1882.04.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58

τῆς 28 Ἀπριλίου 1882.

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν Ἰωαννίνοις παρεπιδημοῦντες Ἕλληνες, διαψεύδοντες τὰ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Τζάνε κατὰ τοῦ ἐκεῖσε ὑποπροξένου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως Ν. Φουντούλη λεχθέντα, διακηρύττουσιν, ὅτι ταῦτα πάντα εἶναι συκοφαντία.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τοῦτο, πρέπει νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Τὸ δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων ἐν τῇ Βουλῇ εἶναι βεβαίως ἀπόλυτον· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀπαιτεῖται πολλὴ προσοχὴ, ἵνα γίνηται περιεσκεμμένη χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου, ὅταν προσβάλλωνται ὑπολήψεις ἀτόμων. Ἐγὼ αὐτὸς, ἀκούσας τὰ ἐν τῇ Βουλῇ λεχθέντα περὶ τῶν ἐν Ἰωαννίνοις συμβάντων, δι’ ὧν προσήπτοντο εἰς τὸν ἐκεῖ ὑποπρόξενον διάφορα ἐγκλήματα καὶ κακουργήματα σχεδὸν, δὲν ἤμην εἰς θέσιν ἐκ τοῦ προχείρου νὰ διαψεύσω αὐτὰ, διότι περὶ ἀρνητικῆς ἀληθείας δὲν εἶναί τις συνήθως, ἄνευ ἀφορμῆς, ἐφωδιασμένος διὰ πληροφοριῶν. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει ἐξήτασα ἐν τῷ ὑπουργείῳ περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐβεβαιώθην, ὅτι καὶ τὸ ὑπουργεῖον οὐδὲν ἐγίνωσκε· πλὴν καὶ πάλιν δὲν ἠδυνάμην νὰ εἴπω ἀσφαλῶς, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτον ἀληθές. Ἐν τούτοις ἔμαθον, ὅτι ἐχθρός τις τοῦ ὑποπροξένου ἐπενόησε τοῦτο καὶ τὸ μετέδωκεν εἰς ἄλλον, ὅστις εἶπεν αὐτὸ εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαμῶν. Ἠναγκάσθην λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ὅπως, ποιουμένη χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως, προσέχῃ πολὺ, ἵνα μὴ προσβάλλῃ τὰς ὑπολήψεις τῶν ἀτόμων, διότι ἐπὶ ὀκτὼ ἢ δέκα ἡμέρας ἔμεινεν ἄνευ ἀπαντήσεως ἡ ἐπερώτησις αὕτη, πρὸς μεγίστην βλάβην τῆς ἀγαθῆς φήμης προσώπου, ὅπερ ἀπολαμβάνει καὶ δικαιοῦται ν’ ἀπολαμβάνῃ πάσης τιμῆς, ὅπως γνωρίζῃ τοῦτο καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἥτις τὸ διετήρησεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ τῷ ἀπέδιδε πᾶσαν ἐμπιστοσύνην.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πλάτων Τσαγκαρόπουλος ζητεῖ, ἵνα διὰ νόμου ἐπιτραπῇ εἰς πάντα ἰδιώτην νὰ καταγγέλλῃ παράβασιν τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, ὅταν αὕτη ἐξάγηται ἐκ τῶν μυστικῶν ἐγγράφων τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ δικαιοῦται εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ προστίμου, καθότι ἔχει νὰ καταγγείλῃ πλείστας ὅσας τοιαύτας παραβάσεις, ἀνερχομένας εἰς μεγάλα ποσά.

§4Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Γνωρίζετε, κύριοι, πάντες, ὅτι πρό τινων μηνῶν ἐντὸς τῆς λίμνης Μεσολογγίου καὶ μερικώτερον τοῦ Αἰτωλικοῦ παρουσιάσθη γαιωλογικόν τι φαινόμενον, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν μελέτην καὶ ξένων ἐπιστημόνων. Ἐν τῇ λίμνῃ ὅμως τοῦ Αἰτωλικοῦ ὑπάρχει καὶ τὸ ἰχθυοτροφεῖον Πόρου. Τοῦτο κατεστράφη· καὶ δὲν κατεστράφη μόνον τὸ προϊὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον οἱ πτωχοὶ ἐκεῖνοι ἄνθρωποι διὰ τῶν γλίσχρων μέσων των συνεκόμισαν πρὸς καλλιέργειαν τοῦ ἰχθυοτροφείου τούτου. Καὶ ἐπὶ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐζήτησαν δι’ ἀναφορᾶς των τὴν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἡ δὲ Κυβέρνησις, μὴ θέλουσα νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ εὐθύνην, ἀλλὰ μὴ θέλουσα καὶ νὰ βλέπῃ ὅλως διόλου ἀδιαφόρως τὴν καταστροφὴν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι πολλὰ συνεισφέρουν εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον, ἐπεφόρτισεν εἰδικὰ πρόσωπα νὰ ἐξετάσωσι τὰς συνεπείας τοῦ ἐκτάκτου ἐκείνου φαινομένου. Ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν εὕρηται ἡ ἔκθεσις τῶν Ἀρχῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις διώρισεν, ἵνα γνωματεύσωσι περὶ τούτου. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ προσέρχονται σήμερον πρὸς τὴν Βουλὴν δι’ ἀναφορᾶς των, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καθυποβάλω. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα αὕτη, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκθέσεις τῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐβεβαίωσαν τὴν καταστροφὴν, ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Καταθέτων τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Προεδρεῖον, πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις, ὥστε αὕτη νὰ συστηθῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§5ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τῆς Συνθήκης περὶ ἀνασκαφῶν ἐν Ὀλυμπίᾳ, ἡ Ἑλλὰς οἱονεὶ ὑπεσχέθη, ὡς γινώσκετε, νὰ δώσῃ τὰ διπλᾶ ἢ τὰ ὅμοια εἰς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὁ προκάτοχός μου παρουσίασε νομοσχέδιον περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἐψηφίσθη. Κατόπιν ὁ προκάτοχός μου διώρισεν Ἐπιτροπὴν, ἥτις ἀπῆλθεν εἰς τὴν Ὀλυμπίαν, ἐπεθεώρησε τὰ ἐκεῖ ἀνευρεθέντα, τὰ ἠρίθμησε, τὰ κατέταξε καὶ ἐγνωμάτευσε ποῖα καὶ πόσα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, δύνανται νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν. Συνέταξα κατάλογον λεπτομερῆ περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ τὸν καθυποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὑποβάλω δὲ καὶ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§6ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ ὁ κατάλογος.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρό τινων ἡμερῶν ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ σχέδιον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, καὶ ἠρωτήθη ἡ Κυβέρνησις, ἂν προετίθετο ν’ ἀνανεώσῃ τὴν σύμβασιν, ἥτις εἶχεν ὑπογραφῆ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ μεταβολῆς τοῦ σχεδίου τοῦ Σωβὰζ, διὰ τοῦ που, ὥστε τὰ ὕδατα τῆς λίμνης νὰ ἀποταμιευθῶσιν ἐν ταῖς δύω παρακειμέναις μικραῖς λίμναις, χάριν τῆς ἀρδεύσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Ἀπήντησα τότε, ὅτι ἡ Ἑταιρία, καθόσον γινώσκω, δὲν ἦτον ὑπόχρεως νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην, διότι ἡ ὑποχρέωσις αὐτῆς περιωρίζετο μέχρι τῆς λήξεως τῆς παρελθούσης Συνόδου, ἀλλ’ ὅτι ἤθελον ἐρωτήσει αὐτὴν ἐὰν συγκατετίθετο καὶ ἤδη νὰ πράξῃ ὅ,τι τότε συνήνεσε ν’ ἀποδεχθῇ. Ἡ Ἑταιρία ἐρωτηθεῖσα ἀπήντησεν, ὅτι θὰ ἐδέχετο περίπου τοὺς αὐτοὺς ὅρους, οὓς καὶ τότε ἐδέχθη, ἀλλ’ ἀπῄτει πρὸς τοῦτο νὰ παραταθῇ ἡ διορία τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου κατὰ ἓν τοὐλάχιστον ἔτος, διότι παρῆλθον ἔκτοτε 18 μῆνες, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἡ Ἑταιρία εἰργάσθη πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου, ὥστε ἤδη πρέπει ὅλον τοῦτο τὸ χρονικὸν διάστημα νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπολεσθὲν, ἐὰν μεταβληθῇ τὸ σχέδιον ἐκεῖνο χάριν ἄλλου. Κατόπιν τῶν διαπραγματεύσεων τούτων δὲν ἐθεώρησα καλὸν νὰ ὑπογράψω νέαν σύμβασιν, διότι διὰ τῆς ὑπογραφῆς συμβάσεως ἤθελεν εὑρεθῆ, τρόπον τινὰ, ἡ Βουλὴ δεσμευμένη εἰς τὴν ἀποδοχὴν ἢ τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῆς, ἀλλ’ ἐθεώρησα καλλίτερον τὸ πόρισμα τῶν διαπραγματεύσεων τούτων νὰ περιλάβω ἐν νομοσχεδίῳ, ἐπιτρέποντι εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῖς ὅροις αὐτοῦ νὰ συνάψῃ σύμβασιν. Τοιουτοτρόπως ἡ Βουλὴ, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν νομοσχέδιον ἀντὶ συμβάσεως, θέλει ἀποφασίσει ὅ,τι ἐγκρίνει περὶ ἀδείας, δοθησομένης πρὸς σύναψιν νέας συμβάσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μηδεμίαν ἀναλαβοῦσαν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν ὑποχρέωσιν, ἐνῷ ἡ Ἑταιρία ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ Ἑταιρία ὅμως ἐξήγησεν, ὅτι καὶ πάλιν ἐννοεῖ νὰ ἦναι δεσμευμένη μόνον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς παρούσης Συνόδου, καὶ ἐὰν ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου δὲν ἐπιψηφισθῇ ἡ τροποποίησις τοῦ σχεδίου, νὰ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ σχεδίου, χωρὶς νὰ δύναται νὰ ἐπιῤῥιφθῇ εἰς αὐτὴν ἡ μομφὴ, ὅτι δὲν εἰσήκουσε τὴν περὶ ἀποταμιεύσεως τῶν ὑδάτων αἴτησιν τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Κυβερνήσεως. Προέταξα δὲ τοῦ ὑποβαλλομένου σχεδίου εἰσαγωγικὴν ἔκθεσιν, περιέχουσαν τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως. (Ὅρα Παράρτημα).

§8ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Αἱ συμβάσεις, κύριε Πρόεδρε, περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων δὲν ἐτυπώθησαν;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔδωκα διαταγὴν καὶ ἡ ἐργασία ἐξακολουθεῖ.— Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πολιτογραφήσεως τοῦ Κωνστ. Ζάππα.

§10ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μόνον. Ὁ κ. Κωνσταντῖνος Ζάππας πολιτογραφεῖται Ἕλλην».

§11Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἤδη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, πρόκειται ν’ ἀποδοθῇ ἡ ὑπάτη τῶν τιμῶν εἰς ἓν τῶν μεγατίμων μελῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εἰς τὸν Κωνστ. Ζάππαν. Κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους δὲν ὑπῆρχε νόμιμος Ἀρχή, δυναμένη νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὸ δοῦλον ἔθνος. Τότε ἡ ἱστορία μόνη ἐξεπλήρου τὸ ἔργον τοῦτο, μεταδιδοῦσα ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεὰν τὴν ἀφήγησιν τῶν ἐκτάκτων ὑπηρεσιῶν καὶ τῶν μεγάλων θυσιῶν, τὰς ὁποίας κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους τῆς δουλείας τὰ τέκνα τῆς Ἑλλάδος προσέφερον πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Πατρίδος των. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἡ ἐλευθερωθεῖσα Ἑλλὰς πολλάκις ἀπένειμε τὴν ὑπάτην αὐτὴν τιμὴν εἰς διαφόρους Ἕλληνας, τέκνα τῆς Πατρίδος. Ἡ Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου ἀπένειμε τὴν τιμὴν ταύτην εἰς τοὺς ἀειμνήστους Ἰω. Κωλέττην, Πέτρον Μαυρομιχάλην, Ἀνδρέαν Μεταξᾶν, Ῥικάρδον Τσοὺρτς καὶ Ἀλέξ. Μαυροκορδάτον....

§12Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ εἰς τὸν Λόντον.

§13Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ εἰς τὸν Δημ. Καλλέργην. Εἰς μὲν τοὺς πρώτους διὰ τὰς κατὰ τὸν ἀγῶνα ἐξόχους ὑπηρεσίας αὐτῶν, εἰς δὲ τὸν τελευταῖον, ὡς συντελέσαντα εἰς τὴν Συνταγματικὴν Παλιγγενεσίαν τοῦ ἔθνους καὶ ἐκπληρώσαντα μετ’ ἀξιεπαίνου ζήλου τὰ τοῦ φρουράρχου τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης καθήκοντα. Κατόπιν, κατὰ τὸ 1858, ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἐπεψήφισε τρεῖς νόμους, διὰ τῶν ὁποίων ἀπενεμήθη ἡ μεγάλη αὕτη τιμὴ εἰς τοὺς ἀειμνήστους Δημήτριον Βερναδάκην, Ἀπόστολον Ἀρσάκην, Σίμωνα Σίναν. Ἐὰν πρὸ τριῶν ἢ τεσσάρων αἰώνων ἄνθρωποι, ἀφιερώσαντες τὸν βίον αὑτῶν εἰς τὴν λατρείαν τοῦ Ὑψίστου, ἠξιώθησαν ὑπὸ τῆς χριστιανικῆς Ἐκκλησίας νὰ ἀναγραφῶσι μετὰ τῶν ὁσίων, ὁ Κωνσταντῖνος Ζάππας ἀφιέρωσιν ὡσαύτως οὐ μόνον πᾶσαν τὴν περιουσίαν του, ἀλλὰ καὶ πάσας τὰς μερίμνας του καὶ πάσας τὰς ὥρας τοῦ βίου του εἰς τὴν πνευματικὴν καὶ ὑλικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους, πᾶσαι δ’ αὐτοῦ αἱ ἐνέργειαι καὶ αἱ ἀσχολίαι εἰς τοῦτο μόνον συνεκεντρώθησαν. Διὰ ταῦτα κρίνω καὶ ἐγὼ εὔλογον, ἵνα ἡ πολιτικὴ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἀπονείμῃ αὐτῷ τὴν ὑπάτην ταύτην τιμήν, καὶ συνηγορῶ, ἵνα ἡ Βουλὴ ὁμοφώνως ἐπιψηφίσῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον τῆς πολιτογραφήσεως τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὁμοφώνως τὸ νομοσχέδιον εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. — Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης δευτέρου τμηματάρχου εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§15ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 1. Παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης προστίθεται θέσις καὶ δευτέρου τμηματάρχου».

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη — Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ ἀστικοῦ νόμου.

§17ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον μόνον. Τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἀστικοῦ νόμου ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἑπομένου: «Ὁ νόμος ἔχει ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος μετὰ παρέλευσιν δέκα ἡμερῶν ἀφ’ ἧς δημοσιευθῇ, πλὴν ἂν ὡρίσθη ἄλλως ἐν αὐτῷ. Ἡ δημοσίευσις λογίζεται γενομένη ἀπὸ τῆς χρονολογίας τοῦ περιέχοντος τὸν νόμον φύλλου τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως».

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.— Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων ἐν συνοικισμοῖς. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1 καὶ γίνεται δεκτόν. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ τὴν πρότασίν του.

§20ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 2 νὰ προστεθῇ ἡ διάταξις αὕτη: «Ἐξαιροῦνται τῆς παραχωρήσεως δύω ἰδιόκτητα οἰκόπεδα, κατὰ τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νόμου ΡΜΘʹ, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται δήλωσις δι’ αὐτά, ὡς ἀνήκοντα τῷ ἰδιοκτήτῃ». Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν τρόπον τῆς παραχωρήσεως τῶν οἰκοπέδων ἐν συνοικισμοῖς καὶ στηρίζεται εἰς τὸν νόμον ἀπὸ 5 Ἰανουαρίου 1866· ἀποβλέπει δὲ πάντας μὲν τοὺς συνοικισμούς, ἰδίως δὲ τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος Κυπαρισσίας τὸν συνοικισμόν, ὅστις εἶναι ἐγκεκριμένος ἀπὸ τὸ ἔτος 1866· Βασιλικὸν δὲ Διάταγμα κανονίζει τὸν τρόπον τῆς παραχωρήσεως τῶν οἰκοπέδων τοῦ συνοικισμοῦ ἐκείνου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1866 καὶ τοῦ ἐκδοθέντος Β. Διατάγματος δὲν κατωρθώθη νὰ γείνῃ ἡ παραχώρησις τῶν οἰκοπέδων εἰς τοὺς κατοίκους, διότι τὸ Β. Διάταγμα κανονίζει τὸν τρόπον τῆς παραχωρήσεως διὰ κληρώσεως. Ἡ κλήρωσις, κατὰ τὸ Διάταγμα, ἐγένετο τὸ ἔτος 1872· ἀλλὰ μετ’ αὐτὴν δὲν ἐξεδόθησαν τὰ προσωρινὰ παραχωρητήρια ἐντὸς τῆς προθεσμίας, καὶ οὕτω δὲν κατωρθώθη ἡ παραχώρησις τῶν οἰκοπέδων. Καὶ διὰ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου τοῦ 1866 καὶ διὰ τοῦ Β. Διατάγματος δὲν κατορθοῦται ὁ συνοικισμός, καθόσον ἡ κλήρωσις φέρει πλεῖστα ἐμπόδια εἰς αὐτὸν, διότι οἱ μὲν κληρωθέντες εἰς τὸ κέντρον τοῦ συνοικισμοῦ ἢ δὲν ἠδύναντο νὰ κτίσουν, ἢ δὲν ἤθελον νὰ κτίσουν· οἱ δὲ κληρωθέντες εἰς τὰ ἄκρα, καὶ ἂν ἤθελον νὰ κτίσουν, δὲν ἠδύνατο νὰ κατορθωθῇ ὁ συνοικισμός. Ὥστε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι λίαν ἀναγκαῖον καὶ συντελεστικὸν εἰς τὴν ταχεῖαν εὐόδωσιν τοῦ συνοικισμοῦ, καὶ δὲν παραβλάπτει οὔτε τὰ συμφέροντα τρίτων, οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ προσθήκη, κ. Πρόεδρε, νὰ τυπωθῇ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς προσθήκης καθὼς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γερμανίας προξενικῆς Συμβάσεως. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ συζήτησιν. Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς βʹ συζήτησιν 1) τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγραφῆς τῶν προφανῶς ἀνικάνων εἰς τὰ οἰκεῖα μητρῷα τῶν ἀῤῥένων, 2) τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐκτιθεμένων ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, 3) τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπικούρων κτηνιάτρων).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορισμοῦ ἐπικούρων ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν ὡς ἀνθυπιάτρων καὶ ἀνθυποφαρμακοποιῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ ἄρθρον 1 εἰς δευτέραν συζήτησιν). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§25ΨΥΛΛΑΣ. Διὰ τοῦ ἀναγνωσθέντος τούτου νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι προσγίνεται ἀδίκημα εἰς τοὺς ὑπάρχοντας δοκίμους ἰατροὺς, διότι, ἐάν τινες τούτων, δόντες τὰς πρακτικὰς αὑτῶν ἐξετάσεις καὶ λαβόντες τὴν ἄδειαν τοῦ μετέρχεσθαι τὸν ἰατρὸν πρὸ τῶν ἐπικούρων ἀνθυπιάτρων, περὶ ὧν πρόκειται, ὑπηρέτησαν καὶ ὑπηρετοῦσιν εἰσέτι ὡς δόκιμοι, ἤτοι μὲ κατώτερον βαθμὸν, δὲν θέλουσιν ἀδικηθῆ, κύριε Πρωθυπουργὲ, ὑπὸ τῶν ὑπηρετησάντων ἐπὶ ἓν ἔτος ὡς ἐπικούρων, ἐὰν τοιοῦτοι διορισθῶσι μὲ τὸν ἀνώτερον τοῦ ἀνθυπιάτρου βαθμόν; Τὴν παρατήρησιν ταύτην ὑποβάλλω σήμερον, ἵνα χρησιμεύσῃ ἐν ἀνάγκῃ πρὸς τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οὐδεμία τῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας ἀνέφερον οἱ προαγορεύσαντες, δύναται νὰ παρουσιασθῇ, διότι δὲν πρόκειται οἱ ἐπίκουροι ἀνθυπίατροι καὶ ἀνθυποφαρμακοποιοὶ νὰ καταταχθῶσιν ἁπλῶς καὶ μόνον ἐκ τῆς ἀρχαιότητος αὐτῶν. Διὰ νὰ καταταχθῶσι, πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὴν δοκιμασίαν τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἄλλων εἶναι ἡ ἑπομένη μόνον, ὅτι οἱ ὑπὲρ ὧν συνηγόρησαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντας δέον νὰ διαγωνισθῶσι καὶ κατόπιν νὰ ὑπηρετήσωσι τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς προβιβασμὸν, ἐνῷ οἱ εἰς οὓς ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον ὑπηρέτησαν ἤδη τὸν χρόνον τοῦτον, πρόκειται δὲ ἤδη νὰ διαγωνισθῶσι, καταλογίζοντες ὑπὲρ τοῦ προβιβασμοῦ αὑτῶν τὸν χρόνον τῆς πρὸ τοῦ διαγωνισμοῦ ὑπηρεσίας των, τασσόμενοι ὅμως πάντοτε κατόπιν τῶν ἄλλων. Ὥστε δὲν πρόκειται νὰ παραβλαφθῶσι τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων. Δὲν θὰ δοκιμασθῶσι δι’ ἰδίου συναγωνισμοῦ· αὐτοὶ θὰ δοκιμασθῶσιν ἐν τῷ γενικῷ διαγωνισμῷ, ἐπιτυγχάνοντες δ’ ἐν τῷ διαγωνισμῷ, κατατάσσονται ἐν τῷ στρατῷ οὐχὶ ὡς ἐπίκουροι, ἀλλ’ ἐπὶ ὑπηρεσίᾳ κανονικῇ, οὐχὶ ὡς δόκιμοι, ἀλλ’ εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμὸν, καθ’ ὃ ἀπέκτησαν δικαίωμα προβιβασμοῦ ὡς ἐκ τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας των, ἐπιφυλαττομένων ὅμως τῶν δύω τρίτων τῶν θέσεων ὑπὲρ τῶν δοκίμων, οἵτινες ὑπηρέτησαν τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς προβιβασμὸν ἔτος.

§27Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ ἀνθυπίατροι καὶ φαρμακοποιοὶ εἶναι ἀνώτεροι τῶν δοκίμων, οἱ ὁποῖοι θὰ προαχθῶσι. Λοιπὸν δὲν νομίζετε, ὅτι δύνανται ν’ ἀδικηθῶσιν οὕτω οἱ δόκιμοι;

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, διότι θὰ προαχθῶσιν οἱ ἔχοντες τὸν χρόνον πρὸς προβιβασμὸν δόκιμοι, οἱ δὲ ἐπίκουροι θὰ ταχθῶσιν εἰς τὸ ἀριστερόν. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 2.— Ἐπίσης ψηφίζεται εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὁπλιτῶν τῆς Χωροφυλακῆς. — Ὁμοίως εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ διερμηνέων τοῦ τε διπλωματικοῦ καὶ προξενικοῦ Γραφείου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας).

§29ΨΥΛΛΑΣ. Ζητῶ μίαν πληροφορίαν σχετικὴν πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβεία, καθὼς καὶ τὰ Γραφεῖα αὐτῆς, τό τε Ἐμπορικὸν καὶ τὸ Διερμηνευτικὸν, εἴτε ἐξ ἰδίας αὑτῶν πρωτοβουλίας, εἴτε κατὰ πρόσκλησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἔχωσιν ὑποβάλει ἔκθεσιν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς τροποποιήσεως τοῦ Διερμηνευτικοῦ Γραφείου, ὡς διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτείνεται. Ἄν τοιαύτη ὑπεβλήθη ἔκθεσις, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως λάβωμεν γνῶσιν τοῦ περιεχομένου αὐτῆς. Προσέτι θὰ ἀπευθύνω καὶ μίαν παρατήρησιν. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ μνημονευθῇ ἔν τινι ἄρθρῳ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ὅτι διερμηνεῖς δύνανται νὰ διορισθῶσι καὶ μὴ ὑπήκοοι Ἕλληνες· τοῦτο δὲ, ἵνα μὴ παρεμποδίζηται ὁ διορισμὸς ἐν Τουρκίᾳ διερμηνέων, καὶ μὴ ὑπηκόων Ἑλλήνων, ἐκ τῆς γενικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος περὶ διορισμοῦ ὑπαλλήλων.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐκθέσεις τῆς Πρεσβείας ὑπάρχουσι καὶ θέλω ὑποβάλει ὁλόκληρον τὸν φάκελλον, διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν οἱ κύριοι βουλευταί. Περὶ δὲ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ὅπως δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίζῃ διερμηνεῖς καὶ μὴ ὑπηκόους Ἕλληνας, παρατηρῶ, ὅτι αὐτὸ θὰ ἦτο ἴσως ἀναγκαῖον πρό τινος χρόνου· ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἐψηφίσθη ὁ νόμος, ὁ ἐπιτρέπων τὴν ἄνευ παρελεύσεως τῆς διετίας ἀπόκτησιν τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, δὲν εἶναι τόσον ἀναγκαία ἡ διάταξις, διότι τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν διερμηνευτικὴν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ ὑπηρεσίᾳ, δύναται νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα καὶ νὰ ἀποκτήσῃ εὐθὺς διὰ Β. Διατάγματος τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα, ἡ ὁποία εἶναι πάντοτε προσὸν σπουδαιότατον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην.

§31ΨΥΛΛΑΣ. Ἐκ τῆς πολυετοῦς ὑπηρεσίας, ἣν διήνυσα παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, γνωρίζω, ὅτι συνέβη τινὲς νὰ θελήσωσι νὰ λάβωσιν Ἑλληνικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὡς πρόξενοι ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐν Ἀμερικῇ, καὶ ὡς διερμηνεῖς ἐν Τουρκίᾳ, χωρὶς νὰ θελήσωσι ταὐτοχρόνως ἢ νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ τοὐλάχιστον νὰ λάβωσι καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Ἐὰν ἑπομένως παρουσιασθῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον τοιοῦτοι, καλῶς κατηρτισμένοι, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ διορισθῶσι, διότι θὰ δυσκολεύωνται νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα, ἐπὶ τῷ λόγῳ μόνον ν’ ἀπολαύσωσι τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας καὶ οὕτω διορισθῶσι διερμηνεῖς. Ὑπάρχει διάταξις, μοὶ φαίνεται, ἐν τῷ τελευταίῳ Προξενικῷ Νόμῳ, ἐπιτρέπουσα τὸν διορισμὸν ἀλλοεθνῶν ὡς προξένων Ἑλλήνων ἐν χώραις χριστιανικαῖς· ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν ὑπάρχῃ ἐν τῷ αὐτῷ νόμῳ τοιαύτη διάταξις, καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς διερμηνεῖς ἐν μὴ χριστιανικαῖς χώραις. Τούτου ἕνεκα ἔκαμα τὴν παρατήρησιν ταύτην, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοὺς προξένους ἡ διάταξις εἶναι ἀναγκαία, διότι ἡ θέσις ἡ προξενικὴ ἐν χώραις χριστιανικαῖς δίδεται τιμῆς χάριν· εἰς τοιαύτην δὲ θέσιν βεβαίως δὲν θὰ εὕρωμεν εὐκόλως τὸν διορισθησόμενον ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς μεταβολῆς ἐθνικότητος. Ὅταν ὅμως πρόκηται νὰ δεχθῇ θέσιν, ἔχουσαν τόσον ἐπαρκῆ μισθὸν, παρέχουσαν τὴν μονιμότητα καὶ ἀποτελοῦσαν στάδιον, πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ δυσκολία διὰ νὰ ἀποφασίσῃ τὸ πρόσωπον νὰ δεχθῇ.

§33ΨΥΛΛΑΣ. Ἐν Βουλγαρίᾳ ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ εὕρητε Βούλγαρον ὑπήκοον, δεχόμενον θέσιν διερμηνέως Ἕλληνος μὲ ἀλλαγὴν τῆς ἐθνικότητός του. Μοὶ φαίνεται, ὅτι μέχρι σήμερον δὲν εὑρέθη τοιοῦτος.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1882.

§35Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1880, τὸν ὁποῖον μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882 εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, κατὰ τὸ ἔτος 1880 εἰσεπράξαμεν ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου 1880 μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1881, ἤτοι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως, δραχμὰς 1,627,214· ἔμειναν δὲ κατὰ τὸ τέλος τῆς χρήσεως καθυστεροῦντα ἐκ δραχμῶν 270,963. Ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν καθυστερούντων ἤθελεν εἰσπραχθῆ ὅλον, ὑπόθεσις, ἡ ὁποία δὲν ἐπαληθεύει πάντοτε, εἶναι δὲ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπίθανος, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσέπραξε τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων κατὰ τὸ 1880, ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 1,898,204. Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, ὅταν προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, περιέλαβε συγχρόνως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐνόμιζεν, ὅτι ἦτο πιθανὸν, ὅτι ἤθελεν εἰσπραχθῆ, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἤθελε ψηφισθῆ καὶ γίνει νόμος τοῦ Κράτους. Προϋπελόγισε δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 800,000 μόνον δραχμῶν, καὶ ἐπληροφόρησεν ἑπομένως τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, θέλουσιν εἰσπραχθῆ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου 800,000 δραχμαὶ περισσότερον ἀπὸ ὅσαι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1880. Ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ἀκριβής. Ἐφαρμόζων τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων ἐπὶ τοῦ ὑπάρχοντος γνωστοῦ ἀριθμοῦ τῶν φορολογητέων ζώων, ἀνευρίσκω, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ θέλει εἰσπράξει τὸ δημόσιον ταμεῖον κατὰ τὸ 1882, ἂν τὸ νομοσχέδιον ἤθελε ψηφισθῆ, δὲν συνίσταται μόνον εἰς 800,000 δραχμῶν, ἀλλὰ συνίσταται εἰς 1,348,000. Καὶ ὑπελόγισα ἐν πρώτοις τὸν φόρον ἐπὶ τῶν προβάτων πρὸς 30 λεπτὰ ἕκαστον ἐπὶ τοῦ κατὰ τὴν στατιστικὴν, τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν τὸ πρῶτον ἠγόρευσεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, βεβαιωμένου ἀριθμοῦ τῶν προβάτων. Κατὰ τὴν στατιστικὴν ταύτην τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἐδηλώθησαν, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1878, πρόβατα 2,614,311· ἀλλὰ συγχρόνως εἰσεπράχθη διὰ τῆς ἐκμισθώσεως φόρος ἐπὶ τῶν ἀδηλώτων ζώων ἐκ δραχμῶν 166,421, ὅπερ ἀπεδείκνυεν, ὅτι δὲν εἶχον δηλωθῆ 665,696 ἀκόμη πρόβατα. Ἑπομένως τὸ ποσὸν τῶν προβάτων, κατὰ τὴν στατιστικὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνέρχεται εἰς 3,280,000. Ἐγὼ, στηριζόμενος εἰς τὴν στατιστικὴν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶχον πορισθῆ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου κατὰ τὸ 1870, ὑπέθεσα τῶν προβάτων τὸν ἀριθμὸν 3,500,000· ἑπομένως ἡ διαφορὰ ἐπὶ τῶν προβάτων μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι τοῦ 1870 μοὶ παρίστων, ὅτι ὑπάρχει, εἶναι πολὺ μακρά. Ἀλλ’ ἐπὶ τῶν αἰγῶν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἰσχυρίσθη, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι σχεδὸν ἴσος μὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν προβάτων· ἐγὼ δὲ ὑπελόγισα αὐτὸν ἐλάσσονα κατὰ ἓν ἑκατομμύριον ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν προβάτων, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβον ὡς βάσιν ἀριθμὸν μικρῶν ζώων ἐν ὅλῳ τὰ 6,000,000, ἐνῷ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν αἰγῶν μικρὸν διαφέρει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προβάτων, ἤθελε συναχθῆ ἀνώτερος τῶν 6,000,000 ὁ ἀριθμὸς τῶν μικρῶν ζώων. Ἐπὶ τῶν 6,000,000, ὑπολογίσας τὸν φόρον, ἀνεὗρον, ὅτι τὸ Κράτος ἤθελεν εἰσπράξει ἐπὶ μὲν τῶν 3,500,000 προβάτων, πρὸς 30 λεπτὰ, 1,500,000 δραχμῶν, ἐπὶ δὲ τῶν 2,500,000 αἰγῶν, πρὸς 50 λεπτὰ, 1,250,000 δραχμῶν. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τῆς στατιστικῆς του ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔδωκεν ἡμῖν πληροφορίαν τινὰ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μεγάλων ζώων, ὑπελόγισα καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν μεγάλων ζώων, τὸν ὁποῖον θέλομεν εἰσπράξει, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μεγάλων ζώων τῶν βεβαιωθέντων κατὰ τὸ 1870, ἂν καὶ κατὰ τὸ ἔκτοτε παρεληλυθὸς μέχρι τοῦδε διάστημα ὁ ἀριθμὸς τῶν μεγάλων ζώων ηὔξησεν ἐν Ἑλλάδι ἐπαισθητῶς. Ἀπεδέχθην, ὅτι τὰ μεγάλα ζῶα ἀνέρχονται εἰς 147,749, ὡς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων κατὰ τὸ 1870 ἀνέδειξεν, ἂν καὶ μετὰ τὸ 1870 εἰσήχθησαν εἰς τὸ Κράτος ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἵπποι καὶ ἡμίονοι ὑπεράριθμοι, οἱ ὁποῖοι περιῆλθον ἔκτοτε εἰς τὴν κτῆσιν τῶν ἰδιωτῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι ηὔξησαν τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ὑπάρχοντα ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ φορολογίας τῶν ζώων κατὰ τὸ 1870. Ὑπολογίσας τὸν φόρον πρὸς δραχμὰς μίαν καὶ ἡμίσειαν ἐπὶ ἑκάστου μεγάλου ζώου, ὅσον προσδιώρισεν αὐτὸν τὸ νομοσχέδιον, ὑπελόγισα, ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ 221,623 δραχμαί. Ὑπολογίσας ὡσαύτως τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ὄνων πρὸς 70 λεπτὰ ἕκαστον ἐπὶ ἀριθμοῦ 62,572 ὄνων, ὅσον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου κατὰ τὸ 1870 παρέστησεν ὑπάρχοντα, ὑπελόγισα ὡσαύτως, ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ καὶ ἐκ τοῦ φόρου τούτου δραχμαὶ 43,800. Ὑπολογίσας καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν χοίρων πρὸς δραχμὰς 2, ὅσας τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προσδιορίζει, καὶ στηριχθεὶς ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ 47,702 χοίρων, ὅσους ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου κατὰ τὸ 1870 παρέστησεν ὑπάρχοντας, εὗρον ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ καὶ ἐκ τοῦ φόρου τοῦ εἴδους τούτου τῶν ζώων 95,404 δραχμαί. Οὕτως εὗρον, ὅτι, ἀντὶ 3,400,000, τὰς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περιέλαβεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἢ μᾶλλον ἀντὶ 2,700,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ὑπελόγισεν, ὅτι θέλομεν εἰσπράξει ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων ἐκ τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Βασιλείου, διότι 700,000 δραχμὰς προϋπελόγισεν ὡς προελευσομένας ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, ἀντὶ λοιπὸν τῶν 2,700,000 τὰς ὁποίας ὑπελόγισεν ὡς ἔσοδον τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων ἐν τῷ παλαιῷ Κράτει, εὗρον ὅτι θέλομεν εἰσπράξει 3,118,831 δραχμάς. Παρέβαλον τότε τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Δημόσιον εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1880 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, συνιστάμενον ἐκ δρ. 1,627,000, ἢ εἰς 1,898,000, ἂν ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι ἤθελον εἰσπραχθῆ καὶ τὰ καθυστεροῦντα ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, πρὸς τὸ ποσὸν τῶν δρ. 3,118,831, ἅτινα μέλλουσι νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ 1882, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, καὶ εὗρον, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ δημοσίου ἐσόδου ἀνέρχεται εἰς τὸ διπλάσιον. Εἶπον τότε εἰς τὴν Βουλήν: «Ὅταν εἰσεπράττετε 1,627,000 κατὰ τὸ 1880 ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἰσεπράττετε, τί παρίστα; Παρίστα ἀναγκαίως ποσοστόν τι ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου τῆς κτηνοτροφίας. Ὅταν δὲ ἐφέτος ζητῆτε νὰ εἰσπράξητε διπλάσιον ποσὸν φόρου, τί ἐννοεῖτε, ὅτι ἐκτελεῖτε; Ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον εἰσεπράττετε κατὰ τὸ 1880, ἦτον ἀνεπαρκὲς καὶ μικρὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἔρχεσθε νὰ τὸ διπλασιάσητε, ἢ ἐννοεῖτε, ὅτι ἡ πρόσοδος τῆς κτηνοτροφίας ἀνέβη εἰς τὸ διπλάσιον, καὶ διὰ τοῦτο προτείνετε νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον διπλάσια χρήματα ἀφ’ ὅσα εἰσήγοντο κατὰ τὸ 1880;» Καὶ κατὰ τὸ 1880 ἐφηρμόζαμεν νόμον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐλαττώσει τὸν μέχρι τοῦ 1874 ἐπιβεβλημένον, καὶ τὴν ἐλάττωσιν ἐκείνην εἶχεν ἀποφασίσει ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, συνεπείᾳ παραστάσεων, αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει καὶ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ συνεπείᾳ φωνῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀκουσθῆ ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, ὅταν ἠλάττωσε κατὰ τὸ 1875 τὸν φόρον τῶν ζώων, εἶχε πεισθῆ, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσεπράττετο, ἦτο ποσὸν ὑπέρογκον, ὅτι παρίστα ποσοστὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, τοῦ ὁποίου τὴν εἴσπραξιν δὲν ὑπῆρχε λόγος διὰ νὰ δικιολογήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο ἐνέδωκεν εἰς τὰς παραστάσεις ἐκείνας, καὶ ἠλάττωσε τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξισώσῃ διὰ τῆς ἐλαττώσεως ταύτης τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου τῆς κτηνοτροφίας, πρὸς τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε δι’ ἑκάστου τῶν ἄλλων φόρων, οἱ ὁποῖοι τυγχάνουσιν ἐπιβεβλημένοι ἐπὶ τῶν ἄλλων εἰδῶν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς. Καὶ ἐπειδὴ, ὅταν ἐσυζητεῖτο ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων κατὰ τὸ 1875, διὰ τοῦ ὁποίου ἠλαττοῦτο τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου, οἱ συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως παρίστων, ὅτι τὸ ἠλαττωμένον ἐκεῖνο ποσὸν ἀντιπροσωπεύει ποσοστὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου ἴσον μὲ 7%, ἀγορεύων πρὸ ἡμερῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἠρώτησα τὴν Βουλὴν: Οἱ προκάτοχοί σας, προσδιορίσαντες τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον εἰσεπράττομεν πέρυσιν, ἐνόουν, ὅτι λαμβάνομεν 7% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου; Ὑμεῖς, ἐπιψηφίζοντες σήμερον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σᾶς προβάλλει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐννοεῖτε νὰ διαπλασιάσητε τὸ ποσοστὸν τοῦτο; Ἐννοεῖτε, ἀντὶ 7, νὰ λάβητε 14% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου τῆς κτηνοτροφίας;

§36ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Εἶναι καὶ αἱ νέαι ἐπαρχίαι.

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰς ἀφῄρεσα.—Αἱ νέαι Ἐπαρχίαι ὑπελογίσθησαν, ὅτι θέλουσι δώσει 700 χιλ. δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀφῄρεσα. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ἐν συντόμῳ, 3,400,000 προϋπελόγισεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου αἱ 700,000 προϋπελογίσθησαν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ, ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, τὰ 2,700,000 θέλουσιν ἑπομένως εἰσπραχθῆ ἐκ τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν. Ἐστήριξα δὲ τοὺς ἀνωτέρω ὑπολογισμοὺς εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2,700,000. Ἠρώτησα λοιπόν: νομίζετε, ὅτι ἡ πρόσοδος ἡ καθαρὰ ἐκ τῆς κτηνοτροφίας ἐπὶ τοσοῦτον ηὔξησεν, ὥστε διπλασιάζετε τὸ ἐκ τοῦ φόρου τούτου ἔσοδον; Αὐτὴ ἦτο κυρίως ἡ ἔννοια τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν τὸ πρῶτον ἠγόρευσα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅμως δὲν ἔκρινεν ἁρμόζον εἰς ἑαυτὸν ν’ ἀπαντήσῃ εἰς οὐδεμίαν τῶν ἐρωτήσεων τούτων, ὄχι μόνον δι’ ὅσων χθὲς τὸ ἑσπέρας, ἀγορεύων ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶπε κατὰ τὸ τέλος τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μηνιαίας πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Ἀπριλίου. Ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπραγματεύθη καὶ ἠρεύνησε πᾶν ἄλλο ζήτημα, πλὴν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα αἱ ἐρωτήσεις μου προέβαλον εἰς αὐτόν. Ἐὰν δὲ λάβω ὑπ’ ὄψει τὰς δύω ταύτας ἀγορεύσεις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δύναμαι νὰ τὰς χαρακτηρίσω ὡς πρότυπα ὑπουργικῆς ῥητορείας. Τῷ ὄντι, κύριοι, ἡ ῥητορεία, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι πρότυπος ἐν συνταγματικῷ Κράτει, Διότι ἀνατρέπει τὴν κοσμιότητα κατὰ τὰς συζητήσεις. Δὲν ἀφίνει τὴν Βουλὴν, δὲν ἀφίνει τὰ μέλη τῆς Βουλῆς νὰ ἀνακοινώσωσι ποίας ἰδέας ἕκαστον ἔχει περὶ τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν. Δὲν ἀφίνει νὰ φωτίσωμεν ἀλλήλους, διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐν συνειδήσει νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐπὶ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου αὐξάνονται οἱ φόροι οἱ ἐπιβεβλημένοι ἐπὶ μιᾶς τάξεως ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἀλλὰ μᾶς εἰσάγει εἰς ἀληθῆ δαίδαλον τῆς ἐρεύνης τῶν προσωπικῶν ἰδιοτήτων ἑκάστου, εἰς στάδιον προσωπικῶν αἰτιάσεων καὶ ἀντεγκλήσεων. Τὸ στάδιον τοῦτο ἐρεθίζει τὰ πάθη, διασπείρει τὰ μίση, χωρίζει τοὺς μὲν ἀπὸ τοὺς δὲ, καὶ ὠθεῖ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, συζητοῦντα τὰς δημοσίας ὑποθέσεις, νὰ λησμονῶσι τὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν ὁποίαν πρὸς τὸ Σῶμα ὀφείλουσι νὰ τηρῶσιν. Ἀλλὰ δὲν ἀνατρέπει μόνον τὴν κοσμιότητα, ἀνατρέπει καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν τάξιν τῶν συζητήσεων. Ὅταν συζητῶμεν περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, εἰς οὐδένα εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὁμιλῇ περὶ ὑποθέσεων ἀλλοτρίων τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων. Καὶ ἂν δὲν ἦναι τοῦτο ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκομεν εἰς τὰς τάξεις τῶν φίλων τοῦ Ὑπουργείου, ἵνα μὴ ὑποληφθῶμεν, ὅτι θέλομεν νὰ καταναλώσωμεν τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν. Ἵνα διεξαγάγωμεν τὰ ἔργα ἡμῶν, ἵνα μὴ ὑποληφθῶμεν, ὅτι θέλομεν νὰ παραλύσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἥκιστα ἐπιτετραμμένον εἰς μέλος τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἔρχητε καὶ ἐν τῷ μέσῳ ἄλλης συζητήσεως νὰ εἰσάγῃ ἄλλας ὑποθέσεις, καὶ νὰ μᾶς ἀναγκάζῃ νὰ ἐκτρεπώμεθα τοῦ συζητουμένου ἀντικειμένου εἰς ὑποθέσεις ἀλλοτρίας. Ἤκουσα τὸν κ. πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου χθὲς λαλοῦντα ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ζητοῦντα τὴν συνδρομὴν αὐτῆς, διὰ νὰ μὴν ἀφήσῃ νὰ παρέλθῃ ὁ βραχὺς ὑπολειπόμενος χρόνος, βραχὺς ἀπέναντι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἔργων καὶ τῆς πληθύος τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ ἐκτελέσωμεν. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ζητῇ τὴν συνδρομὴν τῆς Βουλῆς, ἔπρεπε νὰ ζητῇ τὴν συνδρομὴν τοῦ συναδέλφου του, ὁ ὁποῖος, ὁσάκις ἀναβαίνει τὸ βῆμα, μᾶς ἀναγκάζει νὰ ἐκτραπῶμεν τοῦ θέματος, καὶ ὁ ὁποῖος, ἐὰν ὑπολογισθῶσιν αἱ ὧραι, δι’ ὧν ἀπησχόλησε μέχρι τοῦδε τὴν Βουλὴν, κατηνάλωσεν ἡμέρας ὅλας, τῶν ὁποίων δὲν δύναμαι νὰ προσδιορίσω τὸν ἀριθμόν. Ἡμεῖς δὲν παρενεβάλομεν κανὲν πρόσκομμα· ἐβοηθήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ τίς ἐξ ἡμῶν προέβαλε κἂν ἐπερώτησιν; Οὐδὲ τὸ δικαίωμα κἂν τοῦ ἐλέγχου ἐξησκήσαμεν. Καὶ ἂν ἐγένοντο ἐπερωτήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος, αἱ πλεῖσται ἐγένοντο ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τῶν τάξεων τῆς πλειοψηφίας.

§38ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν ἀνήκομεν εἰς κανένα· ἀνήκομεν εἰς τὸ ἔθνος.

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἁγυιᾶς δὲν ἀπέκτησεν ἔτι τὰ ἤθη τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ Κανονισμὸς, ὁ ὁποῖος μᾶς διέπει, δὲν ἐπιτρέπει εἰς οὐδένα νὰ διακόπτῃ τοὺς ἀγορεύοντας· διατηρεῖ δὲ μόνον εἰς ἕκαστον τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ ἑκάστοτε ἐκ τοῦ βήματος τὴν γνώμην του.

§40ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ μᾶς λέγετε καὶ κοπέλια τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου.

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο. Δὲν ἐννοεῖτε τί ἐστι πλειοψηφία καὶ μειοψηφία ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Τὰ Κοινοβούλια διαιροῦνται ἀναγκαίως εἰς πλειοψηφίαν καὶ μειοψηφίαν, καὶ διὰ νὰ ἦναί τις μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς μίαν τῶν μερίδων τούτων. Ἀλλ’ ἡ ῥητορεία τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τοιαύτη, ὁποίαν τὴν ἠκούσατε χθὲς καὶ ὁποίαν ἠκούσατε τὴν ἑσπέραν, καθ’ ἣν συνεζητεῖτο εἰς τελευταίαν ἀνάγνωσιν τὸ περὶ πιστώσεως τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου νομοσχέδιον, ἀνατρέπει καὶ ἄλλο τι, ἀνατρέπει καὶ τὴν συνταγματικὴν τάξιν τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων. Ἂν ἡμεῖς συζητῶμεν καὶ ἐπικρίνωμεν τὰ νομοσχέδια, ἅτινα τὸ Ὑπουργεῖον ἤ τις τῶν κυρίων βουλευτῶν προβάλλῃ, ἐνασκοῦμεν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐκ τοῦ Συντάγματος· ἀπέναντι δὲ τοῦ δικαιώματος τούτου δὲν ὑφίσταται ἢ μόνον τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον τῶν προβαλλόντων τὰ νομοσχέδια νὰ ὑποστηρίξωσιν αὐτὰ, νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι αἱ προτάσεις των εἶναι λυσιτελεῖς εἰς τὸ Κράτος, ὅτι δὲν ζημιοῦσι τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅτι δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τοὺς γενικοὺς κανόνας τῆς ἠθικῆς, ἢ εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας. Δὲν ἔχουσιν ὅμως κανὲν δικαίωμα νὰ ἐρευνῶσι τὰ πολιτικὰ φρονήματα ἡμῶν, διότι δὲν εἴμεθα ὑπόλογοι ἀπέναντι τῶν κ. κ. ὑπουργῶν. Ἡμεῖς δικαζόμεθα κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων μας. Ἐν δὲ τῇ Βουλῇ δὲν ἐξετάζεται ἡ πολιτεία ἡμῶν, ἀλλὰ δικάζονται οἱ ὑπεύθυνοι ἐντολοδόχοι τῆς Νομοτελεστικῆς Ἐξουσίας.

§42ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἶδον κανὲν πρόγραμμά σας.

§43ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος διὰ πρώτην καὶ τελευταίαν φορὰν νὰ ἀπαντήσω εἰς διακοπὴν, τὴν ὁποίαν ἀκούω ἀπὸ τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία πρώτη ὀφείλει νὰ μὴ διακόπτῃ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀμφιβάλλει ἂν ἔδωκα λόγον εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μου, διότι δὲν εἶδεν ἐκδοθὲν παρ’ ἐμοῦ πρόγραμμα. Δὲν θέλω νὰ ἐρευνήσω τὸν δημόσιον βίον τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ὑπὸ ποῖον πρόγραμμα εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1879, οὐδὲ τὰς σχέσεις αὐτοῦ μετὰ τοῦ τότε προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης. Ἔχω ὅμως δικαίωμα ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι οἱ τὸ πρῶτον ἀναμιγνύμενοι εἰς τὰ δημόσια πράγματα πρέπει νὰ φωτίζωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περὶ τῶν φρονημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν. Ἐκεῖνοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι πρὸ εἰκοσαετίας πολιτεύονται, ἔχουσι πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τόσας σελίδας, ὅσα εἶναι τὰ ἔτη τοῦ δημοσίου αὐτῶν βίου.

§44ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καμμίαν δὲν γνωρίζω.

§45ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι ἐφροντίζατε πῶς νὰ αὐξήσητε τὸν πλοῦτόν σας, καὶ ὄχι νὰ σπουδάζητε τὸν δημόσιον βίον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος. Μὲ ἀναγκάζετε νὰ ὁμιλῶ πρὸς σᾶς, ὅπως δὲν ἐπιθυμῶ, διότι οὔτε ἡ ἀνατροφή μου, οὔτε τὸ παρελθόν μου μοὶ προσεπόρισαν τοιαύτας ἕξεις. Ἐὰν συζητῶμεν καὶ ἐπικρίνωμεν τὰς ὑπουργικὰς πράξεις, ἐὰν ἀναλύωμεν καὶ ἐρευνῶμεν αὐτὰς, ἐξασκοῦμεν δικαίωμα, τὸν ὁποῖον ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχομεν· ἀπέναντι δὲ τοῦ δικαιώματος τούτου ἵσταται δι’ ὑμᾶς μόνον τὸ καθῆκον, ἢ τέλος πάντων καὶ τὸ δικαίωμα—ὀνομάσατέ το ὅπως θέλετε—νὰ δίδητε διασαφήσεις καὶ νὰ ἀποδεικνύητε, ὅτι αἱ πράξεις σας εἶναι σύμφωνοι μὲ τοὺς νόμους καὶ μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Δὲν ἔχετε ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἐρευνᾶτε τὸν δημόσιον βίον ἡμῶν, νὰ ἀναμοχλεύητε τὰ πολιτικὰ φρονήματά μας, νὰ ζητῆτε νὰ μᾶς δυσφημίσητε, πολλῷ δὲ ἧσσον τὸ δικαίωμα νὰ διαστρέφητε τὰ πράγματα καὶ νὰ τὰ παριστάνητε ἀλλοῖα, ἀφ’ ὅ,τι συμβαίνουσιν ἐν τῇ Βουλῇ. Καὶ ἠκούσατε χθὲς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν λέγοντα, ὅτι ἡμεῖς ἐζητήσαμεν διὰ τῶν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀντιῤῥήσεών μας νὰ ἀποπλανήσωμεν τὸ δημόσιον φρόνημα, νὰ ἐρεθίσωμεν τὸν λαὸν, νὰ προκαλέσωμεν ἀνατροπὰς, νὰ φέρωμεν τὴν ἀναρχίαν. Ἐὰν τοιαύτη ῥητορεία ἐπεφαίνετο ἐν Κοινοβουλίῳ ἄλλου Κράτους, καὶ ἂν αἱ περὶ τῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ λεγομένων πληροφορίαι ἔφθανον μέχρι τοῦ Στέμματος, εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ Στέμμα ἤθελεν ὑπομνήσει εἰς τὸν σύμβουλόν του, τὸν μεταβαίνοντα εἰς τὴν Βουλήν, τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἐπιβάλλει εἰς αὐτόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν αἱ περὶ τούτων πληροφορίαι δὲν ἀνήρχοντο μέχρι τοῦ Στέμματος, ἐκεῖ ὁ πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐν τῷ καθήκοντι τῆς διατηρήσεως τῆς συνταγματικῆς τάξεως, καὶ ἐν τῷ ἰδίῳ συμφέροντι, τὸ ὁποῖον ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει, ἤθελεν εἰπεῖ εἰς τὸν συνάδελφόν του: Παῦσε· μὴ γίνεσαι αἴτιος ἀπωλείας χρόνου, ἐνῷ ἔχομεν τόσον ὀλίγον χρόνον πρὸς ἐργασίαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἥτις πρώτη ἔχει συμφέρον νὰ συντελῇ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος καὶ εἰς τὴν ἔῤῥυθμον καὶ ὁμαλὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, καὶ ἥτις ὀφείλει νὰ καταστέλλῃ τὰς παρεκτροπὰς τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Καὶ ἠκούσατε προχθὲς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὁμιλῇ ἀσεβῶς περὶ ἡμῶν. Λαμβάνων ὡς ἀφετηρίαν τὴν μικρὰν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀριθμητικὴν δύναμιν ἡμῶν, μᾶς ἐχλεύαζεν ὡς μικροὺς καὶ ἀσθενεῖς, καὶ μᾶς παρέβαλε πρὸς σκώληκας, τοὺς ὁποίους ἡτοιμάζετο νὰ καταπατήσῃ αὐτὸς, ὁ γίγας τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τὸν ἠκούσατε χθὲς τὸ ἑσπέρας ὁμιλοῦντα περὶ σαριδίων, τὰ ὁποῖα οἱ σαρωταὶ τῶν ὁδῶν συλλέγουσι, διὰ νὰ ῥίψωσιν ἐκτὸς τῆς πόλεως. Ἴσως τηρεῖ τὴν γλῶσσαν ταύτην, διότι ἐνθαῤῥύνεται ἀπὸ τὴν ἀριθμητικὴν ἀσθένειαν ἡμῶν. Δὲν ἐπήρθημεν ἐπὶ τῇ μεγάλῃ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀριθμητικῇ δυνάμει ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἠθέλομεν ἐπὶ ταύτῃ ἐπαρθῆ, ἤθελον μᾶς διαψεύσει τὰ πράγματα, αὐτὴ ἡ περὶ τοὺς λόγους ἀκολασία τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ. Ἐὰν δὲν ἤμεθα ἀσθενεῖς κατὰ τὸν ἀριθμὸν, ἠθέλαμεν διδάξει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τῷ βήματι ἀκόμη ἑστῶσα, ποῖα καθήκοντα ἔχει πρὸς τοὺς βουλευτὰς καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ὅταν πρὸς ταύτην ἀγορεύῃ περὶ μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου Καὶ ἂν δὲν ἤθελε χρησιμεύσει ἡ διδασκαλία ἡμῶν αὕτη, ἴσως ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ κλείσῃ τὸ στόμα του διὰ τοῦ φιμώτρου, τὸ ὁποῖον προχειρότερον ἤθελεν εὑρεῖ. Καὶ ἂν ἡμεῖς δὲν τὸ ἐπράττομεν, ἤθελεν εὑρεθῆ τις καθήμενος παρ’ αὐτὸν, ὅστις ἤθελεν ἐνθυμίσει εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐλησμόνησαν ὅσοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδρίαζον πρὸ ἕξ ἐτῶν. Τί συνέβη, ὅταν βουλευτὴς ἄλλος ἐλησμόνησε τὴν περὶ τοὺς λόγους κοσμιότητα, τὴν ὁποίαν ἕκαστον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου ὀφείλει νὰ τηρῇ; Ἡ Βουλὴ ἠγέρθη σύμπασα ἐξ ὅλων τῶν θρανίων καὶ ἐπετέθη κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐλησμόνησε τὴν κοσμιότητα ταύτην· ἐνῷ δ’ ἐκεῖνος ἠγωνίζετο μίαν ὥραν, ἵνα ἀξιωθῇ τῆς χάριτος διὰ νὰ ἀπολογηθῇ, ἀντὶ ἀπαντήσεως, δὲν ἐλάμβανεν ἐκ τῶν διαφόρων θρανίων τῆς Βουλῆς μόνον φωνὰς καὶ κραυγὰς, ἀλλὰ ἐλάμβανε μύδρους, καὶ μόνον ἐσώθη ὑπὸ τὸ θάῤῥος καὶ τὴν παῤῥησίαν τοῦ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ, ὑπὸ τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν τὸ Κοινοβούλιον ἔχει πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶν. Ἡ ἀριθμητικὴ δὲ δύναμις δὲν παρέχει κανὲν δικαίωμα, οὐδὲ καθιστᾷ θεμιτὰ καὶ προσήκοντα ὅσα φύσει δὲν εἶναι θεμιτὰ καὶ προσήκοντα. Ἐν ἄλλοις Κοινοβουλίοις, ἐπὶ τῆς βασιλείας Λουδοβίκου Φιλίππου εἰς τὴν Γαλλίαν, ἤθελον καταγελάσει ἐπὶ μωρίᾳ τὸν Ὀδδιλιὼν Βαρὸ, ἐὰν ἤλεγχε τὸν κ. Γκιζῶτον, διότι ἦτο γενικὸς γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου ἐζήτει νὰ ταπεινώσῃ αὐτὸν πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς Αὐτοκρατορίας, ὅταν αὕτη προσέφυγε καὶ ἔλαβεν ἀπὸ τὸν Δικαστικὸν Σύλλογον βραχύσωμόν τινα δικαστικὸν, καὶ ὠνόμασεν αὐτὸν ὑπουργὸν, καὶ τὸν ἀπέστειλεν εἰς τὰ μέγαρα τοῦ Μποβὸ, οὐδὲ ὁ Ῥουὲρ, οὐδ’ ἄλλος τις διενοήθη νὰ χλευάσῃ τὸν Ἰούλιον Φάβρον, διότι ἦτο γενικὸς γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν· ὅταν δ’ ὁ βραχύσωμος ἐκεῖνος δικαστικὸς ἠθέλησε νὰ ἀφήσῃ τοιοῦτον ὑπαινιγμὸν, πρῶτος ὁ πρόεδρος τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, ὁ κόμης Βαλέβσκης, ὑπέμνησεν εἰς ἐκεῖνον τὸ καθῆκόν του, μετ’ αὐτοῦ δὲ καὶ ὁ Ῥουὲρ καὶ ὅλη ἡ πλειοψηφία ἐπέβαλον σιγὴν εἰς αὐτὸν, ὁ δ’ αὐτοκράτωρ μετ’ ὀλίγον τὸν ἀπέστειλεν εἰς τὸν Δικαστικὸν Σύλλογον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον τὸν εἶχε δανεισθῆ. Καὶ διατί ὁ ἐκδηλωθεὶς οὗτος ψυχικὸς θόρυβος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Διότι ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ κατὰ τὸ ἓν μέρος τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἠναγκάσθη νὰ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἐπιμένει, ἵνα διπλασιάσῃ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν αἰγῶν, ἀλλ’ ἀρκεῖται μόνον νὰ ψηφισθῇ ἡ ἁπλῆ αὔξησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν προβάτων καὶ νὰ ἐπεκταθῇ αὕτη καὶ ἐπὶ τῶν αἰγῶν. Ἀλλ’ εἰς τοῦτο πταίομεν ἡμεῖς; Ἡμεῖς τὸν ἠναγκάσαμεν; Ἡμεῖς εἴπομεν τὴν ἀλήθειαν μετὰ πάσης κοσμιότητος. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς φίλοι τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις πρώτη ἠνάγκασε τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποχωρήσῃ. Δὲν ἠναγκάσαμεν ἡμεῖς αὐτὸν, ἀλλ’ ἡ ἐπιβλητικὴ θέλησις τοῦ προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὴν ὁποίαν ἠναγκάσθη νὰ ὑποταχθῇ καὶ παραιτηθῇ ἀπὸ ἀξιώσεως, ἡ ὁποία δὲν ἐστηρίζετο ἐπ’ οὐδενὸς λόγου. Ἢ ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπειθέ τινα ἐν Ἑλλάδι, ὅταν ἐκόμιζεν ὑπὸ μάλης ἐγκυκλοπαίδειάν τινα γεωργικὴν καὶ μᾶς ἀνέγνω ἐντεῦθεν τεμάχια αὐτῆς, καὶ δι’ αὐτῶν μᾶς ἐδίδαξε τὴν φωτεινὴν ἀλήθειαν, ὅτι αἱ αἶγες βλάπτουσι τὴν ναυτιλίαν; Πῶς ὁ βλάπτων τὰ δάση, βλάπτει ὅλας τὰς τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀνάγκην τῆς ξυλείας· ἑπομένως βλάπτεται καὶ ἡ ναυτιλία ἀπὸ τὰς αἶγας, ἀλλὰ βλάπτονται καὶ οἱ σιδηρόδρομοι, διότι δὲν εὑρίσκονται στρωτῆρες, ἐφ’ ὧν τίθενται αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι, βλάπτονται καὶ οἱ οἰκοδόμοι, διότι δὲν εὑρίσκουσι ξυλείαν. Καὶ εἶναι μόναι αἱ αἶγες, αἱ ὁποῖαι βλάπτουσι τὰ δάση τῆς Ἑλλάδος; Καὶ ἂν καταστρέψητε τὰς αἶγας καὶ δὲν ἀφήσετε οὐδεμίαν, νομίζετε, ὅτι διεσώσατε τὰ δάση; Διεφυλάξατε αὐτὰ ἀπὸ τὴν ἀξίνην τοῦ γεωργοῦ, καὶ ἀπὸ τὸ πῦρ, τὸ ὁποῖον τὰ καταβιβρώσκει; Ἀνοίξατε τὸν τοπογραφικὸν χάρτην τοῦ δάσους τῆς Δύμης, τὸν ὁποῖον διέταξα νὰ καταρτισθῇ ὅταν ἤμην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐκεῖ θέλετε ἰδεῖ φωλεὰς, ἐν αἷς ἐφύτευσαν σταφιδῶνας καὶ ἀμπελῶνας, καὶ ἐν αἷς ᾠκοδόμησαν κατοικίας. Αἱ αἶγες ἔκαμαν τὰς φωλεὰς ταύτας; Ἀνοίξατε τὸν χάρτην τοῦ δάσους τῆς Ὀλυμπίας, ἵνα ἰδῆτε ἐπίσης φωλεὰς τοιαύτας ἀπὸ ἀμπελῶνας καὶ κατοικίας τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων, ὑπὲρ ὧν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ὀλυμπίας καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην προεδρεύων τῆς Βουλῆς κ. Χαράλ. Κανελλόπουλος ἐπρονόησεν. Τὰ δάση ἔχουσι δύω ἀνάγκας, τὴν ἀνάγκην τῆς φυλακῆς καὶ τὴν τῆς καλλιεργείας. Θέλετε φυλάξει τὰ δάση, ἐὰν κατορθώσητε νὰ συστήσητε σῶμα δασοφυλάκων, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι ἀνώτερον πάσης ἀδυναμίας, πάσης ἰδιοτελείας, παντὸς αἰσθήματος χαρισμοῦ. Θέλετε διαφυλάξει τὰ δάση, ἂν κατορθώσητε νὰ καταστήσητε σῶμα δασονομικὸν, γνωρίζον ἐπιστημονικῶς τὴν τέχνην τοῦ καλλιεργεῖν, τοῦ ἀνατρέφειν, τοῦ διασώζειν καὶ τοῦ ἐκμεταλλεύεσθαι τὰ δάση. Θέλετε νὰ ἐξοντώσητε τὰς αἶγας. Ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τοῦτο πράττων θέλει καταστρέψει τὴν γεωργίαν τῶν ὀρεινῶν μερῶν, ἡ ὁποία συνυπάρχει καὶ συζῇ μὲ τὰς αἶγας· θέλει ἀφαιρέσει τὰ μέσα τῆς προχείρου καὶ ἀμέσου εἰς πᾶσαν οἰκογένειαν θεραπείας τῶν ἀναγκῶν τῶν πενεστέρων τάξεων τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν, ὅταν ἀνέρχωνται ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσιν, ἐκ δίψης ἐπιδείξεως ζήλου πρὸς τὸ καλὸν, ἐξ ἀγνοίας δὲ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ καλὰ κατορθοῦνται, νὰ φανῶσιν ὅτι ἐπιζητοῦσι καλόν τι, καὶ μεταφέρουσιν ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὰ πρῶτα ἀναγνώσματα τὰ περιελθόντα εἰς χεῖράς των ἰδέας, τὰς ὁποίας διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τις πρέπει προηγουμένως νὰ σπουδάσῃ καὶ γνωρίσῃ καλῶς τὸν τόπον, ἵνα κρίνῃ ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν, ἀναγκαίως πρέπει νὰ περιμένητε τοιούτων μέτρων προτάσεις. Σᾶς ἀνέφερον ὡς παράδειγμα, κατὰ τὴν πρώτην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀγόρευσίν μου, τὴν εἰσαγωγὴν τῶν μερινῶν, καὶ διὰ τοῦ παραδείγματος τούτου ἔδωκα ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀντὶ νὰ ἐννοήσῃ τὴν ἀξίαν τοῦ παραδείγματος, νὰ πραγματεύηται ἐπὶ εἴκοσι λεπτὰ τῆς ὥρας τὰ περὶ τούτου κατὰ τρόπον ἀναγκάζοντα τοὺς ἀκούοντας νὰ μειδιῶσι. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ κυβερνῆται ἐξ ἀναγνώσεως ἐμάνθανον τὸν πλοῦτον, τὸν ὁποῖον ἡ διατήρησις τῶν ποιμνίων τῶν μερινῶν παράγει εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, καὶ ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ καταστήσωσι πλουσίαν τὴν κτηνοτροφίαν τῆς Ἑλλάδος, ἂν εἰσῆγον μερινούς. Καὶ ὑπέλαβον, ὅτι, εὐθὺς ὡς ἤθελον εἰσαχθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ μερινοὶ, πάντες ἐν Ἑλλάδι ἤθελον ἀποδεχθῆ τὸ εἶδος αὐτὸ τῶν προβάτων καὶ ἤθελον ἀντικαταστήσει δι’ αὐτοῦ τὰ ἐγχώρια πρόβατα. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέγνω εἰς τὴν Ἐγκυκλοπαίδειαν τὴν γεωργικὴν, ὅτι αἱ αἶγες καταστρέφουσι τὴν ναυτιλίαν, καὶ ἐπειδὴ ἡ Ἑλλὰς περιβρέχεται ἀπὸ θαλάσσης, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγίου καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τροιζηνίας προβάλλουσι νὰ προσέλθωμεν ἐπίκουροι εἰς τὴν καταπεσοῦσαν ναυτιλίαν, ἐπῆλθε καὶ ὁ ὑπουργὸς διὰ τοῦ νόμου του νὰ καταστρέψῃ τὰς αἶγας, καὶ νὰ βοηθήσῃ τὴν ὑπ’ αὐτῶν καταστρεφομένην ναυτιλίαν. Ἡ διατήρησις τῶν ποιμνίων τῶν μερινῶν εἶναι ἐπικερδὴς, καὶ τὸ ἔριον τοῦ εἴδους τούτου τῶν προβάτων δίδει μεγαλείτερα κέρδη εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, ἀπὸ ὅσα τὸ γάλα καὶ ὁ γόνος καὶ τὸ ἔριον τῶν ἡμετέρων προβάτων. Ἀλλὰ διὰ νὰ κατασταθῇ ἐπικερδὴς παρ’ ἡμῖν τῶν μερινῶν προβάτων ἡ διατήρησις, πρέπει νὰ ἔχητε βιομηχανίαν τοῦ ἐρίου τῶν μερινῶν, πρέπει νὰ γνωρίζετε πῶς θὰ ἀναθρέψητε τὰ ζῶα ταῦτα, πῶς τὸ ἔριον θέλει κατασταθῇ χρήσιμον εἰς τὴν βιομηχανίαν, πῶς θέλει προπαρασκευασθῆ πρὸς τοῦτο, καὶ διὰ τοῦ παραδείγματος θὰ πείσητε τὸν κτηνοτρόφον, ὅτι θέλει κερδήσει πλειότερα ἢ ὅσα κερδίζει σήμερον, ἂν ἀντικαταστήσῃ τὰ ἐγχώρια πρόβατα διὰ τῶν μερινῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐζήτησε διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ μεταβάλῃ τὴν πλάνητα κτηνοτροφίαν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἐνδιαιτᾶται εἰς τοὺς σταύλους, καὶ ἐνόμισεν, ὅτι, ἂν ἐπιβάλῃ τὸν φόρον τοῦτον, ἡ κτηνοτροφία θέλει μεταβληθῆ καὶ κατασταθῇ κτηνοτροφία Εὐρωπαϊκή. Καὶ δὲν ἐσκέφθη εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι ἡ γεωργία, καὶ δὲν ἐνθυμήθη, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀκανόνιστον, καὶ ὅτι ἐν Ἑλλάδι οἱ γεωργοὶ πληρώνουσι τόκον 25 καὶ 30 τοῖς ἑκατὸν, καὶ ὅτι μὲ τοιοῦτον τόκον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκτείνωσι τὰς ἐπιχειρήσεις των, ἐξ ἐναντίας μαραίνονται ὁσημέραι καὶ τήκονται ὡς ὁ κηρός. Καὶ σήμερον ἔτι δὲν εἶναι βέβαιον ἂν ὁ νόμος περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἠδύνατο νὰ λειτουργήσῃ μόνος ἄνευ Γεωργικῆς Τραπέζης, καὶ ὅτι οἱ δηλώσαντες ἐθνικὰς γαίας θέλουσι δύνασθε νὰ προσπορίζωνται τὰ ποσὰ, τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀνάγκην, διὰ νὰ πληρώσωσι τὰς ἐτησίας δόσεις ἐκ τοῦ περισσεύματος τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας αὐτῶν. Προχθὲς ἀκόμη ἐπεκρίνετο ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ προκάτοχος, διότι ἐνέδωκεν εἰς ψηφίσματα Δημοτικῶν Συμβουλίων ἐπαρχιῶν τινων, δι’ ὧν παριστάνετο εἰς αὐτὸν, ὅτι οἱ γεωργοὶ τῶν περιφερειῶν ἐκείνων κατεστράφησαν, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐμπρόθεσμον καταβολὴν τῶν ἐτησίων δόσεων, διότι δὲν εἶχον ἀποταμίευμα ἐκ τῆς ἐτησίας ἐργασίας των. Παρὰ τίνος δὲ τοκιστοῦ δύνανται νὰ δανεισθῶσι χρήματα, χωρὶς νὰ πληρώσωσιν ὑπερόγκους τόκους, καὶ οὕτω νὰ ἐπιβαρύνωσι καὶ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον τῆς βιομηχανίας των καὶ νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τὸν ἔσχατον κίνδυνον τῆς ἀπωλείας αὐτῆς; Δὲν ἐξετάζω τοὺς λόγους, δι’ οὓς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνόμισε λυσιτελὲς εἰς τὸ Κράτος ἢ ἀναγκαῖον εἰς ἑαυτὸν νὰ μὴν ἐπιμείνῃ εἰς τὸν διπλασιασμὸν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν αἰγῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐπικρίνω αὐτὸν διατὶ εἰσήγαγε, χωρὶς νὰ μελετήσῃ, τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ διατὶ ἕνεκα τούτου εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποσύρῃ αὐτήν. Ἔχω ὅμως καθῆκον νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδὲ τὸ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶναι συμφέρον εἰς τὸν τόπον νὰ ἐπιψηφίσῃ ἡ Βουλή. Εἰς τί συνίσταται τὸ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Σᾶς προέβαλε, μετὰ τὴν ὑποχώρησιν, ἣν ἀπεδέξατο, νὰ αὐξήσητε τὸν φόρον τῶν προβάτων καὶ τῶν αἰγῶν ἀπὸ 25 λεπτὰ εἰς 30, νὰ αὐξήσητε τὸν φόρον ἐπὶ τῶν μεγάλων ζώων ἀπὸ δραχμὴν 1 καὶ λεπτὰ 20, εἰς δραχμὴν 1 καὶ 50 λεπτὰ, νὰ αὐξήσητε τὸν φόρον τῶν χοίρων ἀπὸ δραχμῆς 1 καὶ 20 λεπτῶν εἰς δραχμὰς 2. Διατί σᾶς προέβαλε τὴν αὔξησιν ταύτην; διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἔχει ἔλλειμμα, καὶ εἶχε καθῆκον νὰ φροντίσῃ νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, διότι ἡ διατήρησις τοῦ ἐλλείμματος τούτου ἤθελε φέρει οἰκονομικὴν κρίσιν, καὶ αὕτη ἤθελεν ἀπειλήσει καὶ τὴν τάξιν καὶ τὴν ἡσυχίαν καὶ τὸ μέλλον τοῦ Τόπου. Ἂς ἴδωμεν, κύριοι, ἐὰν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προέβαλε, σκοπῶσι τὴν πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ, εἰς οἱανδήποτε τάξιν καὶ ἂν ἀνήκω, ἐὰν τὰ μέτρα ταῦτα συντελῶσι πρὸς τοῦτο, θέλω συμβουλεύσει τὴν Βουλὴν νὰ τὰ ψηφίσῃ. Ποῖον ἔλλειμμα σᾶς παρέστησεν, ὅτι ἔχει ὁ προϋπολογισμὸς, ὅταν εἰσήγαγεν αὐτὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Σᾶς εἶπεν ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἀναβαίνει εἰς 11,000,000, καθ’ ὃν χρόνον εἰσήγαγε τὸν προϋπολογισμὸν, ἤτοι κατὰ τὴν 17 Μαρτίου. Σᾶς εἶπε τότε, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῶν 11,000,000 θέλει καλύψει διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπελείφθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ἐζήτησε μάλιστα νὰ δικαιολογηθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διατὶ δὲν ἐφρόντισε νὰ πληρώσῃ δι’ ἄλλου τρόπου τὸ ἔλλειμμα τῶν 11,000,000 τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον καὶ ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ὃν εἰσῆγε, δὲν ἦτο προϊόν ὡρίμου μελέτης, ὅποια ἀπαιτεῖται διὰ νὰ συνταχθῇ προϋπολογισμός. Κατὰ τὴν 16 Ἀπριλίου, πρὶν ἢ συμπληρωθῇ ἔτι εἷς μὴν, ἐδήλωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἶναι 11,000,000 τὸ ἔλλειμμα, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 15 ἑκατομμύρια, καὶ εἶχε τότε τὴν παρηγορίαν, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων ἦτο περισσότερον ἀπὸ 11 ἑκατομμύρια καὶ ἤθελεν ἀρκέσει, ἵνα καλύψῃ τὰ 15 ἑκατομμύρια, ἑπομένως ὅτι ἔμελλε νὰ ζήσῃ ἀμερίμνως καὶ ἡσύχως κατὰ τὸ ἔτος 1882, διότι εἶχε τὰ μέσα νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα διὰ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου. Δὲν συζητοῦμεν σήμερον, κύριοι, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἑπομένως δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐρευνήσω τὰ περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ μὲ ἀναγκάζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἐξέτασιν ταύτην τοῦ ἐλλείμματος, ἐπιφυλάσσομαι νὰ κρίνω ἐπὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν θέλω δὲ παραλείψει τὴν εὐκαιρίαν ἐκείνην, ἵνα ἐξετάσω καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Τόπου, καὶ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περὶ ταύτης γνώμας μου. Ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα τῶν 11 ἑκατομμυρίων κατὰ τὸν ὑπουργὸν τῆς 17 Μαρτίου, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἔλλειμμα 15 ἑκατομμυρίων κατὰ τὸν ὑπουργὸν τῆς 10 Ἀπριλίου, πληροῦται διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, ὃν χθὲς ἀκόμη ἀγορεύων ἐπέμενε νὰ ψηφίσητε; Ἂς ἴδωμεν πόσα ἔσοδα δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ εἰσπράξωμεν ἐξ αὐτοῦ. Εἰς 6,000,000 ἀνέρχονται τὰ μικρὰ ζῶα· θέλομεν δὲ εἰσπράξει, ἐπιψηφίζοντες τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου εἰς 30 λεπτὰ, δραχμὰς 1,800,000. Εἰς 147,749 ἀνέρχονται τὰ μεγάλα ζῶα· πρὸς 1,50 δραχμὰς θέλομεν εἰσπράξει 221,623 δραχμάς. Εἰς 47,702 ἀνέρχονται οἱ χοῖροι· πρὸς 2 δραχμὰς θέλομεν εἰσπράξει δραχμὰς 95,400. Οἱ ὄνοι ἀνέρχονται εἰς 62,572, καὶ πρὸς 70 λεπτὰ θέλομεν εἰσπράξει δραχμὰς 43,800. Ἑπομένως θέλομεν εἰσπράξει 2,160,829. Ἐὰν ὁ φόρος ἔμενεν ὅσος ἦτο πέρυσιν, ἠθέλομεν εἰσπράξει ἐκ τῶν 6,000,000 μικρῶν ζώων, πρὸς λεπτὰ 25, δραχμὰς 1,500,000. Ἐκ τῶν 147,749 μεγάλων ζώων, πρὸς δραχμὰς 1 καὶ 20 λεπτὰ, δραχμὰς 177,298. Ἐκ τῶν 47,702 χοίρων, πρὸς δραχμὰς 1 καὶ 20 λεπτὰ, δραχμὰς 57,240. Ἐκ τῶν ὄνων 62,572, πρὸς 70 λεπτὰ, δραχμὰς 43,800. Ὅθεν ἠθέλομεν εἰσπράξει 1,778,338. Ἑπομένως διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιμένει ὁ κ. ὑπουργὸς, θέλομεν εἰσπράξει περισσότερον δραχμὰς 382,491. Λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶχε καιρὸν, ὡς σᾶς εἶπε, νὰ ἐρευνήσῃ τὴν γενικὴν φορολογίαν, καὶ νὰ σκεφθῇ πῶς θέλει καλύψει τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ προχείρου ἔλαβεν ἕνα φόρον ἐπὶ τῶν ζώων, καὶ σᾶς ζητεῖ νὰ συναινέσητε εἰς τὴν αὔξησιν αὐτοῦ, ἵνα εἰσπράξῃ περισσότερον, ἀπὸ ὅσα εἰσέπραξε πέρυσι, δραχμὰς 382,491. Ἡ μέθοδος τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ φαίνεται λίαν ἐμπορική. Ἐγὼ δὲν ἐπέκρινα τὸν κ. ὑπουργὸν διατὶ δὲν ἔφερε προϋπολογισμὸν πλήρη, ἀφοῦ μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶχε καιρὸν, ἂν καὶ ἠδυνάμην νὰ ἀξιώσω, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ὤφειλον νὰ ἔχωσι τὰς ἰδέας των πρὶν ἢ ἀναβῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἦλθε καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, καὶ ἡμεῖς ἐσιωπήσαμεν καὶ δὲν ἐφέραμεν καμμίαν ἀντίῤῥησιν, οὐδ’ ἠνοχλήσαμεν αὐτὸν τὸ παράπαν, ἔχομεν δικαίωμα νὰ τῷ εἴπωμεν νὰ ἀφήσῃ κἂν τὰ πράγματα ὡς εὗρεν αὐτά. Δὲν ἔλαβε τὸν καιρὸν νὰ ἐπιθεωρήσῃ ὅλην τὴν φορολογίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἴδῃ τὰ ἐξαγόμενα τῶν φόρων, οἵτινες λειτουργοῦσι, νὰ συναγάγῃ ποῖον ποσοστὸν παριστᾷ ἕκαστος τῶν φόρων ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου τοῦ εἴδους, ὅπερ φορολογοῦσι, νὰ ἐρευνήσῃ ἂν δὲν ἦναι μεταξὺ αὐτῶν φόροι, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουσι πολὺ μικρὸν τὸ ποσοστὸν τοῦτο, ἵνα ἐξισώσῃ αὐτὸ πρὸς τὰ ποσοστὰ, τὰ ὁποῖα παριστᾷ ἡ φορολογία ἄλλων εἰδῶν, ἂν δὲν ἦναι ἄλλα εἴδη παραγωγῆς, τὰ ὁποῖα δὲν φορολογοῦνται παντάπασιν, ἵνα ἐπιβάλῃ καὶ ἐπ’ ἐκείνων ἴσον ποσὸν φόρου, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον ἴσον ἐπὶ παντὸς εἴδους τῆς παραγωγῆς, πρὸς πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἦλθε νὰ μᾶς ζητήσῃ τὴν ψῆφόν μας διὰ νὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τὴν κτηνοτροφίαν περισσότερον ἢ ὅσον εἰσέπραττε μέχρι τοῦδε, δραχ. 382,000, καὶ μᾶς προτείνει ὡς λόγον, ὅτι τὸ πράττει διὰ νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ! Μᾶς ἔλεγε χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὅτι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις τῆς Γαλλίας ἀπεδέχθη ὡς ποσοστὸν φορολογίας ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου τὸ 20%, καὶ ὅτι ἐν ἀνάγκῃ πρέπει νὰ ἀναβιβασθῇ τὸ ποσοστὸν τοῦτο εἰς 30%. Καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν συνηνέσαμεν νὰ φορολογηθῇ ἡ κτηνοτροφία διὰ τοῦ 20 ἢ 30%, χθὲς ἐδίδασκε τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡμεῖς ζητοῦμεν καὶ παρασκευάζομεν ἀνατροπὰς, οὐδὲ θέλομεν νὰ πληρωθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡμεῖς ὑπισχνούμεθα νὰ συναινέσωμεν ὑπὲρ πάσης φορολογίας, ἀλλὰ δικαίας καὶ ἀναλόγου, καὶ εἰσαγούσης τὴν ἰσότητα τῶν φόρων. Δὲν θέλομεν νὰ χαρισθῶμεν πρὸς οὐδεμίαν τῶν παραγωγικῶν τάξεων τῆς Ἑλλάδος· θέλομεν τὸ Κράτος νὰ ἦναι ἀμερόληπτον, ἀλλὰ θέλομεν φορολογίαν ἴσην καὶ ἀνάλογον πρὸς τὴν παραγωγὴν ἑκάστης τῶν τάξεων. Ἀλλὰ δὲν συναινοῦμεν νὰ αὐξήσητε τὸν φόρον μιᾶς μόνης τάξεως, τῆς πενεστέρας τάξεως τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, νὰ ἀφήσητε δὲ τὰς εὐπορωτέρας ἀφορολογήτους, ὡς μέχρι τοῦδε. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἔδωκε χθὲς τὴν ἐλπίδα, ὅτι πιθανῶς ὁ διάδοχός του θέλει μετ’ εὐσυνειδησίας ἐκπληρώσει τὸ καθῆκον τοῦτο. Ἡμεῖς δὲν ἠνοχλήσαμεν αὐτὸν, διατὶ δὲν τὸ ἐξεπλήρωσεν αὐτὸς μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ εὐχόμεθα νὰ ἔλθῃ διάδοχος αὐτοῦ, ἵνα ἐκπληρώσῃ αὐτὸ, ἐὰν ὁ ὑπάρχων ἐξακολουθῇ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὸν ἐμπειρισμὸν, δι’ οὗ ἐζήτησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων. Ἡμεῖς τὰ μέτρα ἐκεῖνα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα σκοποῦσι νὰ εἰσαγάγωσι τὴν ἰσότητα τοῦ φόρου, νὰ φορολογήσωσιν ἐξ ἴσου πᾶν εἶδος παραγωγῆς ἐν Ἑλλάδι, νὰ μὴ παραλείψωσι δὲ κανὲν εἶδος παραγωγῆς ἀφορολόγητον, θέλομεν ὑποστηρίξει πρῶτοι, ἂν καὶ προβάλλωνται ὑπὸ Ὑπουργείου, πρὸς τὸ ὁποῖον δὲν ἐξεδηλώσαμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν. Ἡμεῖς δὲν ἐζητήσαμεν ποτὲ νὰ κολακεύσωμεν τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, οὐδὲ νὰ θωπεύσωμεν τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ, οὐδὲ νὰ θεραπεύσωμεν τὰ πάθη αὐτοῦ. Ὁμιλοῦντες πρὸς αὐτὸν, εἴπομεν αὐτῷ τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὅταν ἦτο δυσάρεστος, καὶ ἀντετάχθημεν κατὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα μετ’ εὐαρεσκείας ἔβλεπεν ἐκεῖνος πραγματοποιούμενα, διότι ἐθεωροῦμεν αὐτὰ ἐπιβλαβῆ ἢ μέλλοντα νὰ ταράξωσι τὴν οἰκονομίαν τοῦ Κράτους. Ἐὰν μᾶς λείπῃ ἡ ἀριθμητικὴ δύναμις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἔχομεν συμφέρον καὶ καθῆκον νὰ ἀντλῶμεν δύναμιν ἐκ τῆς ἀληθείας καὶ τῆς δικαιοσύνης· ἀντλοῦμεν δ’ αὐτὴν συμβουλεύοντες τὰ λυσιτελῆ εἰς τὸ Κράτος. Πεποίθαμεν, ὅτι διὰ τῆς ἠθικῆς δυνάμεως θέλομεν περιορίσει τὰς παρεκτροπὰς, καὶ θέλομεν χειραγωγήσει εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τοὺς κατὰ καιροὺς διαχειριζομένους τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ἐὰν ἠθέλαμεν ψηφίσει τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, δὲν ἠξεύρω ποῖον λόγον ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, ἐὰν αὐτοὶ μᾶς ἔλεγον «διατί μόνον εἰς τὴν φορολογίαν μόνων ἡμῶν προσφεύγετε, καὶ δὲν ἀποτείνετε τὰς μερίμνας σας καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων φορολογικῶν τάξεων, διὰ νὰ εἰσπράξητε ὅσα ἀπαιτοῦνται πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, νὰ θεραπεύσητε τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας μᾶς παριστᾶτε, ὅτι ἔχει τὸ Κράτος;» Δὲν ἠξεύρω ποίαν ἀπάντησιν ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον μᾶς παρουσιάσει τοὺς πίνακας τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, καὶ ἤθελον μᾶς δείξει, ὅτι κατ’ ἔτος εἰσάγομεν καὶ μικρὰ ζῶα καὶ μεγάλα, καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς εἰδικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ἐξαιρετικῶς διὰ τὴν τάξιν ταύτην τῶν κτηνοτρόφων τὸ μέτρον τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε συνεισήνεγκεν εἰς τὸ Κράτος. Δὲν γνωρίζω ποίαν θὰ ἔχῃ γνώμην ἡ Βουλή, ὅταν ἐπιληφθῇ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ πληροφορηθῇ περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου, καὶ περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πρὸς θεραπείαν αὐτῆς κατὰ τὸ δυνατόν. Σήμερον ὅμως, ὅτε πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν εἰδικῶς τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ζώων, συνιστῶμεν εἰς αὐτὴν νὰ μὴ μεταβάλῃ τὴν φορολογίαν, ἥτις μέχρι τοῦδε ἴσχυεν ἐπὶ τοῦ εἴδους τούτου, διὰ νὰ μὴ πράξῃ ἀδίκημα, ὅπερ δὲν θέλει εἶσθαι μόνον ἀδίκημα πρὸς μίαν τάξιν παραγωγικὴν, ἀλλὰ θέλει εἶσθαι ἀδίκημα πρὸς τὴν πενεστέραν τῶν παραγωγικῶν τάξεων τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν, δι’ ἧς προβάλλω, ἡ Βουλὴ νὰ μὴ μεταβάλῃ τοὺς φορολογικοὺς ὅρους ἐπὶ τῶν ζώων, οἱ ὁποῖοι ἴσχυον καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ, εἰς ἣν ἀνετέθη ἡ ἐξέτασις περὶ τοῦ κτήματος Ἀδάμαις, ἐπιθυμεῖ νὰ ὑποβάλῃ πρότασίν τινα εἰς τὴν Βουλὴν, ἀμέσως μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι παρὼν ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς.

§48ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν ἀνετέθη ἡ ἐξέτασις τῆς ὑποθέσεως, εἶναι ἀπὼν, ἐκδηλῶν τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, λέγω, ὅτι αἱ 10 ἡμέραι, ἤτοι ὁ χρόνος, ὃν ὥρισεν ἡ Βουλὴ πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς ἐργασίας, ἣν ἀνέθηκεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, δὲν ἀρκεῖ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς προθεσμίαν, ὅπως ἀποπερατώσῃ τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῇ ἐργασίαν.

§49Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ μειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντων στηριζομένη, ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐντολὴ τῆς Ἐπιτροπῆς ἔληξε, καὶ ὅτι πᾶσα περαιτέρω ἐξέτασις ὄχι μόνον εἶναι περιττή, ἀλλὰ καὶ ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ἐντολὴν, ἣν ἔδωκεν ἡμῖν ἡ Βουλή. Ἑπομένως φρονεῖ ἡ μειονοψηφία, ὅτι, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ἂν πρέπῃ νὰ δώσῃ ἢ οὔ τὴν αἰτουμένην παράτασιν, ὀφείλει ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὸ Σῶμα τοὺς λόγους, δι’ οὓς τὰ μέλη αὐτῆς φρονοῦσι τοῦτο. Τὴν δήλωσιν ταύτην ὑποβάλλομεν μόνον ἤδη, ἵνα προσθέσωμεν, ὅτι, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ σήμερον περὶ τῆς παρατάσεως, (εἰς ὃ οὐδαμῶς ἀντιλέγομεν), θὰ γείνῃ περὶ τούτου μακρὰ συζήτησις, διότι θέλομεν, καθ’ ὃ ἔχομεν καθῆκον καὶ δικαίωμα, ἐκθέσει τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ παράτασις δὲν πρέπει νὰ χορηγηθῇ, ἀλλ’ ὅτι πρέπει μάλιστα νὰ κηρυχθῇ κατ’ ἀνάγκην καὶ ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὰ ἱερώτατα δικαιώματα ἡ ἐντολὴ τῆς Ἐπιτροπῆς λήξασα.

§50Δ. ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἡ ἀπόφασις, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον τὸν σχηματισμὸν τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς, ὥρισε προθεσμίαν δεκαήμερον, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὤφειλε νὰ περατώσῃ τὰς ἐργασίας αὑτῆς καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν. Ἡ δεκαήμερος προθεσμία, ὑπολογιζομένη ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπεκυρώθησαν τὰ πρακτικά, λήγει σήμερον. Κατὰ τὸ δεκαήμερον αὐτὸ ἡ Ἐπιτροπὴ εἰργάσθη μετὰ τῆς δυνατῆς ἐπιμελείας, χωρὶς οὔτε τὴν ἑορτὴν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου νὰ μὴν ἐργασθῇ, οὔτε κατὰ τὴν Κυριακήν. Ὁμολογῶ μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Ζηνόπουλος, καί τοι Γεώργιος, ἦλθε καὶ αὐτὸς κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἑορτῆς του, διότι, πρὸς χάριν αὐτοῦ, δὲν εἰργάσθη ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν προηγουμένην.

§51ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι μετέβημεν εἰς τὸν Ἰσθμόν.

§52ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐπεράτωσεν ὅμως τὰς ἐργασίας αὑτῆς, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς πλειονοψηφίας, διότι ἔχει ὑπ’ ὄψιν αὑτῆς ὑποβεβλημένας παρ’ ἁρμοδίων προτάσεις ἐξετάσεως μαρτύρων τινῶν ἀκόμη. Ἐκτὸς δὲ αὐτῶν, χθὲς ὑπεβλήθη καὶ τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου ὑποδεικνύεται ἡ χρησιμότης ἐγγράφων τινῶν, κατεχομένων παρά τινος ἐν Λαρίσσῃ καὶ ἀναγομένων εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Καὶ λόγῳ τῆς μήπω ἐξετάσεως μαρτύρων προταθέντων, καὶ λόγῳ τῆς ἐρεύνης περὶ τοῦ ὑποβληθέντος τηλεγραφήματος, καὶ διότι ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς φρονεῖ, ὅτι ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε παρ’ αὑτῆς συλλεγεισῶν πληροφοριῶν, ὑποδεικνύονται σημεῖά τινα, χρήζοντα περαιτέρω ἐρεύνης, ἀπεφάσισε νὰ ὑποβάλῃ δι’ ἐμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην τῆς παρατάσεως τῆς προθεσμίας. Ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔδιδε πρὸς ἐμὲ τὴν ἐντολὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν αἴτησιν ταύτην, ὑπεβλήθη αὐτῇ καὶ διὰ μακρῶν συνεζητήθη ἡ ἰδέα τοῦ νὰ προηγηθῇ τῆς αἰτήσεως ταύτης μία ἀφήγησις πρὸς τὴν Βουλὴν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἐργασιῶν ἡμῶν, καὶ μετὰ τοῦτο νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ ἂν ἦναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἡ δεκαήμερος προθεσμία, ἢ οὔ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἐπέτρεψε νὰ προηγηθῇ ἡ ἀφήγησις. Ἐθεωρήθη δὲ τοῦτο περιττόν· τὸ μὲν, διότι ἡ πλειονοψηφία φρονεῖ, ὅτι τὸ ζήτημα ἀνάγεται εἰς τὸ τοῦ Κανονισμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς· τὸ δὲ, διότι θεωρεῖ, ὅτι δὲν εἶναι ἴσως δικαίωμά της, οὔτε πρέπον, ἀτελοῦς ἀκόμη οὔσης τῆς ὑποθέσεως, ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ οὐσία αὐτῆς, καὶ τρίτον, διότι τοιαύτη ἐπὶ τῆς οὐσίας πρὸς τὴν Βουλὴν γενομένη ἀφήγησις θέλει ἐπιφέρει συζήτησιν πολὺ ἐκτενῆ καὶ μακρὰν, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἀτελεστέρα εἶναι ἡ ὑπόθεσις. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προτάξῃ τῆς αἰτήσεως αὑτῆς τὴν ἀφήγησιν τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλῃ εἰς ὑμᾶς τὴν κρίσιν αὑτῆς περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπὶ δέκα ἔτι ἡμέρας παρατάσεως τῆς δοθείσης αὐτῇ προθεσμίας πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της.

§53ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, μάλιστα· εἰ δ’ ἄλλως, νὰ συζητήσωμεν τὸ περὶ παρατάσεως· ὥστε δὲν δύναται νὰ ἀναβληθῇ καὶ δι’ αὔριον.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ τελειώσῃ προηγουμένως ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἂς συζητηθῇ καὶ σήμερον.

§55ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§56ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἔλθῃ καὶ σήμερον, διότι δὲν πιστεύω ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§57ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἡ Βουλὴ θὰ τὸ ἀποφασίσῃ.

§58ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφασίζει εἰς τὰ τυφλά· πρέπει νὰ φωτισθῇ πρὸς τοῦτο.

§59ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Κύριοι, μετὰ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφούσης μερίδος ἐξέθεσεν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ διπλασιασμοῦ τοῦ φόρου τῶν αἰγῶν δὲν εἶναι φορολογικὸν ζήτημα, ἀλλ’ ἀποβλέπει εἰς ποινὴν διὰ τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τῶν αἰγῶν, καὶ ὅτι, ἀφοῦ ἀκόμη δὲν ὡρίμασεν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι τὸ πρόστιμον τοῦτο πρέπει νὰ ὑποβληθῇ, εἶναι ἠναγκασμένη ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, πειθομένη εἰς τὰς δικαίας παραστάσεις τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, νομίζω, ὅτι πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑποβληθὲν πρόστιμον, εἶναι συζήτησις περιττή· ἐκτὸς ἐὰν ὁ συζητῶν ἀποβλέπῃ εἰς τὸ νὰ δημοκοπήσῃ, κατὰ τὸ φαινόμενον, εἰς τὰς ὄψεις τοῦ λαοῦ, καὶ νὰ καταναλώσῃ χρόνον, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλλή, κατὰ τὴν ἰδίαν του ὁμολογίαν, ἐθεώρησε καὶ θεωρεῖ πολυτιμότατον. Ἡ ἐπαρχία τῆς Γόρτυνος, κύριοι, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, μοὶ ἔδωκε τὴν ἐντολὴν καὶ μοὶ ὑπέβαλεν ἴδιον σύστημα φορολογικόν. Συνεπὴς πρὸς τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐξέθεσα κατὰ τὴν τελευταίαν ἐνεργηθεῖσαν βουλευτικὴν ἐκλογήν, καὶ βεβαίως συμφώνως μὲ τὸ πρόγραμμά μου, ἤμην ὑπόχρεως νὰ ἐξηγήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἔχω τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ἰδέαν καὶ διὰ τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ψηφίσω οὕτως ἢ ἄλλως· διότι ἔδωσα ῥητὴν ὑπόσχεσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ματαίως ἐζήτησε παρὰ τοῦ προαγορεύσαντος τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ πρὸς τὴν ἐπαρχίαν του, διότι ὁ προαγορεύσας οὐδέποτε συνείθισε διὰ προγράμματος ν’ ἀποδύητε εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, καθόσον οὐδέποτε ἐζήτησεν ἢ θὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους τῆς ἐπαρχίας του, ἀλλὰ πάντοτε ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν διὰ τῶν κυβερνητικῶν μέσων, οὐδέποτε δέ, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον πολιτεύεται, ἦλθε δι’ ἐκλογῆς ἐξασκηθείσης νομίμως. Λοιπὸν τὸ φρόνημα τῆς ἐπαρχίας μου, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, τὸ σύστημα τῆς ἐπαρχίας μου, ὅσον ἀφορᾷ τὸν φόρον τοῦτον, εἶναι τὸ ἑξῆς, εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ διὰ τοῦ προγράμματός μου ἐξέθηκα ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων τῆς Γορτυνίας καὶ τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθην καὶ προγουμένως νὰ ὑποστηρίξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι κατὰ τῶν ἀμέσων φόρων· εἶμαι τῆς ἰδέας νὰ χαρισθῶσιν ἀπολύτως οἱ φόροι καὶ εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν, καὶ εἰς τὴν ποιμενικήν, καὶ εἰς τὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι τελοῦσιν ἄμεσον φόρον. Ὁ δὲ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον εἶμαι κατὰ τῶν μέσων φόρων, προέρχεται ἀπὸ δύω σπουδαίας αἰτίας. Πρώτη αἰτία εἶναι, ὅτι οἱ ἄμεσοι φόροι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται εἰς τὸν λαόν, ἀντὶ νὰ εἰσπράττωνται ὅπως ἀπαιτεῖται, εἰσπράττονται ἑκατονταπλασίως, καὶ συνάμα καταπιέζεται καὶ ἀποβάλλει τὴν ἐλευθερίαν του ὁ φορολογούμενος λαός. Οἱ εἰσπράκτορες, εἰς τοὺς ὁποίους χορηγοῦμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξωσι τὸν ἄμεσον φόρον, οἱ χωροφύλακες οἱ συνοδεύοντες τοὺς εἰσπράκτορας, ἀντὶ ἑνὸς λεπτοῦ ἢ μιᾶς δραχμῆς, ἢ 5 ἢ 10 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει φόρον τὸ Κοινοβούλιον, εἰσπράττουσι διὰ τῶν καταχρήσεων καὶ πρὸς ἰδίαν ὠφέλειαν, ἂν πρόκηται περὶ δραχμῆς μιᾶς, 10 δραχμάς. Καὶ ἡ ἀπόδειξις εἶναι ἁπλουστάτη. Ἀντὶ νὰ καλῶνται οἱ φορολογούμενοι εἰς ὡρισμένην ἡμέραν καὶ ὡρισμένην ἐποχήν, καθ’ ἣν νὰ καταβάλλωσι τὸν φόρον, παραλαμβάνει ὁ εἰσπράκτωρ τὰ βιβλία του καὶ μετὰ σπείρας χωροφυλάκων μεταβαίνει ἐξ ἐφόδου εἰς τὰς οἰκίας τῶν φορολογουμένων, καὶ ἀντὶ τῆς δραχμῆς, λαμβάνει ὄρνιθας, καὶ σφάζει τὸν ἀμνὸν τοῦ φορολογουμένου, καὶ καταστρέφει τὴν ἄλλην περιουσίαν του, οὕτω, ἀντὶ μιᾶς δραχμῆς, καταντᾷ δυστυχῶς ὁ φορολογούμενος νὰ πληρώνῃ 10 καὶ ἔτι πλέον. Ὁ λόγος λοιπὸν τῶν καταχρήσεων καὶ τῶν καταπιέσεων τοῦ λαοῦ μὲ ἀναγκάζει νὰ ἦμαι κατὰ τῆς φορολογίας, καὶ λαὸς, ὁ ὁποῖος καταπιέζεται τοιουτοτρόπως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀνεξάρτητος. Καὶ δι’ αὐτὸ βλέπετε, ὅτι τὸ σπουδαιότερον μέρος εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐνασκεῖ ὁ εἰσπράκτωρ. Τί εἶναι οὗτοι, οἱ ὁποῖοι καυχῶνται, ὅτι ἔχουσι δύναμιν παρὰ τῷ λαῷ; Εἶναι αἱ μάστιγες ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι καταστρέφουσι τὴν περιουσίαν τοῦ πολίτου καὶ δι’ ἀπειλῶν καὶ βίας λέγουσιν εἰς τὸν πολίτην: ἐκεῖ πρέπει νὰ δώσῃς τὴν ψῆφόν σου· ἄλλως, ἡ περιουσία σου εἶναι κατεστραμμένη. Ἐννοεῖτε δὲ ποίαν ἔχουσιν ἐπιῤῥοὴν οἱ εἰσπράκτορες ἐπὶ τοῦ λαοῦ καὶ πόσον συντελεῖ εἰς τὴν ταπείνωσιν τοῦ λαοῦ τὸ σύστημα τῶν ἀμέσων φόρων. Ἰδοὺ ἡ αἰτία δι’ ἣν εἶμαι κατὰ τῶν ἀμέσων φόρων. Ὁ δεύτερος λόγος, τὸν ὁποῖον μοὶ ὑπηγόρευσε τὸ πνεῦμα τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω μόνος, εἶναι ὁ ἑξῆς. Ὁ λόγος οὗτος εἶναι ἐκ τοῦ σκοποῦ. Ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον πληρώνει φόρους ὁ λαὸς, ποῖος εἶναι; Πρῶτος σκοπὸς, εἶναι ὁ τῆς συγκοινωνίας. Ὁ λαὸς πληρώνει φόρους διὰ νὰ ἔχῃ δρόμους, διὰ νὰ ἔχῃ γεφύρας, μέσα συγκοινωνίας, δι’ ὧν νὰ δύναται, πληρώνων φόρους, νὰ ἐργάζηται ἐλευθέρως εἰς ἐπιχειρήσεις καὶ εἰς τὰ κτήματά του καὶ νὰ λαμβάνῃ διὰ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας πολὺ περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τελεῖ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἕτερος λόγος εἶναι ἡ ἀσφάλεια τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος πληρώνει φόρους, διὰ νὰ μὴν ὑφίσταται ζωοκλοπὴ, διὰ νὰ ἦναι ἀπηλλαγμένος ὅλως διόλου ἀπὸ τῆς ζωοκλοπῆς, ἀπὸ τῆς λῃστείας καὶ ὅλων τῶν ἄλλων κακῶν, τὰ ὁποῖα οἱ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις πάσχουσι, καὶ τὰ ὁποῖα γνωρίζετε ὅλοι, ὅσοι μεταβαίνετε εἰς τὰς ἐπαρχίας σας. Ἐκτὸς τούτων, διατί συνεισφέρονται οἱ φόροι; Συνεισφέρονται διὰ τὰ φῶτα, διὰ τὴν πρόοδον, διὰ τὸ ἐμπόριον τοῦ λαοῦ. Σᾶς παρακαλῶ, οἱ ἐν ταῖς Ἐπαρχίαις ἀπολαμβάνουσιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀγαθῶν, διὰ τὰ ὁποῖα συνεισφέρουσι φόρους, ὅπως καὶ οἱ ἐν ταῖς μεγάλαις πόλεσιν εὑρισκόμενοι; Ἔχει ὁ λαὸς τῶν ἐπαρχιῶν ἀσφάλειαν κατὰ τῆς ζωοκλοπῆς; Ἔχει μέσα συγκοινωνίας; Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἔκαμε καλὰ ν’ ἀπέλθῃ τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἐὰν ἦτο παρὼν κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἐρυθριάσῃ καὶ ἡ συνείδησίς του νὰ τὸν καταδικάσῃ, διότι οὐδέποτε ἐφρόντισε, καί περ ἐπανειλημμένως ἐλθὼν Ὑπουργὸς, νὰ κάμῃ καὶ τὸ ἐλάχιστον μέσον συγκοινωνίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κατανάλωσε ματαίως τὸν χρόνον, καὶ ὁ λόγος δι’ ὃν ἡ Βουλὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπὶ τόσον χρόνον καὶ τόσας ἡμέρας ἐλάλησε περὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν ὁ λαὸς δὲν ἔχει μέσα συγκοινωνίας, δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένος ἐκ τῆς ζωοκλοπῆς, ἡ ὁποία ἔχει καταντήσει μάστιξ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε κινδυνεύουσι τῶν ἰδιοκτητῶν τὰ ζῶά των νὰ κλέπτωνται ἀπὸ τῆς θύρας των, καὶ ὁ ζωοκλέπτης νὰ μένῃ ἀκαταδίωκτος, καὶ ἐν τούτοις κατὰ δυστυχίαν ἀκόμη δὲν ἐλήφθη μέτρον οὐδὲν κατὰ τῆς ζωοκλοπῆς, διὰ νὰ σωθῶσιν αἱ ἐπαρχίαι.

§60ΤΙΝΕΣ. Ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§61ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν πρέπει νὰ πληρώνηται φόρος διὰ τὰς αἶγας καὶ τὰ πρόβατα. Ἐὰν αἱ Ἐπαρχίαι δὲν ὑφίσταντο τοὺς κινδύνους τῆς ζωοκλοπῆς, καὶ τοὺς ἕνεκα ἐλλείψεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, νομίζετε ὅτι δὲν ἤθελον τελεῖ, καὶ πολὺ μάλιστα εὐχαρίστως, ὄχι μόνον αὐτὸν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ζητεῖτε νὰ ἐπιβάλητε, ἀλλὰ καὶ ἔτι μεγαλείτερον; Ὅταν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις εἰσήγαγε συμβάσεις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ἀποφασίσασα νὰ δώσῃ μέσα συγκοινωνίας, φροντίσῃ νὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ συμβάσεις αὗται καὶ κατασκευασθῶσι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, ἀποθανατίζουσα οὕτω τὸ ὄνομά της, τότε μὴ ἀμφιβάλητε, ὅτι ὅλος ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος θέλει τελεῖ τοὺς φόρους, πολὺ μάλιστα εὐχαρίστως, καὶ δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη οἱ εἰσπράκτορες νὰ τὸν καταναγκάζουν. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν αἱ ἐπαρχίαι δὲν ἐνόησαν ἀκόμη ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ δεχθῶσι τὸν φόρον ἐπὶ τῶν αἰγῶν, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀξιέπαινος ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐφρόντισε πρότερον περὶ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας· κατὰ δὲ τὸ ἑπόμενον ἔτος, ὅτε τὰ μέσα ταῦτα τῆς συγκοινωνίας θὰ πραγματοποιηθῶσι, μὴ ἀμφιβάλητε, ὅτι τὸν φόρον τοῦτον ἐκ τῶν πρώτων θέλει τὸν δεχθῆ.

§62Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ἀγορεύων προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐξετόξευσε καὶ βέλος τι ἐπικρίσεως καὶ ψόγου, οὐχὶ κατ’ ἐμοῦ, διότι, ἐὰν τὸ βέλος ἀπηυθύνετο κατ’ ἐμοῦ, ἤθελον τηρήσει σιγὴν ἐκ σεβασμοῦ πρὸς ἄνδρα ἀκαμάτως ἐργαζόμενον πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ τόπου, ἀλλὰ κατὰ τοῦ ἔργου τοῦ ἐθνικοῦ, ὅπερ εὐτυχῶς ἔλαβεν ἤδη ὑπὸ τὴν προστασίαν της ἡ Βουλή· καὶ διὰ τοῦτο δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται ἡ σιγή. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐπιψηφίζομεν νομοσχέδια ἀφορῶντα τὴν ἐμψύχωσιν τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας, καὶ ὅμως ἀποκρούομεν τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους προτείνει. Ἐπιψηφίζομεν, λέγει, νομοσχέδια συνεπάγοντα αὔξησιν δαπανῶν, δὲν ἐπιψηφίζομεν δὲ τὰς προτεινομένας αὐξήσεις φόρων. Διαμαρτύρομαι, κύριοι, κατὰ τοῦ δευτέρου μέρους τῆς αἰτιάσεως ταύτης, ὡς μὴ συμφώνου πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἀποκρούω τοὺς νέους φόρους, ἀποδεχόμενος ὡς ὀρθὴν τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ δαπάνη, ἡ μᾶλλον παραγωγικὴ καὶ διὰ τὸν φορολογούμενον αὐτὸν, εἶναι οἱ καταβαλλόμενοι φόροι, ὅταν δαπανῶνται εἰς ἃ δεῖ, καὶ ἐπέρχεται ἡ ἀγαθὴ διοίκησις, ἡ προάγουσα τὰς κοινωνίας καὶ εἰς τὴν εὐημερίαν αὐτῶν συντελοῦσα. Δέν ἀποκρούω λοιπὸν τοὺς νέους φόρους· τοὐναντίον, λυποῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσαγομένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν εἶχε τὸν καιρὸν, ὅπως ὑποβάλῃ καὶ νέα οἰκονομικὰ μέτρα. Λυποῦμαι ἐπὶ τῇ ἀτελείᾳ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἵνα τί ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔθεσε φόρον καὶ ἐπὶ ἄλλων ἀντικειμένων; Ἵνα τί δὲν ἐπρότεινε φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τοῦ ἅλατος, ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων; Ἵνα τί δὲν ἐγένετο σκέψις, ὅπως μεταβάλωμεν καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀτελὲς, σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀποστερεῖ τὸ ἔθνος μιᾶς προσόδου σπουδαίας; Κύριοι, ἐγένετο λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πολλάκις περὶ τῆς Ἰταλίας. Πράγματι ἡ Ἰταλία ἐπετέλεσεν ἔργον κολοσσιαῖον, καὶ βεβαίως τὸ ἔργον τῆς μιᾶς καὶ ἡνωμένης Ἰταλίας ἦτον ἔργον κολοσσιαῖον. Δὲν ἐπετέλεσεν ὅμως αὐτὸ, δὲν ἤχθη εἰς ὃ εὑρίσκεται σημεῖον, δὲν κατέστη ἡ ἕκτη μεγάλη Δύναμις τῆς Εὐρώπης, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας. Ὑπεβλήθη εἰς θυσίας, εἰς θυσίας, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν ὑπεράνθρωποι. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, ἵνα ὦμεν ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, νὰ καταφύγω εἰς τὴν γλῶσσαν, τὴν λίαν εὔγλωττον καὶ λίαν πειστικὴν, τῶν ἀριθμῶν, ἵνα ἴδητε ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κλίμαξ, ἣν διέτρεξεν ἡ Ἰταλία, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἃ σημεῖον ἔφθασεν. Ὅτε, κύριοι, ἐτελείωσεν ἡ Ἰταλία τὸ ἔργον τῆς ἀνακτήσεως τῆς ἀνεξαρτησίας της, τὸ 1866, ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Ἰταλίας ἦτο 617,000,000 ἔσοδα, δαπάναι δὲ 1,338,000, ἔλλειμμα 721,000,000. Τὸ 1867 εἰσπράξεις, 714,000,000, δαπάναι 928,000,000, ἔλλειμμα 224,000,000. Τὸ 1868, εἰσπράξεις 768,000,000, δαπάναι 1,014,000, ἔλλειμμα 245,000,000. Τὸ 1869 εἰσπράξεις 870,000,000, δαπάναι 1,019,000,000, ἔλλειμμα 148,000,000. Τὸ 1870 εἰσπράξεις 865,000,000, δαπάναι 1,080,000,000, ἔλλειμμα 214,000,000. Τοιαύτη ἡ κατάστασις, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ Ἰταλία μετὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἔργου. Τί ἔπραξεν, ὅπως ἐξέλθῃ αὐτῆς; Ἀφ’ ἑνὸς μὲν περιώρισαν τὰς δαπάνας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ηὔξησαν ἐπὶ τοσοῦτον τοὺς φόρους, ὥστε ἡ Ἰταλία κατέστη μία ἐκ τῶν μᾶλλον φορολογουμένων χωρῶν. Ἔξοχος πολιτικὸς ἀνὴρ εἶπεν, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς τῆς Ἰταλίας ἐπέδειξε κατὰ τὴν διοίκησιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τὴν μεγίστην τοῦ οἰκονομολόγου ἀρετήν, τὴν θηριωδίαν. Ὁ αὐτὸς ὑπουργὸς διοικεῖ πρὸ χρόνων τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἰταλίας, καὶ ἐξακολουθεῖ διευθύνων αὐτὰ καὶ σήμερον ἀκόμη, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι. Ἐλέχθη ὅτι ὁ ὑπουργὸς οὗτος εἶχε τὴν ἀρετὴν τῆς θηριωδίας, διότι βεβαίως, ὅταν διοικῇ τις ἕν Κράτος καὶ εὑρίσκεται ἀπέναντι δεινῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων, πρέπει νὰ ἔχῃ πολὺ θηριώδη τὴν καρδίαν, ἵνα προτιμᾷ τὸ συμφέρον τοῦ ἠθικοῦ προσώπου τῆς Πολιτείας, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει φωνήν, δὲν δύναται δάκρυα νὰ χύσῃ, τοῦ συμφέροντος ἐκείνου, ὅστις ἐπικαλεῖται τὸ ἔλεος τοῦ δυναμένου νὰ ἐλεήσῃ καὶ μετὰ κραυγῶν καὶ δακρύων ζητεῖ ἄρτον, λέγων «ἀποθνήσκω τῆς πείνης». Λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος ἔδειξε τὴν ἀρετὴν τῆς θηριωδίας, λαμβάνων μέτρα περιοριστικὰ τῶν δαπανῶν. Τί δὲ ἔπραξε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν φορολογίαν; Δὲν ὑπῆρξεν ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπέβαλεν εἰς φορολογίαν. Παραπονούμεθα κατὰ τοῦ φόρου, ὃν πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τῶν προβάτων καὶ ἐπὶ τῶν αἰγῶν. Ἡ Ἰταλία ἔθεσε φόρον καὶ ἐπὶ τοῦ ἀλέσματος. Ὅταν ὁ χωρικὸς μεταφέρῃ εἰς τὸν μύλον τὸν ὀλίγον σῖτον, τὸν ὁποῖον ἔχει πρὸς συντήρησιν τῆς οἰκογενείας του, παρουσιάζεται ὁ εἰσπράκτωρ καὶ τῷ λέγει «δός μοι τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ ὀλίγου ἀλέσματός σου». Καὶ εἰς μὲν τὴν βόρειον Ἰταλίαν ὑπῆρχε προηγουμένως ὁ φόρος οὗτος, εἰς τὴν μεσημβρινὴν ὅμως δὲν ὑπῆρχε, καὶ ἐκλονίσθη ἡ δημοσία τάξις τῆς Ἰταλίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπέβλεπεν εἰς ἀνώτερον σκοπόν, ἡ Βουλὴ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς διαμαρτυρίας καὶ διετήρησε τὸν φόρον, καὶ δὲν ἐτόλμησεν οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη πτέρυξ νὰ δημοκοπήσωσι καὶ ἀφαιρέσωσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ πλάσσῃ τὴν Ἰταλίαν καὶ σώσῃ αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ αἱ δύω μερίδες συνεφώνησαν εἰς τὰ μέτρα τὰ συνετὰ, καίτοι σκληρά. Ἐπέβαλεν ἡ Βουλὴ τῆς Ἰταλίας φόρον ἐπὶ τοῦ κρέατος, φόρον ἐπὶ τῶν ποτῶν, ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἐφ’ ὅλων τῶν εἰσαγομένων, καὶ αὐτῶν τῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἀπὸ τοῦ καπνοῦ ἔφθασε νὰ εἰσπράττῃ 98,000,000. Τὰ δὲ μέτρα ταῦτα τῶν οἰκονομιῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν νέων φόρων ἀφ’ ἑτέρου ἐπήνεγκον τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Τὸ 1871 εἰσέπραξεν 966,000,000, ἐδαπάνησεν 1,040,000,000· ἐξακολουθοῦν αἱ δαπάναι, διότι ἤθελεν ἡ Ἰταλία νὰ κάμῃ σιδηροδρόμους, καίτοι ἦτο τοσοῦτον βεβαρυμένη καὶ ὑπῆρχον μέσα συγκοινωνίας· διότι ἐνόμισεν ἡ Ἰταλία, ὅτι ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ ὄχι μόνον διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ἄμυναν τῆς χώρας, καὶ διὰ τοῦτο ἐπελήφθη τῆς κατασκευῆς νέων σιδηροδρόμων, καὶ ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν αὐτῶν αὐτὴ ἡ Πολιτεία. Λοιπὸν τὸ 1871 αἱ εἰσπράξεις ἔφθασαν εἰς 966,000,000, αἱ δαπάναι εἰς 1,040,000,000, ἔλλειμμα 74,000,000. Τὸ 1872 εἰσπράξεις 1,014,000,000, δαπάνη 1,097,000,000, ἔλλειμμα 83,000,000. Τὸ 1873, εἰσπράξεις 1,047,000,000, δαπάνη 1,136,000,000, ἔλλειμμα 89,000,000. Τὸ 1874, εἰσπράξεις 1,077,000,000, δαπάνη 1,090,000,000, ἔλλειμμα 13,000,000. Τὸ 1875 ἐφθάσαμεν ὄχι μόνον εἰς τὸ ἰσοσκελὲς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ αὔξησιν· εἰσπράξεις 1,096,000,000, δαπάνας 1,082,000,000, περίσσευμα 13,000,000. Ἔφθασαν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἐλαττώσαντες τοὺς φόρους; Ὄχι. Συζήτησις σφοδρὰ ἠγέρθη εἰς τὸ Ἰταλικὸν Κοινοβούλιον, ἵνα ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἀλεύρου, ὁ σκληρὸς αὐτὸς φόρος. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρουσιάζεται καὶ λέγει: δὲν συναινῶ, δὲν εἶμαι ἀκόμη εἰς κατάστασιν νὰ δεχθῶ τὴν ἐλάττωσιν αὐτοῦ τοῦ φόρου. Ἐπέμεινε τοὐναντίον νὰ τεθῇ καὶ νέος φόρος ἐπὶ πολλῶν ἀντικειμένων, ἅπερ δὲν ἐφορολογοῦντο παντάπασιν, ἢ δὲν ἐφορολογοῦντο ἀρκούντως, ἵνα δυνηθῇ οὕτω νὰ προφυλάξῃ τὴν Ἰταλίαν ἐκ τῶν λυπηρῶν συνεπειῶν ἑνὸς οἰκονομικοῦ ὀλέθρου. Ἡ Ἰταλία εἶχε καταφύγει καὶ εἰς τὸ χαρτονόμισμα. Εἶχεν ἐνεακόσια ἑκατομμύρια χαρτονομίσματος εἰς κυκλοφορίαν, ἡ δὲ πίστις αὐτῆς εἶχε φθάσει, ὥστε νὰ δανείζηται ἐπὶ 40 καὶ 36%.

§63ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποτέ.

§64ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ναὶ, κύριε Καλλιγᾶ, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη.

§65ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὴν Αὐστρίαν συνέβη τοῦτο.

§66ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν Παρισίων ἐδίδοντο 35 ἕως 40%.

§67ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τιμὴ τῶν χρεωγράφων.

§68ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αὐτὴν τὴν τιμὴν ἐννοῶ, αὐτὴ ἡ τιμὴ ἀντιπροσωπεύει τὴν πίστιν. — Ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἀνθίσταται. Καὶ ἐκεῖ τάχα δὲν ἔχουν ἐκλογάς, δὲν ἔχουσι πολιτικὸν συμφέρον, ὅπως περιποιοῦνται τοὺς ἐκλογεῖς των οἱ βουλευταί; Βεβαίως. Καὶ ὅμως ὑπεστηρίχθη ὁ Ὑπουργός· ἠναγκάσθη μόνον νὰ παραιτηθῇ καὶ παρῃτήθη καὶ ἔμεινε μακρὰν τῆς Ἐξουσίας 8 μῆνας· ἠναγκάσθησαν ὅμως νὰ τὸν ἐπαναφέρωσι. Διετηρήθη λοιπὸν καὶ ἐκεῖνος ὁ φόρος, καὶ μόνον τὸ 1880 ἐδέχθησαν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν σιτηρῶν τῆς τελευταίας ποιότητος· ὅσον δ’ ἀποβλέπει τὸν τῆς πρώτης ποιότητος, τὸν διετήρησαν μέχρι τοῦ 1883. Ποῦ ἔφθασαν δὲ, χάρις εἰς τὰ τοιαῦτα μέτρα; τὸ 1876, εἰσπράξεις 1,122,000,000, δαπάναι 1,102,000,000, περίσσευμα 20,000,000. Τὸ 1877, περίσσευμα 20,000,000. Τὸ 1878, 1,180,000,000 εἰσπράξεις, 1,177,000,000 δαπάναι, 22,000,000 περίσσευμα. Τὸ 1879 1,228,000,000 εἰσπράξεις, 1,185,000,000 δαπάναι· ὥστε ἔχομεν περίσσευμα 42,000,000. Τὸ 1880 1,348,000,000 εἰσπράξεις, 1,324,000,000 δαπάναι, 23,000,000 περίσσευμα. Εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην κατὰ τὸ 1880 ἡ Ἰταλία νὰ λάβῃ μέτρα περὶ αὐξήσεως τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων. Ἀλλὰ βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον οὐχὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ εἰς τὸ σημεῖον τοῦ περισσεύματος, καὶ ἔφθασε καὶ εἰς τί ἀκόμη; Κατήργησε τὴν κυκλοφορίαν τοῦ χαρτονομίσματος· ἠδυνήθη νὰ κάμῃ ἓν δάνειον ἐξωτερικὸν, καὶ τοιουτοτρόπως ἔπαυσεν ἡ βιαία κυκλοφορία τοῦ χαρτονομίσματος, καὶ ἐπῆλθεν οὕτως ἀνυπολόγιστος βελτίωσις εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς ὅλους ἐν γένει τοὺς κλάδους τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας. Τοιαύτη εἶναι, κύριοι, ἡ πορεία, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν περιορίζονται εἰς τὸ μεγαλοῤῥημονεῖν, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα θέλουσι τοὺς λόγους νὰ τοὺς παρακολουθοῦν καὶ τὰ πράγματα. Καὶ ἡμεῖς λοιπὸν, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀντιτασσώμεθα κατὰ τῶν νέων φόρων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀγαθὴν διοίκησιν, διότι ἡ ἀγαθὴ διοίκησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προάγει τὰ ἔθνη καὶ ἡ ὁποία ἀναπτύσσει καὶ ὁδηγεῖ αὐτὰ εἰς τὴν πρόοδον, εἰς τὴν εὐημερίαν καὶ τὸ μεγαλεῖον. Ἂν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ὑποσχεθῇ ἡμῖν τὴν ἀγαθὴν διοίκησιν, καὶ ἂν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει, τείνουν εἰς αὐτὸ, τότε οὐ μόνον δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν τοὺς ὅσους ζητεῖ παρ’ ἡμῶν φόρους, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ τὴν παρακαλέσωμεν νὰ φανῇ γενναιοτέρα, καὶ νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πολιτικὸν συμφέρον καὶ τὰ παράπονα τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ νὰ προβῇ καὶ νὰ φορολογήσῃ μετὰ θάῤῥους ὅλα τὰ ἀντικείμενα ἐκεῖνα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ λάβῃ τὰ μέσα νὰ ἀνορθώσῃ τὰ κοινὰ καὶ ὁδηγήσῃ τὸ ἔθνος ἐκεῖ, ἔνθα ὁ προορισμός του καλεῖ αὐτό. Τὰ μισὰ μέτρα εἰσὶν ὀλέθρια· αὔξησις δὲ φόρων ἄνευ ἀγαθῆς διοικήσεως ὁδηγεῖ εἰς καταστροφὰς, τὰς δὲ καταστροφὰς δέον νὰ προλάβωμεν διὰ παντὸς μέσου, ὅσοι ἀνήκομεν τοὐλάχιστον εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν στεργόντων τὰ παρόντα καὶ ἐπιζητούντων τὰ βελτίω.

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, συγχαίρω τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὑπεχώρησε.

§70ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀγαπᾶτε τὰς ὑποχωρήσεις.

§71Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀγαπῶ τὰς ὑποχωρήσεις. Βλέπω, ὅτι ἔχω μιμητὰς ἐνθέρμους, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης θέλετε παύσει πλέον τὴν εἰρωνείαν, ἡ ὁποία στρέφεται καθ’ ὑμῶν. Καὶ βεβαίως, κύριοι, δὲν εἴμεθα ἐδῶ, ἵνα λαμβάνωμεν δικτατορικὰς διαταγὰς, δὲν εἶσθε ἐδῶ διὰ νὰ κύπτετε, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκφέρητε τὴν γνώμην σας καὶ τὴν ἐπιβάλετε. Ἐν τῇ τολμηρᾷ ἀπειρίᾳ των ἄλλοτε ἠρνήθησαν τὴν ἀλήθειαν ταύτην, καὶ ἐμέμφθησαν ἐμὲ ὡς σεβόμενον τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Βουλῆς, δὲν ἤργησαν ὅμως νὰ τιμωρηθῶσι σκληρῶς, καὶ ἰδοὺ, σήμερον εὐτυχῶς διωρθώθησαν· ἂς ὁμολογήσωσιν ὅτι ὅσα ἔλεγον τότε, ἦτον ἐγκαύχησις ἐξ ἀπειρίας καὶ λόγοι μόνον ἐλαφροί. Χαίρω ἀκόμη διότι βλέπω, ὅτι ἤρχισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ σκέπτηται ὁποσοῦν ὡς Κυβέρνησις σοβαρῶς, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ μείνῃ μόνον εἰς τοὺς λόγους, ἀλλὰ νὰ προχωρήσῃ καὶ εἰς τὰ πράγματα. Εἰς ὅλους, κύριοι, ὀδυνηρὰν πρέπει νὰ ἐπροξένησεν ἐντύπωσιν τὸ ὕφος αὐτοῦ, ἐν ᾗ στιγμῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παρουσιασθεὶς ἐνώπιόν σας, σᾶς ἐξήγησε τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ διὰ πλείστης ἀδιαφορίας, καὶ εὐχαριστεῖτο, ὅτι εὑρέθη περίσσευμα ἐκ τῶν δανείων, καλύπτον τὸ ἔλλειμμα, καὶ οὔτε ἐδείκνυεν, ὅτι ἐσκέπτετο κἄν τινι τρόπῳ τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ τὸ κολοσιαῖον ἤθελε πληρωθῇ. Εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ἤρκει τότε, καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, φαίνεται, ὅτι εὑρέθησαν χρήματα, ἵνα καλύψωσι τὰ ἐλλείμματά του. Καὶ διὰ τοῦτο συγχρόνως, ἀλλὰ καὶ πολὺ ἀστείως, παρουσίασεν ἐνώπιόν σας μέτρα σπουδαῖα, ἀφορῶντα εἰς τὸ μέλλον καὶ τὸ παρὸν, τῶν ὁποίων ὅμως ἡ πραγματοποίησις εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατος ἄνευ χρημάτων καὶ πίστεως βεβαίας καὶ σταθερᾶς· ἐζήτει νὰ φενακίσῃ ὑμᾶς, ὅταν σᾶς ὑπέβαλε τὰ μέτρα ταῦτα ἄνευ χρημάτων, ἐνῷ ἀποφεύκτως ἔχουν ἀνάγκην περισσεύματος μεγάλου, καὶ πλείστων χρημάτων, καὶ οὐχὶ ἐλλείμματος. Χαίρω λοιπὸν, λέγω, διότι τὴν κακὴν αὐτὴν ὁδὸν δεικνύουν, ὅτι παρῄτησαν, ἀλλὰ δὲν θέλομεν μείνει ἱκανοποιημένοι, ἂν τὴν νέαν αὐτὴν τροπὴν δὲν ἴδωμεν καὶ πραγματοποιουμένην. Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εἰς τὰ πράγματα τὰ ἐναντίον παρουσιάζεται, καὶ ὁμολογῶ τὸ δύσκολον τῆς θέσεως ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι συνείθισαν νὰ δημοκοπῶσι καὶ νὰ προσφέρωσιν εἰς τὸν βωμὸν τῆς δημοκοπίας τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ὅταν, κύριοι, ἠλάττωσαν ἄλλοτε τοὺς φόρους, ὁ προϋπολογισμὸς ἐπιέζετο ἀπὸ ἔλλειμμα οὐσιῶδες. Τὸ μέτρον τῶν τοῦτο ἐπολέμησα διὰ τοῦτο τότε καὶ εἶπον πρὸς αὐτούς: ἡ ἐλάττωσις εἶναι καλὴ καὶ ὠφέλιμος, ἀλλ’ ἀληθὴς δὲν ὑπάρχει, εἰμὴ ὅταν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπάρχῃ περίσσευμα· ἂν ἐλαττώνετε τοὺς φόρους ἐνῷ ἔχετε ἔλλειμμα, αὐξάνετε τὰς δυσκολίας καὶ ὑποβάλλετε τὸ ἔθνος ἐντὸς ὀλίγου εἰς τὰ μείζονα κακὰ, τὰ ἐκ τῆς ἐλλείψεως, καὶ εἰς τὰ κακὰ νέων καὶ ἀσυλλογίστων φορολογιῶν, νέων χρεῶν, καὶ αὐτὸ συνέβη. Τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν μετέβαλον τοὺς φορολογικοὺς νόμους καὶ εἰσήγαγον τὸ βωδολογικὸν σύστημα, τὴν ἡμέραν αὐτὴν ἐπέβαλον φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ σήμερον ἐπὶ τοῦ ἰδίου των συστήματος φέρουσι μεταβολὰς, αὐξάνουσι τοὺς φόρους, προσθέτουσι νέους φόρους, καὶ σήμερον αὔξησιν φόρων ἐπὶ τῶν ζώων σᾶς ζητοῦν. Εἶναι ὅμως περίεργος ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι περὶ τῆς γῆς καὶ περὶ τῶν ἐπ’ αὐτῆς φόρων. Νομίζουσιν, ὅτι εἶναί τι διάφορον ἡ ποικίλη παραγωγὴ τῆς γῆς, καὶ ὅτι δὲν εἶναι προϊὸν τῆς γῆς ἡ σταφὶς, ἡ κτηνοτροφία, ὅτι ὁ φόρος καὶ ἡ ἐπιβάρυνσις ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῆς σταφίδος, ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῶν γεννημάτων, τῆς κτηνοτροφίας, δὲν ἔχουσι σχέσιν, καὶ νομίζουν, ὅτι ταῦτα εἶναι χωριστὰ καὶ ἀσύνθετα, δὲν ἐπιβαρύνουν, δὲν προσβάλλουν τὴν κτηματικὴν καὶ γεωργικὴν τάξιν, ὅτι τὸ ἕν εἶναι ἀδιάφορον τοῦ ἑτέρου. Ἀλλ’ ὁ γεωργὸς ἐν Ἑλλάδι εἶναι σταφιδοῦχος καὶ κτηνοτρόφος, καὶ διὰ τοῦτο ἔχουσι τὴν τόλμην νὰ λέγωσι πρὸς ἡμᾶς «εἶσθε ἄσπλαγχνοι πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ κτηματίας, ποτὲ δὲν ἐφροντίσατε σεῖς δι’ αὐτοὺς ὡς ἡμεῖς». Ἀληθῶς ποτὲ ἡμεῖς δὲν ἐπεβάλομεν δημοκοπικῶς ἐλάττωσιν φόρων τῆς γῆς, ἵνα ἔλθωμεν τὴν ἐπιοῦσαν νὰ ἀναπληρώσωμεν τὰ ἐλλείμματα δι’ ἄλλου φόρου ἐπὶ τῆς γῆς ἐπίσης καὶ τῶν προϊόντων αὐτῆς καὶ διὰ δανείων. Ποῦ ποτε δὲν πράττουσι οὕτως. Ἀλλὰ δὲν ἀποδίδετε καὶ πρὸς ἡμᾶς τὴν ἰδίαν στοργὴν, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐπιδείκνυσθε ὅτι ἔχετε πρὸς τοὺς γεωργούς; Καὶ ἐνθυμήθητε ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα γεωργοὶ, σεῖς δὲ ὡς πρὸς τοῦτο εἶσθε φιλέλληνες....

§72ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, ἐγὼ εἶμαι γεωργός.

§73Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ κ. Ῥούφου μόνου. Καὶ συμφέρον λοιπὸν ἔχομεν ἡμεῖς, ἐὰν δὲν πονῶμεν, νὰ ἀγαπῶμεν τοὺς γεωργοὺς, καὶ τοὺς ἀγαπῶμεν καλλίτερον ὑμῶν. Σεῖς οὐδὲν συμφέρον ἔχετε, καὶ διὰ τοῦτο ὀλίγον φροντίζετε περὶ αὐτῶν. Καὶ πρὸς μίαν ὕβριν, τήν ὁποίαν ἤκουσα ἐκφερομένην, θέλω ἀπαντήσει, διότι ἠξεύρω τὴν τακτικὴν τῶν ἀντιπάλων, θέλω ἀπαντήσει ὅσον ταπεινὴν καὶ ἂν ἔχει τὴν πηγὴν, ὅσον χαμηλὰ καὶ ἂν ἐκπορεύεται· θέλω ἀπαντήσει, διότι τὴν κοινωνίαν κατέκλυσε πρὸ πολλοῦ ἡ συκοφαντία καὶ ἡ διαβολὴ, τεχνιέντως διαδιδόμεναι, καὶ πρέπει ν’ ἀποκαλυφθῶσι. Ναί, κύριοι, ἔχω ἰδιοκτησίας, ἀλλ’ ἀπέλθετε εἰς τὰς Τραπέζας, εἰς τὰ Συμβολαιογραφεῖα, νὰ ἴδητε τί τρέχει. Δὲν αἰσχύνομαι κύριοι, νὰ ἀποκαλύψω καὶ τὴν ἰδιωτικήν μου θέσιν, καὶ εὔχομαι καὶ οἱ ἐναντίοι μου νὰ ἔχωσι τὴν τόλμην ἢ νὰ δύνανται νὰ πράξωσι τὸ ἴδιον. Οἱ δημόσιοι ἄνδρες ὀφείλομε, ν’ ἀποδεικνύωμεν οὐχὶ μόνον, ὅτι ὁ ἐπίσημος, ἀλλ’ ὅτι καὶ ὁ ἰδιωτικὸς βίος μας εἶναι ἁγνός Ἀπέλθετε εἰς τὰς Τραπέζας καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ οἰκία μου ἐν Ἀθήναις εἶναι ὑπέγγυος δι’ 65,000 δραχμῶν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἰονικήν. Ἀπέλθετε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι τὸ κτῆμά μου, τὸ ἐν Πόρῳ καὶ τὰ ἐν Μεσσηνίᾳ, τὰ ὁποῖα εἶχον πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸν πολιτικὸν βίον, εἶναι ὑπέγγυα διὰ μυριάδας χιλιάδων δραχμῶν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικήν.

§74ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι διὰ μυριάδας.

§75Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ἦναι δι’ ὀλιγώτερον τῶν 100,000, ὑπόσχομαι νὰ εὐγνωμονήσω τὸν κύριον Καλλιγᾶ· ἀλλὰ φθάνουσι μέχρις 110. Ἀπέλθετε εἰς τὸ Συμβολαιογραφεῖον διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι ἡ οἰκία μου ἐν Φαλήρῳ εἶναι ὑπέγγυος εἰς τὸν Δουρούτην, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἠγόρασα μέρος τῆς γῆς καὶ ἐδανείσθην τὰ χρήματα τῆς κατασκευῆς. Ἔχω ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἔχω τίποτε πράγματι. Τὰ πάντα ἀνήκουσιν εἰς τοὺς δανειστὰς, οἵτινες εἶναι αἱ Τράπεζαι. Ἐρωτήσατε ἐπὶ τέλους καὶ τὴν Πιστωτικήν. Ἀπήντησα καὶ εἰς τὴν ὕβριν ταύτην, διότι θέλω νὰ φωτίσω τὴν κατακεκλυσμένην κοινωνίαν μας ἀπὸ συκοφαντίας καὶ διαβολάς. Μ’ ἐκούρασεν ἡ αἰσχρότης καὶ ἡ αὐθάδεια τῶν ἀντιπάλων. Ἀντιτάσσω ἀποδείξεις ἐπισήμους καὶ τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, ποῖον εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον, τὸ βωδολογικόν, καὶ ἐκάλυψαν τὰς κάλπας των δι’ ἡνίων καὶ δημηγοριῶν; Μόλις, κύριοι, ἓν ἔτος παρῆλθεν ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τούτου καὶ ἰδοὺ προσθήκη ἐπὶ τοῦ φόρου. Ἐρωτῶ πρῶτον, ἐπὶ ποίας ἀρχῆς στηριχθέντες ἐκανονίσατε τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου; Καὶ ἐπὶ ποίας ἀρχῆς στηριχθέντες ἐπροσθέσατε νέον φόρον, ὁ ὁποῖος ἔχει αὐτὸ τὸ παράδοξον, ὅτι, ἐνῷ εὐλόγως ἴσως ζητεῖται οἱ φόροι ν’ αὐξάνωσι προοδευτικῶς, ν’ αὐξάνωσιν ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τῆς προόδου, σεῖς ἐπράξατε τὸ ἐναντίον; Εἰς τοὺς βόας, τοὺς παράγοντας 50 κοιλὰ σίτου, προσθέτετε 2 δραχμὰς, καὶ εἰς τοὺς βόας, τοὺς παράγοντας 100 κοιλὰ σίτου, προσθέτετε 2 δραχμὰς ἐπίσης, καὶ οὕτω τὴν μεγαλειτέραν παραγωγὴν τὴν εὐνοεῖτε παραδόξως περισσότερον ἀπὸ τὴν μικροτέραν, πιέζετε τοὺς πτωχούς. Καὶ ἀφοῦ τὸ σύστημά σας τὸ εὕρετε ἐσφαλμένον, τὸ εὕρετε ἀνεπαρκὲς, ἄδικον, ἐπροσθέσατε φόρον εἰς αὐτό· τὸ διωρθώσατε τὴν ἐπιούσαν τῆς εἰσαγωγῆς του καὶ τὸ ἐπιβαρύνετε ἤδη μὲ φόρους ἐπὶ τῶν ζώων, νέους ἐπίσης. Καὶ, κύριοι, φόρος ἐπὶ τῶν ζώων ἀληθῶς εἰς τὴν Ἀνατολὴν μόνον ὑπάρχει· δὲν ὑπάρχει εἰς οὐδὲν μέρος τῆς Εὐρώπης. Ὁ φόρος, ὁ πληρωνόμενος διὰ τὴν γῆν, αὐτὸς εἶναι καὶ φόρος πληρωνόμενος καὶ διὰ τὰ ζῶα. Τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαιτῶνται ἐν τοῖς κτήμασι καὶ τοῖς ἀγροῖς, δὲν πληρώνουν φόρον· οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ὅμως διπλοῦν ἐπιβάλλουν φόρον, καὶ εἰς τὴν γῆν καὶ εἰς τὰ ζῶα, καὶ ἔπειτα ὁμιλοῦν περὶ ἐπιστημονικῆς φορολογίας καὶ περὶ βελτιώσεως, τὴν ὁποίαν θέλουσι νὰ εἰσάξωσιν εἰς τὴν κτηνοτροφίαν. Ὅταν εἰσήγαγεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ φορολογικὸν αὐτὸ σύστημα, ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία, καθὼς εἶπον, ὑπηγόρευσεν αὐτὸ, δὲν ἦτον ἰδέα φορολογικὴ, ἦτον ἰδέα καταστροφῆς τῶν αἰγῶν, διότι αἱ αἶγες εἶναι φθοροποιὰ ζῶα, καὶ διὰ τοῦτο ἠκούσατε τὴν ἐθνολογικὴν ἐκείνην ἱστορίαν περὶ μετακινήσεως τῶν λαῶν, ἡ ὁποία ἔφερε τοὺς τσοπάνους εἰς τὰ μέρη μας μετὰ τῶν ποιμνίων των καὶ ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἐκληρονομήσαμεν τὸν τρόπον τῆς κτηνοτροφίας. Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐθνολογικὸν δὲν θέλω ἐπιμείνει· ἀλλὰ μὴ λησμονῆτε, ὅτι τὰ τοιαῦτα τοῦ μεσαιῶνος ζητήματα δὲν εἶναι ἀσφαλῆ καὶ βέβαια. Ὁσημέραι ἔχετε περὶ τούτου ἀποδείξεις, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν παρεξενεύθην, ὅταν εἷς ἐπίσης, καταγινόμενος εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, μοὶ εἶπεν, ὅτι ὁ κύριος Καλλιγᾶς κενολογεῖ, οἱ βλαχοποιμένες δὲν εἶναι τὰ λείψανα τῆς καταστροφῆς τοῦ μεγάλου βασιλείου τῆς Σερβίας, ἀλλὰ τὰ λείψανα τῆς Μακεδονικῆς φάλαγγος, εἶναι Μακεδόνες. Ἄλλος δὲ μ’ εἶπεν, ὅτι εἰσὶ λείψανα τῶν Ῥωμαϊκῶν λεγεώνων. Εἰς ἐμὲ ὅμως σήμερον ἀδιάφορον εἶναι οἱασδήποτε λεγεῶνος λείψανα εἶναι, ἢ ἀπόγονοι. Εἶπον μόνον ταῦτα διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι θεωρίαι, αἱ ἀμφιβαλλόμεναι μάλιστα, δὲν μᾶς ὠφελοῦσι, καθὼς δὲν μᾶς ὠφελεῖ καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως αὐτῆς τῆς κτηνοτροφίας ὀφείλεται εἰς κατὰ κληρονομίαν διαδοχήν. Ἡ κτηνοτροφία ὑπάρχει ὡς ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι καὶ θέλει ὑπάρχει ἀναντιῤῥήτως ἐνόσῳ ὑπάρχουσι γαῖαι μὴ καλλιεργούμεναι, περισσεύουσαι. Ἀπόδειξις αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι καλλιεργοῦσι τὰς γαίας καὶ φυτεύουσιν. Ἐκεῖ περιωρίσθη ἡ κτηνοτροφία, καὶ θέλουσι καταντήσει εἰς τὴν τῷ ὄντι καθεστηκυῖαν κτηνοτροφίαν ἅμα ἐκλείψωσιν αἱ πέριξ γαῖαι αἱ ἀκαλλιέργητοι καὶ πλεονάζουσαι, αἱ τρέφουσαι τὰ ζῶα καὶ χρησιμοποιούμεναι οὕτω. Μόνον εἰς αὐτὸ ὀφείλεται ἡ παροῦσα κατάστασις τῆς κτηνοτροφίας, καὶ δὲν διορθοῦται διὰ τῆς καταστροφῆς τῶν αἰγῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πλέον παραδοξοτέρα ἰδέα, ἥτις ἠκούσθη ποτέ. Ἡ Πρωσσία τῷ ὄντι ηὐτύχησεν ἐκ τῆς κτηνοτροφίας της· διὰ τῆς καταστροφῆς ὅμως δὲν ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν! Ἡ Πρωσσία ἐφρόντισε νὰ αὐξήσῃ τὰς νομὰς καὶ νὰ αὐξήσῃ κατὰ συνέπειαν τὰ κτήνη· δὲν κατέστρεψε τὰ κτήνη ὡς ἐπιβλαβῆ, δὲν ἐφόνευσαν τὰς αἶγας, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν Πρωσσίαν σήμερον ὑπάρχουν 1,500,000 αἶγες. Ἀλλ’ εἶναι μάταιον, ἀναντιῤῥήτως, νὰ ἐπασχολῶ ἐπὶ πλέον τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· διότι ἔχασε πλέον τὴν ἀξίαν του, ἐγκατελείφθη, καί, κατὰ τὴν νέαν τακτικὴν, ἔχει μόνον θεωρητικὴν ἀξίαν. Ὥστε τοῦ λοιποῦ δὲν καλούμεθα ἐδῶ ἵνα λύωμεν πολιτικὰ ζητήματα, νὰ νομοθετῶμεν, ἀλλὰ νὰ διδάσκωμεν ἀκαδημαϊκῶς τὸν λαόν. Πρέπει νὰ διδάσκετε αὐτὸν τοῦ λοιποῦ, ἵνα ἑτοιμάζηται εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θέλουσι νὰ τῷ ἐπιβάλωσιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀναλάβω τὴν διδασκαλίαν, παραιτῶ τὴν ἰδέαν περὶ καταστροφῆς τῶν αἰγῶν, τὴν ἀφίνω, ὡς τὴν ἄφησε φρονίμως καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὴν μετέβαλεν εἰς ἰδέαν φορολογικήν. Ἀλλὰ, κύριοι, ποῖος ὁ λόγος ὁ δικαιολογῶν τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ ἐπιβάλωμεν; Δύω πρέπει νὰ ὑπάρχουν οἱ λόγοι νέας φορολογίας· ἢ ἀνισότης φόρων, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐξισώσωμεν, διὰ νὰ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην, ἢ ἀνάγκη τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θέλω, κύριοι, ἐν ὀλίγοις ἐξετάσει τὰ ζητήματα αὐτὰ, καὶ σπεύδω νὰ τελειώσω, διότι ἐννοῶ, ὅτι ἐκουράσθητε. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπε «τί φόρον θέλετε; Δὲν δέχεσθε τὴν ἀναλογίαν τοῦ φόρου, τὴν ὁποίαν παρεδέχθησαν ὡς ἐπιστημονικὴν ἐν Γαλλίᾳ; Εἰς τὴν Γαλλίαν, σᾶς εἶπεν, ἠξεύρετε ποῖος εἶναι ὁ φόρος ὁ ἐπιστημονικός, ἀναγνωρισθεὶς ὡς ὀρθὸς καὶ δίκαιος ὑπὸ τῆς καθαρᾶς προσόδου τῶν γαιῶν; 20%. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκεῖ ἐπιστημονικὴ ἀναλογία. Ἐγὼ σᾶς παρουσιάζω φόρον ἐλάσσονα, ἀναλογίαν εὐνοϊκωτέραν. Λοιπὸν δύνασθε νὰ παραπονεθῆτε ἂν ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος ἦναι ἐλάσσων ἀληθῶς ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἀνεῦρον εἰς τὸ πλέον πολιτισμένον μέρος τοῦ κόσμου.» Καὶ εἰρωνεύθη τὸν φίλον μου κ. Ζηνόπουλον....

§76ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄ! ἄ! ἄ!

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ δικολαβικὴν τῷ ὄντι ἐπιτηδειότητα· καὶ εἶπε πρὸς αὐτὸν «ἦλθες νὰ μᾶς δώσῃς γνώμην, χωρὶς νὰ ἀναγνώσῃς τὸ βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθης ὁλόκληρον, καὶ ἂν τὸ ἀνέγνωσες, δὲν τὸ ἐνόησες».

§78ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσῃ ὁ Ζηνόπουλος.

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, θαυμάζω τῳόντι τὴν εὐστροφίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὁ ὁποῖος καὶ ἀνέγνωσε καὶ ἐνόησε τὸ βιβλίον, τὸ παρεξήγησε. Εἰς τὴν Γαλλίαν, κύριοι, ἡ Constituante, καταργοῦσα τοὺς παρελθόντας πολλαπλοῦς φόρους, ἐδέχθη τωόντι ἕνα φόρον ἐπὶ τῶν γαιῶν, καὶ προσδιώρισεν εἰς 20% τὸν ὅρον. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ὁ ὅρος καὶ τὸ ποσοστὸν ἐτέθη, ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἤρχισεν ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου αὐτοῦ, καὶ ἐνῷ ὁ πρῶτος προσδιορισμὸς τοῦ φόρου ἀνέβαινεν εἰς 16% μέχρι τοῦ 1874, περιωρίσθη εἰς 4% μόνον. Τὸ Γαλλικὸν ἔθνος ἀνεγνώρισεν εὐθὺς, ὅτι ὁ ὅρος, τὸν ὁποῖον εἶχε παραδεχθῆ κατ’ ἀρχὰς, δὲν ἦτον οὔτε ἐπιστημονικὸς, οὔτε ἀκριβής, διὰ τοῦτο ἀλληλοδιαδόχως τὸν ἐτροποποίησε, καὶ σήμερον, κύριοι, καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ καθαρὸν εἰσόδημα τῆς Γαλλίας ὁρίζεται εἰς 4 δισεκατομμύρια, φόρος ἔγγειος πληρώνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν μόνον 127 ἑκατομμύρια, ἤτοι 4 καὶ 24) τοῖς ἑκατόν· καὶ εἰς φόρον δὲν ὑποβάλλεται ἡ πρόσοδος τῶν ζώων, ἡ ὁποία, ἠξεύρετε, εἰς πόσας ἀναβαίνει; εἰς ἓν δισεκατομμύριον καὶ ἑξακόσια ἑκατομμύρια. Καὶ θέλοντες νὰ αὐξήσωσι τοὺς φόρους, μᾶς φέρουν τὴν ἀναλογίαν ταύτην ὡς παράδειγμα, καὶ λέγουν, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ὑπάρχει ὡρισμένη ἀναλογία. Ἀλλὰ προσδιορίζουσι ψευδῶς αὐτήν· νομίζουν διὰ τούτου τοῦ τρόπου, ὅτι δικαιολογοῦν τὴν αὔξησιν ἑνὸς φόρου, ὁ ὁποῖος ὑπερβαίνει σήμερον τὸ 10%. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐνόησε καὶ ἐννοεῖ καλῶς τὸν συγγραφέα, ἀλλὰ παρεξηγεῖ αὐτόν. Καὶ ἀπόδειξις, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, εἰσὶ τ’ ἀνωτέρω· ἄλλως, ὁ καταρχὰς ἐπιβληθεὶς εἰς Γαλλίαν φόρος ἀντικατέστησε πολλαπλοῦς ἄλλους, πολὺ βαρυτέρους, καὶ ἡ ἐκτίμησις τῆς φορολογηθείσης προσόδου ἐγένετο ἐπιεικῶς. Ἀλλὰ, κύριοι, τὰ κτήνη δὲν φορολογοῦνται ἰδίως ἐκεῖ, καὶ ἐνθυμηθῆτέ το καλῶς, διότι ὡς πρῶτος ὅρος τῆς βελτιώσεως τῆς κτηνοτροφίας ἐν Εὐρώπῃ ἐθεωρήθη τὸ ἀφορολόγητον αὐτῶν· καὶ εἶναι ἀναπόφευκτον τοῦτο καὶ ὀρθόν· διότι, ὅταν φορολογῶνται αἱ γαῖαι, εἴτε παράγουσιν, εἴτε δὲν παράγουσιν, ὁ φορολογούμενος εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνθέξῃ καὶ εἰς τὴν πρόσθετον αὐτὴν φορολογίαν, ἐπιβαλλομένην εἰς ἕκαστον εἶδος παραγωγῆς τῆς αὐτῆς γῆς, καὶ νὰ πληρώσῃ δύω φόρους ὁμοῦ· τῆς γῆς καὶ τῆς κτηνοτροφίας, τὴν ὁποίαν τρέφει ἡ φορολογηθεῖσα γῆ, καὶ διὰ τοῦτο παρῄτησαν τὸν φόρον ἐπὶ τῶν κτηνῶν, καὶ περιωρίσθησαν εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τῆς γῆς. Ἂς πράξωσιν ὅ,τι θέλουσιν οἱ κτηματίαι, ἂς καλλιεργήσωσιν ὅπως θέλουσιν· ὡρισμένον φόρον θὰ πληρώσωσιν, τόσον καλλίτερα, ἐὰν βελτιώσωσι τὴν καλλιέργειαν. Καὶ τῳόντι, βελτιώσαντες τὴν κτηνοτροφίαν, ὠφελοῦνται. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωσιν ἰδιαίτερον φόρον, δὲν ἤθελον ἀποσπάσει ἓν μέρος τῆς φορολογουμένης γῆς πρὸς τροφὴν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ πληρώνωσιν ἰδιαίτερον φόρον· πρῶτος λοιπὸν ὅρος τῆς βελτιώσεως τῆς κτηνοτροφίας ὑπάρχει τὸ ἀφορολόγητον. Πρέπει νὰ δοθῇ εὐκολία νὰ ζῶσιν ἀνεξόδως τὰ ζῶα, καὶ τότε θὰ πολλαπλασιασθῶσι καὶ θὰ βελτιωθῶσιν. Ἀλλὰ, κύριοι, μήπως ὑπάρχει δυσαναλογία τις τοὐλάχιστον ἐν τοῖς φόροις τῆς Πατρίδος μας, καὶ πρέπει νὰ τοὺς ἐξισώσωμεν διὰ τοῦ νέου τούτου φόρου; Μήπως τὰ ζῶα πληρώνουν ὀλιγώτερον ἀπὸ τὰς γαίας τὰς σπειρομένας, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξισωθῶσι; Λάβετε τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς παρεδέχθη· λογαριάσετε 30 κοιλὰ πρὸς 5 δραχμὰς κατὰ μέσον ὅρον, φέρουσι δραχμὰς 150· δι’ αὐτὰς θέλουσι πληρώσει 5 δραχμὰς φόρον δύω βόες, ἤτοι 3%. Λογαριάσατε τὴν παραγωγὴν τῆς αἰγὸς, ὅπως τὴν παρουσίασεν ὁ κύριος Καλλιγᾶς, εἰς ἑπτὰ δραχμὰς, καὶ θέλετε ἴδε, ὅτι ὁ φόρος 30 λεπτὰ δι’ ἑκάστην αἶγα εἶναι ἴσος πρὸς τὸν φόρον ἐπὶ τῶν γαιῶν, ἤτοι ἀνὰ 4% περίπου. Ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον αἱ αἶγες πληρώνουσιν ἑπομένως, καὶ μετὰ τὴν ὑποχώρησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, δὲν εἶναι φόρος ἄνισος, φόρος μικρότερος. Ἐγὼ δέχομαι τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἀκαθαρίστου προσόδου, ὡς βλέπετε.

§80ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὡς ἀκριβεστέρους;

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀρχίσωμεν φιλονεικίας ματαίας. — Λοιπὸν δὲν ὑφίσταται λόγος φορολογικὸς οὐδείς, δικαιολογῶν τὴν προσθήκην αὐτὴν, ὅπως, κύριοι, δὲν ὑφίσταται καὶ οὐδεμία ἀναλογία μεταξὺ τοῦ φόρου τοῦ ἐν Ἑλλάδι καὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐν Γαλλίᾳ. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἰταλίας ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Ἐν Ἰταλίᾳ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν γαιῶν εἶναι 40% ἐπὶ πλέον τοῦ τῆς Γαλλίας. Ἀλλ’ ἀφοῦ λόγοι φορολογικοὶ δὲν δικαιολογοῦσι τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου τούτου, τὴν δικαιολογεῖ ἄρα ἡ ἀνάγκη τοῦ προϋπολογισμοῦ; Κύριοι, πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν ἀναντιῤῥήτως ἀπὸ τὰς οἰκονομικὰς δυσκολίας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα· πρέπει τὸ ἔλλειμμα νὰ καλυφθῇ καὶ πρέπει νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίας, καὶ εἰς θυσίας οὐ μόνον φόρων, διότι δὲν θέλει εἶσθαι δυνατὸν ἴσως νὰ ἐπιβληθῶσι τόσοι φόροι, ἀλλὰ καὶ εἰς θυσίας οἰκονομιῶν, καὶ πρέπει σεῖς οἱ συμπολιτευόμενοι μᾶλλον νὰ σκεφθῆτε περὶ τούτου, διότι σεῖς καυχᾶσθε, ὅτι ἀντιπροσωπεύεται ἤδη πολιτικὴν ἐνεργὸν, καὶ μᾶς ὡμιλήσατε περὶ κινδύνων, περὶ προετοιμασιῶν, περὶ πολέμων ἀκόμη· σεῖς πρέπει πρὸ πάντων νὰ ὑποστηρίξητε τὴν ἰδέαν τῆς ἰσοῤῥοπίας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ νὰ τὴν ὑποστηρίξητε σπουδαίως καὶ σοβαρῶς. Εἴμεθα εἰς τὸν δεύτερον μῆνα, καὶ ἔχομεν μόνον δύω νόμους φορολογικοὺς ὑποβεβλημένους· ὁ εἷς ἀφορᾷ εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ θέλει ἐξετασθῇ χωριστὰ ἐὰν ἦναι καὶ εἰλικρινὴς, ὁ ἕτερος ἀφορᾷ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ περὶ ζώων. Τὸ εἰσόδημα δὲ, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπόσχεται ὁ φόρος αὐτὸς, ἀναβαίνει εἰς 500,000 δραχμὰς, ὡς σᾶς εἶπον ἄλλοι. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον· δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ἐργάζεσθε σπουδαίως, ἵνα καλύψητε ἔλλειμμα ἐξ 20 ἑκατομμυρίων. Εἶναι ἀστεῖον καὶ νὰ τὸ λέγετε. Καὶ ὅταν ὁ κ. Μεσσηνέζης σᾶς ὡμίλησε περὶ καλῆς διοικήσεως, ἐνόει βεβαίως, ὅτι ἡ πρώτη βάσις τῆς καλῆς διοικήσεως εἶναι ἡ καλὴ διανομὴ τῶν φόρων.

§82ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ ἔλεγχος.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ ἐλέγχου, ἀποτείνεσθε πρὸς τοὺς πλησίον ὑμῶν, πρὸς τοὺς φίλους σας, οἱ ὁποῖοι ἐδιοίκησαν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ πολὺ καὶ πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Αὐτοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι. Καὶ θέλω σᾶς ἀποδείξει ποῖον ἔλεγχον ἑτοιμάζετε, ἢ μᾶλλον ποίαν προετοιμασίαν νέων συκοφαντιῶν. (Θόρυβος). Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, πῶς χάριν τοσούτου ἐλλείματος πρέπει νὰ δεχθῆτε τὸν φόρον αὐτόν. Εἶναι διακωμῴδησις μᾶλλον τοῦ ἐλλείμματος καὶ οὐχὶ θεραπεία. Ἀδικεῖτε μόνον τοὺς κτηνοτρόφους φορολογουμένους καὶ δύνανται νὰ σᾶς εἴπωσι, καὶ δικαίως, κύριοι: «Ἔχετε ἔλλειμμα τὰς συνεπείας τοῦ ὁποίου ὑποφέρουσιν ὅλοι καὶ ἡμεῖς, καὶ ὅμως ζητεῖτε νὰ φορολογήσητε ἡμᾶς μόνον! Διατί, πρὸς ποῖον σκοπὸν, πρὸς ποῖον λόγον ἐπιχειρῆτε νὰ ἐπιβαρύνετε ἡμᾶς; Ἐλπίζετε θεραπείαν; Οὐχί. Λάβετε μέτρα γενικὰ καὶ ῥιζικὰ, ἐφαρμοζόμενα εἰς ὅλους. Οὕτω θέλετε καλύψει τὸ ἔλλειμμα. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔλλειμμα 20 ἑκατομμυρίων, καὶ φόρος 500,000 χιλ. δραχμῶν καὶ προσθήκη ἐξόδων εἶναι κωμικόν. Ἀδικεῖτε ἡμᾶς μόνον, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐμψυχώσητε τὴν διάθεσιν αὐτὴν τῶν ὑπουργῶν. Εἴπετε «δὲν δεχόμεθα νὰ παίζητε μὲ ἡμᾶς καὶ νὰ φέρετε πράγματα ἄνευ ἀξίας, ἄνευ χρησιμότητος καὶ σπουδαιότητος.» Ἰδοὺ διατί νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος συνηγορῶν ὑπὲρ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον φέρετε. Κύριοι ὑπουργοὶ, θὰ εἶμαι καὶ ἐγὼ μεταξὺ τῶν πρώτων τῶν ψηφοφορησάντων ὅλα τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἕνα σκοπὸν σπουδαῖον, ἀποτελεσματικόν. Θὰ ψηφοφορήσω ὅλους τοὺς φόρους, ἀρκεῖ νὰ ἔχουν ἀποτέλεσμα, νὰ ὦσι δίκαιοι....

§84ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ τὰ οἰνοπνεύματα.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ πληρώσω καὶ τότε· σὺ ὅμως, ὅστις θὰ πίνῃς τὰ οἰνοπνεύματα, δὲν θὰ πληρώσῃς διὰ τὰ χρήματά σου. Θέλω ὑποστηρίξει πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον φέρει ἡ Κυβέρνησις πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν· ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ παίξω οὔτε μὲ τὸν ἑαυτόν μου, οὔτε μὲ τὸ ἔθνος· δὲν θέλω τοιαῦτα ἀθύρματα παιδικὰ ν’ ἀπασχολοῦν οὔτε τὴν προσοχήν μας, οὔτε τὴν ἐνέργειάν μας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλή, οὐχὶ ἀρνουμένη τοὺς φόρους, ἀλλὰ διότι σπουδάζει, πρέπει νὰ ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἀναγκάσῃ οὕτω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέτρα σοβαρὰ, δυνάμενα νὰ καλύψωσι τὸ ἔλλειμμα καὶ νὰ ἐξομαλύνωσι τὰς δυσκολίας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα. Κύριοι, ἐπανέλαβον μυριάκις περὶ προετοιμασιῶν, περὶ κινδύνων, καὶ ἐν τούτοις τὸ ἐρχόμενον ἔτος, ἐὰν εὑρισκώμεθα εἰς κατάστασιν, ἣν τὸ Ὑπουργεῖον προετοιμάζει, δὲν θὰ ἔχετε νὰ συντηρήσητε οὔτε τὸν ὀλίγον στρατὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν μας· διότι χρειάζεται πλέον τῶν 20 ἑκατομμυρίων δι’ αὐτὸν καὶ τὸ ναυτικὸν, δὲν ἠμπορεῖτε δὲ νὰ καθιερώσητε ὡς ἀρχὴν τὸ ζῆν διὰ δανείων, διότι καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐξακολουθήσητε τοῦτο ἐπὶ πολύ. Κύριοι, δικαιοῦνται ἴσως πολλοὶ νὰ παραπονῶνται καθ’ ἡμῶν, διότι μόνην τὴν Ἑλλάδα, ἄνευ συμμάχων, ἄνευ μέσων καὶ ἄνευ ἑτοιμασίας,—διότι οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον συμφωνήσει, αἱ προμήθειαι καὶ τὰ πολεμεφόδια νὰ σταλῶσι μετὰ 6 μῆνας ἀπὸ τὸν παρελθόντα Μάρτιον,—καὶ μὲ προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος καὶ ἐν ὁμαλῇ καταστάσει εἶναι βεβαρυμένος μὲ τοιοῦτον ἔλλειμμα, καὶ ἄνευ πόρων,— διότι γνωρίζετε τὰς δυσκολίας περὶ ἐπιβολῆς νέων φόρων,— δὲν τὴν ὠθήσαμεν εἰς πόλεμον· καὶ ὅσων μάλιστα τὸ ἀρειμάνιον αἷμα φλέγεται, τόσῳ τὸ φιλοπόλεμον αὐτῶν εἶναι ἀκατάσχετον. Καὶ ἔχουν δίκαιον νὰ παραπονῶνται, ἀφοῦ ἱκανοποιοῦνται μὲ τὴν πρόφασιν, ὅτι ἐκλείσαμεν τὸ στάδιον δι’ αὐτοὺς, διότι παρῃτήθημεν τῶν δικαιωμάτων μας ἐπὶ τῆς Ἠπείρου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδ’ ἀληθές. Οὐδενὸς δικαιώματος παρητήθημεν, οὐδεὶς ἐζήτησε παραίτησιν, καὶ ἡμεῖς δὲν ἐκάμαμεν τοιαύτην. Τρέξατε λοιπὸν, ἐὰν ἔχετε τὸ θάῤῥος, εἰς τὸν πόλεμον· εἶσθε ἐλεύθεροι.

§86ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τώρα;

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τώρα, ἐὰν ἔχετε τὸ θάῤῥος. Ἀλλὰ περιορίζεσθε εἰς ὕβρεις μόνον καὶ συκοφαντίας (θόρυβος)· καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην τοῦτο εἶναι εὔκολον. Ἀλλ’ ἔχουσι δίκαιον· ἔχουσι τὴν εὐκολίαν νὰ λέγωσι μόνον καὶ οὐχὶ νὰ πράττωσιν. Ἀλλὰ δὲν ἔχουσι δίκαιον νὰ παραπονῶνται καὶ νὰ παρουσιάζωσι τὴν Ἑλλάδα ὡς βαίνουσαν πρὸς καταστροφὴν καὶ ὅτι οὐδὲν καλὸν ἐπράξαμεν. «Ἡ Ἑλλὰς ἀπωλέσθη (καὶ γράφομεν καὶ λέγομεν) εἰς τὰς χεῖρας τῶν κυβερνησάντων». Καὶ τὸ παράπονον τοῦτο εἶναι διαρκὲς, πανάρχαιον. Ἐπιθυμῶ ν’ ἀπαντήσω ἅπαξ διὰ παντός. Ὑπὸ πολλαπλᾶ συστήματα ἐκυβερνήθη ἡ Ἑλλὰς, πολλοὶ ἐκυβέρνησαν αὐτὴν, καὶ ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος καὶ οἱ κατόπιν πολιτικοὶ, καὶ τὰ αὐτὰ παράπονα ὑφίστανται καὶ ἐπαναλαμβάνονται. Διατί δὲν ἐνθυμούμεθα ποία ἦτο ἡ Ἑλλὰς καὶ ποία ὑπάρχει σήμερον; Ἂς τὴν παραβάλωμεν πρὸς ἑαυτήν. Ἀνεγίνωσκον προχθὲς συγγραφέα Γάλλον, ἐπισκεφθέντα τὴν Ἑλλάδα τὸ 1829 καὶ μετὰ ταῦτα. «Θαυμάζω, λέγει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠδυνήθη νὰ ζήσῃ, καὶ ἐξ ἐρημίας μετεβλήθη εἰς περιβόλιον καὶ ἐξ ἐρειπίων εἰς περικαλλεῖς πόλεις». Εἶναι πρώτη ἐν τῇ Ἀνατολῇ κατὰ τὸν πολιτισμὸν, πρώτη κατὰ τὰ γράμματα, πρώτη σχετικῶς κατὰ τὸν πλοῦτον, πρώτη κατὰ τὴν ἐλευθερίαν, ὁσημέραι ἀναπτύσσεται, καὶ ἡ εὐημερία προοδεύει, καὶ εἶναι, τὸ λέγω μεθ’ ὑπερηφανείας, πρῶτον Βασίλειον εὐνομίας ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ὑβρίζετε τὴν Πατρίδα σας σεῖς, οἱ ἀρνούμενοι ταῦτα, διότι αὐτὰ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§88ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἡ τάξις εἰς τὰς ἐπαρχίας λαμπρά.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνετε διὰ τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, ἀλλὰ ξένοι καὶ ἔντιμοι ἄνθρωποι, καθ’ ἣν στιγμὴν σεῖς διαδίδετε συκοφαντίας, σᾶς διαψεύδουσι. Καὶ τοῦ ἀνδρὸς, ὅστις σᾶς διαψεύδει, οὔτε τὴν τιμὴν, οὔτε τὴν ἀξιοπιστίαν δύνασθε ν’ ἀμφισβητήσητε.

§90ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πόσοι εἶναι οἱ λῃσταὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν;

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θ’ ἀποδειχθῇ ἐν καιρῷ ἂν αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους συλλαμβάνετε, ἦναι λῃσταὶ, καὶ ἂν δὲν ἐνεργῆτε δι’ ἐπίδειξιν μόνον.

§92ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχομεν περὶ τοὺς 20.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ τῆς Θεσσαλίας πρὸς ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι παρελάβομεν αὐτὴν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, καὶ γνωρίζετε εἰς ποίαν εὑρίσκετο κατάστασιν, καὶ γνωρίζετε, ὅτι ἦτο ἡ ἑστία ὅλων τῶν κακοποιῶν στοιχείων. Καὶ ὅμως, ἄνευ Ἀρχῶν, μὴ γνωρίζοντες τὸν τόπον, καὶ τοὺς στρατιώτας ἔχοντες ἀῤῥωγοὺς μόνον, διετηρήσαμεν πλήρη τὴν τάξιν, ἠσφαλίσαμεν τὰ δικαιώματα καὶ ἀποκατεστήσαμεν τὴν εὐνομίαν. Καὶ ἔχετε τὴν τόλμην σεῖς νὰ ὁμιλῆτε καθ’ ἡμῶν! Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑβρίζωμεν τὴν Πατρίδα μας, νὰ ὑβρίζωμεν τοὺς πολιτευομένους, διὰ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, κακῶς διοικήσαντες δὲν ἐπροίκισαν τὴν Ἑλλάδα μὲ μεγάλους στρατοὺς, μὲ πολλὰ πλοῖα, μὲ μεγάλας δυνάμεις μεγαλειτέρας ἢ ὅσας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἠδύνατο νὰ δώσῃ, ἢ ὅσας ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ νὰ θρέψῃ. Ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν δὲν ἐξισοῦτο μὲ προϋπολογισμὸν βʹ τάξεως πόλεως εὐρωπαϊκῆς μέχρι τῆς χθές· ὁ προϋπολογισμός μας ἀνέβη ἐσχάτως εἰς 10 ἑκατομμύρια, καὶ ἔπρεπε δι’ αὐτοῦ νὰ συντηρηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαιοσύνη, ἡ παιδεία, αἱ ἐθνικαὶ δυνάμεις, καὶ νὰ θεραπευθῇ καὶ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Ἂς ἤμεθα δίκαιοι καὶ πρὸς τὴν Πατρίδα. Μὲ πληθυσμὸν ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου καὶ προϋπολογισμὸν ἐκ 18 ἑκατομμυρίων τὸ 1860, καὶ 40 ἑκατομμυρίων πρὸ δύω μόλις ἐτῶν, τί γενναῖον ἠδύνατο νὰ πραχθῇ; Ἂς ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατώρθωσε μέχρι τοῦδε πλειότερα παρὰ πᾶν ἄλλο ἔθνος σχετικῶς. Αἱ πεπλανημέναι διαδόσεις μᾶς ἀτιμάζουσι καὶ μᾶς ἀποθαῤῥύνουσι. Κύριοι, τελειώνω, ἐπαναλαμβάνων, ὅτι διατεθειμένος εἶμαι νὰ δώσω πᾶσαν τὴν συνδρομήν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὸ ζήτημα τῶν φόρων, τῶν δικαίων καὶ σκοπίμων· δὲν ἠμπορῶ νὰ συμφωνήσω ὅμως ὡς πρὸς τὸ προκείμενον φορολογικὸν νομοσχέδιον, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπον, διότι εἶναι ἄδικον καὶ ἀλυσιτελές.

§94ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§95Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφήσατε νὰ περάσῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις καὶ λαμβάνετε τὸν λόγον εἰς τὴν δευτέραν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ν’ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία.

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως.

§98ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον, ἐὰν ἡ ψηφοφορία θὰ γείνῃ δι’ ἀναστάσεως, δύναμαι ν’ ἀναβάλω τὴν ὁμιλίαν μου εἰς αὔριον, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπιμένωσιν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, δικαιοῦμαι νὰ ὁμιλήσω, διότι δὲν ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις, αἰτήσαντος, πλὴν ἐμοῦ, τὸν λόγον καὶ τοῦ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶ.

§99ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον, αὔριον.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶπεν ἐπανειλημένως, ὅτι εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν θὰ ἐξαντληθῇ τὸ θέμα, καὶ ὅτι εἰς τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην δὲν θὰ γείνῃ συζήτησις. Ἑπομένως ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, καὶ ἐπ’ αὐτῆς θὰ ἔχωμεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§101Γ. ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλυπήθην, κύριοι, ὅταν ἤκουσα τὸν σεβαστὸν φίλον μου, τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ν’ ἀναμνησθῇ τῆς εἰρωνείας δῆθεν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ἐκτοξεύσῃ κατ’ ἐμοῦ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅστις παραδόξως, ὁσάκις πρόκειταί τις νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτὸν, τρέπεται εἰς φυγήν. Ἐλυπήθην διὰ τὴν ὑπόμνησιν ταύτην τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καὶ ἐλυπήθην οὐχὶ διὰ τὸν εἰπόντα, οὐχὶ δι’ ἐμαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τὸν κ. Καλλιγᾶν. Οὐδέποτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξετράπην εἰς προσωπικότητας, οὐδὲ τώρα θέλω ἀπαντήσει εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν προσωπικῶς, ἀλλὰ θέλω κατασυντρίψει τὰ ἐπιχειρήματα αὐτοῦ, καὶ κατασυντρίβων αὐτὰ, θέλω τὰ μεταβάλει εἰς σκουπίδια. Καὶ αὕτη ἔσται ἀρκετὴ ἱκανοποίησις δι’ ἐμὲ καὶ διὰ τὴν Βουλήν.

§102ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπε περὶ τῶν ὕβρεων; Δὲν ἠκούσατε, φαίνεται, καλῶς. Εἶπεν, ὅτι αἱ ὕβρεις, αἱ ἀπευθυνόμεναι πρὸς αὐτὸν ἄλλοθεν, εἶναι ὡς τὰ σκουπίδια, τὰ ὁποῖα παρασύρει ὁ ἄνεμος. Μὴ ἐπαναλαμβάνετε λοιπὸν αὐτὰ, διότι δὲν εἶναι δίκαιον.

§103ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἐξήγησιν ταύτην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπε καὶ ἄλλα διάφορα, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν πρόθεσιν τῆς εἰρωνείας, εἰρωνείας ὅμως ἀστόχου, καὶ μὴ δυναμένης νὰ φθάσῃ μήτε μέχρι τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν Γενικῶν Γραμματέων, μήτε μέχρι τοῦ ἑτέρου ἐξ αὐτῶν. Ἠθέλησε δῆθεν ν’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς, καὶ ἀναβὰς εἰς τὸ βῆμα προσεπάθησε πῶς νὰ ἐκφύγῃ μᾶλλον πᾶσαν ἀπάντησιν. Οὐδὲν μᾶς εἶπε περὶ τῆς παραγωγῆς, οὐδὲν περὶ τῶν ἐξόδων, ἵνα μᾶς πείσῃ, ὅτι ὁ φόρος εἶναι δίκαιος καὶ ὀρθὸς, ἀλλ’ ἠγωνίσθη ν’ ἀναιρέσῃ ἐπιστημονικὰς ἀληθείας, τὰς ὁποίας ἐγὼ καὶ ἄλλοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξηνέγκαμεν καὶ τὰς ὁποίας δὲν λέγω, ὅτι ἀγνοεῖ αὐτὸς, ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Ἠθέλησε νὰ μὲ διαψεύσῃ, εἰπὼν, ὅτι ἐγὼ εὗρον εἰς μίαν γωνίαν, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐπειδὴ ηὔξησεν ἡ τιμὴ τοῦ κρέατος, διὰ τοῦτο ηὔξησε καὶ ἡ παραγωγή· ἠθέλησε δὲ νὰ μὲ διαψεύσῃ, διότι ᾐσθάνθη τὸν νυγμὸν τῆς καταδείξεως τοῦ τοιούτου παραλογισμοῦ. Ἀλλὰ μὲ διέψευσεν ἀληθῶς; Παντάπασιν. Ἡ ἔκθεσίς του, ἡ ὁποία φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἰδίου, τί λέγει δικαιολογοῦσα τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου; «Ἡ τοιαύτη τοῦ φόρου αὔξησις δικαιολογεῖται ὡς ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς ἀξίας τῶν ζώων τούτων καὶ τῆς ἐκ τούτων παραγωγῆς». Εἴπατέ μοι ἐν συνειδήσει ὅσοι ἠξεύρετε γράμματα, καὶ ἠξεύρετε πάντες, ἂν διὰ τούτων ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν ἐκφέρῃ ῥητῶς τὸν ἐξελεγχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ οἰκονομολογικὸν παραλογισμὸν, ὅτι αὔξησις τῆς τιμῆς ἀποδεικνύει αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Διέψευσε λοιπὸν ἑαυτὸν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐν τῇ ὑπογραφῇ του, καὶ διὰ νὰ δικαιολογηθῇ μόνον κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, εἶπεν οὐχὶ τὴν ἀλήθειαν, διότι τηλικαύτην ἄγνοιαν δὲν δύναμαι νὰ τῷ καταλογίσω. Ἰδοὺ τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα τοῦ κ. Καλλιγᾶ καταπίπτει εἰς συντρίμματα. Ἀλλὰ δὲν τὸν ἄφησαν ἥσυχον οἱ Γενικοὶ Γραμματεῖς. Οἱ Γενικοὶ Γραμματεῖς εἶναί τι μικρὸν διὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος, ὡς μοὶ ἐνθυμίζει φίλος συνάδελφος ἐνταῦθα, ἐχρημάτισεν ἀντεισαγγελεὺς, ἤτοι εἰς θέσιν κατωτέραν τῆς τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως. Καὶ ὅμως οὐδείς ποτε ὑπενθύμισεν εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν, ὅτι ἦτον ἀντεισαγγελεὺς, ὅτι ἦτο καθηγητὴς καὶ ἑπομένως περιωρισμένος εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης, καὶ ὅτι, μὴ ἔχων καιρὸν ν’ ἀσχοληθῇ εἰς τὴν ἔρευναν τῶν περιστάσεων καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Τόπου, δὲν εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ περὶ αὐτῶν. Γνωρίζετε δὲ πάντες τί λέγεται γενικῶς ἐν τῇ κοινωνίᾳ, δὲν τῷ λέγω δὲ ἐγὼ ὅστις τιμῶ τοὺς λογίους, κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτῶν. Ἐν τῇ κοινωνίᾳ λέγεται, ὁσάκις πρόκειται νὰ κατακριθῇ ἡ ἐνέργεια τινὸς ὡς ἄστοχος, «φέρεται σὰν δάσκαλος». Ἀλλ’ οὐδ’ αὐτὸ εἶπε κανεὶς ἐδῶ πρὸς τὸν κ. Καλλιγᾶν. Τί τῷ ἔπταισαν οἱ Γενικοὶ Γραμματεῖς; Καὶ ποίαν σχέσιν ἔχει ἡ θέσις, ἣν εἶχον πρὸ ἐτῶν δύω Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους πρὸς τὴν θέσιν αὐτῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ σήμερον; Ἀλλ’ ἀπέδειξε τάχα ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι, ὁμιλήσαντες περὶ τοῦ θέματος τούτου, δὲν εἶπον ἀληθείας ἐπιστημονικὰς, ἃς αὐτὸς παραγνωρίζει, ἢ δὲν γινώσκει, καὶ ὅτι δὲν εἶπον ἀκριβῶς ὅ,τι ἡ ἐπιστήμη παραγγέλλει; Μηδαμῶς. Ἠκούσατε τοῦ κ. Καλλιγᾶ λέγοντός τι τερατῶδες· ὅτι δηλαδὴ ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι φόρος καταναλώσεως. Ὁ ἐπὶ τῶν ζώων φόρος εἶναι φόρος καταναλώσεως, ἑπομένως φόρος ἔμμεσος! Δὲν πιστεύω νὰ ὑπῆρξε ποτὲ παραφωνία μεγαλειτέρα κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς φύσεως τῶν φόρων. Καὶ διατί, νομίζετε ὅτι εἶπεν αὐτό; Τὸ ἐξήγησεν ἁπλοϊκώτατα. Μήπως, εἶπε, τὰ ζῶα ταῦτα δὲν σφάζονται καὶ δὲν τρώγονται; Ἰδοὺ, ὅτι εἶναι φόρος καταναλώσεως! Δικαιοῦμαι, πιστεύω, νὰ ἐρωτήσω ἐνταῦθα: τρώγει καὶ τοὺς ἵππους ὁ κ. Καλλιγᾶς, τρώγει καὶ τοὺς ὄνους; Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπω σπουδαίως τί διδάσκει ἡ ἐπιστήμη περὶ τῆς φύσεως τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων καὶ τί περὶ αὐτῶν παραδέχεται ἡ παράδοσις τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν τόσον περιφρονεῖ ὁ ἐπιστήμων κ. Καλλιγᾶς, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τί λέγει περὶ τούτου ἡ νεωτάτη ἐπιστήμη δι’ αὐτοῦ τούτου τοῦ συγγραφέως, τοῦ Beaulieu, τὸν ὁποῖον πιστεύω, ὅτι ἀνέγνωσεν ἀπ’ ἀρχῆς ἕως τέλους ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον ἢ δὲν ἐννοεῖ, ἢ παρεξηγεῖ, ἢ ἐν γνώσει παραμορφώνει ἐδῶ. Ἰδοὺ τί λέγει: «Οἱ ἄμεσοι φόροι (λέγει ἡ διοικητικὴ ὑπηρεσία, ἡ ῥουτίνα, κατὰ τὸν κ. Καλλιγᾶν ἀφορῶσιν ἀμέσως εἰς τὰ πρόσωπα, ἐπὶ τῆς κατοχῆς ἢ τῆς χρήσεως τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν, ἀπευθύνονται εἰς καταστάσεις κανονικὰς καὶ διαρκεῖς, ἀναγράφονται δὲ ἐν καταλόγοις ὀνομαστικοῖς. Οἱ ἔμμεσοι φόροι ἀπεναντίας, εἰσπράττονται ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ γεγονότος τινός, πράξεώς τινος, ἀνταλλαγῆς τινος. Δὲν ἀναγράφονται δὲ ὡς πρὸς τὸν φορολογούμενον εἰς ὀνομαστικοὺς καταλόγους, κανονικῶς καὶ κατὰ περιόδους συντασσομένους». Αὐτὰ λέγει ἡ διοικητικὴ ῥουτίνα. Ἂς ἴδωμεν τί ἐπιστημονικώτερον ὁ συγγραφεὺς γράφει, ὅπως χαρακτηρίσῃ ἀκριβέστερον τὴν φύσιν τῶν φόρων. «Διὰ τοῦ ἀμέσου φόρου, λέγει ὁ Beaulieu, ὁ Νομοθέτης σκοπεῖ νὰ ἐπιβαρύνῃ ἀμέσως, διαρκῶς καὶ ἀναλόγως τῆς περιουσίας ἢ τῶν εἰσοδημάτων του τὸν ἀληθῆ φορολογούμενον. Ἀποκλείει ἄρα πάντα μεσολαβοῦντα μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ὅπως π. χ. οἱ ἔμμεσοι φόροι ἔχουσι μεσολαβοῦντας τοὺς ἐμπόρους ἐν τοῖς τελωνείοις, τοὺς πωλητὰς τῶν οἰνοπνευμάτων, ἐὰν ἔχωμεν καὶ ἐπὶ τούτων φορολογίαν, τοὺς πωλητὰς τοῦ καπνοῦ κλπ. «Διὰ δὲ τοῦ ἐμμέσου φόρου (προσθέτει ὁ Beaulieu) ὁ Νομοθέτης δὲν ἀφορᾷ ἀμέσως εἰς τὸν ἀληθῆ φορολογούμενον, καὶ δὲν ζητεῖ νὰ τῷ ἐπιβάλῃ τὸ βάρος ἀκριβῶς ἀνάλογον πρὸς τὰ μέσα του. Προστίθεται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ ἀληθοῦς φορολογουμένου δι’ ἀνακρούσεως (par ricochet), δι’ ἀποκρούσεως (par contre coup), ἐκ τοῦ πλαγίου (par répercussion), θέτει μεσολαβοῦντας μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ παραιτεῖται τῆς ἀκριβοῦς ἀναλογίας τοῦ φόρου ἐν τοῖς καθέκαστον, ἀρκούμενος εἰς ἀναλογίαν τινὰ ὡς ἔγγιστα καὶ γενικήν». Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἔμμεσοι φόροι. Καὶ ἐν τούτοις τὸν ἀμεσώτατον φόρον ἐπὶ τῶν ζώων ὁ κ. Καλλιγᾶς τὸν ὀνομάζει ἔμμεσον! Κρίνατε ἂν καὶ τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν καταπίπτῃ εἰς συντρίμματα. Ἀλλὰ, εἶπεν ὑμῖν ἀκόμη, ἐπιτιθέμενος πάντοτε κατὰ τῶν Γενικῶν Γραμματέων, ὁ κ. Καλλιγᾶς: Ἠξεύρετε τί ἔκαμεν αὐτὸς ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς, ὁ βουλευτὴς Εὐρυτανίας; Αὐτὸς ὑπελόγισε καὶ τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου τῆς ἀξίας ἑκατὸν αἰγῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐνεθυμήθη ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐξευρέσεως τῆς καθαρᾶς προσόδου, καὶ διὰ τοῦτο μοὶ ἔκαμε τὴν διὰ παραδείγματος ἀποστροφὴν ἐκείνην, καὶ μὲ ἠρώτησε θριαμβευτικῶς ἂν, ὅταν φορολογῶνται αἱ οἰκίαι, ἀφαιρῆται ὁ τόκος. Ἡ ἐρώτησις αὕτη δὲν ἦτον ἀξία νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ στόματος Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Βεβαίως, κ. Καλλιγᾶ· διότι ἄλλως θὰ ἐπράττετε μέγιστον ἀδίκημα, ἐὰν ἐπεβάλετε εἰς τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα συνήθως ἔχουσιν οἱ πλουσιώτεροι, μόνον 5% φόρον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος. Δὲν ἐννοεῖτε λοιπὸν ποία ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἀκαθαρίστου καὶ καθαρᾶς προσόδου; Δὲν ἐννοεῖτε τὴν μεγάλην καὶ θεμελιώδη οἰκονομικὴν ἀρχὴν, ὅτι οὐδέποτε φορολογοῦνται τὰ κεφάλαια, ἀλλ’ ἡ καθαρὰ πρόσοδος αὐτῶν;

§104ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ κεφάλαιον ὑπάρχει παντοῦ.

§105ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλήθεια; Ἀλλὰ δὲν ἐννοεῖτε σεῖς, κ. Ῥάλλη, τὰ οἰκονομικά· σεῖς εἶσθε δικονομικός.— Μᾶς εἶπε καὶ ἄλλα ὁ κ. Καλλιγᾶς. Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου αὐτὸς ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη, λαμβάνει καὶ ἐδῶ ὕφος διδασκάλου, καὶ μᾶς διδάσκει πῶς νὰ ὁμιλῶμεν, πῶς νὰ σκεπτώμεθα, πῶς νὰ ἀναγινώσκωμεν τοὺς συγγραφεῖς, καὶ διὰ μαντείας εὗρεν, ὅτι οἱ Γενικοὶ Γραμματεῖς ἰδίως, ὁσάκις πρόκειται νὰ συμβουλευθοῦν συγγραφέα τινὰ, δὲν ἀναγινώσκουν αὐτὸν ὁλόκληρον, ὅπως πράττουν οἱ καθηγηταί, ἀλλὰ περιορίζονται εἰς ἐκεῖνο μόνον τὸ μέρος, περὶ οὗ πρόκειται. Τοῦτο εἶπε, προφητεύων, ὅτι ἔπραξα καὶ ἐγὼ, ὅταν εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ φόρος ὁ ἐπιστημονικὸς εἶναι 20% εἰς τὴν Γαλλίαν, ἀλλ’ εἶναι 8%. Ἀνέφερε δὲ πάλιν τὴν Constituante καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Constituante ἐπέβαλε ποσὸν ἐγγείου φόρου τοιοῦτον, ὥστε ἐπὶ τῶν 1.400.000,000, εἰς ὅσα ἀνήρχετο τότε ἡ πρόσοδος, ὁ ὅρος αὐτοῦ ἀνήρχετο εἰς 20%. Καὶ δὲν ἐδιαβάσατε, λέγει πάντοτε θριαμβευτικῶς, τὸ μέρος αὐτὸ, δὲν προέβητε παρακάτω, ἵνα ἴδητε, ὅτι, προχωρούσης τῆς προόδου, ἐπεκτεινομένης τῆς καλλιεργείας, καὶ μὴ αὐξανομένου τοῦ φόρου, ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ ἐλάττωσις εἰς 8%, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνεφέρατε. Καὶ ἰδοὺ κατέκρινε τὸν πρώην Γενικὸν Γραμματέα, ὅτι δὲν ἀνέγνωσε τὸ σύνολον τοῦ συγγράμματος, καὶ τὸν συνεβούλευσε μάλιστα πατρικῶς, ἄλλοτε νὰ τὸν ἀναγινώσκῃ ὁλόκληρον. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὁ ὁποῖος ἔδωκεν αὐτὴν τὴν συμβουλήν, τὸν ἀνέγνωσεν ὅλον, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ συμβουλεύῃ τοὺς ἄλλους ὅ,τι δὲν πράττει αὐτός. Ἀλλὰ τί γράφει ὁ συγγραφεὺς ἐν τῷ βιβλίῳ ἐκείνῳ; Ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς. Δὲν ὡρίσθη ποσῶς εἰς 20% ὁ φόρος, οὐδὲ ἐτέθη ποτὲ τοιαύτη ἀναλογία. Ἐφαίνετο, λέγει ὁ Beaulieu, ὅτι ἦτο 20%, ἀλλὰ πράγματι ἦτο πολὺ ἐλάσσων. Καὶ τοῦτο τὸ λέγει ἐν τῇ αὐτῇ σελίδι, τὴν ὁποίαν μᾶς ὑπέδειξεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, καὶ εὐθὺς ἀμέσως κατόπιν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Καλλιγᾶς μᾶς ἀνέγνωσε χθές. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Beaulieu. «Ἐν πρώτοις εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῶν 1440 ἑκατομμυρίων ὡς εἰσοδήματος τῶν ἀκινήτων ἦτον ἄγαν ἠλαττωμένη. Ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος θὰ ἦτον ἴσως ἀκριβής, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῶν εἰσοδημάτων μόνης τῆς γῆς, τουτέστι τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς ταῦτα τὰ εἰσοδήματα προσετίθετο καὶ τὸ εἰσόδημα τῶν οἰκοδομῶν, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 1440 ἑκατομμυρίων ἦτο κατώτερος τοῦ πραγματικοῦ. Ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τὸ καθαρὸν εἰσόδημα τῶν οἰκοδομῶν ἦτον ἴσον πρὸς τὸ ⅓ τοὐλάχιστον τοῦ εἰσοδήματος τῶν γαιῶν. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, προσθέτει ὁ Beaulieu, διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ τις τὸ πραγματικὸν ποσὸν τοῦ φόρου, πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς πολλοὺς καὶ ποικίλους ἀρχαίους φόρους, οὓς ἡ Constituante κατήργει, καὶ τὰ τιμαριωτικὰ καὶ ἐκκλησιαστικὰ δικαιώματα, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἡ γῆ ἀπηλλάσσετο τότε». Ὥστε κατὰ τὸ ⅓ τοὐλάχιστον πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ὅρον τοῦ ἐπιστημονικοῦ φόρου τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὅτε, ἀντὶ τῶν 20, ἔχομεν 13 μόνον, καὶ τοῦτο χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν λίαν σπουδαίαν τελευταίαν παρατήρησιν τοῦ Beaulieu, ἤτοι, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία ἐν Γαλλίᾳ ἠλευθεροῦτο τότε ἀπὸ τὴν τυραννικωτέραν δουλείαν. Ἐγὼ ὅμως δὲν φρονῶ, ἄπαγε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέπεσεν εἰς τοιαῦτα σφάλματα ἐξ ἀγνοίας, ἀλλ’ εἶπε ταῦτα ὡς ἐπιχειρήματα πρόχειρα, τῆς στιγμῆς, προσιδιάζοντα τῷ κ. Καλλιγᾷ. Δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι μετεμελήθη καὶ ὁ ἴδιος, ὅτι τὰ ἐξέφερε.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ ὑπάγω εἰς μοναστῆρι.

§107ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ κάμετε πολὺ καλά.— Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς ὡμίλησεν αὖθις γενικῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ ληφθῶσι μέτρα πρὸς ἐξόντωσιν τῶν αἰγῶν, διότι αἱ αἶγες καταστρέφουσι τὰ δάση, διότι αἱ αἶγες καταστρέφουσι τὴν καλλιέργειαν, τὴν γεωργίαν, καὶ ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς ἓν σφάλμα, κατὰ σύστημα πλέον ἀκαδημαϊκόν. Ἐνόμισεν, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ καὶ τὸ ὑπεστήριξε, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ, ὡς μᾶς εἶπεν, εἰς τὸ μέλλον ὡς συμβουλὴ καὶ νουθεσία. Πῶς νὰ μὴν εὐγνωμονήσῃ τις τῷ κ. Καλλιγᾷ διὰ τὴν τοιαύτην πατρικήν του πρόνοιαν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐξόντωσιν τῶν αἰγῶν! Ἀλλ’ ὁποιαδήποτε μέτρα καὶ ἂν λάβητε, δὲν θέλετε ἐπιφέρει τὴν ἐξόντωσιν τῶν αἰγῶν, ἀλλὰ θὰ ἐπιφέρητε τὴν ἐξόντωσιν τῶν γεωργῶν, διότι κτηνοτρόφοι ἐν Ἑλλάδι εἶναι πάντες οἱ γεωργοί. Ἐδῶ αὖθις ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὁ ὁποῖος καὶ εἰς τὸν ἕνα καὶ εἰς τὸν ἕτερον τῶν Γενικῶν Γραμματέων ὑπενθύμισεν, ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ὁποῖον, ὡς τοιοῦτοι, διηύθυνεν, γίνονται αἱ στατιστικαί, δὲν προσέτρεξεν ὅμως τοὐλάχιστον αὐτός, ὁ συμβουλεύων τὰς στατιστικὰς ἐκείνας, ὅπως ἴδῃ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ἐδάφους ἐν Ἑλλάδι καὶ ποία ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψωσιν ἐν τοιαύτῃ καταστάσει αἱ αἶγες χωρὶς νὰ συνεκλείψωσι καὶ οἱ ἄνθρωποι. Ὡμίλησε περὶ Γαλλίας, ὡμίλησε περὶ Πρωσσίας. Ἀλλὰ δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ τόπου εἶναι πεδινὸν καὶ καλλιεργημένον; Ὅταν δὲ βλέπῃ τὰς ἀναλογίας, αἱ ὁποῖαι ἐπιπολαίως δημοσιεύονται εἴς τινα ἐφημερίδα, στηριζομένας ἐπὶ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς Γαλλίας, πῶς δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ αἶγες ἐν Γαλλίᾳ εὑρίσκονται εἰς ἐλάχιστά τινα καὶ περιωρισμένα σημεῖα, ὅπου καὶ μόνον τὸ ἔδαφος ἐπιτρέπει καὶ ἀπαιτεῖ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν; Γνωρίζει ἆρα ὁ κ. Καλλιγᾶς ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ἐδάφους ἐν Ἑλλάδι καὶ ποία ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ; Ἐκ τῶν στατιστικῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ εὕρῃ ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ δὲν ἀνεζήτησεν, ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ ἀνέρχεται ἐν Βελγίῳ π. χάριν εἰς 170 ψυχὰς ἐπὶ ἑνὸς χιλιομέτρου, ἐν Ὁλλανδίᾳ εἰς 165, ἐν Ἀγγλίᾳ εἰς 100, ἐν Γαλλίᾳ εἰς 80, ἐν Ἑλλάδι δὲ μόνον εἰς 23. Ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τῶν 23 εἶναι ὁ μέσος ὅρος. Ἡ δὲ πραγματικὴ ἀναλογία τῶν ἐπαρχιῶν ἡμῶν, τῶν αἰγοτρόφων, αἵτινες εἶναι αἱ πλεῖσται καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει καλῶς τὰς τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας, εἶναι ἀπελπιστική. Αἱ ἐπαρχίαι αὗται ἔχουσιν ἀραιότατον πληθυσμόν. Ἡ Εὐρυτανία π.χ. ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν μικρὸν Βασίλειον, διότι ἡ ἀπόστασις ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἕτερον αὐτῆς σταυροειδῶς ὑπερβαίνει τὰς 25 ὥρας, ἡ Εὐρυτανία ἔχει μόνον 42 χιλιάδας ψυχῶν πληθυσμόν. Ἠξεύρετε εἰς ποῖον ἀριθμὸν κατέρχεται ἐκεῖ ἡ ἀναλογία; Οὔτε πέντε ψυχαὶ δὲν ἀναλογοῦσιν ἐπὶ ἑνὸς χιλιομέτρου. Τί θέλετε νὰ κάμωσιν ἐκεῖ, πῶς νὰ καλλιεργήσωσι; Ποῦ αἱ χεῖρες νὰ καλλιεργήσωσι τὰς γαίας; Ποῦ δὲ καὶ αἱ καλλιεργήσιμοι προσοδοφόροι γαῖαι εἰς τὰ ὀρεινὰ ἐκεῖνα καὶ ἀπρόσιτα μέρη; Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῶν χειρῶν εἶναι, κατ’ ἐμὲ, τὸ πρώτιστον, ἑπομένως ἡ πυκνότης τοῦ πληθυσμοῦ. Καὶ ἡ Γαλλία ἔχει ὄρη, ἀλλ’ ὁ πυκνὸς αὐτῆς πληθυσμὸς καλλιέργησε καὶ τὰ ὄρη καὶ μετέβαλε τοὺς ἀποῤῥῶγας βράχους εἰς λειμῶνας θαλερούς. Ἄν ἀφαιρέσητε ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς δυστυχεῖς ἀνθρώπους τὰς αἶγας, τοὺς κατεδικάσητε εἰς θάνατον.

§108ΡΑΛΛΗΣ. Ὅσῳ μεγαλειτέραν ἔκτασιν ἔχετε νὰ καλλιεργῆτε, τόσον εἰς θάνατον τοὺς καταδικάζετε.

§109ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν ἐνοήσατε ἐξ ὧν εἶπον. Δὲν πταίω ἐγώ.

§110ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς ἦσθε καλά.

§111ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς σᾶς δὲ εὔχομαι νὰ γίνητε καλλίτερα. — Θέλετε τοὺς καταδικάσει εἰς θάνατον, καὶ τοῦτο, ὄχι μόνον διότι δὲν θὰ ἔχωσι τὴν ἐκ τῆς ἀμέσου προσόδου, τῆς μικρᾶς, τῆς ἐλαχίστης, τῶν αἰγῶν, ἀνακούφισιν, ἀλλὰ θέλετε τοὺς καταστρέψει ἰδίως ὑπὸ ἔποψιν γεωργικήν. Σᾶς εἶπον καὶ προχθές, ὅτι αἱ αἶγες διατηροῦνται ὑπὸ τῶν γεωργῶν διὰ νὰ λιπαίνουν τὰς μικρὰς λωρίδας τῆς γῆς, τὰς ὁποίας οὗτοι ἔχουσι καὶ καλλιεργοῦσιν, ὅπως συντηρῶσι τὰς οἰκογενείας των· σᾶς ἐπανέλαβον δὲ τὸ ὑπὸ τῶν δυστυχῶν ἐκείνων λεγόμενον, ὅτι ἔχουσι τὰς αἶγας διὰ τὴν μπομπότα.

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τί εἶναι ἡ μπομπότα;

§113ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὁ ἐξ ἀραβοσίτου ἄρτος. Βλέπετε πόσον ὀλίγον γνωρίζετε τὸν τόπον, κ. Καλλιγᾶ; Διὰ τοῦτο τὰς διατηροῦν.

§114ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διὰ νὰ τὰς τρέφουν εἰς βάρος τοῦ γείτονος.

§115ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀστυνομικὸν καὶ ὄχι φορολογικόν. Ἀλλ’ ἡ αἴξ, κατὰ τῆς ὁποίας ἐπετέθη τόσῳ σκληρῶς ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὑπ’ αὐτοῦ τούτου μᾶς παρεστάθη ὡς τὸ εὐεργετικώτερον ζῶον τοῦ πτωχοῦ. Τί νομίζετε δὲ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Καλλιγᾶς; Τῷ ἐξέφυγε καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ αἴξ εἶναι ἡ δάμαλις τοῦ πτωχοῦ· γνωρίζετε δὲ τί θέλει νὰ εἴπῃ τοῦτο· εἶναι ἡ περιουσία του, ἡ ὕπαρξίς του, ἡ ὕπαρξις τοῦ πτωχοῦ, τοῦ ὀρεσιβίου, τοῦ εὑρισκομένου εἰς ἀραιὸν πληθυσμὸν, εἰς μέρη, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ καλλιεργηθῶσι. Καὶ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀγαθῆς περὶ αἰγῶν ἰδέας τοῦ κ. Καλλιγᾶ, τῷ ἀναγινώσκω τί γράφουσιν οἱ περὶ ταῦτα ἀσχολούμενοι. Τὸ εὗρον καὶ ἐγὼ εἰς μίαν ἐγκυκλοπαιδείαν ὡς ἐκείνην τοῦ κ. Καλλιγᾶ. «Ἡ γεωργία καταδιώκει τὰς αἶγας δι’ ἀσπόνδου μίσους...» — Γελᾶτε, κύριε Καλλιγᾶ, ἀλλὰ γελᾶτε, διότι δὲν μ’ ἐννοεῖτε. Τὸ μῖσος τῆς γεωργίας σημαίνει, ὅτι, ἐπεκτεινομένης τῆς γεωργίας, φεύγουσιν αἱ αἶγες. Καὶ τοιαύτην καταδίωξιν, τοιαύτην τοῦ μίσους πραγματοποίησιν εὔχομαι νὰ ἴδω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν πατρίδα μου. — «Ἐν τούτοις, ἡ ἀνθρωπότης ἀπαιτεῖ τὴν ὕπαρξίν των παντοῦ, ὅπου ὑπάρχουσι δυστυχεῖς. Μόνον ἐν τῇ καλύβῃ τοῦ πτωχοῦ κατανοεῖ τις τὴν μεγάλην ἀξίαν τῆς αἰγός. Σύντροφος τῆς δυστυχίας ἡ αἴξ, ἀφοσιοῦται εἰς τὸν δυστυχῆ, τοῦ ὁποίου ἀνακουφίζει τὰς ἀνάγκας, ἀρκεῖται εἰς τροφὴν εὔκολον καὶ χονδροειδῆ, ὅπως ἀφίνῃ εἰς τὴν οἰκογένειαν, παρὰ τῇ ὁποίᾳ ζῇ, τὴν τροφὴν τὴν καλλιτέραν, καὶ λίαν συνήθως παρέχει τὸν μαστὸν αὐτῆς εἰς τὸ νήπιον. εἰς τὸ ὁποῖον τὸ στῆθος τῆς μητρός, ἐξησθενημένον ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν καὶ στερήσεων, δὲν δύναται νὰ παράσχῃ μητρικὸν γάλα».

§116ΚΑΛΛΙΓΑΣ........................

§117ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Καλλιγᾶ, ἐὰν ἐγὼ ἦμαι, ὡς ἀτόπως λέγετε, εἰς τὴν ἡλικίαν, καθ’ ἣν βυζάνουν, σεῖς εὑρίσκεσθε εἰς τὴν ὅλως ἀντίθετον, ὅπου γνωρίζετε τί συμβαίνει εἰς τὸν δυστυχῆ ἄνθρωπον (ἱλαρότης). Ἐξακολουθῶ τὴν ἀνάγνωσιν. «Αἱ αἶγες παρέχουσιν εἰς τὸν ἄνθρωπον βοήθειαν πρόχειρον καὶ πολύτιμον. Εἰς τοὺς ἀγόνους τόπους, ὅπου ὁ ἀτυχὴς κάτοικος μόλις δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας του, εὑρίσκει εἰς τὸ γάλα τῆς αἰγός, εἰς τὸ ἔριον αὐτῆς, εἰς τὰ νεογνὰ αὐτῆς ἀνακούφισιν τῆς ἀθλίας τύχης του. Καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐμελέτησε τὴν καταστροφὴν αὐτοῦ τοῦ ζώου. Καὶ ἐνῷ ἐμελέτησε τὴν καταστροφὴν αὐτοῦ καὶ ἐσχίζετο ἐνταῦθα διὰ νὰ τὸ κατορθώσῃ, μᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι ὁ μόνος μεταξὺ ἡμῶν ὅστις ἀγαπᾷ τοὺς δυστυχεῖς γεωργοὺς καὶ κτηνοτρόφους.

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι ὁ μόνος.

§119ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω ὁ πλειότερον παντὸς ἄλλου. Οἵα ἀγάπη. Τῷ τὴν χαρίζομεν. «Ἀλλὰ, ἐπανέλαβεν αὖθις, δὲν θέλετε νὰ ψηφίσητε τὸν φόρον αὐτὸν, ἀρνεῖσθε τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔχομεν ἔλλειμμα· πῶς θὰ τὸ καλύψωμεν, πῶς θὰ πληρώσωμεν τὸ κενόν;» Ἀλλ’ ἔχει ἆρά γε σχέσιν τινὰ πρὸς τὸ ἔλλειμμα τὸ ἔσοδον αὐτὸ ὅπως τὸ κατήντησαν; Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἔκαμε ὑπολογισμὸν καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι 450,000 δραχμαὶ θὰ ἀπομείνουν· ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶπε 500,000 ἐγὼ δὲ σᾶς λέγω, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν θὰ ἦναι εἰμὴ 300,000 δραχμαὶ μόνον. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 800,000 δραχμὰς τὴν ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ προταθέντος φόρου αὔξησιν. Ἀφαιροῦνται ἤδη 20 λεπτὰ ἀπὸ τὰς αἶγας, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς δύω καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια· ὥστε ἐκ τῶν 800,000 δὲν θὰ λάβωμεν τὰς 500,000 δραχμὰς, ἑπομένως μένουσι 300,000 δραχμαὶ μόνον. Εἴπατέ μοι, πρὸς Θεοῦ, ἀξίζει διὰ τοιοῦτον εὐτελὲς ποσὸν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὴν πτωχοτέραν τάξιν τοῦ Τόπου; Εἶναι δὲ ἀξιοπρεπὲς διὰ μίαν Κυβέρνησιν, ἐλθοῦσαν ἐδῶ, ὅπως ἀνορθώσῃ τοὺς νόμους καὶ ὁδηγήσῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν εὐτυχίαν καὶ εἰς τὸν πολιτισμὸν, νὰ ἐγείρῃ ζήτημα πολιτικὸν ἐπὶ τοῦ εὐτελοῦς ἐσόδου 300,000 δραχμῶν; Καὶ δὲν γνωρίζω διατὶ κατῆλθε μέχρι τοσούτου ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ὁ κ. Καλλιγᾶς, μετὰ τοῦτο, δέχεται νὰ ἦναι ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Διατί ὑπεχώρησεν εἰς τὸν πρόσθετον φόρον; Δὲν ὑπεχώρησε διότι θεωρεῖ αὐτὸν ἄδικον, ἀφοῦ ἐπιμένῃ ὅτι εἶναι κατώτερος τοῦ ἰδικοῦ του ἐπιστημονικοῦ, οὔτε διότι θεωρεῖ αὐτὸν καταστρεπτικὸν, ἀφοῦ ἐπιμένῃ καὶ εἰς τὴν καταστροφὴν, ἀντιφάσκων οὕτω οἰκτρῶς πρὸς ἑαυτόν· διότι, ἐνῷ μᾶς ἐπρότεινε τὸν φόρον διὰ τὴν ἐξόντωσιν, ἐνησχολήθη νὰ μᾶς ἀποδείξῃ καὶ ἐπέμεινεν, ὅτι δὲν φορολογεῖ τὰς αἶγας ἢ 10%, ἤτοι κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ἐπιστημονικοῦ του φόρου. Λοιπὸν δὲν ὑπεχώρησε, διότι μετέβαλε γνώμην, ἀλλὰ παρῃτήθη τοῦ προσθέτου αὐτοῦ φόρου, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς εἶδε, καὶ ὄχι αὐτὸς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει νὰ ψηφίσῃ αὐτὸν, καὶ διότι ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπεκήρυξεν ὡς ἀπαγορευτικὸν, ἤτοι ὡς καταστρεπτικὸν, τὸν φόρον αὐτὸν τὸν πρόσθετον, ἀπόντος μάλιστα τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Ἀλλ’ εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον εὑρίσκεται καὶ σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ δὲν φαίνεται ἐπιθυμοῦσα καὶ τὴν προσθήκην τῶν 5 λεπτῶν, οὔτε εἰς τὰς αἶγας, οὔτε εἰς τὰ πρόβατα, οὔτε τὴν προσθήκην εἰς τὰ λοιπὰ μεγάλα ζῶα. Ἀφοῦ δὲ πρόκειται περὶ 300,000 δραχμῶν, διατί ἐπιμένει; Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ παραιτηθῇ ἤδη αὐτὸς καὶ τούτου, μιμούμενος τὸν Πρωθυπουργόν; Τότε θὰ ἦτο συνεπὴς, τότε δὲ θὰ ἀπεδείκνυε καὶ τὸν σεβασμὸν αὐτοῦ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, τότε θὰ ἐπεβεβαίου, ὅτι ἀληθῶς, ὅπως μᾶς εἶπε τελειώνων τὸν λόγον του, ὅτε ὑπέβαλε τὴν πρότασιν, ὅτι ἤγειρε τὴν συζήτησιν ταύτην, οὐχὶ διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του, ἀλλὰ διὰ νὰ φωτισθῇ, τότε θὰ ἔπραττεν ἀληθῶς πρᾶξιν ὑπουργοῦ, θέλοντος νὰ συζητήσῃ ἐλευθέρως, εὐσυνειδήτως καὶ ἀξιοπρεπῶς μετὰ τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ τὸν φόρον αὐτὸν τῶν 5 λεπτῶν δὲν τὸν ἐγκατέλιπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Καλλιγᾶς ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιμένῃ. Ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπεκήρυξε τὸν ἄλλον φόρον, ὁ κ. Καλλιγᾶς ὑπετάχθη. Ὑπετάχθη λοιπὸν ὄχι εἰς τὴν Βουλὴν, ὄχι εἰς τὴν ἀλήθειαν, τὴν διὰ τῶν συζητήσεων προκύψασαν, ἀλλὰ ἐκ τοῦ φόβου μὴ δυσαρεστήσῃ τὸν προϊστάμενόν του....

§120ΤΙΝΕΣ. Διὰ νὰ μὴ χάσῃ τὸ Ὑπουργεῖον.

§121ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ λέγουν, ὅτι τὸ ἔκαμε διὰ νὰ μὴ χάσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Αὐτὸ δὲ εἶπον καὶ ἐγὼ, ὅταν προηγουμένως ἐξήνεγκα τὴν ἀπορίαν μου, πῶς, μετὰ τὴν παντελῆ καταστροφὴν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ νομοσχέδιόν του, —διότι δὲν ἔμεινον ἢ ῥάκη τινὰ τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶχε θέσει—πῶς, λέγω, κατεδέχετο νὰ διατηρῇ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶναι βεβαίως περιττὸν νὰ προχωρήσω. Ἀλλ’ εἰς τὴν περιττὴν ταύτην λογομαχίαν μᾶλλον ἢ συζήτησιν ἐξηνάγκασεν ἡμᾶς ὁ κ. Καλλιγᾶς. Ἀλλ’ ὑμεῖς πάντες εἶσθε πεπεισμένοι ἤδη, ὅτι ἡ προτεινομένη αὔξησις εἶναι ἄδικος, ὅτι ἐπιβαρύνει τὰς πενεστέρας τάξεις τῆς κοινωνίας, ἑπομένως, ὅτι εἶναι καταστρεπτικὴ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐγκριθῇ. Ὅσον δὲ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, εἶναι, νομίζω, μὴ σοβαρὸν τὸ νὰ λέγωσιν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, ὅτι, ἐνῷ πρόκειται σήμερον μὲν περὶ ἐλλείμματος 15,000,000, αὔριον δὲ, ἤτοι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1883, ὅπερ ἐγγίζει, θὰ πρόκηται περὶ ἐλλείμματος 25,000,000, θὰ θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας ταύτας, ἐὰν ψηφίσωμεν ἕνα ἄδικον φόρον 300,000 δραχμῶν!

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1882, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχήν.

§123ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἤδη θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§124ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἀποκρούομεν τὴν αὔξησιν ἐπὶ ὅλων. Ἐὰν ὑπάρχῃ γνώμη τις διάφορος καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τινα ἐκ τῶν ζώων, τότε ὀφείλομεν, χάριν τῶν ἐχόντων τοιαύτην γνώμην, νὰ διαιρέσωμεν τὸ ζήτημα.

§125ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὐδεὶς ζητεῖ τὴν διαίρεσιν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δηλιγιάννη θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δηλιγιάννη).

§127ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1882 λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Πετσάλη καὶ Ἱερομνήμονος κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 179. Ἐκ τούτων 79 εἶπον Ναί, καὶ 100 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν τροπολογίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ σύνολον εἰς ά συζήτησιν). Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 45 μ. μ.