1882.04.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 57

τῆς 27 Ἀπριλίου 1882.

Ὥρα 2 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τελειώσω πρῶτον τὴν ὑποβολὴν τῶν ἀναφορῶν.—Ὁ βουλευτὴς Ἑρμιονίδος κ. Μήτσας ὑποβάλλει πρότασιν νόμου, ἵνα τὸ Τελωνοσταθμαρχεῖον Ἑρμιόνης προαχθῇ εἰς ὑποτελωνεῖον γʹ τάξεως.—Ὁ Ἀπόστολος Φιλίππου, κάτοικος Ἀθηνῶν, ἐθελοντὴς, ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς ἵνα ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ πάσης ποινῆς τῶν ἐθελοντῶν Θεσσαλῶν.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Χθὲς ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν διαφόρων καταστάσεων. Καταθέτω ἐξ αὐτῶν τὰς πλείστας, τὰ δὲ ἄλλας ἐπιφυλάττομαι νὰ καταθέσω εὐθὺς ὡς λάβω τὰς τηλεγραφικὰς ἀπαντήσεις εἰς τὰς ἐρωτήσεις, τὰς ὁποίας ἠναγκάσθην τηλεγραφικῶς νὰ ἐπιστείλω εἰς τὰς ἐκτὸς τῆς πρωτευούσης Ἀρχάς. Αἱ καταστάσεις αἱ κατατιθέμεναι εἶναι ἡ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν 1 Ἀπριλίου ἐνεστῶτος ἔτους. Ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὡς ὅριον μίαν ἡμέραν, καὶ ἐλάβομεν τὴν πρώτην Ἀπριλίου. Ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ ἐσημειώσαμεν διακεκριμένως τοὺς ὑπαξιωματικούς, τοὺς μουσικοὺς καὶ τοὺς στρατιώτας, διεκρίναμεν δὲ ἐν ἰδίαις στήλαις τοὺς ἀσθενεῖς, τοὺς ἐν ἀδείᾳ, τοὺς ἐν ἀγνοίᾳ, ἐν συνόλῳ δὲ καὶ τοὺς ἀξιωματικούς. Ἐν τῇ αὐτῇ καταστάσει περιελάβομεν καὶ τὴν δευτέραν, δηλαδὴ τὴν τοποθέτησιν ἑκάστου τῶν ταγμάτων.

§4Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοὺς λιποτάκτας;

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν τοὺς ἐσημειώσαμεν, διότι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ.—Τρίτη ζητηθεῖσα κατάστασις εἶναι ἡ τῶν ἀφυπηρετούντων μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν. Νομίζω, ὅτι ἐννοεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς τοὺς κληρωτούς, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ ἄρθρου 62 τοῦ νόμου, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἐννοίᾳ συνέταξα τὴν κατάστασιν.

§6Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τετάρτην κατάστασιν ἐζήτησε τὴν τῶν καταταχθέντων ἐθελοντῶν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου τρέχοντος ἔτους, καὶ ταύτην καταθέτω. Ἐλλείπουσιν οἱ ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν Σωμάτων καταταχθέντες ἐθελονταί, διότι δὲν εἴχομεν σημειώσεις· ἐζητήσαμεν καὶ αὐτὰς, καὶ εὐθὺς ὡς λάβομεν τὰς σημειώσεις, θέλω τὰς καταθέσει, καί τοι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἶναι μικρός.

§8ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Περὶ ὅσων σᾶς ἐζήτησα ἐγώ, τί ἔγεινε;

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ βραδύνουν πολὺ αἱ ἰδικαί σας, εἶναι δυσχερεστάτη ἡ συγκέντρωσις αὐτῶν· ἐζητήθησαν πληροφορίαι, αἵτινες εἰσέτι δὲν ἐλήφθησαν. Πέμπτη ζητηθεῖσα κατάστασις εἶναι ἡ τῶν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1882 συμπληρούντων ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν ἐν τοῖς εἰδικοῖς Σώμασιν. Ἐννοεῖται, ὅτι τοιαύτη κατάστασις δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἕτοιμος· ἐζητήσαμεν ἑπομένως παρὰ τῶν εἰδικῶν Σωμάτων νὰ ὑποβάλωσι τὰς πληροφορίας, δι’ ὧν θέλει καταστρωθῆ ἡ κατάστασις αὕτη. Ἕκτη εἶναι ἡ τῶν ὁπωσδήποτε καθυστερουμένων, δυνάμει τῶν μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντων νόμων καὶ ἐγκυκλίων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ταύτην ὑποβάλλω, ἀλλ’ ἐλλείπει ἡ κατάστασις τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου Ἀρκαδίας, ὡς καταστραφέντος τοῦ ἀρχείου αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐν Τριπόλει πυρκαϊάν· δὲν κατωρθώθη δὲ μέχρι τοῦδε νὰ γείνῃ νέα κατάστασις.

§10ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐν Σπάρτῃ ἐκάη τὸ κατάστημα;

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν Τριπόλει κατὰ τὴν πυρκαϊὰν τῆς ἀγορᾶς.

§12ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἰς Τρίπολιν δὲν ἐκάη τὸ Δημαρχεῖον· εἶναι λάθος.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν ἀκρίβειαν τῆς παρατηρήσεώς σας, ἀλλὰ τοιαύτας πληροφορίας ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία. Ἐπίσης ἐλλείπουσιν οἱ φυγόστρατοι τοῦ νομοῦ Ἀττικοβοιωτίας, καὶ τοῦτο διότι δὲν ἐστάλησαν οἱ στρατολογικοὶ κατάλογοι εἰς τὸ Γραφεῖον. Τώρα ἐλλείπει ἡ ἑβδόμη κατάστασις, «ἡ τῶν ἀπὸ 3 Μαρτίου μετατεθέντων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν ἀπὸ τάγματος εἰς τάγμα δι’ ὑπουργικῶν διαταγῶν ἢ διὰ Βασ. Διαταγμάτων, καθὼς καὶ τῶν ἐκδοθεισῶν ὑπουργικῶν διαταγῶν περὶ προσκολλήσεως τῶν ὡς εἴρηται βαθμοφόρων καὶ στρατιωτῶν εἰς διαφόρους φρουρὰς, σώματα ἢ ὑπηρεσίας.» Ταῦτα ἐζητήθησαν παρὰ τῶν ἁρμοδίων, καὶ ἐλπίζω ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ συγκεντρωθῶσι· θέλω δὲ ὑποβάλει τὰς πληροφορίας ἀπὸ διετίας, διὰ νὰ φανῇ τί κατὰ κατὰ κανόνα ἐγίνετο.

§14ΑΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάστασιν τῶν ἐθελοντῶν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον παρέλειψα χθὲς κατὰ λάθος καὶ τὸ συμπληρῶ σήμερον, νὰ σημειωθῶσιν οἱ ἐθελονταί, οἱ καταταχθέντες κατὰ Σώματα, διότι ὑποθέτω, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξαν ἐθελονταὶ, ὑπῆρξαν εἰς τὰ ἄλλα Σώματα, ποτὲ ὅμως καὶ εἰς τὰ εἰδικὰ Σώματα· ὑπῆρξαν ἐθελονταὶ εἰς τὰ πεζικὰ, εἰς τοὺς νοσοκόμους, ἀλλὰ πώποτε εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ ἱππικόν. Ἤθελα παρακαλέσει λοιπὸν, εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν νὰ καταδεικνύηται ἡ καθ’ ὅπλον καὶ Σῶμα κατάταξις τῶν ἐθελοντῶν.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ δυσκολία εἰς τὴν τύπωσιν τῶν καταστάσεων. Πολλάκις εἰς τὰ Κράτη δὲν συμφέρει νὰ δημοσιεύωσι τὰς περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ πληροφορίας· ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν βλέπω τινὰ λόγον ἀρνήσεως, οὔτε φοβοῦμαί τινα βλάβην ἐκ τῆς δημοσιεύσεως.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, νὰ τυπωθῶσιν (Ὅρα Παράρτημα).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος παρουσιάζει νομοσχέδιον περὶ ἐνόρκων καὶ τροποποιήσεως σχετικῶν τινων διατάξεων (Ὅρα Παράρτημα). Ὁ κ. Ῥηγόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§18ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλαβα, κύριοι, ἐπιστολὰς ἐκ Πατρῶν, διὰ τῶν ὁποίων μοὶ ἀναγγέλλουν θλιβερὰ γεγονότα ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ καὶ συνάμα μὲ παρακαλοῦν νὰ ἀποτείνω ἐπερώτησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθόσον ἐγένετο ζημία εἰς πολίτας ἀπὸ μέρους ναυτῶν Ἕλλην. πολεμικοῦ πλοίου, καὶ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ τιμωρία. Ἰδοὺ τί τρέχει ἐν συνόψει. Πρὸ καιροῦ σταθμεύει ἐν Πάτραις τὸ πολεμικὸν πλοῖον «ὁ Ναύαρχος Μιαούλης»· κατὰ καιροὺς ἐξήρχοντο ναῦται μὲ ἄδειαν διανυκτερεύσεως μετέβαινον εἰς τὰ καφενεῖα καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ὅπου συναθροίζεται κόσμος, καὶ ἐπροκάλουν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἀταξίας· ἐσχάτως μάλιστα εἰς τὴν πλατίαν τῶν Τριῶν Δυνάμεων, τὴν ἐν τῇ παραλίᾳ τῶν Πατρῶν κειμένην. Ἐν αὐτῇ ὑπάρχει ἕν καφενεῖον, πρὸ χρόνων ἤδη διευθυνόμενον ἀπὸ ἔντιμον ἄνθρωπον, τὸν κ. Δ. Μπουγάτσαν, ὅστις εἶναι γνωστὸς καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Αὐτὸ τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται «Λεσχίδιον», καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ συχνάζουν ἔντιμοι πολῖται, κτηματίαι καὶ ἔμποροι, ἔχει τρία πατώματα. Ἐσχάτως φαίνεται, ὅτι εἰς τὸ ἐπάνω πάτωμα ὑπῆρχε café chantan. Ναῦταί τινες τοῦ πλοίου τοῦ πολεμικοῦ «Μιαούλη», ἐξελθόντες ἑσπέραν τινὰ καὶ μεταβάντες ἐκεῖ, φαίνεται δὲ ἐν κρεπάλῃ ὄντες, διετάραξαν ὅλως διόλου τοὺς ἐν τῷ Λεσχιδίῳ ἐκείνῳ εὑρισκομένους. Ἔκαμαν παρατηρήσεις πρὸς τοὺς ἀτακτοῦντας ναύτας διάφοροι πολῖται καὶ χωροφύλακες, καὶ οὕτω διελύθη αὐτὴ ἡ σκηνή. Μετ’ ὀλίγας ὅμως ἡμέρας τὴν νύκτα ἐξέρχονται πολλοὶ ναῦται, ἔχοντες ἐπὶ κεφαλῆς ἀξιωματικόν τινα καὶ ἕνα δόκιμον τοῦ πολεμικοῦ αὐτοῦ πλοίου, καθ’ ἃ μοὶ γράφουν· μετέβησαν λοιπὸν μετὰ ῥοπάλων καὶ μαχαιρῶν εἰς τὸ Λεσχίδιον ἐκεῖνο καὶ ἤρχισαν νὰ προσβάλλωσι τοὺς πολίτας. Τότε ὁ κόσμος ὅλος ἠγέρθη εἰς τὸ πόδι καὶ ἐζήτησε νὰ τοὺς ἀπομακρύνῃ· ἦλθεν ἕνας ἐνωμοτάρχης, ἀλλ’ αὐτοὶ μὲ ῥάβδους καὶ μὲ μαχαίρας καὶ μὲ τὰς λόγχας, διότι εἶχον ἀφοπλίσει τινὰς στρατιώτας, κατέστρεψαν τὸ κατάστημα ἐκεῖνο, ἡ δὲ ζημία ἀναβαίνει εἰς 6 χιλιάδας δραχμάς. Μετέβησαν κατόπιν εἰς τὴν πλατίαν, ὅπου συνήφθη φοβερὰ πάλη καὶ ἐπληγώθησαν πολλοί, διότι ἐκτυπήθη καὶ ὁ ἀστυνόμος καὶ διάφοροι πολῖται καὶ στρατιῶται, ἐκ τῶν ναυτῶν δὲ ἐπληγώθη καιρίως εἷς.

§19ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θύματα ἔπεσαν πολλά;

§20ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕν μόνον· ἀλλὰ πολλοὶ ἐπληγώθησαν. Ἔγεινε μάλιστα τοσοῦτον τρομερὸν τὸ πρᾶγμα καὶ τοσαύτη ἀγανάκτησις ἠγέρθη εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, τὴν ἐμπορικὴν, τὴν ἥσυχον καὶ ἐργατικὴν, ὥστε σᾶς λέγω, ὅτι μοὶ ἐτηλεγράφησαν καὶ μὲ παρακαλοῦν ν’ ἀναφέρω αὐτὰ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὥστε τὸ πρὸ καιροῦ σταθμεῦον ἐκεῖ πολεμικὸν ἐκεῖνο πλοῖον νὰ ἀναχωρήσῃ.

§21ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βλάπτει ἢ ὠφελεῖ ἡ ἐκεῖ διαμονή του;

§22ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὠφελεῖ, ὅταν ὑπάρχῃ ἐπιτήρησις· βλάπτει δὲ, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ πρόνοια, φυσικῷ τῷ λόγῳ. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν τῶν τοιούτων καταγγελιῶν, καὶ παρακαλῶ μεθ’ ὅλης τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐνεργήσῃ ἀμέσως ἀνακρίσεις καὶ τιμωρήσῃ τοὺς ἀτακτήσαντας, συνάμα δὲ ὅπως ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὰς ἀνακρίσεις καὶ τὰς δεούσας πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ παρὰ τῶν ἐν Πάτραις Ἀρχῶν, νὰ διατάξῃ ὅπως ἀποζημιωθῇ ὁ παθὼν καταστηματάρχης κ. Δ. Μπουγάτσας.

§23ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω ἐντολὴν νὰ ἐπερωτήσω τὸν ἀξιότιμον κ. Π. Καλλιγᾶν, ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἄγρυπνον φύλακα τοῦ θησαυροφυλακείου, νὰ μᾶς εἰπῇ τί ἐνεργήθη συνῳδὰ τῇ δοθείσῃ καταμηνύσει τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τοῦ Δημητρίου Βαφιαδάκη, μεγαλεμπόρου Σύρου, ὑποχρέου νὰ λαμβάνῃ 40,000 στατήρων Σμύριδος Νάξου ἐκ τοῦ Δημοσίου, καὶ νὰ πληρώνῃ παραχρῆμα καὶ τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, κατὰ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 856 συμβόλαιον μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Δημοσίου, ὅπερ καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἀπὸ τὰ 1878 μέχρι τῆς σήμερον οὐδὲ ὀβολὸν ἐπλήρωσε λόγῳ τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, ὥστε ὁ κ. Δημήτριος Βαφιαδάκης εἶναι ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ὀκταπλοῦν πρόστιμον, κατὰ τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, δραχ. 40,000. Πιστεύω, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Π. Καλλιγᾶ ὁ νόμος δὲν θέλει θεωρεῖσθαι ὡς ἱστὸς ἀράχνης, εἰς τὸν ὁποῖον μόνον ἐμπλέκονται τὰ μικρὰ ἔντομα, τὰ δὲ μεγάλα διὰ τῆς ἰσχύος των διαῤῥηγνύουν τὸν ἱστὸν καὶ ἐλευθεροῦνται. Οὕτως εἰκονίζεται ἀρκούντως ἡ πονηροκρατία, εἰς ἣν ὁ πλοῦτος βασιλεύει, ὁ δὲ νόμος καταπατεῖται, ὅπερ δὲν πιστεύω νὰ συμβῇ σήμερον, ὅτε ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ἐπαγγέλλεται νὰ ἀνορθώσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα, καὶ νὰ προηγῆται ὁ νόμος, οἱ δὲ λοιποὶ νὰ ἦναι δοῦλοι τοῦ νόμου. Ἑπομένως δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ νόμος θέλει ἱκανοποιηθῆ. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν προβιβασμῶν ἀνθυπομοιράρχων, διακριθέντων κατὰ τὰς δοθείσας στρατιωτικὰς ἐξετάσεις, ὑπενθυμίζων τῷ κ. ὑπουργῷ τὸ ἀπὸ 16 Ὀκτωβρίου 1861 Β. Διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τοῦ περὶ προβιβασμοῦ νόμου ΧϞΕʹ τῆς 16 Ὀκτωβρίου 1861, ὅπερ παραπέμπει, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς προβιβασμοὺς, εἰς τὴν χωροφυλακὴν, εἰς τὸ Βασ. Διάταγμα τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1856 ἄρθρον 3, 5, 4, ἔνθα ἀναφέρεται ῥητῶς: «οὐδεὶς προβιβάζεται ἀνθυπομοίραρχος, ἂν δὲν ἔχῃ ἡλικίαν ἐλάσσονα τῶν 40 ἐτῶν.» Ἀλλ’ οἱ ἐξετασθέντες καὶ διακριθέντες ὡς ἱκανοὶ προβιβασμοῦ εἰσὶν ἀνώτεροι τῶν 40 ἐτῶν ἡλικίας, καὶ τὸν κατάλογον τῶν ἐξετασθέντων ὁ πρώην ὑπουργὸς Βαλτινὸς τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς παύσεώς του ἐπεκύρωσε, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν ἡλικίαν ἑνὸς ἑκάστου ἐξετασθέντος, εἰσὶ δὲ οἱ ἐξετασθέντες οἱ ἑξῆς:

Οἱ εἰρημένοι ἐξετασθέντες εἰσὶν ἀνώτεροι τῶν 40 ἐτῶν κατὰ τὴν ἡλικίαν, καὶ κατὰ τὸν εἰρημένον νόμον δὲν δύνανται νὰ προβιβασθῶσι. Πολλοὶ νέοι τοῦ τε Πανεπιστημίου καὶ ἄλλοι εὐπαίδευτοι καλῶν οἰκογενειῶν προσῆλθον ἀπὸ τὸ 1878 εἰς τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, πεπεισμένοι, ὅτι ἤθελον προαχθῆ εἰς τὸν πρέποντα βαθμὸν, ἀναλόγως τῆς ἱκανότητός των. Ἤδη βλέπου, μὲ ἀπορίαν των ἄλλους ὑπερηλίκους διὰ προβιβασμὸν, καὶ αὐτοὺς ἐγκαταλελειμμένους καὶ παρηγκωνισμένους, καὶ τοι ἐκπαιδεύτους καὶ ἱκανωτέρους τῶν ἐξετασθέντων. Διὸ παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν ἱκανῶν καὶ εὐπαιδεύτων αὐτῶν νέων τῆς χωροφυλακῆς.

§24ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Μοὶ ἐστάλη μία ἀναφορὰ, κύριοι, φέρουσα πολλὰς ὑπογραφὰς Καλαβρυτινῶν, 200 ἕως 300. Διὰ νὰ μὴ σᾶς βαρύνω ἀναγινώσκων αὐτὴν, σᾶς ἀναφέρω συντόμως τὸ περιεχόμενον, διότι ἀξίζει τῆς προσοχῆς σας. Κάτοικοι πολλοὶ ἐκ τῶν χωρίων τοῦ δήμου Φελλόης τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, μὴ δυνάμενοι νὰ ζήσωσιν εἰς τὰ χωρία των διὰ τὸ ἄγονον τοῦ τόπου, κατέφυγον εἰς τὰς καρποφόρους γαίας τοῦ Αἰγίου, ἀλλὰ μὴ εὑρόντες ἐκεῖ γαίας πρὸς καλλιέργειαν, προσέτρεξαν εἰς τὴν Μονὴν τῶν Ταξιαρχῶν καὶ ἐζήτησαν παρ’ αὐτῆς τὴν ἄδειαν νὰ ἐκλογκώσωσι καὶ ἐκχερσώσωσι γαίας τινὰς τῆς Μονῆς, κειμένας κατὰ τὰς θέσεις Ἀδραγονάτα, Μπινοῦ καὶ Οἰκονία, τῆς περιφερείας Αἰγίου· τὸ δὲ Ἡγουμενοσυμβούλιον, ἔχον ὑπ’ ὄψιν τὸ ὅλως ἄχρηστον διὰ τὴν Μονὴν τῶν γαιῶν τούτων λογκωδῶν καὶ ὅλως χαίρσων, τοῖς ἐχορήγησε τὴν ἄδειαν, ὅπως καλλιεργήσωσιν αὐτάς. Τὰς γαίας ταύτας πράγματι τὰς καλλιέργησαν, τὰς κατέστησαν σταφιδαμπέλους καὶ ἤδη ζῶσι τὰς οἰκογενείας των, πληρώνουν φόρους εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὴν Μονήν. Ἀλλ’ ἡ Μονὴ δυνάμει ἑνὸς Διατάγματος εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐνοικιάζῃ τὰς γαίας αὐτὰς πρὸς 20 τοῖς ἑκατὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι βαρὺ, καὶ ζητοῦν, ὅπως ἐλαττωθῇ ὁ φόρος οὗτος καὶ προκληθῇ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ πληρώνουν εἰς τὴν Μονὴν 12 τοῖς ἑκατὸν χωρὶς νὰ καταφύγωσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἰς τὰ δικαστήρια. Τοῦτο δὲ εἶναι καλλίτερον καὶ διὰ τὴν Μονὴν νὰ ἔχῃ τακτικὸν εἰσόδημα, καὶ διὰ τοὺς καλλιεργητάς. Ἄλλως τε ἢ θὰ παραμελήσωσι τὰς γαίας, μὴ ἀντέχοντες εἰς καλλιέργειαν τοσοῦτον βαρυνομένην, ἢ θὰ δυστροπήσωσιν εἰς τὴν ἀπότισιν τοῦ πέμπτου καὶ ἡ Μονὴ θὰ καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια πρὸς ἐντελῆ ἔξωσιν τῶν καλλιεργητῶν, ὅπερ ἄδικον καὶ ἐπιζήμιον.

§25ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παλαιὸν Διάταγμα εἶναι ἢ νέον;

§26ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Παλαιόν.

§27ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ποίου ἔτους;

§28ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅπως προκαλέσῃ Διάταγμα, ἐπιτρέπον εἰς τὴν Μονὴν τῶν Ταξιαρχῶν τὴν ἀποδοχὴν φόρου ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν 12 ἕως 15 τοῖς ἑκατόν· ἄλλως τε, θέλομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον δι’ οὗ νὰ ἐξομοιοῦνται αἱ μοναστηριακαὶ γαῖαι πρὸς τὰς Ἐθνικάς.

§29ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Παράπονα μοὶ ἀνεκοινώθησαν, κύριοι, ἐκ μέρους μελῶν τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Ναυπλίας, ὅτι ἡ ἐλευθέρα πρὸς ἐργασίαν ἅμιλλα αὐτῶν ἐνώπιον τῶν ἐκεῖ ἀνωτέρων Ποινικῶν Δικαστηρίων ἐπηρεάζεται ἕνεκα προστασίας, χορηγουμένης πρὸς ὡρισμένους εὐαρίθμους δικηγόρους, συγγενεῖς ἀνωτέρου δικαστοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως τὸ παράπονον τοῦτο παύσῃ, διότι τὸ παράπονον αὔριον θέλει γείνει κραυγὴ, καὶ μεθαύριον σκάνδαλον, τὰ δὲ σκάνδαλα δὲν οἰκοδομοῦσι. Τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν θὰ παρακαλέσω, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἀδικήματος, ὅπερ συμβαίνει εἰς ἄνδρα ὑπηρετοῦντα ἐν τῷ Ὁπλοστασίῳ Ναυπλίου. Ὁ φιλέλλην γερμανὸς Ἀντώνιος Πρεντάνος, ἐκ καλλίστης δὲ οἰκογενείας καταγόμενος, ἐλθὼν πρὸ 35 ἐτῶν ἐν Ἑλλάδι, ἀπεφάσισε νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του· γνώσεις δ’ ἔχων εἰδικὰς τῆς πυροτεχνουργίας, διωρίσθη ἀρχιπυροτεχνουργὸς εἰς τὸ Ὁπλοστάσιον καὶ ὑπηρετῶν, ἔκτοτε εὐδοκίμως γενόμενος, ἐννοεῖται, καὶ πολίτης Ἕλλην, παρέσχε πολλὰς ὑπηρεσίας καὶ συνεμερίσθη ὅλας τὰς περιπετείας τοῦ τόπου. Τοῦ χρηστοῦ τούτου ἀνθρώπου διέταξε τὸ Ὑπουργεῖον νὰ κρατῆται ἐκ τῆς μισθοδοσίας του τὸ διὰ πολιτικὴν σύνταξιν ποσὸν, καὶ τοῦ κρατεῖται πρὸ ἐτῶν διὰ τὸ Ταμεῖον τῶν συντάξεων. Πρὸ 2 ἐτῶν, μακρυνθεὶς τῆς ὑπηρεσίας, ἐζήτησε τὴν σύνταξίν του, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν δικαιοῦται εἰς τοιαύτην ὡς μὴ κατέχων νενομοθετημένην θέσιν. Ἐζήτησε τότε τὴν ἐπιστροφὴν τῶν καθυστερουμένων, ἀλλ’ οὔτε ταῦτα τῷ ἐδόθησαν. Δι’ ἀλλεπαλλήλων δὲ ἀναφορῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησεν ἢ νὰ ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, ἢ νὰ τῷ ἐπιστραφῶσιν ὅσα χρήματα τοῦ καθυστεροῦνται, ἀλλ’ οὐδ’ ἀπαντήσεως ἠξιώθη· ἤδη εἶναι ἐν ὑπηρεσίᾳ. Φρονῶ, ὅτι πλέον δικαία αἴτησις ταύτης δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν τὸ γενόμενον ἀδίκημα καὶ δικαιώσει τὸν κάλλιστον ὑπάλληλον καὶ πολίτην.

§30ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ, κ. Πρόεδρε, ζήτημα ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον δύναται καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ «ὃ μέλλεις ποιῆσαι, ποίησον τάχιστα», εἶναι καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ἀφορῶν τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν· διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπιτρέψῃ νὰ προβιβασθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, τασσόμενον μετὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἓν ἐκ τῶν ζωτικωτέρων ζητημάτων τὴν σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλή, ἂν ἐρωτηθῇ, δὲν θέλει ἀποῤῥίψει τὴν πρότασίν μου. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι τὸ ἔννατον, καὶ παρακαλῶ νὰ τεθῇ μετὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ φορολογικόν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀποφανθῇ ποῖα εἶναι τὰ κατεπείγοντα. Αὔριον τὸ θέτομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως εἴπατε, ἂν συναινέσῃ ἡ Βουλή.

§32ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι δέκα διὰ νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη....

§33ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν δέκα ἐκ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ὑποστηρίζοντες πρότασιν, ἀφορῶσαν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ναυτιλίαν;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον θὰ τὸ συμπεριλάβωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἂν ἡ Βουλὴ μὲ ἐξουσιοδοτήσῃ.

§35ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς, καὶ μετ’ ἐκεῖνο δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν οὐδεμίαν. Ἀλλὰ τὸ περὶ προϊόντων τῆς γῆς θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον κατεπειγόντων.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Φρονῶ, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνωσθῶσιν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἐκεῖνα τῶν νομοσχεδίων, περὶ τῶν ὁποίων δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ, διότι εἶναι ὁ μόνος τρόπος, δι’ οὗ δύνανται νὰ φθάσωσιν εἰς πέρας πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκεῖνα, ἄνευ τῶν ὁποίων ὁ προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ· ἂν παρατηρηθῇ ὅτι ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ὡς πρός τινα, θέλομεν ἀναβάλει τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῶν σήμερον. Ἀλλ’ ὅταν ἴδωμεν, ὅτι ἀντίῤῥησις δὲν θὰ ὑπάρχῃ, ἥτις νὰ φέρῃ χρονοτριβὴν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὰ νομοσχέδια, περὶ ὧν κατ’ ἀρχὴν ὑπάρχει ὁμοφωνία.

§37ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ ἥμισυ τῆς Ἑλλάδος, καθὼς γνωρίζετε, ἢ καὶ πλέον, περιβρέχεται ἀπὸ θαλάσσας, καὶ ἑπομένως, μετὰ μίαν πρότασιν περὶ ἐπικουρίας πρὸς τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν, προσεδοκῶμεν τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῆς Βουλῆς νὰ συμμερισθῇ αὐτὴν τὴν τάσιν, τὴν οὐχὶ παρατόλμως παρουσιαζομένην, ἀλλ’ ὅπως τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα παρὰ Κυβερνήσεως καὶ παρὰ ἐπιτροπῶν συσταθεισῶν παρ’ αὐτῆς, καὶ τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν πρόσφορα εἰς ζωπύρωσιν τοῦ ἡμίσεως τούτου ἐνασχολήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ, νὰ λάβωσιν ἐκείνην τὴν ὤθησιν, τὴν ὁποίαν προσδοκοῦν νὰ ἐπιτύχωσιν οἱ περὶ τῶν μέτρων αὐτῶν ἀποφασίσαντες. Συνεπείᾳ τῶν μελετῶν περὶ μέτρων διὰ τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν ὑπεβλήθη νομοσχέδιον. Περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ ὁποίου ὁ κ. Μεσσηνέζης ἐσύστησε τὸ κατεπεῖγον, ἠκούσαμεν πολλαχόθεν μετ’ εἰρωνίας καὶ σαρκασμοῦ νὰ προτείνονται ὡς ἰσόβαθμα καὶ δῆθεν κατεπείγοντα μᾶλλον ἐκείνου καὶ ἄλλα νομοσχέδια, κατ’ ἀντίθεσιν δῆθεν πρὸς ἐκεῖνο, ὅτι καὶ ἐκεῖνα ἐνέχουσι μέγιστον ἐθνικὸν συμφέρον. Νομίζω, ὅτι τοῦτο προῆλθεν ἐξ ἀκουσίας, οὕτως εἰπεῖν, περὶ τὴν τοιαύτην συμπεριφορὰν προαιρέσεως’ ἀλλ’ ὅταν ἐφιστῶμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων, πρέπει πραγματικῶς μετὰ σοβαρότητος νὰ ἀποφασίζωμεν, ἐὰν θέλωμεν τῷ ὄντι διὰ τὴν ἐμπορικὴν ναυτιλίαν τι σπουδαῖον νὰ νομοθετήσωμεν. Κατὰ συνέπειαν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ μὴ κατατάσσηται εἰς τὴν κλίμακα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, ἀλλὰ νὰ τύχῃ τῆς προτιμήσεως, καὶ οὐ μόνον τῆς προτιμήσεως, ἀλλὰ καὶ κατεπεῖγον νὰ κηρυχθῇ καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν σήμερον.

§38ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἆ! ἆ!

§39ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἤκουσα ἀριστερόθεν ἆ! ἆ! Αὐτὸ δεικνύει, ὅτι δὲν ὑπάρχει μελέτη καὶ σκέψις περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ σπουδαίου, τὸ ὁποῖον κέκληται τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο νὰ θεραπεύσῃ. Δὲν ὑπάρχει, φαίνεται, μελέτη περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ναυτιλίας, καὶ ὅταν ἡ ναυτιλία ἐν Ἑλλάδι καταστραφῇ, ἡ Ἑλλὰς θὰ στερηθῇ καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, διότι μόνον τὰ μεσόγεια μέρη τῆς Ἑλλάδος τρέφονται ἐκ τῆς ἐντοπίου παραγωγῆς, ὅλη ἡ ἄλλη Ἑλλὰς εἶναι ὑπότροφος τοῦ ἐξωτερικοῦ μέχρι καὶ εἰς τὸν σῖτον· μόνον δὲ μέσον εἰσαγωγῆς εὐώνου εἶναι ἡ θάλασσα· ὅταν δὲ τὴν θάλασσαν τὴν ἔχητε ὑπὸ τοιαῦτα δεσμὰ καὶ τοιαῦτα βάρη, καὶ δὲν δύναται καὶ αὐτὴ νὰ σᾶς ὑπηρετήσῃ, θέλετε ἀποθάνει πλέον ἀπὸ ἀσιτίαν. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ γίνεται λόγος, φρονῶ, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἐνστερνισθῇ μετὰ ζήλου, διότι εἶναι νομοσχέδιον ἐθνικοῦ συμφέροντος, καὶ ἑπομένως νὰ γείνῃ σήμερον ἡ πρώτη ἀνάγνωσις αὐτοῦ. Δὲν ἔχει οὐδεὶς ἀντίῤῥησιν, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι νομοσχέδιον κομματικὸν, δὲν εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξεγείρῃ εἴτε κομματικὰς φιλοτιμίας, εἴτε ἐπαρχιακὰς ἀντιζηλίας.

§40Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ κανονίσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον: νὰ προηγηθῶσιν ὅλα τὰ νομοσχέδια τὰ συνδεόμενα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ περάσουν ὅλα εἰς πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀσυζητητεί.

§41ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§42ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε λοιπὸν πρέπει νὰ συζητήσωμεν ποῖα νομοσχέδια πρέπει νὰ προηγηθῶσι, διότι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θεωροῦμεν τῆς πρώτης ἀνάγκης. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐντὸς τῶν κτημάτων ἐν Ἠλείᾳ. Ἐνθυμεῖσθε πόσον ἐπέμενον οἱ βουλευταὶ Ζακύνθου, οἱ βουλευταὶ Κεφαλληνίας, Ἀθηνῶν, καὶ Ἰθάκης, ὥστε νὰ συζητηθοῦν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπέβλεπον τὰ κτήματα ὅλων αὐτῶν τῶν μερῶν; Λοιπὸν, ὅπως ἐνδιαφέρεσθε σεῖς διὰ τὴν ναυτιλίαν, δι’ ἣν καὶ ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα, ἐπιμένομεν καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ προταχθῇ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, ἐπειδὴ δὲν θὰ ἐγείρῃ συζητήσεις, νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην συζήτησιν.

§43ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ σοφὸς περὶ ἀστυνομίας νόμος παρέχει ὅλα τὰ μέσα νὰ φυλάξωμεν τὰ κτήματα.

§44ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνεπαρκής. Ἔπρεπε νὰ ἐνδιαφέρεσαι πολὺ, κ. Μεσσηνέζη, διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν κτημάτων.

§45ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἄν παραδέχεται, ὅπως τὸ περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας νομοσχέδιον ἀναγνωσθῇ εἰς ά συζήτησιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δεκαπέντε, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν προτεινομένην μεταβολήν; (Ἐγείρονται πολλοί). Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας νομοσχέδιον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά ἀνάγνωσιν.)

§47ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὅπως τὸ ἠκούσαμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν· πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῇ τις, ὅτι ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ θὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς δικαστήρια πολιτικά; Τοῦτο εἶναι τερατῶδες, ἀποδεικνύει δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ὥριμον ἀκόμη τὸ νομοσχέδιον.

§48ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ ἀγορεύσω, ἵνα δικαιολογήσω τὸ νομοσχέδιον. Τώρα ἐκηρύχθη κατεπεῖγον, δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραπεμφθῇ πλέον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἄλλως, αὐτὸ δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου, τὸ ἐδανείσθην ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς· εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς τὰς γνωμοδοτήσεις ὅλων τῶν Ἐμπορικῶν Συλλόγων καὶ Ἐπιμελητηρίων, ὅλων τῶν διακεκριμένων ναυτικῶν. Ἐμὸν δὲν περιέχει τίποτε, ἐκτὸς τῆς διατυπώσεως. Ἡ διάταξις περὶ παρουσίας ἀξιωματικοῦ τοῦ ναυτικοῦ εἶναι διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐπρότειναν τὰ σπουδαιότερα πρόσωπα τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐμπορικὴ ναυτιλία ἡμῶν ἀπόλλυται, κύριοι.

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅλοι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας, καὶ ἐγὼ τὸ ἐπρότεινα εἰς τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον· ἀλλὰ, φαίνεται, ἀκόμη δὲν εἶναι ὥριμον, καὶ πρέπει νὰ τὸ μελετήσωμεν.

§50ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ μήπως τάχα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ μεταβάλωμεν, ἂν ἡ πεῖρα ἀποδείξῃ τὸ ἀνεφάρμοστον; Ὄχι· νὰ τὸ στείλωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ποτέ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε καὶ ἐχαρακτήρισεν αὐτὸ κατεπεῖγον. Δὲν ἐπιμένει ἡ Βουλή;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§52ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀκούσῃ τὴν ἑξῆς διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου; (Ἀναγινώσκει): «Εἰς τὰς ἐπὶ ναυταπάτῃ δίκας ἐνώπιον τῶν Ἐφετῶν λαμβάνει μέρος εἷς ἀνώτερος ἀξιωματικός...» Μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχω εἰς τὸν κ. Μεσσηνέζην, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι πλέον τερατώδης ἰδέα οὐδέποτε ἠκούσθη. Δὲν ἠκούσθη οὔτε ἐπὶ τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως, ὅτι ἀξιωματικὸς τοῦ ναυτικοῦ ἢ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ ἠδύνατο νὰ παρέμβῃ κατὰ τὴν ἐκδίκασιν ὑποθέσεως ἐνώπιον κοινῶν δικαστηρίων. Ὑπὸ πρακτικὴν δὲ ἔποψιν ἂν θέλῃ νὰ ἐξετάσῃ τις τὸ πρᾶγμα, θέλει εὕρει, ὅτι, ἂν προσκόπτῃ ἡ δικαιοσύνη, προσκόπτει ἕνεκα τῆς αὐστηρότητος, δι’ ἧς διεξάγονται αἱ ὑποθέσεις περὶ ναυταπάτης καὶ πειρατίας ἀπὸ τὰ Ἐφετεῖα. Ἀλλὰ νομίζετε τάχα, ὅτι εἷς Βασιλικὸς ἐπίτροπος, παριστάμενος εἰς τὸ Ἐφετεῖον, καὶ ἂν ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσῃ τὰς δίκας περὶ πειρατίας καὶ ναυταπάτης, θὰ συντελέσῃ κατ’ ἐλάχιστον εἰς τὴν καλὴν διεξαγωγήν των;

§53ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν θὰ βλάψῃ.

§54ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ βλάψῃ κατὰ τοῦτο, καθόσον θὰ βλέπωμεν τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν ἐρχόμενον εἰς διαπληκτισμοὺς καὶ διάστασιν μὲ τὸν Βασιλικὸν ἐπίτροπον. Νομίζω, ὅτι πολλοὶ τουλάχιστον ἔχουσι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ· χάριν δὲ τοῦ κατεπείγοντος τοῦ νομοσχεδίου πρέπει ἀπὸ τοῦδε ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ, ὅπως ἀποσταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, διότι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τις νὰ γείνῃ δευτέρα ἀνάγνωσις ὡς ἔχει.

§55ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κατηγορῶν πρέπει νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἀποδεικνύῃ τὸ βάσιμον τῆς κατηγορίας του. Δὲν ἀρκεῖ νὰ καταδικάζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸν νόμον ὡς τερατώδη· δέον ν’ ἀποδείξῃ, καὶ πρὸ πάντων ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν, τὸ τερατῶδες· δέον νὰ πείσῃ ἡμᾶς δι’ ἐπιχειρημάτων νομικῶν, ὅτι ἡ παρὰ τῷ Ἐφετείῳ παρουσία ἑνὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ τοῦ ναυτικοῦ δύναται νὰ βλάψῃ ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ. Βλέπει εἰς τὸ τοιοῦτον διαπληκτισμοὺς μεταξὺ τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως. Τότε ἔπρεπε καὶ οἱ δικασταὶ πολυμελοῦς δικαστηρίου νὰ διαπληκτίζωνται μεταξύ των καὶ μετὰ τοῦ Εἰσαγγελέως. Πῶς δὲν ἔρχονται εἰς συγκρούσεις; Καὶ ἐκ τῆς Βουλῆς, κ. Ὑπουργέ, διωρίσθησαν ἄλλοτε πέντε Εἰσαγγελεῖς διὰ μίαν πολιτικὴν δίκην, ἦλθον εἰς σύγκρουσιν οὗτοι πρὸς ἑαυτούς; Βλέπετε λοιπόν, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματά σας ἦναι ἀπρεπῆ μόνον, ὄχι καὶ ὀρθά. Προσεβάλετε τὸν νόμον ὡς τερατώδη, χωρὶς νὰ ἔχετε τὴν δύναμιν, οὔτε τὴν νομικήν, οὔτε τὴν πρακτικὴν νὰ τὸν ἀποδείξητε τοιοῦτον. Εἴπατε, ὅτι ἕνεκα τῆς αὐστηρότητος τῶν Ἐφετείων προσκόπτει ἡ δικαιοσύνη εἰς τὰς ναυτικὰς δίκας. Προσκόπτει, διότι εἶναι αὐστηρὰ ἐν οὐ δέοντι, καὶ ἐπιεικὴς ἐν οὐ δέοντι.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν παρεστάθητε ποτὲ εἰς δίκας περὶ πειρατίας.

§57ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἔλαβον μέρος ὡς ἐφέτης.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρὸ 25 ἐτῶν. Ἔκτοτε δὲν γνωρίζετε ποῦ εὑρίσκεται ἡ δικαιοσύνη περὶ πειρατίας.

§59ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶμαι ἐντὸς τῆς κοινωνίας καὶ καθ’ ὃν τρόπον γνωρίζει ὁ κόσμος γνωρίζω καὶ ἐγώ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλέγω, ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ εἷς ἀξιωματικὸς εἰς τὸ Ἐφετεῖον, δὲν εἶναι πρᾶγμα καθιστῶν γελοίαν τὴν πρότασίν μου. Ἄλλως τε, κύριοι, ἂν ἦναι λανθασμένη ἡ πρότασίς μου, ἂς τροποποιηθῇ. Τὸ ζήτημα εἶναι ὥριμον, εἶναι δὲ καὶ ζωτικώτατον διὰ τὸ Ἔθνος. Διὰ τοῦτο ἀπορῶ πῶς ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ ἐφάνη εὐδιάθετος, ὅτε ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, ἐνῷ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐπισκεφθῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, καὶ παρεδέχθη νὰ συζητηθῇ εἰς ά ἀνάγνωσιν καὶ μοῦ ἔκαμε μερικὰς παρατηρήσεις, ἤδη, ἀφοῦ ἄρχεται ἡ συζήτησις, κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καὶ ψηφίζεται εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, νὰ φέρῃ προσκόμματα! Ζητῶ, κύριοι, ἡ Βουλὴ σπουδαίως νὰ ἐπιληφθῇ καὶ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ζήτημα αὐτὸ, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ζήτημα ἐθνικοῦ συμφέροντος. Ἄνευ ναυτικοῦ, εἴμεθα μηδέν, εἴμεθα ἀνίκανοι καὶ δι’ ἐπίθεσιν καὶ δι’ ἄμυναν.

§60Γ. ΡΟΥΦΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§61ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δύω λέξεις, κύριε Πρόεδρε.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἴμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ναὶ ἢ ὄχι;

§63ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν ναυτιλίαν πρὸ 3 χιλ. ἐτῶν, καὶ ἰδοὺ πῶς: Ἐν ταῖς ὥραις τῆς ἀνέσεώς μου καὶ πρὸς ψυχαγωγίαν ἀνεγίνωσκον τὴν Ὀδύσσειαν, καὶ ὁσάκις ἔβλεπον τὸν ἥρωα τῆς γῆς καὶ θαλάσσης, τὸν πολύπλαγκτον Ὀδυσσέα, κατόπιν ὑπερανθρωπίνων προσπαθειῶν σωζόμενον ἀπὸ τοὺς κλύδωνας καὶ τὰς θυέλλας τῆς ὀργῆς τοῦ Ποσειδῶνος καὶ μόλις πλησιάζοντα εἰς τὴν ξηρὰν νὰ περιπίπτῃ εἰς χείρονας περιπετείας καὶ κινδύνους, ἱστάμην ῥεμβάζων ἐνώπιον ἀνεξηγήτου ἀπορίας. Ἠρώτων ἐμαυτὸν: τί εἶναι ἆράγε ἐκεῖνα τὰ ἀνθρωπόμορφα τέρατα, τὰ ὁποῖα ἔβλεπον περιάγοντα τὸν ἥρωα εἰς πολὺ χείρονα θέσιν παρὰ τὴν μανίαν τῶν ἀνέμων καὶ τῶν κυμάτων; Τί ὄντα ἦσαν ἆράγε ἐκεῖνοι οἱ Κύκλωπες καὶ ἡ Κίρκη; Δὲν ἠδυνάμην νὰ δώσω οὐδεμίαν ἐξήγησιν καὶ μετ’ ἐμοῦ φρονῶ, ὅτι καὶ πάντες εἰς τὸ αὐτὸ ἄπορον περιέρχονται, ἔστωσαν καὶ οἱ μᾶλλον ἀρχαιοδίφαι. Εὐτυχῶς ὅμως μία ἁπλῆ περίστασις διεφώτισε δι’ ἐμὲ τὸ Ὁμηρικὸν τοῦτο σκότος (θόρυβος). Ἐσχάτως δηλονότι συνδιαλεγόμενος ἐν τῇ πατρίδι μου μετὰ ναυτιλλομένων πατριωτῶν μου, ἤκουσα αὐτοὺς εἰς τοὺς αὐτοὺς κινδύνους περιπίπτοντας κατὰ τὴν πρὸς τὴν ξηρὰν προσέγγισιν αὐτῶν καὶ οὕτως ἔλυσα τὸ ζήτημα, τί ἦσαν ἐκεῖνα τὰ τέρατα, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ ἀρχαιολόγοι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ γνωρίσωσι. Αὐτὰ τὰ τέρατα ἦσαν οἱ πρόξενοι. Ὁ Κύκλωψ ἦτο πρόξενος· ἐφυλάκισε τοὺς ναυτιλλομένους, ἔπιε τοὺς ἀσκοὺς τοῦ περιφήμου οἴνου, οὓς ἐδώρησεν αὐτῷ ὁ Ὀδυσσεὺς, ὅπως δωροδοκῶν ἀπολυτρώσῃ ἑαυτὸν καὶ τοὺς συντρόφους του, κατέπιεν αὐτοὺς συσσώμους μετὰ τῆς περιουσίας των, καὶ ἐὰν καὶ ἡμεῖς θέλωμεν νὰ σώσωμεν τὴν ναυτιλίαν δὲν ἔχομεν εἰμὴ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐξορύξῃ τὸν ὀφθαλμὸν τῶν νέων Κυκλώπων καὶ θὰ ἀπαλλάξῃ τὴν ναυτιλίαν ἀπὸ αὐτὰ τὰ θηρία, ἐκ τῶν ὁποίων ἓν ἐμφωλεύει ὄπισθεν τῶν Δαρδανελίων, ἕτοιμον νὰ καταπίῃ πᾶν ὅ,τι, κινδυνεῦον ὑπὸ τῶν ἀγρίων στοιχείων τῶν θαλασσῶν, σπεύσῃ νὰ εὕρῃ λιμένα ἐκεῖ σωτηρίας. Ὁ κ. Γουδῆς παρὼν δύναται νὰ σᾶς πληροφορήσῃ τί εἶναι ἐκεῖνος ὁ πρόξενος τῶν Δαρδανελίων. (Θόρυβος).

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, εἶναι πρόδηλον, ὅτι, ἂν ἐξακολουθῶμεν συζητοῦντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, οὐδὲν θὰ προφθάσωμεν νὰ ἐκτελέσωμεν τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τοῦτο θὰ βλάψῃ πάντας, θὰ βλάψῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Τόπον. Αἱ ἡμέραι, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ ἐργασθῶμεν, εἶναι μεμετρημέναι. Ἄνευ προϋπολογισμοῦ νὰ λήξῃ ἡ Σύνοδος, εἴτε διότι παρέρχεται ὁ ἑξάμηνος χρόνος τῆς διαρκείας τῆς Συνόδου, εἴτε διότι φθάνει ἡ ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐπανέλθωσιν οἱ βουλευταὶ εἰς τὰ ἴδια, θὰ ἦναί τι ὅλως ἀπαράδεκτον. Ὥστε πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὰ εἰς πρόληψιν τοιούτου ἀπευκτέου τῆς πορείας ἡμῶν. Ὅτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας ἐπέμενεν ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συζητηθῇ σήμερον, εἴπομεν, ὅτι προθύμως δυνάμεθα καὶ εἰς τοῦτο τὸ νομοσχέδιον νὰ χορηγήσωμεν ἐκείνας τὰς εὐκολίας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ παράσχωμεν καὶ εἰς τὰ ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποία θεωροῦμεν σπουδαῖα. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ παραδοχὴ ἐκ μόνης τῆς ἐν γενικῇ συνεδριάσει συζητήσεως, χωρὶς προπαρασκευῆς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, διότι ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ἀπροπαράσκευος συζήτησις θὰ ἀποῤῥοφήσῃ χρόνον ἀπαραίτητον πρὸς ἄλλα ἔργα. Ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης προέτεινεν ὅπως παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἵνα ἐπέλθῃ συμφωνία μεταξὺ τῶν ἀντιφρονούντων ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας, διότι ἐπὶ τοῦ ἐν γένει σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου εἴμεθα σύμφωνοι. Ὅταν δὲ τοιαύτη συμφωνία ἐπέλθῃ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, θὰ δυνηθῶμεν ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ψηφίσωμεν τὸ Νομοσχέδιον ἄνευ μακρᾶς συζητήσεως. Ἂν ἐπιμένωσιν οἱ ὑπέρμαχοι τοῦ Νομοσχεδίου νὰ μὴ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ζητήσωσι τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτοῦ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι τὸ καθῆκον νὰ ἐπιμένωσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ μὴ ἐμποδισθῇ νὰ ψηφίσῃ ἐγκαίρως τὸν προϋπολογισμόν. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νὰ μὴ σταλῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν, καθὰ συνεφώνησε καὶ μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ἀπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης προέλθῃ σχέδιον, ἐφ’ οὗ νὰ δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν ἄνευ μακρῶν συζητήσεων· διότι, ἂν πρόκειται νὰ καταναλώσωμεν μακρὰς συνεδριάσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἀδύνατον ἡμεῖς, οἱ σκοποῦντες νὰ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμός, νὰ μὴν ἀπαιτήσωμεν τὴν ἀπόῤῥιψίν του.

§65ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζῃ τὸ κατεπεῖγον τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὑπόσχεται νὰ διευκολύνῃ τὴν συζήτησιν, τότε συναινῶ. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐργασίας της.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν;

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη παμψηφεὶ εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ πολιτογραφήσεως τοῦ Κωνσταντίνου Ζάπα. Ὡσαύτως ἐγένετο δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθήκης δευτέρου τμηματάρχου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἰς δευτέραν συζήτησιν. Ὡσαύτως τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ ἀστικοῦ νόμου εἰς δευτέραν συζήτησιν).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τῶν προτάσεων νόμου περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμου.

§69Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ νὰ μείνῃ, διότι θὰ γείνῃ συζήτησις.

§70Α. ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Ὁ νόμος αὐτὸς ἀποβλέπει τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἀναγνωρίζουσι πάντες, καὶ αἱ ὑποβληθεῖσαι προτάσεις μαρτυροῦσι τοῦτο. Νομίζω ὅμως, ὅτι αὕτη ἡ ἐργασία θὰ ἐκτελεσθῇ καλλίτερον, ἂν ἐπιφορτίσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, νὰ συστήσῃ Ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκτεθείσας ἰδέας καὶ τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, καὶ συντάξῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἀφορῶν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§72ΙΕΡΟΜΝΗΜΩΝ. Εἰς ταύτην νὰ ταχθῇ καὶ βραχεῖά τις προθεσμία.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐπισκευῆς καὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ κατὰ τὸ Ἀτλάντιον πεδίον Καλαποδίου.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἀπαιτήσῃ συζήτησιν, καὶ ἂς ἀναβληθῇ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων ἐν συνοικισμοῖς. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὡρισμένου ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ Ἑπτανησιακῶν προϊόντων. Ἀναβάλλεται.

§77ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διατί, κ. Πρόεδρε;

§78ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναβληθῇ μέχρις οὗ συνέλθωμεν ἡμεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι πάντες· αὐτὸ τὸ εἴπομεν ἀπ’ ἀρχῆς.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γερμανίας προξενικῆς Συμβάσεως. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ.

§81Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ συζητήσωμεν εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν δὲν προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ.

§83Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ συζητοῦμεν αὔριον.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄν θὰ τὸ συζητήσωμεν αὔριον ἢ σήμερον, τοῦτο δὲν εἶναι τὸ σπουδαῖον. Τὸ σπουδαῖον εἶναι νὰ μὴ γείνῃ συζήτησις εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Δὲν ἀποκρούετε βεβαίως κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ· ἂν δὲν παραδέχησθε τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, δύνασθε νὰ φέρητε ἀντιῤῥήσεις εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Νομίζω ἄρα, ὅτι εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν νὰ μὴ γείνῃ συζήτησις, ἀλλὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἀπὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ὑποβεβλημένον τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φέρωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, ἐνόσῳ ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφανθῇ περὶ τοῦ συστήματος, καθ’ ὃ θέλει ὀργανωθῆ ὁ στρατός;

§85Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἡμεῖς δὲν πταίομεν κατ’ οὐδὲν ὡς πρὸς τὴν ἀναβολήν. Ἡ Κυβέρνησις τώρα ἔφερε τὰ νομοσχέδια.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τώρα!

§87Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ Ἐπιτροπαὶ δὲν εἰργάσθησαν, εἴπατε, καὶ δὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν· μόνον ἤδη ἐζήτησε νὰ ἐγγράψῃ τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ γίνεται εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, διότι μόνον οὕτω οἱ βουλευταὶ δύνανται νὰ συζητήσωσι καὶ νὰ φωτισθῶσι. Δὲν ἔχομεν, κύριοι, σκοπὸν νὰ συζητήσωμεν, ἵνα ἀναβάλωμεν, ἀλλ’ ὅπως φωτίσωμεν, ὅσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς· τοῦτο δὲ γίνεται ἐπιτυχῶς εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, διότι ἔχει καιρὸν ἡ Βουλὴ νὰ σκεφθῇ, ἀφοῦ ἐξαντληθῇ ἡ πρώτη συζήτησις· διὰ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην δὲν ὑπάρχει μεγάλη ἀνάγκη. Αὐτὸ ἐγένετο καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπιμείνῃ νὰ μὴ γείνῃ συζήτησις κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχομεν νὰ κάμωμεν παρατηρήσεις. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ προσδιορίσῃ ποῖα πρῶτον θέλει νὰ συζητήσῃ, καὶ ἀρχίζομεν τὴν συζήτησιν ἀπὸ αὔριον, ἐὰν θέλῃ· διότι, κύριοι, πεισθέντες εἰς ὅσα μᾶς εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργός, οὔτε ἐμελετήσαμεν, οὔτε ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Δὲν ἠξεύρομεν ἑπομένως τί ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ σήμερον, ἵνα ἤμεθα ἕτοιμοι. Ἐὰν σήμερον θέλητε νὰ τὰ ψηφίσητε, δὲν θὰ κάμητε ἄλλο παρὰ νὰ τὰ ἐφαρπάσητε, καὶ νὰ μὴ μᾶς δώσητε καιρὸν νὰ ὑποβάλωμεν τὰς παρατηρήσεις μας.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖται, ὅτι δὲ πρόκειται ἐνταῦθα νὰ ψηφίσωμεν, διότι εἰς οὐδένα βουλευτὴν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσῃ ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως, ἐὰν ἐπιμένῃ. Ἤθελον μόνον νὰ παραστήσω τὸ ἄτοπον τοῦ πράγματος· εὐθὺς ὅμως ὡς ἐπιμένει τις νὰ συζητήσῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως, εἰμὴ νὰ ὑποκύψῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἀπαίτησιν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅμως νὰ λέγηται, ὅτι προῆλθεν ἡ ἐλαχίστη βραδύτης ἐκ μέρους ἡμῶν. Ἡ ἀναβολὴ προῆλθεν ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων, ἐν αἷς διατελοῦμεν κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ δύω σχεδὸν μῆνες καταναλίσκονται συνήθως εἰς τὰς ἐξελέγξεις. Τοῦτο πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ σήμερον, εἰσερχομένη εἰς τὰς νομοθετικὰς αὑτῆς ἐργασίας, καὶ νὰ περιστείλῃ τὰς συζητήσεις, ὥστε νὰ δύνηται νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον ἐντὸς τοῦ χρόνου, ὅστις ὑπολείπεται αὐτῇ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην.

§89Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ὅταν ἀποφασίσητε ποῖα νὰ συζητήσωμεν· διότι, ἂν ἔρχηται μία διάταξις ἡμερησία τόσον μεγάλη, τότε δὲν θὰ γνωρίζωμεν τί συμβαίνει. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τὶ θὰ συζητήσωμεν, ὥστε νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐννοοῦμεν νὰ φέρωμεν ἀντιῤῥήσεις εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ· δεύτερον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ΨΙΣΤ νόμου περὶ στρατολογίας, καὶ τρίτον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ναυτικῆς στρατολογίας.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μεταβαίνομεν εἰς τὰ ἀμέσως ἑπόμενα. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγραφῆς τῶν προφανῶς ἀνικάνων εἰς τὰ οἰκεῖα μητρῷα τῶν ἀῤῥένων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν ἀξιωματικῶν ὡρισμένου χρόνου.

§92ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐπὶ τούτου θὰ γείνῃ συζήτησις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προχθὲς, κανονίζων τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐπισπεύδει τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἀνεξάρτητον τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ προκαλέσῃ δὲ συζήτησιν σπουδαίαν καὶ μακράν.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐκτιθεμένων ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς ά συζήτησιν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορισμοῦ ἐπικούρων ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν ὡς ἀνθυπιάτρων καὶ ἀνθυποφαρμακοποιῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον.)

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπικούρων κτηνιάτρων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ὁμοίως γίνεται δεκτὸν εἰς ά συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὁπλιτῶν τῆς χωροφυλακῆς).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκδικάσεως τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν.

§97Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις δι’ αὐτό.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διερμηνέων του τε διπλωματικοῦ καὶ προξενικοῦ γραφείου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1882.

§100ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπώλεια χρόνου τὸ νὰ συζητῶμεν περὶ τῶν φορολογικῶν νόμων, ὅσον καὶ ἂν ἡ ἐπὶ τούτων συζήτησις ἦναι μακρά. Δὲν ἀρκεῖ νὰ στηρίζηταί τις εἰς τὴν πλειοψηφίαν, ὅταν προτείνῃ αὔξησιν φόρων, ἢ μεταῤῥύθμισιν εἰς τὴν φορολογίαν. Δύναται νὰ ὑπερισχύσῃ, δύναται νὰ ἐπιτύχῃ, ὥστε νὰ λάβῃ κῦρος ὁ νόμος του, ἀλλὰ δὲν ἐξεπλήρωσε καὶ τὸν ἠθικὸν σκοπὸν, ὅστις πρέπει νὰ πρωτεύῃ πάντοτε εἰς τὰς σκέψεις καὶ τοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ φορολογούμενος πρέπει νὰ πεισθῇ, ὅτι ἐν δικαίῳ εὑρίσκεται ὁ φορολογῶν καὶ ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται αὐτῷ ὁ φόρος ὡς βία, λόγῳ ὑπεροχῆς δυνάμεως, ἀλλ’ ὅτι ὁ φόρος εἶναι ἀνάγκη τῆς Πολιτείας, εἰς ἣν καὶ αὐτὸς βεβαίως δὲν ἀρνεῖται νὰ συντελέσῃ. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ τὴν ἐξήγησιν, ἣν ἔδωκεν ὁ ἔντιμος πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν θὰ ἐπιμείνω μὲν εἰς τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν προβάτων καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν αἰγῶν, οὐχ ἧττον θεωρῶ ἀναγκαῖον ν’ ἀνασκευάσω ἐκεῖνα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀντετάχθησαν κατ’ ἐμοῦ, ἵνα μὴ νομίσουν, ὅτι ὑποχωρῶ ἀπέναντι ἐκείνων ὡς ὀρθῶν. Ἐὰν σήμερον ἡ πρότασις, ἣν ὑπέβαλον, δὲν εἶναι ἔγκαιρος, χρέος ἔχω, ὅπως ἔχει ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, νὰ προπαρασκευάσωμεν τὸ Ἔθνος εἰς τὸ νὰ δεχθῇ φόρους, φόρους ἀνωτέρους, φόρους τοιούτους, ὁποίους προτείνω, καὶ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ἐκ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ εἶναι νὰ δεχθῇ καὶ αὐτὴν τὴν διαφορὰν αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν αἰγῶν πλέον τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν προβάτων. Ἀντέταξαν οἱ ἀγορεύσαντες ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὁ ἔντιμος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς καὶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, ἢ πρῶτος ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, καὶ μετὰ τοῦτον ὁ ἐξ Εὐρυτανίας, πλεῖστα ὅσα, καὶ πρὸ πάντων καὶ κατὰ πρῶτον μὲ ἐπετίμησαν, ὅτι ἀνέμιξα εἰς τὴν συζήτησιν ἱστορίαν καὶ ἐθνογραφίαν, ὡς πρᾶγμα ὅλως ἀλλότριον, ὅπερ ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἴσως καὶ σύγχυσιν. Τὴν ἐπιτίμησιν εὗρον πολὺ φυσικήν, Arcades ambo, καὶ οἱ δύω ὑπῆρξαν γενικοὶ γραμματεῖς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς αὐτοὺς ἐφάνη πρᾶγμα ὅλως ἀξιοκαταφρόνητον καὶ ἀνάξιον προσοχῆς ἡ ἱστορία καὶ ἡ ἐθνογραφία. Οὐδέποτε ἴσως ἐφρόντισαν νὰ ἐρωτήσωσι, διατὶ εὑρίσκεται ὁ φόρος οὗτος ἐν Ἑλλάδι καὶ διατὶ διαφέρει κατὰ τὸν φόρον τοῦτον ἡ Ἑλλὰς τῶν ἄλλων ἐθνῶν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ· διατὶ κατὰ τὸν φόρον τοῦτον εὑρισκόμεθα εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ Τουρκία. Ἂν ἤθελον ζητήσει καὶ αὐτοὶ νὰ μάθωσι τοῦτο, δὲν θὰ μὲ ἐκάκιζον, ὅτε ἐζήτησα ν’ ἀποδείξω, ὅτι ὁ φόρος οὗτος εἶναι συνέπεια συμβάντων ἱστορικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν, καὶ ἑπομένως πρέπει αὐτὸν τὸν φόρον μετὰ προσοχῆς νὰ χειριζώμεθα, καὶ νὰ μὴ νομίζωμεν, ὅτι ἡ ἐξ αὐτοῦ ἀπαλλαγὴ εἶναι εὔκολος. Ἀπαιτεῖται μεγάλη πρόοδος κοινωνικὴ, καὶ πρὸ πάντων ἀνάπτυξις τῆς ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας, ὥστε νὰ μὴ ἦναι τὰ κτήματα βορὰ τῆς κτηνοτροφίας. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν πλέον ἀνάγκην νὰ συζητῶμεν περὶ αὐτῶν. Ἐρχόμεθα εἰς ἄλλην συζήτησιν, εἰς τὸ νὰ ἴδωμεν, τὶ φέρουν πρὸς ἀνασκευὴν τῶν ἐπιχειρημάτων μου. Ὁ ἔντιμος ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ μὲ καταδείξῃ ἄγευστον τῶν ἁπλουστέρων ὅρων τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, σόλοικον. Εἶπον, λέγει, ἐγώ, ὅτι ὅσον αὐξάνει ἡ τιμὴ τῶν πραγμάτων, κατὰ τοσοῦτον ἀποδεικνύεται αὐξήσασα ἡ παραγωγὴ, καὶ ἡ ὑπερτίμησις εἶναι συνάμα σημεῖον αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς. Καὶ τοῦτο ἐξήγαγε, δὲν ἠξεύρω πόθεν, ἴσως διότι εὑρῆκεν εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν συνοδεύουσαν τὸ νομοσχέδιον, τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ προσθήκη πέντε λεπτῶν ἐπὶ ἑκάστου προβάτου καὶ 25 λεπτῶν ἐπὶ ἑκάστης αἰγὸς δὲν θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα νὰ καταστῇ ἀνωτέρα ἡ τιμὴ τοῦ κρέατος. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ εὑρῆκε, καὶ ἐκ τούτου κατεσκεύασεν, ὅτι ἐγὼ δέχομαι, ὅτι, ὅταν αὐξάνῃ ἡ τιμὴ τῶν πραγμάτων, εἶναι τεκμήριον, ὅτι αὐξάνει καὶ ἡ παραγωγή. Ἐγὼ ὅμως εἶπον τὸ ἀντίστροφον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διδάσκει ἡ πολιτικὴ οἰκονομία· ὅτι, ἡ προσφορὰ κανονίζεται ἐκ τῆς ζητήσεως, καὶ ἡ ζήτησις ἐκ τῆς προσφορᾶς. Ἐὰν εἶχε κάμει χρῆσιν ἐκείνης τῆς ὀξυδερκείας, ἡ ὁποία εἶναι συνήθης αὐτῷ, ἤθελεν εἰσδύσει εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς φράσεως καὶ εὕρει ἄλλο τι, καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν ἐσκέφθη ἂν ὁ φόρος οὗτος ἦναι φόρος ἄμεσος ἢ ἔμμεσος, φόρος καταναλώσεως, ἢ φόρος κτήσεως. Ἤθελον τὸν ἐρωτήσει νὰ μὲ εἴπῃ, ἂν ἀκολουθῇ μόνον τὴν λεγομένην τυφλοπαράδοσιν· ἐπειδὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὀνομάζεται ὁ φόρος οὗτος ἄμεσος, ἐσυνείθισε φαίνεται, ὡς πρώην Γενικὸς Γραμματεὺς ἐπὶ πολλὰ ἔτη τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ θεωρῇ αὐτὸν φόρον ἄμεσον· τὸ νομίζει τῳόντι, ὅτι εἶναι ἄμεσος; Ἀλλὰ διατὶ δὲν εἶναι φόρος καταναλώσεως; πᾶς φόρος ἐπὶ καταναλωσίμων πραγμάτων ἐπιβαρύνει τὸν καταναλίσκοντα, καὶ ὡς τοιοῦτος εἶναι φόρος καταναλώσεως. Ἐπειδὴ γίνεται δήλωσις, ἐνόμισε τοῦτον ἄμεσον;

§101ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ φόρος τῶν σιτηρῶν εἶναι φόρος καταναλώσεως;

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα, διατὶ ὄχι;

§103ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια, διατὶ ὄχι;

§104ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖον ὅμως ἐννοεῖτε φόρον σιτηρῶν δὲν ἠξεύρω, δὲν γνωρίζω φόρον σιτηρῶν.

§105ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν σιτηρῶν τῶν ἀροτήρων βοῶν.

§106ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄλλο τοῦτο. Βλέπετε, ὅτι δὲν προσέχετε εἰς τὰς ἐκφράσεις σας.

§107ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμόν σας πάντοτε ἀναφέρετε φόρον δημητριακῶν καρπῶν.

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅταν ἔρχεσθε νὰ ἐλέγξητε ἐμὲ, ὅτι δὲν γνωρίζω τὰ στοιχεῖα τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ἠξεύρετε τὰς ἐννοίας τῶν λέξεων· διότι ἐξάγετε συμπέρασμα ἐκεῖθεν, ὅθεν τοιοῦτον δὲν ἐξάγεται. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν αὐξάνει ἡ τιμὴ τοῦ κρέατος, διότι εἶναι μικρὸς ὁ φόρος.

§109ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι εἶπον, τὸ λέγετε εἰς τὴν ἔκθεσίν σας λέξιν πρὸς λέξιν.

§110ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν τὸ εἶπον, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν μοὶ φαίνεται παράξενον νὰ εὑρίσκητε πλῆθος σολοικισμῶν. Ἐὰν ἦναι ἄμεσος ἢ ἔμμεσος φόρος, δὲν πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς ὅσα γράφομεν τυπικῶς καὶ ὅπως ὑπάρχουσι τὰ στελέχη καὶ οἱ σκελετοὶ τοῦ Ἐθνικοῦ τυπογραφείου, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπιστήμην. Σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ἔμμεσος φόρος, φόρος καταναλώσεως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐφαρμόζονται ἐπ’ αὐτοῦ οἱ αὐτοὶ κανόνες, οἱ ὁποῖοι ἐφαρμόζονται εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους· ὅταν ὁ φόρος ἦναι τῆς καταναλώσεως, πρέπει νὰ προσέξητε εἰς ἄλλο τι, ἐὰν ἐπηρεάζηται ἡ κατανάλωσις, ἐὰν μειοῦται τὸ καταναλώσιμον αὐτὸ, δέον τότε νὰ προσέξητε, ἐνῷ, ὅταν πρόκηται περὶ ἀμέσων φόρων, δὲν ἐξετάζεται τοῦτο. Ἀλλ’ ἔρχομαι τώρα καὶ εἰς τοὺς ὑπολογισμούς. Προέβη ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας νὰ ἐξετάσῃ καθ’ ὑπολογισμὸν, ποία εἶναι ἡ πρόσοδος, ἡ παραγομένη ἐκ τῶν αἰγῶν, καὶ περιεπλέχθη εἰς δαίδαλον, ἵν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ αἰγοτροφία βαίνει αὐτόχρημα εἰς τὴν ἰδίαν ἐξόντωσιν. Ἀρκοῦσιν 7 ἔτη καὶ ὀλιγώτερα, ὅπως ἐπέλθῃ πλήρης ἐξόντωσις· οἱ κτηνοτρόφοι οὐ μόνον οὐδὲν ἔχουσι κέρδος, ἀλλ’ ἀποφέρουν καθαρὰν ζημίαν· αὐτοὶ λαμβάνουσιν ἑπτὰ δραχμὰς κατ’ ἔτος, ἐνῷ πληρώνουσι 50 εἰς τὸ Κράτος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὡς ἔγγιστα αὐτοὶ εἶναι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ πρώην Γενικοῦ Γραμματέως.

§111ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε, ὅτι εἶναι περιφρονημένη ἡ θέσις τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως;

§112ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι, καθόλου, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς τὸ λέγω.

§113ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σταθῆτε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἔκθεσίν σας (Ἀναγινώσκει.)

§114ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς μοὶ εἴπετε, ὅτι αὐξάνει ἡ παραγωγή. Ἀλλ’ ὅταν ἐγὼ κάμνω οἱανδήποτε παρατήρησιν εἰς τοὺς λόγους σας, σᾶς δυσαρεστῶ, καὶ σᾶς δυσαρεστῶ ὅ,τι σᾶς λέγω, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ καὶ ἐγὼ σᾶς τὸ λέγω, διὰ νὰ σᾶς δυσαρεστῶ, δι’ αὐτὸ ὁμιλῶ. Ὁμιλῶ διὰ νὰ κατασυντρίψω τὰ ἐπιχειρήματά σας· δύναται νὰ σᾶς εὐχαριστήσῃ ποτὲ τοῦτο; καὶ σᾶς λέγω, ὅτι φέρεσθε ὡς Γενικὸς Γραμματεὺς, ὅταν μὲ διακόπτητε ἀγορεύοντα. Πῶς συζητεῖτε μετ’ ἐμοῦ, ὅταν μὲ διακόπτητε; Μοὶ φαίνεται ἄπορον ὅστις ὤφειλε νὰ ἦναι ὁ μᾶλλον ἐντριβὴς ὑποπίπτει εἰς τοιοῦτον λάθος, ὥστε νὰ λέγῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ὑπάρχουν κτηνοτρόφοι ἐν Ἑλλάδι, οἵτινες ἐξοντοῦνται κατ’ ἔτος καὶ εἰς τοῦτο ἐργάζονται. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐξόντωσις, διατί φορολογεῖτε, ἔστω καὶ ἓν λεπτὸν, οὐχὶ 25; Τότε σᾶς λέγω, ὅτι τυραννικῶς φορολογεῖτε, δὲν ἔχετε σπλάχνα πατρὸς, ἀλλὰ σπλάχνα ἅρπαγος, διότι, ὅταν ὑπάρχῃ ἐξόντωσις, ἔπρεπεν οἱ κτηνοτρόφοι νὰ ὦσιν ἀπηλλαγμένοι παντὸς φόρου, καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζητε, ἀφοῦ ὑπήρξατε Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπου ὑπάρχουν στατιστικαὶ καὶ δημόσιος οἰκονομία. Ἐξεύρετε τὸ περίεργον, τὸ ὁποῖον λέγετε εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας; λέγετε καθ’ ὑπόθεσιν, ὅτι ὑπάρχει κεφάλαιον τόσον, ὁ τόκος αὐτοῦ εἶναι τόσος, ὃν ἀφαιρεῖτε ἐκ τῆς προσόδου, καὶ ἔπειτα λέγετε, ὅτι δὲν ὑπολείπεται πρόσοδος, ἀλλ’ ὑπάρχει ἔλλειμμα. Τότε σᾶς λέγω, πῶς φορολογεῖτε τὰς οἰκοδομάς; Λαμβάνω οἰκίαν ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν ἐν Ἀθήναις εἰς τὴν καλλιτέραν θέσιν, οὐδέποτε φέρει πρόσοδον ἄνω τῶν 5%· λοιπὸν, ἐὰν ἀφαιρέσητε τὸν τόκον 8%, σημαίνει, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης οὗτος μένει κατ’ ἔτος ἐν ζημίᾳ καὶ μετὰ 10 ἔτη ἑπομένως καταστρέφεται; Ποῦ ἠμπορεῖτε νὰ φορολογήσητε πλέον, ἅμα ἀφαιρέσητε τὸν τόκον; Ποῦ δύνασθε νὰ εἴπητε τοῦτο; Μήπως ἄνθρωπος, ὅστις οὐδεμίαν ἔχει περιουσίαν, παρίσταται εἰς τὸ μέσον καὶ λέγει ἐγὼ εἶμαι ὁ φορολογούμενος, γυμνὸς ὡς ὁ Ἀδὰμ, ὁ Ἴρος, τοῦ Ὁμήρου ὁ ἐπαίτης, θὰ μοὶ δανείσωσιν 100,000 δραχμῶν διὰ νὰ κάμω μίαν ἐπιχείρησιν, καὶ θὰ πληρώνω τόκον 8%, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω ἐπιχείρησιν, ἥτις νὰ μοὶ φέρῃ τοσαύτην πρόσοδον, πρέπει λοιπὸν νὰ μείνω ἀφορολόγητος; Λάβετε μίαν ἄμπελον καὶ εἴπατε, ὅτι ἡ ἀξία τοῦ στρέμματος εἶναι 100 ἢ 200 ἢ 500 δραχ. ἀφαιρέσατε τόκον 8%· τί μένει ὡς πρόσοδος τοῦ κεφαλαίου; Ὅταν λέγωμεν λοιπὸν πρόσοδον, ἵνα εὕρωμεν αὐτήν, δὲν ἀφαιροῦμεν τόκον, ἀλλ’ ὑπεπέσατε εἰς αὐτὸ τὸ σφάλμα, διότι ἀνεμίξατε ἄλλα πράγματα. Τῷ ὄντι ὑπάρχουσι περιστάσεις, καθ’ ἃς ὑπολογίζεται τόκος, ὅταν πρόκειται περὶ ἀμέσου φόρου, ὑπολογίζεται ποίαν ὠφέλειαν ἔχει ἡ ἰδιοκτησία· ὅταν πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν αἱ βελτιώσεις διὰ τῆς ὁποίας ὁ κύριος καταβάλει χρήματα, ἐκεῖ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ τόκος τῶν καταβαλλομένων κεφαλαίων διὰ τὰς βελτιώσεις. Ἐκεῖ τὸ εὑρήκαται καὶ ἐδῶ τὸ ἐφηρμόσατε.

§115ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμίλησα περὶ καθαρᾶς προσόδου, ὁποία ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ ἀντικείμενα.

§116ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ ἐφθάσατε εἰς τὴν ἐξόντωσιν. Καὶ τώρα μὲ διακόπτετε, ὅπως συνειθίζετε, ἐνῷ δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε ἔπειτα.

§117ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς δὲν διακόπτετε ποτέ!

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔρχομαι τώρα πρὸς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Γόρτυνος, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς ὑπῆρξε πρώην Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§119ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί σᾶς κάμνουν οἱ Γενικοὶ Γραμματεῖς;

§120ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ ἕτερος Γενικὸς Γραμματεὺς εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὸν νῦν ἔντιμον Βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας· ἐνῷ οὗτος λέγει ἐξόντωσιν, ἐνῷ λέγει ὅτι ὑπάρχει ἑβδομαδιαῖος ἐνιαυτὸς, ἕβδομον Ἰουδαϊκὸν ἔτος, ὅτε καταστρέφονται ἅπαντες οἱ κτηνοτρόφοι καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν ἀπὸ τοῦ 1833, ἑπτάκις ἔγινεν ἐξόντωσις ἐν Ἑλλάδι, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐξ ἡμῶν οὐδεὶς παρέστη εἰς τοιαύτην ἐξόντωσιν, ἀλλὰ ἀπεναντίας βλέπομεν, ὅτι αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τῶν αἰγῶν· ἀλλ’ ἀδιαφορεῖ περὶ τούτου. Ἀντιθέτως ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος καὶ πρώην Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εὑρίσκει, ὅτι ὑπάρχει βεβαιωμένη καθαρὰ πρόσοδος 20,000,000, διότι, λέγει, ἔκαμεν ἕνα ὑπολογισμόν. Πρὸς τοῦτο ἀνεδίφησε στατιστικὰς πληροφορίας, προϋπολογισμούς, ἀπολογισμούς. Ἐνθυμεῖσθε καὶ τοῦτο συχνάκις βλέπετε, ὅτι εἶναι εἷς ἐξ ἐκείνων τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες πάντοτε ζητοῦν πίνακας, στατιστικὰς, ὑπολογισμούς, ἰσολογισμούς, καταστάσεις, καὶ ἐν γένει πᾶν ὅ,τι συντελεῖ εἰς βεβαίωσιν ἀριθμῶν, οὐδέποτε ὅμως κατώρθωσε χρῆσιν αὐτῶν κατάλληλον, ἀλλὰ μόνον τὰ ζητεῖ διὰ νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἐγγράφων καὶ τὸ χάος τῶν ἀριθμῶν, ἕως οὗ νὰ ἐπέλθῃ πλήρης ἡ σύγχυσις. Ὅταν ἦλθεν εἰς τὸ νὰ ἐξαγάγῃ συμπέρασμα ἀφῆκε κατὰ μέρος αὐτὴν τὴν πυργοποιΐαν καὶ εἶπεν, ὅτι εὗρεν 20 ἑκατομμύρια τὴν πρόσοδον, οὐχὶ ἐκ τῆς στατιστικῆς καὶ ἐκ τῶν πολλῶν καὶ ἀπείρων ἀριθμῶν. Ἀλλὰ πῶς εὗρε τὴν πρόσοδον; Εἶναι ἁπλούστατος ὁ τρόπος. Λέγει ὁ φόρος πρὸ τόσων ἐτῶν πόσος ἦτον; Ἓν ἑκατομμύριον 400 χιλιάδες Λοιπὸν συμπέρασμα· οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐποχῆς αὐτῆς ἐν τῇ συνέσει των, ἀφοῦ ἐσκέφθησαν ὀρθῶς καὶ ὥρισαν τὰ πάντα ἐσκεμμένως, ἔφθασαν εἰς αὐτὸ τὸ πόρισμα καὶ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ἀρνηθῇ, τὶ εὗρον. —Ὅτι εἶναι 7% ὁ δίκαιος φόρος. Λοιπὸν 20 ἑκατομμύρια εἶναι ἡ πρόσοδος, διότι 1,400,000 ὡρίσθη ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων, καὶ ἰδοὺ τὸ εὕρημα. Διατὶ λοιπὸν ἐζητήθησαν ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀριθμοὶ, οἵτινες παρετάχθησαν μετὰ τοσούτου κόπου; Εἰς τί ὅλη ἡ λοιπὴ παράστασις ἀριθμῶν; εἴδατε πόθεν ἐξήγαγεν τοῦτο, ἀπὸ τοῦ φόρου ἐξ 1,400,000. Ἐξ αὐτοῦ ἐξήγαγε, ὅτι πρὸς 7% δι’ ὑπολογισμοῦ σχηματίζεται ἡ πεποίθησις καὶ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι 20,000,000 εἶναι ἡ καθαρὰ πρόσοδος. Ἰδοὺ εἰς ποίαν βάσιν ἐστήριξε τὰ ἐπιχειρήματά του, ὅταν ὥρισε τὴν πρόσοδον εἰς 20,000,000, ἐνῶ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος λέγει, ὅτι κατ’ ἔτος ὑπάρχει τοιαύτη πρόσοδος, πῶς ἀδικεῖται καὶ καταστρέφεται καὶ βλάπτεται ἡ κτηνοτροφία. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημά του. Ἠξεύρετε τί εἶναι ὁ τρόπος οὗτος ὁ ἀποδεικτικός; μοὶ ὑπενθυμίζει τὸ τοῦ Λουκιανοῦ ἐν Διῒ τραγῳδῷ...... ὅπου παρίστανται οἱ θεοὶ ἐν Ὀλύμπῳ, οἱ δὲ σοφισταὶ ἐν τῇ γῇ συζητοῦν ἐὰν ὑπάρχουν θεοὶ καὶ παρακολουθοῦν τὴν συζήτησιν τῶν σοφιστῶν οἱ θεοί. Ὁ ὑποστηρίζων, ὅτι ὑπάρχουν θεοί, ἀδιακόπως βλέπει τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου καταστρεφόμενα τὰ ἐπιχειρήματά του, διότι ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ πυῤῥωνισμός· οἱ θεοὶ προσέχουν τί θὰ ἀπογίνῃ, ἀνησυχοῦν, διότι ἡ ὕπαρξίς των ἐπὶ τέλους δὲν ἀποδεικνύεται. Καταφεύγει ἐπὶ τέλους ὁ ὑποστηρίζων τὴν ὕπαρξιν τῶν θεῶν εἰς τὸ ἔσχατον ἐπιχείρημα καὶ ἐρωτᾷ: Εἰσὶ βωμοί; Εἰσίν. Ἄρα εἰσὶ καὶ θεοί. Ἐπειδὴ εἶναι βωμοί, εἶναι καὶ θεοί. Ἐπειδὴ εἶναι ὁ φόρος 1,400,000, ἄρα εἶναι καὶ πρόσοδος 20,000,000. Πῶς ἐξάγει τὴν πρόσοδον ὁ θέλων νὰ ἐξετάσῃ κατ’ ἀλήθειαν τὸ ζήτημα τοῦτο; Συμβουλεύεται τὴν στατιστικὴν ἐπιστημονικῶς; ἐξετάζει τὴν πρόσοδον καθ’ ἕκαστον, σταθμίζει τὰ πάντα, διὰ νὰ εὕρῃ τί εἶναι ἡ παραγωγή, ποία ἡ ἀξία τῆς παραγωγῆς, πῶς ἀνταμείβεται ἡ ἐργασία, ποία ἡ ζήτησις τοῦ προϊόντος, καὶ ὅλα αὐτὰ συνδυάζει διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ πόρισμα τῆς προσόδου· ἀλλὰ τὸ νὰ ἐξαγάγῃ τις ἐκ τοῦ φόρου ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 400,000 τὸ συμπέρασμα ὅτι 7% εἶναι ἡ ἀληθὴς ἀναλογία τοῦ φόρου, ἄρα εἶναι 20,000,000 καὶ ἡ πρόσοδος, αὐτὸ εἶναι ἄνω ποταμῶν. Πόθεν ἐξώρυξεν, ὅτι τοιαύτη κἂν ὑπῆρξε σκέψις φόρου 7% ἐπὶ τῆς προσόδου, ἐκ τίνος ἀρχείου; Οὐδὲν ἴχνος μὲ εἶναι γνωστόν, οὐδὲ ἀνεκάλυψα πόθεν ἡ γνῶσις καθαρᾶς προσόδου 20,000,000, ὥστε νὰ τεθῇ ὡς ὅριον ἀνυπέρβλητον πρὸς 7% φόρος 1,400,000; δὲν ἀποδεικνύονται τοιουτοτρόπως ὅσα στηρίζονται εἰς τὰς στατιστικὰς, διότι τὰ τοιαῦτα δὲν εἶναι ἄλλο ἢ συμπεράσματα καὶ ἁπλαῖ εἰκασίαι. Οἱ θέλοντες νὰ ὦσιν ἐντὸς τῆς ἀληθείας, ὀφείλουσι νὰ στηρίζωνται εἰς διδόμενα θετικὰ, καὶ τοιαῦτα οὐδέποτε ἤκουσα νὰ φέρῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος εἰς τὸ βῆμα, ἤκουσα δὲ μόνον νὰ φέρῃ εἰκασίας ἴσως καὶ ὀπτασίας, καὶ νὰ κάμῃ χρῆσιν ἀριθμῶν, διὰ νὰ ὑπάρχωσιν ἀριθμοὶ, ἀλλ’ ὄχι διότι θέλει νὰ ἐξαγάγῃ ἐξ αὐτῶν πορίσματα· οἱ ἀριθμοὶ οὐδεμίαν ἔχουν σχέσιν πρὸς τὰς σκέψεις καὶ πρὸς τὴν ἐργασίαν ἐντὸς τῆς κεφαλῆς τοῦ βουλευτοῦ Γόρτυνος. Οἱ ἀριθμοὶ βεβαίως ἔχουν τὴν εὐγλωττίαν των, ὅταν τις παραβάλλῃ καὶ δύναται νὰ συσχετίσῃ τοὺς ἀριθμοὺς πρὸς ἀλλήλους, ἀλλὰ νὰ λέγῃ 20,000,000 εἶναι ἡ πρόσοδος, πῶς γνωρίζει τοῦτο; καὶ ἐν τούτοις λέγει, πῶς τολμᾶτε καὶ ἐπιβάλλετε ἀνωτέραν φορολογίαν; οὔτε 5 λεπτὰ ἐπιτρέπεται νὰ προσθέσητε· διότι καὶ τότε ἀκόμη ὑπερβαίνετε τὸ 7%, ὅστις εἶναι ὁ μόνος ἐπιτρεπόμενος φόρος ἐπὶ 20,000,000 προσόδου. Διὰ τοῦτο, οὕτως εἰπεῖν, ἐτέθη ἐπὶ κεφαλῆς τῶν αἰγῶν ὡς νέος Αἰγίπαν· καὶ εἶπεν, ὅτι καὶ στάσις δύναται νὰ γείνῃ, ἐὰν μόνον 5 λεπτὰ προστεθῶσι, καὶ φαίνεται τολμηρότερος, διότι ἔτυχεν εἰς τὴν περίστασιν ταύτην νὰ μὴν ἔχῃ ἐνώπιόν του τὸν σκόλοπα, ὃν συνήθως ἀπαντᾷ εἰς τὸ βῆμα· διότι δὲν συμφέρει εἰς αὐτὸν τὸν σκόλοπα νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τούτου θέματος, ἐναντίον τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος.

§121ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι σύντροφός σου.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σεῖς τί εἶσθε; Εἶσθε καὶ σεῖς ὑπὲρ τῶν αἰγῶν; Διότι βλέπω μερικὰς κινήσεις τοιούτου εἴδους. (Ἱλαρότης).

§123ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σοῦ μοιάζουν’ καὶ ἡ μορφή σας εἶναι ὁμοία.

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν δύναται νὰ κινδυνεύῃ ἡ δημοσία τάξις, νὰ κινδυνεύσουν τὰ πάντα· ἴσως σεισθῇ καὶ ἡ γῆ, ἐὰν προσθέσητε 5 λεπτὰ εἰς τὸν φόρον. Ἐν τούτοις, καὶ ἄλλοτε τοῦτο ἐγένετο· κατὰ τὸ ἔτος 1867, προσετέθη ὁ φόρος τῶν 5 λεπτῶν, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐταράχθη, ἦτο μάλιστα πρωθυπουργὸς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, ὅστις ἔφερε τὴν προσθήκην τῶν 5 λεπτῶν. Δὲν ἔφερεν αὐτὴν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, τὴν ἔφερε διότι ἡ ἀνάγκη τοῦ Κράτους ἀπῄτει αὔξησιν φόρων· καὶ ὅταν ἡ ἀνάγκη τοῦ Κράτους ἀπαιτεῖ τὴν αὔξησιν φόρων, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπιτρέπεται ν’ ἀνερχώμεθα εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ ἐξεγείρωμεν τὰ πνεύματα ἀναρχικῶς, καὶ νὰ συνδαυλίζωμεν οὕτω τὰ πάθη; Ὅταν βλέπωμεν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἔμπροσθεν τοῦ χάους, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι εἰς τοιαύτην ἔφθασαν κατάστασιν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὅταν βλέπωμεν ὅτι ἐκπνέει καὶ τὸ ἔτος τοῦτο, καταλιμπάνον ἔλλειμμα φοβερὸν, ἀντὶ νὰ συντελέσῃ καὶ πείσῃ τοὺς φορολογουμένους, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστῶσι θυσίας, ὅτι πράττουν ἔργον ἀληθοῦς φιλοπάτριδος, ἐὰν αὐξήσωσι τὰς εἰσφορὰς, ὅπως ἀνορθώσωσι τὴν δημοσίαν πίστιν, ἐὰν δεχθῶσι τὴν αὔξησιν τῶν φόρων καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς μείζονα βάρη, ἀντὶ τούτου ἐπιτρέπεται νὰ λέγωσιν, ὅτι τίποτε δὲν πρέπει νὰ γείνῃ, καὶ ὅτι τὰ πάντα πρέπει νὰ γείνωσιν ἀνάστατα διὰ τὴν προσθήκην 5 λεπτῶν, διὰ νὰ μείνῃ ἡ θεωρία 20,000,000 πρὸς 7%. Ποίαν ἔχει ἀξίαν τοιαύτη θεωρία; Ἐξήτασεν ὅπως ἐν καιρῷ τῆς ἐπιστρατείας τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου; Κατὰ τὸ αὐτὸ μέτρον καὶ τότε εἶχε τὴν φιλοτιμίαν νὰ καταστρέψῃ τὴν ἐπιστρατείαν μᾶλλον, παρὰ νὰ ἴδῃ τὸ Ἔθνος του ὑπερήφανον νὰ ὑπερνικήσῃ τὰς δυσκολίας καὶ νὰ παραστήσῃ πρόσωπον εὐπρεπές.

§125Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠθέλατε νὰ αὐξήσητε τὴν ἀξίαν τῶν μετοχῶν σας.

§126ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἔχω μετοχὰς, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ φρόνημά σας τὸ πολιτικὸν τὸ θεωρῶ ὀλέθριον, καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν σᾶς τὸ λέγω.

§127ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτος ὑπῆρξες ἀνέκαθεν· αὐτὸ εἶναι ἀσέβεια πρὸς τὸ Ἔθνος.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καλῶς πράττετε ὅπως πράττετε, ἀφοῦ σᾶς ἀρέσῃ.

§129ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή· ὁμιλεῖτε μίαν ὥραν καὶ λέγετε ὕβρεις.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶσθε ἐν τῷ δικαιώματί σας, ὅπως καὶ ἐγὼ, νὰ παραβάλλω τὸ φρόνημα καὶ αὐτῆς τῆς μερίδος καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ πρὸς τὸ ἰδικόν σας (θόρυβος). Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον μας ἐνώπιον τοῦ ἔθνους νὰ γνωρίσῃ τὴν ἀξίαν ἑκάστου. Δὲν εἶσθε ἄξιοι νὰ ἀντικρούσητε, καὶ μὲ ταραχὴν θέλετε νὰ ἀπαντᾶτε (θόρυβος). Εἶσθε ῥήτορες τῆς ταραχῆς. Εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου καὶ ἔχω ὅλον τὸ θάῤῥος καὶ ὅλην τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν μοὶ δίδει ἡ ἐπαρχία, ἥτις μὲ τιμᾷ.

§131ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὸ θάῤῥος, ἀλλὰ σεῖς ἔχετε τῆς Τραπέζης. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά (θόρυβος).

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν σᾶς λέγω τίποτε προσωπικόν. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω, εἶναι τὰ πολιτικά σας φρονήματα. Αὐτὰ καταδικάζω· τὰ πρόσωπά σας ἐνδέχεται νὰ τὰ τιμῶ, ἀλλὰ τὰ φρονήματά σας ὄχι· εἶναι μεγάλη διαφορά· ἐγὼ ἀδιακρίτως τιμῶ ὅλους, ἀλλὰ τὰ φρονήματα ὅλων ὄχι. (θόρυβος).

§133ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ σοῦ δείξω ἐγὼ ποῖος εἶσαι σὺ, καὶ ποῖος εἶναι ὁ βίος σου καὶ ποῖα τὰ προηγούμενά σου. (θόρυβος.)

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸν ἕτερον, πρῴην Γενικὸν Γραμματέα, διὰ νὰ εὐχαριστήσω καὶ σᾶς· πρέπει νὰ εὑρεθῇ νέος τρόπος ἐξελέγξεως, καὶ τοιοῦτος, ὥστε νὰ εὐχαριστήσῃ ἐκείνους, οἵτινες εὐαρεστοῦνται.

§135ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτοὶ πρέπει νὰ ὑβρισθοῦν, διότι δὲν σᾶς ὑβρίζουν.

§136ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αἱ ὕβρεις εἶναι δι’ ἐμὲ ὡς τὰ σκουπίδια αὐτὰ, ὅπου εἶναι ἐδῶ· ἐὰν μὲ εἴπετε ἓν ἐπιχείρημα, μάλιστα· ἀλλὰ τὰς ὕβρεις ἀφίνω νὰ τὰς σαρώσουν. (Θόρυβος).

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βουλευτὴς εἶναι, καὶ ὄχι γενικὸς γραμματεύς.

§138ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρῴην εἶπον. (Θόρυβος).

§139ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι σοβαρὰ αὐτά;

§140ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀλλ’ ἡ ἐπαρχία μου ἠθέλησε νὰ στείλῃ ἄνθρωπον μὴ σοβαρόν.

§141ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι διὰ τὴν ἐπαρχίαν σας.

§142ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλει μὲ κρίνει. Ἀλλὰ σεῖς μὲ λέγετε, ποῦ εὗρες ὅτι ὑπελόγισαν ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι ὁ δίκαιος φόρος εἶναι 20%, καὶ μοὶ εἴπατε, ἰδοὺ ὁ Leroy Beaulieu λέγει 8%. Πῶς νὰ μὴ σᾶς φέρω τὸν συγγραφέα ἐπὶ λέξεως λέγοντα διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι καὶ πλέον τῶν 20%. Ὅτε εἰς τὸ 1791 ἔθεσαν ὡς βάσιν τὸ 20% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἰδοὺ τὸ κείμενον. Σελ. 310, τόμ. 1ος «Cet impôt foncier de la Révolution devait donc prélever 300 millions de francs sur 1440 millions de revenu net que les immeubles étaient censés produire, c’ étiat un impôt dépas. sant le cinquième du revenu. Πόσον εἶναι τὸ cin quième; καὶ τί θὰ εἴπῃ; Τὸ 20% ἐτέθη καὶ δὲν ἤλλαξε. Λέγετε, ὅτι ἦτον ἐπανάστασις τότε. Ἀλλ’ ἦσαν οἱ πλέον ἐπίσημοι ἄνδρες ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα μένουν ἀθάνατα καὶ τὰ ὁποῖα τώρα δὲν ἐνθυμοῦμαι, διὰ νὰ ὀνομάσω ἕνα ἕκαστον. Ἦτον ὁ μεγαλείτερος φυσικὸς, ὁ μεγαλείτερος χημικὸς, ὁ καλλίτερος οἰκονομολόγος, ὁ δεινότερος μαθηματικὸς τῆς ἐποχῆς, οἱ ὁποῖοι συνέλεξαν αὐτά. Ὅταν ἔχωμεν τοιαύτην στατιστικὴν, τότε δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ποία εἶναι ἡ πρόσοδος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἐφάνη ἐν Ἑλλάδι. Διὰ νὰ μάθῃ τις ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς πρόσοδος αὐτὴν τὴν ὁδὸν πρέπει νὰ βαδίσῃ. Ἡ βάσις λοιπὸν ἡ ἐπιστημονικὴ τοῦ φόρου τῆς καθαρᾶς προσόδου εἶναι 20%, καὶ βλέπετε, ὅτι σᾶς παραπέμπω εἰς τὴν σελίδα, ἐνῷ σεῖς μοὶ λέγετε ἰδοὺ τί λέγει ὁ Leroy Beaulieu, καὶ ἰδοὺ διατὶ σᾶς εἶπον πρώην γενικὸν γραμματέα, διότι αὐτὸ κάμνετε ἐπανειλημμένως, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἔχετε ἀνάγκην αὐθεντίας, προστρέχετε εἰς τὴν σχετικὴν σελίδα. Ἐγὼ εὑρίσκω, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ἐτέθη ὡς βάσις τὸ 20%, ὅτε ὑπελογίσθη ἡ καθαρὰ πρόσοδος ὅλων τῶν ἀκινήτων 1,440,000,000, ἀλλὰ ἔκτοτε ἔγεινε μεγίστη πρόοδος ἐν Γαλλίᾳ, ἔνθα ἠρκέσθησαν εἰς τὸ πάγιον, διότι δὲν παρηκολούθησαν τὰς βελτιώσεις, ἀλλ’ ἀφῆκαν τὰς ἰδιοκτησίας νὰ προαχθῶσι, καὶ διὰ τοῦτο ἐδιπλασιάσθη ἡ πρόσοδος τῶν κτημάτων ἐν Γαλλίᾳ, καὶ τὸ 1,440,000,000 ἔγεινε 2 καὶ 3 καὶ 4 καὶ 5,000,000,000, καὶ ὅταν ὁ φόρος ἦτο 210,000,000, τότε ἡ ἀναλογία ἦτο πρὸς 20%· ὕστερον ὅμως ἡ ἀναλογία ἔγεινε πρὸς 1% ἢ εἴς τινας ἐπαρχίας πρὸς 8% καὶ εἰς ἄλλας πρὸς 3%. Ἀνοίξατε λοιπὸν αὐτὴν τὴν σελίδα; διατί δὲν θεωρεῖτε ἄξιον λόγου νὰ μελετήσητε ὁλόκληρον τὸ σύγγραμμα καὶ λάβητε γνώσεις ἐπιστημονικάς; ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχετε ἀνάγκην, προστρέχετε εἰς τὴν βιβλιοθήκην σας, ῥίπτετε ἓν βλέμμα εἰς μίαν σελίδα καὶ ἁρπάζοντες ὀλίγας λέξεις, ἔρχεσθε βεβαιοῦντες, αὐτὸ λέγει ὁ Leroy Beaulieu. Νομίζω, ὅτι ἔχω δίκαιον, καὶ πράττω τὸ καθῆκόν μου, ὅταν σᾶς ἐλέγχω τοιουτοτρόπως. Εἶχον χρέος νὰ δείξω ποῖα ἦσαν αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα, καὶ ὅτι οὐδὲν σπουδαῖον ἐῤῥέθη, οὐδὲν ἱστορικὸν ἀντετάχθη, οὐδὲ ὑπολογισμὸς, οὐδὲ σκέψις, οὐδὲ οἰκονομολογικὴ βάσις, οὐδὲ ὀρθὸς λόγος, ἀλλὰ τὸ πᾶν ὑπῆρξεν ἐπιφορὰ, ἐπίθεσις, ἀπόπειρα ἐπιθέσεως ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις προτείνει αὔξησιν φόρου. Ποῖοι Ὑπουργοὶ ἐν Ἑλλάδι δύνανται νὰ κυβερνήσωσι συνετῶς, ἄνευ αὐξήσεως προσόδων, καὶ μάλιστα, ἐὰν θέτωμεν ἀρχήν, πολιτικὸν σύστημα, νὰ πολεμῶμεν πᾶν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ζητεῖ αὔξησιν φόρων, ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; Οὕτω πράττοντες ἐκτελεῖτε τάχα τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκόν σας; καὶ ποῖοι; Σεῖς οἵτινες ἐδαπανήσατε, ὅπως ἐδαπανήσατε! Ἀφοῦ ἐδαπανήσατε τόσα ἑκατομμύρια, ἔπειτα ἐξανίστασθε, διατὶ νὰ προστεθῶσι φόροι! Ἡμεῖς πράττομεν οὕτω, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἄλλους, ἢ διὰ νὰ καταπιέσωμεν, ἢ διότι μᾶς τὸ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον; Δὲν γνωρίζομεν τάχα, ὅτι δημοτικώτεροι γινόμεθα, ἐὰν μὴ ζητήσωμεν αὔξησιν φόρων; Ἡμεῖς προτιθέμεθα νὰ ζητήσωμεν καὶ ἄλλους φόρους, καὶ θὰ δοκιμάσωμεν τὸν πατριωτισμόν σας. Ὅταν πρόκειται νὰ ἀνυψώσητε τὴν πίστιν τῆς Πατρίδος, ὅταν πρόκειται νὰ ἀπαλλάξητε τὸ ἔθνος ἀπὸ τὸ βάρος τῶν χρεῶν, ὅταν πρόκειται νὰ σώσητε τὸ ἔθνος ἀπὸ τὴν χρεωκοπίαν, θὰ μᾶς ἀρνηθῆτε τὰ μέσα; Πρέπει νὰ προπαρασκευάσωμεν τὴν κοινὴν γνώμην· καὶ ἐὰν εἰς τὴν πρώτην ἀπόπειραν ἴσως δὲν πρέπει νὰ γείνῃ χρῆσις ὅλων τῶν πολιτικῶν μέσων, ὅσα ἠδύναντο νὰ ἦναι εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν, οὐχ ἧττον πρέπει νὰ προπαρασκευάσωμεν, ὥστε ὅσα δὲν γίνονται κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, νὰ γίνωσι κατὰ τὸ προσεχές, διότι θέλουν γίνει ἐξάπαντος καὶ πολὺ βαρύτερα. Ὅλοι φέρομεν προτάσεις περὶ βελτιώσεως τῶν διαφόρων κλάδων καὶ περὶ θεραπείας ἀναγκῶν, καὶ ἰδοὺ πρὸ ὀλίγου ἐῤῥέθη, ὅτι πρέπει νὰ γίνωσι χρηματικαὶ θυσίαι ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας. Διὰ ποίων χρημάτων; Δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ μέσα τὸ Κράτος, διὰ νὰ ᾖναι εἰς θέσιν, νὰ ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν πάσης τοιαύτης ἀνάγκης, καὶ ὅτι ὁ μόνος τρόπος νὰ ἔλθητε εἰς ἀρωγὴν εἶναι νὰ αὐξήσετε τοὺς φόρους; Ἐν τῇ ἀπορίᾳ εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ κάμετε τίποτε; Διὰ ποίων μέσων θὰ διοικήσετε; Ἀλλὰ θὰ μᾶς εἴπητε, σεῖς ἄλλοτε ἐζητήσατε τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων, ἐζητήσατε ἀνακούφισιν τῆς γεωργικῆς τάξεως. Εἰς τὴν ἐλάττωσιν ἀντιστοιχεῖ ἄλλη αὔξησις καὶ τὸ σχέδιον δὲν εἶναι πλῆρες, ἐὰν δὲν μεταβληθοῦν οἱ φόροι εἰς φόρους καταναλώσεως, ὥστε νὰ μὴ πιέζηται ἡ τάξις ἡ παραγωγικὴ, ἡ γεωργική· σεῖς ἀδιαφορεῖτε διὰ τὴν γεωργικὴν τάξιν.

§143ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§144Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατί;

§145ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔγκλημα θεωρεῖτε δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἐνδιαφέρονται. Τὶ ἐπράξαμεν; Ἀνεκουφίσαμεν τὴν γεωργικὴν τάξιν, φορολογουμένην ἀδίκως. Ὅταν καταθλίβετε τὰς ζωτικὰς δυνάμεις, πῶς θὰ ἔχετε πόρους, πῶς θὰ ἔχετε κατανάλωσιν; Ἡ κατανάλωσις τὶ εἶναι; Ὅταν δὲν ἐνισχυθῶσι τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς, πῶς θὰ ἔχετε φόρους; Λοιπὸν φορολογήσατε τὴν κατανάλωσιν μετὰ τὴν παραγωγήν, διότι ἡ κατανάλωσις εἶναι τὸ τετελεσμένον προϊὸν, ἐνῷ σεῖς ἐμποδίζετε τὴν γέννησιν τοῦ προϊόντος. Σεῖς, οὕτως εἰπεῖν, ἐν τῷ ἐμβρύῳ καταστρέφετε τὸ νεογνόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ τέχνη σας τοῦ διοικεῖν· ἀδιαφορεῖτε, ὅτι καταστρέφετε. Δὲν ἤκουσα νὰ εἴπητε λέξιν τὶ ἐπράξατε περὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως· μήπως ὅταν φαντασμαγορῆτε ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς τάξεως διὰ λέξεων, αὐτὸ μόνον θεωρεῖτε ἀρκοῦν ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς τάξεως; Ἀλλ’ ἡ δι’ ἡμῶν γενομένη ἀνακούφισις τῶν φόρων, θέλει ἀναβιβάσει αὐτὴν εἰς θέσιν πολὺ ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν διετέλει, καὶ θέλει ἀναδείξει αὐτὴν δύναμιν μεγάλην καὶ παραγωγικήν. Ἂν θέλετε ν’ ἀναπληρώσητε τὸ ἀφεθὲν, ψηφίσατε ἄλλας αὐξήσεις, ἄλλους φόρους. Εἰς τοῦτο ἐργαζόμεθα, οὐδὲ ἐννοοῦμεν ν’ ἀναπληρώσωμεν καταθλίβοντες τὴν γεωργικὴν τάξιν. Σεῖς λέγετε, ὀπισθοδρομήσατε, καταθλίψατε τὴν γεωργικὴν τάξιν· καὶ φαίνεται ὅτι τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἑτοιμάζετε, ὅταν ἔλθετε εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἶναι νὰ καταθλίψητε τὴν γεωργικὴν τάξιν καὶ ἐπαναφέρετε τὴν δεκάτην.

§146ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Πόθεν τὸ ἠξεύρετε;

§147ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Διότι μᾶς μέμφεσθε, ὅτι κατηργήσαμεν αὐτήν.

§148ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Καταθλίβοντες ἑτέραν τάξιν.

§149ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν καταθλίβομεν, διότι ἀπέδειξα καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἡ πρόσοδος αὐτῆς τῆς τάξεως εἶναι ἀνωτέρα, καὶ εἴμεθα πολὺ μακρὰν νὰ φορολογήσωμεν ἀναλόγως τῆς προσόδου, ἀλλὰ διὰ τὴν γεωργίαν δὲν θὰ δείξητε τοῦτο ποτέ Ὅλοι οἱ οἰκονομολόγοι, ὅσους ἔχετε ἐντὸς τοῦ κόμματος, τὸ ὡμολόγησαν· μόνον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔμεινεν ἀμετάπειστος, ἀληθὴς Ἰσραηλίτης ὑπὲρ τῆς δεκάτης, καὶ εἶπεν: «ἡ ὁσία, ἡ ἁγία δεκάτη,» καὶ τὸν ἀφήσατε μόνον μὲ αὐτὴν τὴν ὁσιότητα.

§150ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο καὶ ὁ κ. Δημητρακάκης.

§151ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μὴ τὸν ἐξυπνᾶτε, ἀφήσατέ τον ἥσυχον.

§152ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῦ ἥσυχος! ἐνεδρεύει ἐκεῖ.

§153ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐξηκολουθήσατε αὐτὴν τὴν συζήτησιν, καὶ τὴν ἐξακολουθῶ καὶ ἐγὼ μετὰ πείσματος, διότι ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν φιλοτιμίαν μου νὰ δείξω, ὅτι αἱ θεωρίαι μου δὲν εἶναι ἐσφαλμέναι, καὶ δὲν ἦτον ἁπλῶς θεωρητικὴ ἡ συζήτησις, ἦτο θεωρία, ἥτις προετοιμάζει τὸ ἐπερχόμενον. Ὅ,τι μοὶ ἀφήρεσε τὸ θάῤῥος, καὶ τὸ ὁμολογῶ, εἶναι, ὅτι συζητῶ μόνον πρὸς πρώην γενικοὺς γραμματεῖς, καὶ δὲν εἶδα τὶ λέγουν οἱ σπουδαῖοι, οἱ γνωρίζοντες τὰ πραγματικὰ συμφέροντα. Πρακτικῶς εἰς μόνον ὡμίλησεν, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Φθιώτιδος κ. Τράκας· οὗτος εἶπεν ὀλίγα, καὶ εἰλικρινῆ καὶ πρακτικά, δὲν ἔχω τὶ νὰ ἀντείπω εἰς τοὺς λόγους του, τοὺς ἐσεβάσθην. Ἐκεῖνο μόνον, τὸ ὁποῖον παρετήρησα, εἶναι, ὅτι εἶχε πρὸ ὀφθαλμῶν μόνην τὴν Φθιώτιδα, ὅτι ὁμιλήσας ὑπὲρ τῶν αἰγοτρόφων, ἐζήτησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι αἱ αἶγες εἶναι παραγωγικαὶ καὶ ὠφέλιμοι εἰς τὴν γεωργίαν, διότι ἐνδιατρίβουσιν εἰς τόπους, ὅπου δὲν ὑπάρχει δι’ ἄλλα ζῶα τροφὴ καὶ δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλα ζῶα, ὅτι ἐνδιατρίβουσιν εἰς φάραγγας καὶ εἰς λόχμας, εἰς χαράδρας καὶ ῥωγμούς. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Τράκας δὲν εἶπέ τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβές· ἐνδέχεται νὰ γίνεται τοῦτο εἰς τοὺς πρόποδας τῆς Ὄθρυος καὶ τῆς Οἴτης, ἀλλὰ δὲν ἐξηγεῖ τὴν κατάστασιν τῆς κτηνοτροφίας ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, διότι ἡ Φθιῶτις δὲν τρέφει δύω ἑκατομμύρια αἰγῶν, καὶ τοσαῦτα ἔχομεν, ὅπως ἀπέδειξα διὰ τῆς στατιστικῆς. Ἐφιλονικήθη, ὅτι δὲν εἶναι καταστρεπτικαὶ αἱ αἶγες καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἐν Γαλλίᾳ τόσον αὐστηροὶ κατὰ τῶν αἰγῶν, ὡς παρέστησα, κατὰ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Εὐρυτανίας.

§154ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ὅτι εἶναι αὐστηρότατοι.

§155ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἴπατε, ὅτι ὑπάρχει μία μόνη διάταξις εἰς τὸν Code forestier, ἀλλ’ ἀγνοεῖτε ὅλην τὴν νομοθεσίαν τὴν Γαλλικήν. Ἐὰν εἴχατε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὴ ἀναγνώσητε μόνον μίαν σελίδα τοῦ βιβλίου ἐκείνην τὴν στιγμήν, δὲν ἠθέλατε περιορισθῆ μνημονεύοντες μόνον τὸν Dalloz, ὡς ἐπράξατε καὶ διὰ τὸ δωδεκατημόριον ὡς ἂν ἦτο οἰκονομολόγος ὁ Dalloz· ἐὰν ἀνεγινώσκατε συγγράμματα περὶ τούτων πραγματευόμενα, ἠθέλατε ἐκθέσει τί ὑπάρχει ἐν Γαλλίᾳ καὶ ποία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ Γαλλικοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ ἡμετέρου. Βλέπετε, ὅτι ἐδῶ εἰς τὴν Ἀττικὴν ἐγένοντο δεκταὶ προτάσεις νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἀπὸ τὸ Λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν τὰ ποίμνια· τοιαῦται προτάσεις ἐγένοντο δεκταὶ ὑπὲρ Ζακύνθου, ὑπὲρ Κεφαλληνίας, Ἰθάκης, ζητοῦνται ἤδη διὰ τὸν Πύργον. Ἀλλὰ διατί ζητοῦνται; Ζητοῦνται ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ βλάψωσι τοὺς κτηνοτρόφους; ὄχι, ἀλλὰ διότι ἐγίνοντο καθ’ ἡμέραν φθοραὶ καὶ γνωρίζετε πόσαι δίκαι εἶναι ἐκκρεμεῖς περὶ φθορᾶς δένδρων καὶ φυτειῶν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τῶν δήμων, ὥστε εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φέρωμεν περὶ τούτου νομοσχέδιον, νὰ κανονίσωμεν τὰ περὶ τούτων, διότι εἶναι ἀκανόνιστα. Οἱ δῆμοι καταδικάζονται καὶ ὑποβάλλονται εἰς ἀκαταλόγιστα χρέη.

§156ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Δημόσιον πληρώνει.

§157ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔπειτα ἀπευθύνονται βεβαίως κατὰ τοῦ Δημοσίου. Τί ἐγένετο ἐν Γαλλίᾳ, κύριοι, ἀπὸ τοῦ 1791 ἀπὸ τῆς Constituante, ἀπὸ τῆς συντακτικῆς συνελεύσεως, διότι τοῦτο ὑπῆρξέ τι ὑπέρτερον σχολεῖον; Οὐδαμοῦ ἀλλοῦ συνεζητήθησαν ἐπιστημονικώτερον τὰ κοινωνικὰ ζητήματα ἢ ἐν αὐτῇ, ἥτις περιεῖχε τοὺς σοφωτέρους ἄνδρας. Αὐτοὶ ἐκέκτηντο μακρὰν πεῖραν· σπανίως εὑρίσκονται σήμερον ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις τοιοῦτοι σοφοὶ ἄνδρες, ὁποῖοι ἦσαν ἐκεῖνοι μὲ τόσας γνώσεις ἐπιστημονικάς. Τί συνέβαινεν ἐν Γαλλίᾳ; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει καὶ εἰς ἡμᾶς· ὅτι ὁ κτηνοτρόφος ζητεῖ τροφὴν καὶ ἑπομένως θεωρεῖ δικαίωμά του νὰ περιφέρηται εἰς ὅλα τὰ ἄφρακτα κτήματα, καὶ περιφερόμενος δὲν δίδει τὴν προσήκουσαν προσοχὴν νὰ μὴ βλάψῃ τὰς φυτείας, καὶ νὰ μὴ γείνῃ παραίτιος καταστροφῆς. Εἶναι ἀδύνατον εἰς πάντα ἰδιοκτήτην νὰ παρευρίσκεται εἰς τὰ κτήματά του, νὰ ἦναι παρὼν μὲ τὸ ὅπλον νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν ποιμένα. Ὑπῆρχε λοιπὸν οἱονεὶ δικαίωμα δουλείας τὸ libre parcours, ἡ vaine pâture, ὥστε πᾶς κτηνοτρόφος νὰ νέμηται μετὰ τὸν θερισμὸν, καλαμώμενος. Ὅ,τι φύεται ἐν τῷ ἀγρῷ, δὲν θεωρεῖται ἀνῆκον εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καὶ ἀνηγορεύθη ἀξίωμα, ὅτι αὐτὴ ἡ τροφὴ ἐκ φύσεως ἀνήκει εἰς τὰ κτήνη, εἰς ἃ χρησιμεύει. Πῶς ἄλλως, ἔλεγον, θὰ ἔχετε κρέας; Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουν δύω κώδικες· ὁ εἷς εἶναι περὶ δασῶν καὶ ὁ ἕτερος περὶ ἀγρῶν droit forestier, droit rural. Τί καθιεροῖ ὁ περὶ ἀγρῶν νόμος; Ὅτι ἐν Γαλλίᾳ οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ ἴδιον ποιμένα· εἷς καὶ μόνος διορίζει τὸν ποιμένα ἐν ἑκάστῳ δήμῳ, ὁ δήμαρχος, καὶ ὅστις ἔχει κτήνη, ὀφείλει νὰ τὰ παραδώσῃ εἰς τὸν ποιμένα, τὸν διορισθέντα παρὰ τοῦ δημάρχου. Αὐτὸς ὁ ποιμὴν διορίζει τοὺς πιστικοὺς λεγομένους, τοὺς ὑπ’ αὐτόν. Ὁ ἀρχιποιμὴν εἶναι εἷς καὶ μόνος, εἶναι δημοτικὸς ποιμήν· ὅσα καὶ ἂν ἔχητε κτήνη, δὲν εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ τὰ διευθύνητε ὅπου θέλετε, πρέπει νὰ τὰ παραδώσητε εἰς τὸν δημοτικὸν ποιμένα καὶ εἰς τὴν φροντίδα αὐτοῦ. Ἐγένοντο μάλιστα μεγάλαι φιλονικίαι παρὰ τῶν ἰδιοκτητῶν κτημάτων μεγάλης ἐκτάσεως, ἂν ἠδύναντο ἐντὸς αὐτῶν νὰ ἔχωσιν ἴδιον ποίμνιον, καὶ ἐγένοντο μεγάλαι συζητήσεις· ἐξεδόθησαν περὶ τούτου ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἀντιφατικαί. Μετὰ μεγάλης πεισμονῆς οἱ μεγαλοκτήμονες προσεπάθησαν νὰ διατηρήσωσι τὸ δικαίωμά των τοῦ νὰ ἔχωσιν ἴδιον ποιμένα, καὶ ἄλλοτε μὲν ὑπερίσχυσαν οἱ μεγαλοκτήμονες, ἄλλοτε δὲ οἱ δῆμοι. Ὅταν βόσκῃ τις ὅπου θέλει, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ γεωργία. Καὶ τί ἔπραξεν ὁ Γαλλικὸς Κῶδιξ; Ἔδωκεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἐλευθερίαν νὰ περιφράξῃ τὸ κτῆμά του, καὶ ἔκτοτε ἔπαυσεν ἡ λεγομένη ἐκείνη δουλεία τῆς βοσκῆς, ὡς σήμερον ἔτι εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς χορτονομῆς. Εἶμαι ἰδιοκτήτης τοῦ κτήματος, καὶ ἐν τούτοις δὲν εἶμαι ἰδιοκτήτης τοῦ χόρτου, τοῦ φυομένου ἐν αὐτῷ, ὡς ἀνήκοντος εἰς τοὺς ποιμένας· ἀλλὰ δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ γεωργία ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα; Ὅταν ὅμως ἀναγνωρισθῇ ἡ ἄδεια τῆς ἀποφράξεως τῶν κτημάτων, οὐδεὶς πλέον δύναται νὰ εἰσέλθῃ ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἄνευ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας εἶναι ἀδύνατον νὰ προφυλάξητε τὴν γεωργίαν ἀπὸ τῆς ἐπιδρομῆς τῆς κτηνοτροφίας. Ἡ κτηνοτροφία θέλει εἶναι πάντοτε παροῦσα διὰ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἐρημίαν, καὶ διὰ νὰ παραφράσω τὸν Τάκιτον, θέλω εἴπει: ὡς ἐκεῖνος Solitudinem faciunt pascua appellat (ἐκεῖνος εἶπε pacem appellant). Ἐπεκτείνουν τὴν ἐρημίαν καὶ τοῦτο ὀνομάζουν κτηνοτροφίαν. Ὅταν ἀναγνωρίζητε αὐτὴν τὴν κατάστασιν, δὲν πρέπει νὰ φέρητε θεραπείαν; δὲν πρέπει νὰ ὑποδείξητε, πῶς δύναται νὰ θεραπευθῇ; Ἔρχομαι εἰς τὸν Code Forestier καὶ ἐκεῖ βλέπω, ὅτι εἰς τὰς αἶγας ἀπολύτως ἀπαγορεύεται ἡ εἴσοδος εἰς τὰ δάση· εἰς δὲ τὰ πρόβατα ἐπιτρέπεται εἰς ὡρισμένας ὥρας τοῦ ἔτους. Τὸ μᾶλλον φθοροποιὸν εἶναι ἡ αἴξ, διότι δὲν καταστρέφει μόνον τὴν φυτείαν, τοὺς νέους βλαστοὺς, ἀλλὰ καταστρέφει καὶ τὸν φλοιὸν, τοὺς κάλυκας τῶν δένδρων· εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βλάψῃ οὕτως, ὥστε νὰ καταστρέψῃ πολλὰς συστοιχίας δένδρων. Ἐδῶ σᾶς φέρω τὴν ἐγκυκλοπαιδείαν τῆς γεωργίας τοῦ Moll, ἥτις ἔχει Εὐρωπαϊκὴν ὑπόληψιν, καὶ δὲν εἶναι παλαιὰ, εἶναι τοῦ 1874, τί λέγει περὶ αἰγῶν; Ὅτι αἱ αἶγες παντοῦ ἐπιφέρουν πολὺ μείζονα καταστροφὴν καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν ναυτιλίαν, τὴν ὁποίαν στεροῦσι τῆς ξυλείας, πολὺ μείζονα ἢ ὅσον τὸ πῦρ, ἢ ὅσον αἱ ἐπιδρομαὶ τῶν ἐχθρῶν ἢ τῶν τηλεβόλων. Ce qui faisait dire à un sylviculteur, que les chèvres, depuis des siécles, avaient fait plus de tort à notre marine que les incendies des arsenaux, que les naufrages on le canon des ennemis. Τώρα ἔρχομαι νὰ ἴδω τὰ περὶ τῆς προσόδου τῶν αἰγῶν, τί φρονεῖ αὐτὸς ὁ συγγραφεὺς, ὁ ἔχων πληρεστάτας γνώσεις περὶ κτηνοτροφίας, οὐ μόνον ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ ὅστις δίδει σπουδαίας στατιστικὰς πληροφορίας. Αὐτὸς λοιπὸν λέγει, ὅτι ἡ αἴξ, εἰ μὲν τρέφεται ἐν τῷ σταύλῳ, δύναται νὰ δώσῃ μέχρις 8 λιτρῶν γάλακτος τὴν ἡμέραν· ἑκάστη λίτρα εἶναι 142 δράμια, καὶ τὸ γάλα τῆς αἰγὸς εἶναι μᾶλλον τυρῶδες ἢ τῶν λοιπῶν ζώων. Λέγει δέ, ὅτι ἡ αἴξ, τρεφομένη ἐν ὑπαίθρῳ καὶ βόσκουσα χλοερὰν τροφὴν, δίδει κατὰ μέσον ὅρον 2 λίτρας τὴν ἡμέραν, 300 δράμια.

§158ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. 280.

§159ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Συμφωνεῖ μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε χθές;

§160ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· αὐταὶ εἶναι αἶγες τῆς Γαλλίας.

§161ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἄλλος κόσμος εἶναι ἐκεῖ· δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι καὶ ἡ αὐτὴ σελήνη.

§162ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πράγματι εἶσθε εἰς τὴν σελήνην.

§163ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λοιπὸν δύω λίτραι 280 δράμια. Ἐγὼ εἶπον 50· πόσα θέλετε, ἐπειδὴ εἶναι ἄλλη ἡ σελήνη ἐδῶ καὶ ἄλλη εἰς τὴν Γαλλίαν; Θέλετε 142 δράμια, θέλετε νὰ κατεβάσητε; Ἐγὼ ἔκαμα ὑπολογισμὸν ὅσον ἔνεστι μικρὸν καὶ πάλιν δὲν εὐχαριστήθητε· ἀφίνω δὲ ἄλλα, τὰ ὁποῖα λέγει, περὶ τῆς αἰγός: π. χ. ὅτι τὸ λίπος αὐτῆς ἔχει ἰδιαιτέραν ἰδιότητα καὶ εἶναι χρήσιμον εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀλείμματος· ἕνεκα τούτου εἶναι ἐπιζήτητον· ὅτι ἐκ τῆς δορᾶς τῆς αἰγὸς γίνονται οἱ καλλίτεροι ἀσκοὶ, καὶ ἐπειδὴ εἶναι λεπτὴ, γίνονται καὶ τὰ καλλίτερα χειρόκτια.

§164ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ταμπουράδες.

§165ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Βέβαια, σεῖς γνωρίζετε τοὺς ταμπουράδες· οὐδέποτε ἐφέρατε χειρόκτια. Ὥστε λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ ἐξοντώσεως· ἀλλὰ διὰ ποίαν αἰτίαν νὰ ἀφίνωμεν αὐτὴν τὴν πρόσοδον νὰ ἦναι καθαρὸν κέρδος, καὶ νὰ μὴ παρακολουθήσῃ ἡ φορολογία εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχηται βλάβη εἰς τὸν κτηνοτρόφον; Ὅταν πρόκηται περὶ φόρου καταναλώσεως, οὗτος δὲν βαρύνει τὸν ποιμένα, διότι θὰ ζητήσῃ ἀνωτέραν τιμὴν ἀπὸ τὸν καταναλωτήν, καὶ τὸ ἔριον καὶ τὸν τυρὸν καὶ τὸ κρέας θὰ πωλήσῃ εἰς ἀνωτέραν τιμήν· εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν τρώγουν τὸ κρέας τῆς αἰγὸς, ἡμεῖς τὸ συνεθίζομεν.

§166ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἄλλο.

§167ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχομεν, ἀλλ’ εἶναι ἡ συνήθεια· ἔχομεν τὰ πρόβατα, δὲν θέλομεν νὰ σφάξωμεν βόας καὶ μόνον εἰς τὰς πόλεις τρώγομεν κρέας βόειον. Ἔχομεν δὲ καὶ τὰ μέσα νὰ θρέψωμεν μεγάλα ζῶα· αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ μέσα, δι’ ὧν τρέφονται τὰ μικρά. Ἀλλὰ λέγει ὁ συγγραφεὺς, ὅτι ἡ αὶξ ἔχει τὴν ἰδιότητα νὰ μὴ ἦναι δαπανηρά· ἡ αἴξ εἶναι ἡ δάμαλις τοῦ πτωχοῦ la vache du pauvre, διότι ὁ πένης δι’ ὀλίγων μέσων δύναται νὰ διατηρῇ αἶγα, νὰ λαμβάνῃ τὸ γάλα καὶ τὸ ἔριόν της· εἶναι λοιπὸν ζῶον τοῦ ἔχοντος ὀλίγα κεφάλαια· τοὐναντίον ὅμως λέγει, ὅτι τὸ πρόβατον εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν ζῶον τῶν ξηρῶν γαιῶν καὶ τροφῶν· μόνον δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰς πλέον ἀνύδρους γαίας. Πολλάκις βλέπει τις χιλιάδας προβάτων νὰ διαιτῶνται ἐκεῖ, ὅπου μία μόνον δάμαλις ἤθελεν εὕρει τὸν θάνατον, αὐτὰ μᾶς φαίνονται παράδοξα· ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τοιαύτην ἰδέαν περὶ τῶν προβάτων, διότι δὲν ἐδώκαμεν προσοχὴν νὰ βελτιώσωμεν τὸ γένος αὐτῶν· ἐνομίσαμεν, ὅτι ἦτο τοῦτο παιδιὰ καὶ ἠκούσαμεν τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος εἰπόντα, ὅτι ἐγένετο δοκιμὴ καὶ ὅτι ἐγὼ μυθολογῶν νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς οἱουδήποτε σοβαροῦ ἀνθρώπου, νὰ φρονῇ ὅτι οἱ μερινοὶ εἰσαγόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, δύνανται νὰ φέρουν εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Ὑπάρχουν λοιπὸν καὶ πρόβατα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνάγκην τῆς χλοερᾶς τροφῆς, ἄνευ τῆς ὁποίας τὰ ἡμέτερα πρόβατα δὲν ὑπάρχουν, καὶ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διαιτῶνται εἰς τόπους ξηροὺς, οἵους ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τράκας ἀνέφερεν, ὅπου ἡ γῆ εἶναι ἄνυδρος, καὶ ἐνέπαιζεν ὁ βουλευτὴς Γόρτυνος, τί; ὅλον τὸν πολιτισμὸν τῆς Εὐρώπης, αὐτὴν τὴν βελτίωσιν, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπου βλέπομεν πῶς ἀνεπτύχθη ἡ κτηνοτροφία. Ἀρκεῖ νὰ ἐπισκεφθῇ τις ἔκθεσιν κτηνῶν κατ’ ἔτος, γενομένην οὐ μόνον ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου δίδονται καὶ βραβεῖα εἰς ὅν τινα φέρει τὸ μᾶλλον ἀνεπτυγμένον ζῶον, εἴτε πρόβατον, εἴτε χοῖρον, εἴτε βοῦν· καὶ αὐτὸ δὲν ἀπαιτεῖ δαπάνην· δὲν ἦτο ἀνάγκη εἰς τὴν Τύρινθα νὰ φέρουν αὐτοὺς τοὺς κριοὺς καὶ νὰ τοὺς κλείσουν καὶ νὰ κόψουν τὸ ἔριον καὶ νὰ τὸ φυλάξουν· δὲν ἀπαιτεῖται δαπάνη, ἀπαιτεῖται μόνον προσοχή, αὐτὴ ἡ λεγομένη Selection, ἡ Δαρβινικὴ ἐπιλογή, δὲν γίνεται διὰ δαπάνης ἁδρᾶς. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ἔδωσαν προσοχήν, ποῖα εἶναι τὰ καλλίτερα κτήνη, ποῖα κτήνη δύνανται νὰ τρέφωνται δι’ ὀλιγωτέρας δαπάνης καὶ νὰ δίδωσι περισσότερον κρέας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὑπάρχουσι γένη ἐν Ἀγγλίᾳ, τὰ ὁποῖα τρέφονται δι’ ἐλαχίστης τροφῆς καὶ δίδουσι πολὺ κρέας· εἶναι ἰδιότης φυσικὴ εἰς αὐτὰ τὰ γένη, ὅλη ἡ τροφὴ νὰ γίνηται κρέας. Ἠξεύρετε πῶς μοὶ ἐφάνη, ὅταν ἔκαμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν; μοὶ ἐφάνη ὅπως, ὅταν τις ἤκουσε τὴν μουσικὴν τοῦ Mozart τοῦ Bethoven τοῦ Βάγνερ, ν’ ἀκούῃ καὶ τὸν λέγοντα: Ποῦ εἶναι ἐκείνη ἡ μουσικὴ del tempo di Gafarielo. Καλλίτερα, εἶπεν, εἶναι τὰ ἰδικά μας πρόβατα, ἢ ὅλων τῶν ἄλλων ἐθνῶν· αὐτὸ εἶναι ἡ μουσικὴ del tempo di Gafarielo! Δὲν θὰ ἐξαντλήσω, κύριοι, ὅσα εἶχον νὰ εἴπω, ἀλλὰ μένω ἐδῶ· περιορίζομαι εἰς ταῦτα, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, δὲν ἐθεώρησα, ὅτι ἦσαν ἀξιόμαχοι οἱ ἀντιφρονήσαντες καὶ σπουδαῖαι αἱ ὁμιλίαι τῶν κυρίων πρώην γενικῶν γραμματέων. Δὲν εἶπον πράγματα πρακτικὰ καὶ σοβαρά, δὲν θέλω ὅμως νὰ ἐπιμείνω ἀπρὶξ εἰς ὅ,τι ἐξ ἀρχῆς ἐπρότεινα, καὶ περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ δεχθῶ καὶ ἐγὼ ἴσον φόρον προβάτων καὶ αἰγῶν, καὶ ἰδοὺ τὸ στάδιον ἀνοικτὸν νὰ δεχθῆτε τὴν μάχην καὶ νὰ πράξητε ὅ,τι νομίσετε, διότι εἰς οὐδὲν ἄλλο ἐννοῶ νὰ ὑποχωρήσω.

§168ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§169ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐκεῖ μένω καὶ ἐκεῖ σᾶς περιμένω.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν ν’ ἀφήσῃ εἰς ἐμὲ νὰ διορίσω τὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις θὰ ἐπεξεργασθῇ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὅτι ὥρισα τοὺς κκ. Ἱερομνήμονα, Δραγούμην, Βαλσαμάκην, Ζηνόπουλον καὶ Βαλέτταν.—Ὁ κ. Ῥηγόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§171Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, λυπηρόν, ὅτι δὲν ζῇ σήμερον ὁ Λουκιανός, διότι ἤθελεν ἐντρυφήσει πολὺ εἰς τὰς ὁμιλίας τοῦ κ. Καλλιγᾶ...

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα.

§173ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διακοπή σας αὕτη, κ. Πρόεδρε, ἔχει τι μεροληπτικόν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀνέφερε τὸν Λουκιανόν, καὶ ἐν τούτοις δὲν τὸν διεκόψατε....

§174ΠΟΛΛΟΙ. Ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ, κ. Πρόεδρε.

§175ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Λυπηρὸν εἶναι, ὅτι δὲν ζῇ ὁ Λουκιανός, διότι ἤθελε πολὺ ἐντρυφήσει εἰς τὰς ὁμιλίας τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὅπου ἤθελεν εὕρει καὶ τὰ δένδρα τοῦ χρόνου ἀναδίδοντα τὰ συνήθη ἄνθη των. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ζῇ ὁ Λουκιανός, ἐγὼ ἄρχομαι ἀπὸ ἕνα σύγχρονον καλλιτέχνην καὶ εὐφυολόγον, ὄχι ὅμως ἐκ συστήματος εὐφυολόγον, διότι, κατ’ ἐμέ, τὸ ἐκ συστήματος εὐφυολογεῖν δεικνύει ἢ ἔλλειψιν πνευματικῆς σπουδαιότητος, ἢ σχολαστικότητα.

§176ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὄχι ὅμως καὶ κουταμάραν.

§177ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνήκετε καὶ ὑμεῖς, κύριε Στεφανίδη, εἰς τὸν κῆπον, ὅπου ὁ χρόνος ἀναδίδει τὰ συνήθη ἄνθη του.—Ὁ μεγαλοφυὴς λοιπὸν ποιητὴς Διονύσιος Σολωμὸς, συνομιλῶν ποτε, ἢ μᾶλλον φιλοσοφῶν μετά τινων φίλων, ἔν τινι ἐξοχῇ τῆς Κερκύρας περὶ τοῦ βαθμοῦ τῆς νοημοσύνης τῶν διαφόρων ζώων ἐνώπιον μιᾶς αἰγὸς, ἥτις, ὡς γνωρίζετε, βλέπει μὲ πολὺ ἀνοικτοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τὸν ἄνθρωπον, καὶ νομίζει τις, ὅτι τὸν ἐννοεῖ, στραφεὶς πρὸς αὐτὴν, τῆς λέγει· «Μωρὴ, ὅσον καὶ ἂν τηρᾷς, δὲν καταλαβαίνεις τίποτε». Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς ὤφειλε νὰ συλλογισθῇ ἐν τῇ εὐφυΐᾳ του, ὅτι ἐὰν δὲν καταλαμβάνουν αἱ αἶγες, καταλαμβάνουν ὅμως οἱ ποιμένες, καταλαμβάνει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ οἱ ἀντιπρόσωποί του οἱ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς εὗρε στατιστικὰς, διότι ὡμίλησε σήμερον πολὺ περὶ στατιστικῶν, ἀπὸ ἕνα αἰγοπόλον, ἀλλ’ οὗτος δὲν ἦτο, φαίνεται, αἰγοπόλος, ἀλλ’ ὀνειροπόλος καὶ συνάμα ἀπεραντολόγος, ὡς ὁ κ. Καλλιγᾶς εἰς τὴν σημερινὴν ἰδίως συνεδρίασιν... Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρό τινων ἡμερῶν ἔδωκε πρὸς ἡμᾶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Ζηνόπουλος, εἴδατε, ὅτι αἱ πληροφορίαι ἐκεῖναι δὲν ἦσαν ὀνειροπολίαι, ἀλλ’ ἀκριβεῖς ὑπολογισμοὶ ἀνθρώπων, γνωριζόντων πράγματι τὴν πρόσοδον καὶ τὰ ἔξοδα τῶν αἰγοτρόφων. Ὅλοι δὲ σχεδὸν ὑμεῖς, ἐκ διαφόρων ἑδωλίων, ἀνεγνωρίζετε καὶ ἀνομολογεῖτε τὴν ἀκρίβειαν τῶν δοθεισῶν ἐκείνων πληροφοριῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ θέλω ἐξετάσει τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Ἂν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀνέτρεξεν εἰς ἱστορικὰς καὶ φιλολογικὰς θαλάσσας, ἐγὼ θὰ ἀναβιβάσω τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς ἱστορικὴν καὶ φιλοσοφικὴν σφαῖραν, ὅπως εὑρεθῇ ἡ ἀληθὴς λύσις αὐτοῦ. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅστις ἔχει τὴν ἀξίωσιν, ὅτι φιλοσοφεῖ καὶ ὅτι εἶναι ἐντριβὴς ὅλων τῶν συστημάτων καὶ θεωριῶν, πῶς δὲν προέβη εἰς τὴν φιλοσοφικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλ’ ὄχι. Εἶπεν, ὅτι ὁ πολιτισμὸς τείνει εἰς τὸ νὰ καταστρέψῃ τὴν κτηνοτροφίαν καὶ ὅτι τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου κύριος σκοπὸς εἶναι ἡ ἀπαγόρευσις τῆς κτηνοτροφίας· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν· ἀπεναντίας, ἐὰν ὁ κ. Καλλιγᾶς ἐσκέπτετο ἐμβριθέστερον καὶ δὲν ἐχάνετο εἰς στατιστικὰς, ἐξ ὧν δὲν ἐξάγεται τίποτε ἀκριβὲς, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι ὁ πολιτισμὸς τείνει καὶ ὀφείλει νὰ τείνῃ εἰς τὸ νὰ συντηρήσῃ ὅλα τὰ χρήσιμα εἰς τὸν ἄνθρωπον ζῶα, ὅτι ὁ πολιτισμὸς τείνει ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὸ νὰ καταστρέψῃ τὰ θηρία, τὰ ὁποῖα εἶναι βλαπτικὰ εἰς τὸν ἄνθρωπον. Θέλει δὲ καταστρέψει αὐτὰ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, καθόσον προβαίνει ὁ πολιτισμὸς ὄχι μόνον εἰς τὰ μέρη, ὅπου ὑπάρχουσι μικρὰ θηρία, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μέρη, ὅπου ὑπάρχουσι λέοντες, πάνθηρες, τίγρεις. Τὰ θηρία, ὡς γένη, ὡς ὁμάδες, θὰ ἐξοντωθῶσι, καθὼς ἐξηλείφθησαν αἱ μεγάλαι τυραννίαι καὶ αὐθαιρεσίαι. Καὶ οἱ λύκοι δὲ αὐτοὶ θὰ ἐξαφανισθῶσι μίαν ἡμέραν, καθὼς ἐπίσης θὰ παύσωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ διέπουν τὰς τύχας τινῶν λαῶν αἱ ἀνικανότητες καὶ αἱ ἀγυρτίαι. Γνωρίζετε, κύριοι, τὸ σύστημα ἑνὸς Ἄγγλου οἰκονομολόγου, τοῦ Μάλθου (Malthus); Εἶναι μὲν κἄπως ὑπερβολικὸν, οὐχ ἧττον ὅμως κατ’ οὐσίαν εἶναι ἀληθές. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐγέννησε φόβους σπουδαίους εἰς τοὺς σκεπτομένους περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς ἀνθρωπότητος. Σᾶς ἀναφέρω δὲ τὸ σύστημα τοῦτο, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καὶ ὁ πολιτισμὸς τείνει καὶ τὸ συμφέρον τῆς ἀνθρωπότητος εἶναι εἰς τὴν συντήρησιν τῶν χρησίμων εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ζώων. Ὁ Μάλθος ὑπολογίζει, ὅτι ὁ μὲν πληθυσμὸς τοῦ πλανήτου μας προβαίνει κατὰ μέθοδον γεωμετρικήν, ἡ δὲ παραγωγὴ ἢ τὰ μέσα πρὸς συντήρησιν κατὰ μέθοδον ἀριθμητικήν. Φαντάσθητε λοιπὸν ποία δυσαναλογία! Γνωρίζομεν πρὸς τούτοις, ὅτι ὁ πλανήτης ἡμῶν δὲν εἶναι ἐπαρκῶς γόνιμος, ὁ δὲ πληθυσμὸς αὐξάνει κατὰ τοιαύτην σειράν. Ἐὰν σήμερον, φερ’ εἰπεῖν, ἡ γῆ περιέχει 1½ δισεκατομμύριον πληθυσμόν, μετὰ πολλοὺς αἰῶνας ἡ ἀνθρωπότης θέλει περιέχει τοσοῦτον πληθυσμὸν, ὥστε τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως δὲν θὰ ἐπαρκῶσιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ πόλεμοι, αἱ νόσοι φέρουσι κατὰ καιροὺς ἐμπόδια εἰς τὴν γεωμετρικὴν αὐτὴν πρόοδον τοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλὰ τί θὰ εἴπῃ, κύριοι, πολιτισμός; Θὰ εἴπῃ καταστροφὴ ὅλων τῶν κακῶν. Κατὰ συνέπειαν μετ’ οὐ πολὺ, ἔστω μετὰ αἰῶνας, θὰ παύσουν οἱ πόλεμοι, αἱ νόσοι, ἡ πενία καὶ ἑπομένως ἡ ἀνθρωπότης ἔτι μᾶλλον θ’ αὐξάνῃ. Ὅσον δὲ καὶ ἂν προοδεύσουν αἱ ἐπιστῆμαι, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐνεργείας τῆς ἀνθρωπότητος, πάντοτε τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως δὲν θὰ ἦναι ἐπαρκῆ εἰς τὸν πληθυσμόν· καὶ διὰ τοῦτο τινὲς χημικοὶ ἀπὸ σήμερον ἤρχισαν νὰ σκέπτωνται, ὅτι, ἐπειδὴ μὲ ὅλας τὰς τελειοποιήσεις τῆς γεωργίας καὶ τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν τοῦ ἀνθρώπου δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ θλιβερὸν σημεῖον, ἤρχισαν, λέγω, νὰ σκέπτωνται, πῶς δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν καὶ ἄλλας τινὰς οὐσίας χημικὰς, αἱ ὁποῖαι ν’ ἀναπληρώσουν τὰς ἐλλείψεις ἢ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ φυτικοῦ καὶ ζωϊκοῦ βασιλείου. Αὐτὴ, κύριοι, ἡ ἐποχὴ εἶναι βεβαίως πολὺ μακρὰν ἡμῶν, οὐχ ἧττον ὅμως ὁ νομοθέτης ὁ φιλοσοφῶν πρέπει νὰ προβλέπῃ ὅλα, διότι πᾶσα γενεὰ εἶναι καὶ ὀφείλει νὰ ἦναι πρόνοια τῶν μετὰ ταῦτα γενεῶν, καθὼς καὶ πᾶν Ἔθνος ὡς πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα. Τὴν ὑπερτάτην δὲ ταύτην ἀποστολὴν πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ διευθύνοντες τὰς τύχας οἱουδήποτε ἔθνους· ἄλλως, δὲν ἐκτελεῖται τὸ ἀνθρώπινον καθῆκον ἐπὶ τῆς γῆς. Βεβαίως οὐδεὶς περιμένει, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς θέλει γίνει ἡ πρόνοια τοῦ μέλλοντος τῆς ἀνθρωπότητος, καὶ τοῦτο τὸ ἐννοεῖτε καλῶς· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὡς ὑπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὴν σημερινὴν μάλιστα κατάστασιν αὐτῆς, δὲν ἔπρεπε νὰ ζητῇ νὰ καταργήσῃ μίαν ἐνέργειαν τῆς ἐθνικῆς δυνάμεως σπουδαίαν καὶ ὠφέλιμον. Ἐὰν, κύριοι, τὰ δάση καταστρέφωνται, τοῦτο γίνεται, διότι καὶ ἐν Ἀθήναις καταστρέφονται συνήθως καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι καὶ πᾶν ὅ,τι καλόν. Ὅταν, κύριοι, ἀπὸ ἐδῶ ἐφαρμόζωνται οἱ νόμοι, ὅταν δὲ γείνῃ νόμος κατάλληλος περὶ δασῶν, ὅταν οἱ ὑπάλληλοι ἦναι ὅπως ἀλλοῦ ἀντανάκλασις καλῶν προϊσταμένων, τότε δὲν θὰ καταστρέφωνται τὰ δάση καὶ οἱαδήποτε ἄλλη περιουσία. Ζητεῖτε τὴν ἀπαγόρευσιν τῶν αἰγῶν ὡς βλαπτικῶν; Τότε ἔπρεπε καὶ τὰς μαχαίρας νὰ καταργήσητε, διότι καὶ αὗται κόπτουν τὰ δάκτυλα, ἢ πληγώνουν ἄλλους. Ἄν λάβητε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν χρησίμων, τότε, σᾶς ἐρωτῶ, δὲν βλάπτουσιν οἱ χοῖροι τὴν ὑγείαν; Δὲν γεννῶσι τοσοῦτον βόρβορον, τὸν ὁποῖον οὔτε ὁ κ. Καλλιγᾶς θὰ ἠδύνατο νὰ σαρώσῃ; Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ καταργήσωμεν καὶ τοὺς χοίρους· καὶ ὅμως τὰ προωδευμένα ἔθνη, ὄχι μόνον δὲν καταργοῦσι καμμίαν ἐνέργειαν τῆς ἀνθρωπότητος, ἀλλὰ καὶ τοὺς χοίρους, ὡς χρησίμους εἰς τὸν ἄνθρωπον, περιποιοῦνται καὶ βελτιώνουν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε εἰς τὰς μεγάλας ἐκθέσεις τῆς Ἀγγλίας χοίρους παχυτάτους, ὡς ὑπάρχουν ἀλλαχοῦ καὶ παχύταταί τινες διάνοιαι. Καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν Ἀμερικὴν, τὴν πολὺ προωδευμένην εἰς τὸν πολιτισμὸν, ὑπάρχει πόλις, Κιγκινάτη, ὅπου γίνεται ἡ μεγάλη βελτίωσις καὶ τὸ μέγα ἐμπόριον τῶν χοίρων, φέρει δὲ καὶ τὸ ἐπώνυμον χοιρόπολις, ἤτοι γουρουνόπολις. Ἀλλὰ συνάμα ἐν αὐτῇ ὑπάρχει καὶ ἡ μεγαλειτέρα καθαριότης. Ὁ πολιτισμὸς λοιπὸν δὲν καταστρέφει τοὺς χοίρους· τὴν καθαριότητα τῶν πόλεων φροντίζουσι νὰ συντηρῶσι διὰ καταλλήλων νόμων καὶ ἐνεργεῖται δι’ ὑπαλλήλων, οἵτινες εἶναι ἀνάλογοι μὲ τοὺς διευθύνοντας καὶ ἀντάξιοι αὐτῶν. Λοιπὸν ἕκαστος φιλοσοφῶν νομοθέτης ὀφείλει κατ’ ἀρχὴν, καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους του καὶ τῆς ἀνθρωπότητος αὐτῆς, νὰ μὴ κινῆται ἀπὸ αὐτὴν τὴν βάρβαρον ἰδέαν τῆς καταστροφῆς χρησίμων ζώων εἰς τὴν ἀνθρωπότητα. Ὑμεῖς ὅμως ἔρχεσθε σήμερον νὰ μεταῤῥυθμίσητε ἐλεεινὴν κατάστασιν καὶ ἀρχίζετε ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε νὰ τελειώσητε. Ἐκ τῶν δύω νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα παρουσιάσατε, τί ἐξάγεται; Βλέπομεν κατὰ πρῶτον, ὅτι καὶ αἱ δύω Ἐπιτροπαὶ, ἂν καὶ δὲν ἐπεθύμουν τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, εὑρέθησαν ἐναντίαι ὑμῶν, διότι ἀμέσως καὶ ἐκ τῆς πρώτης αὐτῆς ἀντιλήψεως εἶδον, ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ δὲν ἀποδεικνύουν οὔτε πνεῦμα ἐπιστημονικὸν, οὔτε γνῶσιν καὶ πεῖραν τῶν πραγμάτων. Ἐφέρετε δὲ καὶ τρίτον νομοσχέδιον ἐπίσης ἀτυχὲς, τὸ ὁποῖον θὰ συζητηθῇ ὅσον τάχιον. Τοῦτο εἶναι τὸ 10% ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων. Ὁ κ. Καλλιγᾶς πολλάκις ἐπανέλαβεν, ὡς νὰ ἦτον ἀνάγκη, ὅτι εἰς τὴν Πολιτείαν εἶναι ἀναγκαῖοι οἱ φόροι. Καὶ τίς τὸ ἀρνεῖται τοῦτο; Σήμερον καὶ οἱ ἁπλῶς μόνον μεμυημένοι εἰς τὴν ἐπιστήμην γνωρίζουσι τοῦτο, διότι κοινωνία θὰ εἴπῃ ἀλληλοβοήθεια καὶ πρόνοια. Ὁ φόρος εἶναι ἓν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον δίδει ἕκαστος, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ τῷ ἀποφέρῃ ἕνα τόκον, ὅστις εἶναι ὁ μόνος πράγματι νόμιμος τόκος. Ἀλλ’ ἡ φορολογία πρέπει νὰ ἦναι καὶ δικαία καὶ ἀνάλογος, πρέπει δὲ νὰ βασίζηται μόνον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος. Ποῦ εἶναι λοιπὸν τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπερίμενόν τινες παρ’ ὑμῶν, σχέδια εὐρέα, κύκλοι μεγάλοι, οἵτινες νὰ περιέχουν ὅλους τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ Κράτους; Ὑμεῖς ὅμως ἔρχεσθε ὅπως τὰ μικρὰ παιδία, ὅταν πρωτοβαδίζουν, ἔρχεσθε μὲ δοκιμὰς, μὲ κλάσματα νόμον, ἐνῷ ὠφείλετε νὰ φέρητε πλήρεις ἀναδιοργανισμοὺς ὅλων τῶν κλάδων. Ἔπρεπε νὰ φέρητε μεταῤῥυθμίσεις γενικὰς καὶ τοιαύτας, ὥστε τὰ καθυποβληθέντα αὐτὰ νομοσχέδιά σας νὰ μὴ ἀποδοκιμασθῶσιν, ὡς ἀπεδοκιμάσθησαν καὶ ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς σας καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ ὅλον τὸ Ἔθνος. Κύριοι, νομίζετε, ὅτι διὰ τοιούτων φόρων θέλετε καλύψει τὸ ἔλλειμμα; Ἀλλ’ ἐγὼ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἂν ἤρχεσθε μὲ πραγματικὴν ἱκανότητα μεταῤῥυθμιστικὴν ὅλων τῶν κλάδων τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ὁ προϋπολογισμός σας θὰ ἦτον ἄλλος, καὶ τότε, κατ’ ἐμὲ, τὸ ἔλλειμμα δὲν θὰ ὑπῆρχεν· ὅταν δὲ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, θέλω ὑποδείξει ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶμαι οἰκονομολόγος, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος καταγίνομαι, ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, καὶ εἰς τοιαύτας μελέτας, διότι αἰσθάνομαι πόνον πρὸς τὴν Πατρίδα, θέλω ὑποδείξει, ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἔλλειμμα, ἂν ἄλλως ἐγίνετο ὁ ἀναδιοργανισμὸς τοῦ Κράτους. Ἄλλως τε, κύριοι, ὄχι μόνον ἡ ἐπιστήμη, ἀλλὰ καὶ ἡ πεῖρα, καὶ αὐτὴ ἔτι ἡ ἐπιείκεια πρέπει ν’ ἀκολουθῇ τὸν Νομοθέτην. Πῶς, κύριοι, ἀρχίζετε φορολογίαν, πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, ἀπὸ τὰ μᾶλλον ἄπορα στοιχεῖα τῆς κοινωνίας μας, τὰ μᾶλλον δυστυχοῦντα, ἐνῷ τὰ μᾶλλον εὔπορα παρ’ ἡμῖν εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀφορολόγητα; Ἔπρεπε ν’ ἀρχίσητε ἀπὸ τῆς δευτέρας ἀνάγκης τὰ ἀντικείμενα, οὐχὶ ἀπὸ τὰ τῆς πρώτης· ἔπρεπε ν’ ἀρχίσητε ἀπὸ τὰς ἀνάγκας τὰς τεχνητὰς, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ φορολογῶνται καὶ νὰ φορολογῶνται ἁδρῶς. Ἔπρεπε, κύριοι, ν’ ἀρχίσητε πρῶτον ἀπὸ τὰ κεφάλαια· ὅλοι γνωρίζετε ὅτι τὰ χρηματικὰ κεφάλαια εἶναι ἢ ἀφορολόγητα ἢ κατ’ ἐλάχιστον, πολὺ δυσαναλόγως φορολογοῦνται ἀπέναντι τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων πρὸς τὸ ζῆν τοῦ λαοῦ. Ἔπρεπε νὰ φέρητε φόρους ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, διότι ταῦτα δὲν εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης, καὶ τὸ ποτήριον, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἂν τὸ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν αἰγοβοσκὸν, θὰ τὸ προσφέρωμεν εἰς τὸν πνευματοπώλην καὶ ἐκεῖθεν ἴσως εἰς τὸν κ. Καλλιγᾶν, ὅστις θὰ τὸ εὕρισκεν αὐτὸς ὑπὲρ τὸ δέον πικρότατον. Αὐτὴν τὴν κλίμακα τῶν δευτέρων ἀναγκῶν ἔπρεπε νὰ λάβητε ὡς βάσιν τῆς φορολογίας καὶ ἐν ἄκρᾳ ἀνάγκῃ τὴν κλίμακα τῶν πρώτων. Λοιπὸν τὰ κεφάλαια, τὸν καπνόν, τὰ οἰνοπνεύματα, τοὺς κύνας (ἱλαρότης), οἵτινες ἀναβαίνουν εἰς δύω ἑκατομμύρια....

§178ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅλα τὰ εἴδη αὐτῶν;

§179ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκείνους τοὺς κύνας, τοὺς ὁποίους ἔχει καὶ ὁ κ. Δραγούμης.

§180ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔχω οὔτε ἕνα.

§181ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ φέρητε καὶ φόρον καὶ εἰς τὰ οἰκόπεδα, εἰς τὰς διαθήκας, καὶ τέλος εἰς ὅλα τὰ εἴδη τῶν δευτέρων ἀναγκῶν καὶ τῆς πολυτελείας, τὰ ὁποῖα δικαίως πρέπει νὰ φορολογῶνται. Ἔπρεπε δὲ πρὸς τούτοις νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ εἶπον, ὅτε ἄλλοτε ἤμην βουλευτὴς καὶ μετὰ ταῦτα, εἶναι δὲ τὸ ἑξῆς: Ὑπάρχουσι καθυστερούμενα ἀπὸ τὸ Δημόσιον 80 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων 60 ἑκατομμύρια εἶναι καθαρισμένα. Ἐὰν ἐξ αὐτῶν δώσωσιν ὅσοι χρεωστοῦν ὑπεράνω τῶν χιλίων δραχμῶν, κατὰ δόσεις, εἰς ὡρισμένα χρονικὰ διαστήματα, μέρος τῆς ὀφειλῆς των, δύνασθε εὐκόλως δι’ αὐτῶν ν’ ἀναπληρώσητε τὸ ἔλλειμμα καὶ συνάμα νὰ μὴ κάμητε δάνεια διὰ τὴν ὁδοποιΐαν 20 ἑκατομμυρίων πρὸς 7% σχεδὸν. Ἐνῷ δὲ ἀφίνετε ἀκαταδιώκτους τοὺς καθυστεροῦντας καὶ ὀφείλοντας τὰ μεγάλα ποσὰ, καταδιώκετε τοὺς ὀφείλοντας τὰς 50, ἢ 100, ἢ 1,000 δραχμάς. Τοῦτο τὸ εἶδον ἰδίοις ὀφθαλμοῖς· εἶδον πολίτας πτωχοὺς καταδιωκομένους ἐπὶ καθυστερήσει 20 μόνον δραχμῶν, καὶ εἶδον χωροφύλακας καὶ εἰσπράκτορας ζητοῦντας νὰ πωλήσωσιν ἐλεεινά τινα πράγματα τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων πενήτων. Πόσοι δὲ ὀφείλοντες τὰ μεγάλα ποσὰ, ὄχι μόνον μένουν ἀνενόχλητοι, ἀλλ’ ὄχι σπανίως ἔρχονται καὶ νομοθετοῦν; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ τέλους καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς, μὲ ὅλην τὴν εὐφυΐαν του καὶ ὅλην τὴν πεισμονὴν, καὶ τοσαύτην, ὥστε κατήντησεν, ἀπόψε μάλιστα, εἰς ἕνα ὠκεανὸν ἀπεραντολογίας, μεγαλείτερον ἴσως, ἀλλ’ ὄχι ὡραιότερον τοῦ θαλασσίου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἄλλοτε διῆλθον, μεταξὺ Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς, ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅστις πρὸς μεγαλείτερον κῦρος προσήγαγε καὶ δύω ὀγκώδεις τόμους, οἵτινες ὅμως οὔτε εἰς τὰ ἐπιχειρήματά του ἐχρησίμευσαν, ἂν δύνανται νὰ ὀνομασθῶσιν ἐπιχειρήματα, κοινοὶ καὶ ἀτελεύτητοι χαριεντισμοὶ, οἰκιακαὶ συνομιλίαι, causeries, οἵτινες φέρουν πᾶν ὅ,τι ἄλλο ἢ τὴν πειθὼ, ὁ κ. Καλλιγᾶς, λέγω, καθὼς προχθὲς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐνῷ πρότερον ἐπαρουσίαζον τὸ νομοσχέδιόν των αὐτὸ καὶ τὸ ὑπεστήριζον ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἤδη ἀμφότεροι τὸ ἐγκαταλείπουν, παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ δὲν θέλουν νὰ τὸ θέσωσιν ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης· πότε; ὅταν εἶδον τὴν ἐναντίαν διάθεσιν τῆς Βουλῆς. Παρεδέχθησαν λοιπὸν τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ τὸν ὅρον, ὅπως διατηρηθῇ ἡ αὔξησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν προβάτων. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνουν, ἐὰν τῳόντι εἶχον πεποίθησιν, καὶ λέγων πεποίθησιν, ἐννοῶ ἐπιστημονικήν. Ὅταν ὑπάρχῃ πεποίθησις ἐπιστημονικὴ, πρέπει νὰ ἐπιμένουν, ὁ κόσμος νὰ χαλάσῃ, διότι ἄλλως θὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι πεποίθησις. Αἱ πεποιθήσεις δὲν μεταβάλλονται ἀκαριαίως. Ὁ Ῥόβερ Πὴλ εἰς τὰ 1846, προκειμένου περὶ καταργήσεως τοῦ δασμοῦ τῶν ἔξωθεν ἐρχομένων σιτηρῶν, ὅτε ὁ μακαρίτης Κόβδεν καὶ ἄλλοι τινὲς ὑπεστήριζον τὴν κατάργησιν, ὁ Ῥόβερ Πὴλ, εἷς τῶν μεγίστων οἰκονομολόγων καὶ τιμίων πολιτευτῶν, ἐπέμενεν εἰς τὸν παλαιὸν νόμον καὶ ἀνθίστατο.

§182ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖος τὸν κατήργησεν;

§183ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Ῥόβερ Πήλ. Ἀλλὰ μὴ βιάζεσθε, ἀφήσατε νὰ τελειώσω. — Ὁ Ῥόβερ Πὴλ δὲν εἶπεν ἀμέσως τὸ ναὶ, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν συζητήσεων καὶ Συνόδων ἔτι, ἰδὼν καὶ πεισθεὶς, ὅτι εἶχον δίκαιον οἱ ζητοῦντες τὴν κατάργησιν τοῦ δασμοῦ· τότε ὄχι μόνον παρεδέχθη καὶ αὐτὸς τὴν γνώμην των, ἀλλὰ καὶ διὰ νόμου τὸν κατήργησεν· εἶπε δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ τιμὴ αὕτη ὀφείλεται μοναδικῶς εἰς τὸν Κόβδεν. Ἡ μεταβολὴ λοιπὸν αὕτη δὲν ἐγένετο διὰ μιᾶς· παρῆλθον Σύνοδοι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἀλλ’ ἐδῶ βλέπω, ὅτι ἅμα ἤρχισεν ἡ καταφορὰ, ἀρχομένων τῶν Ἐπιτροπῶν, βλέπω, ὅτι ἀμέσως παραδέχονται τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ λέγουν, ὅτι δὲν τὸ θέτουν πλέον ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ σημαίνει τοῦτο σπουδαιότητα σκέψεων; Σημαίνει δὲ καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἀφίνω εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε. Ὁ κ. Καλλιγᾶς, προκειμένου περὶ φορολογίας, εἶπε πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι οἱ Ἰταλοὶ ἐπλήρωνον τὸν πλέον ὑπέρογκον φόρον. Μάλιστα λέγω καὶ ἐγὼ καὶ τὸν ἐπλήρωνον ἀγογγύστως· Διατί; διότι τοῖς ἐδόθησαν τρία πράγματα καὶ εἰς διάστημα ὀλιγίστων ἐτῶν· ἡ ἐθνικὴ ἑνότης των, ἡ πατρὶς μία καὶ ὁλόκληρος καὶ ἐλευθέρα· καὶ σήμερον ἡ Ἰταλία εἶναι μία Δύναμις ἐκ τῶν ἕξ Μεγάλων Δυνάμεων τῆς γῆς. Δεύτερον κατηργήθη εἰς ὅλα τὸ Ἰησουϊτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον τινὲς ἤρχισαν νὰ εἰσάγουν ὑπὸ μορφὴν ἄλλην καὶ ἐν τῇ Ἀνατολῇ — σύστημα τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε τὸν ἄνθρωπον ἀπὸ τῆς κοιτίδος μέχρι τοῦ τάφου καὶ τὸν ἀποκαθίστα ὡς ῥάβδον εἰς τὰς χεῖρας τυφλοῦ, ὡς πτῶμα (cadavere). Τέλος τοῖς ἀπεδόθη πραγματικὴ βελτίωσις εἰς τὴν γεωργίαν, κτηνοτροφίαν, ἐμπόριον, ναυτιλίαν, καὶ δίκτυον σιδηροδρόμων καλύπτει ἅπασαν τὴν Ἰταλίαν. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅλοι οἱ φόροι, οἱ πληρωθέντες ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τί παρήγαγον; δυστυχίαν, καταστροφήν. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω τίνες οἱ αἴτιοι, διότι ἐνέχονται καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔρχονται σήμερον, χάρις κυρίως εἰς τὴν φορὰν τῶν πραγμάτων, ὡς σωτῆρες καὶ μεταῤῥυθμισταί· διότι πολλάκις συνειργάσθησαν μετ’ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους σήμερον κατακρίνουν. Εἴπατε, ὅτι δὲν πρέπει τις νὰ καταφύγῃ εἰς δάνεια, ἀλλὰ μόνον εἰς φόρους, καὶ κατακρίνετε τοὺς πρὸ ὑμῶν. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Καλλιγᾶς δὲν ἦτο πρότερον ἐδῶ νὰ ἀκούσῃ καὶ τῆς ἰδικῆς μου ὁμιλίας, καθόσον ἀφορᾷ τοὺς φόρους, μολονότι εἰς οὐδὲν ἤθελε τοῦ χρησιμεύσει. Ἀλλὰ λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι τὰ δάνεια ἐπιβαρύνουσι τὰς ἐπερχομένας γενεὰς, καὶ ὁ Νομοθέτης, ὁ σκεπτόμενος καλῶς, δὲν πρέπει νὰ καταφεύγῃ εἰς δάνεια, ἄνευ ὑπερτάτης ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἔπρεπεν ἀφ’ ἑτέρου ὁ κ. Καλλιγᾶς νὰ καταφύγῃ εἰς ἀδίκους φόρους καὶ οὕτω νὰ καταστρέψῃ πᾶν ἄπορον στοιχεῖον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οἱ φόροι οἱ ἄδικοι φέρουν εἰς καταστροφὴν, καθὼς καὶ τὰ δάνεια, τὰ ἄνευ ὑπερτάτης ἀνάγκης, καὶ μάλιστα τὰ πολύτοκα φέρουν ἐπίσης εἰς καταστροφήν. Τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις περὶ ὁδοποιΐας, τὸ συνωμολόγησε μὲ τόκον πρὸς 7%.

§184ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 6 καὶ ¾.

§185ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ, σχεδὸν 7%, ἐνῷ ὑπάρχει περίσσευμα εἰς τὴν Τράπεζαν δανείου μὲ 1% μόνον. Δὲν εἶναι οὕτω, κ. Καλλιγᾶ; Λοιπὸν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ καταφύγῃ σήμερον εἰς τὸ δάνειον τῶν 20,000,000, νὰ λάβῃ, προκειμένου περὶ ὁδοποιΐας, 3,000,000 ἀπὸ τὸ περίσσευμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, διότι τρία περίπου ἑκατομμύρια ἤθελον ἀρκέσει διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἐπὶ ἕκαστον ἔτος ἢ τὸ πολὺ 4,000,000. Πόσα, κύριε Καλλιγᾶ; Καὶ τὰ 20,000,000 εἰς ἓν ἔτος;

§186ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἠξεύρω.... ἆ.... ἆ.

§187ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καλλιγᾶς ὁμιλεῖ ἤδη δι’ ἀνάρθρων φωνῶν, ὡς εἴς τινα τραγῳδίαν τοῦ Αἰσχύλου αἱ Ἐριννύες μυκῶνται διὰ τῶν φωνῶν: Μῦ, μῦ, μῦ.

§188ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλετε ἰαταταί;

§189ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸν ἑαυτόν σου, ὅστις παρεδέχθης τὴν ἀνάγκην. Αἱ Ἐριννύες εἶπον τὸ μῦ, μῦ, μῦ, σεῖς τὸ ἆ, ἆ, ἆ· τώρα ἂς συμπληρώσῃ ἄλλος ὅμοιος ὑμῶν τὴν σύνολον ἁρμονίαν. Εἴπατε, ὅτι σπεύδετε εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρων πρὸς τούτοις καὶ χάριν τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Μάλιστα, κύριοι. Ἐὰν διωργανίζετε τὸ Κράτος πρὸ καιροῦ ἐπὶ ἄλλην βάσιν, τότε ἠδύνατο ὁ Ἕλλην νὰ ἀσκηθῇ χωρὶς νὰ καταφύγητε εἰς ἀδίκους φόρους καὶ χωρὶς νὰ προβαίνητε εἰς δάνεια. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ ἐθνικὸν μέλλον κατήντησαν ὡς ἡ λέξις «πατριωτισμὸς» καὶ «ἑλληνισμός». Τὸ ἐθνικὸν μέλλον καὶ αἱ προπαρασκευαὶ κατήντησαν εἰς τὰς χεῖράς σας νὰ γείνουν δύω πράγματα σκοτεινὰ καὶ ἀπαίσια· κατήντησαν νὰ γείνουν ὡς δύω τυφλοὶ, καὶ ὁ εἷς τυφλὸς νὰ ὁδηγῇ τὸν ἕτερον, καὶ διὰ τοῦτο ἔπεσαν καὶ οἱ δύω εἰς τὴν ἄβυσσον, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ὁ Ἑλληνισμὸς σύμπας. Ἀλλὰ προκειμένου, κύριοι, περὶ τοῦ ἐθνικοῦ μέλλοντος, δὲν εἶσθε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, τῶν σήμερον κυβερνώντων, οἵτινες κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς ἡρωϊκῆς Κρήτης συνεργάζεσθε μετὰ τοῦ πρώην πρωθυπουργοῦ; Ἐνθυμεῖσθε μάλιστα, ὅτι τότε ἔλεγέ τις ἐξ ὑμῶν, ὅταν τὰ ξένα πολεμικὰ πλοῖα ἀπὸ ἔλεος, ἀπὸ εὐσπλαγχνίαν, μετέφερον τὰ γυναικόπαιδα τῶν σφαζομένων ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν Κρητῶν, ἔλεγέ τις, τότε, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς καλλίτερον σημεῖον ἡ ἐπανάστασις, διότι πλοῖα τῶν Δυνάμεων μεταφέρουσι τὰ γυναικόπαιδα. Ὡραῖον τῷ ὄντι δεῖγμα πολιτικῆς νοημοσύνης! Δὲν ἐσυλλογίσθητε λοιπὸν τότε διὰ τὸ ἐθνικὸν μέλλον; Διὰ τί δὲν ἐφροντίσατε μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης διὰ τὸ ἐθνικὸν μέλλον; Διὰ τί δὲν ἐφροντίσατε ὕστερον ἀπὸ τὰ 1875, ὅταν ἡ πυρκαϊὰ ἤναψε καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολὴν, ὅταν τέλος ἐπρόκειτο νὰ τελεσθῇ ἡ Συνθήκη ἐν τῷ ἁγίῳ Στεφάνῳ, ὅταν τέλος ἔγεινε τὸ Συνέδριον ἐν Βερολίνῳ καὶ ἡ δευτέρα ἐν αὐτῷ Συνδιάσκεψις; Διὰ τί δὲν ἐφροντίσατε τότε, ὅτε ἦτο ὁ κατάλληλος καιρός; Ἀλλά, κύριοι, ὅλα ἀργὰ τὰ ἐπράξατε καὶ τότε καὶ χθὲς καὶ σήμερον, ὅπως σᾶς τὸ εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς ὑπάρξεως. Καὶ δὲν πταίουν μόνον ἐκεῖνοι, μεθ’ ὧν ἄλλοτε συνειργάσθητε καὶ τοὺς ὁποίους σήμερον κατακρίνετε, ἀλλὰ καὶ σεῖς, οἵτινες ἠδύνασθε νὰ φέρετε ἐγκαίρως τὴν ἐπιστρατείαν, καὶ δὲν τὴν ἐφέρετε, ἀλλὰ πολὺ, πολὺ ἀργά. Ἑπομένως τὸ βάρος τῶν ἐθνικῶν συμφορῶν τὸ φέρουν ὄχι μόνον ἐκεῖνοι, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀπεσπάσθητε, ἀλλὰ καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι. Τὸ ἔθνος μετ’ οὐ πολὺ θὰ κρίνῃ καλλίτερον περὶ πάντων. Ὁ χρόνος, ὅστις ἀνέδωσε διὰ τὸν κ. Καλλιγᾶν τὰ συνήθη ἄνθη του, θὰ φέρῃ καὶ τὸ φῶς τῆς ἀληθοῦς σωτηρίας εἰς τὸ δυστυχὲς ἔθνος μας. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, μὲ ὅλην τὴν ὑποχώρησιν τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἡ Βουλὴ, καλῶς σκεπτομένη, πατριωτικῶς φερομένη, πρέπει νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν μὴ παραδοχὴν ἔστω καὶ τῆς ἐλαχίστης αὐξήσεως οὐδενὸς τῶν φόρων οὔτε τῶν αἰγῶν, οὔτε τῶν προβάτων διότι ἄλλως ἡ Βουλὴ θὰ ἐδείκνυεν ἢ ὅτι δὲν σπουδαιολογεῖ, ἢ ὅτι φατριάζει. Κύριοι, ἡ σημερινὴ Βουλὴ, ἐὰν καλῶς σκεφθῇ καὶ ἐνεργήσῃ ὅ,τι ἀπαιτοῦσιν οἱ καιροὶ, δύναται πιθανῶς νὰ σώσῃ τὸ ἔθνος ἀπὸ τὴν ἐσχάτην καταστροφήν του ἄλλως, ἂν φατριάσῃ καὶ δὲν ἀναβῇ εἰς ὑπερτέραν σφαῖραν νοήμονος καὶ πατριωτικῆς ἐργασίας, τότε ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ ἡμέρα θλιβερὰ, ὅτε ν’ ἀκούσητε εἰς τὰ πρόθυρα τῆς πατρίδος κραυγὴν τρομερὰν, κτύπημα φρικῶδες! (Εὖγε! Εὖγε!)

§190ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς περάσῃ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§191ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὴν 8ην ὥραν.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν πολὺν χρόνον· πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν.

§193ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡμεῖς τρώγομεν εἰς τὸ ξενοδοχεῖον· μᾶς ἐγγυᾶσθε, ὅτι θὰ εὕρωμεν νὰ φάγωμεν; (Θόρυβος).

§194ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Θὰ μᾶς ἀναγκάσετε νὰ κάμωμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Θόρυβος).

§195Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπὸ τὰς 2 ἐκανονίσαμεν νὰ ἀρχίζωσιν αἱ συνεδριάσεις, καὶ ἀρχίζουν εἰς τὰς 4½. Ἔχομεν τὴν ὑπομονὴν μέχρι τῶν 4½ νὰ περιμένωμεν, καὶ θέλετε ἀκόμη, ἀφοῦ εἶναι 8 ἡ ὥρα, νὰ περιμένωμεν! Ἂς ἔρχεται ἡ συμπολίτευσις τὴν ὥραν, τὴν ὁποίαν ἐκανόνισεν ἡ Βουλὴ, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ συζητῶμεν ἀπὸ τὰς 2 ἕως τὰς 8· ἄλλως, αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται, εἶναι πίεσις καθαρά. (Θόρυβος)

§196Δ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν δυσάρεστον θέσιν, διότι κατηναλώσαμεν τὸν καιρόν μας ματαίως, καὶ δὲν ἐτελειώσαμεν κανὲν ἀπὸ τὰ σπουδαῖα νομοσχέδια. Εἶναι τωόντι περίστασις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μᾶς διδάξῃ πῶς νὰ φεισθῶμεν τοῦ χρόνου· διότι τοῦτο βλάπτει πολὺ τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔφερε καὶ χθὲς καὶ σήμερον ὅμοιον παράπονον· ἀλλ’ ὁ κ. πρωθυπουργὸς γνωρίζει, ὅτι εἰς ὅλα τὰ συνταγματικὰ Κράτη ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις, ἥτις διευθύνει καὶ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, νὰ κανονίζῃ οὕτω τὰς συζητήσεις, ὥστε νὰ μὴ χάνεται ὁ καιρὸς, τῶν ὑπουργῶν διδόντων τὸ παράδειγμα τῆς συντόμου καὶ μετὰ μετριότητος ὁμιλίας. Εἰς ἡμᾶς ὅμως συμβαίνει ἀπό τινος ὅλως τὸ ἐναντίον, ἕνεκα τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, ἀντὶ νὰ συζητῇ ὡς ὑπουργὸς μὲ συντομίαν καὶ μετριότητα, κατελήφθη ὑπὸ ἀπεραντολογίας καὶ ῥοπῆς εἰς τὸ νὰ προκαλῇ καθ’ ἑκάστην ἀντεγκλήσεις καὶ ἐνίοτε καὶ ὕβρεις. Προχθὲς ἐμαστιγώθη ἀλγεινῶς διὰ τὴν τοιαύτην του πρὸς ἡμᾶς συμπεριφορὰν, καὶ ἐνομίσαμεν, ὅτι ἤθελε μάθει γνῶσιν, ἀλλὰ δὲν ἔμαθε καὶ οὔτε θὰ μάθῃ, διότι ὁ πατήρ μου ἔλεγεν «ἄνδρας μὲ μουστάκια καὶ γυναῖκα μὲ βυζιὰ δὲν ἔβαλαν γνῶσι; θὰ πεθάνουν τρελλοί.» Ὁ κ. Καλλιγᾶς—διότι δὲν πρέπει νὰ τὸν λέγω ὑπουργὸν, ἐπειδὴ δὲν συμπεριφέρεται ὡς ὑπουργὸς— εἶπεν ὅτι πρέπει τὰ ἔθνη νὰ πληρώνουν φόρους διὰ νὰ σηκόνουν τὰ βάρη των. Σοφὸς λόγος. Δυστυχῶς ὅμως τὸ 1880 δὲν ἔλεγεν αὐτά. Τοὐναντίον, μᾶς ἔλεγε τότε, ὅτι ἡ Ἰταλία ἐδανείσθη καὶ ἔγεινε μεγάλη, καὶ συνεβούλευε τότε ὑπὲρ τῶν δανείων, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν μετὰ τῆς Τραπέζης σύμβασιν, ἥτις ἔμελε νὰ φέρῃ τὴν καταναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τοῦ γραμματίου, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεβιβάσθη, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ἡ ἀξία τοῦ κεφαλαίου τῆς Τραπέζης κατὰ 18,000,000. Πείθομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἰδέαν νὰ πληρώσῃ φόρους τὸ ἔθνος διότι ὑπέκυψεν εἰς δαπάνας ἐκτάκτους· ἀλλ’ οἱ φόροι νὰ ἀρχίζωσιν ἀπὸ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ πληρώσωσι χωρὶς νὰ συντριβῶσι· δὲν ἀρχίζουν ἀπὸ τὸν μισοτσάρουχον ποιμένα, οὔτε ἀπὸ τὸν ξεσκούφωτον γεωργὸν, ἀρχίζουν ἀπὸ τὸν πλούσιον. Εἴπατε, ὅτι πρέπει νὰ πληρώνουν τὰ ἐλεύθερα ἔθνη 20% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος. Συμφωνῶ πληρέστατα! Ἡ Τράπεζα ἔχει 18,000 μετοχάς· ἑκάστη ἐξ αὐτῶν ἔχει εἰσόδημα 275 δραχμὰς κατ’ ἔτος, πόσα γίνονται; 5,400,000· τοῦτο εἶναι τὸ καθαρὸν κέρδος, φορολογούμενον μὲ 20%, εἶναι 1,080,000· πόσα πληρώνει ἡ Τράπεζά σας φόρον; Ἔχεις τριακοσίας μετοχὰς καὶ λαμβάνεις 86,000 δραχ. κατ’ ἔτος ὡς καθαρὸν εἰσόδημα· πληρώνεις 17,000 φόρον; διότι εἶναι καθαρώτατον εἰσόδημα, μόνον τοῦ κόπου νὰ μεταβῇς εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ τὸ λάβῃς ἔχεις ἀνάγκην, καὶ οὔτε χαρτόσημον πληρώνεις. Ἦλθες νὰ φέρῃς νόμον περὶ φορολογίας· ἔπρεπε ἀπ’ ἐκεῖ ν’ ἀρχίσῃς, ἀπὸ τὴν Τράπεζαν. Ἐνθυμοῦμαι ἓν ἀνέκδοτον, κύριοι· ὅταν κατὰ τὸ 1827 συνηντήθησαν ὁ ἀείμνηστος Καραϊσκάκης μὲ τὸν Κιουταχῆ εἰς τὴν Γαλλικὴν Ναυαρχίδα, ὁ Καραϊσκάκης προσεπάθει νὰ πείσῃ τὸν Κιουταχῆ νὰ ἑνωθῇ μὲ τοὺς Ἕλληνας, ὁ δὲ Κιουταχὴς τῷ λέγει· ἤθελα τὸ κάμει, ἀλλὰ μὲ κρεμᾷ ὁ ἀφέντης μου ὁ Σουλτάνος. Καὶ μᾶς λέγει λοιπὸν ὁ κ. Καλλιγᾶς «δεχθῆτε τοὺς νέους φόρους». «Μᾶς δέρνει ὁ ἀφέντης μας, ὁ λαὸς», λέγομεν ἡμεῖς: «Φορολόγησον τὰ κεφάλαια», φωνάζομεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. «Μὲ δέρνει ἡ κυρά μου», μᾶς ἀπαντᾷ· καὶ τὴν ἐννοοῦμεν ὅλοι ποία εἶναι ἡ κυρά του. Δὲν τολμᾷς λοιπὸν νὰ ἐπιβάλῃς φόρους εἰς τὰ κεφάλαια, διότι σὲ δέρνει ἡ κυρά σου, ἡ Τράπεζα. Μᾶς ἐνθύμισεν, ὅτι ἀνεβιβάσθησαν καὶ ἄλλοτε οἱ φόροι, κατὰ τὸ 1867. Ἀλλὰ καὶ τότε ἦτο ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἕτερος ἀπεσταλμένος τῆς Τραπέζης, ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ὅστις ἀνεβίβασε τὴν δεκάτην ἀπὸ 5 εἰς 7· τὸ ἔλαιον ἀπὸ 8 εἰς 10%· ἐπίσης καὶ τὰς ἀμπέλους καὶ τὰ ποίμνια. Μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀναφέρομεν ἀγυρτικῶς σύστασιν Γεωργικῆς Τραπέζης, ἐνῷ οὔτε ἀρχὴ τοιούτου νομοθετήματος ἔγεινε ποτέ. Ποῦ ἀφίνει ἡ Τράπεζα νὰ τελεσφορήσῃ τοιοῦτο διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν τάξιν σωτήριον μέτρον! Ἄνω κάτω φέρει καὶ Κυβέρνησιν καὶ τὰ πάντα, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐξάμβλωσιν τοιούτου σχεδίου. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁσάκις ἐπεβλήθησαν βαρεῖς φόροι ἐπὶ τῶν ἐπαρχιακῶν εἰσοδημάτων, ἀντιπροσωπεύεται καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἡ παντοδυναμία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ τὸ ἀναπτύξωμεν ὡς πρέπει μεθαύριον· ὅταν θὰ συζητήσωμεν τὸ δάνειον τῶν 20,000,000, τότε θὰ εἴπωμεν πολλὰ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς μᾶς εἶπε καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα φιλοπάτριδες· διὰ τοῦτο ἐπεκρίναμεν προπέρυσι καὶ τὴν ἐπιστρατείαν. Καυχώμεθα διὰ τοῦτο· διότι τί συνέβη μὲ τὴν ἐπιστρατείαν; Τὴν ἐπροσκαλέσατε προώρως καὶ διεσπάσατε τὴν ὁμοφωνίαν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ζητήματος, καὶ ἀπωλέσαμεν κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ ἐθνικὸν ζήτημα. Ἰδοὺ εἰς τί ὠφέλησεν ἡ ἐπιστρατεία· κατεστρέψατε δὲ συνάμα καὶ τὰς οἰκογενείας, διὰ τῆς ἀποστερήσεως τῶν τέκνων των. Ἔρχεται νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Καλλιγᾶς περὶ πατριωτισμοῦ! Εἴτε μικροὶ, εἴτε μεγάλοι εἴμεθα, δὲν φοβούμεθα οὐδένα νὰ μᾶς μεμφθῇ διὰ τὴν διαγωγήν μας, διότι οὐδέποτε διὰ τῆς ῥᾳδιουργίας καὶ τῆς καταδόσεως εἰς τοὺς ξένους ἐφέραμεν τὴν κατοχὴν τοῦ Πάρκερ, καὶ ἀπὸ τότε κατέπεσεν ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία· οὔτε διὰ νὰ γείνωμεν ὑπουργοὶ διεβάλομεν τὴν Ἑλλάδα πρὸς τοὺς ξένους καὶ νὰ ἐφέρομεν 10,000 λόγχας ξένας νὰ προσβάλωμεν τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Ἔθνους, καὶ ν’ ἀποστελλώμεθα ὡς ὑπουργοὶ ἀπὸ τοὺς ξένους ἀξιωματικοὺς, διὰ νὰ ὑβρίσωμεν τὸν Βασιλέα, ὅπως ἔπραττε τὸ 1851 ὁ κ. Καλλιγᾶς, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν ἦλθεν ὁ ἀείμνηστος Μαυροκορδάτος, τὸν ἀπελάκτισεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν ἤρξατο ὁ ἀγὼν, ἐκ τῶν πατέρων μας, οἱ μᾶλλον εὔποροι εἶχον μόλις 1000–10000 γρόσια· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπαναστάσεως, κατέθεσαν καὶ τὸν τελευταῖον των ὀβολὸν, διὰ νὰ μᾶς δώσουν τὴν ἐλευθερίαν. Σεῖς δὲ οἱ πλούσιοι τῶν Ἀθηνῶν, τοὺς ὁποίους σᾶς τρέφει καὶ σᾶς παχύνει πρὸ τόσου χρόνου ἡ Ἑλλὰς, τί προσεφέρατε; οὔτε λεπτὸν· οὔτε διὰ τὴν Κρήτην, οὔτε κατὰ τὸ 1877–1878. Φροντίζετε ὅμως νὰ γίνεσθε ἐπιτροπαὶ τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης, καὶ ἐκεῖ ὁ Θεὸς τὸ ἠξεύρει ποίας διαχειρίσεως τυγχάνουσιν αἱ ἐθνικαὶ δαπάναι. Ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸν φόρον περὶ οὗ πρόκειται. Λέγει ὁ ὑπουργὸς, ὅτι, διὰ νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ βελτιώσωμεν τὰ ποίμνια, πρέπει νὰ τὰ φορολογήσωμεν ἀκριβά. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἡ βελτίωσις εἶναι εὔκολος; Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ 1848 ἐστάλημεν μετὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἀπὸ τὰ ὑπουργεῖα τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ ἐξελέγξωμεν τὴν γεωργικὴν σχολήν· εὕρομεν 70 κριοὺς μερινοὺς, τοὺς ὁποίους, τῇ συμβουλῇ τοῦ διευθυντοῦ Πρώτου, διενείμαμεν δωρεὰν εἰς διαφόρους κτηνοτρόφους πρὸς βελτίωσιν τοῦ γένους· ἀλλὰ καμμίαν προκοπὴν δὲν ἔκαμαν, διότι τὰ ζῶα αὐτὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ζήσωσιν ἐκεῖ, ὅπου ζῶσι τὰ ἐδικά μας, εἰς τὸ ὕπαιθρον· οἱ μερινοὶ ἀπαιτοῦν ἄφθονον χόρτον, οἰκήματα καὶ ἄλλην περιποίησιν· ποῦ νὰ τὰ εὕρουν αὐτὰ οἱ δυστυχεῖς οἱ ποιμένες μας; Δὲν κάμετε μίαν παρατήρησιν νὰ ἰδῆτε πόσον διαφέρουν τὰ πρόβατα τῆς Λεβαδείας ἀπὸ τὰ πρόβατα τῆς Λαμίας; καὶ αὐτὰ ἀπὸ τὰ τῆς Θετταλίας; Οἱ κτηνοτρόφοι τῶν μερῶν αὐτῶν τόσον ἀνόητοι εἶναι καὶ δὲν ἐννοοῦν νὰ τὰ βελτιώσωσιν, ἀφοῦ εἶναι τόσον πλησίον ὁ εἷς πρὸς τὸν ἕτερον; Εἰς τὴν Μάνην τὰ πρόβατα εἶναι πολὺ μικρότερα ἀπὸ τὰ τῆς Τριπόλεως. Τί συμβαίνει; Ὅτι ὁ τόπος δὲν συντρέχει εἰς τὴν βελτίωσιν. Βάλετε, λέγει, τὰς γίδας εἰς τὸν σταῦλον νὰ σᾶς φέρουν 4 ὀκάδας γάλα τὴν ἡμέραν. Κύριε Παππατσώρη, ὅταν θὰ ὑπάγῃς κάτω εἰς τὴν ἐπαρχίαν σου, νὰ εἰπῇς εἰς τοὺς Σουλημοχωρίτας καὶ Κοντοβουνησίους νὰ βάλλουν εἰς τὰ κατώγεια τὶς γίδες, διὰ νὰ βγάλουν γάλα πολύ (ἱλαρότης). Καὶ σεῖς, κ. Καραϊσκάκη καὶ Ἀδαμόπουλε, νὰ εἰπῆτε εἰς τοὺς Ἀγραφιώτας νὰ βάλωσι τὰς αἶγας εἰς τὸν σταῦλον, διὰ νὰ ἔχωσι καὶ ὀκτὼ λίτρας γάλα τὴν ἡμέραν ἀφ’ ἑκάστης (ἱλαρότης). Εἶναι καταστρεπτικὰ ζῶα αἱ αἶγες εἰς τὰς φυτείας. Ἀλλ’ ἐπιτρέπουν αἱ ἀστυνομικαὶ ἀρχαὶ τὴν εἰς τὰς φυτείας εἴσοδόν των; Οὔτε εἰς τὰς ἐλαιοφυτείας ἐπιτρέπουσι τοῦτο, διότι ὁ σοφὸς νόμος τοῦ 1836 περὶ ἀστυνομίας ἀρκετὰ μέσα δίδει εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχάς. Εἶπεν ὁ ὑπουργὸς, ὅτι οἱ ποιμένες καίουσι τὰ δάση. Ποία πλάνη εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν!! ὅστις πρέπει νὰ ἠξεύρῃ, ὅτι τὰ δάση ἀπό τινων ἐτῶν καταστρέφονται ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῶν ὀρεινῶν μερῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν γαίας νὰ καλλιεργήσωσιν, ἕνεκα τῆς ἐν Ἑλλάδι ὑπερβολικῆς ἀναπτύξεως τῶν φυτειῶν καὶ δι’ αὐτὸ καίουν τὰ δάση, διὰ νὰ ἀποκτήσωσι γαίας, καὶ ὄχι οἱ ποιμένες, καὶ ἐπικαλοῦμαι πρὸς τοῦτο τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ἠλιοπούλου, ὡς πρώην νομάρχου Ἀχαΐας, καὶ ἄλλων συναδέλφων. Πρὸ μηνῶν ἐκάη εἰς τὸν Ταΰγετον τὸ καλλίτερον δάσος· εἶναι ἐκεῖ ποιμένες; Τὸ κατέστρεψαν οἱ ὀρεινοὶ κάτοικοι, διότι δὲν εἶχον ποῦ ἀλλοῦ νὰ καλλιεργήσωσι γαίας. Λοιπὸν ἡ καταστροφὴ τῶν δασῶν δὲν γίνεται ἀπὸ τοὺς κτηνοτρόφους, ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς ὀρεινοὺς κατοίκους. Ἐμέμφθη ὁ κ. Καλλιγᾶς τῶν κκ. Δηλιγιάννη καὶ Ζηνοπούλου ὡς Γενικῶν Γραμματέων, διότι δὲν ἀνέγνωσαν τοὺς Γάλλους συγγραφεῖς, ἐνῷ αὐτὸς, ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν γνωρίζει τίνες καταστρέφουσι τὰ δάση.

§197Λ. ΚΑΠΕΤΑΝΑΚΗΣ. Ἐξῆλθε κανεὶς ἀπὸ τούτους νὰ ἴδῃ τί γίνεται εἰς τὰς ἐπαρχίας;

§198ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχεις δίκαιον, καὶ διὰ τοῦτο ὑπάγει αὐτὸ τὸ ἔθνος κατὰ διαβόλου, διότι τὸ διοικοῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ μὴ γνωρίζοντες τὰς ἐπαρχίας. Μᾶς εἶπε τέλος ὁ κ. ὑπουργὸς, σᾶς χαρίζω 20 λεπτὰ διὰ τὰς αἶγας, τὴν ἄλλην ὅμως προσθήκην τῶν φόρων ὀφείλετε νὰ τὴν πληρώσετε. Δεικνύετε τὴν ἐλευθεριότητα αὐτὴν, διότι εἴδετε, ὅτι σᾶς ἐγκαταλείπουν οἱ φίλοι σας καὶ χάνετε τὸ χαρτοφυλάκιον. Ἡμεῖς ὅμως δὲν θὰ σᾶς δώσωμεν οὔτε τὴν ἄλλην αὔξησιν τῶν μεγάλων ζώων. Ὅταν φέρετε καὶ σεῖς νόμον περὶ φορολογίας τῶν κεφαλαίων, τότε εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ συνεισφέρωμεν καὶ ἡμεῖς. Ἀλλ’ ἐνόσῳ σεῖς (δεικνύει τοὺς ὑπουργοὺς) δὲν φέρετε νόμον, ὅστις νὰ ὑποχρεώσῃ καὶ σᾶς εἰς πληρωμὴν φόρου ἐκ τῶν ἰδικῶν σας εἰσοδημάτων, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἐπαρχιῶται τόσον μωροὶ νὰ αὐξήσωμεν τοὺς φόρους μας. Φρονῶ δὲ, ὅτι καὶ σεῖς (δεικνύει τὴν ὑπουργικὴν πτέρυγα) δὲν θὰ εὑρεθῆτε εἰς τόσην καλὴν θέσιν μὲ τοὺς ἐκλογεῖς σας, ἐὰν, χαριζόμενοι εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, ἐπιβάλητε φόρους εἰς μόνα τὰ ἐπαρχιακὰ εἰσοδήματα.

§199ΤΙΝΕΣ. Τί μᾶς πιέζετε;

§200ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν πλέον.

§201ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Κάμνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§202Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ κατὰ ποίαν ὥραν γίνεται ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§203ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν εὑρεθῶμεν ἐν ἀπαρτίᾳ, νὰ δημοσιευθοῦν τὰ ὀνόματα τῶν ἀπόντων διά τινος ἐφημερίδος. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθησαν παρόντες βουλευταὶ 106. Ὥστε ἡ Βουλὴ δὲν εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ). Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 8 καὶ 40′ μ. μ.