅπως πείσωμεν τὸν λαὸν, ὅτι ἀντιπροσωπεύομεν συμφώνως πρὸς τὸν προορισμὸν ἡμῶν τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, καὶ τότε μόνον προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν νέων φορολογικῶν μέτρων, ὅταν ἀπεδείχθη ἀδύνατον ἄλλως νὰ στηριχθῇ τὸ Κράτος. Ἐὰν αἱ οἰκονομίαι δὲν ἦναι σπουδαῖαι ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν, εἶναι ὅμως σπουδαῖαι ὑπὸ ἔποψιν ἠθικὴν, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Κοινοβούλιον νὰ προβαίνῃ εἰς ψήφισιν νέων φόρων, πρὶν ἢ διαγράψῃ πᾶσαν μὴ ἀπολύτως ἀναγκαίαν δαπάνην ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς τῷ ὄντι, ὅτι δὲν εἶναι δυναταὶ σπουδαῖαι οἰκονομίαι; Προβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἄλλοτε, οὐχὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν, πρὸ διετίας μόλις, ὑπεστηρίχθη ὑπὸ μερίδος ὁλοκλήρου, τῆς ὁποίας ἀρχηγὸς ἦτο ὁ νῦν ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρόγραμμα ὁλόκληρον καὶ ἐξετελέσθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως, ἀνελθόντος τότε εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πραγμάτων, καὶ κατ’ ἐκεῖνον τὸν προϋπολογισμὸν ἐγίνοντο οἰκονομίαι δύω ἑκατομμυρίων περίπου εἰς μόνα τὰ πολιτικὰ λεγόμενα ὑπουργεῖα. Ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος ὑπάρχει, καὶ ἐν αὐτῷ δύναται οἱοσδήποτε ν’ ἀνεύρῃ τὰς οἰκονομίας ἐκείνας. Ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς προλαβούσης Συνόδου ὑπέδειξε πλείστας ὅσας οἰκονομίας, συμφώνως κατὰ τὸ πλεῖστον πρὸς τὸ πρόγραμμα ἐκεῖνο, καὶ δύναταί τις προχείρως ν’ ἀνεύρῃ αὐτὰς εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἐὰν μόνον αἱ οἰκονομίαι αὗται δύνανται νὰ τελεσθῶσι διὰ τῆς προχείρου περικοπῆς δαπανῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἄνευ μεταβολῆς τῆς ὀργανικῆς νομοθεσίας, δύνανται ὅμως νὰ ἐπέλθωσι σπουδαιόταται οἰκονομίαι διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς διοικήσεως. Τοῦτο εἶναι γνώμη αὐτοῦ τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκφρασθεῖσα ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν προλαβοῦσαν Περίοδον. «Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς προσθήκας ταύτας.» εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὸ 1880, «τὸ ἔλλειμμα εἶναι μέγιστον. Τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν πρὸς μείωσιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου; Οὐδὲν ἕτερον μένει ἢ «νὰ ἐπιθεωρήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον, οὐχὶ ἵνα ἐπιτύχωμεν τὸ ἰσοζύγιον πλῆρες, ἀλλ’ ἵνα πλησιάσωμεν εἰς αὐτό. Οἰκονομίας ῥιζικὰς θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν, μεταῤῥυθμίζοντες τὸν ὀργανισμὸν τῆς ὑπηρεσίας. Ἤδη ὅμως δὲν ὑπάρχει ὁ ὑλικὸς καιρὸς πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν. Ἀλλὰ διατί δὲν ὑπάρχει; Διότι ἡ Κυβέρνησις, διατελοῦσα ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἐπὶ μακρὸν, οὐδὲν παρεσκεύασε». Ἀλλὰ διότι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν τῷ ὄντι δὲν ὑπῆρξεν ὁ καιρὸς πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν, διότι τῷ ὄντι καθ’ ἣν ἐποχὴν συνεζητεῖτο ὁ προϋπολογισμὸς, εἴχομεν ὑπερβῆ ἤδη τὸ μέσον τῆς Συνόδου, δὲν ἕπεται ὅτι δὲν ἦτο κατορθωτὸν τοῦτο κατόπιν. Ἐν τούτοις οὐδὲν καὶ πάλιν ἐγένετο. Οὐχ ἧττον ὑπάρχει ἐπείγουσα ἀνάγκη ἀναθεωρήσεως τῆς νομοθεσίας τοῦ Κράτους, διὰ τῆς ὁποίας δύνανται νὰ ἐπέλθωσι ῥιζικώτεραι οἰκονομίαι, καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλω μόνον ν’ ἀναφέρωμαι εἰς τὴν αὐθεντίαν τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω πρέπον νὰ δηλώσω καὶ ἐγὼ ἐκ τοῦ προχείρου τὰς οἰκονομίας, ἃς θεωρῶ κατορθωτὰς οὐχὶ ἐπὶ βλάβῃ, ἀλλ’ ἐπ’ ὠφελείᾳ ἐξ ἐναντίας τῆς διοικήσεως καὶ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐν πρώτοις ἐδαπανῶντο 600,000 ἢ 700,000 δραχμῶν εἰς τὴν διατήρησιν τῶν Ἐπαρχείων· καὶ βεβαίως ἐφαρμοζομένης τῆς ἐπαρχιακῆς διοικήσεως εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας θὰ δαπανηθῇ περὶ τὸ ἑκατομμύριον. Τί εἶναι τὰ Ἐπαρχεῖα, παρακαλῶ; Οἱ Ἔπαρχοι, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, εἶναι ἁπλῶς βοηθοὶ τῶν Νομαρχῶν ὡς πρὸς τὴν τοπικὴν διοίκησιν, μεταβιβάζοντες μόνον ἔγγραφα καὶ οὐδὲν πλέον, μὴ ἔχοντες κἂν τὸ δικαίωμα νὰ ἀναφέρωνται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀπ’ εὐθείας, εἰμὴ ἐπὶ λίαν κατεπειγουσῶν περιπτώσεων, μὴ ἔχοντες κἂν δικαίωμα νὰ διατάττωσι πώποτε προσωρινὰ μέτρα. Τίς ἡ χρεία λοιπὸν τῶν Ἐπαρχείων; Διότι ἅπαξ ἀνεγράφησαν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν, ἐρανισθέντα ἐκ τῆς Γαλλικῆς Νομοθεσίας, ἔπρεπε νὰ διατηρηθῶσι πάντοτε ἄνευ τινὸς ὠφελείας τοῦ Δημοσίου ἢ τῆς Διοικήσεως; Ὑπάρχουσιν ἐν Ἀγγλίᾳ Ἐπαρχεῖα; Ὑπάρχουσιν Ἐπαρχεῖα ὅμοια πρὸς τὰ παρ’ ἡμῖν ἐν Πρωσσίᾳ;

§57ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βεβαίως.

§58ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Διατελεῖτε ἐν πλάνῃ· ἰδοὺ τί συμβαίνει ἐν Πρωσσίᾳ, κύριε Καλλιγᾶ, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ γελᾶτε· θέλω ἀποδείξει ὅ,τι λέγω, ἐκθέτων ὅλον τὸ ἐκεῖ σύστημα τῆς διοικήσεως. Ἡ Πρωσσία μέχρι πρὸ ὀλίγου, δηλαδὴ μέχρι τῶν τελευταίων αὐτῆς αὐξήσεων, διῃρεῖτο εἰς ὀκτὼ μεγάλα Τμήματα, καὶ Διοικητὴς τῶν Τμημάτων τούτων, ὀνομαζομένων ἐν τῇ πρωσσικῇ διοικητικῇ γλώσσῃ «Ἐπαρχιῶν» (provinzen), ἦτο πάντοτε εἷς τῶν ἀνηκόντων εἰς βαθυκτήμονας καὶ ἱστορικοὺς οἴκους τῆς Πρωσσίας, ὅστις ὅμως ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὸ προσὸν, ὅτι ἠρίστευσε καὶ εἰς τὰς θεωρητικὰς καὶ πρακτικὰς ἐξετάσεις, τὰς ἐκεῖ ὡρισμένας διὰ τὴν κατάληψιν οἱασδήποτε διοικητικῆς θέσεως. Αὐτοὶ οἱ Διοικηταί, ἔχοντες κύριον ἔργον τὴν ἀνωτάτην ἐπίβλεψιν τῶν διοικήσεων καὶ τῶν γενικῶν προσόδων, ἐργάζονται ἐκεῖ μετὰ τῶν λεγομένων Ἐπαρχιακῶν Συνόδων, αἵτινες ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν ἐχόντων ὡρισμένην ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν. Αὐταὶ αἱ ἐπαρχίαι, δηλαδὴ τὰ μεγάλα τμήματα, διαιροῦνται εἰς Διοικήσεις, αἵτινες ἀναλογοῦσι πρὸς τοὺς Γαλλικοὺς περίπου Νομοὺς, καὶ τὰς διοικήσεις ταύτας διευθύνουσιν ἐκεῖ Διοικητικὰ Συνέδρια, συνιστάμενα ἐκ διαφόρων καὶ πολλῶν μελῶν, τῶν ὁποίων προΐσταται ὁ Πρόεδρος, εἰς οὗ τὴν ἁρμοδιότητα ἀνήκει ἡ διανομὴ τῶν ὑποθέσεων μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Συνεδρίου, καὶ ἡ ἐπιτήρησις τῆς ἐκτελέσεως τῶν πράξεων αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅστις περὶ οὐδενὸς ἀντικειμένου δύναται νὰ ἀποφανθῇ μόνος ἐξ οἰκείας ἁρμοδιότητος. Τῶν μελῶν τοῦ Συνεδρίου καθῆκον εἶναι νὰ φροντίζωσι περὶ τῶν τῆς διοικήσεως, νὰ περιέρχωνται τὰς ἐπαρχίας καὶ τὰς διοικήσεις, ἵνα ἐξετάζωσι τὰ συμβαίνοντα καὶ ἀσφαλίζωσι τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῶν μέτρων τοῦ Συνεδρίου. Αἱ δὲ διοικήσεις ὑποδιαιροῦνται εἰς Νομοὺς, οἵτινες ἰσοφαρίζουσι τῷ ὄντι πρὸς τὰς Γαλλικὰς Ἐπαρχίας. Ἀλλ’ οἱ Νομάρχαι τῆς Πρωσσίας συνεργάζονται μετὰ τῶν Νομαρχιακῶν Συνόδων καὶ ἐκλέγονται παρ’ αὐτῶν, ὀνομαζόμενοι μόνον Κυβερνητικοὶ ἀντιπρόσωποι, καὶ δὲν ἔχουσι κἂν μισθόν· ἑπομένως ἡ ἐπαρχιακὴ διοίκησις ἐκεῖ δὲν ἔχει τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἡμετέρα, τῶν ἐκεῖ Ἐπάρχων ὄντων ἀμίσθων. Δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία σπουδαία, ἐὰν ἀντικατασταθῇ τὸ σύστημα τῆς ταμιακῆς ὑπηρεσίας δι’ ἄλλου συστήματος, ὑπὸ τὸ ὁποῖον καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων θὰ τελῆται πάντοτε ἀμερολήπτως καὶ ἡ δαπάνη θὰ ἦναι ὀλιγωτέρα. Δύναται ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἑταιρίαν τινὰ ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων, ὅπως συμβαίνει νῦν ἐν Ἀγγλίᾳ, ἔνθα ἔχει ὅλην τὴν ταμιακὴν καὶ εἰσπρακτορικὴν ἐξουσίαν ἡ Τράπεζα. Ἐκ τούτου ἐξ ἑνὸς μὲν ἐπέρχεται τὸ μέγα καλὸν, ὅτι δὲν φατριάζει ἡ εἰσπρακτορικὴ διοίκησις, ἐξ ἄλλου δὲ, ὅτι τελεῖται ἡ εἴσπραξις διὰ πολὺ ὀλιγωτέρας δαπάνης, ὡς συμβαίνει σχεδὸν πάντοτε ἐν τῇ ἰδιωτικῇ ἐνεργείᾳ. Ἐὰν ὡσαύτως ἡ λύσις πολλῶν ζητημάτων φορολογικῶν καὶ διοικητικῶν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῶν Δημοσίων κεντρικῶν γραφείων καὶ ἀνατεθῇ εἰς Ἀρχὰς τοπικὰς, ἢ καὶ Ἀρχὰς ἀπὸ τῆς κεντρικῆς διοικήσεως ἀποῤῥεούσας, ἐν τοῖς νομοῖς καὶ τοῖς δήμοις, θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἑτέρα οἰκονομία σπουδαία, καθισταμένων περιττῶν πλείστων ὅσων ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων. Ἐὰν ἡ Ἐκκλησία, ἥτις ἔχει ἰδίαν ἐν Ἑλλάδι περιουσίαν οὐ σμικρὰν, τὴν μοναστηριακὴν, χωρισθῇ ἐντελῶς ἀπὸ τῆς Πολιτείας, ἀνατιθεμένης τῆς διοικήσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων εἰς αὐτὴν τὴν Ἐκκλησίαν συνῳδὰ πρὸς τὸ ἐλεύθερον θρησκευτικὸν πνεῦμα τῶν παρόντων χρόνων καὶ συμφώνως οὐχ ἧττον πρὸς τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἡμῶν παραδόσεις, ἰδοὺ ἀμέσως ὅτι εἶναι περιττὰ ὅλα τὰ ἔξοδα, ὅσα ὑφιστάμεθα σήμερον πρὸς διατήρησιν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τῶν Ἀρχιερέων, τῶν Ἱεροκηρύκων καὶ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, δυναμένου ἐκείνου τοῦ τμήματος, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐπιτηρήσεώς τινος, νὰ συγχωνευθῇ εἰς ἄλλο τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου. Ἐὰν πάλιν ἀνατεθῇ ὁ διορισμὸς τῶν δημοδιδασκάλων, ὅστις τοσοῦτον σήμερον πιέζει πολιτικῶς, εἰς αὐτὰ τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐκλέγωσι τὸν διδάσκαλον μεταξὺ τῶν ἐχόντων τὰ παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένα προσόντα, ἰδοὺ ὅτι καθίσταται περιττὸν ἢ σχεδὸν περιττὸν τὸ δημοτικὸν τμῆμα, καὶ αἱ ἐργασίαι αὐτοῦ, ἐὰν ὁπωσδήποτε ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐπιτηρήσεως, δύνανται νὰ ἀνατεθῶσιν εἰς ἄλλο τμῆμα, καὶ ἰδοὺ τὰ τρία τμήματα συγχωνεύονται εἰς ἕν. Ἐκ τοῦ προχείρου ὑπέδειξα σήμερον πολλὰς οἰκονομίας, δυναμένας νὰ ἐπέλθωσι διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς Νομοθεσίας τοῦ Κράτους, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀναθεώρησις αὕτη εἶναι πρέπον καὶ δίκαιον νὰ ἐπέλθῃ, οὐχὶ μόνον διότι νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ διότι θ’ ἀπολλάξῃ τὴν Πολιτείαν πολλῶν δεινῶν, κατατρυχόντων αὐτὴν σήμερον. Ἡ διοικητικὴ μηχανή, τὴν ὁποίαν πονεῖ τοσοῦτον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι κυρίως ἡ ἀφορμὴ τῶν κακῶν, τῶν λυμαινομένων τὴν ἡμετέραν Πολιτείαν· ἡ διοικητικὴ μηχανή, οἰκτρὸν κατασκεύασμα παρῳχημένης ἐποχῆς, ἄγει εἰς τὸν φατριασμὸν, εἰς τὴν παρανομίαν, εἰς τὴν ἐλαττωματικὴν διαχείρισιν τῆς δημοσίας περιουσίας, ἄγει εἰς τὴν φατριαστικὴν εἴσπραξιν. Διὰ τῆς ἀνατροπῆς τῆς μηχανῆς ἐκείνης καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως ἄλλης, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς τῆς ἀποκεντρώσεως, δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὰ κακὰ, δυνάμεθα νὰ ἐπαναφέρωμεν ἀληθῆ Διοίκησιν, ὅλως διόλου ἀνεξάρτητον τοῦ φατριασμοῦ τῶν ἰσχυρῶν, δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν νὰ εἰσπράττωνται οἱ φόροι καὶ τὰ ἄλλα ὀφειλόμενα ἀκριβέστατα καὶ ἀμεροληπτότατα, δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν ἡ διαχείρισις νὰ γίνηται ἀκριβῶς καὶ τιμίως. Εἶναι φυσικόν, ὅτι ἐν Κράτει Κοινοβουλευτικῷ, ὅπου περιέρχεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας κόμμα πολιτικόν, ἡ συγκέντρωσις φέρει τὸ μέγιστον τῶν κακῶν, διότι ἀναγκαίως ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη διαχειρίζεται κομματικῶς τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους. Τὸ ἀντίθετον ἀντίκειται εἰς αὐτὴν τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον Κυβέρνησις, ἀποῤῥέουσα ἀπὸ κόμματος, νὰ ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον ἀπροσωπολήπτως, εἶναι ἀδύνατον νὰ φέρηται ἀμερολήπτως πρὸς τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς διαφόρους πολιτικὰς καὶ τοπικὰς ἀποχρώσεις πολίτας καὶ ἐκλογεῖς. Μόνον ἡ ἀποκέντρωσις εἶναι ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, ἐπὶ τῆς ὁποίας δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ καλὴ διοίκησις, ἀπονομὴ ἀληθοῦς δικαιοσύνης, διαχείρισις ἀκριβής. — Εἶπον λοιπόν, ὅτι διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπέλθωσι πλεῖσται ὅσαι οἰκονομίαι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, οὐχὶ μόνον αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐπιφέρομεν, διαγράφοντες ἐκ τοῦ προχείρου θέσεις τινάς. Ἀλλ’ ἐπερχομένων τῶν οἰκονομιῶν τούτων, δυνάμεθα τάχα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον ἄνευ τῆς ἐπιβολῆς φορολογικῶν βαρῶν; Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ὅταν ἐξετάσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν κατ’ ἄρθρον καὶ κατ’ ἐδάφιον καὶ κατορθώσωμεν νὰ ἐπενέγκωμεν πάσας τὰς δυνατὰς οἰκονομίας, ἀναγκαῖον ἀποβαίνει τῷ ὄντι νὰ ἐπιβάλωμεν καὶ φόρους· ἀλλὰ διαφωνῶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὡς πρὸς τὰ πλεῖστα τῶν ὑποβληθέντων φορολογικῶν νομοσχεδίων. Ἐν πρώτοις νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον τῆς αὐξήσεως τῶν ἀμέσων φόρων εἶναι νομοσχέδιον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἀτελές. Ναί, πρέπει ν’ αὐξήσωσι κατὰ τὸ πλεῖστον οἱ ἄμεσοι φόροι, ἀλλὰ πρέπει, αὐξανομένων αὐτῶν, νὰ φροντίσωμεν ὥστε ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας, ἢ νὰ μετριασθῇ ἡ φορολογία ἐκείνων, οἵτινες κερδαίνουσιν ἐλάχιστα· καὶ ὑπάρχουσιν ἐν πλείσταις ὅσαις ἐπαρχίαις ἐπαγγελματίαι, ἰατροί, δικηγόροι, ἐμποροῤῥάπται κλπ., οἵτινες φορολογοῦνται πολύ, παραπολύ, διότι τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν εἶναι διακόσιαι ἢ τριακόσιαι μόνον κατ’ ἔτος δραχμαί. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἄλλοι ἐπαγγελματίαι, οἵτινες κερδαίνουσι πλεῖστα, καταβάλλουσι δ’ ἐλάχιστα· ὑπάρχουσιν ἐν Πάτραις οἱ σταφιδαποθηκάριοι, οἵτινες καταβάλλουσι μόνον τεσσαράκοντα μέχρι διακοσίων τεσσαράκοντα μόνον δραχμῶν, ἂν δὲν μὲ πλανᾷ ἡ μνήμη, φόρον, καὶ οἵτινες κερδαίνουσι πλέον τῶν τεσσάρων χιλιάδων ταλλήρων κατ’ ἔτος, λόγῳ προμηθείας. Ἀλλὰ πρέπει βεβαίως νὰ ὑπάρχῃ καὶ κλῖμαξ φορολογικὴ ἀνωτέρα, διότι βεβαίως ὑπάρχουσιν ἰατροὶ καὶ δικηγόροι, οἵτινες κερδαίνουσι πολλά, καὶ σήμερον, κατὰ τὸν ὑπάρχοντα Νόμον, καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν, τὴν ἐπερχομένην διὰ τοῦ νέου Κυβερνητικοῦ Νομοσχεδίου, φορολογοῦνται πολὺ ὀλιγώτερον τοῦ πρέποντος· νομίζω δὲ, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ὑποβληθῇ τὸ πρέπον Νομοσχέδιον περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Νόμου περὶ ἐπιτηδευμάτων, διότι δὲν ὑπάρχει βεβαίως περὶ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ ἡ δυσκολία ἐκείνη, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου. Βέβαια πλεῖστοι ὅσοι φόροι τελωνιακοὶ ηὐξήθησαν ὑπερμέτρως, βέβαια τὸ δασμολόγιον ἡμῶν ἀπέχει πολὺ τοῦ ἐπιθυμητοῦ ἐκείνου δασμολογίου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ στηρίζηται κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης. Σήμερον βεβαίως ἐν τῷ δασμολογίῳ δὲν ἐπικρατεῖ ἡ ἀρχὴ τοῦ σεβασμοῦ, τρόπον τινὰ, πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας ἐν τῷ τόπῳ, δὲν λέγω ἡ ἀρχὴ τῆς προστασίας τῆς βιομηχανίας, διότι οὐδ’ ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὴν σχολὴν τῶν προστατευτικῶν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ Κράτη, τὰ ἀποδεχόμενα τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, καὶ αὐτὰ τὰ Κράτη, τὰ ἀποκρούοντα τὴν ἀρχὴν τῆς προστασίας, προστατεύουσιν ἐμμέσως πως τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν, ἄνευ ἐπιβολῆς ἄλλων βαρῶν εἰς τὰς ἄλλας τῆς κοινωνίας τάξεις· τὴν προστατεύουσιν, εὐκολύνοντα τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ὑλῶν ἐκείνων, αἵτινες χρησιμεύουσιν ὡς πρῶται ὗλαι εἰς τὴν βιομηχανίαν πρὸς κατεργασίαν. Ἐξ ἐναντίας ὑπάρχουσιν ἐν τῷ τελωνιακῷ ἡμῶν δασμολογίῳ εἴδη πολυτελείας, ἅτινα φορολογοῦνται πολὺ ὀλιγώτερον παρ’ ὅ,τι πρέπει, λ. χ. τὰ κοσμήματα, τὰ ἔπιπλα, τὰ μεταξωτὰ καὶ λινὰ ὑφάσματα. Ἀποδίδω ὅμως πολὺ δίκαιον εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν μὴ προσαγωγὴν ἄλλου τελωνιακοῦ δασμολογίου, διότι δὲν τῇ ἐδόθη ὁ ἀναγκαῖος ὑλικὸς καιρὸς πρὸς κατάρτισιν πλήρους τελωνιακοῦ δασμολογίου, διότι τῳόντι ἡ κατάρτισις τοιούτου ἀπαιτεῖ φῶτα πολλὰ, γνώσεις εἰδικὰς, ἀπαιτεῖται χρόνος οὐ σμικρὸς πρὸς συλλογὴν τῶν ἀναγκαίων πληροφοριῶν περὶ τῶν εἰδῶν, ὧν τὸ τέλος πρόκειται νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, ἵνα ἀποφανθῇ ἐσκεμμένως ἂν πρέπῃ νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις ἢ ἐλάττωσις ἢ συγχώνευσις. Τῶν ἀμέσων ὅμως φόρων ἡ ἀναθεώρησις δὲν εἶναι δύσκολος, καὶ πρέπει ὁπωσδήποτε, πρὶν ἢ ἀποφασίσωμεν νὰ αὐξήσωμεν τοὺς ἀμέσους φόρους ἐν γένει κατὰ 12%, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Νόμου περὶ ἀμέσων φόρων, διότι, ἐπαναλαμβάνω, ὑπάρχουσιν ἐπιτηδευματίαι φορολογούμενοι βαρύτερον τοῦ δέοντος, καὶ ὑπάρχουσι πολλοὶ, οἵτινες ἔπρεπε διπλασίως, τριπλασίως καὶ τετραπλασίως ἴσως νὰ φορολογῶνται. Τὸ δὲ Νομοσχέδιον περὶ οἴνου εἶναι Νομοσχέδιον, ὅπερ, ψηφιζόμενον, οὐ μόνον θέλει φέρει μεγάλην βλάβην εἰς τὴν ἀμπελοφυτείαν καὶ τὴν οἰνοπαραγωγὴν, καταστροφὴν ἴσως πλήρη ἔν τισιν ἐπαρχίαις, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θέλει ἀδικήσει μεγάλως τὰς ἐργατικὰς τάξεις, τὰς τάξεις ἐκείνας, τῶν ὁποίων δύναται νὰ θεωρηθῇ ἴδιον, τρόπον τινὰ, κτῆμα ὁ οἶνος. Οἱ παρ’ ἡμῖν πλούσιοι μεταχειρίζονται ἐν τῇ τραπέζῃ αὐτῶν γενναίους καὶ πολυτιμοτάτους οἴνους γαλλικούς· οἱ ὀλιγώτερον πολυτάλαντοι ἐκ τῶν τῆς ἀνωτέρας τάξεως προσφεύγουσι μὲν εἰς τὸν ἐγχώριον, ἀλλὰ διὰ πολὺ μικρὰν ποσότητα. Τίς εἶναι ἡ τάξις ἐκείνη, ἥτις μεταχειρίζεται τὸν οἶνον; ἡ τάξις τῶν χειρωνακτῶν, τῶν σωματικῶς ἐργαζομένων, τῶν γεωργῶν, τῶν κτιστῶν, τῶν ξυλουργῶν, τῶν κατωτέρων ἐν γένει ἐπιτηδευματιῶν, διότι εἰς τὴν τάξιν αὐτὴν ὁ οἶνος χρησιμεύει ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀντὶ κρέατος, δηλ. ὡς τροφὴ ζωογονητική. Ἂν ἡ ἀνωτέρα τάξις δύναται διὰ τῆς χρήσεως τοῦ κρέατος νὰ ζωογονῆται σωματικῶς, ἡ κατωτέρα τάξις μεταχειρίζεται πρὸς τοῦτο τὸν οἶνον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, καθὰ παρετηρήθη προηγουμένως καὶ παρ’ ἄλλων, εἶναι Νομοσχέδιον, ὅπερ, ψηφιζόμενον, θέλει καταργήσει τὴν ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγραφομένην ἐλευθερίαν τοῦ οἰκιακοῦ ἀσύλου, καὶ τοῦτο διότι θέλει δοθῆ τὸ δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε κατώτερον ὑπαλληλικὸν ὄργανον ἐκ τῶν ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ ἀναφερομένων νὰ εἰσέρχηται ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ πολίτου καὶ νὰ ἐξετάζῃ ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα ποσὸν τοῦ οἴνου. Καὶ ἠξεύρετε, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τοσοῦτον ἀρεσκούσης διοικητικῆς ἡμῶν μηχανῆς, τί σήμερον θέλει συμβῆ; θέλει συμβῆ ἡ φοβερωτέρα κατάχρησις, διότι οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι εἶναι βεβαίως ὄργανα τοῦ ἐπαρχιακοῦ Φατριασμοῦ, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι συμπράττουσι μάλιστα μετὰ τοῦ Δημάρχου, ὄντος καὶ τούτου φίλου τῶν παρὰ τῇ Κυβερνήσει ἰσχυόντων, θέλει ἐξασκεῖσθαι ἡ πίεσις αὕτη μεροληπτικώτατα καὶ μονομερῶς. Μετὰ τὸ Νομοσχέδιον τῶν οἴνων ὑπεβλήθη τὸ Νομοσχέδιον περὶ καπνοῦ καὶ τὸ περὶ σιγαροχάρτου. Οὐδόλως διατείνομαι, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἀφορολόγητος ὁ καπνός. Ἀνάγκη ἀναπόδραστος ὑπαγορεύει τῷ ὄντι νὰ ἐπιβληθῇ φόρος εἰς τὸν καπνόν· ἴσως εἶναι προτιμότερον ἀντὶ τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος νὰ ὑποβληθῇ Νομοσχέδιον στηριζόμενον ἐπὶ ἄλλων βάσεων, ἴσως εἶναι προτιμότερον τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, ἴσως εἶναι προτιμότερον νὰ ἐπιβληθῇ διπλασία ἢ τριπλασία φορολογία τῆς σήμερον ὑπαρχούσης κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ μεταφορὰν τοῦ καπνοῦ, ἢ καὶ νὰ ἐπιβληθῇ ἀνώτερος φόρος ἐπὶ τῶν καπνοπωλῶν ὡς ἐπιτηδευματιῶν· τούτου ἡ ἐξακρίβωσις ἀνήκει ἰδίως εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, οἵτινες ἔχουσι πολὺ μείζονα ἐμοῦ εἰδικότητα περὶ τὰ τοῦ καπνοῦ. Ὅπως δήποτε ὅμως παραδέχομαι, ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ἔν τινι μέτρῳ δικαίῳ φορολογίας τοῦ καπνοῦ εἶναι ἀρχὴ δικαιοτάτη πρὸς κάλυψιν τοῦ φοβεροῦ ἡμῶν ἐλλείμματος· δὲν εἶναι ὅμως, νομίζω, ὀρθὴ καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, ὅπως τοὐλάχιστον ἐπιβάλλεται· πρῶτον, διότι οὕτω πως γίνεται μία ἀδικία εἰς τοὺς καπνίζοντας διὰ σιγαροχάρτου, ἀντιθέτως δηλαδὴ πρὸς τοὺς καπνίζοντας διὰ τσιμπουκίων καὶ πιπῶν, ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι, ὅτι ἂν μείνῃ ἡ φορολογία αὕτη ὡς προβάλλεται, δὲν θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον πολλά, ἐνῷ, ἄν περιορισθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ ἢ ἐλαττωθῇ ἔτι πλέον, θέλει εἰσπράξει μεγαλείτερον ποσὸν, καὶ τοῦτο, διότι, ἂν μείνῃ αὐτὴ ἡ φορολογία, θέλουσι τελεσθῇ φοβεραὶ καταδολιεύσεις, καὶ προσέτι θέλει τεθῇ ἐν ἀργίᾳ κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ σιγαρόχαρτον, ὄχι μόνον διότι πλεῖστοι ὅσοι μεταχειρίζονται καὶ σήμερον ἀντὶ σιγαροχάρτου ἐν τοῖς χωρίοις καλαμποκόφυλλον, καὶ τότε βεβαίως θὰ γενικευθῇ ἡ χρῆσις αὐτοῦ εἰς ὅλα τὰ χωρία, διότι πολὺ δυσκόλως ὁ χωρικὸς θὰ δυνηθῇ ν’ ἀγοράσῃ σιγαρόχαρτον, (τὸ πεντάλεπτον εἰς αὐτὸν εἶναι πολύτιμον), καὶ διότι πολλοὶ θέλουσι τραπῆ εἰς τὸ καπνίζειν διὰ τσιμπουκίων καὶ πιπῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ χάρτης ἄλλος λεπτότατος, ὁμοιάζων ἐντελῶς πρὸς τὸ σιγαρόχαρτον, τοῦ ὁποίου δύνανται νὰ κάμωσι χρῆσιν οἱ καπνίζοντες, ὥστε πρέπει νὰ φορολογηθῇ καὶ αὐτὸ μετὰ τοῦ σιγαροχάρτου πρὸς ἀποτελεσματικὴν φορολογίαν τοῦ σιγαροχάρτου. Ὁ χάρτης δὲ οὗτος εἶναι ἐκεῖνος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου γράφονται ἢ μᾶλλον ἐκτυποῦνται τὰ ἀντίγραφα τῶν ἐμπορικῶν ἐπιστολῶν διὰ τῆς ἐν χρήσει παρὰ τοῖς ἐμπόροις πιεστικῆς μηχανῆς. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ φόρος; οὐχὶ βεβαίως. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ φόρος τοῦ σιγαροχάρτου, ὅπως φέρῃ ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ ᾖναι μετριασμένος εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε καὶ αὐτὸς ὁ πτωχότατος τῶν καπνιζόντων νὰ μὴ ᾖναι ἠναγκασμένος ν’ ἀποφεύγῃ τὴν διὰ σιγαροχάρτου κάπνισιν. Ἐκτὸς τούτου νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ προσφύγωμεν διὰ τὴν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος εἰς τὴν ἐνοικίασιν τῶν ἁλυκῶν. Σήμερον ὡς ἔχουσι τὰ τῶν ἁλάτων, γίνονται πλεῖσται ὅσαι καταχρήσεις, οὐ μόνον διότι πολλοὶ τῶν ἁλαταποθηκαρίων καὶ πολλοὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τῶν ἁλάτων κατανοσφίζονται τὰς ἁλυκὰς, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι ἐκτεθειμέναι ἐν ταῖς ἀκταῖς τοῦ Κράτους εἰς τοῦ τυχόντος τὴν ἐπιδρομὴν, καὶ ἑπομένως εἶναι τῳόντι εὐάλωτοι· μόνον δὲ τὸ συμφέρον τὸ ἰδιωτικὸν, διὰ τῆς ἐνοικιάσεως προκαλούμενον, ἠδύνατο τῳόντι νὰ ἐμποδίσῃ τὴν διαρπαγήν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἐπιβληθῇ καὶ φόρος ἀνώτερος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, τῶν οἰκοδομῶν ἐκείνων, αἵτινες, πολυτελέσταται καὶ μεγαλοπρεπέσταται οὖσαι, κατοικοῦνται ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδιοκτητῶν. Οἱ ἰδιοκτῆται οὗτοι, βαθύπλουτοι ὄντες, εἶναι ἄτοπον νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸν φόρον τοῦ ἐνοικίου, ὅπερ ἤθελε καταβάλει ὁ ἐνοικιαστής· δίκαιον εἶναι νὰ φορολογῶνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐνυικίου, ὅπερ ἀναλογεῖ εἰς τὴν ἀξίαν τῆς οἰκοδομῆς. Νομίζω προσέτι πρέπον νὰ ὑποβληθῇ εἰς φορολογίαν καὶ ἡ ἐτησία πρόσοδος τῶν κινητῶν κεφαλαίων, ἐξελεγχομένη διά τινος τρόπου ἥκιστα πιεστικοῦ. Βεβαίως δὲν πρόκειται ἐκ τοῦ προχείρου νὰ διατυπώσω Νομοσχέδιον περὶ τοῦ πῶς δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἀποτελεσματικῶς καὶ συγχρόνως ἐν δικαιοσύνῃ ὁ φόρος οὗτος· ἀλλ’ οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὅτι εἶναι ἀδίκημα μέγα πρὸς τὴν Πολιτείαν νὰ καταβάλλωσι φόρον οἱ εἰσπράττοντες ἐλάχιστα ἐκ τῆς ἀκινήτου περιουσίας αὐτῶν, 3 ἢ 4%, καὶ ν’ ἀπαλλάσσωνται πάσης πληρωμῆς σχεδὸν φόρου οἱ εἰσπράττοντες 15, 20, 50, καὶ 100%· διότι εἰς πολλὰ μέρη τοῦ Κράτους δυστυχῶς ἡ ἀπηνὴς τοκογλυφία ἀνέβη εἰς τὸν ὑπέρτατον βαθμὸν, καὶ δανείζουσι πρὸς 50, πρὸς 100% καὶ ἐνίοτε καὶ πρὸς πλείονα. Συγκεφαλαιῶν λέγω, ὅτι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου δὲν εἶναι ποσῶς ἐπιτετραμμένον εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐπιβάλῃ φόρον, ἔστω καὶ ἑνὸς ὀβολοῦ, ἂν προηγουμένως δὲν ἐκλείψῃ καὶ ὁ τελευταῖος ὀβολὸς περιττῆς δαπάνης ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πρὸς τοῦτο δὲ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν ἄρθρον πρὸς ἄρθρον καὶ ἐδάφιον πρὸς ἐδάφιον· ὅτι εἶναι δυναταὶ οἰκονομίαι καὶ οὐχὶ μόνον ὀλίγαι, ἀλλὰ καὶ πολλαὶ, ἂν ἀναθεωρηθῇ ὁ διοικητικὸς καὶ οἰκονομικὸς ὀργανισμὸς τῆς Πολιτείας· ὅτι μόνον, μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δυνατῶν τοὐλάχιστον προχείρως ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ οἰκονομιῶν ἐν τῷ ἤδη ὑποβληθέντι Προϋπολογισμῷ, ἐπετρέπεται ἡμῖν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν νέων φόρων, ἀλλ’ οὐχὶ πάλιν τῶν φόρων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐζήτησε διὰ τῶν ὑποβληθέντων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν φορολογικῶν Νομοσχεδίων ἢ Κυβέρνησις.

§59ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, δὲν ἐπιχειρῶ νὰ ἀνασκευάσω ὅλους τοὺς προλαλήσαντας, οἵτινες ἐξέφερον ἐναντίαν γνώμην καὶ περὶ τοῦ Διατάγματος, δι’ οὗ ἐφηρμόσθη τὸ νέον νομισματικὸν σύστημα, καὶ περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ σχεδίου τοῦ Ὑπουργείου. Καὶ τί νὰ ἀπαντήσω εἰς ἕνα ἕκαστον αὐτῶν; Τί ν’ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνον, ὅστις εἶπεν: ἐπορευόμην τὴν ὁδὸν τῆς Δαμασκοῦ, καὶ ἤκουσα φωνὴν, δὲν ἠξεύρω ἄνωθεν ἢ κάτωθεν, ἡ ὁποία μοὶ ἔλεγε: ἐνθυμήσου τὸ πρόγραμμα τοῦ 1880, καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦ 1880 εἶναι οἰκονομίαι, κατὰ δὲ τὸ 1882 κατ’ αὐτὴν τὴν Σύνοδον, ἀντὶ οἰκονομιῶν, προστίθενται δαπάναι. Τί νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν, ὅστις οὐδὲ παρέβαλε κἂν τὰς δαπάνας τοῦ 1880 πρὸς τὰς προτεινομένας δαπάνας διὰ τὸ ἔτος 1883; Ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ ἂν προστίθενται τῷ ὄντι δαπάναι, καὶ προστιθέμεναι αὐταὶ αἱ δαπάναι, ἂν ᾖναι ἄξιαι λόγου, ὥστε νὰ μεταβάλῃ πορείαν καὶ νὰ φθάσῃ εἰς Δαμασκὸν ἄλλως ἢ ὅπως ἀνεχώρησεν ἐξ Ἱερουσαλήμ; Μήπως ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1883, παραβαλλόμενος πρὸς ἐκεῖνον τοῦ 1880, ἔχει σπουδαίας διαφορὰς ὡς πρὸς τὰς ὑπηρεσίας; ἔχει τῷ ὄντι σπουδαίας διαφορὰς ὡς πρὸς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ αἱ οἰκονομίαι, αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ 1880, εἰς τί ἀνεφέροντο; Δὲν ἀνεφέροντο κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς ὑπηρεσίας, διότι αἱ ὑπηρεσίαι τότε κατ’ ἐλάχιστον ἠλαττώθησαν· ἔκτοτε δὲ προσετέθησαν πάλιν οἱ Γραμματεῖς τρίτης τάξεως Ταμείων. Σήμερον προσετέθησαν τὸ Γραφεῖον τῆς στατιστικῆς καὶ ἄλλαι τινὲς ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας εἶπον, καὶ θέλω δικαιολογήσει, ὅταν ἔλθουν τὰ Νομοσχέδια, ὅτι εἶναι ὑπηρεσίαι παραγωγικαί. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς πῶς ἐνεργεῖται ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐνεργεῖται σήμερον; τὸ δεικνύουν οἱ πίνακες, παραβαλλομένων τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐφετεινῶν πρὸς τὰς εἰσπράξεις παρελθόντων ἐτῶν, καὶ οὐδέποτε ἔφθασεν εἰς τὸ ποσὸν ἕκαστος μὴν, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασε σήμερον· διατί; διότι προσετέθη προσωπικὸν ἔκτακτον, καὶ ἄνευ αὐτοῦ τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ ὑπηρεσία καὶ ἐπίβλεψις. Νομίζετε, ὅτι τὸ στατιστικὸν γραφεῖον σήμερον δὲν συντελεῖ τὰ μέγιστα εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ εἰς τὴν ἐπίβλεψιν παντὸς Τελωνείου; Θέλω σᾶς ὑποβάλει ἐντὸς ὀλίγου τοὺς πίνακας, καὶ θέλετε ἰδεῖ τὴν διαφοράν, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἤρξατο ἡ ἐργασία τοῦ στατιστικοῦ γραφείου· θέλετε ἰδεῖ εἰς ἕκαστον Τελωνεῖον τί συνέβη, ἀφ’ ἧς ὥρας εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δίδωσι τὰ Τελωνεῖα πλήρη τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς διαμετακομίσεως.

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ μῆνα ἐγίνετο.

§61ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὐδέποτε, οὐδὲ κατ’ ἔτος· εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους σᾶς ἔδιδον ἕνα πίνακα ψευδῶν ἀριθμῶν, οὓς ἐξελέγχομεν σήμερον, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἦσαν ψευδεῖς. Ἤθροιζον ὅλον τὸ ποσὸν τῆς εἰσπράξεως, τὸ ἐδεκαπλασίαζον, καὶ ἔλεγον ἰδοὺ τὸ ἐμπόρευμα, τὸ εἰσελθὸν καὶ τὸ ἐξελθόν· σήμερον ὅμως ἔχετε πίνακας, διὰ τὸν ὁποίων θὰ γνωρίζετε καὶ τὴν βελόνην, ἥτις εἰσέρχεται. Μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δύνασθε νὰ παρακολουθήσετε τὴν ὑπηρεσίαν, προλαμβάνοντες τὴν κατάχρησιν. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι τοῦτο δύνασθε νὰ ζητήσετε ἄνευ προσωπικοῦ καὶ τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων; Αὐταὶ εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι προστίθενται· Καὶ εἶναι τῷ ὄντι λόγος, διὰ νὰ διασεισθῶσι πεποιθήσεις, ὅτι προσετέθησαν 150,000 ἢ 200,000 δραχμῶν δαπάναι διὰ τοιαύτας ὑπηρεσίας, ὥστε νὰ μεταβάλουν τὰς ἰδέας τοῦ πολιτευομένου, ὅ ὡς μεταστῇ ἀπὸ τῆς Δύσεως εἰς τὴν Ἀνατολήν; Τί δὲ νὰ εἴπω εἰς ἐκεῖνον, ὅστις λέγει, ὅτι δὲν ἔλαβε τὴν ἐντολὴν νὰ ψηφίσῃ ἰσοζύγιον, ἀλλὰ νὰ ψηφίσῃ ἔλλειμμα; διότι, ὅταν λέγῃ, ὅτι δὲν ἔλαβον τὴν ἐντολὴν νὰ ψηφίσω φόρους, τοῦτο ἐννοεῖ. Τί δὲ νὰ εἴπω καὶ πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἔρχεται μὲ ὑψηλὸν παράστημα ἐπὶ τοῦ βήματος νὰ εἴπῃ: ἐγὼ οὐδέποτε ἐλανθάσθην; Ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, πρέπει νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις· ὅταν εὕρωμεν τὸν ἀλάνθαστον, πρέπει νὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν ὅλοι· τί ἄλλο θέλομεν; Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιοῖ τις, ὅτι εἶναι εἰς τοὺς λόγους του καὶ εἰς τὰς σκέψεις του ἀλάνθαστος; Τοῦτο, κύριοι, μοὶ ἐνθυμίζει τὸ τοῦ Διογένους, ὅστις εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Πλάτωνος, ὅπου εὗρε ποικίλους τάπητας, καὶ εἶπε πρὸς τὸν Πλάτωνα: πατῶ τὸν τοῦ Πλάτωνος τύφον, ὁ δὲ Πλάτων ἀπήντησεν: ἑτέρῳ γε τύφῳ Διόγενες. Ἂν, κύριοι, ἡμεῖς, ὑποβάλλοντες τὰ Νομοσχέδια αὐτὰ, ἐκφράζοντες τὰς πεποιθήσεις ἡμῶν ἐν αὐτοῖς, λέγομεν αὐτὰ προϊὸν τῆς μελέτης μας, δὲν εἶναι παράδοξον, ὅτι ἔχομεν καὶ ὀλίγον τύφον δι’ αὐτὰ, δὲν εἶναι παράδοξον ἂν φαινώμεθα καυχώμενοι, διότι προσάγομεν Προϋπολογισμὸν ἐν ἰσοζυγίῳ. Ἀλλὰ πῶς νὰ ὀνομάσω τὸν τύφον ἐκείνου, ὅστις οὐδὲν προσήγαγε, ὅστις ἔρχεται ἀρνητικῶς μόνον ν’ ἀποφανθῇ, καὶ ἀποφθεγματικῶς ἐπιτάττει δι’ οἰκονομιῶν νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, ἐνῷ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ δείξῃ διὰ ποίων οἰκονομιῶν; διὰ θεσφάτων; Ἀλλὰ, κύριοι, πρὸς τί νὰ κατατρίβωμεν τὸν χρόνον, ὅταν δὲν πρόκηται περὶ σοβαρῶν ἐπιχειρημάτων; Τί εἶναι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας ὁ πρὸ ὀλίγου ἔντιμος προλαλήσας σᾶς ἐξέθεσεν; Εἶναι πλήρης καὶ ῥιζικὴ ἀναστάτωσις τῆς Πολιτείας, εἶναι νέα ῥύθμισις, ἔστω, εἶναι οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους μᾶς ἔφερεν ἀπὸ τῆς εὐτοπίας, ὅπου πάντοτε κατοικεῖ, καὶ ὅθεν ἐνίοτε ἔρχεται ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐνθυμοῦμαι πέρυσι ἦτον εἰσηγητὴς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐβασάνισε τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ἐκράτησε μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, ἐξέφερε πλείστας γνώμας, πλείστας θεωρίας, καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ συζητήσῃ τὰς θεωρίας του, ποῦ κατέφυγεν; εἰς τὴν εὐτοπίαν, δὲν εὑρέθη εἰς τὸ βῆμα. Εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσῃ τις, ὅτι εἶναι σπουδαία μελέτη ἐκείνου, ὅστις λέγει, ὅτι δὲν ὑπάρχουν Ἐπαρχεῖα ἐν Πρωσσίᾳ; καὶ ἔρχεται ὕστερον ὁμολογῶν, ὅτι τὰ Ἐπαρχεῖα εἶναι ὑποδιαιρέσεις τῶν Νομῶν; Ἐνόησε κἄν τὸ διοικητικὸν σύστημα τῆς Πρωσσίας; σοφώτατον, σοφώτατον, τῳόντι, ἀλλὰ παρετήρητα, ὅτι οὐδὲ ἐλαχίστην νύξιν ἔχει περὶ αὐτοῦ. Τί εἶναι, κύριοι, τὸ διοικητικὸν σύστημα τῆς Πρωσσίας; Τὸ διοικητικὸν σύστημα τῆς Πρωσσίας προβαίνει ἀπανταχοῦ, καθ’ ὅλας τὰς βαθμίδας, διὰ πολυμελῶν συμβουλίων.

§62ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Αὐτὸ εἶπον καὶ ἐγώ.

§63ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλὰ δὲν εἴπατε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τώρα θέλω προσθέσει, καὶ τὸ ὁποῖον συμπληροῖ καὶ δεικνύει, ὅτι, ὅ,τι εἴπατε, εἶναι ἀτελὲς, διότι εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς βαθμίδας ὑπάρχει ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, μισθοδοτούμενος ἁδρῶς.

§64ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ Νομάρχου.

§65ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε νὰ μὲ παρασύρητε εἰς τὰς πλάνας σας. Ποία εἶναι ἡ σχέσις τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ συμβούλιον τὸ πολυμελές; εἶναι ἡ ἀρνητικὴ σχέσις, τῆς ἀρνησικυρίας. Τὰ συμβούλια ἀποφασίζουν τὰ πάντα. Ὁσάκις ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι σύμφωνος, ἐπικυροῖ τὴν ἀπόφασιν, καὶ ἐκτελεῖται· ὁσάκις ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι σύμφωνος, ἀρνεῖται τὸ κῦρος, καὶ ἡ ἀπόφασις λογίζεται μὴ γενομένη. Αὐτὴ εἶναι ἡ σχέσις τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰ συμβούλια. Νομίζετε, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι πολυπλοκώτερον σύστημα ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δαπανηρότερον καθ’ ὅλας τὰς βαθμίδας; Καὶ ἡ δημοτικὴ διοίκησις κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον γίνεται. Ἀλλ’ ἀφίνω αὐτὸν πάλιν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν εὐτοπίαν, ὅπως διὰ μελέτης συντονωτέρας ἐννοήσῃ τί ἐστὶ χρησιμώτερον διὰ τὸν ἡμέτερον Ὀργανισμόν, διότι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν, μετὰ παρέλευσιν τοσούτων ἐτῶν, ἀφοῦ εἰργάσθημεν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν οἰκοδομήματος, ἔστω καὶ ἀτελοῦς, δὲν εἶναι ἴδιον συνετοῦ ἀνθρώπου, νὰ λάβωμεν ἕνα σπόγγον καὶ νὰ σβέσωμεν τὰ πάντα. Ὅστις ἐννοεῖ νὰ βελτιώσῃ, βλέπει τὰς ὑπαρχούσας ἐλλείψεις καὶ αὐτὰς ἔρχεται νὰ θεραπεύσῃ. Τοιοῦτον ἀναμορφωτὴν ἠδυνάμην ν’ ἀκούσω· ἀλλ’ ἐκεῖνον, ὅστις ἔρχεται νὰ καταστρέψῃ ῥιζηδὸν ὅλα καὶ λέγει δὲν θέλω εἰσπράκτορας, δὲν θέλω ἐπάρχους, δὲν θέλω ταμίας, δὲν θέλω Ὑπουργεῖον Ἐκκλησιαστικῶν, δὲν θέλω τίποτε, δὲν δύναμαι νὰ τὸν ἀκούω. Τότε τί μένει λοιπόν; Ποῦ ὁ νοῦς τῆς Ἐξουσίας, ἐν ποίᾳ κεφαλῇ; Ὑπηρεσία ἄνευ ὀργάνων! Σᾶς συμβουλεύω νὰ ἐργασθῆτε εἰς αὐτὴν τὴν ἀνακάλυψιν, καὶ θὰ προσφέρετε μεγάλην ὑπηρεσίαν. Κατασκευάσατε αὐτόματον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ τρώγῃ, νὰ πίνῃ, νὰ ἐνδύηται, καὶ ἐν τούτοις νὰ δύναται νὰ ἐργάζηται· ἐκεῖ μέσα θὰ ῥίπτετε τὰ προσόντα καὶ τὰ πραχθησόμενα, καὶ ἰδοὺ ἡ Διοίκησις (ἱλαρότης)· Θέλετε τελειότερον τοιούτου μηχανισμοῦ; Διατί νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς φαντασμαγορίας· ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ πρακτικὸν καὶ λογικόν· ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ἐνώπιον ἡμῶν, ὅπως γείνῃ ἀντικείμενον ψηφοφορίας, καὶ τὸ ὁποῖον φαίνεται ὡς τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων. Χθές, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἔμεινα ἐμβρόντητος, ὅταν ἤκουσα αὐτό. Ὅταν ἤκουσα τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, «ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα περὶ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν, ἃς ἐπήνεγκεν εἰς τὸν τόπον ἡ διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν», ἔμεινα ἐμβρόντητος, καὶ ἤρχισα νὰ ἀναλύω ἕνα ἕκαστον τῶν ὅρων τῆς προτάσεως. Τὸ πρῶτον εἶναι ὅτι «μετὰ τὰ λεχθέντα περὶ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν»· ἐβασάνισα πολὺ τὴν μνήμην μου, νὰ ἀνεύρω, τί ἐλέχθη περὶ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν. Πολλὰ ἠκούσθησαν, ἀλλὰ ζημία καταφανὴς δὲν ἐδείχθη. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τριφυλλίας ἔδειξε τὴν ζημίαν ἑνὸς λεπτοῦ. Αὐτὴν τὴν ζημίαν ἔδειξεν, ἀλλὰ δὲν εἶδον καταδειχθεῖσαν καταφανῶς ποῦ καὶ εἰς ποίαν περίστασιν. Διεκόπησαν, λέγουν, αἱ συναλλαγαί· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Εἶπον ὀλεθρίας ζημίας, καὶ ἐζήτησα νὰ εὕρω εἰς τὴν μνήμην μου τὰς ὀλεθρίας συνεπείας, καὶ δὲν τὰς εὑρῆκα. Σεῖς τώρα μὲ λέγετε, ὅτι εἶναι μία ὀλεθρία ζημία, κύριε Δημητρακάκη, διότι ἐξακολουθεῖ τὸ παλαιὸν σύστημα τοῦ νομίσματος.

§66ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπέρχονται δυσκολίαι εἰς τὰς διαπραγματεύσεις.

§67ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἐπέρχεται ζημία ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων.

§68ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, θὰ γείνῃ ἐπανάστασις (θόρυβος).

§69ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὰς ὀλεθρίας ζημίας λοιπὸν δὲν εὑρῆκα, ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ λεπτοῦ καὶ ἄλλην τοῦ καφὲ, τὴν ὁποίαν εἶπεν ἄλλος βουλευτής· αὐτὴ εἶναι δευτέρα ζημία. Εὑρῆκα ὅμως ἔπειτα ἐγὼ μίαν ζημίαν, ἀφοῦ ἐβασάνισα τὸν νοῦν μου. Λέγω τῳόντι ὑπάρχει ζημία, εἶναι ζημία μιᾶς θεωρίας· ζημιοῦται ἡ θεωρία, κατὰ τὴν ὁποίαν, διαρκούσης τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μεταβληθῇ τὸ νομισματικὸν σύστημα. Αὐτὴ ἡ θεωρία τῳόντι ἐζημιώθη, διότι ἐμπράκτως ἀπεδείχθη, ὅτι δύναται, διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, νὰ μεταβληθῇ τὸ νομισματικὸν σύστημα.

§70ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρὸς ζημίαν ὅμως τοῦ κόσμου.

§71ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅλαι αἱ λέξεις ζημία, ὄλεθρος, καταστροφή, λέξεις ἦτον. Ὅταν λέγω, ὅτι κατεστράφη ἓν πλοῖον, ἐννοῶ, ὅτι κατεποντίσθη, ἐναυάγησε, προσέκρουσεν εἰς σκόπελον, ὑπάρχει καταστροφή· ἀλλ’ ἐδῶ ποῦ ἔγεινεν ἡ καταστροφή;

§72ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς τὰ βαλάντια τῶν πτωχῶν.

§73ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ εἴδατε, ὅτι ἓν λεπτὸν εὑρῆκεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἔμπειρος περὶ τὰ τοιαῦτα.

§74ΤΙΝΕΣ. Ἕνδεκα λεπτά.

§75ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν ἐζημιώθη αὐτὴ ἡ θεωρία, καὶ πράγματι ἐζημιώθη. Τί δὲ πρόκειται; Πρόκειται νὰ δώσωμεν ἠθικὴν ἱκανοποίησιν εἰς τὴν θεωρίαν αὐτὴν, καὶ ἑπομένως ἡ ψῆφος, ἥτις ζητεῖται, τί εἶναι; Νὰ ψηφίσωμεν μίαν θεωρίαν, ἓν δόγμα οἰκονομικὸν ἄγνωστον, νεοφανὲς, νεογέννητον, νεόπλασμα, τὸ θεώρημα, ὅτι, διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν ἐπιτρέπεται μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Παρετήρησα, ὅτι τὴν θεωρίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, κατ’ αὐτὴν δὲ ἔφερε κατόπιν πρότασιν ὁ ἔντιμος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς, ὅστις δὲν ἠξεύρω ποσάκις μετέβαλε γνώμην, λαλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, ποτὲ μὲν περὶ παρανομίας, ποτὲ δὲ περὶ ἀντισυνταγματικῆς πράξεως ἀλλ’ αἴφνης ἀφῆκεν ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ εὕρῃ ψήφους, ὥστε αὐτὴ εἶναι ἡ ἱκανοποίησις, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ μεγάλη μερὶς πρὸς τὴν μικρὰν μερίδα, διὰ νὰ προσελκύσῃ ψήφους· καὶ ἀπορεῖ τις τῳόντι, πῶς ἡ μεγάλη μερὶς φέρεται πρὸς τὴν μικρὰν μερίδα.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὴ ἐνοχλεῖσθε.

§77ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, ἐγὼ δὲν ἐνοχλοῦμαι, ἐγὼ τὸ λέγω ἀπὸ εὐχαρίστησιν καὶ διὰ νὰ ἐνοχλήσω σᾶς. Ἠξεύρετε ὅμως τί θὰ συμβῇ; ἄλλο ἀστεῖον. Ὡμίλησεν ἓν μέλος τῆς μεγάλης μερίδος καὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὸς ὑποβάλλει τὴν πρότασιν, ἣν αὐτὸς ὑπέγραψεν, ἐνῶ ἐν αὐτῇ περιέχεται ἡ πρότασις τῆς μικρᾶς μερίδος, καὶ εἶπε καθ’ ἑαυτὸν, ἐδῶ τοὺς ἔχομεν. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ καὶ θὰ λάβῃ τὰς πλείονας ψήφους ἡ πρότασις· ἐρωτῶ, ποῖος θὰ φαίνεται ὁ νικήσας ὡς ἀρχηγός; αὐτὸς, τοῦ ὁποίου ἀρχικῶς ἦτον ἡ πρότασις, ἢ ὁ ἀρχηγὸς ἐκείνου, ὅστις ὑπέβαλεν αὐτήν;

§78ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐνδιαφέρει αὐτό.

§79ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι εἰς τοῦτο.—Ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ὁ νοῦς ὑπῆρξεν ὁ δημιουργὸς τῆς προτάσεως, ἢ ὁ ἀρχηγὸς ἐκείνου, ὅστις ἔφερε τὴν πρότασιν εἰς τὸ βῆμα; Λοιπὸν τί θὰ συμβῇ; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ Γάλλοι λέγουν «la journée des dupes». Οἱ μὲν θὰ λέγωσιν, ἡμεῖς ἐγράψαμεν, οἱ δὲ ἡμεῖς διετυπώσαμεν.

§80ΤΙΝΕΣ. Πράγματα.

§81ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα ἔρχομαι καὶ εἰς τὰ πράγματα, μὴ φοβεῖσθε. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς σας, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε νὰ ἐξετάσω αὐτὴν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις· διότι, ὅταν ἔρχεται πρότασις, πολιτικὴ μάλιστα, ἐξετάζεται κατὰ τὰς συνεπείας αὐτῆς. Σεῖς λέγετε, ὅτι «μετὰ τὰ λεχθέντα.... περὶ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν, ἃς ἐπήνεγκεν εἰς τὸν τόπον.... κτλ». Σᾶς ἐρωτῶ, περὶ αὐτοῦ τοῦ τόπου δὲν πονεῖτε σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐφέρατε τοιαύτην πρότασιν; Σεῖς λέγετε, ὅτι ἔγειναν τόσαι ζημίαι φοβεραί. Αἴ! καὶ ὅταν γίνωνται τόσαι ζημίαι φοβεραὶ, μεταβαίνετε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; δηλαδὴ πηγαίνετε νὰ κοιμηθῆτε; (ἱλαρότης) Δὲν φέρετε τοὐλάχιστον πρότασιν, νὰ θεραπεύσητε αὐτὰ τὰ δεινὰ τοῦ λαοῦ; τὰ δεινὰ τοῦ κόσμου; τὰ παθήματά του; Δὲν ζητεῖτε νὰ καταργηθῇ τὸ ὀλέθριον μέτρον; δὲν ζητεῖτε διόρθωσιν; μεταβαίνετε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν!! (ἱλαρότης). Ἀλλὰ θέλετε νὰ σᾶς εἴπω καὶ πράγματα; Σᾶς λέγω καὶ μερικὰ πράγματα. Σᾶς εἶπον πρὸ ἡμερῶν, ὅτι δὲν γνωρίζω συγγραφέα τοιαῦτα ἀποφαινόμενον, ὅτι, ὑπαρχούσης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν ἐπιτρέπεται μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Ἐπεθύμουν νὰ ἴδω τοιοῦτον συγγραφέα. Ἀλλὰ τί συμβαίνει; γνωρίζω Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔπραξαν τὸ ἐναντίον, ἢ ὅ,τι λέγετε, καὶ μεγάλα Κράτη, σοφὰ Κράτη, διοικούμενα συνετώτατα. Σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὴν Αὐστρίαν. Ἡ Αὐστρία πρὸ χρόνων εἶχε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ κατὰ τὸ 1848 εὑρέθη ἐνώπιον φοβεροῦ χάσματος μεγίστου ἐλλείμματος. Ἐν τούτοις, πρὶν ἀρθῇ ἡ καταναγκαστικὴ κυκλοφορία, μετέβαλε τὸ νομισματικὸν σύστημα.

§82ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Βεβαιόνω, ὅτι ὅ,τι λέγεις εἶναι ψεῦμα.

§83ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζομεν.

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κάμνετε καλλίτερα νὰ μελετᾶτε.

§85ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν παραδεχόμεθα νὰ μᾶς λέγετε ψεύματα.

§86ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν εἶπα ἐγὼ πρὸς σᾶς, ὅτι καλλίτερα εἶναι νὰ μελετᾶτε, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς τὸ εἴπω· τὸ λέγω δι’ ἄνθρωπον, ὅστις κἄπως μελετᾷ· σεῖς εἶσθε ἀνεπίδεκτος παντὸς πράγματος.—Λέγω λοιπὸν, ὅτι κάλλιον εἶναι νὰ μελετῶνται τοιαῦτα πράγματα, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ Αὐστρία εἶχε πάντοτε τὸ φιορίνιον ὅπως τὸ ἔχει καὶ σήμερον, ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ φιορίνιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἄλλοτε (θόρυβος). Ἡ αὐτὴ διαφορὰ, ἡ ὁποία ὑπάρχει πρὸς τὴν ἡμετέραν παλαιὰν δραχμὴν παραβαλλομένην πρὸς τὴν νέαν, ἡ αὐτὴ ὑπάρχει πρὸς τὸ παλαιὸν φιορίνιον, παραβαλλόμενον πρὸς τὸ νέον. Τὸ νέον φιορίνιον τῆς Αὐστρίας, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὸ ἔτος ἐὰν εἰς τὰ 1854 ἢ 1855, ἐτέθη εἰς ἀναλογίαν πρὸς τὸ φράγκον τῆς Γαλλίας, καὶ τὴν λίραν τὴν Ἀγγλικήν. Ὀκτὼ φιορίνια Αὐστριακὰ χρυσᾶ ἰσοδυναμοῦν πρὸς 20 φράγκα Γαλλικὰ, ἤτοι ἓν εἰκοσάφραγκον Γαλλικόν. Εἰσήχθη δὲ τὸ νέον τοῦτο σύστημα, πληθούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἐχάραξε νόμισμα ἡ Αὐστρία, φέρον ἐπὶ τοῦ ἑνὸς προσώπου φιορίνια, ἐπὶ δὲ τοῦ ἄλλου 20 φράγκα· καὶ ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Γαλλίας, καὶ οὕτω μετέβαλε τὸ νομισματικὸν σύστημα δι’ ἀναγωγῆς. Κατ’ αὐτὸ τὸ νέον νομιστατικὸν σύστημα, ηὔξησεν ἡ ἐσωτερικὴ ἀξία, καὶ τὸ παλαιὸν φιορίνιον πρὸς τὸ νέον ἔχει μεγίστην διαφορὰν, διότι τὸ νέον ἀντιστοιχεῖ πρὸς 2½ φράγκα, ἐνῷ τὸ παλαιὸν πρὸς 2 καὶ 20 ἢ 2 καὶ 30· αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Αὐτὸ ἔγεινε, διαρκούσης καὶ πληθούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἄνευ νομίσματος μεταλλικοῦ, ἐνῷ ἀξιοῦτε, ὅτι γίνεται πάντοτε διὰ μεταλλικοῦ νομίσματος, διότι ἡ Αὐστρία δὲν ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ ἔχῃ μεταλλικὸν νόμισμα. Ἐχάραξεν ὀλίγα νομίσματα ὡς δεῖγμα, καὶ ἐνῷ γίνεται χρῆσις τοῦ Γαλλικοῦ νομίσματος ἐν Αὐστρίᾳ, διότι τὸ φιορίνιον δύναται δύω ἥμισυ φράγκα, οὐδεμία ὑπάρχει κατὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἀξίαν διαφορά. Τί λέγετε περὶ τούτου; Τί γίνεται ἡ ἡμετέρα θεωρία; Δὲν θὰ γείνωμεν καταγέλαστοι εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ψηφίζοντες ἀνύπαρκτον θεωρίαν; Θέλετε νὰ ἰδῆτε τί συνέβη ἐν Ἰταλίᾳ; Ἡ Ἰταλία προσεχώρησεν εἰς τὴν νομισματικὴν Λατινικὴν Ἕνωσιν κατὰ τὸ 1865. Ὀλίγους μῆνας μετὰ ταῦτα εἰσῆλθεν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν διὰ προτάσεως τοῦ Scialoja κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1866, τοὺς πρώτους μῆνας, ἢ τὸν Μάρτιον ἢ τὸν Ἀπρίλιον· καὶ μάλιστα ἐδόθη δικτατορικὴ ἐξουσία νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Τότε ἡ Ἰταλία προσήρτησε τὴν Λομβαρδίαν, διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἡ Λομβαρδία δὲν εἶχεν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, οὔτε προσηρτήθη εἰς τὴν Ἰταλίαν, εἶχε μεταλλικὸν νόμισμα, καὶ διετήρει τὸ περὶ τούτου προνόμιον. Οὐχ ἧττον ἐπεξετάθη καὶ ἐκεῖ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ συγχρόνως μετεβλήθη τὸ νομισματικὸν σύστημα ἐν Λομβαρδίᾳ. Ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ Λομβαρδία; Ἔχει πληθυσμὸν ἀνώτερον τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐμπόριον ὀκταπλάσιον. Τί θέλουσιν εἰπεῖ εἰς ἡμᾶς οἱ εἰδότες τὰ τοιαῦτα; Ἐὰν ἠθέλατε νὰ εἴπητε μόνον περὶ τῶν ὀλεθρίων ζημιῶν, ἠμποροῦσα νὰ τὸ παραδεχθῶ· ἀλλὰ νὰ λέγετε, διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν δύναται νὰ γείνῃ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, εἶναι ὡς νὰ δίδετε ῥάπισμα εἰς ἐκείνους, οἵτινες γνωρίζουσιν, ὅτι ἐν Αὐστρίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ οὕτω ἐγένετο. Ἀλλ’ ἦτον ἀνάγκη νὰ προσελκύσετε τινὰς ἰδιοῤῥύθμους ἢ ἑτεροῤῥύθμους ψήφους. Ἀλλ’ ἀρκοῦσι ταῦτα περὶ τούτου, καὶ μεταβαίνω νὰ ἐξετάσω ἓν μέρος τοῦ προγράμματος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν ἀνεπτύχθη ἐδῶ, καὶ λυποῦμαι, ὅτι ὁ ἔξοχος ἀρχηγὸς αὐτῆς τῆς μερίδος, ὅστις ἀνέλαβε ν’ ἀναπτύξῃ τὰ περὶ τούτου, ἐμποδίζεται ἐκ τῆς πασχούσης ὑγείας του. Εὔχομαι νὰ παρέλθῃ ἡ ἀσθένεια καὶ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑγείαν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω πότε, καὶ ὡς ἐκ τούτου προλαμβάνω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα· ἴσως, ἐξεταζόμενον ἀπὸ τοῦδε, συντελέσῃ νὰ μελετηθῇ ἀκριβέστερον. Πρὶν ἀκόμη συνέλθῃ ἡ Βουλή, ἠκούσαμεν, ὅτι ἐν τῇ σημαίᾳ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀνεγράφησαν δύω τινὰ, καὶ ἐν τούτοις μέχρι τοῦδε δὲν ἀνεπτύχθησαν (θόρυβος). Τὸ μὲν εἶναι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ δὲ ἡ φορολογία τῶν κεφαλαίων. Εἴδατε, ὅτι καὶ ἄλλοι ἀνέλαβον νὰ συστήσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν φορολογίαν τῶν κεφαλαίων, ἀλλ’ οὐδεὶς μέχρι τοῦδε εἶπε πῶς μέλλει νὰ διατυπωθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας. Ἔρχομαι λοιπὸν νὰ ἐξετάσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ. Οὐδείς, λέγω, διετύπωσε πῶς ἐν Ἑλλάδι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ φορολογία ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, καὶ θὰ ᾖναι ἄξιος ἐπαίνου, ὅστις κατορθώσῃ τὸ τοιοῦτον. Καὶ ἄλλοτε ἐξητάσαμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ οὐδέποτε ἐφθάσαμεν εἰς τὸ πῶς νὰ φορολογῆται τὸ εἰσόδημα τῶν κεφαλαίων. Εὔχομαι νὰ γείνῃ τοῦτο, ὅπως ἀνακουφίσωμεν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐπιβαρύνει ἡ ἐν γένει φορολογία. Διὰ νὰ σχηματίσωμεν γνώμην, πρέπει νὰ μάθωμεν ποῦ ἰσχύει αὐτὴ ἡ φορολογία. Ἐπικρατέστερον παράδειγμα ἔχομεν τὴν Ἀγγλίαν, ἥτις ἔχει τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τὸ incomtax. Τί γίνεται σήμερον ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ἔφθασαν εἰς τὴν μεγαλειτέραν τελειότητα, ὥστε ἐν Ἀγγλίᾳ ὁ ἀνώτερος ὅρος αὐτοῦ τοῦ φόρου τὴν σήμερον εἶναι 1% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος; ἄρχεται δὲ ἀπὸ ποσοστοῦ κατωτέρου τοῦ 1%, ἀπὸ 0,82%. Λοιπὸν, ἂν καὶ ᾖναι κατώτερος ὁ φόρος τοῦ 1% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ἀποφέρει εἰς τὸ Δημόσιον μέγιστον ποσὸν, 130 ἑκατομμυρίων φράγκων. Δι’ αὐτοῦ τοῦ φόρου ὡς συμπληρωτικοῦ ἡ Ἀγγλία φθάνει εἰς τὴν ἰσοῤῥοπίαν. Ἐν Ἀγγλίᾳ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος εἶναι φόρος συμπληρωτικὸς, καὶ ὡς φόρος συμπληρωτικὸς πάντοτε ῥυθμίζεται ἀναλόγως τοῦ ἐλλείμματος. Διὰ τῆς προσθήκης 1 penny ἐπὶ ἑκάστης λίρας προστίθενται 52,000,000 φράγκων. Εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τελειότητος ἔφθασεν ἡ Ἀγγλία, ὥστε διὰ προσθήκης ἑνὸς penny, ἤτοι δέκα λεπτῶν, εὑρίσκει τὸ ἰσοζύγιον. Ποία εἶναι ἡ βάσις; Εἴπομεν, ὅτι εἶναι συμπληρωτικὸς φόρος, ὅστις δύναται ν’ ἀλλοιοῦται. Ἐν ἀρχῇ ἦτον 10%, ἀλλὰ σήμερον διὰ τῆς τελειοποιήσεως ἔφθασε κατ’ ἀνώτερον ὅρον διὰ τὰς πλουσιωτέρας τάξεις εἰς 1% ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ποία εἶναι ἡ βάσις; Ἡ βάσις εἶναι, ὅτι πᾶς φορολογούμενος ἀνεξαιρέτως ὑποβάλλεται εἰς τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος. Τὸ νὰ ἦναί τις φορολογούμενος δὲν ἀπαλλάττεται τοῦ φόρου τούτου. Ὑπάρχουσι 5 κατηγορίαι «scedules» ὅπως τὰς ὀνομάζουν· πρώτη κατηγορία, ἡ ἀκίνητος ἰδιοκτησία· ὁ ἰδιοκτήτης ἀκινήτου ὑπόκειται εἰς τὸν φόρον τοῦ εἰσοδήματος· καὶ μάλιστα ἡ κατηγορία αὕτη συνεισφέρει ἐκεῖνο τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκριβέστερον πάσης ἄλλης κατηγορίας καὶ τὸ ὁποῖον εἰσπράτετται, χωρὶς νὰ γίνεται ἡ ἐλαχίστη ἔλλειψις. Πρώτη λοιπὸν κατηγορία εἶναι τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας· δευτέρα κατηγορία εἶναι τῶν ἀγροληπτῶν· τρίτη κατηγορία, τῶν ἐπιτηδευματιῶν παντὸς ἐπιτηδεύματος· τετάρτη κατηγορία, τῶν ἐμπόρων· πέμπτη κατηγορία καὶ τελευταία εἶναι τῶν κατόχων χρεωγράφων· αὐταὶ εἶναι αἱ κατηγορίαι ἐν Ἀγγλίᾳ. Εἶναι λοιπὸν συμπληρωτικὸς φόρος, ἐπιβαλλόμενος εἰς πάντα ἀνεξαιρέτως, εἴτε φορολογεῖται ἄλλως, εἴτε δὲν φορολογεῖται. Τώρα σᾶς ἐρωτῶ, τοιοῦτον φόρον προτείνουσιν ἡμῖν; δηλαδὴ οἱ προτείνοντες καὶ λέγοντες: φορολογήσατε τὰ κεφάλαια, τοῦτο ἐννοοῦν; ὄχι· λέγουν νὰ φορολογηθῇ ἡ χρηματικὴ περιουσία, τὰ κινητὰ κεφάλαια. Ἐν Πρωσσίᾳ ὑπάρχει τὸ αὐτὸ σύστημα, ἀλλ’ ὀλίγον παρηλλαγμένον. Ἐν Πρωσσίᾳ ἔχουν τὸν φόρον τὸν λεγόμενον τῶν τάξεων· τουτέστιν οἱ πολῖται κατατάσσονται εἰς τάξεις καὶ πληρώνουν τὸ λεγόμενον Klassensteuer, οἱ δὲ ἀνωτέραν κεκτημένοι περιουσίαν φόρον εἰσοδήματος Ein Kommensteuer καὶ ἐκεῖ ὁ φόρος εἶναι συμπληρωτικὸς, διότι ὁ ἄλλως φορολογούμενος δὲν ἀπαλλάσεται. Ἐν τούτοις ἐν Πρωσσίᾳ δὲν εἶναι μέγα τὸ ποσὸν τὸ εἰσπραττόμενον. Ὑπάρχουν ὅμως ἄτομα λόγῳ τοῦ μεγίστου αὐτῶν εἰσοδήματος ὑποκείμενα εἰς ὑπέρογκον φόρον εἰσοδήματος, καὶ ὡς παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω τὸν Ῥότσχιλδ ἐν Φραγκφόρτῃ· οὗτος πληρώνει 140.0 0 μάρκας κατ’ ἔτος ὡς φόρον εἰσοδήματος, ἤτοι πλέον τῶν 170,000 δραχμῶν. Ἡ Αὐστρία ἔχει ἐπίσης τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ἀλλὰ ἔχει αὐτὸν ἐπὶ ἄλλων βάσεων καὶ εἶναι φόρος συμπληρωτικὸς, ἀλλ’ ἐξαιρεῖται ἐκ τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος ὁ φόρος ὁ κατ’ ἄλλον λόγον πληρωνώμενος. Ἐὰν ἐγὼ π. χ. ἔχω εἰσόδημα 100,000 δραχμῶν λόγῳ τοῦ εἰσοδήματος καὶ πρέπει νὰ πληρώσω 5,000 χιλιάδας δραχμὰς πληρώνω δὲ διὰ τὴν ἀκίνητον περιουσίαν μου 3,000, ἀφαιροῦνται αὐταὶ καὶ μένει τὸ ὑπόλοιπον. Δὲν ἐξαιρεῖται λοιπὸν καὶ ἐν Αὐστρίᾳ ἡ ἀκίνητος περιουσία, ὥστε δὲν εὕρομεν καθαρὸν φόρον ἐπὶ τῆς κινητῆς περιουσίας. Ἐρχόμεθα ἐν Ἰταλίᾳ· ἐκεῖ εὑρίσκομεν τὸν φόρον ἐπὶ τῆς κινητῆς περιουσίας, καὶ ἐκεῖ ἐγεννήθη τὸ πνεῦμα, ὃ εἴδομεν ἐδῶ ἐξηγούμενον, διότι ἐπεβλήθησαν πλεῖστοι φόροι, καὶ φόροι βαρύτατοι, ὡς εἶναι ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἀλέσματος, ὁ δὲ ἄρτος εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ ἐντοσούτῳ φορολογεῖται, καὶ πρόκειται νὰ διαρκέσῃ μέχρις Ἀπριλίου τοῦ προσεχοῦς ἔτους. Ἐν Ἰταλίᾳ κατέφυγον εἰς τὸν φόρον τῆς κινητῆς περιουσίας· ἀλλὰ πῶς ἐπέβαλον αὐτήν; δι’ ἁπλουστάτου τρόπου· πρὸς ἀποφυγὴν πολλῶν ἀναζητήσεων εἶπον πόσα εἶναι τὰ ἐκδοθέντα χρεώγραφα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, πόσοι εἶναι οἱ μισθοὶ οἱ πληρωνώμενοι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ; ὅλα αὐτὰ ὁμοῦ ὑπελογίσθησαν εἰς ποσὸν 1,600,000,000· λοιπὸν ἀνὰ 10% παράγουν 160 ἑκατομμύρια.

§87ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πρὸς 12%.

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔστω· ὁ προϋπολογισμὸς φέρει 166 ἑκατομμύρια· ἰδοὺ πῶς εὗρον οἱ Ἰταλοὶ τὸν τρόπον τῆς φορολογίας τῶν κινητῶν περιουσιῶν. Ὁ τρόπος εἶναι ἁπλοῦς, καὶ ἰδοὺ καὶ ἡμεῖς ἁπλούστατα, ἔχομεν τὰ Δημόσια χρέη ἀνερχόμενα εἰς ἑκατομ. 500, ἔχομεν καὶ τὸ μισθολόγιον 24 ἑκατομ. νομίζω· ἑπομένως 524 ἑκατομ. πρὸς 10%, 5,400,000· ἰδοὺ ἐπληρώσαμεν τὸ ταμεῖον, Βλέπετε πόσον εὔκολον εἶναι τὸ πρᾶγμα· νομίζει τις, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόσκομμα· εἶμαι δὲ περίεργος νὰ ἴδω πῶς θ’ ἀναπτύξῃ τοῦτο ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Τριφυλλίας, πῶς θὰ τὸ ἀναπτύξῃ ὑπαρχόντων τῶν νόμων τῶν ψηφισθέντων καὶ εἰσαχθέντων κατὰ πρότασιν αὐτοῦ· καὶ ἄρχομαι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 25 ἑκατομ. Τοῦτο φέρει ὅρον ὅτι οὐδεὶς φόρος δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐπ’ αὐτοῦ· τὸ αὐτὸ ὑπάρχει καὶ ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 26, τῶν 10 ἑκατ. τὸ αὐτὸ ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 60, τὸ αὐτὸ ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 120. Πῶς θὰ ἐπιβάλλετε φόρους, ἀφοῦ ἐκλείσατε τὰς θύρας καὶ ἠσφαλίσατε αὐτὰς διὰ στερεοῦ σύρτου; Συνωμολογήθη σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης, καὶ εἴπομεν 3% καὶ οὐδὲν πλέον μέχρις οὗ ὑπάρχει τὸ προνόμιον. Πῶς λοιπὸν θὰ ἐπιβάλλετε νέον φόρον; Ἰδοὺ ἐγὼ ἔχω κινητὴν περιουσίαν καὶ ἔρχεσθε νὰ μὲ φορολογήσητε καὶ σᾶς λέγω, ἰδοὺ ἡ περιουσία μου, ἔχω ὁμολογίας τοῦ ἐθνικοῦ δανείου τῶν 25, τῶν 10, τῶν 60, τῶν 120· ἔχω μετοχὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πῶς θὰ μὲ φορολογήσετε; Τί μένει λοιπὸν νὰ φορολογήσητε; ποῖαι εἶναι αἱ ἀξίαι τῶν κινητῶν περιουσιῶν ἐν Ἑλλάδι; μένει ἡ ἑταιρία τοῦ Λαυρίου ὡς κινητὴ περιουσία, μένει ἡ Πιστωτικὴ καὶ Βιομηχανικὴ Τράπεζα καὶ ἡ Γαλλικὴ ἑταιρία Λαυρίου, ἥτις δὲν εἶναι Ἑλληνική. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Λαυρίου· εἰς αὐτὴν τὴν Ἑταιρίαν εἴχατε θέσει φόρον σπουδαῖον, ὅστις, τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς τῆς μερίδος, κατεβιβάσθη, διότι ἐλέχθη τότε ὅτι καταστρέφεται ἡ Ἑταιρία. Λοιπὸν τί θέλετε νὰ πράξητε σήμερον; ἀφίνοντες τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Λαυρίου τί μένει; οἱ νέοι σιδηρόδρομοι, ἡ Πιστωτικὴ καὶ Βιομηχανικὴ Τράπεζα· καὶ τί θὰ εἰσπράξετε ἀπὸ αὐτὰ σπουδαῖον, ἵνα καλύψετε τὸ ἔλλειμμα; Τί θέλετε νὰ φορολογήσετε τὸν μισθὸν τῶν ὑπαλλήλων; Καὶ εἶναι ἐπιδεκτικὸς νὰ φορολογηθῇ οὐχὶ 10 ἀλλὰ ἓν τοῖς ἑκατὸ μετὰ τὰς κρατήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται διὰ τὰς συντάξεις; Ποῦ θὰ εὕρετε τὴν κινητὴν περιουσίαν, ἀφοῦ ἐκλείσατε ὅλας τὰς θύρας καὶ τὰς ἠσφαλίσατε;

§89ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν ἰδέαν σου εἶναι κεκλεισμέναι (θόρυβος).

§90ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονηθῇ αὐτὴ ἡ ἡμετέρα νομοθεσία, ἥτις εἶναι ἔργον ἐκείνων, οἵτινες φέρουν ὡς πρόγραμμα τὸ φορολογητέον τῶν χρηματικῶν κεφαλαίων; Σεῖς τὸ χρηματικὸν κεφάλαιον τὸ ἐθέσατε ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῶν Νόμων. Εἰξεύρετε πότε δύνανται νὰ φορολογηθῶσι; καὶ θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, ὅταν γενήσεται κατορθωτὴ ἡ μετατροπὴ τῶν δανείων. Μετατρέψατε τὰ δάνεια, ὥστε νὰ ἐξέλθωμεν ἔξω τούτων τῶν βαρυτάτων ὅρων καὶ τότε ἔχετε κινητὴν χρηματικὴν περιουσίαν· ἄλλως, θὰ καρατομήσητε, θὰ διαῤῥήξητε τὰς συμβάσεις, θ’ ἀθετήσητε τὰ συντεθειμένα. Εἶμαι περίεργος νὰ ἴδω πῶς ῥίπτετε ἐντὸς τοῦ προγράμματος τοιαύτας ὑποσχέσεις ἢ τάχα σκοπεῖτε νὰ διαδίδητε δύσφημον σπερμολογίαν, ἐρωτῶντες διατί δὲν φορολογοῦνται τὰ κεφάλαια, διὰ νὰ ὑποδείξητε, ὅτι δῆθεν τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐμερίμνησε! Τί θέλετε νὰ ἔλθωμεν ἐδῶ νὰ φέρωμεν τὰς μελέτας μας ἐν ἐκτάσει περὶ ἑκάστου θέματος, καὶ νὰ εἴπωμεν ἐμελετήσαμεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο; Ἐμελετήσαμεν πολλάκις καὶ κατεγίνομεν νὰ ἀνεύρωμεν φόρον τῆς χρηματικῆς περιουσίας, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ διαῤῥήξωμεν τὴν σιδηρὰν, τὴν ἀδαμάντινον θύραν τῶν Νόμων, ἣν ἐκλείσατε διὰ παντὸς, ἣν ἐκλείσατε ἐν ὅσῳ αὐτὰ τὰ δάνεια ὑπάρχουν ὡς ὑπάρχουν. Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις. Τί θέλετε τέλος πάντων νὰ εἴπητε, ὅτι ὑπάρχουσι πλούσιοι ἄνθρωποι; φορολογήσετε ἀτομικῶς τὸν Α. τὸν Β., εἶναι καὶ αὐτὸ σύστημα νὰ φορολογηθῇ ὁ Α. ὁ Β. ὁ Γ.

§91Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ τοὺς κόψωμεν τὰ κεφάλια νὰ τοὺς πάρωμεν ὅ,τι ἔχουν.

§92ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω μάχαιραν διὰ νὰ κόψω. Θέλετε νὰ μάθητε καὶ ποία εἶναι ἡ κρίσις τῶν σοφῶν περὶ τὰ τοιαῦτα καὶ περὶ Ἰταλίας· ὅλοι κατακρίνουν τὸ σύστημα τὸ Ἰταλικὸν, δὲν ὑπάρχει τις ὅστις νὰ μὴ τὸ κατακρίνῃ. Σᾶς ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Κραναίας τὸν κύριον Κρίσπην· δὲν εἶναι διόλου ἀπίθανον ὁ κύριος Κρίσπης, διότι καὶ ὁ κύριος Κρίσπης—καὶ δὲν πιστεύω νὰ δυσαρεστηθῇ ὁ κύριος Φλογαΐτης ἂν παραβάλλω ἀμφοτέρους—καὶ αὐτὸς κατοικεῖ τὴν εὐτοπίαν. Τί λέγουν πρὸς κατάκρισιν τοῦ Ἰταλικοῦ συστήματος; λέγουν, ὅτι ἡ Ἰταλία ἐν μὲν τῷ Προϋπολογισμῷ φέρει ποσὸν 166 ἑκατομ. ἀλλ’ εἶναι ἀπάτη. Ἡ ζημία ἐκ τούτου εἶναι μεγαλειτέρα, διότι τὰ χρεώγραφά της ὑποτιμῶνται. Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου τὴν διαφορὰν τῶν Γαλλικῶν χρεωγράφων, ἅτινα ἔφθασαν εἰς 123 καὶ 122· ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὸ 122, σήμερον εἶναι 114. Πόσον τιμῶνται ἐν Ἰταλίᾳ τὰ χρεώγραφα 5%; 85, 86, ἔφθασαν καὶ εἰς τὰ 92, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διατηρηθῶσι· τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ Ἰταλία εὑρίσκεται κατὰ τὴν ἐξωτερικὴν συναλλαγὴν ἐν ζημίᾳ 10%. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν φορολογεῖ 10%, ἀφ’ ἑτέρου δὲ φορολογεῖται 10% διὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ συναλλάγματος, καὶ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα ἐν Ἰταλίᾳ ἔφερε τὸ κώλυμα, ὥστε μέχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶναι ἔξοχος περὶ τὰ οἰκονομικὰ, μοναδικὸς δύναμαι νὰ εἴπω, ὁ κύριος Μαλιάνης, διστάζει, εὑρίσκεται ὑπὸ τὸ κράτος μεγάλης ἀνησυχίας, διότι ἐνδέχεται τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἀποφασισθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὁ χρυσὸς καὶ ὁ ἄργυρος νὰ γείνῃ ὑπερόριος. Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τοιούτου συστήματος. Ἐὰν ἐμφρόνως ἐφαρμόζεται φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, ὡς ἐν Ἀγγλίᾳ, τὸ ἐννοῶ· διότι ἐκεῖ σήμερον οὐδεὶς πλέον γογγύζει· σημειώσατε δὲ ὅτι ἐκεῖ—καὶ παρέλειψα τοῦτο—εἰς τὰς πλείστας τάξεις ἀφίνεται ποσὸν ἐλεύθερον φόρου 200 μέχρι 300 λιρῶν. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι δὲν ἐμελετήθη εἰσέτι τὸ φορολογικὸν σύστημα ἐπὶ χρηματικῆς περιουσίας. Εἶναι ἄξιον τῷ ὄντι σπουδῆς, ἀλλ’ ἡ σπουδὴ εἰσέτι δὲν ὡρίμασε. Δὲν ἀρκεῖ ἡ φωνὴ, διατί δὲν φορολογεῖτε τὰ χρηματικὰ κεφάλαια, ἐν ὅσῳ δὲν προσάγετε τοιοῦτον σύστημα. Οὐδὲν λοιπὸν παρελείψαμεν τῶν δεόντων. Τί δὲ μᾶς εἶπον: Τολμᾶτε, τολμᾶτε ν’ ἀνορθώσητε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, τολμᾶτε νὰ ἐξαγάγητε τὸ ἔθνος ἀπὸ τῆς ἀβύσσου τῆς χρεωκοπίας, τολμᾶτε νὰ ἐμποδίσητε αὐτὸ ἀπὸ τοῦ νὰ παρασυρθῇ εἰς τὸν κρημνὸν, αὐτὸ εἶναι τόλμη παράλογος, ἀσύνετος, οὐδὲ ἐμελετήσατε τοὺς φόρους οὓς προσηγάγετε! Ἀλλὰ μᾶς ἐδοκιμάσατε; Ἤλθομεν εἰς τὰ καθέκαστα, διὰ νὰ σᾶς εἴπωμεν διατί προσεθέσαμεν τὸ 12% εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους; Μήπως ἐξετάσετε, ἂν εἶναι ἐπιδεκτικοὶ οἱ φόροι τοῦ 12%, μᾶς εἶπεν ἡ ἀθώα ἀπειρία τοῦ ἀπευθύνοντος τοιαύτην ἐρώτησιν; Ἀλλὰ δὲν βλέπετε καθ’ ὅλα τὰ Κράτη, καὶ ἰδίως ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι προσετέθη τὸ centime additionnel καὶ ὅτι ὑφίσταται ἀκόμη καὶ θὰ ὑφίσταται μέχρις ὅτου ἡ ἰσοῤῥοπία κινδυνεύει; Τί εἶναι τὸ centime additionnel, τὸ ἐμελετήσατε; Εἶναι τὸ 12% ὡς πρόσθετος φόρος. Ἠθέλατε ἴσως νὰ σᾶς εἴπω, διὰ νὰ νομίσητε, ὅτι ἐγένετο μελέτη, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων αὐξάνει οὐχὶ κατὰ 12, ἀλλὰ κατὰ 9½%, ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων βοῶν οὐχὶ 12, ἀλλὰ 8½%. Ποία σκέψις εἶναι ἀναγκαία νὰ καταβάλλεται εἰς τοιαύτας περιστάσεις, εἰμὴ ἡ σκέψις τῆς συμπληρώσεως τοῦ ἐλλείμματος; Τί εἶναι προὐργιαίτερον; τί ἐπιβάλλεται καὶ διὰ τρόπου ἐπιτακτικοῦ εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν; Μένει τῳόντι νὰ ἴδωμεν Κυβέρνησιν ἐρχομένην νὰ εἴπῃ εἰς τὸ ἔθνος, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἰσοῤῥοπίας. Αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν περιμένω, καὶ περιμένω νὰ ἴδω ἐξ αὐτῆς τῆς συμμαχίας, ἥτις ἐσχηματίσθη ἐν ταῖς ἀγκάλαις ψευδοῦς Θεωρίας.

§93ΤΡΑΚΑΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος ἀπορῶ πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐβασίσθη εἰς τὰς διαφόρους πληροφορίας, τὰς προκληθείσας παρὰ τῶν φίλων του, καὶ λέγει, ὅτι δὲν ἐπῆλθε καμμία ζημία παρὰ μόνον τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Σωτηρόπουλος. Ἀπορῶ καὶ λυποῦμαι διὰ τοῦτο, διότι οὐδεὶς ἀρνεῖται, ὅτι ἕκαστος τῶν συμπολιτευομένων Βουλευτῶν ἔχει φίλους εἰς τὴν Ἐπαρχίαν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ δώσουν τοιαύτας πληροφορίας ἐσφαλμένας. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι πανταχοῦ εἰς τὰς μικρὰς συναλλαγὰς ἐπῆλθε μεγάλη ἀνωμαλία καὶ ζημία ἐπαισθητὴ εἰς τοὺς μικροὺς κεφαλαιούχους καὶ τοὺς μικροὺς οἰκοκυραίους· εἰς τὰς μεγάλας ληψοδοσίας δὲν ἔφερε δυσκολίαν Ἀλλ’ ὁ ἔχων 1,000 δραχμὰς εἰσόδημα καὶ μὲ αὐτὸ οἰκονομῶν τὰς ἀνάγκας του θὰ χάσῃ 200 δραχμάς· πῶς αὐτὸς θὰ τὰς ἀναπληρώσῃ; Καλὸν λοιπὸν εἶναι νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐφαρμογὴ μέχρις οὗ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἥτις μαστίζει τὸν τόπον. Ἔρχομαι εἰς τὸ οἰκονομικὸν μέρος. Καί τοι μὴ ἔχων τὴν δύναμιν ἐκείνην, οὔτε τὴν θεωρίαν τῶν οἰκονομολόγων, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον γνωρίζω ἐκ τῆς πείρας μου, θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, καὶ ὅσα ἐξ αὐτῶν θεωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὠφέλιμα, ἂς τὰ παραδεχθῇ. Λέγει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον· τοῦτο οὐδεὶς τὸ ἀρνεῖται, ἀλλὰ λέγει, ὅτι οἰκονομίας δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν· ἀλλ’ ἐγὼ βλέπω, ὅτι ἀντὶ οἰκονομιῶν εἰς τὸ 82 ἔχομεν ὑπέρβασιν, διότι προσετέθησαν 200 τελωνοφύλακες καὶ 15 δεκάρχαι, ἐνῷ σήμερον τὰ τελωνεῖα Βονίτσης καὶ Λαμίας δὲν ὑπάρχουν, ὥστε ἡ προσθήκη ἑνὸς τελωνείου δὲν ἀπῄτει τὴν μεγάλην ταύτην αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον· οἱ 200 τελωνοφύλακες δὲν ἀρκοῦνται εἰς τὰς 50 δραχμάς· αὐτοὶ θέλουν νὰ κερδήσουν ἀπὸ 300 μηνιαίως, καὶ ἔχω παραδείγματα, διότι εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Φθιώτιδος τινὲς μὲ 50 δραχμὰς κατὰ μῆνα ἀπέκτησαν μετά τινα ἔτη περιουσίαν 50 χιλιάδων δραχμῶν. Αὐτὰ βεβαίως, κύριοι, γίνονται μὲ ζημίαν τοῦ Δημοσίου μεγάλην, διότι, διὰ νὰ καταχρασθῶσιν οἱ 215 οὗτοι τελωνιακοὶ ὑπάλληλοι ἀνὰ 2–3 χιλιάδας δραχμὰς ἕκαστος, θὰ ὠφεληθῶσι καὶ οἱ ἔμποροι μεγαλείτερον ποσὸν, καὶ οὕτω μετὰ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν τὸ Δημόσιον θὰ ζημιωθῇ περὶ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἐτησίως. Ἄλλοτε εἴχομεν ἕνα Νομικὸν Σύμβουλον, καὶ ἦτο ἀρκετός· τώρα ἔχομεν 7 καὶ 8, οὓς προσεθέσαμεν ἐφέτος ἄνευ ἀνάγκης, καὶ ἐκτὸς αὐτῶν καὶ ἄλλων προσθηκῶν προσετέθη καὶ τὸ σμῆνος τῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὀργάνων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἠπείρῳ, καὶ ἤδη ἐρχόμεθα καὶ διὰ νέου Νομοσχεδίου νὰ προσθέσωμεν καὶ ἐπαρχιακοὺς ἰατροὺς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πρὸ 20 ἐτῶν, ὅτε δὲν ὑπῆρχον ἰατροὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας· ἀλλὰ τώρα, κύριοι, ὑπάρχουν ἰατροὶ καὶ εἰς τὸ ἐλάχιστο χωριὸ, τίς ἡ ἀνάγκη; ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη εἶναι νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις πρόσθετον ῥουσφέτι εἰς τοὺς φίλους της Βουλευτάς. Μᾶς προτείνουν τὸν λόγον τοῦ ἐμβολιασμοῦ· ἀλλὰ τοὺς ἐμβολιαστὰς ἂς τοὺς διορίζῃ ὁ Δῆμος, ὅπου εὐθύνεται καὶ ὁ Δήμαρχος. Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποκόψωμεν δαπάνας. Τί θέλετε τοὺς Ἐπάρχους; Ὅταν ἐσυστήθησαν τὰ Ἐπαρχεῖα, εἶχον ἄλλον προορισμὸν, διότι τότε διὰ τῶν Ἐπάρχων παρενέβαινεν ἡ Κυβέρνησις καὶ συνεκέντρου ὑπὲρ αὐτῆς δυνάμεις, εἶχον δὲ οἱ Ἔπαρχοι καὶ τὰ στρατολογικὰ καὶ ἄλλα καθήκοντα· σήμερον δὲν εἶναι παρὰ διαβιβασταὶ τῶν ἐγγράφων τῶν Δημάρχων εἰς τοὺς Νομάρχας. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς τὰ 80 εἶχε παύσει τοὺς Γραμματεῖς τῶν Ἐπαρχείων καὶ ἐπέφερεν ἐλάττωσίν τινα· τώρα ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐντελῆ κατάργησιν τῶν Ἐπαρχείων, διότι εἷς Νομάρχης εἶναι ἀρκετὸς, καὶ θὰ ἐκλείψῃ καὶ ἡ διὰ τῶν Ἐπάρχων διαστροφὴ τῆς ἀληθείας.

§94ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κάθεσθε εἰς τὴν Λαμίαν, ὅπου ὑπάρχει Νομάρχης, καὶ διὰ τοῦτο τὰ λέγετε.

§95ΤΡΑΚΑΣ. Τὰ λέγω ἀπὸ αἴσθημα, καὶ ὄχι φατριαστικῶς. Βεβαίως δύναμαι νὰ λεπτολογήσω εἰς ὅλα αὐτὰ, διότι εἶναι πλεῖσται ἄλλαι ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται ν’ ἀποκοπῶσιν· εἶναι π. χ. τὰ τρίτης τάξεως Ταμεῖα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ λείψωσι, καὶ ἄλλα πολλά. Τώρα, ὡς πρὸς τὰ φορολογικὰ, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἀναθεωρήσῃ ὅλους τοὺς φόρους, οὓς ὑποθέτω, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔλαβε καθόλου ὑπ’ ὄψιν· διότι, ἂν ἐλάμβανε, δὲν ἤθελε φέρει τὴν φορολογίαν τοῦ 12% ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων, ἡ ὁποία εἶναι ὑπέρογκος· διότι βλέπομεν, ὅτι ὁ ἐλαιοκτήμων πληρώνει 25% ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ἐπὶ δὲ τῶν ἀλατισμένων ἐλαιῶν 15%.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει προσθήκη εἰς τὸ ἔλαιον.

§97ΤΡΑΚΑΣ. Τὸ ἔλαιον ἀποδίδεται εἰς εἶδος, ἀλλ’ αἱ ἐλαῖαι, αἱ ὁποῖαι ἐπλήρωνον 15, θὰ πληρώνουν 18. Διὰ νὰ παραγάγῃ κανεὶς 100 ὀκάδας ἐλαίου, πρέπει νὰ ἔχῃ 30 ἐλαιόδενδρα· αὐτὰ θέλουν δι’ ἀροτρίασιν, γούρνιασμα, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, 3 ἡμερομίσθια, 9 δραχμὰς διὰ τὸ 1ον ἔτος ὅπου δὲν δίδει καρπόν· θέλουν διὰ πότισμα τρία ἡμερομίσθια ἄλλας 9 δραχμὰς, γίνονται 18, καὶ διὰ τὸ 2ον ἔτος, ὅπου θὰ δώσουν καρπὸν, ἄλλας 18, γίνονται δραχμαὶ 36· διὰ τὸ μάζευμα τῶν ἐλαιῶν θέλομεν 2 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν· διὰ νὰ πάρωμεν δὲ 100 ὀκάδας ἔλαιον, θέλομεν 600 ὀκάδας ἐλαιῶν. Λοιπὸν θέλομεν 12 δραχμὰς γίνονται 48· θὰ δώσωμεν καὶ 12 εἰς τὸ ἐλαιοτριβεῖον, γίνονται 60 δραχμαί· ἔχομεν καὶ ἄλλα τινὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνθυμοῦμαι, ὑπερβαίνουν τὰς 60, καὶ οὕτω μᾶς μένουν ὀλιγώτερον τῶν 40 δραχμῶν, διότι ἑκάστη ὀκὰ ἐλαίου δὲν ἔχει πλέον τῆς δραχμῆς· τῶν δὲ ἀλατισμένων ἐλαιῶν κοστίζει τὸ ἔξοδον τὴν ὀκὰν λεπτὰ 10, καὶ πωλοῦνται πρὸς λεπτὰ 30, ὥστε ἐπὶ τῶν ὑπολειπομένων 20 λεπτῶν πληρώνομεν φόρον λεπτὰ 3, ἤτοι 15%, καὶ ἤδη 17! Εἰς τὸν φόρον τῶν δημητριακῶν καρπῶν ὠφελήσαμεν, λέγουν, τὸν γεωργὸν διὰ τοῦ νέου συστήματος· ἀλλὰ πάλιν ὁ φόρος εἶναι βαρὺς, διότι ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος ἔρχεται πρὸς 9%, καὶ τὸ χειρότερον, ὡς ἀπεδείξαμεν ἄλλοτε, ὁ Νόμος οὗτος χρήζει τροποποιήσεως πρὸς ἄρσιν ἀδικιῶν. Καὶ εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ζώων ἀπεδείξαμεν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ὅτι πληρώνομεν ἀκριβὰ, διότι ὁ φόρος ἀνέρχεται εἰς 10%. Ἀλλ’ εἰς ὅλα αὐτὰ δὲν ὑπολογίζεται καθόλου ἡ κατάθεσις τῶν κεφαλαίων καὶ οἱ κίνδυνοι, οἱ ἐνδεχόμενοι ἐκ μιᾶς κακοκαιρίας ἢ ἐπιζωοτίας. Λοιπὸν, ἀντὶ νὰ δώσῃ προσοχὴν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς αὐτὰ, νὰ ἴδῃ ποία προσθήκη δύναται νὰ γείνῃ καὶ ποῖον προϊὸν δὲν δύναται νὰ φορολογηθῇ περισσότερον, δὲν ἐσκέφθη τοῦτο.

§98ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅτε ὡμίλει ὁ Ὑπουργὸς, δεκάκις εἴπατε ἡσυχία, καὶ τώρα δὲν λέγετε τίποτε, καὶ κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀκούσῃ.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ καθήσετε καὶ νὰ ἡσυχάσετε.

§100ΤΡΑΚΑΣ. Οἱ ἄμπελοι φορολογοῦνται ἤδη μὲ 9%.

§101ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αἱ ἄμπελοι.

§102ΤΡΑΚΑΣ. Ὅταν ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς περὶ τῶν βαρῶν τοῦ καταφορολογουμένου λαοῦ, δὲν εἶμαι διδάσκαλος· αὐτὰ τ’ ἀφίνω εἰς σᾶς, ὁ ὁποῖος ἀδιαφορεῖτε περὶ τοῦ λαοῦ. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ σκεφθῇ περὶ ἄλλων προσόδων· τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ ἁλυκαὶ, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν πάντοτε ὡς τὸ μεγαλείτερον ῥοσφέτι τῶν Βουλευτῶν· οἱ δὲ ἀποθηκάριοι καὶ ἐπιστάται τῆς καλλιεργείας τῶν ἁλυκῶν δὲν σκέπτονταί τι ἄλλο παρὰ νὰ γείνουν πλουσιώτεροι· ἐὰν δὲ γείνῃ καὶ καμμία καταγγελία, δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν.

§103ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐννοοῦμεν ν’ ἀκούσωμεν. Παρακαλέσατε τοὺς συναδέλφους, ὅσοι δὲν θέλουν ν’ ἀκούσουν, νὰ ὑπάγουν εἰς τὰ δωμάτια. Δὲν ἀμφισβητεῖ ὁ ἀγορεύων τὰς γνώσεις πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ τὸν πόνον πρὸς τὸν λαὸν τὸν ἔχει μεγαλείτερον.

§104ΤΡΑΚΑΣ. Τὸ ἅλας τὸ τρώγουν οἱ ἀποθηκάριοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκουν εὐκολώτερον νὰ τὸ πωλοῦν χονδρικῶς πρὸς τοὺς ἐμπόρους, διότι ὠφελοῦνται καὶ τὸν φόρον, καὶ δὲν ἔχουν καὶ σκοτοῦρες. Οὕτω δὲ δὲν ἔχουν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἅλας, καὶ ὁ λαὸς τὸ ἀγοράζει ἀπὸ τοῦ ἐμπόρου εἰς πολὺ μεγαλειτέραν τιμήν. Ἐὰν δὲ ὁ πόρος αὐτὸς διατεθῇ καταλλήλως δι’ ἐνοικιάσεως καὶ πωλῆται πρὸς 15 λεπτὰ τὸ ἅλας καὶ μεταφέρηται εἰς ὅλας τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν, θὰ ἔχωμεν ἂν ὄχι τρία ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τοὐλάχιστον 2 ἑκατομμύρια ἢ 1½ αὔξησιν, καὶ θὰ ἐκλείψῃ καὶ ἡ κατάχρησις. Πρὸς τούτοις δὲ ἡ καλλιέργεια δὲν γίνεται καταλλήλως, ἐνῷ ἂν ᾖναι ἰδιώτης ὁ διαχειριζόμενος τὰς ἁλυκὰς, θὰ ἔχωμεν καὶ ἀφθονώτερον τὸ ἅλας καὶ καθαρώτερον. Ἐρχόμεθα εἰς τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς μᾶς λέγει, ὅτι ἔχομεν ἐφέτος αὔξησιν σπουδαίαν τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 77– 81 δὲν ἐγνώριζε τί ἔχει ἕκαστος πολίτης Ἕλλην, δὲν ἤξευρεν ἂν ὁ ἴδιος θ’ ἀποθάνῃ εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης καὶ ἂν τὸ σπῆτί του θὰ καταστραφῇ· ὥστε οὔτε ὁ ἔμπορος ἔφερε πραγματείας, οὔτε ὁ πολίτης ἠγόραζεν. Ἡ αὔξησις λοιπὸν δὲν προῆλθεν διὰ τῶν οἰκονομικῶν σας μέτρων, οὔτε διὰ τῆς ἐπιτηρήσεως· διότι διωρίσθησαν ὑπάλληλοι χειρότεροι τῶν παλαιῶν, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ δημοτικὸς δασμὸς τῶν Δήμων Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς ἔφθασεν εἰς 1 καὶ ½ ἑκατομμύριον.

§105ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τὸ Τελωνεῖον εἰς 8 ἑκατομμύρια.

§106ΤΡΑΚΑΣ. Κατ’ ἀναλογίαν ἔπρεπε νὰ ᾖναι πολὺ περισσότερα· διότι, καὶ ὅταν ἀφαιρέσητε 300 χιλιάδας διὰ τὸν δασμὸν τῶν ἐρχομένων διὰ τῆς Στερεᾶς τροφίμων καὶ ζώων, κατ’ ἀναλογίαν ἔπρεπε νὰ εἰσπράξητε 13,300,000, καὶ τόσα εἰσπράττονται. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλετε ἐπιτήρησιν σπουδαιοτέραν· καὶ ἐκεῖ ὅπου μᾶς εἴπατε, ὅτι κατὰ μῆνα ἔχετε τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις, ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσητε τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ὅτι ὁ Τελώνης εἶναι ὑπόχρεως αὐθωρεὶ ν’ ἀποστέλλῃ τὸ δηλωτικὸν εἰς τὴν Διοικητικὴν Ἀρχὴν, καὶ ἡ Ἀρχὴ ὤφειλε νὰ ἐπιτηρήσῃ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ διάταξις ἔμεινεν ἐν ἀχρηστίᾳ, καὶ ὅμως δὲν ἐφροντίσατε νὰ τὴν ἐφαρμόσητε. Λοιπὸν εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἐὰν κατορθώσωμεν εἰλικρινῶς νὰ κάμωμεν τὴν βεβαίωσιν, ἀντὶ τῶν 25,000,000, ἃ ὑπελογίσατε, θὰ ἔχωμεν 50,000,000, καὶ τὸ ἔλλειμμα τῶν 15,000,000 θ’ ἀναπληρωθῇ μόνον δι’ αὐτῶν, ἀλλὰ δέον νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος τῆς ἀκριβοῦς βεβαιώσεως διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς ὑπηρεσίας.

§107ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐνοικίασις.

§108ΤΡΑΚΑΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐνοικιάσεως, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ γείνῃ ὁλική, διότι περιορίζεται ὁ συναγωνισμὸς εἰς ὀλιγίστους καὶ μᾶλλον εἰς τὰς Τραπέζας, καὶ δὲν θὰ προέλθῃ ὠφέλεια μεγάλη, ἀλλ’ ἔπρεπεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὅστις εἶναι πολὺ ἱκανὸς καὶ εὐφυέστατος καὶ νομομαθὴς, νὰ ἐγκύψῃ εἰς τοῦτο, καὶ ν’ ἀνεύρῃ τρόπον νὰ ἐνοικιάσῃ κατὰ μέρος τὰ Τελωνεῖα, καὶ οὕτω ἠδύνατο νὰ προληφθῇ ἡ δολιότης τῶν ἐμπόρων. Ἐὰν δὲ ἡ ἐνοικίασις δὲν ἦναι δυνατὴ, ἂς τακτοποιηθῇ ἡ ὑπηρεσία, ἂς παυθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἀνίκανοι καὶ καταχρασταί· ἀλλ’ ὅταν ὁ κύριος Ἀργυρόπουλος κατέκρινεν ἄλλοτε ὑπάλληλον τελωνιακὸν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπερασπίσθη αὐτὸν, ὡς νὰ ἦτο ἐκεῖ παρὼν μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι αὐτὸς δὲν ἔκαμε κατάχρησιν. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ φέρωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐξιδιασμένης ἱκανότητος καὶ τίμια πρόσωπα, ἅπερ ὑπάρχουν καὶ παρηγκωνίσθησαν, ἐφέραμεν πρόσωπα ἀνάξια, ἀνίκανα καὶ κλέπτας. Λοιπὸν, ὅταν κατὰ προτίμησιν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φροντίσῃ ν’ ἀποκόψῃ τὰς περιττὰς δαπάνας, νὰ τακτοποιήσῃ τὴν πρόσοδον τῶν ἁλυκῶν καὶ τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις, βεβαίως τὸ ἔλλειμμα θὰ ἐλαττωθῇ, διὰ δὲ τὸ ὑπόλοιπον τότε πρέπει νὰ σκεφθῇ ποῖα εἴδη ἠμποροῦν νὰ φορολογηθῶσιν ἧττον ἐπιβλαβῶς, καὶ τοιαῦτα εἶναι, τὰ ὁποῖα μένουν ἐντελῶς ἀφορολόγητα, αἱ καθαραὶ πρόσοδοι τῶν κινητῶν κεφαλαίων. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ ἔπραξε, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἐπέβαλε φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐπὶ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως, ἐνῶ ὁ παραγωγὸς δὲν εἶναι καταναλωτὴς καὶ θὰ πωλήσῃ ἐκ τοῦ οἴνου του, ὅ,τι περισσεύσει· ἐὰν ὅμως μείνῃ καὶ δὲν τὸν πωλήσῃ ἢ ξυνίσῃ, θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον καὶ θὰ χύσῃ αὐτὸν, ὁ δὲ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου εἶναι ἡ ὀχληροτέρα φορολογία, καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς σύστημα, ὅπερ κατεδικάσαμεν πρὸ ἐτῶν. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ἡ στρεμματικὴ φορολογία εἶναι κακὴ, καὶ ἡ καθυστέρησις μεγάλη. Ἀλλὰ δὲν ἔχει δίκαιον εἰς τοῦτο, διότι, ὡς ἀταιδείχθη, δὲν ὑπάρχει καλλιτέρα φορολογία τῆς στρεμματικῆς, καὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1871 περὶ καθυστερούντων, ἡ καθυστέρησις ἐπιβαρύνει τοὺς εἰσπράκτορας καὶ τοὺς ταμίας καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη. Ἐὰν δ’ αἱ βάσεις τῆς στρεμματικῆς φορολογίας δὲν εἶναι ἀνάλογοι, ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκανομικῶν νὰ φέρῃ νέον νομοσχέδιον, νὰ διαιρέσῃ εἰς τάξεις νέας, ν’ αὐξήσῃ ἀκόμη τὸν φόρον κατά τι, νὰ διαταχθῶσι νέαι δηλώσεις καὶ μετὰ τακτικὴν ἀναθεώρησιν νὰ καταρτισθῇ νέον μητρῶον, καὶ οὕτω ν’ ἀποφύγωμεν καὶ τὸ σμῆνος τῶν ἐπιστατῶν ἢ τῶν ἐνοικιαστῶν, οἵτινες εἶναι ἡ καταστροφὴ τῶν κτηματιῶν. Εἶναι δὲ λίαν ὑπέρογκος ὁ φόρος αὐτὸς τῶν 2%, διότι εἷς ἀμπελουργὸς, ὅστις ἔχει 5 στρέμματα ἀμπέλου, θὰ κάμῃ 1500 ὀκάδας, κατὰ μέσον ὅρον, οἶνον, τὸν ὁποῖον δὲν τὸν πωλεῖ, ἀλλὰ τὸν κρατεῖ διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ διὰ τοὺς ἐργάτας του καὶ ἐνῶ πρὶν ἐπλέρωνε 7½ ἢ 12 δραχμὰς, τώρα τοῦ ἐπιβάλλεται φόρος πενταπλάσιος· θὰ μείνουν δὲ ἀφορολόγητα 200,000 στρέμματα ἀμπέλων εἰς τὰς πρωτευούσας καὶ τὰ παράλια, ἅτινα πωλοῦν τὰ σταφύλια πρὸς 20 καὶ 40 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν ἀπὸ 1 Αὐγούστου μέχρι τέλους Νοεμβρίου, ὥστε αὐταὶ αἱ ἄμπελοι, ἐὰν πρὸς 3 δραχμὰς φορολογηθοῦν, φέρουν φόρους 600,000 δραχμῶν· ἀλλ’ αὐτὰς δὲν τὰς θέλει ὁ κύριος Ὑπουργός. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν παραγωγόν· δὲν εἶμαι ὅμως καὶ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἐπιθυμοῦν μίαν δικαίαν φορολογίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη ὥστε νὰ μὴ φέρῃ καταστροφάς. Διὰ τοῦ νέου τούτου φόρου οἱ καπνίζοντες θὰ φροντίσουν, διὰ νὰ μὴ πληρώσουν τὰ 3 φράγκα φόρον καὶ 50 λεπτὰ κοπτικὰ, νὰ κόπτουν μόνοι των καπνὸν, ὁ δὲ παραγωγὸς θὰ περιμένῃ νὰ πωλῇ ἀπὸ 2,3, ἢ 5 ὀκάδες εἰς τὸ παζάρι, ὁ δ’ ἔμπορος δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀγοράσῃ μεγάλην ποσότητα ἀπὸ τὸν παραγωγὸν, διότι θὰ ἔχῃ πεποίθησιν ὁ καπνοπώλης, ὅτι θὰ ἐξοδεύσῃ ἀντὶ τῶν 15,000 ὀκάδων, χιλίας ἢ δύω χιλιάδας μόνον, διότι θὰ τὸν κόπτουν ὅλοι λαθραίως, θὰ πίνουν δὲ καὶ ὀλιγώτερον καπνόν. Ὁ ἔμπορος θὰ κανονίσῃ τὰς ἀγοράς του συμφώνως μὲ τὴν ζήτησιν, ὡς καὶ ὁ καπνοπώλης καὶ θὰ καταντήσῃ κατὰ τὸν Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον καὶ ἐφεξῆς, νὰ ζητήσῃ πάλιν μικρὰν ποσότητα· ἄλλως, καὶ ἡ ἐξαγωγὴ κεκομμένου καπνοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν θὰ παύσῃ ἐντελῶς, διότι οὐδένα ἔμπορον συμφέρει νὰ ἐξάξῃ πλέον τοιοῦτον μὲ τοιαύτας ἐπιβαρύνσεις. Νομίζετε, ὅτι οἱ παραγωγοὶ τοῦ καπνοῦ εἶναι πλούσιοι; Τινὲς ἔχουν 10 ἢ 12 στρέμματα γαίας καὶ δὲν ἔχουν τι ἄλλο, οὗτοι δὲ τὸν χειμῶνα φροντίζουν καὶ λιπαίνουν αὐτὰς, καὶ ἀπὸ τὸν Μάρτιον ἀρχίζουν τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχουν ἄλλην πρόσοδον, δανείζονται ποσὰ διὰ τὰς οἰκογενειακάς των ἀνάγκας, διὰ νὰ πληρώσουν ἀπὸ τὸν καπνόν. Λοιπὸν ὁ καπνὸς αὐτὸς εἶναι χρεωμένος μὲ 700 ἢ 1000 δραχμάς. Ὁ δανειστὴς, ἀφοῦ δὲν λαμβάνει τὰ χρήματά του ἐγκαίρως, δὲν θὰ δώσῃ ἀπὸ τὸν Μάρτιον καὶ πέραν νέαν πίστωσιν εἰς τὸν παραγωγὸν διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ νέαν καλλιέργιαν, καὶ κατ’ ἀνάγκην ὁ καλλιεργητὴς τοῦ καπνοῦ θὰ σταματήσῃ τὴν καλλιέργειαν αὐτοῦ καὶ θὰ σπείρῃ ἀραβόσιτον τὰς γαίας αὐτὰς, διὰ νὰ προφθάσῃ τὴν οἰκογένειάν του νὰ μὴν ἀποθάνῃ τῆς πείνης, ὥστε καταστρέφεται ἡ παραγωγὴ αὕτη. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς εὗρε πολὺ εὔκολον νὰ ἐπιβάλλῃ 3 φράγκα, τί δὲ θὰ γείνῃ ὁ παραγωγὸς ὀλίγον τὸν μέλλει.

§109ΤΙΝΕΣ. Ἔχετε δίκαιον.

§110ΤΡΑΚΑΣ. Διὰ ν’ ἀπολαύσωμεν δὲ φόρους μεγαλειτέρους ἐκ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ πρέπει νὰ γείνῃ μονοπώλιον καὶ νὰ γνωρίζῃ ὁ παραγωγὸς ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν δευτέραν τάξιν τοῦ καπνοῦ τὸ κτῆμά του ἢ εἰς τὴν τρίτην καὶ θὰ πληρωθῇ πρὸς δύω δραχμὰς κατ’ ὀκὰν καπνοῦ ἢ μίαν, ἢ ἀνήκει εἰς τὴν πρώτην καὶ θὰ πληρωθῇ πρὸς τρεῖς δραχμὰς, ὥστε νὰ ἀσφαλίσωμεν τὸν παραγωγόν. Τί δὲ ἄλλο ἀκόμη ὀφείλομον ν’ ἀσφαλίσωμεν; καὶ τὸν καταναλωτὴν, τοὐτέστι νὰ τεθῇ ὅρος πέραν τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ πωλήσῃ· ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ἐπιβλαβὲς εἰς τοὺς καπνεμπόρους καὶ καπνοπώλας. Ἀλλὰ δι’ αὐτὰ ἀπαιτεῖται μελέτη, καὶ βεβαίως ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐθεώρησε περιττὸν νὰ κάμῃ τοιαύτας μελέτας, ἀλλ’ εἶπε, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ἁπλούστερον νὰ φορολογήσωμεν πρὸς τρία φράγκα κατ’ ὀκᾶν τὸν καπνὸν καὶ οὕτω θὰ εἰσπράξωμεν πλέον ἀπὸ 4 ἑκατομμύρια, ἐνῷ πράγματι ὄχι μόνον θὰ περιορισθῇ σπουδαίως ἡ παραγωγὴ, ἀλλὰ καὶ τὸ Δημόσιον δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ εἰσπράξῃ πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 200 χιλιάδων φράγκων, ἕνεκα τοῦ περιορισμοῦ τῆς χρήσεως καὶ τῶν κλοπῶν. Ποία δὲ νομίζετε, ὅτι εἶναι ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι 7 ἑκατομμυρίων ὀκάδων· λοιπὸν ὅταν ἔχωμεν παραγωγὴν 7 ἑκατομμυρίων καὶ ἐπιβάλλωμεν φόρον εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ καπνοῦ 30 λεπτὰ, εἰς τὴν δευτέραν 22 καὶ εἰς τὴν τρίτην 15 κατὰ τὴν μεταφορὰν πρὸς κατανάλωσιν, τί θὰ ἔχωμεν ἐκ τῶν 7 ἑκατομμυρίων; λαμβάνοντες τὸν μέσον ὅρον θὰ ἔχωμεν ἕν ἥμισυ ἑκατομμύριον καὶ πλέον. Ἰδοὺ λοιπὸν ἔχομεν μίαν αὔξησιν, ἀφ’ ὅ,τι εἰσπράττομεν τώρα, πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ὑποστηρίζει τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου καὶ εἶναι καταλληλότερον. Τὸ σιγαρόχαρτον, κύριοι, νὰ φορολογηθῇ, ἀλλ’ οὐχὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι ὁ κόσμος θὰ καταφύγῃ εἰς τὰ τσιμπούκια, ἄλλοι δὲ καὶ πλεῖστοι θὰ καπνίζουν μὲ καλαμποκόφυλλα καὶ θὰ καταντήσῃ νὰ γίνεται ὀλιγίστη χρῆσις σιγαροχάρτου· καλλίτερον εἶναι ἀντὶ τοῦ πωλουμένου σήμερον φυλλαδίου ὅπου ἔχει 60 φύλλα, νὰ ἔχῃ ἑκατὸν καὶ νὰ πωλῆται πρὸς 15 λεπτὰ, ὥστε τὰ πέντε λεπτὰ νὰ ἦναι ὁ φόρος, ἢ νὰ ἐπιβληθῇ εἰσαγωγικὸν τέλος ἀνώτερον κατ’ ὀκᾶν, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἔχωμεν ἓν εἰσόδημα ἀρκετὸν χωρὶς νὰ καταστρέψωμεν τὴν βιομηχανίαν. Ὡς πρὸς τὴν κατανάλωσιν τοῦ οἴνου, εἶπον, ὅτι δὲν συμφωνῶ κατ’ ἀρχὴν νὰ φορολογηθῇ ὁ οἶνος, ἀλλὰ νὰ φορολογηθῶσι στρεμματικῶς αἱ ἄμπελοι. Εἶμαι δὲ σύμφωνος νὰ τεθῇ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου ἔστω καὶ τρία λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἀλλὰ νὰ πληρώνηται ἀπὸ τὸν καταναλωτήν· ὁ παραγωγὸς νὰ μὴ πληρώνῃ· ὁ ἀγοράζων τὸν οἶνον τοῦ παραγωγοῦ ἔμπορος νὰ δηλώνῃ εἰς τὴν Ἀρχὴν καὶ νὰ μεταφέρῃ τὸν οἶνον εἰς τὸ κατάστημά του πρὸς μεταπώλησιν, ἀφοῦ πληρώσῃ τὸν φόρον.

§111ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὸ λέγει τὸ Νομοσχέδιον.

§112ΤΡΑΚΑΣ. Δὲν λέγει αὐτό.

§113ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ κάμνομεν καὶ τὸ λέγει.

§114ΤΡΑΚΑΣ. Τότε συμφωνοῦμεν, ἀφοῦ τὸ κάμετε νὰ τὸ λέγῃ. Ἔρχομαι εἰς τὸ Νομοσχέδιον περὶ πνευματωδῶν ποτῶν· καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ φόρου τούτου, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Νομοσχεδίου ὅπως ἔχουν, διότι ὁ καταστηματάρχης, ὁ ὁποῖος θὰ κατασκευάσῃ 100,000 ὀκάδας ποτὰ, θὰ πληρώσῃ 50 χιλ. δραχμὰς φόρον τὸν χρόνον, ἐνῷ αὐτὸς ὁ κατασκευαστὴς τὰ ποτὰ αὐτὰ δὲν τὰ δίδει τοῖς μετρητοῖς, ἀλλὰ μὲ πίστωσιν· δὲν ἀρκεῖ λοιπὸν ὅτι τοῦ λείπει τὸ χρῆμα, διότι πιστώνει τὸν ἀγοραστὴν, ἀλλ’ ὑπεχρεώνεται νὰ πληρώνῃ καὶ τὸν φόρον αὐτοῦ, ὅστις εἶναι βαρύτατος, διότι καταντᾷ νὰ κοστίζῃ ὅσον κοστίζει τὸ πρᾶγμα. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος νὰ πληρώνῃ τὸν φόρον ὁ καταναλωτὴς, καὶ αὐτὸς τὸ μὲν ἥμισυ νὰ πληρώνῃ ἀμέσως τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ μετά τινα καιρόν· ὁ δὲ καταστηματάρχης νὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καθαρίζῃ τοὺς λογαριασμούς του, καὶ ὅ,τι πρᾶγμα δὲν ἐπώλησε εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, νὰ φορολογηθῇ εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος, τὸ δὲ παρ’ αὐτοῦ καταναλωθὲν λιανικῶς νὰ πληρώσῃ οὗτος. Ὥστε καὶ αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον τὸ βλέπω ὅτι εἰς τὴν ἐφαρμογήν του θὰ φέρῃ πολλὰς δυσκολίας, καὶ τὸ χειρότερον θὰ ἐπιβαρύνῃ σπουδαίως τοὺς χωρικοὺς, οἵτινες ἀπὸ τὰ τσίπουρα τῶν σταφυλῶν των κατασκευάζουν ρακὶ πρὸς χρῆσίν των, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι δίκαιον νὰ ὦσιν ἀπηλλαγμένοι καὶ τῶν διατυπώσεων τούτων καὶ τοῦ φόρου. Τέλος πάντων ἐπιθυμῶ ἀπὸ καρδίας καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις, νὰ φροντίζῃ καὶ μεριμνᾷ περὶ τῆς καλλιτέρας Διοικήσεως καὶ εὐημερίας τοῦ φορολογουμένου λαοῦ, ἀντὶ νὰ καταφεύγῃ εἰς τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα καὶ πρὸ ὀλίγου ἐξέθεσα, ὁσάκις ἐξεγείρεται ὁ λαὸς ζητῶν τὸ δίκαιόν του, καὶ νὰ φροντίζῃ διὰ παντὸς τρόπου νὰ μὴ παραδέχεται ὡς ἀληθῆ τὰ παράπονα αὐτοῦ ὡς καὶ διὰ παντὸς μέσου νὰ καλύψῃ αὐτά. Εἶναι φοβερόν!! εἶναι λυπηρόν!! δὲν θὰ δυνηθῶμεν ποτὲ νὰ ὀρθοποδήσωμεν· θὰ ἐρχώμεθα πάντοτε εἰς τὴν θέσιν τοῦ 1847, τοῦ 1857, τοῦ 1867, τοῦ 1875 καὶ ἐφεξῆς. Εἶναι καλλίτερον ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μελετήσῃ σπουδαιώτερον τὰ οἰκονομολογικὰ, καὶ νὰ τὰ μελετήσῃ οὔτε μὲ τὰ συγγράμματα τῆς Εὐρώπης οὔτε μὲ τὴν θεωρίαν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς Ἑλληνικῆς παραγωγῆς, τοῦ τόπου ὃν κατοικοῦμεν, τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν δυσκολιῶν, ἃς ἀπαντῶμεν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι Ἀθῆναι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος· καὶ φαίνεται ὅτι ὁ κύριος Καλλιγᾶς δὲν θὰ εἶδε τὴν Ἑλλάδα, δὲν εἶδε τὴν καλύβην τοῦ χωρικοῦ, καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν αὐτοῦ· ἂν ἔβλεπε αὐτὴν, τότε δὲν θὰ ἐπέβαλλε νέους φόρους, καὶ πότε, κύριοι; ἤδη ὅτε ἀπὸ τοῦ 1877 μέχρι τέλους τοῦ 1881 δὲν ὑπῆρξεν οἰκογένεια ἀπὸ τῆς ὁποίας δὲν ἀφῃρέθη ὁ οἰκογενειάρχης, τὰ ἐργατικώτερα τέκνα καὶ ὁ προστάτης αὐτῆς ἀπὸ τῆς ἐργασίας της καὶ δὲν ἀφέθη εἰς τὴν διάθεσιν τῆς πενίας καὶ τῆς γυμνότητος! Καὶ ὅμως ἐρχόμεθα τώρα, ὅτε ἡ Ἑλλὰς ηὔξησε πόρους ἀπαλλαχθεῖσα τῆς ληστείας καὶ τῶν περιπετειῶν καὶ ἀπέκτησε πίστιν, νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους βαρυτάτους, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀπογυμνώσωμεν ἐντελῶς τὸν φορολογούμενον λαὸν, ἀδιαφοροῦντες περὶ αὐτοῦ καὶ περιποιούμενοι τὴν πλουσιωτέραν τάξιν, ἥτις ἐκμυζᾷ τὰς προσόδους αὐτοῦ τοῦ κτηματογεωργοῦ.

§115ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε.

§116Α. ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅτε πρῶτον ἐπηρώτησα τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἐζήτησα πληροφορίας τινὰς, διότι ἤκουον διαδόσεις, αἱ ὁποῖαι ὁμολογουμένως ἦσαν σκανδαλώδεις· καὶ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ἀπέδειξαν ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ πρέπουσα διαχείρισις τῶν χαλκίνων νομισμάτων, ἐκείνων τοὐτέστι τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον, τὸ εὑρισκόμενον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὂν ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Εἶχον ἀκούσει, ὅτι κάῤῥα ὁλόκληρα χαλκίνων νομισμάτων, τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ Κεντρικῷ ταμείῳ, ἐδίδοντο εἰς φίλους καὶ καταστήματα πιστωτικὰ, καὶ ὅτι ὁ λαὸς προσερχόμενος νὰ λάβῃ χαλκὸν, δὲν ἐλάμβανε ποσῶς· Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔφερε, ἐβεβαίωσαν, ὅτι ἐκ τῶν 200,000 δραχμῶν τῶν χαλκίνων νομισμάτων, τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ Κεντρικῷ ταμείῳ, ἐδόθησαν εἰς φίλους τοῦ κυρίου Ράλλη, εἰς κομματάρχην τοῦ πολυκρότου συνδυασμοῦ τῶν Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ τὸ δέον μάθημα παρὰ τῶν βαρέως ζημιουμένων ἐκλογέων τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς,.... εἰς ἕνα παντοπώλην ἐδόθησαν 2,000, εἰς ἕτερον 1,000, εἰς ἕτερον 2,000, εἰς ἕτερον 5,000. Ἐν ὅλῳ ἐκ τῶν 200,000 χαλκίνων νομισμάτων, ἅτινα εἶχεν εἰς τὴν ἄμεσον διάθεσίν του τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, διέθεσε τὰς ἑκατὸν εἴκοσι εἰς φίλους, καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 71,000 δραχμὰς εἰς χαλκὸν τὴν παραμονὴν τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος. Καὶ εἶχε, κύριοι, δίκαιον ὁ λαὸς νὰ φωνάζῃ ἔξω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ χάλκινα νομίσματα διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐκλείοντο εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα καὶ τὰ ἰδιωτικὰ τῶν προνοητικῶν κερδοσκόπων, τὰ χάλκινα νομίσματα ἐδίδοντο εἰς ὡρισμένα ἄτομα καὶ τὰ τραπεζικὰ καταστήματα δωρεὰν, ἤτοι πρὸς δέκα λεπτὰ ἑκάστη δεκάρα. Ἠπόρησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πῶς εὑρέθησαν μόνον 19,000 δραχμαὶ εἰς ὅλον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος χαλκίνων νομισμάτων, ἐνῷ βεβαίως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν δύω καὶ τρία ἑκατομμύρια· διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι 8 ὅλα ἑκατομμύρια ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι ἐκπυπωθέντα, καὶ ἴσως πολὺ περισσότερα κυκλοφοροῦσι, διότι καθὼς βεβαίως βλέπετε καθ’ ἑκάστην κυκλοφοροῦσι καὶ χάλκινα νομίσματα τοῦ Ὄθωνος, καὶ πῶς ἠπόρει διότι μόνον 19,000 εὑρέθησαν εἰς τὰ ταμεῖα; Τοὺς κερδοσκόπους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξῃ, ἀκριβῶς διὰ τοῦ μέτρου τούτου αὐτοὺς καὶ μόνους ὑπεστήριξε. Δὲν ὑπεστήριξε τοὺς προστήχους κερδοσκόπους, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦσι τὰς τελευταίας ἡμέρας νὰ κερδήσωσιν ὀλίγας ἑκατοντάδας δραχμῶν, ἀλλ’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διὰ μακρᾶς χειρός, γνωρίζοντες τὸν νόμον, εἶχον συλλέξει τὰ χάλκινα νομίσματα, ἐκείνους τοὺς ὑπεστηρίξατε, καὶ ὠφελήθησαν οὗτοι, καὶ ὠφελήθησαν πολλά. Ἐλαχίστας ἡμέρας μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος ἀνὰ ἑκατομμύρια εἰσέρευσεν ὁ χαλκὸς ἐνταῦθα, καὶ εἰσέρευσεν ἐξελθὼν ἀπὸ τὰ κερδοσκοπικὰ ταμεῖα, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργός. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνόμισεν, ὅτι δύναται ἐνταῦθα νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι οὐδεμία ἐπῆλθε ζημία, καὶ εἶπεν ἐπανειλημμένως, δὲν ἤκουσα γογγυσμὸν, οὐδεὶς φωνάζει, δὲν ὑπάρχει ζημία· ἡ ζημία εἶναι λέξις, εἶναι θεωρία. Ὁ καταποντισμὸς πλοίου εἶναι γεγονός, εἶπεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς. Καὶ νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ καταποντισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι ἐπῆλθε ζημία; Πρέπει νὰ προλάβωμεν τὸν καταποντισμόν, διότι καθ’ ἑκάστην, αὐξάνοντες τὰ ἔξοδα καὶ τοὺς φόρους τοῦ λαοῦ, τὸν καταποντίζομεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἀνάγκη νὰ προλάβωμεν τὴν καταστροφήν.

§117ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ τῆς μεταβάσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν!

§118ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διὰ τῆς προστασίας τοῦ πτωχοῦ κατὰ τῆς ἁρπαγῆς τοῦ πλουσίου. — Ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὗρον, ὅτι μόνον ὁ καφὲς ἐπηρεάζεται, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἀγανακτεῖ πᾶς τις βλέπων τοὺς κορυφαίους τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας τολμῶντας νὰ ἐμπαίζωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν κατὰ πρόσωπον. Δὲν ζημιοῦται ὁ λαὸς μόνον εἰς τὸν καφὲ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἄρτον, καὶ τὸν τυρὸν, καὶ τὸν οἶνον, καὶ εἰς ὅλας τὰς καθημερινὰς αὑτοῦ μικρὰς ἀγορὰς, καὶ πάντα ταῦτα πρὸς ὄφελος τῶν κερδοσκόπων. Δὲν ζημιοῦται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἐνῷ ἀνὰ χιλιάδας φωνάζει; Δὲν ζημιοῦται ἐνῷ ἀνὰ χιλιάδας ὑπογράφει ἀναφορὰς πρὸς τὴν Βουλὴν, βεβαιῶν, ὅτι ζημιοῦται, ὅτι καταστρέφεται; Ἀλλ’ εἶναι μικρὸς, διότι εἶναι πτωχὸς, καὶ ἡ φωνή του δὲν ἀνέρχεται εἰς τὰ ὕψη τοῦ πλούτου τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν ἄλλων ὀλβίων. Εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν: τί παραπονεῖσθε; εἴχατε μίαν ἰδανικὴν μονάδα, καὶ σήμερον σᾶς φέρω μίαν πραγματικήν. Ἰδανικὴ μονὰς ἦτο ἡ παλαιὰ δραχμὴ, ἰδανικὴ μονὰς εἶναι καὶ ἡ νέα, διότι ἀμφότεραι εἶναι χάρτιναι δραχμαὶ, ἐνῷ ὁ Νόμος ῥητῶς σᾶς λέγει: ἡ δραχμὴ εἶναι τόσα γραμμάρια ἀργυρᾶ. Καὶ ὅμως σεῖς φέρετε χαρτὶ καὶ πάλιν χαρτί. Εἶπε καὶ ὅτι ἐπετεύχθη τὸ εὐχάριστον ἀποτέλεσμα νὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος. Αὐτὸ, κύριοι, τὸ εἶπον καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ Πρωθυπουργός· ὁ μὲν κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερεν ὡς αἴτιον τὴν μεταβολὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς, διορθῶν τὸν κύριον Καλλιγᾶν, προσέθεσεν, ὅτι καὶ τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν τοῦ Ὑπουργείου συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ συναλλάγματος. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ συναλλάγματος βασίζεται εἰς τὸν κανόνα ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐλησμόνησεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐλάλει, εἰς τὸν κανόνα τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως· ἂν ζητῆται τὸ συνάλλαγμα, ὑψοῦται· ἂν δὲν ζητῆται καὶ ἂν προσφέρηται πολὺ, δὲν ὑψοῦται, ὑποτιμᾶται· ὥστε δὲν βλέπω κατὰ τὶ ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ συνετέλεσεν εἰς κάτι καὶ τὸ ὅλον φορολογικὸν καὶ πολιτικὸν σύστημα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Τί ἄλλο; εἰς τὸ νὰ ἐξαπατήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, εἰς τὸ νὰ νομίσῃ ὁ κόσμος, ὅτι ἠλαττώθη ἡ τιμὴ τοῦ ἀργύρου, διὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀπὸ 120 ἔγεινεν 112· ἠθέλησαν ν’ ἀποδείξουν εἰς τὸν κόσμον, ὅτι εἶναι βλὰξ καὶ νὰ τῷ εἴπουν: ἰδοὺ ὠφελεῖσαι 8 λεπτὰ. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω· ἡ ὑποτίμησις εἶναι ψευδής, ἀπατηλή, ἰδανική, ἀφοῦ σᾶς ἀρέσκει ἡ λέξις. Αἱ 10 δεκάραι, ὧν ἑκάστη εἶναι τὸ δέκατον τοῦ φράγκου τοῦ ἀργυροῦ, σήμερον δὲν σᾶς φέρουν αὐτό, σᾶς φέρουν ἔλαττον τοῦ φράγκου τοῦ ἀργυροῦ· ἕνδεκα δεκάραι φέρουν τὸ φράγκον, καὶ σήμερον, ἂν ζητήσετε φράγκα, θὰ τὰ λάβητε ἕνδεκα καὶ ἥμισυ δεκάρας ἤτοι μίαν δραχμὴν καὶ 28 λεπτά. Καὶ ἠθελήσατε δι’ αὐτῆς τῆς μετατροπῆς νὰ ἀπατήσετε τὸν κόσμον, νὰ νομίσῃ, ὅτι ὑπετιμήθη ὁ ἄργυρος, ὅτι ὑπετιμήθη ὁ χρυσὸς, ἐνῷ πράγματι ὑπερετιμήθη. Καὶ αὐτὸ ἔπαθον, κύριοι, οἱ ἔμποροι τῆς Πρωτευούσης καὶ οἱ διάφοροι καταστηματάρχαι, ὅταν οἱ μὲν πεισθέντες παρὰ τῆς Ἀστυνομίας, οἱ δὲ αὐτοβούλως ἐδήλωσαν δι’ ἀναφορᾶς, ὅτι θὰ ἐλαττώσουν κατὰ 12% τὰς τιμὰς τῶν ἐμπορευμάτων· μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐνόησαν τὴν ἀπάτην των, ἐνόησαν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐλαττώσωσι τὰς τιμὰς, διότι τὸ 12%, τὸ ὁποῖον ἐφάνη εἰς τοὺς ἐμπόρους, ὅτι ἦτο, δὲν ὑπῆρχε πλέον, διότι καὶ ἡ αὔξησις τῶν φόρων καὶ τοῦ συναλλάγματος ἡ μεγίστη δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν ἐμπορευμάτων καὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ τὰ δίδουν εἰς τιμὴν ἥττονα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν τὰ ἔδιδον πρὶν, τοὐναντίον μάλιστα ἐνόησαν, ὅτι ἔπρεπε ν’ αὐξήσουν τὴν τιμὴν κατὰ 12%· Σήμερον ἂν μεταβῆτε εἰς κατάστημά τι, θὰ εὕρητε ὅλα τὰ ἀντικείμενα κατὰ 12% ηὐξημένα, καὶ δι’ αὐτὸ εἴδατε, ὅτι ἅπασα ἡ ἐργατικὴ τάξις ἐξηγέρθη κατὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, καὶ ὅτι ἐζήτησεν αὔξησιν 12% τῶν ἡμερομισθίων. Τί σημαίνει τοῦτο; ὅτι ὠφελεῖται ἢ ζημιόνεται; Αἰσθάνεται ὁ ἐργατικὸς λαὸς, ὅτι ζημιοῦται κατὰ 12% καὶ θέλει νὰ τὸ λάβῃ παρ’ ἐκείνου, παρ’ οὗ δὲν τὸ ἐλάμβανε μέχρι τοῦδε, παρὰ τοῦ μισθωτοῦ· ὥστε ἡ θεωρία τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι δὲν ἐζημιώθη ὁ λαὸς, δὲν εἶναι ὀρθή. Ἀλλ’ ἤκουσα καὶ θεωρίας καὶ βεβαιώσεις, αἱ ὁποῖαι, νομίζω, ὅτι ὀφείλουν νὰ διαψευσθῶσιν· ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μετὰ στόμφου ἐβεβαίωσε μίαν ἡμέραν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διοικεῖται λαμπρὰ, ὅτι οὐδὲν παράπονον ἠγέρθη, ὅτι αἱ νέαι ἐπαρχίαι εὑρίσκονται εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας, καὶ ἀνέφερε διὰ νὰ σᾶς πείσῃ, τί νομίζετε; πιστοποιητικὰ ξένα....

§119Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ὁποῖα δὲν τὰ ἔφερε.

§120ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅτι καλῶς διοικεῖται ἡ Θεσσαλία. Ἀλλὰ, κύριοι, τὰ πιστοποιητικὰ τῶν ξένων δὲν τὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψει διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν· διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν λαμβάνω ὑπ’ ὄψει τὰς βεβαιώσεις τῶν Ἑλλήνων, τῶν φίλων τοῦ Ὑπουργείου, τῶν Βουλευτῶν, τῶν ὑποστηριζόντων τὸν κύριον Πρωθυπουργόν (ἀναγινώσκει). «ΤΡΙΚΚΑΛΑ, 18 Ἰουλίου 1882. Πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς Ἀθήνας. Χθὲς εὑρεθεὶς ἐν χωρίῳ Κριτσίνι μετὰ τινων συμπολιτῶν μου, εἶδον μετὰ λύπης ῥοπαλοφόρον τινὰ φουστανελλᾶν Ὑπαστυνόμον, τύπτοντα ἀνηλεῶς ἕνα τῶν κατοίκων. Ἐπισωρεύσας κατὰ τοῦ κατοίκου τὰς χυδαιοτάτας καὶ αἰσχροτάτας τῶν ὕβρεων ὁ ἐγκληματίας οὗτος ὑπάλληλος, ἐβόα, ὅτι ἄνθρωπος ὢν τοῦ Τρικούπη, δὲν φοβεῖται κανένα. Ἀνήκουστοι διαπράττονται παρὰ τοῦ Ὑπαστυνόμου τούτου κακώσεις καὶ βιοπραγίαι κατὰ κατοίκων, συνεργοὺς ἔχοντος τοὺς σταθμεύοντας ἐκεῖσε στρατιώτας, κλητῆρας, χωροφύλακας, καὶ ὑπηρέτας ἀντιδίκων χωρικῶν. Παράνομοι φορολογίαι, ὡς δῆθεν πρόστιμα ἀγροφυλάκων, δαρμοί, διαρπαγὴ τροφίμων δωρεὰν, παραβιάσεις καθεκάστην ἀσύλου οἰκιῶν χωρικῶν, ἀπόντων αὐτῶν, αἰσχρολογίαι πρὸς γυναῖκας, καὶ ἐν γένει πίεσις σατανικὴ καὶ βάσανος ἐξασκεῖται παρὰ τῶν ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ διαμενόντων ἀνθρώπων τῆς Ἐξουσίας ἐπὶ τῶν κατοίκων ἑνὸς τῶν πρώτων χωρίων τῆς ἐπαρχίας μου. Συνεχῶς βλέπω ὅμιλον χωρικῶν, ἐρχομένων ἐνταῦθα αἰτῆσαι προστασίαν Νομάρχου, ἀλλ’ ἀποπέμπονται ὡς εἰ ἦσαν κτήνη καὶ οὐχὶ πολῖται φορολογούμενοι. Διαμαρτύρομαι διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην τῶν κατοίκων τούτων, καθιστῶν ὑπεύθυνον τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐξ ὀνόματος τῆς ἐπαρχίας μου, ἣν ἀντιπροσωπεύω, τὴν προστασίαν τοῦ Νόμου ὑπὲρ εἰρημένου χωρίου Κριστίνι, καὶ ἄμεσον αὐτοῦ ἀπαλλαγὴν ἀπὸ Ὑπαστυνόμους, κλητῆρας καὶ στρατιώτας· διότι ἡ δημοσία δύναμις δὲν εἶναι προωρισμένη νὰ διατίθεται πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀτομικῶν παθῶν καὶ συμφερόντων. Ἐν τέλει εἰς τὰς γενομένας παρατηρήσεις μου ἀπήντησεν, ὅτι ἐὰν ἤμην τῆς ἀντιπολιτεύσεως, θὰ μὲ ἔστελλε δεδεμένον εἰς Τρίκκαλα, καί τοι Βουλευτήν. (ὑπογ.) ΡΑΔΙΝΟΣ, βουλευτὴς Τρικκάλων.»

§121ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι ὁ Βουλευτής;

§122ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι ξένος ἡμῶν, εἶναι Βουλευτὴς ἐνταῦθα, φίλος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κύριος Ραδινός. Ὅταν τοιαύτην παριστῶσι τὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν οἱ Βουλευταὶ καὶ αὐτοὶ οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔπρεπε νὰ τολμήσῃ Ὑπουργεῖον Ἑλληνικὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τὴν καλὴν διοίκησιν ἔχει νὰ φέρῃ πιστοποιητικὰ ξένων. Ἰδοὺ τὰ πιστοποιητικά σας. Αἱ κατακραυγαὶ τῶν Βουλευτῶν, αἱ οἰμωγαὶ τῶν φυλακισμένων Ἄρτης καὶ τὰ ὄργανα τῶν Νομαρχῶν, τῶν Ἀστυνόμων καὶ τῶν χωροφυλάκων σας. Πλὴν περὶ πάντων τούτων θὰ σᾶς ἐξελέγξωμεν προσεχῶς. Ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, κύριοι, ἐπέφερεν ἓν πραγματικὸν ὄφελος, ἔφερε μέγα ὄφελος εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν κάτοχοι τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, διότι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ οὐχὶ βεβαίως ἀληθὲς κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἐπέφερεν ὠφέλειαν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν κάτοχοι τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, καὶ οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι νὰ κερδοσκοπῶσιν ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ἔχοντες καὶ γνῶσιν τῶν προπαρασκευαζομένων. Ἐβεβαιώθην παρὰ πάντων τῶν μεσιτῶν καὶ ἄλλων λίαν ἀξιοτίμων ἐνταῦθα, ὅτι ὕψωσις ἔλαβε χώραν ἐπὶ τῶν ὁμολογιῶν τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἐκ 14–16 φράγκων ἀνὰ μετοχὴν, καὶ ὅτι πολλαὶ πωλήσεις ὁμολογιῶν ἐγένοντο μὲ προθεσμίαν ἑνὸς μηνός. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐγνώριζον τὴν μέλλουσαν εὐτυχίαν τῆς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀπολαύσει ἕνεκα τοῦ ἰσοζυγίου, καὶ εἶχον γνῶσιν τῶν μεγάλων σχεδίων τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβον τὴν πρόνοιαν ν’ ἀγοράσωσι μετοχὰς εἰς ἐκπεσμένην τιμὴν καὶ νὰ τὰς πωλήσωσιν ἤδη εἰς τιμὰς πολὺ ὑψηλοτέρας (θόρυβος), καὶ ὠφελοῦνται, κύριοι, ἀπὸ ἑκάστην μετοχὴν 16 φράγκα, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἰς ἑκατομμύρια ἀνῆλθε τὸ κέρδος τοῦτο. Καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κερδοσκοπία, ἣν τόσον ἀπηνῶς καταδιώκει ἡ Κυβέρνησις, νὰ ὠφελῆται ἐκ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὠφελεῖται ἤδη καὶ κερδοσκοπεῖ εἰς τὴν ἔκπτωσιν, ἣν θὰ φέρῃ ἀφεύκτως ἡ μὴ ἐπίτευξις ἰσοζυγίου, ὅπερ ψευδὲς ἀπ’ ἀρχῆς ἐπλάσθη. Ἤδη ἤρχισεν ἡ ἔκπτωσις, ἤδη ἐξέπεσαν ἀνὰ 4 καὶ 5 καὶ 6 φρ. ἑκάστη, καὶ ἡ ἔκπτωσις προβαίνει. Καὶ εἰς τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, ἐνῶ ἐπ’ αὐτοῦ ὑπῆρχεν αὔξησις, δὲν ἠκολούθησε τὸ αὐτὸ, ὅπερ καὶ διὰ τὰς μετοχὰς τῶν 120,000,000, διότι ἐνῶ ἑκάστη αὐτῶν εἶχε 440–450 φράγκα, σήμερον ἔγειναν πράξεις πρὸς 437. Ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἀργύρου, ἣν δὲν πιστεύω ν’ ἀμφισβητῆτε, θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ὑποτίμησις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἐνῶ σήμερον τὸ γραμμάτιον τῶν πέντε δραχμῶν τιμᾶται 4,45, θὰ καταντήσῃ εἰς τέσσαρας δραχμὰς, δηλαδὴ θὰ ἰδῆτε τὸ πραγματικὸν νόμισμα νὰ αὐξήσῃ καὶ νὰ φθάσῃ εἰς 130 καὶ 135, καὶ δύναταί τις νὰ κάμῃ ἕνα ἁπλούστατον ὑπολογισμόν. Βεβαίως γνωρίζετε, ὅτι 100,000,000 τραπεζικῶν γραμματίων ὑπάρχουσιν εἰς κυκλοφορίαν· ἐξ αὐτῶν δύναται πᾶς τις, ἔχων μεταλλικὸν κεφάλαιον, ν’ ἀγοράσῃ, ὡς καὶ ἡ Τράπεζα τῆς Ἠπειροθεσσαλίας καὶ αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη, ν’ ἀγοράσῃ ποσὸν, ὅσα ἔχει χρήματα, καὶ οὕτω νὰ ὠφεληθῇ πρὸς 30% ἢ 25 τὸ ὀλιγώτερον. Καὶ τοῦτο, διότι καὶ ἡ συμπολίτευσις καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ἀναγνωρίζουσιν ἐπείγουσαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις μάλιστα αὐτὸ ἔχει ὡς πρόγραμμα, τὴν ὅσον οἷόν τε τάχιον ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Θὰ δυνηθῶσι τὰ πιστωτικὰ καταστήματα νὰ ὠφεληθῶσι πολλὰ ἑκατομμύρια, διότι σήμερον ἐξαργυρόνει ἡ Τράπεζα τὸ γραμμάτιον πρὸς 30% ὀλιγώτερον, ἤτοι πρὸς 4 δραχμάς, ἐνῷ μετ’ ὀλίγον ὑποχρεωτικῶς θὰ ἐξαργυροῖ τὰ γραμμάτιά της εἰς τὸ ἄρτιον.

§123ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἔχετε 1120 δραχμάς.

§124ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εὐαρεστεῖται νὰ διακόπτῃ, ἀλλὰ λυποῦμαι, ὅτι ποτὲ δὲν ἔλαβε τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας ζητήματός τινος· πάντοτε εἰς προσωπικὰ ζητήματα λαμβάνει τὸν λόγον, κατακρίνει, ὑβρίζει τοὺς ἄλλους, προπηλακίζει· αὐτὸ δὲν τὸν τιμᾷ, ἀλλ’ εἶναι ἐλεύθερος νὰ ῥυθμίζῃ τὴν διαγωγήν του· ἂς τὸν κρίνωσιν ἄλλοι — Δύναται λοιπὸν καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἡ τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, τῆς ὁποίας τὸ γραμμάτιον, μὴ λησμονήσετε, θεωρεῖται ἴσον τῷ χρυσῷ.

§125ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ἴσον, δὲν θεωρεῖται.

§126ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι, κύριε Ὑπουργὲ, δὲν εἶναι ἴσον τῷ χρυσῷ. Ἐὰν στείλετε πρὸς ἀγορὰν ἐμπορευμάτων τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἠπειροθεσσαλίας εἰς Παρισίους ἀντὶ χρυσοῦ, θὰ ἴδετε, ὅτι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἔχουν 112, ἐνῶ ὁ χρυσὸς εἶχεν 120 καὶ νῦν ἔχει 123 καὶ πλέον, καὶ εἶναι μεγάλη διοφορὰ καὶ οὐδεὶς τὰ δέχετε ἀντὶ χρυσοῦ, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει, ὅτι τὸ χαρτὶ αὐτὸ εἶναι χρυσὸς ἢ ἄργυρος.— Καὶ θὰ ἐπιζητήσωσι τὰ καταστήματα ταῦτα νὰ ἐνεργήσωσι τοιαύτας ἀγοράς. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα λαμβάνει εἰς χρυσὸν 6,000,000, διότι πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ ἕκτη ἢ ἡ ἑβδόμη δόσις τοῦ λαχειοφόρου δανείου αὐτῆς, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας πάντες οἱ μέτοχοι ὑποχρεοῦνται νὰ καταθέσωσιν 6,000,000 εἰς χρυσόν. Ἐκ τῆς ἁπλῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος καὶ ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ ἀργυροῦ καὶ χρυσοῦ φράγκου πρὸς τὸ χαρτονόμισμα, φαντασθῆτε, κύριοι, τί θὰ ἐπέλθῃ! Ὄχι ζημίαι εἰς τὰς Τραπέζας ὡς διατείνονται οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ἀλλ’ ὠφέλεια μεγίστη. Ἐκ τοῦ χρυσοῦ τούτου καὶ τοῦ μεγάλου ποσοῦ, ὅπερ ἔχει τεταμιευμένον ἡ Τράπεζα, δύναται νὰ ὠφεληθῇ μεγάλα ποσὰ καὶ θὰ τὸ πράξῃ, νὰ ἦσθε βέβαιοι, διότι ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ συμφέρον της. Αὐτὰ δὲ πάντα ἐπιβάλλουσι, κύριοι, τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ μετὰ τὴν ἄρσιν αὐτὴν, τὴν μεταβολὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Καὶ δὲν ἐδικαιοῦσθε, κύριοι Ὑπουργοὶ, σήμερον νὰ ἐνεργήσητε τὴν μεταβολὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, διότι ἡ Βουλὴ ἐμερίμνησε περὶ τῆς μεταβολῆς, καὶ σᾶς εἶπε διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομισματικὸν σύστημα τὸ νέον σήμερον, παρὰ μόνον τότε, ὅτε δὲν θὰ ἦναι τόσον ἐπιβλαβὲς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ πράξετε τοῦτο, ἐὰν προηγουμένως μὴ ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Καὶ ἐὰν ὑπῆρχε σήμερον ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει ὁ πολιτευτὴς ἐκεῖνος, ζῶντος τοῦ ὁποίου σεῖς εἶσθε καταταδεδικασμένοι εἰς πολιτικὴν ἀσημότητα καὶ ἀνυπαρξίαν, δὲν θὰ ἐτολμᾶτε τοιαῦτα ταχυδακτυλουργικὰ τολμήματα. Καὶ ἐκεῖνος εἶπεν εἰς τὸ 1875, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἐφαρμώσητε τὸ νομισματικὸν σύστημα τὸ νέον ἄνευ εἰδικοῦ Νόμου τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ χωρὶς νὰ προειδοποιηθῇ τὸ Ἔθνος καὶ ἐν γνώσει νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ἐνεργοῦντες πρὸς ὠφέλειαν ὀλίγων καὶ πρὸς βλάβην τῶν πολλῶν, παρὰ τὴν ἐθνικὴν θέλησιν, ἐτολμήσατε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε θὰ συγχωρήσῃ τὸ Ἔθνος (χειροκροτήματα).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§128ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ τὴν ἐπαρχίαν Τρικκάλων περὶ ἧς τὰ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς κυρίου Ζυγομαλᾶ λεχθέντα καὶ ἐξ ἧς καὶ τὸ χθὲς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναγνωσθὲν τηλεγράφημα, καθῆκόν μου ἀπαραίτητον θεωρῶ νὰ μὴ ἀφήσω νὰ παρέλθωσι ταῦτα ἄνευ ἀληθῶν τινων ὄντως παρατηρήσεων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ πατρικῇ αὑτῆς μερίμνει ἐπήνεγκε τὴν τάξιν, παγιώσασα τὴν ἀσφάλειαν τοῦ τόπου (θόρυβος). Ὡς πρὸς τὰς ἀγροτικὰς ὅμως διενέξεις εὑρέθη καὶ εὑρίσκεται εἰς δυσχερῆ θέσιν, καίτοι συνετὰ μέτρα παραγγέλλουσα ταῖς ἐκεῖ Ἀρχαῖς. Αἱ ἀγροτικαὶ διενέξεις, κύριοι, ἐρείδονται ἐπὶ σπουδαίων καὶ ἰσχυρῶν λόγων, καὶ δέον ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ τοὺς λόγους τούτους ὑπὸ κατεπείγουσαν αὑτῆς μέριμναν ἐν ὅλῃ τῇ σπουδαιότητι.

§129ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὁσάκις συλλαμβάνεται τερατολογῶν, δὲν ἔχει παρὰ νὰ παίξῃ πρόσωπον κωμικὸν, ὅπως διακωμῳδήσῃ τὰς πράξεις τῶν ἀντιθέτων. Ἐὰν ὅμως ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἤθελε νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν συζήτησιν, ὅπως ἐγένετο πάντοτε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, δὲν ἤθελε ἔχει τὸν λόγον ἐναντίον ἐκείνων τῶν μερίδων, αἵτινες κάθηνται ἐκεῖ, ἀλλὰ ἤθελε στρέψει τὸν λόγον ἐναντίον τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ὑπερασπίζεται. Ἡ πρότασις, ἥτις ἐφέρθη ἐπὶ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, δὲν ἔχει κανένα πολιτικὸν χαρακτῆρα. Οἱ προτείναντες εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἀφορᾷ εἰς συμφέροντα τοῦ λαοῦ, εἶναι ζήτημα οἰκογενειακόν· πρέπει λοιπὸν νὰ τὸ ἀπεκδύσωμεν, νὰ τὸ χωρίσωμεν ἀπὸ πᾶσαν πολιτικὴν ἔννοιαν. Καὶ ἔρχεται ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ λέγει: ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος συνδέεται μὲ τὸ οἰκονομικόν μας σύστημα, συνδέεται μὲ τὰ Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλαμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ εἶναι ὑψίστης σημασίας, καὶ ἐρωτᾷ ἐὰν τοῦτο δὲν εἶναι πολιτικὸν ζήτημα, τί εἶναι τότε τὸ πολιτικὸν ζήτημα; Ποία λοιπὸν εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή; Ἡ πρότασις ἡ διατυπωθεῖσα παρὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ὤφειλεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ τὴν διατυπώσῃ, πλὴν δὲν τοὺς συμφέρει, διότι ἀπεδείχθη ἐκ τῆς συζητήσεως, ὅτι τὰ Νομοσχέδιά του δὲν εἶναι σπουδαῖα, ὅτι προετοιμάζεται νὰ τὰ ἀνακαλέσῃ, καὶ ἀπέδειξε χιλιοστὴν ἤδη φορὰν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον του δὲν εἶναι σπουδαῖον. Τίς λοιπὸν ἔθεσε τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης; Τίς ἔφερε λοιπὸν τὴν πρότασιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, παρὰ οἱ κύριοι Ὑπουργοί; Καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ὤφειλον νὰ διατυπώσωσι τὴν πρότασιν κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ κατὰ τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον σεῖς ὁμιλήσαντες ἐπανειλημμένως ἐδώσατε· δηλαδὴ ὅτι ἐννοεῖ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὅτι ἡ ψῆφός σας διδομένη σήμερον θέλει ὑποστηρίξει ὄχι τὴν μεταλλαγὴν τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, ἀλλὰ καὶ τὰ Νομοσχέδια, ὅπως ὑπεβλήθησαν· πλὴν ἀποφεύγετε, διότι προβλέπεται ἡ ἀνάκλησις, ἢ τροποποίησις τῶν Νομοσχεδίων εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὡς τὸ προεῖπον, ὥστε νὰ καταντήσωσιν ἀγνώριστα. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι σιωποῦν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι ὁ κύριος Καλλιγᾶς διέρχεται τὰ νομοσχέδια αὐτά, λέγων: ὅτι δὲν εἴδατε τὰ Νομοσχέδιά μας εἰς τὰ καθέκαστα. Καὶ ὅταν τὰ Νομοσχέδιά σας ὑπεβλήθησαν τυπωμένα, δὲν εἶναι τὰ καθέκαστα αὐτά; Ὁ κύριος Καλλιγᾶς εἶναι ὁ φοβερώτερος τερατολόγος, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο, ἢ δὲν εἶναι ἐξοικειωμένος μὲ τὸν τόπον, ζητεῖ πάντοτε νὰ περιπλέξῃ τὴν Βουλήν, καὶ ἀνατρέχει πότε εἰς τὴν Γαλλίαν πότε εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ δὲν λέγει ποτὲ ἀληθές. Ἐπανειλημμένως μᾶς ὡμίλησε περὶ τοῦ συναλλάγματος, ὅτι τὸ συνάλλαγμα πίπτει, ὁσάκις τὰ χρεώγραφα εὑρίσκονται ἐν τῷ τόπῳ, καὶ εἶναι εἰς εὐθηνὴν ἀξίαν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀληθές; Σᾶς ἔφερε δὲ τὴν σύγχυσιν μεταξὺ τῶν χρεωγράφων τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Γαλλίας, καὶ σᾶς εἶπεν ὅτι ὁ Μαλιάνης, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἰταλίας, σκέπτεται ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐκβάλῃ τὸν χρυσὸν ἀπὸ τὰ κιβώτια, εἰς ἃ εἶναι ἐναποτεθειμένος καὶ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· καὶ σκέπτεται νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι φοβεῖται μήπως ὁ χρυσὸς ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν· διατί; διότι τὰ χρεώγραφα μεταξὺ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας ἔχουν διαφορὰν 24%, καθόσον τὰ χρεώγραφα τῆς Ἰταλίας ἔχουν 92, τὰ δὲ τῆς Γαλλίας 115%. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἰταλίας, ὁ πεπειραμένος καὶ πεφωτισμένος ἐκεῖνος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὴν Ἰταλίαν ἐπακριβῶς, ὅσον ὁ κύριος Καλλιγᾶς τὴν οἰκίαν του—ἐνῷ ὁ κύριος Καλλιγᾶς τὴν Ἑλλάδα οὔτε τὴν γνωρίζει οὔτε τὴν ἔμαθεν, οὔτε θὰ τὴν γνωρίσῃ, οὔτε θὰ τὴν μάθῃ — ἐκεῖνος δὲν ἐγνώριζε τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν χρεωγράφων τῆς Ἰταλίας καὶ Γαλλίας, ὅταν ἠθέλησε νὰ ἑνώσῃ ὅλα τὰ χρέη τῆς Ἰταλίας εἰς τὸ πάγιον δάνειον; βεβαίως τὴν ἐγνώριζε· διότι ἡ διαφορά, ὅταν προέβαινεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, ἦτο ὁποία καὶ σήμερον, καὶ ἴσως μεγαλειτέρα. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο; ὄχι, κύριοι, καὶ θὰ σᾶς φέρω ἀποδείξεις πρακτικάς, πραγματικάς, ὑποπιπτούσας εἰς τὰς αἰσθήσεις, καὶ ὄχι εἰς τὰς ἀνακριβεῖς θεωρίας τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ. Ἔχετε τὰ πάγια χρεώγραφα τῆς Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας· τὰ πάγια χρεώγραφα τῆς Γαλλίας πρὸς 5% ἔχουν ἀξίαν 115, τὰ πάγια χρεώγραφα τῆς Ἀγγλίας πρὸς 3% ἔχουν ἀξίαν 102· ἐὰν θελήσητε νὰ κάμητε τὴν ἀναλογίαν καὶ ὑποθέσετε, ὅτι τὰ πάγια χρεώγραφα τῆς Ἀγγλίας εἶχον τόκον 5%, ἠξεύρετε ὁποία θὰ ἦναι ἡ ἀξία τῶν Ἀγγλικῶν χρεωγράφων; 170. Ποία λοιπὸν ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν παγίαν Γαλλικῶν χρεωγράφων καὶ τῶν Ἀγγλικῶν; 55%. Καὶ ὅμως ὁ χρυσὸς ἀπὸ τὴν Γαλλίαν δὲν ἐφυγαδεύθη, καίτοι ὑπαρχούσης εἰς τὴν Γαλλίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὥστε ὅλας αὐτὰς τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας σᾶς ἔκαμε, αὐτὰ τὰ πράγματα τὰς διαψεύδουν. Τότε, λέγει τὸ συνάλλαγμα ὑψοῦται, ὅταν τὰ χρεώγραφα ὑψοῦνται. Αἴ! δὲν εἴχομεν ἡμεῖς χρεώγραφα ἐπὶ Ὄθωνος; Ποῖον ἦτο τὸ συνάλλαγμα ἐπὶ Ὄθωνος;

§130ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἴχομεν τὰ χρεώγραφα τῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον οὐδεμίαν ἀξίαν.

§131Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴχομεν τὰ χρεώγραφα τοῦ 24 καὶ 24, τὰ ὁποῖα καμμίαν ἀξίαν δὲν εἶχον· τὸ δὲ συνάλλαγμα ἡμῶν διὰ τὴν Εὐρώπην ποῖον ἦτον; 113 τὸ πολύ· Ἀλλ’ ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἔρχεται καὶ λέγει: ἀνέγνωσα τὴν θεωρίαν ταύτην εἰς Ἄγγλον τινὰ συγγραφέα», καὶ πιθανὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ τοιοῦτος συγγραφεύς. Σᾶς ἀναφέρει περὶ χρεωγράφων καὶ σᾶς λέγει, ὅτι τὰ χρεώγραφα πίπτουν τότε ὅταν ἐπιστρέφουν ἐκεῖ ὅθεν ἀνεχώρησαν. Ὄχι, κύριοι. Ἡ Τουρκία εἶχε δάνειον 200,000,000 λιρῶν στερλινῶν, καὶ τὰ χρεώγραφά της ἔπεσαν περισσότερον, ἡ δὲ ὑψίστη ἀξία των ἦτο 52%· ὅταν δὲ ἐχρεωκόπησε, ποῦ εὑρέθησαν; εἰς τὴν Ἰταλίαν, εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ὅστις ἐξῆψε τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Εὐρώπης κατὰ τῆς Τουρκίας. Πῶς λοιπὸν δὲν ἐπεσωρεύθησαν τὰ χρεώγραφα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἦτον 52% μόνον εἰς τὸ Τουρκικὸν Κράτος; Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ λόγος τῆς ὑψώσεως τῶν χρεωγράφων ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν λόγον τῆς πίστεως τοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον ἐκδίδει τὸ χαρτί· ὅταν τὸ κατάστημα ἔχει πίστιν, τὸ χαρτί του εἶναι ἰσότιμον χρυσοῦ· οὕτως καὶ ὅταν Ἐπικράτεια ἔχει παγίαν τάξιν καὶ εἶναι κραταιὰ, τὰ χρεώγραφά της εἶναι ὑψωμένα, καὶ διὰ τοῦτο ἐνῷ ἡ Γαλλία σήμερον ἔχει, κύριοι, τὴν ἡγεμονίαν τῆς βιομηχανίας, δὲν δύναται νὰ φθάσουν τὰ χρεώγραφά της τὴν αὔξησιν τῶν Ἀγγλικῶν· διότι ἡ Ἀγγλία εἶναι Δύναμις κραταιοτέρα, διότι ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ ἐσωτερικῶς ἐπικρατεῖ ἡ τάξις, διότι ἐξωτερικῶς εἶναι ἀπρόσβλητος· αὐτοὶ εἶναι λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἀνυψοῦν ἢ καταβιβάζουν τὴν ἀξίαν τῶν χρεωγράφων. Καὶ τὰ χρεώγραφα τῆς Τουρκίας πότε εἰξεύρετε διατί εἶχον φθάσει εἰς 52%; διότι ἡ σύμβασις τοῦ 1856 ἔθεσε τὴν Τουρκίαν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῶν Δυνάμεων. Πόσον ἔχουν σήμερον; 11½%. Λοιπὸν ποῦ εἶναι αὐταὶ αἱ θεωρίαι; Ἀλλὰ λέγει ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ἀναγνώσατε τὴν Revus agricole καὶ θὰ ἰδῆτε ἐκεῖ μίαν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν γράφουν περὶ τῶν ἀμπέλων, περὶ τῆς ποιότητος τῆς σταφίδος κτλ. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Εὐρώπην ἡ ἄμπελος ἑκάστου μέρους εἶναι εἰς Παρισίους, ὅτι ἡ ἄμπελος τῆς Γορτυνίας εἶναι ὡσὰν νὰ εὑρίσκεται εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ μεταφέρετε 50 ὀκάδας ἀπὸ τὴν Γορτυνίαν καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι 3 λίραι χρειάζονται πρὸς τοῦτο. Αὐτὰ ὁ κ. Καλλιγᾶς οὔτε τὰ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, οὔτε ἐνδιαφέρεται νὰ τὰ μελετήσῃ. Ὅταν ὑπέβαλε τὰ νομοσχέδιά του, καὶ ἠθέλησε νὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον, τὸ ψευδὲς, λέγω ἰσοζύγιον, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἐνθυμεῖσθε μετὰ ποίου στόμφου σᾶς ὡμίλησε περὶ προσθήκης φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου. Ἠθέλησα καὶ ἐγὼ νὰ ἴδω ἐὰν πράγματι τὸ στατιστικὸν γραφεῖον τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ, τὸ ὁποῖον εἴδατε καὶ σήμερον, ὅτι τὸ ἀνύψωσε καὶ εἶπεν, ὅτι οὔτε βελώνη δὲν διαφεύγει....τί ἀπέδειξα τοῦ κ. Καλλιγᾶ δι’ ἀριθμῶν; τῷ ἀπέδειξα, ὅτι οὔτε τὸ στατιστικὸν γραφεῖον, οὔτε αὐτὸς ἐπρόσεξεν εἰς τὰ νομοσχέδιά του. Ὁ κύριος Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος τῆς Τουρκίας λέγει, ὅτι ἀπὸ μίαν ὀκᾶν καπνὸν γίνονται 1600 σιγάρα, ἐπροκάλεσε δὲ ἐμὲ νὰ κάμω τὴν ἀναλογίαν μεταξὺ τῶν 1600 σιγάρων καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ καπνοῦ καὶ ὑπεσχέθη νὰ μοὶ δώσῃ ἀμοιβήν. Νομίζει, ὅτι ἐγὼ ζητῶ ἀμοιβήν· ἐγὼ δὲν ζητῶ ἀμοιβὴν, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε ἐγὼ ὑπὸ ψευδῆ ἔποψιν ἐξήτασα τὰ πράγματα· ἀμοιβὴν λαμβάνουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ψευδὲς ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐλευθέραν ἔχει τὴν γλῶσσαν ὁ κύριος Καλλιγᾶς καὶ ὁμιλεῖ περὶ πολιτικῶν χαρακτήρων, ἀλλὰ αὐτὸν δὲν τὸν γνωρίζω ὡς πολιτικὸν ἄνθρωπον παρὰ ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως· τὸν ἐγνώρισα καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τῆς Ἀγγλογαλλικῆς κατοχῆς, ὅταν εἰς τὸν ἀοίδιμον Ὄθωνα ἐπέβαλλον Ὑπουργοὺς οἱ ξένοι διὰ τῆς λόγχης· τότε ἔμαθα ὅτι ὑπάρχει καὶ ἕνας Καλλιγᾶς· τὸν ἐγνώρισα δὲ καὶ κατόπιν εἰς τὴν Συνέλευσιν· τὸν εἶδον πότε μὲ τὸν μακαρίτην Βούλγαρην, πότε μὲ τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, πότε μὲ τὸν Ζαΐμην καὶ καθεξῆς. Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος Καλλιγᾶς, ὅστις σᾶς ὁμιλεῖ περὶ πολιτικῶν χαρακτήρων! Καὶ διατί δὲν ἐπολιτεύθη; διότι αὐτὸς ὡς Ὑπουργὸς παρεχώρησε τὰς ἐκβολάδας τοῦ Λαυρίου καὶ περιέπλεξε τὴν Ἑλλάδα, διότι ἦτο δικηγόρος τοῦ Σερπιέρη. Ἀνεφάνη ἐσχάτως πρόεδρος τῆς Ἀμύνης, καὶ ὡς πρόεδρος τῆς Ἀμύνης δὲν ἔμεινεν ἀμέτοχος, ἀλλὰ κατέκρινεν ἡμᾶς τοὺς λεγομένους ὀπαδοὺς τοῦ Πέμπτου κόμματος, διότι τότε δὲν εἴχομεν δύναμιν ἰσχυρὰν, καὶ μὲ ἀπήντησε καὶ μοὶ λέγει: δὲν ἐντρέπεσθε σεῖς οἱ πέντε νὰ φρονῆτε, ὅτι θὰ διοικήσητε τὸν τόπον; Καὶ ἠξεύρετε ἀπέναντι τίνων εἴμεθα ἡμεῖς; εἴμεθα ἀπέναντι τεσσάρων κομμάτων, τοῦ κόμματος τοῦ Βούλγαρη, τοῦ κόμματος τοῦ Κουμουνδούρου, τοῦ κόμματος τοῦ Δεληγεώργη, τοῦ κόμματος τοῦ Ζαΐμη. Καὶ ὁ κύριος Καλλιγᾶς εἶναι ἄνθρωπος τῆς ἐποχῆς καὶ τρέχει ὅπου ἰδεῖ τὴν δύναμιν, οὐδέποτε ἐστάθη εἰς ἀδύνατον κόμμα· καὶ κατέκρινε καὶ ἀπειλοῦσε καὶ ἐπολεμοῦσε ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἀνήκομεν εἰς τὸ μικρὸν κόμμα αὐτὸ καὶ ἤδη μᾶς ζητεῖ λόγον! Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διατί δὲν μᾶς ἔδωσε τὸν λόγον, διατί ἀφῆκε τὰ κόμματα; Ὁ κύριος Βαλαωρίτης ἦλθε πρὸς σᾶς, ἢ σεῖς ἐβαδίσατε πρὸς τὸν κύριον Βαλαωρίτην; Ἐζητήσατε λόγον καὶ μᾶς εἴπατε, ὅτι δὲν ἔχουν πολιτικὸν χαρακτῆρα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φεύγουν ἀπὸ τὸ κόμμα των.

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν τὸ εἶπα αὐτό.

§133Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ εἴπατε· εἴπατε ὅτι ὁ κ. Χατζόπουλος, ὁ κύριος Ἀντωνόπουλος δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ λέγωσι τοῦτο, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπεν, ὅτι μόνος ὁ Φιλάρετος ὑποστηρίζει ἀφιλοκερδῶς τὰς ἰδέας του, ὅλοι δὲ οἱ ἄλλοι οὐχὶ, διότι ἐπ’ ἀμοιβῇ ὑπηρετοῦσι. Δὲν εἶναι λέξεις ἰδικαί μου, εἶναι λέξεις ἰδικαί σας· καὶ ἂν σᾶς κακοφαίνεται, μοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον· ἐγὼ τὰς λέξεις τὰς ἰδικάς σας μεταχειρίζομαι. Ἡμεῖς δὲν ἐζητήσαμεν λόγον διατί π. χ. ὁ κύριος Ῥοῦφος, ὁ ὁποῖος ἀνέκαθεν ἦτον ἐκεῖ, εὑρίσκεται εἰς τὰς ἀγκάλας τοῦ κυρίου Τρικούπη, οὐδὲ διατί ὁ κύριος Σωτήριος Πετιμεζᾶς εὑρίσκεται εἰς τὰς ἀγκάλας τοῦ κυρίου Ῥάλλη· ἃς πολιτεύωνται ὅπως θέλουν. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰ καθέκαστα τῶν νομοσχεδίων, διότι κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ δὲν εἶναι πλέον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν, ἀλλ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν. Ἀλλὰ τότε μὴ καυχᾶσθε ὅτι νομοθετεῖτε σεῖς ὡς Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις (ἡ μειονοψηφία). Δὲν εἰσέρχομαι λοιπὸν εἰς τὰ καθέκαστα τῶν νομοσχεδίων, διότι καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ συνεζητήθησαν ἐν ἐκτάσει. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, εἶναι ἐκείνη ἣν ἔθεσεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἐκτὸς ἂν ἀνακαλῇ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπε κατὰ τὴν συζήτησιν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς εἶναι γεγραμμένος· κηρύσσεται ἡ συζήτησις περαιωμένη. Θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ.

§136ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ἀνακαλεῖ ὁ κύριος Πρωθυπουργός;

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμίαν πρότασιν ὑπεβάλομεν· ἐγὼ εἶπον ποίαν ἔννοιαν δίδω εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κύριος Ζηνόπουλος ἀνεκάλεσε τὴν πρότασιν ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔδωκα τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλήν· οὐχ ἧττον καὶ εἰς τὴν νέαν πρότασιν, τὴν ὅλως ἀντίθετον τῆς προτάσεως ἐκείνης, ἕτοιμος εἶμαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν, ὅτι θεωρῶ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Ζηνοπούλου ὡς ψῆφον ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Εἶπον τότε, ὅτι τὸ θέμα, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦναι, τὸ περὶ νομίσματος, σχετίζεται πρὸς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν, οὐχὶ βεβαίως πρὸς τὰς λεπτομερείας, ὡς πρὸς τὰς ὁποίας ἡ συζήτησις εἶναι πάντοτε ἐλευθέρα, καὶ ὡς πρὸς τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παραλαμβάνῃ τὴν Βουλὴν συμπράκτορα κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν νομοσχεδίων, ἀλλ’ ὅτι θεωρῶ τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ψῆφον ὡς σχετιζομένην πρὸς τὴν ἀρχὴν ἑνὸς ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων, εἰς τὴν ὁποίαν θέλομεν ἀπαρεγκλίτως παραμείνει (χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν).

§138Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σκοπεύω ἐλάχιστα νὰ εἴπω. Καὶ ἡ συζήτησις περὶ τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς ἀσχολούμεθα, ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι ἤδη κεκμηκυῖα· ὀφείλω ὅμως νὰ ἐκπληρώσω καθῆκον καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅστις ἀκούει τὰ ἐν τῇ Βουλῇ λεγόμενα, καὶ πρὸς ἐμὲ αὐτὸν καὶ τοὺς φίλους μου, δηλῶν εἰς τὴν Βουλὴν διατί μέλλω νὰ ψηφοφορήσω ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἣν χθὲς κατέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτής. Ἡ πρότασις αὕτη περιέχει ἐντελῶς τὸ φρόνημα, ὃ ἔλαβα τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν ἠγόρευσα κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην· πληροῖ δὲ ἐντελῶς τὸν σκοπὸν, ὃν προεθέμην. Ὅταν ἔλαβα τὸν λόγον, δὲν εἶχα σκοπὸν νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν ζήτημα ἐμπιστοσύνης· δὲν γνωρίζω δὲ ἐὰν τοιοῦτον σκοπὸν εἶχον οἱ ἄλλοι ἀξιότιμοι Βουλευταὶ, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πολυαριθμοτέραν μερίδα τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ἀλλ’ ἐκ τῆς προτάσεως, ἣν πρὸς ψηφοφορίαν κατέθηκεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς, ἥτις ἀποτελεῖ τὸ πόρισμα τῶν λόγων των, δὲν ἠδυνήθην νὰ συναγάγω οὐδὲ ἐν αὐτοῖς τοιαύτην τινὰ προαίρεσιν. Καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδον, ὅτι πᾶσα ἡ ἀντιπολίτευσις, ἥτις ἀποτελεῖται ἐκ διαφόρων στοιχείων καὶ ὁμάδων, ἐνεφορεῖτο ὑπὸ τοιαύτης προαιρέσεως. Δὲν ἐζήτησεν ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀνακινοῦσα τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ὑπουργεῖον· ἐζήτησε μόνον νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ πείσῃ αὐτὴν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος ἐπήνεγκε ζημίαν εἰς τὸν τόπον, καὶ ἂν ἐπετύγχανε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν καὶ ἐγίνετο παρ’ αὐτῆς ἀποδεκτὴ ἡ πρότασίς της διὰ τῆς ψήφου τῶν πλειόνων, ἐσκόπει νὰ προκαλέσῃ οὕτω διὰ τῆς Βουλῆς τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῶν συνεπειῶν, ἃς ἐπήνεγκε τὸ μέτρον, ὅπερ ἔλαβεν, ἀφίνουσα εἰς αὐτὸ τὴν ἐλευθερίαν νὰ κρίνῃ πῶς ἤθελεν ἐκπληρώσει τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο αὐτῷ, τὸ καθῆκον ν’ ἄρῃ τὴν ἐπιγενομένην ζημίαν ἢ νὰ μετριάσῃ αὐτὴν κατὰ τὸ δυνατόν. Ἐξεπλάγην δὲ, κύριοι, ὅταν ἐμὲ διεδέχθη ἐπὶ τὸ βῆμα τότε ὁ πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅστις, κατὰ πρωτοφανῆ τρόπον ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις, ἠθέλησε ν’ ἀναμίξῃ ἀντικείμενα ὅλως ἄσχετα πρὸς ἄλληλα, καὶ νὰ ὑπαγορεύσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ψῆφος αὐτῆς περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος δὲν ἦτο μόνον ψῆφος περὶ τούτου περὶ οὗ συνεζητοῦμεν, ἀλλ’ ἦτο καὶ ψῆφος περὶ ὅλων τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν ἐδίστασαν νὰ ὀνομάσωσιν οἰκονομικὸν σύστημα. Καὶ ἐξεπλάγην, διότι ἠρώτησα ἐμὲ αὐτὸν, καὶ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς καὶ πάντα ἄνθρωπον λογικὸν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καλῆταί τις νὰ ἀποφανθῇ διὰ τῆς ψήφου του γνώμην οὐχὶ περὶ ἑνὸς πράγματος ἀλλὰ περὶ πολλῶν συλλήβδην! Τοιαύτη ἑρμηνεία ψήφου, τοιαύτη ὑπαγόρευσις φρονήματος μοὶ ἐφάνη ἐντελῶς ἀσυνήθης καὶ πρωτότυπος, ἀντιβαίνουσα δὲ καὶ εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ φρονήματος, τὸ ὁποῖον οἱ βουλευταὶ πρέπει νὰ ἔχωσι, καὶ ἀντιβαίνουσα καὶ εἰς αὐτὸν τὸν σεβασμὸν, ὃν πρὸς ἑαυτοὺς ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν. Ἀλλὰ διατί οἱ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει Βουλευταὶ δὲν ἠθέλησαν, νὰ προβάλωσι ζήτημα πολιτικὸν καὶ νὰ καλέσωσι τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἂν ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον; τὸ ἐρώτημα τοῦτο οὐδεὶς δύναται ν’ ἀπευθύνῃ πρὸς αὐτούς. Αὐτοὶ ἔχουσι κριτὴν περὶ τούτου τὴν ἰδίαν αὐτῶν συνείδησιν, καὶ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῶν λόγον διατί οὕτω καὶ ὄχι ἄλλως πολιτεύονται. Ἀλλὰ δι’ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἶπον ἀνασκευάζων τότε τὸν πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἠννόησα ν’ ἀμφισβητήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ προβάλλῃ Ὑπουργικὸν ζήτημα. Ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προβάλλῃ Ὑπουργικὸν ζήτημα, ἀλλὰ δὲν ἔχει δικαίωμα, ὅταν δὲν προέβαλε αὐτὴ τοιοῦτον, νὰ ἀπαιτῇ ἀπὸ τὰ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ προβάλωσι ζήτημα Ὑπουργικὸν ἢ νὰ ἑρμηνεύῃ τὰ ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως τιθέμενα ζητήματα ὡς Ὑπουργικά. Ἂν ἡ Κυβέρνησις προβάλῃ Ὑπουργικὸν ζήτημα, τότε βεβαίως ἀναγκάζει τοὺς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει βουλευτὰς νὰ δώσωσι ψῆφον καὶ ἀναγκάζει αὐτοὺς νὰ εἴπωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες φρονοῦμεν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκομεν ἔτι εὔκαιρον τὴν περίστασιν νὰ εἴπωμεν. Καὶ βεβαίως, κύριοι, οἱ ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει βουλευταὶ, ἐπειδὴ ἔχουσι φρόνημα, τὸ ὁποῖον κατεδήλωσαν διὰ τῆς μέχρι τοῦδε πολιτείας των, προκαλούμενοι τώρα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, θέλουσι καταδηλώσει αὐτὸ τοῦτο τὸ φρόνημά των διὰ τῆς ψήφου, ἣν θέλουσι δώσει· ἀλλὰ δὲν τὸ πράττουσι προκαλοῦντες, ἀλλὰ προκαλούμενοι (θόρυβος). Ἤκουσα φωνὴν, ἥτις λέγει, ὅτι ἐλατήριον πάντων τούτων εἶναι ἡ Ἐξουσία. Ἀλλ’ ἡ φωνὴ αὕτη δὲν γνωρίζει, ὅτι ὑπὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα ἔχουσιν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες οὐ μόνον τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὸ καθῆκον νὰ ζητῶσι τὴν Ἐξουσίαν, ὅταν πρόκειται ἐρχόμενοι εἰς αὐτὴν νὰ ἐφαρμόζωσι τὰς πολιτικὰς ἰδέας, ἃς ἐπαγγέλλονται, ἢ τὰ μέτρα, ἅτινα θεωροῦσι λυσιτελῆ εἰς τὸν τόπον. Ἐπιλήψιμοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι τὴν ἐξουσίαν, δίδοντες ἐπαγγελίας, ἃς ἐρχόμενοι ἐν τῇ ἐξουσίᾳ λησμονοῦσιν ἢ ἀσυστόλως παραβαίνουσι. Ψηφοφοροῦντες λοιπὸν ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἣν κατέθηκεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, ἐκπληροῦμεν τὸν σκοπὸν ὃν προεθέμεθα, ὅταν συνετελέσαμεν εἰς τὴν πρόκλησιν τῆς συζητήσεως ταύτης, καὶ ὅταν ἐζητήσαμεν νὰ ἐφελκύσωμεν τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπήνεγκεν εἰς τὸν τόπον ἡ ἄμεσος ἐφαρμογὴ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος, διαρκούσης ἔτι ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀφίνομεν δὲ τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐξεύρῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἤθελε κρίνει κατάλληλα, ἵνα προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν, πρὸς ἄρσιν τῶν συνεπειῶν τούτων· διότι εἰς μόνον τὸ Ὑπουργεῖον ἀπόκειται νὰ πράξῃ τοῦτο καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει Βουλευτὰς, οἵτινες δὲν ἔχουσι τὰ φῶτα, οὔτε τὰ στοιχεῖα τῶν γνώσεων ἐκείνων, ἅτινα πρέπει νὰ ὁδηγήσωσι πρὸς εὕρεσιν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἰσὶ κατάλληλα πρὸς ἄρσιν τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν, ἃς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος ἐπήνεγκεν. Ἂν ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἑρμηνεύῃ ἄλλως τὴν πρότασίν μας, αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ ἡμᾶς τοὺς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει, ἀλλ’ ἐκείνους οἵτινες ἐξακολουθοῦσι νὰ μεταδίδωσι τὴν ἐμπιστοσύνην των εἰς αὐτὸν, οὐδὲ δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ἡμᾶς τὸ παράπαν. Τὴν ἐξήγησιν ταύτην ὤφειλα νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα διερμηνεύσω τὴν ψῆφον, ἣν μέλλομεν οἱ φίλοι μου καὶ ἐγὼ νὰ δώσωμεν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης. Νομίζω μὴ προσῆκον, μὴ συμβιβαζόμενον μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου ν’ ἀναμνησθῶ τῶν λόγων, οὓς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπήγγειλε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δὲν ἐμερίμνησε νὰ εἴπῃ τι εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἀντικειμένου, ὅπερ ἀπασχολεῖ αὐτὴν ἐπὶ 17 ἤδη ἡμέρας· ἀλλ’ ἐμερίμνησε περὶ τῶν κερδῶν ἢ ζημιῶν, ἃς ἡ ἐπιχείρησις τῆς συζητήσεως ταύτης, ἢ αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἢ αἱ πρὸς ταύτας προτάσεις παρέχουσιν ὑπὲρ τῶν προτεινάντων ἢ ὑπὲρ τῶν ψηφοφορούντων. Ἠθέλησε νὰ μάθῃ, ἂν τυχὸν ἤθελεν ἐπιψηφισθῆ ἡ προταθεῖσα πρὸς ψηφοφορίαν πρότασις, ἂν ἡ πλειοψηφία ἀπεδέχετο αὐτὴν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον παρῃτεῖτο ἕνεκα ταύτης, τίς ἤθελε διαδεχθῇ τὸ Ὑπουργεῖον. Καὶ νομίζει, ὅτι οὕτως ἠδύνατο νὰ ὑποτιμήσῃ τὴν ἀξίαν τῶν μελετῶν καὶ σκέψεων ἡμῶν, ἢ ἠδύνατο νὰ ῥίψῃ σκάνδαλα, καθ’ ἣν συνήθειαν ἔχει ὁσάκις λαμβάνει τὸν λόγον. Τὸ σύστημα τοῦτο ἁρμόζει ἀληθῶς εἰς τοὺς εἰθισμένους νὰ κρατῶσι βιβλία τοῦ δοῦναι καὶ λαβεῖν, δὲν ἁρμόζει ὅμως εἰς ἡμᾶς. Ἴσως ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέκτησεν εἰδικότητα περὶ τοῦτο, ἐπὶ τοσαῦτα περὶ τὸ ἔργον τοῦτο ἀσκούμενος ἔτη. Ἴσως ἡ τοιαύτη ἄσκησις μετέδωκεν αὐτῷ τὴν ἕξιν ταύτην.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν προκαλοῦσα ἢ προκαλουμένη ἡ ἀντιπολίτευσις θὰ ψηφίσῃ κατὰ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν προσήρτησα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Εὐρυτανίας, τοῦτο ἐνδιαφέρει αὐτὴν καὶ οὐχὶ ἡμᾶς. Ἐπίσης αὐτὴν ἐνδιαφέρει, ἂν ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἀσπάζεται ἡ ἀντιπολίτευσις ἢ οὔ. Ἂν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ἐν ὀνόματι τῆς ἀντιπολιτεύσεως περὶ πάντων τούτων, ἐγὼ ἐντελῶς ἀδιαφορῶ, διότι ἡ θέσις τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ νῦν καὶ ἡ θέσις τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ κατόπιν, ἂν τυχὸν ἤθελεν αὕτη ὑπερισχύσει, εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ποσῶς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερτήσεως· ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθήκοντα πρὸς ἑαυτὴν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ τὸ πρώτιστον αὐτῆς καθῆκον εἶναι νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτῆς· καὶ δὲν δύναται Κυβέρνησις ἀξιοπρεπῶς νὰ μένῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτῆς μετὰ ψῆφον, ἐκφράζουσαν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐπολιτεύθη ἐπιζημίως πρὸς τὸν τόπον. Ὅταν τοιαύτη πρότασις προβάλληται εἰς τὴν Βουλήν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ θεωρήσῃ αὐτὴν ὡς φέρουσαν τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης· καὶ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κρίνει περὶ τοιαύτης προτάσεως, ὡς ἔκρινεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, δύναται νὰ ὁμοιάζῃ πρὸς παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, οὐχὶ ὅμως πρὸς τὴν σημερινήν. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, μὴ περιορίζων τὸ ἐνδιαφέρον αὑτοῦ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἀλλ’ ἐπεκτείνων αὐτὸ καὶ εἰς τὴν συμπολίτευσιν, λέγει πρὸς αὐτὴν: δὲν δύνασαι νὰ ψηφίσῃς πρότασιν, τὴν ὁποίαν οἱ Ὑπουργοὶ προτείνουσι, τουτέστι δὲν δύνασαι νὰ παραδεχθῇς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν οἱ Ὑπουργοὶ δίδουσιν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προβαλλομένης προτάσεως χωρὶς νὰ ἐξευτελισθῇς, διότι ἡ πρότασις εἶναι σύνθετος, καὶ εἰς λογικὸν ἄνθρωπον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίζῃ παρὰ μόνον προτάσεις ἁπλᾶς, ἡ δὲ προκειμένη πρότασις περιέχει πολλά, καὶ δύνασθε οἱ ἀποτελοῦντες τὴν συμπολίτευσιν νὰ συμφωνῆτε ὡς πρὸς ταῦτα, νὰ διαφωνῆτε δὲ ὡς πρὸς ἐκεῖνα, ὡσανεὶ εἶναι δυνατὸν ἐπὶ σπουδαίων πραγμάτων νὰ ὑπάρχωσι προτάσεις ἁπλαῖ, ὡσανεὶ τὸ ἁπλοῦν δὲν εὕρηται ἐν τῷ σκοπῷ ἀλλ’ ἐν τοῖς μέσοις. Ἐνταῦθα σκοπὸς εἶναι ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, ἡ δὲ ἰδέα, ὅτι παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, τουτέστι τὸ ἰσοζύγιον, διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν. Ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι τὸ μέτρον τῶν οἰκονομιῶν ἐξηντλήθη διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν, καὶ δὲν ὑπολείπεται ἄλλο μέσον πρὸς τὸ ἰσοζύγιον παρὰ ἡ φορολογία, πρὸς ἣν προτιμότερα πάντων εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν. Δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ φορολογία καθ’ ἑαυτὴν εἶναι καλή· ἀναγνωρίζει ἀρχὴν πανθομολογουμένην, ὅτι πᾶς φόρος εἶναι κακὸς, ἀλλ’ ἀναγνωρίζει ἐπίσης καὶ τὴν ἀρχὴν, ὅτι καθῆκον ἔχει καὶ Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ καὶ Ἔθνος νὰ ἀνέχηται πάντας τοὺς φόρους, οἵτινες εἶναι ἀναγκαῖοι, ὅπως διατηρηθῇ ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους, ὅπως τὰ καθήκοντα τοῦ ἔθνους ἐκπληρωθῶσιν ἀνελλιπῶς. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, ὅτι καθῆκον ἔχει νὰ ἐξετάσῃ πρῶτον, ἂν ἠδύνατο ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας νὰ φέρῃ οἰκονομίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ἡ μελέτη, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο, ἔπεισεν αὐτὴν, ὅτι οἰκονομίαι ἄλλαι ἤθελον οὐ μόνον μὴ συντελέσει εἰς τὴν ἐπαύξησιν τοῦ πλούτου τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ἤθελον καταστήσει ἀναγκαίους ἔτι πλείονας φόρους, διότι ἤθελον στειρεύσει τὰς πηγὰς τοῦ πλούτου. Ἠθέλησάν τινες διὰ λόγους προσωπικοὺς ἑαυτοῖς νὰ δικιολογήσωσι τὴν ψῆφόν των, λέγοντες, ὅτι ἐγκατελείψαμεν τὸ πρόγραμμά μας. Καὶ τὸ πρόγραμμα τὸ νῦν, καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦ 1880 εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, ὅπως καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1883 εἶναι εἷς καὶ ὁ αὐτὸς ἐν τῇ ἰδέᾳ· οἱ ἀριθμοὶ δὲν εἶναι οἱ αὐτοὶ, ἀλλὰ διατί; διότι προσετέθησαν ἔτι 7 ἑκατομμύρια καὶ πλέον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000, καὶ πολλὰ ἑκατομμύρια ἐξ ἄλλων δανείων· πόθεν ταῦτα θὰ πληρωθῶσιν; οἱ συνομολογήσαντες τὰ δάνεια δὲν ἐφρόντισαν περὶ πληρωμῆς τῶν τόκων· ἀφῆκαν τὸ ἐπαχθὲς τοῦτο ἔργον εἰς τοὺς διαδόχους αὑτῶν· ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, δὲν ἀποκρούομεν τὴν κληρονομίαν· ὁθενδήποτε καὶ ἂν ἔρχεται, ὀφείλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς χάριν τῆς ὑπολήψεως τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Δὲν εἴχομεν δὲ μόνον τὰς δόσεις τῶν ἀπὸ τοῦ 1880 συνομολογηθέντων δανείων νὰ πληρώσωμεν, ἀλλ’ ἔκτοτε μετεβλήθησαν αἱ ὑποχρεώσεις ἡμῶν καὶ ὡς πρὸς τὰ τοῦ στρατοῦ ἐκ θεμελίων. Ἔχομεν σήμερον ὑποχρεώσεις στρατιωτικῶν δαπανῶν πολλαπλασίας ἐκείνων, τὰς ὁποίας εἴχομεν κατὰ τὸ 1880, καὶ ἡ διαφορὰ εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔχομεν σήμερον σύνορα νὰ ὑπερασπίσωμεν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τὰ παλαιά· ἔχομεν νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ἀσφαλείας ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας παρελάβομεν παρὰ τῆς ξένης ἐξουσίας ἐν καταστάσει, ἡ ὁποία ἦτο πάντῃ διάφορος ἐκείνης, ἐν ᾗ σήμερον διατελοῦσιν. Ἡ ἐπελθοῦσα μεταβολὴ ὀφείλεται εἰς τὸν στρατὸν ἡμῶν· ὀφείλομεν ὅμως νὰ πληρώσωμεν τὸν λογαριασμὸν τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας. Πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων, ὅτι ἐπαγιώθη ἡ τάξις ἐν Θεσσαλίᾳ· ἀλλὰ διὰ τίνων ἐπαγιώθη; διὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ· ἂν ἄρα ηὐξήσαμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰς δαπάνας τοῦ στρατοῦ, τὰς ηὐξήσαμεν, διότι αὐξάνουσι καὶ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτοῦ, αὐξάνουσι καὶ αἱ ἀνάγκαι, εἰς ἃς ὀφείλομεν νὰ ἐπαρκέσωμεν. Ἀφοῦ δὲ οὕτω ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὰ μέσα πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν διὰ τῆς περικοπῆς τῶν δαπανῶν, ἔπρεπεν ἐν τῇ φορολογίᾳ ν’ ἀναζητήσωμεν αὐτὰ, καὶ ἐν ταύτῃ ἐπροτιμήσαμεν ὡρισμένους φόρους, ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, τοῦ καπνοῦ, καὶ τοῦ οἴνου καὶ τὴν προσθήκην 12% εἰς τινας ἄλλους φόρους.

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ὅλους.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴς τινας μόνον.

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν φορολογεῖτε τὰ κεφάλαια.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπεβάλομεν φόρους εἰς τὰ κεφάλαια, τοιαύτη φορολογία θὰ ἦτό τι σόλοικον, ἀλλ’ ἐννοεῖτε φορολογίαν τῆς προσόδου τῶν εὐπόρων· τοιαύτην φορολογίαν ἐπεθυμοῦμεν πρώτην νὰ προτείνωμεν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν, διότι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις μᾶς εἶχεν ἀφαιρέσει τὰ μέσα, συνομολογήσασα πρὸς τοὺς δανειστὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τιμίους ἀνθρώπους νὰ παραβῶσιν. Ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις καὶ ἐν ταῖς συμβάσεσι καὶ ἐν τοῖς νόμοις, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται οὐδεμία φορολογία ἐπὶ τῶν δανείων.

§144ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰδικὴ φορολογία.

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμία φορολογία. Ὑπάρχει ῥητὸν ἄρθρον, τοῦτο ἀκριβῶς λέγον, ὁ δὲ φόρος ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος, διὰ τούτου καὶ μόνου τοῦ μέσου, ἠδύνατο τελεσφόρως νὰ ἐπιβληθῇ. Ὑπάρχει καὶ ἕτερος κλάδος προσόδου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ, οἱ μισθοὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων· ἀλλ’ ὡς ἔχουσι τὰ τοῦ μισθολογίου εἶναι τὸ μέτρον ἀπραγματοποίητον καὶ ὡς πρὸς αὐτοὺς, διὰ τοῦτο ἐπροτιμήσαμεν τοὺς φόρους, περὶ ὧν πραγματεύονται τὰ νομοσχέδια. Ταῦτα θέλομεν συζητήσει μετὰ τῆς Βουλῆς καὶ διαμορφώσει καὶ βελτιώσει μετ’ αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ ἑκάστου νομοσχεδίου θέλει διατηρηθῆ ἀκεραία, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ψηφίζοντες αὐτὰ, θέλομεν ἐξασφαλίσει τὸ ἰσοζύγιον, καὶ δι’ αὐτοῦ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ οὕτω θέλομεν δυνηθῆ, ἀποκαθιστῶντες τὴν Πολιτείαν ἐπὶ ἀσφαλῶν βάσεων, νὰ ἐργασθῶμεν πρὸς τοὺς ἐθνικοὺς σκοποὺς, ὧν τὴν ἐξυπηρέτησιν ἀπεκδέχεται παρ’ ἡμῶν ἡ Ἑλλάς. (χειροκροτήματα).

§146ΙΩ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Συζήτησις, κύριοι, ἥτις ἀπέληξεν εἰς τὸ νὰ ἀνέλθῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ βῆμα, ἀφοῦ ἐκηρύχθη περατωμένη παρὰ τοῦ κυρίου Προέδρου, καὶ ψάλῃ τὰ ἐγκώμια τῆς διοικήσεώς του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ περατωμένη, καὶ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ (θόρυβος δεξιά). Εἶναι πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων, οἵτινες οὐδὲν ἄλλο ἐκτελοῦσιν ἐν τῇ Βουλῇ ἢ νὰ διακόπτουν. Λοιπὸν νὰ γνωρίσῃ ἡ Ἑλλὰς ὁποία εἶναι ἡ ταρίφα τῶν διακοπῶν (εὖγε ἀριστερά).—Ἐὰν, κύριοι, πιστεύσωμεν τὰ ἐγκώμια τοῦ κυρίου Τρικούπη περὶ τῆς Κυβερνήσεώς του, τότε πρέπει νὰ δεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι ἀνέτειλεν ὁ χρυσοῦς αἰών· ἀλλ’ ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα, θὰ ἴδωμεν κατάστασιν πραγμάτων, ὁποία οὐδέποτε ὑπῆρξεν εἰσέτι. Θὰ ἴδωμεν τὸν φατριασμὸν κατακλύσαντα τὴν Ἑλλάδα· θὰ ἴδωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διαιρεθέντα εἰς δύω στρατόπεδα, εἰς ἀνθρώπους, ἔχοντας τὴν ἐθνικὴν ἐξουσίαν εἰς χεῖράς των καὶ καταδυναστεύοντας, καὶ εἰς ἀνθρώπους, πιεζομένους καὶ καταδυναστευομένους ὑπὸ τῶν ἄλλων· θὰ ἴδωμεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δαπανᾷ τοὺς ἱδρῶτάς του διὰ νὰ ἔχῃ στρατὸν, καὶ στρατὸν δὲν ἔχει· θὰ ἴδωμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν ὑπαλλήλους, ὅτι δὲν ἔχομεν δικαστήρια, ὅτι δὲν ἔχομεν δημοσίαν τάξιν. Πολλὰ κατὰ καιροὺς ἐπηγγέλθητε καὶ οὐδὲν ἐξ ὅσων ἐπηγγέλθητε ἐξετελέσατε. Ἤλθετε μὲ τὰ προγράμματα εἰς τὰ 1880 καὶ οἰκονομίας, καὶ κατόπιν μετεβάλατε τὸ πρόγραμμά σας, καὶ ἀντὶ νὰ κάμετε οἰκονομίας, ἠκολουθήσατε ἄλλο στάδιον, ὅλως ἀντίθετον τῶν ἐπαγγελιῶν σας. Ἐξεβιάσατε διὰ τῆς ἀτασθάλου ἐκείνης διαγωγῆς σας τὴν λύσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ πόσας θυσίας, πόσα ἑκατομμύρια δὲν ἐκόστισεν; ἐκόστισε τὰ Ἰωάννινα καὶ τὴν Πρέβεζαν· καὶ ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν Ἀλβανίαν, τὴν περιωρίσατε ἐντὸς τοῦ Ἀμπρακικοῦ κόλπου. Ἔπρεπε νὰ σᾶς διαδεχθῶσιν ἄλλοι, ἔχοντες σύνεσιν καὶ πρακτικὸν νοῦν, ὅπως σωθῇ μέρος τοὐλάχιστον τῶν ναυαγίων τοῦ μεγάλου Ἑλληνικοῦ ζητήματος (εὖγε ἀριστερά). Ἐλύθη τὸ ζήτημα· ἐξήλθετε μὲ προγράμματα, ὅτι θὰ ἀνορθώσητε τὸν νόμον σεῖς οἱ καταλύοντες τὸν νόμον· ἐξήλθετε μὲ προγράμματα, ὅτι θὰ κηρύξετε ἀκύρους τὰς ἐκλογὰς εἰς Ἤπειρον καὶ Θεσσαλίαν· ἀνεστατώσατε τὴν Ἑλλάδα σύμπασαν δι’ αὐτῶν τῶν προγραμμάτων σας, διὰ τῶν ἄρθρων τῶν ἐφημερίδων σας· ἀφοῦ δὲ ἐφθάσατε ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, τότε ἐλησμονήσατε τὰ προγράμματα, ἀναιροῦντες ὑμᾶς αὐτοὺς, καθὼς ἀνῃρέσατε ὑμᾶς αὐτοὺς εἰς μυρίας περιστάσεις. Ἀντεπεξήλθετε δριμεῖς, ὑβριστικοὶ κατὰ τῆς βασιλείας καὶ τῶν Κυβερνώντων τότε τὴν Ἑλλάδα, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι κατελύοντο καὶ Σύνταγμα καὶ νόμοι, καὶ κατόπιν, διὰ νὰ γίνητε Πρωθυπουργὸς, ἐλησμονήσατε τὰ πάντα (χειροκροτήματα ἀριστερά). Δὲν εἶσθε τότε οὔτε κἂν Βουλευτὴς, καὶ γενόμενος Πρωθυπουργὸς, ἐκηρύξατε πόλεμον κατὰ τῶν κομμάτων καὶ τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἠγωνίσθησαν νὰ φέρουν μίαν μεταβολὴν εἰρηνικὴν, σώζοντες τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὰς ἐλευθερίας τοῦ τόπου.

§147ΡΟΥΦΟΣ. Εἰς τὰ 1868.

§148ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ναὶ, εἰς τὰ 1868, ὅτε διεπρέψατε, ὅτε εἰς τὰς Πάτρας ἐλύετε τὸ ζήτημα: τίς εἶναι ὁ ἄνθρωπος ὁ δυνάμενος νὰ διοικήσῃ τὴν Ἑλλάδα, ὅτε τὸν κατεδιώκετε μὲ τὰ λεμονόφλουδα καὶ τὰ κλούβια αὐγά! (Εὖγε ἀριστερά, χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Ναὶ, κύριοι, ἐκηρύξατε τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας νόθον, ἀλλ’ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ μετεβάλετε γνώμην καὶ ἀνεγνωρίσατε ὡς ἔγκυρον τὴν ἀντιπροσωπείαν, διότι σᾶς ἐδόθησαν ὑποσχέσεις, ὅτι θὰ ἦσαν ὑπὲρ ὑμῶν. Ἤλθετε μὲ προγράμματα, ὅτι θὰ ἀνορθώσητε τὸν νόμον καὶ ἐξεσφενδονίσατε κατὰ τῶν ἀντιπάλων σας μυρίας ὅσας δεινὰς κατηγορίας· κατεδικάσατε εἰς μίαν ὅλην σύνοδον μίαν πτέρυγα ὁλόκληρον τῆς Βουλῆς νὰ ἵσταται ἐν θέσει κατηγορουμένου, καὶ προέβητε εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῶν, ἀποστολὴν ἐχουσῶν νὰ βεβαιώσωσι τὰ ἐγκλήματα ἀνθρώπων πολλάκις κυβερνησάντων τὴν Ἑλλάδα. Δὲν ἔχετε, σᾶς εἶπον τότε, τὸ ἀνάστημα τῶν δυναμένων νὰ φέρωσιν εἰς πέρας τοιαῦτα ζητήματα, καὶ ὅμως προέβητε καὶ προεκαλέσατε ἐπιτροπὰς καὶ ἠδικήσατε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ ἐκείνους, οἵτινες ἐδιοίκησαν πολλάκις τὴν Ἑλλάδα καὶ οἵτινες ἴσως περιέπεσαν εἰς ἀτοπήματα, ἀλλ’ οἵτινες ἔλυσαν σπουδαιότατα ἐθνικὰ ζητήματα. Ἐν τούτοις δὲν ἐφθάσατε εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα καὶ κάθησθε ἐπὶ τῶν ἑδρῶν αὐτῶν καὶ καυχᾶσθε, ὅτι τιμᾶτε τὴν Ἑλλάδα, οὕτω πως πολιτευόμενοι! Δὲν τὴν τιμᾶτε τὴν Ἑλλάδα, οὔτε νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν ἢ νὰ διοικηθῇ παρ’ ὑμῶν καὶ μόνον. Ζητεῖτε, κύριοι, νέους φόρους· ζητεῖτε νέα βάρη νὰ ἐπιβάλητε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶμαι πλέον ὑμῶν θιασώτης αὐτῆς τῆς ἰδέας καὶ ὑπεστήριξα αὐτὴν οὐχὶ σπουδαρχῶν, ἀλλὰ παντοῦ καὶ πάντοτε. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω ποῦ θὰ δαπανηθῶσιν αὐτοὶ οἱ νέοι ἱδρῶτες, τοὺς ὁποίους ζητεῖτε ἀπὸ τὸν ἑλληνικὸν λαόν· προσπαθῶ νὰ βαθύνω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν σας, ἐξετάζω ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις τὴν πολιτικήν σας καὶ τί βλέπω; Βλέπω τὸ χάος: δὲν βλέπω ἰδέαν, δὲν βλέπω νοῦν. Θέλετε νὰ λύσετε ἐσωτερικὰ ζητήματα, θέλετε νὰ λύσητε τὸ ζήτημα τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν, τὸ ζήτημα τῆς βελτιώσεως συγκοινωνίας καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν σιδηροδρόμων, ἐν γένει πᾶν ἐσωτερικὸν ζήτημα. Ἐὰν ζητῆτε αὐτὸ, τότε διατί καὶ τόσαι δαπάναι χάριν τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος; Νομίζετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς κατάστασιν ἐν μιᾷ στιγμῇ νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς λύσεως τοῦ τε ἐξωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ ζητήματος; Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν· αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν σκέπτεσθε σπουδαίως, ὅτι δὲν γνωρίζετε τὸν τόπον. Δὲν ἔχει ἡ Ἑλλὰς τὰ μέσα, ὅπως συγχρόνως μεριμνᾷ περὶ τῆς λύσεως τοῦ τε ἐξωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ ζητήματος. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐκλέξητε μίαν τῶν δύω πολιτικῶν, ἢ τὴν ἐξωτερικὴν ἢ τὴν ἐσωτερικὴν, καὶ νὰ μὴ ἵστασθε ἀδιακόπως ἐπὶ ἐδάφους πολιτικοῦ ἀμφιβόλου, καὶ νὰ λέγητε, ὅτι εἶσθε ἕτοιμοι νὰ σύρητε τὴν ῥομφαίαν, χωρὶς νὰ ἔχητε οὔτε 5000 στρατιώτας καὶ νὰ λύσητε ὅλα τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα, χωρὶς νὰ ἔχητε πέντε ἑκατομμύρια εἰς τὰ Ταμεῖά σας. Ὅταν λέγωνται δὲ τὰ μὴ ἀληθῆ, ὄχι μόνον ἀποτυγχάνουσι τὰ σχέδια τὰ κενὰ, ἀλλὰ καθίστανται ἀνεκτέλεστα καὶ τὰ σχέδια τὰ πρακτικά. Ἠθελήσατε διὰ τῆς ἐπιστρατεύσεως νὰ λύσητε τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα, καὶ ἐφέρατε τὸν τόπον εἰς κατάστασιν νὰ μὴ δύναται νὰ τὸ λύσῃ, ὡς ἔπρεπε, καὶ ἐπῆλθεν ἡ λύσις ἐκείνη. Ζητεῖτε σήμερον νὰ λύσετε τὸ ἐσωτερικὸν ζήτημα διὰ μιᾶς, ἐνῷ ἡ πεῖρα σᾶς ἔπεισεν, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ τὸ λύσετε, καὶ ἂν θέλετε. Ἤλθετε πέρυσι μὲ προγράμματα περὶ βελτιώσεως τῆς ὑπηρεσίας, μὲ Νομοσχέδια, ἐπαυξάνοντα τὰς δαπάνας, καὶ συγχρόνως μέ τινα ἄλλα μετρημένα Νομοσχέδια περὶ αὐξήσεως πόρων. Ποῖα τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας ταύτης ἐν τῇ Βουλῇ; Ὅτι ὅλα μὲν τὰ Νομοσχέδια, ὅσα ἀπέβλεπον εἰς αὔξησιν δαπάνης, ἐψηφίσθησαν, ὅλα δὲ, ὅσα ἀπέβλεπον αὔξησιν φόρων, δὲν ἐψηφίσθησαν. Ἀπεδείχθη λοιπὸν τὸ πρόγραμμά σας ἀπατηλὸν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἐπιζήμιον· διότι τίς θὰ πληρώσῃ τὰς δαπάνας, μὲ τὰς ὁποίας ἐπεβαρύνατε τὸ πτωχὸν Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ τῶν ἐπιψηφισθέντων Νομοσχεδίων; Ζητεῖτε τώρα τὰ μέσα, οὐ μόνον ὅπως καλύψητε τὰς δαπάνας, ὅσας σεῖς καὶ ἄλλοι ἐκάματε, ἀλλὰ καὶ ὅπως καλύψητε νέας δαπάνας, ἃς θέλετε νὰ πλάσητε, προετοιμάζοντες δῆθεν ἔργα μεγάλα καὶ τρανὰ, καίτοι ἀποδεικνύετε, ὅτι δὲν εἶσθε ἱκανοὶ οὔτε διὰ τὰ μικρά· διότι ἠθελήσατε νὰ πράξητε ὡς πρὸς τὸ μεθοριακὸν ζήτημα κἄτι τι ἀνδρικὸν, καὶ εὑρέθητε εἰς τὴν θέσιν, ὅπως ἄλλοτε, ὅτε προέβημεν μέχρι τοῦ Δομοκοῦ καὶ ἐπανήλθομεν μετὰ δύω ἡμέρας, ἀφιεμένων εἰς τὴν ἀπελπισίαν τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν, καὶ μετὰ παρέλευσιν δύω ἐπίσης ἡμερῶν ἠναγκάσθητε νὰ δεχθῆτε ἀνακωχὴν, καὶ τοῦτο, διότι ἐξεθέσατε ἄνευ τῆς δεούσης προπαρασκευῆς τὴν Ἑλληνικὴν τιμὴν, ἐξεθέσατε τοὺς ἐκεῖ εὑρεθέντας ὀλίγους ἄνδρας, οἵτινες εὐτυχῶς διὰ τῆς ἀπαραμίλλου αὐτῶν ἀνδρείας ἔσωσαν τὴν τιμὴν τῶν Ἑλληνικῶν ὅπλων (θόρυβος δεξιά). Ἡσυχάσατε, διότι, ἂν δὲν ἤθελε παρέμβῃ ἡ Εὐρώπη καὶ δὲν παρενέπιπτεν ἡ λύσις τοῦ Αἰγυπτιακοῦ ζητήματος, δὲν ἠξεύρω πόσον ἠθέλαμεν πληρώσει τὴν ἀτάσθαλον πολιτείαν σας. Κύριοι, λυποῦμαι, ὅτι ὁμιλῶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀλλὰ δὲν πρέπει οἱ κύριοι νὰ ἔχουν καὶ τὸ θράσος νὰ μετέρχωνται γλῶσσαν, ἡ ὁποία δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα, καὶ νὰ πιστεύουν, διότι ἔχουν τὴν Ἐξουσίαν καὶ διότι προκαλοῦν χειροκροτήματα, ὅτι σιγὴ νεκρικὴ θὰ διαδεχθῇ τὰς καυχήσεις των. Κύριοι, ἡ μέχρι τοῦδε πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως δὲν παρήγαγε καρποὺς ἀγαθοὺς εἰς τὸν τόπον. Ἡ διοίκησις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως δὲν εἶναι διοίκησις ἀγαθή, δὲν στρέφεται ὑπὲρ τοῦ φορολογουμένου λαοῦ. Ὁ λαὸς φορολογεῖται δεινῶς, ὄχι διότι οἱ φόροι εἶναι μεγάλοι, ἀλλὰ διότι κακὴ διοίκησις ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν θυσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ ἀνώτεραι ἐκείνων, τὰς ὁποίας καταθέτει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ καταπίεσις σήμερον εἶναι ὁ κοινὸς κανών· ὁ εἰσπράκτωρ θὰ μεταβῇ διὰ νὰ εἰσπράξῃ τὸν φόρον, καὶ θὰ καταπιέσῃ τὸν φορολογούμενον. Ὅλαι αἱ Ἀρχαὶ ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον τοῦ πεινῶντος, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν πεινῶσα κοιλία νὰ ὑπείκῃ εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ καθήκοντος μόνον, καὶ ὁ πολίτης ὁ προσερχόμενος εἰς τὰς Ἀρχὰς ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὸ βαλάντιον ἕτοιμον. Ἀδικεῖται ὁ πολίτης καὶ ἀναγκάζεται νὰ καταφεύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια· καὶ εἰς ποίαν θέσιν ἔφθασαν τὰ Δικαστήρια; Ἐὰν δὲν ἀνήκῃ εἰς τὸ κόμμα, ὁ Εἰσαγγελεὺς δὲν ἐπιλαμβάνεται τῆς ὑποθέσεως, ὁ Πρόεδρος δὲν προτιμᾷ τὴν ὑπόθεσιν. Ἀφίνω δὲ κατὰ μέρος, διότι δὲν θέλω νὰ σύρω ὅλον τὸν πέπλον τὸν καλύπτοντα τὰς ἀσχημίας τῆς σημερινῆς διοικήσεως, ἀφίνω κατὰ μέρος ὁποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ δικαζομένου, ἀφοῦ δικασθῇ ἡ ὑπόθεσις, τί ἀκούει καὶ τί προσδοκᾷ. Λοιπόν, κύριοι, ὅταν ἦναι τοιαύτη ἡ κατάστασις τοῦ τόπου, ὅταν ἡ κατάστασις αὕτη, παρατεινομένης τῆς κρατούσης πολιτικῆς, κινδυνεύῃ νὰ καταστῇ ἀφόρητος καὶ νὰ ὠθήσῃ τὴν ἀντίθετον πλευρὰν, τῆς ὁποίας οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὸν πατριωτισμὸν, εἰς τὴν ἐσχάτην ἀπελπισίαν, ἐπιβάλλεται ἡμῖν πολιτεία σώφρων καὶ περιεσκεμμένη. Καὶ προσέξατε καλῶς, διότι πολλάκις ὑπῆρξα μάντις κακῶν. Ἡ πολιτικὴ αὕτη δὲν πρέπει, καὶ ἐλπίζω, διότι πιστεύω εἰς τὸ μέλλον τῆς πατρίδος μου, ὅτι δὲν θέλει ἐπικρατήσει, διότι βεβαίως ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων θέλει δεινωθῆ. Ἤκουσα, ὅτι οἱ τολμηροὶ δὲν μεταχειρίζονται μόνον κοινὰ μέσα, ὅπως συγκρατήσουν περὶ ἑαυτοὺς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ ὅπως ἐπιβάλουν θέλησιν καὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ εἰς τὸν Τόπον, ἀλλὰ καταφεύγουν διὰ ψιθυρισμῶν καὶ εἰς ἀπειλὰς, ὅτι θὰ διαλύσουν τὴν Βουλήν (θόρυβος δεξιά).

§149ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τολμοῦν.

§150ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ ἄλλοτε οἱ τολμηροὶ μετῆλθον τὴν πολιτικὴν τῶν ἀπειλῶν, καὶ τελευταίως ἀκόμη καὶ δι’ αὐτῆς ἐπεβλήθησαν· ἀλλ’ ἐλπίζω, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἡ τοιαύτη πολιτικὴ, ἥτις δὲν στηρίζεται εἰς οὐδὲν διδόμενον λογικὸν, δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον, καὶ ὅτι τὸ Κοινοβούλιον θὰ καταδικάσῃ διὰ τῆς ψήφου του τὴν πολιτείαν τοῦ Ὑπουργείου, τὴν ὅλως προσωπικὴν καὶ οὐδὲν ἀγαθὸν εἰς τὸν τόπον ὑποσχομένην.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις.

§152ΣΩΤΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω διόλου ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ θέλω ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν συνάδελφον καὶ ἐξάδελφόν μου Ἀθανάσ. Πετιμεζᾶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν μοὶ ἐπιτρέπει ἡ ὑγεία μου νὰ ἔλθω εἰς τοιαύτην συζήτησιν, ἐπιφυλάττομαι, διότι, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ δῆθεν τὴν πολιτικήν του, θέλει νὰ ἐξελέγξῃ τὴν ἰδικήν μου· αὐτὸ τὸ δέχομαι.

§153Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀκατανόητον πῶς ἡ Κυβέρνησις, ἥτις προφανῶς ἀφῄρεσεν ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους δώδεκα τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν ἀποδοχῶν των, δεικνύει ἤδη, ὅτι λυπεῖται διὰ τὴν θέσιν των!

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι βουλευταί. Οἱ παραδεχόμενοι...

§155ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως!

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτοῦ κυρίου Ζηνοπούλου λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. (Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν ὅλῳ ἐψηφοφόρησαν 218. Ὑπὲρ τῆς προτάσεως 101 καὶ κατὰ 117. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). (Λύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρᾳ 9ῃ Μ. Μ.).