1882.04.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59

τῆς 29 Ἀπριλίου 1882.

Ὥρα 2 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τὰς προηγουμένης Συνεδριάσεως).

§1ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, κύριοι, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ εἶχε ψηφισθῆ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ συστάσεως τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου νόμου. Δεύτερον, κύριοι, ὑπάρχει μία τάξις ὑπαλλήλων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, ἥτις οὔτε ὡς πολιτικοὶ ὑπάλληλοι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν, οὔτε ὡς στρατιωτικοὶ καὶ ὅμως εἶναι τάξις τοιαύτη, ἄνευ τῆς ὁποίας ἡ ναυτιλία ἐν γένει σήμερον, ἰδίᾳ δὲ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ καὶ ἡ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, εἶναι ἡ τάξις τῶν μηχανικῶν. Οἱ μηχανικοὶ σήμερον εἰς τὴν ναυτιλίαν εἶναι ἡ ψυχὴ καὶ ἡ κινητικὴ δύναμις τῶν πλοίων· ἐν τούτοις αὕτη, ἡ τόσον σπουδαία εἰς τὴν ναυτιλίαν καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δὲν εἶναι εἰς οὐδεμίαν ὡρισμένην κατάστασιν ὑπηγομένη, καθόσον ὡς πολιτικοὶ ὑπάλληλοι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι, διότι πρὸ 2 ἐτῶν ἠθέλησαν νὰ ψηφίσουν Σύλλογον, τὸν Σύλλογον «ὁ Ἀρχιμήδης», ὅπως καταρτίσουν ταμεῖον συντάξεως, καθ’ ὅσον δὲν ἔχουν σύνταξιν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τοῖς ἀπηγόρευσε τὴν σύστασιν τοῦ Συλλόγου, ἐπὶ λόγῳ, ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν. Ἠθέλησαν λοιπὸν νὰ ἐρωτήσουν τί εἶναι; Εἶναι στρατιωτικοί; Φέρουν μὲν μίαν ἀπόχρωσιν στρατιωτικὴν, διότι τοὺς δίδουν καὶ ἐνδυμασίαν στρατιωτικὴν, ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς οὐδεμίαν τῶν καταστάσεων τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ὑπάγονται· τὸ δὲ χείριστον, δὲν λαμβάνουν σύνταξιν, μολονότι τοῖς γίνονται κρατήσεις ἐκ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν. Τούτων ἕνεκα λοιπὸν τῶν λόγων πέρυσιν ἐψηφίσθη νόμος, ὅστις ὁρίζει τὴν κατάστασιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν μηχανικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ· ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς εἰσέτι δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν, ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, καὶ ἑπομένως ἐξακολουθεῖ ἡ κατάστασις τοῦ προσωπικοῦ ἐκείνου ἀκανόνιστος. Τί δὲ συμβαίνει; Ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν, μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι πληρώνουν ἑκάστοτε τὸ ἐπιβάλλον λόγῳ συντάξεως, ἀποθνήσκουν, παθόντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ δὲν λαμβάνουν σύνταξιν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀπεβίωσαν καὶ παρουσίασαν τοιαῦτα λυπηρὰ ἀποτελέσματα, ἦν καὶ ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἀξιοτίμου στενογράφου παρὰ τῷ Στενογραφικῷ γραφείῳ τῆς Βουλῆς κ. Μίνδλερ, ὁ καλλίτερος μηχανικὸς τοῦ στόλου, ἀποβιώσας πέρυσι καὶ καταβαλὼν εἰς τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον τὰ ἀπαιτούμενα ποσά· ἐν τούτοις, ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ οὐδὲν λαμβάνει. Διὰ τοῦτο ἐψηφίσθη ὁ νόμος αὐτὸς περὶ συντάξεως, διὰ νὰ ὑποβληθῶσιν οὗτοι εἰς ὡρισμένην κατάστασιν· ἀλλὰ δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος αὐτός. Ἑπομένως ὀφείλει ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ πραγματοποιήσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὅπως καὶ οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι δικαιωθῶσι, καθ’ ὅσον οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν λαμβάνει τίποτε, ἐνῷ οὗτοι εἶναι ὅσον οὐδεὶς ἀναγκαῖος εἰς τὴν κίνησιν τῶν πλοίων. Ἀναμένω λοιπὸν, ὅπως ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου ἐκείνου περὶ τῶν μηχανικῶν. (Ὅρα Παράρτημα).

§2Δ. ΤΖΑΝΕΣ. Χθὲς ἀσχολούμενος εἰς τὴν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν Ἀδαμῶν, δὲν ἔλαβον γνῶσιν, κ. Πρόεδρε, τῆς ἀναφορᾶς τῆς εἰσαχθείσης ἐξ Ἰωαννίνων, οὔτε ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀκούσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν θέλοντα νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρέπει νὰ γίνητε μετὰ προσοχῆς ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως ἐκ μέρους τῶν κ. Βουλευτῶν. Θέλων, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀνταπαντήσω εἰς ὅσα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἀπήντησε κατὰ παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου περὶ τοῦ ἐν Ἰωαννίνοις ὑποπροξένου, εἶπα, ὅτι ἐπιφυλάσσομαι νὰ πράξω τοῦτο κατὰ τὸ προσεχὲς Σάββατον, ὡς θέλω πράξει. Παρατηρῶ ὅμως, κ. Πρόεδρε, τὸ ἑξῆς εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν ἤδη, ὅτι θέλων νὰ φαίνεται αὐστηρὸς, ἐπικρίνων τοὺς ποιουμένους χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπερωτήσεως κ. Βουλευτὰς, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως ἀγορεύσας περὶ ἐμοῦ, ἔδει νὰ κατανοήσῃ ὅτι δὲν ἦτον συγκεχωρημένον εἰς αὐτὸν νὰ ἐπικρίνῃ Βουλευτὴν ἐπερωτήσαντα πρὶν ἢ φέρει ὡς ὑποστήριξίν του ἀποτέλεσμα ἀνακοινώσεως ἐπὶ τῆς τυχὸν ἀποδοθείσης κατηγορίας. Καὶ ἐὰν, κ. Πρόεδρε, δὲν ἐφείδετο ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐμοῦ ὡς προσώπου ὤφειλεν νὰ φεισθῇ ἐμοῦ ὡς Βουλευτοῦ, ἔχοντος πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ τῷ ζητήσῳ τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο τῆς ἀνακρίσεως περὶ τοῦ ἐν λόγῳ Προξένου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν λέγω, ὅτι ἐβιάσθη, καὶ ὅτι ἐὰν ἐγὼ ὑποτεθῇ, ὅτι ἔσφαλον ἐπερωτήσας κατὰ δημοσίου τοῦ Κράτους ὑπαλλήλου καὶ μάλιστα ὑποπροξένου ἐν Ἰωαννίνοις, ἐὰν ἐγὼ ἐπλανήθην ἐπὶ τούτῳ, θέλουσι καταδείξει τὰ πράγματα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σφάλλει, διατηροῦσα ὑπάλληλον καθ’ οὗ Βουλευτὴς ἐπερωτᾷ, στηριζόμενος βεβαίως εἰς πράγματα, καὶ θέλω τὸ προσεχὲς Σάββατον ἀποδείξει τίς μεταξὺ ἡμῶν ἔχει τὸ δίκαιον.

§3ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Κύριοι, ὑποβάλλων ἀναφορὰν κατοίκων τοῦ δήμου Στυμφαλίας, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Οὗτοι παραπονοῦνται καθ’ ὅσον ἡ Ἑταιρία, εἰς ἣν ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ ἀποξηράνῃ τὴν λίμνην Στυμφαλίας, ἔκλεισε τὰς καταβόθρας τῆς λίμνης, δι’ ὧν διωχετεύοντο ὑπογείως τὰ ὕδατα, ῥίψασα κρυφίως ἐντὸς τῶν καταβοθρῶν λίθους καὶ διαφόρους ἄλλας ὕλας. Ἐκ τούτου προῆλθε μεγάλη ζημία εἰς αὐτοὺς, καὶ ἐπιφυλάσσονται νὰ ζητήσωσι καὶ δικαστικῶς ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὴν ὑπαίτιον Ἑταιρίαν. Παρακαλοῦσι λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν καὶ μᾶς φωτίσῃ κατὰ πόσον ἔχονται ἀληθείας τὰ λεγόμενα, καὶ συνάμα νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι δίκαιον.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας αἱ Κυβερνήσεις διομολογοῦσι πρὸς ἰδιώτας, ὅταν αὗται δὲν κυρωθῶσι παρὰ τῆς τακτικῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς τῆς ἀμέσως ἑπομένης εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ἢ καὶ τῆς συγχρόνου. Ἕτερον νομοσχέδιον ὑποβάλλω, ἀφορῶν εἰς τὰς δημοσιεύσεις, τὰς ἐπιβαλλομένας ὑπὸ τοῦ νόμου, ὅπως αὗται γίνωνται ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδίως ὡς πρὸς τὰ κατασχετήρια μεγίστη δαπάνη γίνεται, καὶ θὰ γίνεται ἀκανονίστως, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα τῆς δημοσιεύσεως αὐτῶν ἐν ἐφημερίσιν ἰδιωτικαῖς. Πλὴν δὲ τούτου, κανονίζονται γενικώτερον τὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προτείνομεν, ὅπως ἐπιβληθῇ ἡ ὑποχρέωσις τῆς δημοσιεύσεως οὐ μόνον τῶν γενικῶν ἐκείνων νομοθετικῶν καὶ κυβερνητικῶν πράξεων, αἵτινες ἐκ τοῦ νόμου εἶναι καὶ ἤδη καταχωρητέαι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ πάσης ἄλλης πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, παντὸς διορισμοῦ, διότι ἡ δημοσιότης εἶναι θεμελιώδης ἀπαίτησις ἐλευθέρας πολιτείας. Ἕτερον νομοσχέδιον ὑποβάλλω, καταρτισθὲν ὑπὸ τοῦ Δικαστικοῦ Τμήματος τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἄλλοτε, ὑποβληθὲν πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἤδη ἀναθεωρηθὲν περὶ δενδροφθορῶν. Περὶ τοῦ θέματος τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέριμνα, διότι ὡς ἐκ τοῦ ὑπάρχοντος κανονισμοῦ, διαστρεφομένου, πληρώνει τὸ Κράτος πολλὰς ἀποζημιώσεις καὶ ἐκτίθεται εἰς πλείστας ὅσας δίκας.

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατεπεῖγον μάλιστα.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω προσέτι δύω νομοσχέδια περὶ ταχυδρομικῶν. Διὰ τοῦ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν ἐπικυροῦνται συμβάσεις μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς καὶ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως περὶ αὐξήσεως τοῦ βάρους καὶ τῶν διαστάσεων τῶν δειγμάτων τῶν ἐμπορευμάτων, διὰ δὲ τοῦ ἑτέρου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προσχωρήσῃ εἰς τὴν ταχυδρομικὴν Σύμβασιν περὶ ἀνταλλαγῆς ταχυδρομικῶν δεμάτων. (Ὅρα Παράρτημα).

§7ΚΑΛΛΙΓΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρό τινων ἡμερῶν, κύριοι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὁπλισθῶμεν ἐναντίον ἐκείνων τῶν Ἐπικρατειῶν, αἵτινες ἐπιβάλλουσι βαρέα τέλη εἰς τὰ ἡμέτερα προϊόντα, εἰσαγόμενα ἐν αὐταῖς, καὶ ὅτι ἔχομεν πρὸς τοῦτο καὶ προηγούμενον παράδειγμα τῆς Αὐστρίας, ἥτις ἐπίσης τοῦτον μετεχειρίσθη τὸν τρόπον διὰ νὰ δυσωπήσῃ πρὸς μετριωτέραν ἐπιβάρυνσιν τῶν ἡμετέρων προϊόντων. Ὑποβάλλω ἑπομένως νομοσχέδιον περὶ τούτου καὶ τὴν σχετικὴν αἰτιολογίαν. Δὲν πρόκειται περὶ ἀμέσου ἐφαρμογῆς ὥστε δύναται νὰ διέλθῃ τὴν τακτικὴν διαδικασίαν, ὅπως φθάσῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τῆς Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς περὶ παρατάσεως τῆς δοθείσης δεκαημέρου προθεσμίας.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ προηγηθῶσι τὰ ἄλλα νομοσχέδια.

§10ΤΙΝΕΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ νὰ γείνῃ ἀναθεώρησις τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων ἐν συνοικισμοῖς. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου τούτου οἱ βουλευταὶ Λακεδαίμονος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν. Ἑπομένως ἀναβάλλεται δι’ αὔριον.

§13ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νὰ προηγηθῇ, κύριε Πρόεδρε, τὸ περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γερμανίας Προξενικῆς Συμβάσεως.

§15ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μόνον. Ἡ ἐν Βερολίνῳ ὑπογραφεῖσα τὴν 14)26 Νοεμβρίου 1881 μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γερμανίας προξενικὴ σύμβασις ἐξ ἄρθρων 29, ὧν τὸ κείμενον ἕπεται ἐν μεταφράσει, ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν.»

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ συζήτησιν.— Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγραφῆς τῶν προφανῶς ἀνηλίκων ὁπλιτῶν εἰς τὰ οἰκεῖα μητρῷα ἀῤῥένων. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§17ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἐννοεῖται μὲ τὸ προφανῶς, κύριε Πρωθυπουργέ;

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ ἐρωτᾷ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, τί ἐννοεῖ ἡ λέξις προφανῶς. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ: Τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων θεωρεῖται ὁριστικὸν καὶ ἀνέκκλητον, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ ὁριστικότης αὕτη ἀποτελεῖ νομικὴν μόνον ἀλήθειαν, ἀλλ’ ὄχι πάντοτε καὶ πραγματικήν, ὅτι ὑπῆρξαν πρόσωπα καταταχθέντα ἐν τῷ στρατῷ ἡλικίας 3 καὶ 4 ἐτῶν. Τοιαῦτα πρόσωπα, ἔχοντα ἡλικίαν πολὺ μεμακρυσμένην ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 21 ἔτους, θεωροῦνται προφανῶς ἀνήλικα. Ὅσα εἶχον ἡλικίαν 18, 19 καὶ 20 ἐτῶν, καὶ ὑπηρέτησαν ἐν τῷ στρατῷ ὡς συμπληρώσαντα τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των, αὐτὰ ἐξώφλησαν τὴν ὑποχρέωσίν των, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων ὡς συμπληρωσάντων τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των δὲν ὑπηρέτησαν, διότι τοῖς ἐδόθη ἀόριστος ἄδεια, ἕνεκα τῆς μικρᾶς πραγματικῆς ἡλικίας των, αὐτοὶ δὲν ἔπρεπε νὰ θεωρῶνται ἀπηλλαγμένοι τῆς ὑποχρεώσεως, καὶ ὅμως ὅταν ἐνηλικιωθῶσιν θὰ θεωρῶνται ἐξυπηρετήσαντες. Πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν, πρὸς τὴν διόρθωσιν τοῦ ἀτόπου συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον. Ἐτέθη δὲ ἡ λέξις προφανῶς διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς ζήτημα ἁπλῶς ἡλικίας, δηλαδὴ ὅταν προσάγωνται ἀποδείξεις, ὅτι δὲν ἔχει πρόσωπόν τι συμπεπληρωμένην ἀκριβῶς τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, ἀλλὰ λείπουσιν ἀκόμη μῆνές τινες, ἢ ἓν ἢ δύω ἔτη· τότε δὲ μόνον νὰ δύναται νὰ ἐπιλαμβάνηται τοῦ θέματος, ὅταν ἡ διαφορὰ τῆς ἡλικίας ἦναι προφανής.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ 15 ἐτῶν, δὲν εἶναι προφανὴς ἡ ἡλικία;

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι γραμμὴν ἀκριβῆ δὲν δυνάμεθα νὰ σύρωμεν, ἀλλὰ πρέπει τοῦτο ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§21ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διατί δὲν παραπέμπονται εἰς τὰ Συμβούλια, ἀλλὰ νὰ ἐμφανίζωνται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ὑγειονομικήν;

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ὁπλιτῶν καὶ οὐχὶ περὶ μήπω καταταχθέντων ὑποχρέων. Περὶ ὑποχρέων κανονίζει τὸ νομοσχέδιον τὸ ἕτερον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου. Ἐκεῖ κανονίζεται τὸ ζήτημα καθ’ ὃν τρόπον ὑμεῖς λέγετε. Ὡς πρὸς τοὺς ὁπλίτας ὅμως, δὲν δύναται νὰ γείνῃ οὕτω, διότι οὗτοι προσέρχονται ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὰ κανονισμένα καὶ ἐκεῖ προσερχόμενοι ἀποστέλλονται εἰς ἀόριστον ἄδειαν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ὅμως τῶν ἄλλων τῶν ὑποχρέων, οἱ ὁποῖοι δὲν κατετάχθησαν ἔτι εἰς τὸν στρατὸν, θέλετε εὑρεῖ ἐν τῷ ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ τὰς ἀναγκαίας διατάξεις.

§23ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι τὸ αὐτὸ πρέπει νὰ γείνῃ καὶ διὰ τοὺς ὑπερηλίκους, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι εἰς τὰ μητρῷα κατετάχθησαν ἄνθρωποι ἡλικίας πλέον τῶν 60 ἐτῶν· εἶδον γέροντας πλέον τῶν 70 ἐτῶν εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον. Τὸ αὐτὸ λοιπὸν μέτρον τῶν ἐχόντων ἡλικίαν 3–4 καὶ 5 ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι προφανῶς ἔχουν τὴν νομικὴν ὑποχρέωσιν, ἀλλ’ ὄχι τὴν πραγματικὴν, τὸ αὐτὸ μέτρον πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ διὰ τοὺς ὑπερηλίκους.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς ἐκείνους, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια, διότι ἡ θεραπεία ἐπέρχεται ἀποχρῶσα διὰ τῆς ἀποστολῆς εἰς ἀόριστον ἄδειαν· ἐνταῦθα ἔπρεπε νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ τῶν προφανῶς ἀνηλίκων, ὥστε, ὅταν οὗτοι συμπληρώσωσι πράγματι τὴν ἡλικίαν τοῦ 21 ἔτους, μὴ ταχθῶσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν, ὡσανεὶ εἶχον ὑπηρετήσει, καὶ θεωρηθῶσιν ἀπηλλαγμένοι τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, ἀλλ’ ὑπαχθῶσι τότε εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν εἰκονικῶς μόνον ὡς ἐν ἀορίστῳ ἀδείᾳ διατελοῦντες ἐξεπλήρωσαν. Ὡς πρὸς τοὺς ὑπερηλίκους, δὲν δύναται νὰ παρουσιασθῇ τοιαύτη περίστασις.

§25Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὑποθέσατε ἄνθρωπον 60 ἐτῶν, ὅστις φαίνεται εἰς τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων 36 ἐτῶν. Αὐτὸς, ὅταν προσκληθῇ ἡ ἐφεδρεία, θὰ ὑπηρετήσῃ. Αὐτὸ δὲ συνέβη εἰς τὴν τελευταίαν ἐπιστρατείαν. Εἰς τὰ νοσοκομεῖα ἐνοσηλεύοντο γέροντες 70 ἐτῶν, τοὺς ὁποίους κατέταξαν εἰς τὸν στρατόν.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς εἶπον, τοῦτο δὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ θέμα, περὶ οὗ πραγματεύεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλὰ περὶ τούτου θέλετε εὑρεῖ πρόνοιαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς γʹ συζήτησιν).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐκτιθεμένων ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§29Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα ἀπέδειξε, κύριοι, ἐλαττωματικὴν τὴν μέχρι τοῦδε ἐφαρμογὴν περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς στρατιωτικούς, καὶ ὅτι δὲν καθυστέρησαν οὔτε κομματικαὶ ἐνέργειαι, οὔτε ἄλλα ἄτοπα, καὶ καλῶς πράττουσα ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῶν πρώτων ὑπέβαλε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ προσέξωμεν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως μήπως ὡς ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νομοσχεδίου ὑποπέσωμεν εἰς τὸ αὐτὸ ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον καὶ μέχρι τοῦδε. Ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν πρέπει νὰ ἦναι ῥητὴ ἡ ὑποχρέωσις καὶ τοῦ ἀτόμου καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀξιωματικὸς, ζητῶν τὴν ἄδειαν διὰ νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ἐὰν δὲν ἀνακηρυχθῇ ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου, πρέπει ὑποχρεωτικῶς ν’ ἀνακαλῆται. Καὶ λέγω ὑποχρεωτικῶς ν’ ἀνακαλῆται, διότι γνωρίζετε, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἀντιπροσωπεύουσι πολιτικὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας, πιεζόμεναι ὑπὸ τῶν πολιτικῶν των φίλων. Ἂν ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα πότε μὲν ν’ ἀνακαλῇ, πότε δὲ νὰ μὴν ἀνακαλῇ, ὑποπίπτομεν εἰς τὰ αὐτὰ ἐλαττώματα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποπέσαμεν μέχρι τοῦδε. Διὰ τοῦτο ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις δυνάμει τοῦ πολιτεύματος ἔλαβε 5½ μηνῶν ἄδειαν, διὰ νὰ ἀποδυθῇ εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα, ὀφείλει νὰ ὑπέχῃ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ἀνακηρυχθῇ ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς, ὅστις σπουδαίως θέλει νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, εὐκόλως εὑρίσκει τὰς ἀναγκαίας καὶ ὀλίγας ὑπογραφὰς τῶν συμπολιτῶν του, ἐπίσης καὶ νὰ καταθέσῃ τὸ τίμημα τῶν 200 δραχμῶν. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ὑπέχει ἠθικὴν εὐθύνην, μὴ συμμορφούμενος πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ἐκτὸς ταύτης τῆς ἠθικῆς εὐθύνης, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸν ἀνακαλῇ ἀμέσως εἰς τὰς τάξεις του, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεωτικῶς τῷ χορηγεῖ τὴν ἄδειαν.

§30ΤΙΝΕΣ. Τὸ λέγει τὸ ἄρθρον.

§31Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι δὲν τὸ λέγει, καὶ δύνασθε νὰ τὸ ἑρμηνεύητε οὕτως, ἀλλ’ ἠξεύρετε, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου ὁδηγοῦνται πολλάκις ἐκ πολιτικοῦ συμφέροντος. Ὅπως λοιπὸν ὁ ἀξιωματικὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ὑποχρεωτικῶς νὰ τῷ δώσῃ ἄδειαν, τὴν αὐτὴν ὑποχρέωσιν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν ἀνακαλῇ, διότι ἄλλως θὰ συμβῇ, ὁ μὲν ν’ ἀνακαλῆται, ὁ δὲ ὄχι· τὸ μέτρον δ’ αὐτὸ θὰ ἐφαρμόζηται ἀναλόγως τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς νομίζω, ὅτι εἰς τὸ 1 ἄρθρον πρέπει νὰ τεθῇ ἡ λέξις τὸ «ὑποχρεωτικῶς,» ὁ δὲ ὑπουργὸς, ὅστις δὲν συμμορφοῦται, φέρει εὐθύνην.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ 1 ἄρθρον ἀνταποκρίνεται πληρέστατα εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου φέρει ἔνστασιν κατὰ τῆς λέξεως δύνανται, ἀλλ’ αὕτη ἡ λέξις εὑρίσκεται ἐν τῷ 2 ἄρθρῳ· ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ δὲν ὑπάρχει. Ὅταν ἀκούσῃ τὸ κείμενον αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι θέλει ἀναγνωρίσει, ὅτι εἶναι καθαρῶς ἐκπεφρασμένη ἡ ἰδέα. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον ἐξεφράσαμεν τὴν ἰδέαν ταύτην καθαρῶς, ὅσῳ φρονῶ, ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ ἄρθρου τούτου ἡ ὑποχρέωσις ὑφίσταται. Ἰδοὺ πῶς τὸ ἄρθρον συνετάχθη ὅπως διατυπωθῇ, ὅτι ἡ ἀνάκλησις τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι ὑποχρεωτική. (Ἀναγινώσκει).

§33Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ταχθεῖσα προθεσμία τῶν τριῶν ἡμερῶν εἶναι ἀνεπαρκής· πρέπει νὰ γείνῃ μεγαλειτέρα. Ἑπομένως εἶναι καλὸν νὰ ταχθῇ προθεσμία μακροτέρα, 8 ἡμερῶν τοὐλάχιστον, καθόσον ὄχι μόνον εἰς τὰς μεσογείους ἐπαρχίας θὰ ἀποβαίνῃ πολλάκις δύσκολος ἡ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἀναχώρησις τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ἰδίως εἰς τὰς νήσους, ἔνθα ἡ συγκοινωνία τελεῖται κατὰ μακρὰ χρονικὰ διαστήματα, καὶ πολλάκις ἕνεκα κακοκαιρίας παρέρχονται ἑβδομάδες, καθ’ ἃς καθίσταται ἀδύνατος ἡ προσέγγισις ἀτμοπλοίων.

§34ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι μόνον ἡ προθεσμία δὲν εἶναι μικρὰ, ἀλλ’ εἶναι καὶ πολὺ μεγάλη. Πρέπει νὰ μάθουν οἱ κύριοι στρατιωτικοὶ, ὅτι πρέπει διὰ τῆς διαγωγῆς των νὰ χρησιμεύσουν ὡς παράδειγμα τοῦ σεβασμοῦ καὶ πρὸς τὴν πειθαρχίαν καὶ πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους· ὅταν ἀξιωματικός τις ζητῇ ἄδειαν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταδολιευθῇ τοὺς νόμους τῆς Πολιτείας καὶ νὰ ἐξαπατήσῃ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ζητεῖ τὴν ἄδειαν, νομίζω, ὅτι ἡ τιμωρία πρέπει νὰ ἦναι αὐστηροτάτη· καὶ δὲν ἀρκεῖ αὐτὴ ἡ ποινὴ, τὴν ὁποίαν φέρει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ὀφείλει, κατὰ τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἀνακαλῇ τὸν ἀξιωματικὸν, καὶ ὄχι μόνον νὰ τὸν ἀνακαλῇ, ἀλλὰ νὰ ἦναι ὑποχρεωμένος ὁ ἀξιωματικὸς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν πεντάμηνον ἄδειαν καὶ νὰ τοῦ ὁρισθῇ καὶ τόπος διαμονῆς παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκτὸς τῆς πρωτευούσης καὶ ἐκτὸς τῆς πατρίδος του· διότι νομίζω, ὅτι οἱ νόμοι πρέπει νὰ ἦναι αὐστηρότατοι διὰ τοὺς στρατιωτικούς. Αὐτὴν λοιπὸν τὴν τροποποίησιν θέλω, καὶ ὄχι νὰ δώσωμεν ἀκόμη μακροτέραν προθεσμίαν, διὰ νὰ κάθηνται νὰ ῥαδιουργοῦν εἰς τὰς ἐπαρχίας των· αὐτὴν τὴν διόρθωσιν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προτείνωμεν.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἦτο βεβαιωμένον, ὅτι πᾶς ἀξιωματικὸς, ζητήσας τὴν ἄδειαν, ὅπως κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ κατόπιν μὴ ἐκτεθείς, ἐδολιεύθη τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ληφθῇ μέτρον τι, εἴτε τὸ προταθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, εἴτε ἄλλο· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχομεν δικαίωμά τι νὰ τὸ ὑποθέσωμεν. Ὁ ἀξιωματικὸς, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν 30 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν· ἀλλὰ δὲν εἶναι κύριος αὐτὸς τῶν πραγμάτων τῆς ἐπαρχίας. Κατέρχεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων, πείθεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεχθῇ καὶ ἀποσύρεται τῆς ἐκλογῆς. Πρέπει νὰ ἔχῃ πλήρη τὴν ἐλευθερίαν ν’ ἀποσυρθῇ· ἂν δὲ ἐπιβάλωμεν ποινὴν εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, περιορίζομεν τὴν ἐλευθερίαν του καὶ τὸ συνταγματικὸν δικαίωμά του. Ἄλλως, καὶ ἡ τιμωρία, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλομεν, δὲν εἶναι τιμωρία μόνον κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ, εἶναι καὶ τιμωρία κατὰ τοῦ Κράτους, διότι θὰ ἦναι μέγα βάρος εἰς τὸ Κράτος πάντες οὗτοι οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες ἐπὶ ἥμισυ καὶ πέντε μῆνας δὲν θὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ στρατῷ Ὥστε καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβάλωμεν τιμωρίαν, ἔπρεπε νὰ ἐξεύρωμεν ἄλλην τινά. Φρονῶ ὅμως, ὅτι δὲν δικαιούμεθα ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ νὰ ἐπιβάλωμεν ποινήν· πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἕκαστον ἐλεύθερον νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ ὅταν πεισθῇ, ὅτι τὰ ἐπαρχιακὰ πράγματα δὲν εἶναι εὐνοϊκὰ πρὸς αὐτὸν, νὰ ἀποσύρεται ἐλευθέρως.

§36ΨΥΛΛΑΣ. Διατί οἱ ἀξιωματικοὶ μόνον τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ καὶ ὄχι καὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν; Ὑπάρχει ἰδιαιτέρα διάταξις;

§37ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ κατάχρησις εἰς τὸ ναυτικὸν, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐτέθη διάταξις διὰ τοὺς ναυτικούς.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἦτο μεθοδικώτερον ὡς πρὸς τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν νὰ ψηφισθῇ ἴδιον νομοσχέδιον, καίτοι εἰς τὰς πλείστας τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου δύναται νὰ ὑπαχθῇ καὶ ὁ κατὰ θάλασσαν στρατὸς, ὡς πρὸς τὴν διάταξιν δὲ ἰδίως τοῦ ἄρθρου 1, εἶναι βέβαιον, ὅτι δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ὡς ἔχει καὶ εἰς αὐτόν. Ἡ ἀνάγκη εἰδικῆς προνοίας ὡς πρὸς τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν εἶναι ὀλιγώτερον ἐπείγουσα, διότι ὡς πρὸς αὐτὸν ἰσχύουσιν ἄλλαι τινὲς διατάξεις, αἵτινες καθιστῶσι τὴν κατάχρησιν σπανιωτέραν· εἶναι αἱ διατάξεις αὗται αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ὑποχρέωσιν παντὸς ἀξιωματικοῦ τῆς θαλάσσης, ὅπως ὑπηρετήσῃ καὶ κατὰ θάλασσαν, ἵνα ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ. Ἀνάλογον ταύτης διάταξιν περιέχει ἕτερον νομοσχέδιον καὶ ὡς πρὸς τὸν κατὰ γῆν στρατόν. Ἀπεδείχθη δὲ τὸ εὐεργητικὸν τῆς διατάξεως ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς τῆς μέχρι τοῦδε εἰς τὸν κατὰ θάλασσαν στρατόν· ἀφοῦ ὅμως ἐγένετο λόγος ἤδη περὶ τοῦ πράγματος, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 καὶ τὸν κατὰ θάλασσαν στρατὸν, διαῤῥυθμίζοντες καταλλήλως καὶ τὰς ἄλλας τοῦ νομοσχεδίου διατάξεις, ἵνα ἐπεκταθῶσιν εἰς ἀμφοτέρους τοὺς στρατούς.

§39ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἶναι ἀδύνατον 3 ἡμέρας μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῶν ὑποψηφίων νὰ δυνηθῇ ὁ κατελθὼν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀξιωματικὸς νὰ ἀναχωρήσῃ καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν θέσιν του. Εἶναι δὲ πολὺ πιθανὸν κατὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ λαμβάνουν χώραν καὶ ἐκλογικαὶ ῥαδιουργίαι καὶ μία ἐνέργεια νὰ ματαιώσῃ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ ὑποψηφίου. Λοιπὸν εἰς 3 ἡμέρας πῶς θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιστρέψῃ, ἐὰν ἦναι χειμὼν ἢ κακοκαιρία;

§40Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερον, ὅπως νόμοι αὐστηροὶ θέσουν χαλινὸν εἰς τὴν καταδολίευσιν τῶν νόμων ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν, μοὶ τὴν ἐπέβαλεν ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος. Αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ποίαν ἔννοιαν ἔχει; Τὴν ἄδειαν τῶν 5½ μηνῶν τὴν ἐπέβαλεν ὡς ποινὴν εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς, καὶ δὲν ἐνόει ὁ νόμος τότε, ἀφοῦ ἔδωσε πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, δὲν ἐνόει νὰ μὴ συνοδεύσῃ τὴν ἐλευθερίαν αὐτὴν μέ τινα σπουδαιότητα. Καὶ τὴν σπουδαιότητα αὐτὴν ποῦ τὴν εὑρίσκετε; Τὴν εὑρίσκετε εἰς τὴν ὑποχρεωτικὴν ποινὴν τῆς ἀδείας τῶν 5½ μηνῶν. Ὅταν ἀφαιρέσητε ὅμως ὅλας αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις, ὅλας αὐτὰς τὰς ὑποχρεώσεις, ἀπέναντι τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν εἰς τοὺς στρατιωτικούς, δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι οὕτω παραλύετε τὸν στρατόν, καὶ τὸν κάμνετε εὐκόλως νὰ συνειθίζῃ νὰ κατέρχηται εἰς τὰς ἐκλογικὰς ῥᾳδιουργίας, μὴ σπουδαίως; Καὶ ἐννοῶ ἐγὼ, ὅπως καὶ τὸ νομοσχέδιον δὲν φέρει, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς, ἅπαξ ζητῶν ἄδειαν καὶ κατερχόμενος εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὀφείλει νὰ μείνῃ ἐν ἀδείᾳ καὶ τοὺς 5½ μῆνας· καθόσον τί θὰ γείνῃ μεθαύριον; — καὶ ἔχομεν παραδείγματα ἄπειρα κατὰ τὸ παρελθόν — οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως θὰ ζητοῦν τὴν ἄδειαν, θὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, θὰ πληρώνουν τὰς 200 δραχμὰς, διότι σήμερον αἱ 200 δραχμαὶ δι’ ἐκλογικὰ ἔξοδα εἶναι μηδὲν, καὶ τὴν τελευτίαν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ τελειώσῃ ἡ ἐκλογὴ, ἀφοῦ προσφέρουν ὅλην τὴν συνδρομήν των εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους καὶ τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς θὰ ἀνακαλῆται εἰς τὰς τάξεις τῆς ἐνεργείας ὁ στρατιωτικός. Ποία λοιπὸν ποινὴ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτούς;

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὰ εἶναι τοῦ δευτέρου ἄρθρου.

§42Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠξεύρω, ὅτι εἶναι τοῦ δευτέρου ἄρθρου· ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ὁρμώμενος, εἶπον, ὅτι καὶ εἰς τὴν περίστασιν τοῦ πρώτου ἄρθρου πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ποινή. Καὶ ποία εἶναι ἡ ποινή; Ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, ἢ ἔστω καὶ ἄλλη ποινή, διὰ νὰ συνειθίσουν οἱ στρατιωτικοὶ νὰ σέβωνται περισσότερον καὶ τοὺς νόμους καὶ τὰς προϊσταμένας Ἀρχάς. Δὲν εἶμαι ἐγὼ κατὰ τῶν στρατιωτικῶν· ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὴν στρατιωτικωτέραν οἰκογένειαν τῆς Ἑλλάδος· ἔχω ἀδελφοὺς, ἔχω στενοὺς συγγενεῖς στρατιωτικούς· ἀλλὰ βλέπω, ὅτι ὁ στρατὸς παρέλυσεν. Αὐτὸ εἶναι ἡ ἀλήθεια τοῦ πράγματος, καὶ σχεδὸν ἐπίσης ἡ ῥᾳδιουργία ἐν ταῖς ἐκλογικαῖς ἐνεργείαις καταβάλλεται καὶ ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἐκ μέρους τῶν πολιτικῶν· οἱ πολῖται παραιτοῦνται ἐντελῶς τῆς θέσεώς των, καὶ πρέπει καὶ δι’ ἐκείνους νὰ ἔλθῃ διάταξις, ὅτι πολιτικὸς, ὁ ὁποῖος ζητεῖ νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἐπὶ ὡρισμένῳ χρόνῳ νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διορισθῇ ἐκ νέου, ἵνα γίνηται σπουδαίως ἡ αἴτησις καὶ ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἐκ μέρους τῶν πολιτικῶν. Αὐτὰς τὰς ἰδέας ἔχω, καὶ δι’ αὐτὰς ἔκαμα τὴν πρότασιν. Δὲν εἶμαι κατὰ τῶν στρατιωτικῶν, οὔτε κατὰ τῶν πολιτικῶν.

§43ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ἀνήκων εἰς τὴν στρατιωτικωτάτην, ἂν θέλητε, οἰκογένειαν, ἦλθεν εἰς συμπέρασμα ἄτοπον, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς, δηλ. προέθηκε τὴν δολιότητα ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἔκτισε πυργοποιΐαν. Ὁ στρατιωτικὸς, ὅστις ἐκτίθεται εἰς τὰς ἐκλογὰς, δὲν προτίθεται νὰ δολιευθῇ οὐδένα, ἀλλ’ ἀπέρχεται καὶ αὐτὸς νὰ ἐξασκήσῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, ὡς πάντες οἱ πολῖται· τοῦτ’ αὐτὸ πράττουσι καὶ οἱ πολῖται. Ἤδη ζητεῖ πλαγίως νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ στρατιωτικοὶ, οἵτινες ἀποδύονται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὡσεὶ οἱ στρατιωτικοὶ νὰ μειονεκτῶσι τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων.

§44Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ εἶπον καὶ διὰ τοὺς πολιτικούς. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ ὄχι νὰ τιμωρηθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς πρέπει νὰ κατέρχεται σπουδαίως εἰς τὸν ἀγῶνα.

§45ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Ἐπιθυμεῖτε ἴσως νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ὦσιν οἱ αὐτοὶ βουλευταὶ ἐν τῇ Βουλῇ· ἀλλ’ ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὁμάδα, ὡς καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν, ὑπάρχουν νέοι, δυνάμενοι ν’ ἀνταποκριθῶσιν ἕκαστος εἰς τὸν κλάδον του ἐξαίρετα ὡς καὶ ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ κ. Μεταξᾶς ᾐτήσατο ὀκτὼ ἡμερῶν ἄδειαν, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ὁ ἀξιωματικὸς ἐν ἀνέσει, διότι καὶ αἱ ἀποστάσεις εἶναι μεγαλεῖτεραι καὶ ἐμπόδια πολλάκις παρεμβάλλονται. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἀντιτάσσει ὄχι μόνον νὰ μὴ ἦναι μεγαλειτέρα ἡ προθεσμία τῶν 3 ἡμερῶν ὡς τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει, ἀλλὰ καὶ νὰ τιμωρῶνται ὡς νὰ ὦσιν Ὀτεντότοι ἢ Κάφροι! Ὁ στρατιωτικὸς δὲν διακρίνεται ἐκπληρῶν τὴν ἐν τῇ Βουλῇ ἐντολήν του, ἀλλ’ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· ὅταν δὲ δὲν ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν του ἐκεῖ, τότε τιμωρεῖται κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας αὐστηροὺς στρατιωτικοὺς νόμους. Μὴ θέλετε λοιπὸν νὰ τὸν τιμωρήσητε, ὅταν ἀποδύηται τὸ ἔνδυμα τοῦ στρατιωτικοῦ διὰ νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, καὶ νὰ τὸν περιορίζητε εἰς στενότατον κύκλον. Ἠξεύρετε τί θὰ κάμητε μὲ τοῦτο; οἱ μὲν πλούσιοι θὰ ἀποδύωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα διαρκῶς, οἱ δὲ πτωχοὶ θὰ ἀποφεύγωσι τοῦτον, μὴ δυνάμενοι νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὰς διατάξεις, ἃς περιλαμβάνει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅπερ, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἀντίκειται καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν.

§46ΚΟΡΠΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς τῶν Καλαβρύτων δὲν ἔχει δίκαιον εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν παρ’ αὐτοῦ πρότασιν τῆς προσθήκης ποινῆς εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, καθόσον τὸ 1 ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, συνδυαζόμενον πρὸς ῥητὴν διάταξιν τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου, ἐξασφαλίζει πληρέστατα καὶ τὸν ἀξιωματικὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, καθόσον διὰ μὲν τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ὁ ἀξιωματικὸς ὑποχρεοῦται νὰ ἐπανέλθῃ μετὰ τρεῖς ἡμέρας εἰς τὰς τάξεις, κατὰ συνέπειαν θεωρεῖται ἀνακεκλημένος· μὴ ἐπανερχόμενος, παραβαίνει τὸ καθῆκόν του. Περὶ ἀξιωματικῶν δὲ, παραβαινόντων τὸ καθῆκόν των, ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμῳ. Λοιπὸν πρὸς τί νὰ ἐπαναλάβωμεν τὰς διατάξεις αὐτὰς, ἀφοῦ ὑπάρχουσιν ἰσχύουσαι ποινικαὶ διατάξεις;

§47ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, πρὸς τὸ συμφέρον δὲ καὶ τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ στρατοῦ πρέπει οἱ κ.κ. ἀξιωματικοὶ, ἐξαιρέσει τῶν ἐχόντων τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, πρέπει νὰ παραιτηθῶσι δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἐξασκήσει αὐτοῦ σπουδαίως βλάπτει τὴν Πολιτείαν καὶ τὸν στρατόν! Στρατὸν δὲν ἔχομεν, διότι ἐὰν ῥίψητε ἓν βλέμμα ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, θὰ ἰδῆτε πλῆθος στρατιωτικῶν· οἱ στρατιωτικοὶ οὗτοι ἔπρεπε νὰ μένουν εἰς τὰς τάξεις των καὶ νὰ ἐργάζωνται νυχθημερὸν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των. Ὁ στρατιωτικὸς, εἰσερχόμενος ἐνταῦθα, καθίσταται καὶ κακὸς πολιτευόμενος καὶ κακὸς στρατιωτικός· διὰ τοῦτο εἷς τῶν λόγων, δι’ ὃν ἐπιθυμῶ καὶ ἐπιδιώκω τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, εἶναι καὶ αὐτός. Νὰ ἀναθεωρηθῇ ἡ διάταξις αὕτη, ἥτις μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ νὰ μὴ ἔχωμεν πλέον στρατόν. Οἱ καλλίτεροι τῶν ἀξιωματικῶν, κατερχόμενοι εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐπιτυγχάνοντες, καθίστανται ὕστερα ἀξιωματικοί, μὴ ἔχοντες πλέον τὸν ζῆλον νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ τοῦ στρατιώτου καὶ νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας, ἃς προσδοκᾷ παρ’ αὐτῶν ἡ Πατρίς. Ταῦτα λέγω τόσον ὑπὲρ τῆς Πολιτείας, ὅσον καὶ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, διότι κήδομαι τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, διότι ἀπ’ αὐτοῦ ἰδίως ἐξαρτᾶται τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ ἂν δὲν φθάσωμεν εἰς τὸ νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἱκανὸν, ἵνα ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁ Ἑλληνισμὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Καὶ ἤθελε περιποιήσει μεγάλην τιμὴν εἰς τὸν στρατὸν, ἐὰν οἱ κ.κ. ἀξιωματικοὶ ἔδιδον τὸ παράδειγμα εἰς τοὺς ἄλλους καὶ παρῃτοῦντο θέσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ δὲν εἶναι χρήσιμοι οὔτε εἰς τὴν Πολιτείαν, οὔτε εἰς τὸν στρατόν· διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ θεωρῶ νομοσχέδιον ὅλως διόλου ἀλυσιτελές.

§48Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι ἀληθέστατον, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ βλάπτουν καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὸν στρατόν. Αἱ πρὸ τῆς τελευταίας μεταπολιτεύσεως κυβερνητικαὶ αὐθαιρεσίαι καὶ τὰ μέσα, δι’ ὧν συνετελέσθη ἡ τελευταία μεταπολίτευσις, δὲν ἠδύναντο ἢ ν’ ἀπολήξωσιν εἰς τὰς τοιαύτας συνεπείας. Καὶ μοὶ δίδεται ἡ εὔλογος εὐκαιρία νὰ εἴπω εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὅ,τι καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ εἶπον, ὅτι εὐτυχὲς θὰ ἦτο τὸ ἔθνος ἂν τὰς μεταπολιτεύσεις ἐνήργει καὶ ἐπεδίωκεν ἀντλῶν τὴν δύναμίν του ἀπὸ μόνην τὴν συνείδησιν τῶν πολιτῶν, χωρὶς ποτὲ νὰ θελήσῃ ν’ ἀναμίξῃ εἰς τὰ πολιτικά του φρονήματα τὴν τάξιν τῆς κοινωνίας ἐκείνην, ἥτις ἔχει ἄλλον καὶ ἐντελῶς ἀντίθετον προορισμόν. Ἡ ἀναγραφὴ τοῦ 71 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ὑπῆρξεν ἡ ὑποχρεωτικὴ συνέπεια τῶν μεταπολιτεύσεων τοῦ 1843 καὶ τοῦ 1862, αἵτινες ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἐπαναστάσεις στρατώνων. Τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν ἔδωκεν ἡ Εὐρώπη καὶ οὕτω ἐχαρακτηρίσθησαν ὑπὸ τῶν πραγμάτων. Τὰ δικαιώματα, τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ πολιτεύματι, εἶναι συνέπεια τῆς μεταπολιτεύσεως τοῦ 1863. Ἐγὼ τότε ὡς πληρεξούσιος τοῦ ἔθνους, καθόσον ἀφορᾷ τοὺς στρατιωτικούς, ὑπέβαλον πρότασιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὁ ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἀποδυθῇ εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα, πρέπει νὰ τίθεται εἰς ἀργίαν· ἀλλὰ τότε τὸ στρατιωτικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον ἠρίθμει τετραπλασίους ψήφους τῶν ὅσων ἀριθμεῖ σήμερον τὸ Κοινοβούλιον, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῇ Κυβερνήσει, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεγράφησαν ἐν τῷ Συντάγματι τὰ ὡς εἴρηται δικαιώματα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε ἦτο ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, ὅστις υἱοθέτησε τὴν πρότασίν μου, ἀλλ’ ἠναγκάσθην, καὶ τὸ λέγω ἐρυθριῶν, νὰ τὴν ἀποσύρω, πιεζόμενος ἀπὸ τοὺς συναδέλφους μου. Αὐτὰ λοιπὸν ἦσαν τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐξηνάγκασαν τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ Συντάγματι τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 71. Ἔκτοτε, κύριοι, τί ἔλαβε χώραν ἀπὸ τοῦ 1863 μέχρι σήμερον; καταχρήσεις ἐπὶ καταχρήσεων καὶ ἐκ μέρους τῶν ἀτόμων καὶ ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων. Ἡ διάταξις τῆς ἀδείας τῶν 5½ μηνῶν ἐτέθη, καθὼς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, ὡς ποινή, ἀφοῦ δὲν κατωρθώθη νὰ τίθενται οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς ἀργίαν καὶ αἱ θέσεις των νὰ συμπληροῦνται ἀμέσως, οὐχὶ μετὰ ἓν ἔτος, ὡς λέγει ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἐννοήσουν οἱ ἀποδυόμενοι εἰς τὸν ἀγῶνα, ὅτι σπουδαίως πρέπει νὰ ἀποδύωνται. Ἐθεωρήθη τότε ὡς ποινὴ ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἀδείας τῶν 5½ μηνῶν, διὰ νὰ στερῆται ὁ ἀξιωματικὸς τῶν ἀποδοχῶν του ἐπὶ 5½ μῆνας. Ἀλλὰ ποία ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου; Ἐφηρμόσθη ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν καὶ τῶν ἀντιπαθειῶν τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ μακαρίτης συνταγματάρχης Ζυμβρακάκης, καίτοι ζητῶν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰς τάξεις, ἡ Κυβέρνησις κατ’ οὐδένα λόγον ἤθελε νὰ συναινέσῃ, καὶ νομίζω, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι ἐκίνησεν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Προκειμένου σήμερον νὰ μειώσωμεν τὰ ἐλαττώματα τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, τί πρέπει νὰ κάμωμεν;

§49ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα νὰ βαδίσουν τὸν δρόμον των, ἵνα ἐπέλθῃ ἀνάγκη μεταβολῆς τοῦ Συντάγματος.

§50Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δύω ἀντίθετα συμφέροντα, τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν ἀτόμων, πρέπει νὰ κανονισθῶσιν οὕτω πως, ὥστε νὰ φεισθῶμεν μόνον τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους ἢ τῶν συμφερόντων τῶν ἀτόμων. Οἱ ἀξιωματικοὶ κατέχουν ὀργανικήν τινα θέσιν ἐν τῷ στρατῷ· ἡ ἔλλειψίς των ἀπὸ τὰς τάξεις εἶναι ζημία διὰ τὸ Κράτος ἀναμφίλεκτος. Ἐὰν στερήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τοὺς ἀνακαλῇ, θὰ ἀφήσωμεν πολλὰ κενὰ ἐν τῷ στρατῷ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Νομίζω, ὅτι ἀνταποκρινόμεθα εἰς τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας καὶ δὲν ἀπομακρυνόμεθα τοῦ πνεύματος τοῦ Συντάγματος, ἐὰν ἐπιβληθῇ πρὸς τοὺς μὴ σπουδαίως κατερχομένους εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀλλ’ ἵνα συντρέξωσι τοὺς συγγενεῖς ἢ τοὺς φίλους των, ἢ διὰ ν’ ἀπομακρυνθῶσι τῆς ὑπηρεσίας χάριν ἀνέσεως, ἡ στέρησις τῶν ἀποδοχῶν των ἐπὶ 5½ μῆνας, διὰ δὲ τοὺς μὴ ἀνακηρυχθέντας, ὅτι ἀνακαλοῦνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· καὶ ἰδοὺ, ὅτι οὕτως ἀνταποκρινόμεθα καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ, καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Διὰ τῶν τοιούτων μέτρων θέλουσι τιμωρηθῆ οἱ οὐχὶ σπουδαίως, ἀλλὰ πρὸς καταδολίευσιν τοῦ νόμου ἀποδυόμενοι εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Συνέβη εἰς τὴν ἐπαρχίαν Οἰτύλου νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν τελευταῖον βουλευτικὸν ἀγῶνα δύω ἀδελφοὶ στρατιωτικοὶ, ὁ μὲν τοῦ Ναυτικοῦ, ὁ δὲ τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, διὰ νὰ συντρέξωσι τὸν ἀδελφόν των, καὶ διέτρεχον τὴν ἐπαρχίαν ὁλόκληρον, φέροντες τὰς στολάς των, ἀντιπρόσωποι ὄντες εἰς τὴν κάλπην τοῦ ἀδελφοῦ των. Κατ’ αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν τί πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ τὸ Κράτος; Πρέπει νὰ τοὺς ἀφήσῃ ἀτιμωρήτους, ἀφοῦ χάριν μόνον προσωπικῶν λόγων, ἢ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν συγγενῶν των ἢ τῆς πολιτικῆς φατρίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν, κατῆλθον εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα, καταδολιευόμενοι τοσοῦτον πασιφανῶς τὸν νόμον; Καὶ ἂς μὴ εἴπῃ κανεὶς, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι μὴ ἀνήκοντες εἰς καμμίαν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς ἀποτυχόντας νὰ διανύουν τὸ χρονικὸν διάστημα τῶν πέντε ἥμισυ μηνῶν, οὕτω δὲ ἀφ’ ἑνὸς θέλομεν ἀνακαλεῖ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ τοὺς μὴ ἀνακηρυχθέντας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἐπιβάλλωμεν καὶ ποινὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν κατῆλθον σπουδαίως εἰς τὸν ἀγῶνα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρὸ ὀλίγου, ἀφορῶν εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας, μοὶ ὑπέδειξεν, ὅτι θὰ ἀφήσωμεν πολλὰ κενὰ ἐν τῷ στρατῷ. Κύριοι, ἂν ὁ στρατὸς καθυστερῇ κατὰ τὰ ἄλλα, ὡς πρὸς τοὺς βαθμοφόρους δὲ καθυστερεῖ. Διὰ τῆς προτάσεως λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα, θεραπεύομεν τὰς ἀνάγκας τῆς Ἐπικρατείας· θὰ ἦναι δὲ εὐκταῖον εἰς τὸ μέλλον, καὶ διὰ τ’ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, νὰ παύσουν οἱ στρατιωτικοὶ νὰ παρακάθηνται εἰς τὸ Κοινοβούλιον.

§51ΙΩ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ματαιοπονοῦμεν, κύριοι. Τὸ φάρμακον δὲν ἔγκειται εἰς τὰ τοιαῦτα μέτρα· εἶναι μέτρα ἀλυσιτελῆ, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπομακρύνουν ὁριστικῶς ἀπὸ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ θεραπεύσωμεν τὰ κακῶς ἔχοντα. Ἐπιψηφίσατε ὅσα θέλετε νομοσχέδια. (Θόρυβος).

§52ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ κληθῇ Ἐθνοσυνέλευσις.

§53ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ναὶ, νὰ συνέλθῃ Ἐθνοσυνέλευσις, διὰ νὰ τὰ κανονίσῃ· δέον ὅμως νὰ σχηματισθῇ, ὅταν σημάνῃ ἡ ὥρα, Ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν λογάδων τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία νὰ ὁρίσῃ τὰ ἀναθεωρητέα ζητήματα, ὥστε ἐρχομένη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ τὰ λύσῃ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ὡς ἔγεινεν εἰς τὴν Ἀμερικὴν πανηγυρικῷ τῷ τρόπῳ.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον πρῶτον μὲ τὴν προσθήκην «καὶ κατὰ θάλασσαν» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη.

§55ΚΡΙΕΖΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ ἴδιον νομοσχέδιον διὰ τοὺς ναυτικούς.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν βλάπτει νὰ προστεθῇ τὸ «κατὰ θάλασσαν» ἐνταῦθα. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§57Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὅλοι γνωρίζετε, καὶ πρὸ πάντων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἔρχεται τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων. Ὁ ἀξιωματικὸς λοιπὸν, ὁ ἐκτιθέμενος εἰς τὰς ἐκλογὰς, δυνατὸν καὶ νὰ ἀποτύχῃ καὶ νὰ ἔχῃ ἐνστάσεις. Πρέπει λοιπὸν νὰ μὴ τοῦ κλείσωμεν τὴν θύραν· εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον καὶ δίκαιον νὰ ἔλθῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἐνστάσεις του. Τοῦτο γίνεται καὶ διὰ τοὺς πολίτας, καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους. Βλέπω δὲ μετὰ λύπης, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι καταδιωκτικὸν καὶ οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει εἰμὴ τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἀξιωματικῶν.

§58ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι καταδιωκτικόν.

§59Ν. ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἶναι καταθλιπτικόν. Πρέπει νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τοὺς ὑποψηφίους ἀξιωματικοὺς ἡ ἄδεια νὰ ἔρχωνται εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ὑποστηρίζωσι τὰς ἐνστάσεις των. Ἄλλως τε, εἶναι δικαιότατον καὶ σύμφωνον μὲ τὸν ὀρθὸν λόγον. Τοῦτο λέγει καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν λέγει τοιοῦτόν τι.

§61ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 ἀντίκειται ῥητῶς εἰς τὸ ἄρθρον 71 τοῦ Συντάγματος· διότι, ἂν ἐκεῖ ἐθεωρήθη ὡς ποινὴ ἡ ἄδεια τῶν 5½ μηνῶν, πῶς δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν τὰ ἐναντία σήμερον; Ἕτερον ζήτημα εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ κ. Μεταξᾶς, διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς, οἵτινες σπουδαίως κατέρχονται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, τοῦ νὰ ὑποστηρίζουν τὰς ἐνστάσεις των. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει διάταξιν ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν θὰ εἴπῃ τίποτε, διότι ἡ διάταξις αὕτη ἔγκειται εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις της, διότι εἰς ὅλας τὰς Περιόδους ἐγένοντο καὶ ἐν Ἀθήναις ἐνστάσεις καὶ ὑπεστηρίχθησαν ἐνώπιον τοῦ Τμήματος. Διὰ τῆς διατάξεως ὅμως αὐτῆς ἀποκλείετε τὸν ἀξιωματικὸν ἀπὸ τοῦ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δικαιώματά του ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ καὶ πλήρει ἐκτάσει. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν, ὅτι πρέπει ὁ λαβὼν ἄδειαν ἀξιωματικὸς, ἀφοῦ ἀποτύχῃ, νὰ ἀνακαλῆται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διότι τοῦτο εἶναι παρὰ τὸ Σύνταγμα, καὶ δεύτερον, ἀφοῦ ἅπαξ ἐξετέθη εἰς τὸν ἀγῶνα, πρέπει νὰ ἔχῃ μέχρι τοῦ πέρατος τῆς ἐκλογῆς πλήρη ἐλευθερίαν, ἵνα ὑποστηρίξῃ τὰ δικαιώματά του ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὔτε ὁ ἐκλογικὸς νόμος, οὔτε τὸ Σύνταγμα ἐνόησεν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ἀποτυχὼν ἐν τῇ ἐκλογῇ νὰ παρίσταται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἐνστάσεις του· καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ὅστις ἐποιήσατο λόγον περὶ τούτου, δὲν πραγματεύεται περὶ τοῦ θέματος, κανονίζων τὰ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν ἐν τῷ Σώματι, πραγματεύεται μόνον περὶ αὐτοῦ σχετικῶς πρὸς τὴν προεξέλεγξιν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ὁρίζων, ὅτι δύνανται οἱ ἐπιλαχόντες νὰ παρασταθῶσιν ἐνώπιον αὐτῆς, καὶ ἀναπτύξωσι τὰς ἐνστάσεις των κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Δὲν φρονῶ, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ συστατικὸν στοιχεῖον τῆς ἐξελέξεως, διότι δύναται ὁ ἀποτυχὼν νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἐνστάσεις του καὶ ἐγγράφως· ἐκ τοῦ ὅτι ὁ Κανονισμὸς δίδει ἄδειαν παραστάσεως, δὲν ἕπεται, ὅτι γεννᾶται συνταγματικὸν δικαίωμα ὑπὲρ τοῦ ἀξιωματικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ματαιώσῃ ἐπὶ χρόνον ἱκανὸν τοὺς περιορισμοὺς, τοὺς ὁποίους θέτομεν, διότι ὁ ἀποτυχὼν ἀξιωματικὸς θὰ ἠδύνατο νὰ μένῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐξελέγξεων ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ καὶ ἀπέναντι τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἀπέναντι τοῦ νόμου. Ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου ζητεῖ, ὅπως καταστήσωμεν τὸ ἄρθρον 2 αὐστηρότερον διὰ τὸν ἀξιωματικόν, μὴ ἐπιτρέποντες εἰς αὐτὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἐξαναγκάζοντες αὐτὸν νὰ διανύῃ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἀδείας του ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, καὶ ἴσως ἡ ποινὴ αὕτη θὰ ἦτο χρήσιμος, θὰ περιέστελλεν ἔτι μᾶλλον τὴν τάσιν τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς τὸ ἐκτίθεσθαι εἰς τὰς ἐκλογάς· ἀλλ’ οὕτω θὰ καταστήσωμεν τὸν νόμον ἐπιβλαβῆ εἰς τὸν στρατὸν, καθόσον πολλοὶ ἀξιωματικοὶ, χρησιμώτατοι εἰς αὐτὸν, θὰ διατελῶσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ χρόνον πολύν· καὶ λίαν μετριοφρόνως εἶπεν ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι βαθμοφόρους ἔχομεν πολλοὺς καὶ ἡ ἀπουσία τινῶν ἐκ τοῦ στρατοῦ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σημασίαν. Ἐδῶ νομίζω, ὅτι ἡ μετριοφροσύνη του τὸν παρέσυρεν, ὅπως παρίδῃ τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποδίδωμεν εἰς τὸ ποιὸν, καὶ προκειμένου περὶ τοῦ ποιοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ἔλλειψις ἀπὸ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ ἀξιωματικῶν, οἷος π. χ. αὐτὸς, δὲν δύναται παρὰ νὰ θεωρηθῇ ζημία· ἑπομένως φοβοῦμαι μήπως φθάσωμεν εἰς κακὸν μεγαλύτερον ἐνίοτε ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Μαυρομιχάλην νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν πρότασιν αὐτοῦ ταύτην.

§63Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκ τῆς θέσεώς του βεβαίως ἔχει συμφέρον νὰ προστατεύῃ τὰ συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας· κάμνω ὅμως τὴν παρατήρησιν, ὅτι κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ 2 ἄρθρου ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ ἀνακαλέσῃ τοὺς ἐν συνταγματικῇ ἀδείᾳ ἀξιωματικοὺς ἢ τῇ συναινέσει των. Τὸ Κράτος, κύριοι, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὑποχρεωτικῶς νὰ ἀνακαλῇ ἄνευ τῆς συναινέσεως τῶν ἀτόμων, διότι κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ νόμου λέγει, ὅτι δύνανται παραιτούμενοι τοῦ ὑπολοίπου τῆς ἀδείας των νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις των ἐπὶ τῇ αἰτήσει των. Ἐγὼ λέγω νὰ λείψῃ τὸ «δύναται» ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τὸν ἀνακαλῇ ὑποχρεωτικῶς· διότι ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς κατὰ τὴν ἐκτίμησίν σας εἶναι ἀναγκαῖος εἰς τὸν στρατὸν, αὐτὸς δὲ δὲν θέλει νὰ ἔλθῃ, οὕτω θέλετε στερήσει τὸν στρατὸν τῶν ἀναγκαίων ἱκανῶν ὀργάνων.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Μαυρομιχάλης γνωρίζει, ὅτι οὕτως ἡρμηνεύετο μέχρι τοῦδε ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος· ὅτι τουτέστι μόνον τῇ αἰτήσει τοῦ ἀξιωματικοῦ ἠδύνατο οὗτος νὰ ἀνακληθῇ εἰς τὰς τάξεις· ἡρμηνεύθη δ’ οὕτω, διότι ἡ λέξις ὑποχρεωτικῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ 71 τοῦ Συντάγματος ἐθεωρήθη ὡς ἀναγομένη εἰς τὸν ὑπουργὸν, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ἀξιωματικὸν, τουτέστιν ὁ ὑπουργὸς εἶναι ὑπόχρεως νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀξιωματικὸν πέντε ἥμισυ μηνῶν ἄδειαν· δὲν δύναται ἑπομένως κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, οὕτως ἑρμηνευομένην, νὰ περιορίσῃ τὴν ἄδειαν ταύτην εἰς χρόνον μικρότερον, ἐκτὸς ἐὰν ὁ ἀξιωματικὸς τὸ ζητήσῃ. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐξεφράσθημεν οὕτως, εἶναι ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε νομολογία ὑπῆρξε διηνεκὴς, καὶ δὲν ἐθεωρήθη πρέπον νὰ καινοτομήσωμεν κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ, προκειμένου περὶ ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος. Γνωρίζει καλῶς ὁ κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι μετὰ τὸ τέλος τῶν ἐκλογῶν μόνον ἐκεῖνοι ἀνακαλοῦνται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, οἵτινες ὑπέβαλον ἔγγραφον αἴτησιν περὶ τούτου.

§65Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συγχύζει δύω περιστάσεις λίαν διακεκριμένας. Τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 71, ὑποχρεοῦν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ πέντε καὶ ἥμισυ μηνῶν ἄδειαν, δὲν ἀπέβλεπεν ἁπλῶς διὰ τὴν ἐκλογὴν, διότι ἂν ἦτο διὰ μόνην τὴν ἐκλογὴν, τὸ χρονικὸν διάστημα ἑνὸς μηνὸς πρὸ τῆς ψηφοφορίας θὰ ἦτον ἐπαρκὲς, δύω δὲ μῆνες μέχρι τέλους τῶν ἐξελέγξεων. Ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ πέντε καὶ ἥμισυ μῆνας, καὶ τοῦτο ἵνα ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς ἀδείας, καθ’ ἣν περίπτωσιν οὐχὶ σπουδαίως καὶ πολλάκις οὐχὶ δι’ ἑαυτὸν, ἀλλὰ χάριν ἄλλων ἐκτίθεται εἰς τὸν ἀγῶνα ὁ ἀξιωματικός. Τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ἀπαλλοτριοῦται οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν τῶν δικαιωμάτων του, καὶ ἂν ἡ ἀνάγκη τοῦ Κράτους ἀπαιτήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀξιωματικῶν, οὗτοι πρέπει ὑποχρεωτικῶς νὰ προσέρχωνται. Ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι μετὰ τὸ τέλος τῶν ἐκλογῶν εὑρίσκονται ἀποτυχόντες ἀξιωματικοὶ 50, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκδίδει ἐν ταὐτῷ Διάταγμα ἐπιστρατείας, καὶ ἔχει ἀνάγκην αὐτῶν, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ; δύνανται ν’ ἀρνηθῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των; Ὄχι· τὸ Κράτος ποτὲ δὲν ἀπαλλοτριοῦται τῶν δικαιωμάτων του. Οὕτω, νομίζω, ἑρμηνεύεται τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως, καὶ διὰ τοὺς ἀποτυχόντας βουλευτὰς ἡ Κυβέρνησις οἴκοθεν εἶχε καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακλήσεως, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποτάξωμεν τὸ συμφέρον τῆς Ἐπικρατείας εἰς τὴν τιμωρίαν τῶν ἀτόμων. Ὅθεν πρέπει ν’ ἀναγραφῇ ῥητὴ διάταξις, ὅτι ἀνακαλοῦνται ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰς τάξεις, καὶ νὰ μὴ ἀφήσητε εἰς τὰ ἄτομα τὸ δικαίωμα τῆς ἐπανόδου εἰς τὰς τάξεις των.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§67ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο δύναται καὶ νὰ παραλειφθῇ. Εἶναι, κύριοι, γνωστὸν, ὅτι ὁ βαθμὸς τοῦ ἀξιωματικοῦ θεωρεῖται καὶ εἶναι κτῆμά του, συνεπῶς καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ φέρῃ στολήν. Ἀδικοῦμεν, κύριοι, καὶ ἡμᾶς καὶ τοὺς ψηφοφόρους καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς, ἂν νομίζητε, ὅτι ἡ στολὴ δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ.

§68ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπηρεάζει.

§69ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Πολὺ μικρὰν ἰδέαν ἔχετε περὶ τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἂν ἔχετε τοιαύτην γνώμην. Εἰς ἐμὲ, κύριοι, συνέβη νὰ μεταβῶ εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀπὸ τὴν Θεσσαλίαν· δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω ἐκεῖ πολιτικὴν στολήν· ἕπεται διὰ τοῦτο, ὅτι ἔπρεπεν ἡ ἐπαρχία μου νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ συνταγματικὸν δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς; Πνεῦμα ἀνελεύθερον, πνεῦμα μικρότητος ὁδηγεῖ τὴν Βουλὴν σήμερον (Θόρυβος). Ἐγὼ, κύριοι, ἀποκρούω τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὡς μίαν μικρολογίαν· διότι οἱ κατόπιν ἡμῶν θὰ νομίζωσιν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ξιφήρεις ἐλάμβανον τὰς ψήφους ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν συμπολιτῶν των· ἢ ὅτι ὁ λαὸς ψηφίζει τὴν λάμψιν τοῦ κομβίου καὶ οὐχὶ τὰ πρόσωπα τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐμπιστοσύνης του.

§70ΤΟΥΡΝΑΚΗΣ. Λέγετε, κύριοι, διὰ τοὺς στρατιωτικούς· ἀλλὰ καὶ οἱ πολιτικοὶ προσέρχονται μὲ στολὰς καὶ ἔχουν πλουσιωτέρας ἀπὸ τοὺς στρατιωτικούς· καὶ τοιοῦτοι εἶναι οἱ γεωμέτραι καὶ οἱ νομομηχανικοί. Αὐτοὺς διατί δὲν τοὺς ἐξαιρεῖτε;

§71ΚΡΙΕΖΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ἄρθρον 3 ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ποινὴν, ὅταν φωραθῶσι φέροντες τὴν στρατιωτικὴν αὐτῶν στολὴν, δι’ ἀπολύσεως ἀπὸ τῆς θέσεως. Ἡ κατάστασις αὕτη εἰς τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν δὲν προβλέπεται.

§72ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νομοθετεῖται ἤδη.

§73ΚΡΙΕΖΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο. Ὁ νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ λέγει, ὅτι ἡ θέσις τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι 1) ἡ ἐνέργεια, 2) ἡ διαθεσιμότης, 3) ἡ ἀργία, 4) ἡ ἀπόταξις, 5) ἡ ἀποστρατεία. Ἀλλὰ περὶ ἀπολύσεως ἀπὸ τῆς θέσεως δὲν κάμνει λόγον.

§74Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀργία δι’ ἀπολύσεως ἀπὸ τῆς θέσεως δι’ ἡμᾶς, καὶ ἀργία διὰ σᾶς τοὺς ναυτικούς.

§75ΚΡΙΕΖΗΣ. Μάλιστα, ἀργία· καὶ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§76ΚΟΡΠΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξακριβωθῇ κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐπιβάλληται ἡ ποινὴ, ἡ προβλεπομένη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 3· κατὰ τίνα τρόπον ὁ ἀξιωματικὸς θὰ τίθεται εἰς ἀργίαν, διότι, μὴ ὁριζομένου τοῦ τρόπου τούτου ὑπὸ τοῦ νόμου, δύνανται νὰ συμβῶσι πολλὰ ἄτοπα· δύναται ἀντίθετός τις νὰ καταγγείλῃ ἕνα ἀξιωματικὸν δι’ ἀναφορᾶς του, καὶ ὁ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀντίθετος καὶ οὗτος ὤν, νὰ ἐνεργήσῃ τὴν εἰς ἀργίαν μετάθεσίν του. Ἀπαντῶν δὲ εἰς τὸν κύριον Ποταμιάνον εἰς τὴν ἐρώτησίν του, διὰ τίνας λόγους τίθεται εἰς ἀργίαν ὁ ἀξιωματικὸς, πληροφορῶ αὐτὸν, ὅτι ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος ὁρίζει, ὅτι τίθεται ὁ ἀξιωματικὸς εἰς ἀργίαν ά.) διὰ παράβασιν τοῦ καθήκοντός του, βʹ.) ἕνεκα καταδίκης πλέον τῶν 6 μηνῶν, γʹ.) διὰ διαγωγὴν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ δι’ ἄλλους λόγους, οὓς ὁρίζει τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα τοῦ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμου. Σήμερον δ’ ἕτερος λόγος εἶναι καὶ οὗτος, ὁ τοῦ 3 ἄρθρου· ἀλλὰ πῶς θὰ τίθεται εἰς ἀργίαν, πρέπει νὰ ὁρισθῇ διὰ τοῦ νόμου, ἵνα μὴ συμβαίνωσιν ἀτακτήματα, τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ συμβῶσιν.

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅταν ἐπιβάλλεται ἀργία ὡς ποινὴ, δὲν ὁρίζει ὁ νόμος ὁ στρατιωτικὸς κατὰ τίνα τρόπον ἐπιβάλλεται;

§78ΚΟΡΠΑΣ. Ὁ ἀξιωματικὸς τίθεται εἰς ἀργίαν ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Σώματος, ἀλλὰ δύναται καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀρυόμενος καὶ ἀλλαχόθεν πληροφορίας, νὰ θέσῃ ἀξιωματικὸν εἰς ἀργίαν. Δι’ αὐτὸν δὲ τὸν λόγον σκοπεύω, ἐὰν δυνηθῶμεν, νὰ φέρω νομοσχέδιον ἢ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ αὐτὴ, ἵνα μὴ ἀξιωματικοὶ τίθενται εἰς ἀργίαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀρυομένου πληροφορίας ἀλλαχόθεν, ἀλλὰ νὰ ὑποχρεοῦνται οἱ ὑπουργοὶ νὰ προκαλῶσι τὸν γνωμοδότην ἀνακριτικῶν Συμβουλίων, διότι ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα, ὅτι ἐτέθησαν εἰς ἀργίαν ἀξιωματικοὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὅλως ἀδίκως καὶ αὐθαιρέτως...

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐξασφάλισις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κέας, δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἐνταῦθα. Ὁ ἴδιος λέγει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη εἰδικοῦ νόμου περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ ἐπιβάλλῃ ἀργίαν, διότι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς ποινῆς ταύτης τῆς πειθαρχικῆς, ὁ ὑπουργὸς εἶναι κυρίαρχος· ἔχουσι μὲν κανονισμόν τινα τὰ τῆς πειθαρχικῆς ποινῆς, ἀλλ’ ὁ νόμος ἔχει καὶ διάταξιν, ἥτις ἐπιτρέπει νὰ παραλείπωνται πάντες οἱ κανονισμοί. Διὰ τοῦτο, ὅταν συνετάχθη τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Νόμου, ἐξητάσθη ἂν ἠδύνατο νὰ τεθῇ τοιοῦτος περιορισμὸς, ἀλλὰ παρελείφθη, διότι ἐθεωρήθη, ὅτι ἀντίκειται πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ὑφισταμένης νομοθεσίας. Μόνον λοιπὸν, ὅταν ψηφίσωμεν νόμον κανονίζονται ἄλλως τὰ τῆς ποινῆς τῆς ἀργίας, ἐπιτρέπεται νὰ ὁρισθῇ τοῦτο, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κέας.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχεται τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§81ΚΡΙΕΖΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἀργίαν διὰ τοὺς ναυτικοὺς πρέπει νὰ καθορισθῇ.

§82ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ τὸ ἐδέχθη ἡ Βουλή.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη ἡ Βουλή. Ἄρθρ. 4.

§84ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «ἄρθρ. 4.»

§85ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νῦν, ὅτε τὸ νομοσχέδιον ἐπεξετάθη καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ὕδρας, ὅτι τὸ ἄρθρον 4 δὲν ἐφαρμόζεται ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ. Ἐν γένει μὲν ἀληθῶς δὲν ἐφαρμόζεται, ἀλλ’ ὑπάρχει περίστασις, καὶ περίστασις σπουδαία, καθ’ ἣν πρέπει πάντως νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ὑπάρχει τὸ ἵδρυμα τοῦ Ναυστάθμου, τὸ ὁποῖον εἴπερ τι καὶ ἄλλο δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, ἀνάγκη νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τοὺς περιορισμοὺς, τοὺς ὁρισθέντας διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν χρήζει αὐτῆς τῆς ἐξηγήσεως.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· εἰς τοὺς ἐπὶ τῶν πλοίων ἀξιωματικοὺς δὲν ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον, διότι οὗτοι πλέουσιν ἐν θαλάσσῃ καὶ μετακινοῦνται, δὲν δύνανται δὲ καὶ νὰ ἐπιδράσωσι σπουδαίως· ἀλλὰ διὰ τοὺς τοῦ Ναυστάθμου, οἱ ὁποῖοι, μένοντες ἐν τῷ τόπῳ, ἐπιδρῶσι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ προσθήκη.

§88ΚΡΙΕΖΗΣ. Τὸ ἄρθρον 4 δὲν δύναται κατ’ οὐδένα λόγον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ. Δύναται νὰ παραστῇ ἀνάγκη νὰ διαταχθῶσιν αἴφνης νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸν τόπον τοῦ νομοῦ, εἰς ὃν ἐξετέθησαν, διὰ πλοίου πολεμικοῦ. Τί θὰ συμβῇ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ;

§89ΤΙΝΕΣ. Δὲν δύνανται νὰ μεταβῶσι.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 4 οὐδεμιᾶς χρήζει τροποποιήσεως. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁμιλεῖ περὶ σωμάτων, καταστημάτων κλπ. Ὁ Ναύσταθμος ἀναντιῤῥήτως εἶναι κατάστημα, ὥστε περιλαμβάνεται ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ. Διὰ δὲ τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν διατάσσεται τὸ πλοῖον, ἐφ’ οὗ ὁ ἀξιωματικὸς, νὰ μεταβῇ εἰς λιμένα τῆς ἐπαρχίας ἢ τοῦ νομοῦ, πάλιν πᾶσα προσθήκη εἶναι περιττὴ, διότι ἡ θάλασσα δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ νόμῳ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον ἡ θάλασσα ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ἐδάφους μέχρι τοῦ σημείου εἰς ὃ ἐξικνεῖται βολὴ πυροβόλου, ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη δὲν χωρεῖ εἰς τὰ τοῦ ἐσωτερικοῦ δικαίου. Λέγων νομὸν, ὁ νόμος οὗτος βεβαίως ἐννοεῖ τὴν ξηρὰν καὶ ὄχι τὴν θάλασσαν.

§91ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Φρονῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 4 δὲν ἐπιβάλλει τόσον περιορισμὸν εἰς τοὺς ὁπωσδήποτε ἐκτεθέντας καὶ μὴ ἐπιτυχόντας, ἐνῷ περιορίζει πολὺ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταχειρισθῇ τοὺς τοιούτους ἀξιωματικοὺς, ὅπου ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσει. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ἀξιωματικόν τινα διδάσκοντα εἰς στρατιωτικὴν σχολὴν ἐκτεθέντα καὶ ἀποτυχόντα, δὲν εἶναι ἄδικον νὰ μὴ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ αὐτὸν ἐν τῷ νομῷ, ἐν ᾧ ἐξετέθη, ὅπου ὑπάρχει ἡ σχολὴ, εἰς τὴν θέσιν του τὴν ὁποίαν κατεῖχε πρότερον, καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἴσως εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖος; Ὑποθέσατε ἀξιωματικόν τινα σπουδάσαντα εἰδικῶς τὰ τοῦ ὁπλοστασίου, νὰ μὴ δύναται πλέον νὰ ἐπαναλάβῃ θέσιν ἐν τῷ νομῷ, ὅπου τὸ ὁπλοστάσιον!

§92ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ἄνθρωπον ἀπολύτως ἀναγκαῖον· διότι, ἂν αὐτὸς ἀποθάνῃ, τί θὰ κάμωμεν;

§93ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ἐὰν εἰς τὰς ἐπαρχίας σας, κ. Καραπάνε, αἱ ὁποῖαι εἶναι πρὸς τὰ σύνορα, παραστῇ ἀνάγκη νὰ συγκεντρώσῃ ἡ Κυβέρνησις πολὺν στρατὸν, τί θὰ γείνῃ διὰ τοὺς ἐκτεθέντας τυχὸν ἐν αὐταῖς; Ἐὰν κινηθῇ πόλεμος κατὰ τῆς γείτονος χώρας, οἱ πρὸ τετραετίας πολιτευθέντες ἀξιωματικοὶ ἐν Ἠπείρῳ ἢ Θεσσαλίᾳ νὰ ἀποκλείωνται τῆς τιμῆς καὶ τοῦ καθήκοντος τοῦ νὰ συμμετάσχωσιν αὐτοῦ πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς Πατρίδος, ἀφοῦ νόμος ῥητὸς θὰ τὸ ἀπαγορεύῃ! Καὶ αἱ ἀπαγορεύσεις αὗται ἀντίκεινται εἰς αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος.

§94ΚΡΙΕΖΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσιν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, διότι εἰς ἐμὲ συνέβη τὸ ἑξῆς. Τὸ 1877 ἐστασίασεν ἡ Ὕδρα. Ἐγὼ ὑπηρέτουν εἰς πολεμικὸν πλοῖον ἐν Πειραιεῖ· διετάχθην νὰ μεταβῶ ἐκεῖ, πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας. Ἐὰν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρουσιασθῇ ἡ αὐτὴ ἀνάγκη, τί πρέπει νὰ πράξῃ ὁ ἀξιωματικός;

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπομεν, ὅτι ἡ θάλασσα δὲν περιλαμβάνεται.

§96ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἡ θάλασσα ὄχι. Ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει παραστῇ ἀνάγκη ν’ ἀποβῇ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος εἰς τὴν ξηράν; Διότι τὸ ναυτικὸν κάμνει καὶ ἀποβάσεις συνήθως.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§98ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωστὴ εἶναι εἰς τὴν Βουλὴν ἡ συζήτησις, ἡ λαβοῦσα χώραν κατὰ τὴν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Τριχωνίας συζήτησιν. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἐξηνέχθη καὶ ὑπεστηρίχθη ἡ γνώμη, ὅτι ὀφείλουσιν ἀναντιῤῥήτως οἱ στρατιωτικοὶ, ἵνα ἐκτεθῶσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς, νὰ ζητῶσι προηγουμένως συνταγματικὴν ἄδειαν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν ἐναντίαν γνώμην, ὅτι ἡ αἴτησις τῆς ἀδείας εἶναι δικαίωμα μόνον τῶν στρατιωτικῶν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ὑποχρέωσις αὐτῶν, καὶ ὅτι καὶ ἄνευ τοιαύτης ἀδείας δύναται νὰ γείνῃ ἐγκύρως ἀνακήρυξις καὶ ἐκλογὴ αὐτῶν. Ἤκουσα τότε τοὺς λόγους ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ δευτέρα γνώμη, ἣν καὶ παρεδέχθη ἡ Βουλὴ, ὅτι δηλαδὴ καὶ ἄνευ συνταγματικῆς ἀδείας δύναται νὰ ἀνακηρυχθῇ ὁ ἀξιωματικὸς ὑποψήφιος Βουλευτὴς καὶ νὰ ἐκλεχθῇ τοιοῦτος, καὶ ὁμολογῶ ὅτι οὐδόλως ἐπείσθην περὶ τῆς ὀρθότητος αὐτῶν. Ἀληθῶς τὴν γνώμην ταύτην παρεδέχθη ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἦτο τότε εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων, ἕνεκα τούτων ἐλαττοῦται ἡ ἑρμηνευτικὴ δύναμις τῶν ἀποφάσεών της. Κατ’ ἐμὲ ἡ πρώτη γνώμη, ἡ θεωροῦσα ἀναπόφευκτον τὴν συνταγματικὴν ἄδειαν, ἵνα ἐκτεθῇ ὁ στρατιωτικὸς εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐκλεχθῇ ὡς βουλευτὴς, εἶναι ἡ μόνη ὀρθή. Τοῦτο ἐξάγω ἐκ τοῦ μετὰ τὸ Σύνταγμα ψηφισθέντος ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως νόμου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐλήφθη πρόνοια περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀποχωρήσεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων τῶν προτιθεμένων νὰ κατέλθωσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς, οὐδεὶς δὲ γίνεται λόγος περὶ ἀποχῆς τῶν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἀποδυομένων στρατιωτικῶν ἀπὸ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας. Ἡ σιωπὴ αὕτη δὲν δύναται ἄλλως νὰ ἐξηγηθῇ, εἰμὴ ἐκ τῶν πεποιθήσεων τῆς Συνελεύσεως, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος ἐπεβάλλετο ἀναγκαίως ἡ συνταγματικὴ ἄδεια, ἐκ ταύτης δὲ ἐπήρχετο ἀναγκαίως ἡ ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἀπομάκρυνσις τῶν στρατιωτικῶν. Ἄλλως, ἔπρεπε νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ, καί τοι ἀποδυόμενοι εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἠδύναντο νὰ ἐκπληρῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των καὶ μέχρι τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν ἐν αὐτῇ τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ ἐξετέθησαν. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη μου· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὀρθοτέρα εἶναι ἡ γνώμη, ἣν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ, δὲν εἶναι ὀρθότερον καὶ ἀσφαλέστερον νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ νὰ κυρώσωμεν διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου τὴν πρώτην γνώμην, τὴν ὁποίαν πλεῖστοι βουλευταὶ ἐθεώρησαν τότε ὡς μόνην ὀρθὴν, καὶ ν’ ἀποῤῥίψωμεν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐθεωρήθη παρ’ αὐτῶν ὡς ἀντικειμένη πρὸς τὸ Σύνταγμα; Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν ἐπεβλήθη ἀναγκαίως ἡ συνταγματικὴ ἄδεια ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, δυνάμεθα οὐχ ἧττον νὰ τὴν ἐπιβάλωμεν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου. Πρὸς τοῦτο ἀρκεῖ νὰ διαγράψωμεν ἐκ τοῦ ἄρθρου πέμπτου τὴν δήλωσιν τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι ἀποδέχονται τὴν ὑποψηφιότητα, καὶ νὰ ὑποχρεώσωμεν αὐτοὺς νὰ ζητῶσι πάντοτε τὴν συνταγματικὴν ἄδειαν, ἀποδυόμενοι εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ νὰ κοινοποιῶσιν εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου πάντοτε δήλωσιν, ὅτι ἐζήτησαν τὴν ἄδειαν ταύτην.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτε ἡ Βουλὴ ἐξήνεγκε τὴν ἐτυμηγορίαν της περὶ τῆς ἐκλογῆς Τριχωνίας, δὲν ἦτο ἔτι κατηρτισμένη, ἑπομένως ἡ γνώμη αὐτῆς ἡ τότε δὲν ἔχει τὸ διαρκὲς κῦρος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἡ ἀπόφασις αὐτῆς ἡ σημερινὴ, ἰδίως μάλιστα, ὅταν ἡ σημερινὴ ἀπόφασις αὐτῆς ἐκφέρεται διὰ τῆς ψηφίσεως νόμου. Τὰ πράγματα ὅμως διὰ τοῦτο δὲν ἀλλάσσουσι, ὅπως οὐδὲ τὰ πρόσωπα. Οἱ ψηφίσαντες τότε εἶναι οἱ καὶ σήμερον ψηφίζοντες. Δὲν ἐπηρεάσθησαν τότε ὑπὸ προσωπικῶν λόγων, ἀλλ’ ἐθεώρησαν, ὅτι, κατὰ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἄλλη ἑρμηνεία εἰς αὐτὸ ἢ ὅ,τι τὸ περὶ αἰτήσεως ἀδείας εἶναι δικαίωμα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὄχι ὑποχρέωσις. Ἐὰν κανονίσωμεν τὰ τῆς ἐκλογῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἑρμηνείας, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως, διατρέχομεν μέγαν κίνδυνον, νὰ ἴδωμεν τὸ ἐκ τοῦ Συντάγματος δικαίωμα, ἂν μὴ κανονισθῇ δεόντως, ἄγον ἐνίοτε καὶ ἀποτελέσματα λίαν ἐπιζήμια. Ἐὰν πράγματι τὸ Σύνταγμα ἐννοῇ, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς δύναται νὰ ἐκλέγηται καὶ μὴ ζητήσας ἄδειαν, μὴ κανονίσωμεν δὲ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ δεχθῶμεν ἀξιωματικὸν, ἔχοντα φιλικὴν τὴν Κυβέρνησιν, τοποθετούμενον εἰς ἐπαρχίαν ἔνθα ἐξέθηκε κάλπην, καὶ ἐξασκοῦντα ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν πίεσιν. Ἀφοῦ ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ἐκθέτωσι κάλπην ἄνευ ἀδείας, ἔπρεπε ν’ ἀπαγορεύσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τοποθετῇ αὐτοὺς εἰς μέρη ὅπου ἐξέθεσαν κάλπην. Εἰς τοῦτο ἀφορῶσι τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6. Ἰδίως ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 5, καθ’ ὃ οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται ν’ ἀνακηρυχθῶσιν ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου ὑποψήφιοι βουλευταὶ, ἐὰν πρότερον δὲν δηλώσωσιν εἰς τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν, ὅτι ἀποδέχονται τὴν ὑποψηφιότητα, δέον νὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον αὐτοῦ. Ἄνευ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου θὰ διατρέχωμεν τὸν κίνδυνον, μήπως ἐχθρός τις πολιτικὸς, ἢ προσωπικὸς ἀξιωματικοῦ, θέλων ν’ ἀποκλείσῃ αὐτὸν ἀπὸ τῶν τοποθετήσεων ἐν τῷ νομῷ του, ἐκθέσῃ κάλπην ἐπ’ ὀνόματι αὐτοῦ ἐν ἐπαρχίᾳ τοῦ νομοῦ, μὴ θέλοντος τοῦ ἀξιωματικοῦ. Τοῦτο προλαμβάνει διάταξις, ἥτις ἐπιβάλλει εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον νὰ μὴ ἀνακηρύξῃ αὐτὸν, ἐὰν μὴ οὗτος δηλώσῃ, ὅτι ἐζήτησε τὴν ἀπαιτουμένην ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἄδειαν ἢ ὅτι ἀποδέχεται τὴν ὑποψηφιότητα.

§100ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ Σύνταγμα χορηγεῖ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ ἀνακηρύσσωνται καὶ ἐκλέγωνται διατελοῦντες ἐν ὑπηρεσίᾳ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρὸς κανονισμὸν τῶν δικαιωμάτων τούτων λαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι νομιμώτατα· ἀλλ’ ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ὑπεστηρίχθη μόνον τοῦτο, ὅτι δὲν ἀπαγορεύεται νὰ ἐκτίθεται εἰς τὰς ἐκλογὰς ὁ ἀξιωματικὸς καὶ ἄνευ συνταγματικῆς ἀδείας, καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότεινα νὰ ἀπαγορεύσωμεν τοῦτο διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Διὰ τῶν ἀπαγορεύσεων τούτων καθίστανται μάταια τὰ πρὸς κανονισμὸν τῶν ἀνακηρύξεων λαμβανόμενα μέτρα, ἐκλείπει δὲ καὶ ὁ κίνδυνος νὰ καθιερώσωμεν διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ Συντάγματος, ἀντικειμένην εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ ἔννοιαν.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν πρόκειται μόνον περὶ τῆς δηλώσεως, τὸ ζήτημα δὲν ἔχει σπουδαιότητα, διότι ἡ δήλωσις ἀφορᾷ εἰς γεγονὸς τετελεσμένον, ἀλλ’ ἔχει σπουδαιότητα ἡ ἐξέτασις ἂν τὸ γεγονὸς, περὶ οὗ πρόκειται νὰ γίνῃ δήλωσις, εἶναι νόμιμον. Τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει νὰ ἦναι βουλευτὴς ἀξιωματικὸς ἐν ἐνεργείᾳ, κανονίζει δὲ τὰ τῆς ὑποψηφιότητος τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ. Συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς Τριχωνίας, εἴπομεν τίνας καθ’ ἡμᾶς ἐπιβάλλει τὸ Σύνταγμα ὑποχρεώσεις εἰς τὸν ὑποψήφιον ἀξιωματικὸν καὶ τίνα παρέχει αὐτῷ δικαιώματα. Δύναται οὗτος νὰ ζητήσῃ ἄδειαν 5½ μηνῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑπόχρεως νὰ ζητήσῃ αὐτήν. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπόχρεως νὰ χορηγήσῃ τὴν ζητηθεῖσαν ἄδειαν, ἀλλ’ ἂν μὴ ζητηθῇ ἄδεια, οὐδὲν κωλύει τὴν Κυβέρνησιν ἢ καὶ τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς τοποθετήσεως τοῦ μὴ ζητήσαντος ἄδειαν ἀξιωματικοῦ, ὅπως ἐλευθέρως κανονίζει τὰ τῆς τοποθετήσεως παντὸς ἀξιωματικοῦ, καὶ ὡς τοῦτο ἐγένετο νομοθετικῶς διὰ τοῦ περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων καὶ ἀξιωματικῶν νόμου.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ ἀνάγνωσιν). (Ὁμοίως γίνονται δεκτὰ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπικούρων κτηνιάτρων, τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὁπλιτῶν τῆς χωροφυλακῆς καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν διερμηνέων τοῦ τε διπλωματικοῦ καὶ ἐμπορικοῦ γραφείου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας).

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ διορισμοῦ ἐπικούρων ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορισμοῦ ἐπικούρων ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν ὡς ἀνθυπιάτρων καὶ ἀνθυποφαρμακοποιῶν.

§105Α. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον βλέπω τὴν ἀκόλουθον φράσιν «κενῶν θέσεων δοκίμων ἰατρῶν», ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ «κενῶν θέσεων ἀνθυπιάτρων». Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μοὶ δώσῃ μίαν πληροφορίαν, πόσαι κεναὶ θέσεις ὑπάρχουσιν ἀνθυπιάτρων καὶ πόσοι εἶναι οἱ δόκιμοι φαρμακοποιοί, οἱ εἰσαχθησόμενοι ἐν τῷ στρατῷ· διότι ἂν μοὶ δώσῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας, τότε δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ παρὸν νομοσχέδιον· ἐὰν δὲ δὲν δύναται ἤδη, τότε νὰ ἀναβληθῇ, εἰ δυνατὸν, δι’ αὔριον ἡ συζήτησις, ὅπως λάβωμεν πρῶτον τὰς πληροφορίας αὐτάς.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν πρώτην παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Βάλτου ἀντιπαρατηρῶ, ὅτι περὶ δοκίμων ἰατρῶν καὶ οὐχὶ ἀνθυπιάτρων καὶ ἀνθυποφαρμακοποιῶν ὁ λόγος, διότι πρόκειται περὶ διαγωνισμοῦ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγει, ὅτι οἱ ἐπίκουροι ἀνθυπίατροι καὶ ἀνθυποφαρμακοποιοὶ θέλουσι κατέλθει εἰς τὸν διαγωνισμὸν, ὅστις θέλει προκηρυχθῆ διὰ θέσεις δοκίμων. Λέγει δὲ τοῦτο διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Οἱ ἐπίκουροι οὗτοι, οἱ ὑπηρετοῦντες ὡς ἀνθυπίατροι καὶ ἀνθυποφαρμακοποιοί, δύνανται νὰ κατέλθωσιν εἰς ἐξετάσεις δοκίμων, ὅταν προκηρυχθῇ ὁ διαγωνισμὸς, διότι ἔχουσι τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ νόμου ὡς κεκτημένοι τὰ προσόντα, πρωτεύοντες δὲ ἐν τῷ διαγωνισμῷ, θὰ κατελάμβανον θέσεις δοκίμων. Ἀλλ’ ὡς δόκιμοι θὰ εἶχον οὗτοι ὑπηρεσίαν προηγουμένην τῆς κατατάξεώς των, ἥτις, ἂν ἦτο μεταγενεστέρα τῆς κατατάξεως, θὰ τοῖς παρεῖχε δικαίωμα εἰς προβιβασμόν. Εἰς τοῦτο ἄρα ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν προγενεστέραν ἰσχὺς ὑπηρεσίας μεταγενεστέρας, ἀλλ’ ἄνευ βλάβης τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων τῶν ὑπηρετούντων νῦν δοκίμων, τῶν ἐχόντων συμπεπληρωμένον τὸν πρὸς προβιβασμὸν χρόνον. Ἐκ τούτου οὐδεμία ἐπέρχεται ἀδικία εἰς οὐδένα, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ πληροφορία, ἣν ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βάλτου, νομίζω, ὅτι ἦτο περιττή. Οἱ προβιβασμοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων τῶν ἐπικούρων θέλουσι γείνει, ἀφοῦ προβιβασθῶσι πάντες οἱ δόκιμοι, οἱ ἔχοντες πρὸς προβιβασμὸν τὸ δικαίωμα· ἔρχονται δὲ οἱ ἐπίκουροι εἰς τὸ ἀριστερὸν αὐτῶν κατὰ τὸν προβιβασμόν. Ἰδοὺ δὲ καὶ πληροφορίαι τινὲς ἐκ τῶν ζητηθεισῶν. Ἐπίκουροι ἐν ὅλῳ εἰσὶ 52, ἐκτὸς 2, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας των μετέθησαν εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, καὶ ἑνὸς, ὅστις ἀπέθανε, μένουσι 49, εἰς δὲ τὴν ὑπηρεσίαν εὑρίσκονται 32· ἐκ τούτων ἔχουν ζητήσει ἀόριστον ἄδειαν πάντες, πλὴν 10. Οἱ ζητήσαντες ἄδειαν ἔδειξαν, ὅτι ἔχουσιν ἄλλας ἀσχολίας καὶ δὲν εἶναι διατεθειμένοι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ στρατῷ. Ἐκ δὲ τῶν 10, 5–6 τὸ πολὺ ὑποτίθεται, ὅτι θέλουσι παρουσιασθῆ εἰς τὸν διαγωνισμὸν, ἀμφίβολον δὲ ἂν θὰ πρωτεύσωσιν ἐν αὐτῷ πάντες ἢ καὶ οἱ πλείονες, ὥστε πρόκειται πιθανῶς περὶ 2 ἢ 3 προσώπων, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἠδυνάμην νὰ παραδεχθῶ καὶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἄργους, ὅπως ἀντὶ τοῦ ⅓ θέσωμεν τὸ ⅕, διότι εἴτε τὸ ἓν τεθῇ εἴτε τὸ ἄλλο, τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἐπέλθῃ. Ἀλλ’ ἀφοῦ δίδω τὴν ἑρμηνείαν, ὅτι αὐτοὶ δὲν θέλουσι καταταχθῆ ὡς ἀνθυπίατροι καὶ ἀνθυποφαρμακοποιοὶ εἰμὴ κατόπιν τῆς προαγωγῆς πάντων τῶν δικαιουμένων εἰς προβιβασμὸν δοκίμων, καὶ ὅτι θὰ ταχθῶσιν εἰς τὸ ἀριστερὸν, νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀρκεῖ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν τὸν νομοσχέδιον περὶ διορισμοῦ ἐπικούρων ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν ὡς ἀνθυπιάτρων καὶ ἀνθυποφαρμακοποιῶν).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων.

§108Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ εἴσπραξις ἐνεργεῖται;

§109ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὄχι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3. Ἀναγινώσκεται τὸ 4 ἄρθρον).

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ ὑποβάλω, ἵνα δυνηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ φέρῃ τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὴν ἀναγκαίαν τροποποίησιν. Τὸ ἄρθρον 4 σκοπεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὰς μετασταθμεύσεις τῶν ποιμνίων ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαρτίου ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἢ ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν, διὰ νὰ προλάβῃ τὰς καταχρήσεις. Ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἀρκεῖ, διότι συμβαίνει πολλάκις νὰ φθάνωσιν εἰς τὸν πρὸς ὅρον τὰ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς πρὸς δήλωσιν προθεσμίας κινηθέντα ποίμνια μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας, καὶ τοῦτο ἵνα ἀποφύγωσιν οἱ κτηνοτρόφοι τὴν δήλωσιν αὐτῶν· καὶ ἡ κατάχρησις ἐπιτυγχάνει, διότι, ἀφ’ οὗ λήξῃ ἡ προθεσμία, οὐδεὶς δύναται νὰ συντάξῃ ἐπωφελῶς πρωτόκολλον. Ὑπὸ πολλῶν ἐνοικιαστῶν συντάσσονται διάφορα πρωτόκολλα, καὶ ἐν τούτοις οὐδεὶς ἐνοικιαστὴς εἶναι βέβαιος ὅτι θὰ εἰσπράξῃ. Ἡ κατάχρησις αὕτη δὲν προλαμβάνεται, ἐκτὸς ἐὰν ἐπιτραπῇ εἰς τὸν πρῶτον ἀπαριθμοῦντα αὐτὸς καὶ νὰ εἰσπράξῃ τὸν φόρον καὶ τὸ πρόστιμον. Ὑποθέσατε, ὅτι εἰσέρχεταί τις εἰς τὴν Ἑλλάδα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς προθεσμίας, φθάνει δὲ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας αὐτῆς, ὅπου ὁριστικῶς θέλει σταθμεύσει, διῆλθε δὲ δέκα ἐπαρχίας καὶ οὐδαμοῦ ἐδήλωσε.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἐντὸς, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ.

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τότε τοῦτο πρέπει νὰ διαταχθῇ· διότι ἄλλως γίνεται ἀγὼν ἄγονος μεταξὺ πολλῶν ἐνοικιαστῶν καὶ τῶν κτηνοτρόφων, καὶ ἐπικρατοῦσιν αἱ καταχρήσεις.

§113ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μοὶ ἐφάνη ἀόριστον τὸ προταθὲν ὑπὸ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεγαρίδος· αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον εἶπε, προέρχεται ἀπὸ τὴν βραδύτητα τῆς ψηφίσεως τοῦ φορολογικοῦ νόμου. Ὅταν γίνεται ἐγκαίρως ἡ ἐπιψήφισις, τότε οὐδὲν δύναται νὰ συμβῇ ἐξ ὅσων παρετήρησεν. Ἡ διάταξις, ἥτις ἐτέθη, εἶναι ἀρκοῦσα νὰ προφυλάξῃ, διότι ἐπὶ μετασταθμεύσεως ζητεῖται πιστοποίησις τῆς δηλώσεως· τοῦτο ἐμποδίζει τὰς καταχρήσεις. Ἐὰν ὅμως τὸ πιστοποιητικὸν λέγῃ, ὅτι ἐδήλωσε τόσα, ἐνῷ ζητεῖ νὰ μετασταθμεύσῃ περισσότερα, τότε ἐπέρχονται αἱ συνέπειαι τοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν).

§114ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς διὰ τὸ ἔτος 1882.

§115Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Θὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ἔχω τὸν λόγον. Ἀκούσατε, κ. Ὑπουργὲ,......

§116ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὶ νὰ ἀκούσω, ὅταν βλέπω, ὅτι ἄλλα λέγετε ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ κατόπιν ψηφοφορεῖτε ἀντίθετα! Πῶς ἠμπορῶ νὰ δώσω προσοχήν;

§117Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖος σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχετε τὸν Βουλευτήν;

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖος δὲ ἔδωκεν εἰς σᾶς τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνετε τοὺς λόγους μου; Δὲν σᾶς ἔχω ἐπιτηρητὴν, οὔτε διευθύνετε τὴν συνεδρίασιν.

§119Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὔτε σεῖς διευθύνετε.

§120ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς δύναται νὰ μοὶ κάμῃ τὴν παρατήρησιν, ἀλλ’ ὄχι σεῖς, ὅστις θέλετε νὰ περιποιηθῆτε αὐτόν. Ἐνῷ εἶμαι καὶ βουλευτὴς, καὶ δὲν ἐννοῶ νὰ ἦμαι κατώτερος οἱουδήποτε.

§121Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὔτε ἐγώ.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ μὴ νομίσητε, ὁτιδήποτε καὶ ἂν εἰπῆτε, ὅτι αὐτὸ θὰ μεταβάλῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω. Σᾶς τὸ λέγω καθαρά.

§123ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Δὲν ἔχεις τὸ δικαίωμα. (Θόρυβος).

§124Κ. ΤΡΑΚΑΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας, ἣν ὑπέβαλον, ὥστε κατὰ πᾶσαν δεκάδα κοιλῶν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς νὰ γίνεται ἡ προσθήκη μιᾶς δραχμῆς, ἀποδέχομαι νὰ προχωρῇ ἐπ’ ἄπειρον, ἀλλὰ κατ’ ἀναλογίαν· διότι οὕτω θὰ πληρώσωσι περισσότερα ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουν μεγαλειτέραν παραγωγὴν, ἐκτός τινων χωρίων, εἰς ἃ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη δὲν ὑπερβαίνουσι τὰ 20, τῶν ὁποίων ὁ φόρος δὲν πρέπει νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς δραχμὰς 25 κατὰ κτῆνος· ἀλλ’ ἡ φορολογία τῶν 5 δραχμῶν νὰ ἐπιβάλληται μέχρι τῆς τῶν 50 κοιλῶν παραγωγῆς καὶ οὐχὶ κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Δεύτερον, ἡ δήλωσις, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γίνεται, ὅπως ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου ἀναφέρω, ἐτησίως, διότι ἄλλως εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνῃ φορολογία δικαία· διότι ἠξεύρω, ὅτι ὅλοι πληρώνουσι φόρον διὰ τὰ κτήνη, ἅτινα ἢ ἐψόφισαν, ἢ ἐπωλήθησαν, ἢ ἐσφάγισαν, ἢ μετεβιβάσθησαν εἰς ἄλλον, καὶ μάλιστα συμβαίνει, ὥστε νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον δύω καὶ τρεῖς, καὶ ἐκεῖνος ὅστις ἐπώλησε, καὶ ἐκεῖνος ὅστις ἠγόρασε. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ δήλωσις τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν πρέπει νὰ γίνεται κατ’ ἔτος· καὶ διὰ μὲν τὸ ἔτος 1882 νὰ γείνῃ ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαΐου, διὰ δὲ τὰ ἑπόμενα ἔτη ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους· διότι κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν οἱ γεωργοὶ ἔχουν ἀνάγκην τῶν κτηνῶν των. Ἐγὼ ὡς δήμαρχος γνωρίζω πόσα ἀδικήματα ἔγειναν τοιαῦτα. Δὲν φθάνει, ὅτι ὁ δυστυχὴς γεωργὸς, οὗτινος ἐψόφησε τὸ κτῆνος, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δανεισθῇ 300 καὶ 400 δραχμὰς, ἵνα ἀγοράσῃ ζῶον, ἀλλ’ εἶναι ἠναγκασμένος νὰ πληρώσῃ φόρον καὶ διὰ τὸ ζῶον, τὸ ὁποῖον τοῦ ἐψόφησεν. Ἐγὼ ὑπέβαλον πολλὰς τοιαύτας αἰτήσεις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡμεῖς δὲν ἐδηλώσαμεν ἀμπέλους καὶ γαίας, ἀλλὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν καὶ νὰ ψοφήσουν, νὰ πωληθοῦν εἰς τὸν κρεωπώλην, καὶ ἐν τούτοις εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώνωμεν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λέγω, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ἡ ἀδικία, καὶ νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος, ὥστε κατ’ ἔτος νὰ γίνωνται αἱ δηλώσεις, διὰ μὲν τὸ ἔτος 1882 ἐντὸς τοῦ Μαΐου, διὰ δὲ τὰ ἄλλα ἔτη ἐντὸς τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ προηγουμένου ἔτους· διότι τότε ὁ γεωργὸς ἐκτελεῖ τὴν πρώϊμον σπορὰν καὶ τότε ἡ δήλωσις θὰ ἦναι ἀκριβεστέρα. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι διὰ πᾶσαν ἀπώλειαν ἀροτριῶντος κτήνους, μετὰ τὴν δήλωσιν γιγνομένην, δὲν ἀπαλλάσσεται τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου ὁ ἰδιοκτήτης ἢ κάτοχος αὐτοῦ· ὅταν ὅμως θέλῃ νὰ πωλήσῃ, τότε πρέπει νὰ ἐμφανίζηται ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Δημάρχου ἢ τοῦ εἰδικοῦ Παρέδρου τοῦ χωρίου τῆς περιφερείας, εἰς ἣν γίνεται ἡ πώλησις, καὶ ὁ μὲν πωλητὴς νὰ παρουσιάζῃ τὴν δήλωσίν του, ὄπισθεν δὲ αὐτῆς νὰ βεβαιοῦται ὑπὸ μιᾶς τῶν Ἀρχῶν τούτων ἡ ἀγοραπωλησία, ὁ δὲ ἀγοραστὴς νὰ λαμβάνῃ πιστοποίησιν τῆς γενομένης ἀγορᾶς ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου, ὅπως ταῦτα λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ἀπαρίθμησιν. Ὁ δημοτικὸς φόρος, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1847, ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ ἤδη φορολογικοῦ Νόμου ἐπέρχονται ἀδικήματα. Παραδείγματος χάριν, εἷς δῆμος παράγει διακοσίας χιλιάδας κοιλὰ καὶ ἔχει 1000 ἀροτριῶντα κτήνη· τοῦ αὐτοῦ δήμου τὰ χωρία δὲν ἔχουσιν ἴσην παραγωγὴν, διότι ἓν χωρίον ἔχει 30,000 κοιλὰ παραγωγὴν καὶ 120 κτήνη, ἄλλο χωρίον, ὅπερ ἔχει 80 κτήνη, καὶ παράγει 3,000 ἢ 4,000 κοιλά. Τώρα πῶς δύναται νὰ ἦναι ἡ φορολογία ἴση; Ἐκεῖνο τὸ χωρίον, τὸ ὁποῖον παράγει 30 χιλιάδας, θὰ πληρώσῃ, παραδείγματος χάριν, δραχ. 20 κατὰ κτῆνος, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παράγει 3,000, θὰ πληρώσῃ δραχ. 3–4. Λοιπὸν ἔχω διάταξιν τοιαύτην ἀναλόγως τῆς παραγωγῆς ἑκάστου χωρίου καὶ ὁρίζει τὴν ἀναλογίαν, ἣν πρέπει νὰ πληρώνῃ ἕκαστον κτῆνος ἑκάστου χωρίου διὰ δημοτικὸν φόρον. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρώσουν ἴσα, ὡς γίνεται ἤδη, ἐκτὸς ἐὰν φορολογῶμεν πλέον κατὰ κεφαλήν· ἀλλὰ δὲν εἶναι σωστὸν, διότι ὁ δημοτικὸς φόρος πληρώνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς παραγωγῆς. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, εἰ δυνατὸν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις μου καὶ νὰ συστήσῃ τὴν παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου μου, διὰ τοῦ ὁποίου τροποποιεῖται ὁ πάγιος φορολογικὸς Νόμος, ὡς πρὸς τὴν δήλωσιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀναλογίαν τοῦ δημοτικοῦ φόρου.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§126ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὰς δύω προηγουμένας Συνόδους τῆς διαλυθείσης Βουλῆς συνεζητήσαμεν ἐκτεταμένως τὸ ἀντικείμενον τοῦ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν φόρου, καὶ ἀπεδείξαμεν πραγματικῶς πόσον αὐτὸς ὁ νόμος εἶναι ἄδικος διὰ τοὺς μικροὺς γεωργοὺς, καὶ εὐεργετικὸς διὰ τοὺς μεγαλοκτηματίας. Δυστυχῶς δὲν ἠκούσθημεν, διότι τὴν πρώτην φορὰν μετεβάλλετο ὁπωσδήποτε ἡ εἴσπραξις τοῦ εἰσοδήματος αὐτοῦ ἐπὶ τὸ βέλτιον, τὴν δευτέραν δὲ φοράν, ἑνωθεισῶν ἀμφοτέρων τῶν ἰσχυρῶν μερίδων, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον παρῄτησε τότε χάριν μερικῶν μεγαλοκτηματιῶν βουλευτῶν τὸ περὶ στρεμματικῆς φορολογίας νομοσχέδιόν του, δὲν ἠκούσθημεν αὖθις. Διατί ἡ αὔξησις αὕτη τοῦ φόρου εἰς αὐτὴν τὴν τελευταίαν τάξιν, τὴν μᾶλλον πάσχουσαν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, καθὼς εἶπον καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων; Τὴν εὑρίκετε πλουσίαν, ἀφ’ ὅτου μετεβάλαμεν τὸ σύστημα τῆς φορολογίας ταύτης, καὶ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ τῇ αὐξήσητε τὸν φόρον; Ἔγεινε πλουσιωτέρα; Ἔγεινε μᾶλλον εὔπορος; Τουναντίον, πρέπει νὰ μεταβῆτε εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ νὰ ἰδῆτε τὰ βιβλία τῶν ὑποθηκῶν, τῶν συμβολαιογραφείων, τῶν δικαστικῶν κλητήρων, διὰ νὰ πληροφορηθῆτε τί ἐστί γεωργικὴ τάξις ἐν Ἑλλάδι! Καὶ ἐν τούτοις αὐτὴν μόνην τὴν τάξιν, ὄχι μόνον εἰς τὰς χρηματικὰς βοηθείας ἐνθυμεῖσθε πάντοτε, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς προσωπικὰς ὑπηρεσίας! Καὶ αὐτὴ μόνη σᾶς χορηγεῖ πᾶσαν βοήθειαν. Ἐζήτησα πρό τινων ἡμερῶν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας, πόσοι καθυστεροῦνται ἐκ τῶν στρατολογικῶν φόρων ἀπὸ τὰς πόλεις, καὶ πόσοι ἀπὸ τοὺς ἐπαρχιακοὺς δήμους. Ἡ ἐρώτησίς μου δὲν ἀφώρα μόνον τὴν στρατολογικὴν ὑπηρεσίαν, ἀφορᾷ καὶ αὐτὴν τὴν γεωργικήν. Θὰ ἰδῆτε, ὅτι αἱ πόλεις αἱ μεγάλαι καθυστεροῦσι τὸ μεγαλείτερον μέρος ὅλης τῆς στρατολογικῆς φορολογίας· πάλιν οἱ γεωργοὶ ἐπλήρωσαν πρῶτοι τὸν φόρον τοῦ αἵματος. Διότι ἐμεριμνήσαμεν ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, καταργήσαντες τὴν δεκάτην, χιλιάκις μᾶς τὸ ἐῤῥίψατε κατὰ πρόσωπον· καὶ ἐν τούτοις τὸν Ἀπρίλιον ἐψηφίσαμεν αὐτὸν τὸν νόμον, καὶ τὸν Ἰούλιον ἀφῃρέσαμεν τὰ τέκνα τῶν γεωργῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ εὐεργεσίας σας καὶ ἡ μέριμνά σας διὰ τὴν γεωργικὴν τάξιν! Μᾶς εἴπετε, ὅτι εἴχετε μεγάλα ἔργα ἐν σχεδίῳ, καλέσαντες τὴν ἐπιστρατείαν. Ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὡς σᾶς εἶπον καὶ χθές, ὅτι ἡ πρόωρος συγκάλεσις τῆς ἐπιστρατείας κατέστρεψε τὸ ἐθνικὸν ζήτημα, διότι καὶ ἡ Γαλλία καὶ ἡ Πρωσσία, ἰδοῦσαι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἑτοιμάζεται πρὸς πόλεμον, καὶ νομίσασαι, ὅτι διὰ τοῦ δευτέρου ἐν Βερολίνῳ πρωτοκόλλου ἐνεποίησαν τῇ Ἑλλάδι τὴν ἰδέαν, ὅτι τῇ παρέσχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Τουρκίας, καὶ νὰ ταράξῃ τὴν Ἀνατολὴν, ὅπερ ἐσκόπουν ἰδίως αὗται νὰ ἀποφύγωσι, διέσπασαν τὴν Εὐρωπαϊκὴν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἑνότητα, καὶ τὴν ἀφῆκαν εἰς τὴν τύχην της, καὶ ἔλυσε τόσον ἀτυχῶς τὸ ἐθνικὸν ζήτημα. Ἀφῃρέσατε λοιπὸν τὰ τέκνα τῶν γεωργῶν, καὶ ἐπειδὴ τώρα ἀπεδώκατε ὅσα ἐξ αὐτῶν ἔζησαν εἰς τὰς οἰκογενείας των, δηλαδὴ ἀπεδώκατε τὰς χεῖρας, τὰς ὁποίας ταῖς ἀφῃρέσατε, ζητεῖτε ν’ αὐξήσητε τοὺς φόρους των· καὶ ὅλα αὐτὰ εἰς τὴν δυστυχῆ τάξιν τῶν ἐπαρχιακῶν δήμων. Φέρετε τοὺς πίνακας νὰ ἰδῆτε πόσους καθυστεροῦν αἱ μεγάλαι πόλεις ἐκ τῶν στρατευσίμων, τῶν ἐπιστράτων καὶ τῶν προϋπηρετησάντων, καὶ θὰ μάθητε εἰς ποίας τάξεις φαίνεσθε εὐεργετικοί. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὅταν γίνεται νόμος, διότι συνήθως εἰς τὴν πρώτην σύνταξιν παρεισφρήουσι λάθη, ἡ ἐφαρμογὴ διδάσκει τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας σπεύδουν νὰ διορθώσουν. Σεῖς ἔχετε μίαν σατανικὴν ὑπερηφάνειαν νὰ μὴ δέχεσθε αὐτὸ τὸ σοφὸν ὑπὸ τῆς πείρας διδασκόμενον ἀξίωμα. Ὁ προαγορεύσας κ. Τράκας, ὁ ὁποῖος διετέλεσεν εἷς τῶν νοημονεστέρων δημάρχων, σᾶς ἔδειξε τὰς ἐλλείψεις, ἀλλὰ δὲν τὰς παραδέχεσθε. 884 ἐν μόνῃ τῇ Λακεδαίμονι ἐπλήρωσαν φόρον διὰ βόας, τοὺς ὁποίους δὲν εἶχον, καὶ ἐξ αὐτῶν οἱ πολλοὶ ἐψόφησαν. Ἔχετε εἰς τὸν νόμον μίαν προθεσμίαν ὀκτὼ ἡμερῶν, νὰ ὑπάγῃ νὰ δηλώσῃ ὁ μὴ ἔχων τὸν δηλωθέντα βοῦν εἰς τὸν οἰκεῖον δήμαρχον· καὶ ἠξεύρετε πῶς γίνεται ἡ ἀγορὰ τῶν βοῶν παρὰ τῶν χωρικῶν; Ψοφᾷ ὁ βοῦς συνήθως κατὰ τὸν χειμῶνα, τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τοῦ ὀργώματος, τρέχει ὁ χωρικὸς ν’ ἀγοράσῃ ἄλλον, μεταβαίνει ἀπὸ τὸ ἓν χωρίον εἰς τὸ ἄλλο, διὰ νὰ εὕρῃ βοῦν· πρέπει λοιπὸν νὰ πάρῃ καὶ τὸν δήμαρχον εἰς τὸν ὦμόν του, διὰ νὰ τὸν περιφέρῃ εἰς τὰς ἀγέλας καὶ τὰ χωρία, ὅπου εὑρίσκει νὰ ἀγοράσῃ τὸ ἀναγκαιοῦν αὐτῷ διὰ τὴν γεωργίαν ζῶον, καὶ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου σας! Ἀφοῦ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θεωρούμεθα οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑπαχθῶμεν εἰς ἕνα κανονισμόν, ὅστις διέπει τὰς συνεδριάσεις μας, καὶ θέλομεν νὰ μάθουν οἱ χωρικοὶ νὰ ἐκτελῶσιν ἀκριβῶς τοὺς νόμους, καὶ νόμους πρωτοφανεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα! Λοιπὸν δὲν εἶναι περίστασις, οὔτε καμμία ἀφορμὴ σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὸν γεωργὸν περισσότερον φόρον. Φρονεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ λάβητε ἀπὸ τὴν γεωργικὴν τάξιν περισσότερον φόρον; Φέρετε νέον σύστημα καταλληλότερον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ πληρώνῃ καὶ ὁ μεγαλοκτηματίας· φέρετε νέον οἰκονομολογικὸν σύστημα γενικόν· ὄχι νὰ ἀντιγράφητε τὸν περυσινὸν νόμον. Ἠξεύρετε μόνον σεῖς, οἱ γνωρίζοντες τὰ μεγάλα γράμματα, νὰ ὑβρίζητε τοὺς ἄλλους ξυλοσχίστας. Καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἔργα ὑμῶν τῶν πεπαιδευμένων; Ὠφείλατε, ὡς τοιοῦτοι, νὰ φέρητε σύστημα οἰκονομικὸν ὁλοκλήρου τῆς φορολογίας, ὄχι νὰ ἀναβιβάσητε τὸν φόρον τοῦ πτωχοῦ χωρικοῦ, ὁ ὁποῖος, διὰ νὰ οἰκονομήσῃ τὰ πρὸς ἀγορὰν τοῦ βοός του χρήματα, διὰ τὰς 100 δραχ., τὰς ὁποίας δανείζεται τὸν Ἰανουάριον, πληρώνει τόκον τὸν Ἰούνιον 100 ὀκάδας σίτου! Τὰ ἠξεύρετε σεῖς αὐτά; Σεῖς ἠξεύρετε κάθε ἕξ μῆνας νὰ πηγαίνεται εἰς τὰς Τραπέζας νὰ λαμβάνητε τὰ τοκομερίδιά σας διὰ μέρισμα τῶν μετοχῶν σας. Λοιπὸν, ἐπειδὴ ἐνεμείνατε εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, ὀφείλετε νὰ τὸν διορθώσητε· πρῶτον νὰ παραιτηθῆτε τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου, διότι δὲν ηὐτύχησεν ὁ γεωργὸς, διὰ νὰ τῷ ἐπιβάλητε περισσότερον φόρον· ἐκτὸς, ἐὰν ἔχητε σκοπὸν, ὅπως διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου τῶν αἰγῶν, νὰ βελτιώσητε καὶ τὸ γένος τῶν βοῶν, τότε νὰ τὸ εἰπῆτε, διότι ὁμολογουμένως τὰ βῴδια τῆς Ἑλλάδος εἶναι μικρά. Ἂν θέλετε νὰ ἀναγκάσητε τοὺς γεωργοὺς νὰ φέρωσι βῴδια, ἄξια τοῦ μεγάλου φόρου σας, ἀπὸ τὴν Οὑγγαρίαν, νὰ τὸ ἠξεύρωμεν. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ αὐξήσητε τὸν φόρον. Ἐγέλασα δὲ, ὅταν εἶδον καὶ ἓν ἄρθρον ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅτι ὑποχρεοῦται καὶ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ πληρώσῃ τὴν ἀναλογίαν τοῦ φόρου. Καὶ ἐνομίσατε διὰ τούτου, ὅτι ἐβελτιώσατε τὴν τύχην τῶν γεωργῶν! Ἐνομίσατε, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι τσιφλίκια; Καὶ αὐτὸ προδίδει, ὅτι δὲν καταλαμβάνετε τί γίνεται ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ὁ γεωργὸς καλλιεργεῖ πολλῶν ἰδιοκτητῶν ἀγρούς. Τίς τούτων θὰ εὑρεθῇ ὁ βοηθήσων τὸν καλλιεργητὴν εἰς τὸν φόρον, καὶ πόσον ἕκαστος; Λοιπὸν, κύριοι ὑπουργοὶ, δὲν δύνασθε νὰ λάβητε περισσότερον φόρον, καὶ συνάμα ὀφείλετε νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν τοῦ πεπειραμένου πρώην δημάρχου κ. Τράκα, ὁ ὁποῖος ἀντελήφθη πολὺ καλὰ εἰς τὴν ἐφαρμογήν του τὸν νόμον περὶ δηλώσεως. Ἔχω τροπολογίαν καὶ ἐγώ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ τοῦ κ. Τράκα εἶναι πληρεστέρα, ἀποσύρω τὴν ἰδικήν μου, ὑποστηρίζων τὴν ἐκείνου.

§127Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω σκοπιμώτερον, ὅταν πρόκηται νὰ συζητηθῇ ἡ ἀρχὴ νομοσχεδίου τινὸς, ἢ συζήτησις αὕτη νὰ γίνηται κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν. Τοῦτο δὲν εἶναι οὔτε πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, οὔτε εἰς τὸ συμφέρον τῶν κατὰ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ εἶναι διὰ τὴν τακτικωτέραν, σκοπιμωτέραν καὶ ταχυτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἡμεῖς μὲν σκοποῦμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἀποδοκιμάζομεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον θέλει νὰ εἰσαγάγῃ. Ἄν ἡ πλειονοψηφία θέλῃ νὰ ψηφίσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀρχὴ διὰ τὴν αὔριον, ὅτε θέλω ὁμιλήσει.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ τακτικώτερον καὶ μεθοδικώτερον εἶναι ὅλα συγκριτικά. Ἀλλ’ ἂν ἐπρόσεχε ὁ κύριος προλαλήσας, ἤθελε γνωρίζει, ὅτι ἡ ἀρχὴ ἐψηφίσθη.

§129ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν τὸ ἀντελήφθην. Γίνεται δεκτὸν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἰς ά ἀνάγνωσιν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκδικάσεως τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν.

§131Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ εἰσαγόμενον σύστημα εἶναι ἐπιβλαβὲς, ὅτι θέλει μᾶλλον βλάψει ἢ ὠφελήσει. Ἐπεφορτίσαμεν μὲ πολλὰς ὑπηρεσίας τὰ δικαστήρια, καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν δικαστηρίων ἔπαθε καὶ πάσχει. Ἐντεῦθεν, βλέπετε τὰς περὶ αὐξήσεως δικαστῶν ἀπαιτήσεις καὶ παράπονα κτλ. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι δευτερεῦον· τὸ πρωτεῦον ζήτημα, καὶ τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἐγὼ ἐπικίνδυνον, εἶναι, ὅτι θέλομεν ἐμπερδεύσει πολὺ τὴν δικαστικὴν Ἀρχὴν μὲ τὴν πολιτικὴν, καὶ θέλομεν διὰ τούτου βλάψει τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀμεροληψίαν τῶν δικαστηρίων. Ὅταν, κύριοι, τὸ κῦρος τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ἐξαρτᾶται τοῦ λοιποῦ ἀπὸ τὰ δικαστήρια τὰ κατὰ τόπον, μὴν ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι θέλει γίνει καὶ μὲ τὰ δικαστήρια, ὅ,τι γίνεται μὲ τοὺς διοικητικοὺς καὶ Οἰκονομικοὺς καὶ τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους· οἱ δικασταὶ θέλουν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐπηρεασθῆ καὶ θέλουν ἐκτροχιασθῆ ἀπὸ τὴν δικαστικὴν θέσιν των καὶ ἀπὸ τὰ κύρια καθήκοντά των, ἢ θέλουν ὑποστῆ βάσανα καὶ δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι θέλουν τοὺς κάμνει νὰ ἐκβιάσουν τὸ στάδιον τοῦτο ἢ νὰ ὑποταχθοῦν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τοῦτο· καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ ἤθελον προτιμήσει νὰ λείψῃ ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου· ἀρκετὴν ἐγγύησιν δίδει ὁ Νομάρχης καὶ ὁ πρόεδρος τοῦ Δικαστηρίου· ἂν θέλετε, τὴν ἔφεσιν, ἂς μὴ τὴν ἐκδικάζῃ τὸ Ὑπουργεῖον μόνον, ἂς παραλαμβάνῃ καὶ τοὺς προέδρους τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ Ἐφετείου. Τοιουτοτρόπως νομίζω, ὅτι δίδεται ἐγγύησις πλήρης περὶ τῆς εἰλικρινοῦς ἐκδικάσεως. Οὕτω θέλομεν ἀποφύγει τὰ ἄτοπα, νὰ παύσωμεν νὰ ἀναμιγνύωμεν τὰ δικαστήρια εἰς τὴν πολιτικήν. Μοὶ συνέβη, κύριοι, ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, νὰ εὑρεθῶ εἰς στενοχωρίας καὶ δυσαρεσκείας, διότι δικασταὶ, παρασυρόμενοι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἐμπλεκόμενοι εἰς τὰ πολιτικὰ, δυσαρεσκείας ἐπροξένησαν, καὶ εὑρισκόμην εἰς δυσκολίαν νὰ ἐνεργήσω κατ’ αὐτῶν, διότι ὑποθέσεις σπουδαῖαι πολιτικαὶ καὶ ποινικαὶ ἀπήτουν τὴν παρουσίαν των καὶ ἤθελον παρεξηγηθῆ καὶ ἐκ μέρους τῆς κοινωνίας καὶ ἐκ μέρους τῶν δικαστῶν· ἤθελον ἴσως ὑποτεθῆ, ὅτι χάριν τῶν δικαστικῶν ὑποθέσεων μετατίθενται, ἐνῷ εἶχον ἀποκατασταθῆ σκάνδαλον πολιτικόν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκρούσωμεν τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου· ἄλλως, ἂς ἀπομακρύνωμεν τοὐλάχιστον τὰ δικαστήρια τοῦ τόπου· ἂς παραπέμπωνται εἰς ἄλλα πλησιόχωρα δικαστήρια, ἀλλὰ εἰς τὰ δικαστήρια τοῦ τόπου ὄχι· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἀνάμιξις αὐτῶν μεγάλα θὰ ἐπιφέρῃ ἄτοπα, καὶ ἡ ἐπέμβασις τῶν δικαστηρίων πρὸς τὴν πολιτικὴν θέλει τὰ διαφθείρει ἐπὶ τέλους, καὶ ἑπομένως ἀπὸ τὰ δικαστήρια, ὡς πολιτικῶς δικάζοντα, πιστεύω, ὅτι θέλομεν ἔχει ἀποφάσεις χειροτέρας ἴσως ἀπὸ τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν μέχρι τοῦδε.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συνεχῶς γίνεται ἡ παρατήρησις ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν πρέπει ν’ ἀναμιγνύωνται πολὺ εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὸν κύκλον τῆς πολιτικῆς. Ἀλλὰ συγχρόνως βλέπω τὴν Βουλὴν ἐπαυξάνουσαν τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ δικαστηρίου ἐν τοῖς πολιτικοῖς ζητήμασι. Πρὸ ὀλίγου ἠκούσαμεν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης ἐπαναλαβόντος τὴν αὐτὴν περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν δικαστηρίων ἀπὸ τοιούτων ὑποθέσεων γνώμην, καὶ ταὐτοχρόνως ἠκούσαμεν αὐτοῦ προτείνοντος, ὅπως προσφύγωμεν εἰς δικαστικὰ πρόσωπα ἀντὶ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος, διότι, εἶπεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, ἀντὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν δημαιρεσιῶν ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, περιλαμβανούσης τὸν πρόεδρον τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, ν’ ἀντικατασταθῇ οὗτος ὑπὸ τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ προέδρου τῶν Ἐφετῶν (θόρυβος). Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; Ὅτι εἰς τὰ δικαστήρια εὑρίσκει ἡ κοινωνία ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας δὲν εὑρίσκει ἀλλαχοῦ. Καὶ τοῦτο δὲν συμβαίνει μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μᾶλλον προκεχωρημένα ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ βίῳ Κράτη, ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ. Ἡ Ἀγγλία ἀφήρεσε τὸ δικαίωμα τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν ἀφ’ ἑαυτῆς καὶ τὸ παρέδωκεν εἰς τὰ δικαστήρια. Ἡ πεῖρα, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν μέχρι τοῦδε, τῆς συμμετοχῆς τῶν δικαστηρίων εἰς τὰ τοιαῦτα ζητήματα, νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἀγαθή. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὰ δικαστήρια παρεβλάβησαν ἐκ τῆς πολιτικῆς, ἥτις εἶναι τὸ ἐπικρατοῦν στοιχεῖον παρ’ ἡμῖν· ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἂν δύναται ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ ἐπίδρασις τῆς πολιτικῆς προῆλθεν ἢ ἐπηύξησεν ἐκ τῶν νόμων τῶν προκαλεσάντων τὴν συμμετοχὴν τῶν δικαστηρίων εἰς τοιαῦτα πολιτικὰ ἢ διοικητικὰ ζητήματα. Ὁ θεσμὸς, ὅστις ὑπὲρ πάντα ἄλλον συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀγαθὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, ὑπῆρξεν ὁ διορισμὸς τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων.

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι ἐντοπίων.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι ἐν Ἑλλάδι εἶναι καὶ οἱ δικηγόροι, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐδεικνύετο πολλὴ δυσπιστία ἐπὶ τῇ ψηφίσει τοῦ νόμου. Ἐν τούτοις ἐν τῇ ἐφαρμογῇ παρέσχον οὗτοι ἐγγυήσεις, ὅσας καὶ οἱ δικασταί. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ δικαστικὸν φρόνημα εἶναι τὸ περιέχον τὰς ἐγγυήσεις, ὅτι ὁ δικηγόρος, μεταβαίνων ἐπὶ τόπου ὡς δικαστής, ἐμπνέεται ἐκ τοῦ τοιούτου αὐτοῦ χαρακτῆρος, ὑπὸ πνεύματος παρέχοντος τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν. Φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ δικαστικὸν φρόνημα ἀποκτῶμεν μᾶλλον ἀποτεινόμενοι πρὸς τὰς δικαστικὰς Ἀρχὰς ὡς δικαστήρια, ἢ προσκαλοῦντες πρόσωπα δικαστικὰ ὡς μέλη διοικητικῶν ἐπιτροπῶν. Ὅταν ὁ πρόεδρος δικαστηρίου μετέχῃ διοικητικῆς ἐπιτροπῆς, ἀποβάλλει ἐν μέρει τὸν δικαστικὸν χαρακτῆρα, προσλαμβάνων ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας γίνεται μέλος· ὅταν ὅμως ὁ αὐτὸς πρόεδρος πρόκηται ν’ ἀποφασίσῃ ὡς προϊστάμενος τοῦ δικαστηρίου καὶ ἠξεύρει ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτοῦ εὐθύνει τὸ δικαστήριον, ἐπὶ τῇ διαγωγῇ τοῦ ὁποίου εἶναι αὐτὸς ὑπεύθυνος, ἐργάζεται μετὰ πλείονος ὑπὲρ τοῦ νόμου ζήλου καὶ αὐστηρότητος. Τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον προτείνομεν ἤδη εἰς ψήφισιν, δὲν προτείνομεν ἐκ μόνης ἰδίας πρωτοβουλίας· εἶναι νόμος, τοῦ ὁποίου τὴν ψήφισιν ἐφάνη πρὸ καιροῦ ἀπαιτοῦσα ἡ κοινωνία καὶ ἡ Βουλὴ, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ὑπεβλήθησαν προτάσεις παρόμοιαι τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ πάντοτε ἡ Βουλὴ ἐφάνη εὐδιάθετος νὰ τὰς ψηφίσῃ, ἀλλὰ δὲν τὰς ἐψήφισεν ἕνεκα ἐλλείψεως χρόνου. Ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης δὲν ἀπέκρουσεν ἀπολύτως τὴν συμμετοχὴν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ἀπέκρουσεν ἰδίως τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ἐφετείου, ζητήσας ὅπως ἡ ὑπόθεσις ἐκδικάζεται ὑπὸ δικαστηρίων ἄλλου νομοῦ, ἄλλης περιφερείας. Τοῦτο δυνάμεθα νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Ἀλλά, φρονῶ, ὅτι δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, ὃν ὁ κ. βουλευτὴς Μεσσήνης φοβεῖται, καὶ ὅτι παρέχει τοσαύτας εὐκολίας εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῆς ἐκλογῆς ἡ προτίμησις τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου, ὥστε δὲν πρέπει ἐκ φόβου χιμαιρικοῦ νὰ καταστήσωμεν δυσχερῆ τὴν ἐκδίκασιν τῆς ἐκλογῆς· ἄλλως, θέλομεν ἀναγκάσει τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ ἐκτίθενται εἰς δαπάνας, μεταβαίνοντες ἀλλαχοῦ......

§135ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀναγκαία πάντοτε ἡ μετάβασις.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς λέγει, ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία πάντοτε ἡ μετάβασις. Ἀλλὰ γνωρίζει καλῶς ὁ ἴδιος, ὅτι, ὁσάκις ἠκυροῦντο ἐκλογαὶ δημοτικαὶ, ἔσπευδον πάντοτε ἐν Ἀθήναις οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Ὑποθέτω ὅτι, προκειμένου περὶ ἐκδικάσεως ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ ἐν γνώσει, ὅτι τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν θὰ ἔχῃ τὸ Ἐφετεῖον, θὰ ὑπάρχῃ ὀλιγωτέρα ἐλπὶς τῶν ἐνδιαφερομένων ἐπὶ τὴν χρῆσιν τῶν προσωπικῶν σχέσεων· οὐχ ἧττον ὅμως θὰ ἦναι πολλάκις ἀναγκαία ἡ παράστασις τῶν ἐνδιαφερομένων εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἐκλογῆς, ἵνα παρέχωσιν εἰς τὰ δικαστήρια πληροφορίας. Νομίζω δὲ, ὅτι, μὴ ὑπαρχούσης ἀπολύτου ἀνάγκης, ἵνα ὑποβάλωμεν αὐτοὺς εἰς τοιαύτην μετατόπισιν, εἶναι προτιμότερον νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου.

§137Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν πολλοῖς νομοθετήμασιν ἠναγκάσθημεν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐπικουρίαν αὐτῆς, ἵνα δυνηθῶμεν ν’ ἀποφύγωμεν ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς δικαιοσύνης ἐγένοντο καταφανῆ. Καὶ ὅτι μὲν ἐν τῇ λειτουργίᾳ τῆς διοικήσεως συνετελέσθησαν καὶ συντελοῦνται ἄτοπα, ἐγὼ βεβαίως δὲν θέλω τὸ ἀρνηθῆ· ἀλλ’ ἂν κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν συνέβησαν ἄτοπα, κατὰ τὸ διάστημα καθ’ ὃ λειτουργεῖ ὁ νῦν ἰσχύων περὶ δήμων νόμος, οἱ εἰς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως ἀσχοληθέντες περισσότερον ἐμοῦ εἶναι εἰς κρείττονα θέσιν νὰ σᾶς εἴπωσι. Βεβαίως ὅμως, ὁσάκις προσεφύγομεν εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν, προσεφύγομεν διὰ νὰ θεραπεύσωμεν ἄτοπα, τὰ ὁποῖα συνετελοῦντο ἐν τῇ διοικήσει. Δυστυχῶς ἐλάττωμα ἀνεγνωρίσθη τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἰς τὴν διοίκησιν. Ἡ ἀνάμιξις αὕτη εἶναι ἀναπόφευκτος· καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν τὰ ἔθνη εἶναι προκεχωρηκότα εἰς τὸν πολιτισμὸν, καὶ παρεσκεύασαν ἑαυτὰ περισσότερον, ἵνα δεχθῶσι τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς ἐπ’ ὠφελείᾳ, ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἰς τὴν διοίκησιν εἶναι ἀσθενεστέρα· ἐφ’ ὅσον ὅμως διανύουσι τὰ πρῶτα ἔτη, ἵνα εἴπω οὕτω, τοῦ πολιτικοῦ βίου αὐτῶν, ἡ ἀνάμιξις τῆς πολιτικῆς εἰς τὴν διοίκησιν εἶναι μεγαλειτέρα καὶ ἐπαισθητοτέρα. Ἡ ἐπιῤῥοὴ δὲ, τὴν ὁποίαν ἐνασκεῖ ἡ πολιτικὴ εἰς τὴν διοίκησιν, ἀνατρέπει τὴν λειτουργίαν αὐτῆς καὶ πολλάκις αὐτὰς τὰς βάσεις τῆς διοικήσεως. Ἐνθυμεῖσθε τί συνέβαινε κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1869 ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς μέτρον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέτρεπεν ἡ νομοθεσία, εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀποστολῆς ἀνακριτῶν, ἵνα προλάβῃ τὰς ἀξιοποίνους πράξεις, αἵτινες ἐτελοῦντο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, κατὰ τὸ διάστημα τῆς ψηφοφορίας καὶ κατὰ τὴν διαλογήν. Ἡ ἐπικουρία, ἣν ἐζήτησε τότε ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία, ἤτοι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1869, ἀπὸ τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν, δὲν προὐκάλει τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν, νὰ λειτοκργήσῃ ὡς δικαστήριον, ἀλλὰ προεκάλει μέλη αὐτῆς, ἵνα ἐνεργήσουν ὡς ἀνακριτικοὶ ὑπάλληλοι, ὅπως καταστείλωσι τὰς ἐγκληματικὰς πράξεις, αἵτινες συνήθως τότε συνέβαινον. Τὸ μέτρον τοῦτο εὐτυχῶς κατόπιν ἐνομοθετήθη καὶ ἔκτοτε λειτουργεῖ ἄριστα, καὶ ἐξησφάλισε τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν δικαιολογεῖ τοῦτο, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ νομοσχέδιον ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν διοίκησιν μίαν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία εἶναι φύσει ἀνατεθειμένη εἰς αὐτὴν, καὶ μεταβιβάζει αὐτὴν εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀποῤῥόφησις, οὕτως εἰπεῖν, τῆς διοικήσεως ὑπὸ τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας ἐγένετο ἐπὶ πολλῶν ἐν ἄλλῳ Κράτει, τὸ ὁποῖον εἶναι τότῳ προκεχωρημένον εἰς τὸν πολιτισμὸν καὶ εἰς τὸν συνταγματικὸν βίον, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ παραβάλωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς πρὸς ἐκεῖνο. Δὲν γνωρίζω ὅμως ἂν ἡ κατάστασις τῆς δικαιοσύνης καὶ ἡ κατάστασις τῆς διοικήσεως ἐν ἐκείνῳ τῷ Κράτει ἦναι ὁποία καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐν τῇ Ἑλλάδι ἡ δικαιοσύνη, κατ’ ἐμὲ, λειτουργεῖ ὅσον οἷόν τε ἀμέμπτως. Οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀσθενῆ ὄντα, ἐνδέχεται δ’ ἐν τῷ πολυπληθεῖ τούτῳ κλάδῳ νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄτομα, τὰ ὁποῖα, εἴτε ἐξ ἀνικανότητος, εἴτε καὶ ἐκ κακῆς προαιρέσεως, νὰ μὴ προσφέρωσι τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν παρ’ αὐτῶν προσδοκᾷ τὸ Κράτος· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐξαίρεσις, οὐδὲ δύναταί τις γενικῶς νὰ φέρῃ ψῆφον μέλαιναν κατὰ τῆς Δικαστικῆς Ἐξουσίας. Ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ἡ ἔλλειψις ἴσως μέχρι τοῦδε τῆς σοφῆς ἐκείνης προνοίας, τὴν ὁποίαν αἱ διοικήσεις πρέπει νὰ καταβάλλωσιν, ἵνα ἀνατρέφωσι τοὺς λαοὺς καὶ μορφώνωσι τὰς ψυχὰς καὶ τὰ ἤθη αὐτῶν, ἐπέφερεν ἄλλο κακὸν, ἐπέφερε συνεχεῖς τὰς ἐγκληματικὰς πράξεις καὶ ἰδίως τὰ πταίσματα καὶ πλημμελήματα. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν στατιστικὴν τῆς ἀπονομῆς τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης καὶ παραβάλητε τὰ πορίσματα αὐτῆς πρὸς τὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν, θέλετε ἐκπλαγῆ, διότι θέλετε ἰδεῖ, ὅτι πταίσματα καὶ πλημμελήματα ἐν Ἑλλάδι γίγνονται πολλῷ περισσότερα παρ’ ὅσα ἐν ἄλλῳ Κράτει. Ἐφ’ ὅσον δὲ τὰ πταίσματα καὶ τὰ πλημμελήματα εἶναι πολλὰ ἐν Ἑλλάδι, ἐπὶ τοσοῦτον τὰ δικαστήρια κατεδείχθησαν ἀνεπαρκῆ εἰς τὴν ἔγκαιρον ἐκδίκασιν αὐτῶν, ἤτοι εἰς τὴν ταχεῖαν καὶ ἔγκαιρον ἀπονομὴν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἕνεκα τούτου συμβαίνει, πλημμελήματα ἰδίως νὰ συσσωρεύωνται κατὰ χιλιάδας εἰς τὰ πλημμελειοδικεῖα. Μὲ ἐπληροφόρησαν, ὅτι εἰς ἓν Πλημμελειοδικεῖον ὑπάρχουσιν 6 χιλιάδες πλημμελήματα μὴ ἐκδικασθέντα καὶ ἐκκρεμῆ. Τελευταῖον ἀνέγνων εἰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ κ. εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν, ἰδὼν τὸ πλῆθος τῶν ἐκκρεμῶν πλημμελημμάτων, καὶ βλέπων, ὅτι πολλὰ παραγράφονται, διότι δὲν ἐξεδικάζοντο ἐντὸς τοῦ πρὸς παραγραφὴν νενομισμένου χρόνου, ἐπρότεινε ν’ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν συνεδριάσεων τοῦ ποινικοῦ τμήματος, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ πρὸ τῆς παραγραφῆς εἰς τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν. Ἐὰν παραγράφωνται τὰ πλημμελήμματα, ἔχετε πλήρη ἀτιμωρησίαν, καὶ στερεῖσθε οὕτω τοῦ ἰσχυροῦ μέσου, ὅπερ δύνασθε νὰ ἔχητε, διὰ νὰ περιορίσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν πλημμελημμάτων αὐτῶν· διότι δύω μέσα ἔχετε νὰ ἐλαττώσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν γινομένων ἀξιοποίνων πράξεων· πρῶτον, νὰ ἐπιμεληθῆτε τῆς ἀνατροφῆς τοῦ λαοῦ· δεύτερον, νὰ ἐκδικάζητε τὰς ἀξιοποίνους πράξεις· διότι ἐὰν αὗται παραγράφωνται, ἢ ἐὰν βραδέως ἐκδικάζωνται, ματαιοῦται κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ σκοπὸς τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης· ὅσον ταχυτέρα δ’ εἶναι ἡ ἀπονομὴ αὐτῆς, τοσούτῳ καὶ μεγαλειτέρα ἡ ἐπιῤῥοὴ ἐπὶ τῆς ἠθικότητος τῶν ἀτόμων. Ἠναγκάσθημεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἐν διαφόροις νομοθετήμασι νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν, καὶ παραλαμβάνοντες ὄργανα αὐτῆς, καὶ προσκολλῶντες αὐτὰ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως, συνετελέσαμεν εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν ἀνεπαρκῆ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων της, εἰς τὸ νὰ καθυστερήσῃ ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης. Καὶ εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῶμεν ἐν τῇ ἀνάγκῃ νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸ ἄτοπον τοῦτο. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ τὸ πράξωμεν, ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου, εἴτε ἕνεκα τῆς δυσκολίας περὶ τὴν εὕρεσιν προσώπων προπαρεσκευασμένων καὶ ἐπιτηδείων, ἵνα δεχθῶσι καὶ διαχειρισθῶσι προσηκόντως τὴν ἐντολὴν τοῦ δικαστοῦ, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὸ πρᾶγμα ὡς σπουδαῖον, καὶ ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ μετὰ μεγάλης προσοχῆς νὰ βαδίσῃ. Ἡ ἄποψις αὕτη δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσσήνης. Αὕτη ἔκρινε περὶ τοῦ κλάδου τοῦ ἀπονέμοντος εἰς τὸ Κράτος ὑπηρεσίαν, ἥτις εἶναι ὁ ἡμερήσιος ἄρτος τῆς κοινωνίας, τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἀπόψεως ταύτης, ὑπάρχει καὶ ἑτέρα, ἡ ἀναγομένη εἰς τὴν ἔρευναν μήπως βλάψωμεν τὰ μέλη τοῦ δικαστικοῦ κλάδου· διότι ἐφ’ ὅσον τις ἀσχολεῖται περὶ ὑπηρεσίαν, ἧς ἡ διεξαγωγὴ γίνεται πλημμελῶς, καὶ ἡ κοινωνία συνειθίζει νὰ βλέπῃ τὴν πλημμελῆ διεξαγωγὴν αὐτῆς, ἐπὶ τοσοῦτον καὶ αὐτὸς ἀρχίζει νὰ ὑποσκάζῃ. Εἶναι μέγα κακόν, ἂν δὲν ἐμπεδωθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς κοινωνίας ἐπὶ τὴν εὐθύτητα καὶ ἀμεροληψίαν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἕτερόν τι, ὅπερ πρέπει νὰ παρατηρήσῃ τις. Αἱ ἐκλογαὶ εἶναι ὑπηρεσία, ἡ ὁποία κρίνεται καὶ δικάζεται κατὰ κανόνας ἀλλοίους ἐκείνων, οἵτινες πρέπει νὰ τηρῶνται κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς ἀστικῆς δικαιοσύνης, ἤτοι τῆς λεγομένης πολιτικῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ποινικῆς. Οἱ συγγράψαντες περὶ διοικητικοῦ δικαίου ἔθηκαν παραγγέλματα ῥητὰ, ὅτι κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν ἰδίως πρέπει νὰ ἰσχύῃ τὸ δίκαιον τῆς ἐπιεικείας. Κατὰ τὴν ἐκδίκασιν λοιπὸν τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, ἢ θὰ ἰσχύσῃ ὁ φυσικὸς χαρακτὴρ αὐτῶν, ἡ αὐστηρὰ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, χωρὶς νὰ ἐξετάζωνται τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπήγαγον αἱ παραβιάσεις τῶν νόμων, καὶ τότε θέλετε ἔχει πλείστας ἀκυρώσεις τῶν ἐκλογῶν, ἴσως οὐδὲ τὸ ἓν δέκατον αὐτῶν θέλει ἐπικυροῦσθαι ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, ἢ θέλετε ἔχει τοιαύτην ἐφαρμογὴν τῶν διοικητικῶν νόμων, ἥτις θέλει σᾶς ἀναγκάσει νὰ μετανοήσητε διὰ τὴν πρόνοιαν, ἣν ἐλάβετε. Ὅθεν φρονῶ, ὅτι, ἐὰν συντελῶνται νῦν ἄτοπα κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τῶν Ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας κατέστησεν ὁ νόμος, πρὶν ἢ κάμωμεν αὐτὸ τὸ μέγα ἅλμα, νὰ μεταβῶμεν ἀπὸ τῶν δικαστικῶν τούτων ἐπιτροπῶν εἰς τὰ δικαστήρια, ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν ὁποῖα εἶναι τὰ ἄτοπα τῶν νῦν συντελουμένων καὶ ποῖαι αἱ αἰτίαι αὐτῶν. Ἄν τὰ ἄτοπα προέρχωνται, διότι αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν συνεκροτήθησαν ὑπὸ τοῦ νόμου καλῶς, διότι τυχὸν οἱ πρόεδροι τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων εἶναι ἡ αἰτία τῶν γιγνομένων ἀτόπων, διότι τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως, οἱ νομάρχαι, εἶναι ἡ αἰτία τῶν ἀτόπων, καὶ ἠθέλομεν πεισθῆ, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον τὰ ἄτοπα προέρχονται ἔκ τινος τῶν ὀργάνων τούτων, εὔκολον ἦτο νὰ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὰ δι’ ἄλλων κρειττόνων. Ἰδίως δ’ ἔπρεπε ν’ ἀσχοληθῶμεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν διοίκησιν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προσδοκῶμεν λειτουργίαν ὁμαλὴν καὶ σύμφωνον πρὸς τοὺς νόμους. Ἄλλως, ἐὰν ἀκολουθῶμεν τὴν τακτικὴν αὐτὴν, ἤτοι, ὁσάκις ἀπαντῶμεν κακόν τι ἐν τῇ διοικήσει, νὰ μεταφέρωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τὴν χωλαίνουσαν τῆς Διοικήσεως εἰς τὴν Δικαστικὴν Ἐξουσίαν, θέλομεν ἀνατρέψει ἐντελῶς τὴν κυριωτέραν τῶν πολιτικῶν βάσεων, τὴν διάκρισιν τῶν Ἐξουσιῶν. Τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ἔχει κανένα πολιτικὸν χαρακτῆρα, αἱ δὲ σκέψεις, ἃς ἀνωτέρω ἐξέθηκα, δὲν προῆλθον ἔκ τινος σκοποῦ οἱουδήποτε πολιτικοῦ. Ἠθέλησα νὰ ἀνακοινώσω ἁπλῶς εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου, ἣν ὤφειλον νὰ μὴν ἀποκρύψω καὶ ἂν ἤμην μέλος τοῦ Ὑπουργείου. (Ἀναγινώσκεται τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἐκδικάσεως τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά. συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 7 καὶ 45′.