1882.02.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14

τῆς 13 Φεβρουαρίου 1882.

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας. (Ὁρκίζονται οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Παπαλουκᾶς, Ζαρειφόπουλος, Ζωγράφος, Μπέλιας καὶ Ἱερομνήμων.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις τῶν ἐκλογῶν. Πρώτη εἶναι ἡ τῆς Ἁγιᾶς. (Ἀναγινώσκεται τὸ συμπέρασμα τῆς ἐκθέσεως τοῦ Τμήματος.)

§2Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ οὐδεμίαν ἔκθεσιν ἔλαβον. Πῶς θέλετε νὰ ψηφοφορήσω; Οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν δὲν ἔχουν ἐκθέσεις, κ. Πρόεδρε. Δὲν ἐννοῶ μὲ τοῦτο νὰ παρεμποδίσω τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ἐννοῶ, ὅτι πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ λάβητε καὶ περὶ αὐτοῦ ἓν μέτρον, ὅπως δι’ ὅλα· πρέπει νὰ ἦσθε τυπικώτεροι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ χθὲς σᾶς εἶπον, ὅτι διενεμήθησαν τὰ πρῶτα στοιχεῖα, τὸ Α καὶ τὸ Β· ἠμπορεῖ ὅμως νὰ ἔγεινε καὶ κανὲν λάθος, καὶ θὰ ἐξετάσωμεν περὶ τούτου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς;

§4Α. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§6ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, κατόπιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§8ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐλπίζω, ὅτι θέλετε εὐαρεστηθῆ νὰ ἐπιτρέψητε εἰς ἐμὲ, ἐπανερχόμενον μετὰ τοσοῦτον καιρὸν εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ προτάξω ὀλίγα τινὰ, βεβαίως οὐχὶ ἄσχετα εἰς τὴν ἀποστολὴν ἡμῶν, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐξελέγξεων. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν ὑμετέραν εὐμένειαν. Πρὸ καιροῦ εἶχον ἀποφασίσει νὰ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ τὴν λεγομένην ἐνεργὸν πολιτικὴν, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐπετράπη· διῆλθον ἀπὸ πολλὰς περιπετείας, ἀλλὰ δὲν παρεπονούμην, οὔτε ἠπόρουν, διότι ἐγνώριζον καλῶς τὴν θλιβερὰν ἐποχὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθην καὶ ἐγώ. Ὁ ἀληθὴς πόνος μου ἦτο ἡ κατάπτωσις τοῦ ἔθνους μας. Ἀλλ’ οὐδεμία περιπέτεια ἴσχυσε νὰ μ’ ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξακολουθήσω τὴν πατριωτικὴν ἐργασίαν μου καὶ ἐν τῇ ἀπομονώσει, ὅσον αἱ μικραί μου δυνάμεις τὸ ἐπέτρεπον. Ἀπὸ τριάκοντα ἐτῶν, καὶ πρὸ τοῦ 1862 καὶ κατὰ τὴν πρώτην βουλευτικὴν περίοδον καὶ ὕστερον μέχρι τοῦ νῦν, ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου εὐσυνειδήτως καὶ μετὰ πάσης θυσίας, διότι εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς συνέλαβον τὴν ζωὴν ὡς ἐκπλήρωσιν καθήκοντος. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐργασία ἔχει τι σπουδαῖον ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις. Ἡ ψυχὴ τοῦ πατριώτου ἐν τῇ ἀπομονώσει ὁμοιάζει τὴν κυπάρισσον· διατηρεῖ ἐν ἑαυτῇ τὴν νεότητα τῆς καρδίας καὶ τὰς ἐλπίδας· ἐν τῇ συγκεντρώσει της διαβλέπει εὐρυτέρους ὁρίζοντας καὶ ἐμπνέεται νέαν ζωὴν, ἥτις ὄχι σπανίως χρησιμεύει εἰς τοὺς λαοὺς ἐν ὥρᾳ λιποθυμίας. Ἡ περιαυτολογία αὕτη ἐλπίζω, ὅτι θέλει συγχωρηθῆ εἰς ἄνθρωπον εἰλικρινῶς ἐργασθέντα ἐπὶ τριακονταετίαν. Ἄλλως τε, κύριοι, τὸ μαρτύριον δὲν εἶναι ζηλωτὸν εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν. Ἀπὸ τοῦ 1862 ἡ φωνή μου δὲν ἀντήχει ὡς πρότερον· αἱ τότε γενεαὶ, αἱ ἄλλοτε πλήρεις ζωῆς, μετεβλήθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς παρελθόν· δὲν μοὶ ἀπεκρίνοντο πλέον. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔστρεφον τοὺς ὀφθαλμούς μου εἰς τὸ μέλλον καὶ ἐκεῖθεν ἔβλεπον μίαν λάμψιν ἀναβαίνουσαν ὡς γλυκοχάραγμα. Κατ’ ὀλίγον αἱ νέαι γενεαὶ ἠνδρώθησαν, μοὶ ἀπεκρίθησαν, καὶ δι’ αὐτῶν ἦλθον πάλιν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο. Ἂς συνεργασθῶμεν λοιπὸν, ὦ γενεαὶ τοῦ 1882, ὅπως ἀνορθώσωμεν τὴν πολιτείαν καὶ σώσωμεν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ὕπαρξιν. Ἤδη, κύριοι, ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ χαιρετήσω καὶ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν ἐγκαρδίως τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἄρτης, αἵτινες ἡνώθησαν μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Ἀδελφοὶ, καλῶς ἤλθατε. Καὶ τὸ μαρτύριον τόσων αἰώνων καὶ ἡ συνεργασία τῶν πατέρων σας μετὰ τῶν ἰδικῶν μας κατὰ τὸν ἔνδοξον ἀγῶνα τοῦ 1821 καὶ αἱ πρὸ ὀλίγου θυσίαι σας εἶναι οἱ λαμπροὶ τίτλοι τῆς ἀπελευθερώσεώς σας καὶ ἑνώσεως μεθ’ ἡμῶν. Τὰ δάκρυα καὶ ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἑνοῦνται σήμερον καὶ μεταβάλλονται εἰς μαργαρίτας, οἵτινες λάμπουσι γλυκύτερον τῶν ἀδαμάντων, ὡς ἠξεύρει νὰ κρίνῃ ἡ εὐαίσθητος καρδία τῆς γυναικός. Ἀλλ’ ἐπίσης χαιρετῶ ἀπὸ καρδίας καὶ ὑμᾶς, ὦ σεβαστοὶ ἀντιπρόσωποι Μουσουλμάνοι. Καὶ ὑμεῖς εἶσθε ἀδελφοί μας διὰ τῆς ἐλευθερίας. Σήμερον ἡ θρησκεία δὲν χωρίζει πλέον τὸν ἄνθρωπον. Ἡ ἐλευθερία τῆς συνειδήσεως εἶναι τὸ ἐσωτερικὸν φρούριον, ὡς εὐφυῶς ὠνομάσθη παρά τινων, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα, οὔτε κἂν νὰ ἐρευνήσῃ, πολὺ δὲ μᾶλλον νὰ προσβάλῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἑνώνει σήμερον ὅλα τὰ στοιχεῖα μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς πατρίδος, καθὼς καὶ τοὺς λαοὺς μεταξύ των, εἶναι ὁ πολιτισμὸς, ἡ ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ πρόοδος ὅλων, εἶναι ἡ ἀλληλεγγύη. Καθὼς ἰδίως ἀπὸ τῆς πρώτης γαλλικῆς ἐπαναστάσεως πίπτουν αἱ ἐσωτερικαὶ τυραννίαι καὶ τὰ προνόμια καὶ σχηματίζονται αἱ ἐλεύθεραι πολιτεῖαι, οὕτω σήμερον πίπτουν αἱ κατακτήσεις, εἴτε παλαιαὶ, εἴτε νέαι, καὶ σχηματίζονται αἱ ἐθνικότητες, αἵτινες εἶναι ἀδελφοποίησις τῶν λαῶν. Πρὸς τὸν ὑπέρτατον τοῦτον σκοπὸν ὀφείλομεν ὅλοι οἱ πληθυσμοὶ τῆς αὐτῆς κοινῆς πατρίδος νὰ συνεργασθῶμεν καὶ ῥίψωμεν τὴν αὐθαιρεσίαν, ἥτις ἄνωθεν ἡμῶν παρεμποδίζει τὴν ἀδελφοποίησίν μας ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ. Ὅ,τι ἐπόθησαν εἰς μάτην ὁ Ἀαλῆ πασᾶς, ὁ Φουὰτ πασᾶς, ὁ Μιδχὰτ πασᾶς, ἤγουν τὴν ἰσοπολιτείαν, αὕτη δὲν δύναται νὰ κατορθωθῇ ἢ δι’ ἡμῶν, τῇ βοηθείᾳ ὑμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο. Πρέπει καὶ ἐδῶ νὰ καταπέσῃ πᾶν ὅ,τι αὐθαίρετον, πᾶν ὅ,τι διαφθαρτικὸν καὶ φαῦλον, διότι τότε θὰ δυνηθῇ νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ μέγας καὶ ὑπέρτατος ἐκεῖνος σκοπὸς τῆς κοινῆς ὅλων ἡμῶν πατρίδος. Καὶ εἰς τὸν Βόσπορον καὶ εἰς τὸ Αἰγαῖον ἂς ῥιφθῶσι καὶ τὸ ξῖφος καὶ τὰ διαφθαρτικὰ συστήματα καὶ αἱ παλαιαὶ ἐχθρότητες. Τότε θὰ σχηματισθῇ ἡ ἐλευθέρα καὶ ἰσόνομος πολιτεία ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ θὰ δυνηθῶμεν ὁμοῦ ν’ ἀποκρούσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἐργάζονται καὶ ζητοῦν νὰ ἀποῤῥοφήσωσιν ὅλους μας. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι ἐν τοιαύτῃ φωτεινῇ πολιτείᾳ ἐν τῇ Ἀνατολῇ θὰ σβεσθῇ ἡ δόξα τῶν προγόνων. Ὄχι. Ἡ ἱστορία οἰκοδομεῖ αἰωνίως ἓν Πάνθεον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐγείρονται οἱ ἀνδριάντες ὅλων τῶν μεγαλουργῶν ἀτόμων καὶ τῶν λαῶν. Κατὰ τοὺς περασμένους αἰῶνας ἐτελοῦντο συνήθως αἱ ἀναγεννήσεις τῶν ἐθνῶν διά τινων θείων μαστίγων, ὡς τὰς ὠνόμασαν. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὑπῆρξε πατριωτικώτατον τὸ περίφημον λόγιον τοῦ Γενναδίου Σχολαρίου. Ἀλλὰ σήμερον, οἱαιδήποτε μάστιγες, οἱαιδήποτε τυραννίαι, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν προέρχωνται, ὄχι μόνον δὲν ἔχουν λόγον ὑπάρξεως, ἀλλ’ ἀποκρούονται ἀπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ αἰῶνος μας, τὸ ὁποῖον εἶναι πνεῦμα ἐλευθερίας. Σήμερον ἡ ἀναγέννησις τῶν ἐθνῶν τελεῖται διὰ μόνης τῆς ἐλευθερίας. Ἐπὶ τοῦ σημείου λοιπὸν τούτου τῆς ἐλευθερίας ὀφείλομεν ὅλοι οἱ πληθυσμοὶ τῆς κοινῆς πατρίδος νὰ στηριχθῶμεν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ κατορθώσωμεν τὴν κοινὴν ἡμῶν πρόοδον καὶ σώσωμεν τὴν ὕπαρξίν μας ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀλλὰ, κύριοι, ποίαν σημαίαν φέρω, ἐπανερχόμενος εἰς τὴν Βουλήν; Φέρω καὶ ἐγὼ τὴν σημαίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, τί εἶναι ἀντιπολίτευσις ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτῆς; Εἶναι καθὼς εἰς τὴν καθαρῶς πνευματικὴν σφαῖραν ἡ μεγαλοφυΐα. Αὕτη γράφει ἢ λέγει, ὅπως διορθώσῃ τὰ ἐσφαλμένα καὶ συνάμα ὅπως εἴπῃ τι νεώτερον. Τώρα, κύριοι, ποία εἶναι ἡ κατάστασίς μας κατ’ ἐμὲ καὶ ὡς Κράτους καὶ ὡς ἔθνους; Ἐσωτερικῶς μὲν εἴμεθα καταχρεωμένοι, ἄνευ οὐδενὸς ὑλικοῦ ἢ ἠθικοῦ πραγματικοῦ ἀποτελέσματος, καὶ εἴμεθα εἰς παραλυσίαν, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλο τι· ἐξωτερικῶς δὲ εἴμεθα εἰς τὴν κατωτάτην βαθμίδα τῆς ἐθνολογικῆς κλίμακος ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἀπειλούμεθα ἀπὸ νέους φοβερωτάτους κινδύνους. Πῶς ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ μὴ ἦμαι ἀντιπολιτευόμενος; Ἔρχομαι, κύριοι, ἄνευ οὐδεμιᾶς προσωπικῆς ἐμπαθείας, βεβαίως, ἀλλὰ μὲ ὅλον τὸ πνεῦμα τῆς δικαιοσύνης. Ἔρχομαι, ὅπως ζητήσωμεν λόγον τῶν κακῶς γενομένων, καὶ συνάμα ὅπως ἀνορθώσωμεν καὶ ἀνοικοδομήσωμεν τὸν ἐκ μαρμάρου Παρθενῶνα, οὗ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀνεγείρῃ τὰ ἐρειπωθέντα μέρη. Ἀλλὰ τὸ κοινωνικὸν οἰκοδόμημα ὅταν καταῤῥέῃ εἰς ἐρείπια, δυνάμεθα νὰ τὸ ἀνορθώσωμεν, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐγείρωμεν ἄλλο στερεώτερον καὶ ὡραιότερον. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ οἱ παλαιοὶ καὶ οἱ νέοι ἀντιπρόσωποι, ὅσοι ἐδιδάχθημεν ἀπὸ τὴν πικρὰν πεῖραν, ὅσοι ἔχομεν πράγματι ἐν τῇ καρδίᾳ τὸ αἴσθημα τοῦ πατριωτισμοῦ, τῆς θυσίας, τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας, θέλομεν συνεργασθῆ μὲ σύνεσιν καὶ μὲ θάῤῥος. Σήμερον παρά ποτε ἔχομεν ἀνάγκην χαρακτήρων, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ δύναμις. Ἔχομεν ἀνάγκην ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων εἰς ὅλους τοὺς κλάδους πολιτικῶς, ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς· καὶ ἰδοὺ αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ συστήματα. Ἔχομεν ἀνάγκην ἀληθοῦς πολεμικῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἔθνους καὶ σπουδαίας διοργανώσεως τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δυνάμεων κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν, καὶ μάλιστα κατὰ θάλασσαν· καὶ τοῦτο εἶναι ἡ ὑπεράσπισις τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων μας καθ’ οἱουδήποτε. Περὶ ὅλων τούτων, κύριοι, καὶ ἄλλοι καὶ ἐγὼ πρὸ καιροῦ ἐγράψαμεν καὶ ὡμιλήσαμεν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθημεν. Ὅ,τι δὲ καὶ ἂν ἔγεινεν, ἔγεινε καὶ πολὺ ἀργὰ καὶ ἀτελέστατον. Ἂς προσπαθήσωμεν λοιπὸν, κύριοι, σήμερον νὰ πραγματοποιήσωμεν αὐτὰ τέλος πάντων, ἔστω καὶ εἰς τὴν στιγμὴν τῶν τελευταίων κινδύνων. Ἡ ἀληθὴς ἀπόφασις εἶναι ἐκτέλεσις. Ἀλλὰ πρὸ πάσης τοιαύτης ἐργασίας, κύριοι, δέον εἶναι νὰ ἐξελεγχθῶσιν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ, ὅπως καταρτισθῇ ἡ Βουλή. Τί δὲ εἶναι ἐξέλεγξις; Εἶναι ἡ λυδία λίθος τῶν ἔργων ἑνὸς ἐθνικοῦ συνεδρίου. Ἀπὸ τὴν ἐξέλεγξιν κρίνεται μία Βουλή. Αἱ ἐξελέγξεις εἶναι ὡς αἱ γεωργικαὶ, βιομηχανικαὶ καὶ καλλιτεχνικαὶ ἐκθέσεις· ἀπὸ τὰ ἐκτιθέμενα δείγματα κρίνεται ὁ βαθμὸς τῆς προόδου ἑκάστου ἔθνους. Πνεῦμα λοιπὸν δικαιοσύνης, πνεῦμα πατριωτισμοῦ καὶ ἐλευθερίας, ἄνευ οὐδεμιᾶς προσωπικῆς ἐμπαθείας, πρέπει νὰ ὁδηγήσῃ ὅλους μας εἰς τὸ σπουδαῖον ἔργον τῆς ἐξελέγξεως. Ὁ ἐννοῶν τὴν ἀληθῆ ἀποστολήν του, ἐξελέγχων, εἶναι ὡς ὁ ἱστορικὸς, ὁ ἐρευνῶν καὶ κρίνων τὰς πράξεις τῶν ἀτόμων καὶ τῶν λαῶν. Βεβαίως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1862, καί τοι ἐπικληθεῖσα οἰκουμενικὴ, ὡρμήθη εἰς πολλὰ, δυστυχῶς, ἀπὸ πνεῦμα στενὸν καὶ περιωρισμένον, μάλιστα προκειμένου περὶ προσόντων. Ἡμεῖς βεβαίως, χωρὶς νὰ παραβῶμεν οὐδέποτε τὸ γράμμα τοῦ νόμου, ὀφείλομεν μετ’ ἐμβριθείας νὰ ἐξετάσωμεν τὰς διαφόρους λεπτομερείας καὶ περιπτώσεις ἐπὶ ἑκάστου τῶν τοιούτων ζητημάτων, ἂν καὶ τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ζητήματα δὲν ἀφορῶσιν εἰς τὴν οὐσίαν τῶν ἐκλογῶν. Ὅ,τι ὅμως κυρίως μετὰ προσοχῆς καὶ μετὰ πολλῆς ἐπιστασίας πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς, εἶναι αἱ ἐπεμβάσεις, αἱ παραβάσεις, αἱ ἐκβιάσεις, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν αὗται ἔρχωνται, διότι ὅταν αὗται ἀποδειχθοῦν, ἐπιδρῶσιν εἰς τὸ σύνολον τῆς ἐκλογῆς καὶ μεταβάλλουσι τὸ ἀποτέλεσμα. Τοῦτο εἶναι ἡ οὐσία τῶν ἐκλογῶν, ἑπομένως εἰς αὐτὸ κυρίως πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν ὅλην ἡμῶν τὴν προσοχήν· διότι, ἐὰν ἀποδειχθῶσι τοιαῦται ἐκβιάσεις καὶ δὲν τιμωρηθῶσι, τότε δύναται ἕκαστος νὰ ὑψώσῃ τὴν σημαίαν τῆς βίας εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα· ἐρωτῶ δὲ τότε ποῦ πολιτεία πλέον ἐλευθέρα, ποῦ νόμοι καὶ δικαιοσύνη; Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς δύο περιστάσεις πρέπει νὰ ἐνεργήσωμεν οὕτω πως, ὥστε εἰς μὲν τὴν πρώτην ἐξετάζοντες καλῶς τὰς περιπτώσεις, νὰ μὴ γίνωμεν παρὰ πολὺ κηδεμόνες τοῦ λαοῦ· εἰς δὲ τὴν δευτέραν περίστασιν, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ὅλα τὰ γεγονότα, ὅπως μὴ ἀδικήσωμεν τὸν λαὸν, διότι ὅλων πατὴρ εἶναι ὁ λαὸς καὶ ἀπὸ τὸν λαὸν ἐκπορευόμεθα. Ἐὰν τοιοῦτον γνώμονα λάβωμεν εἰς τὰς ἐνεργείας μας, τότε καὶ τὸ ἔργον ἡμῶν εἶναι εὔκολον καὶ βραχυχρόνιον. Οὕτω θὰ ἀποφύγωμεν λαβύρινθον, ὅστις εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τὰς σημερινὰς κρισίμους περιστάσεις. Ἂς συλλογισθῶμεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὸ ταχύτερον νὰ μεταῤῥυθμισθῶμεν, νὰ καθαρισθῶμεν καὶ διοργανώσωμεν τὰς ἐθνικὰς ἐνεργείας μας. Σήμερον, κύριοι, ἄρχεται τὸ τελευταῖον δρᾶμα ἐν τῇ Ἀνατολῇ· ἡ νέα πυρκαϊὰ ἤναψεν ἤδη. Πολλοὶ πρὸ καιροῦ ἤδη καὶ σήμερον ἐργάζονται ὅπως διαμελίσωσι διὰ παντὸς τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν κληρονομίαν. Ἂς μὴ τυφλωθῶμεν καὶ τὴν τελευταίαν ταύτην φορὰν, καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ἡ τελευταία. Ἂς λάβωμεν ὡς σύνθημα τὸ Δι’ ἡμῶν, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως τῆς ἡρωϊκῆς Κρήτης ἐκήρυξα ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ βήματος, ἀλλ’ οὐδεὶς ἠθέλησε νὰ τὸ ἀκούσῃ. Ἂς ἐνεργήσωμεν, ὅπως μὴ ἦναι καὶ σήμερον πολὺ ἀργὰ, καθὼς τὸ ἐπάθομεν προχθές. Ἂς συλλογισθῶμεν, ὅτι ὁ μὲν λαὸς ἐδῶ, ὁ τοσαύτας θυσίας ὑποστὰς, πάσχει δεινῶς καὶ περιμένει ἀπὸ ἡμᾶς ἀνακούφισιν, ἡ δὲ ἐθνικὴ ἡμῶν ὕπαρξις διατρέχει τοὺς ἐσχάτους κινδύνους. Ἀκούετε; ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὴν ἄβυσσον μᾶς φωνάζει ὁ ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος «Σώσατέ με!» (Εὖγε, εὖγε, πανταχόθεν.)

§9ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι ἐνόμισα, ὅτι ὁ προαγορεύσας ἤθελεν ὁμιλήσει περὶ τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ὡμίλησε περὶ ἄλλων ἀντικειμένων, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχω ν’ ἀπαντήσω τίποτε.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§11ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Παραδέχομαι ἐκ τῶν λόγων τοῦ προλαλήσαντος τὴν ἰδέαν, ὅτι πρὸ πάντων κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, κατὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος, πρέπει νὰ ὑπερισχύσῃ τοῦ συμφέροντος τῶν κομμάτων καὶ τῆς συμπαθείας πρὸς τὰ ἄτομα τὸ ὑψηλότερον συμφέρον τῆς πολιτείας, τῆς τηρήσεως τῶν νόμων καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἀγυιᾶς, ἡ ὁποία παρουσιάζεται πρώτη, φαίνεται μικρὰ, δὲν ἀπασχολεῖ πολὺ τὰ κόμματα, διότι δὲν παρέχει μεγάλην λείαν· ἔχει δύω μόνον βουλευτὰς, ἐξ ὧν βλέπω τὸν ἕνα εἰς τὴν μίαν πτέρυγα, τὸν ἄλλον εἰς τὴν ἄλλην. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἐνστάσει τῶν ἐνδιαφερομένων παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἑνὸς τμήματος ἐνηργήθη ἡμέραν Τρίτην, τουτέστι τὴν 22, ἀντὶ νὰ ἐνεργηθῇ ὅπως ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ τὴν 20 τοῦ μηνὸς, τὴν Κυριακήν. Δικαιολογεῖται ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν τῆς ἐκθέσεως, διατὶ ἀπουσίαζεν ὁ εἰρηνοδίκης· τὸ Τμῆμα λέγει, ὅτι ἐψηφοφόρησαν πεντακόσιοι......

§12ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι 718, ἐξ ὧν ἐψηφοφόρησαν 518.

§13ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει μία διαφορὰ ἀπὸ διακοσίας ψήφους· οὐχ ἧττον ἐν τῇ ἐκθέσει δὲν βλέπω τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ πρώτου ἐπιλαχόντος καὶ τοῦ τελευταίου ἐπιτυχόντος. Ἤκουσα, ὅτι εἶναι μία διαφορὰ 63 ψήφων· εἶναι ἀληθές;

§14ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ναί.

§15ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Διατείνεται ὁ ἐνιστάμενος, ὅτι, ἐνῷ προεκηρύχθη ἡ ἐκλογὴ τὴν Τετάρτην, δηλ. εἰς τὰς 23, ἐνηργήθη μίαν ἡμέραν προηγουμένως· νομίζω, ὅτι, ὅπως φαίνεται ἐξ ὅλου τοῦ ἀποτελέσματος, μία τοιαύτη μεταβολὴ ὡς πρὸς τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ τελικὸν ἀποτέλεσμα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐγὼ δὲ φρονῶ, ὅτι εἶναι λόγος ἀκυρώσεως.

§16ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, «Οὔ τοι ἀπόβλητον ἔπος ἔσσεται ὅ,τι κεν εἴπω.» Τουτέστι μὴ ἀποβάλλετε τὸν λόγον μου, πρὶν βασανίσητε αὐτὸν δικαιογνωστικῶς. Κύριοι, κατέβην εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν τῆς βουλευτικῆς ὑποψηφιότητος εἰς τὰς ἐπαρχίας Θετταλομαγνησίας καὶ Ἀγυιᾶς, συνεπείᾳ προσκλήσεως τῶν προκρίτων τῶν εἰρημένων ἐπαρχιῶν, καὶ ἀπεφάσισα τοῦτο, τοῦ νὰ τεθῶ ὑποψήφιος βουλευτὴς ἀμφοτέρων τῶν ἐπαρχιῶν, ὠθούμενος μᾶλλον ἀπὸ τὸ φιλοσοφικὸν δόγμα τοῦ ἀρχαίου φιλοσόφου Πλάτωνος τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος, λέγον: «Καὶ σέβεσθαι δεῖ καὶ μᾶλλον ὑπείκειν καὶ θωπεύειν Πατρίδα χαλεπαίνουσαν, ἢ πατέρα, ἢ μητέρα, καὶ γὰρ μητρὸς τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστι πατρίς, καὶ σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον καὶ ἐν μείζονι μοίρᾳ, καὶ παρὰ θεοῦ, καὶ παρ’ ἀνθρώπων τοῖς γε νοῦν ἔχουσι.» Τὸ δόγμα τοῦτο ἐπέδρα, ὡς τὸ πῦρ τοῦ Προμηθέως ἀνέφλεγεν εἰς τὰ στήθη τὴν φιλοπατρίαν εἰς τοὺς ἀγαθοὺς ἐκείνους ἀρχαίους προπάτορας ἡμῶν τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος, οἵτινες ὕψωσαν δι’ ἔργων ἐπιφανῶν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ ὕψιστον σημεῖον τῆς αἴγλης, καὶ μέχρι συντελείας κόσμου μετὰ θαυμασμοῦ αἱ νεώτεραι γενεαὶ θὰ ἀναγινώσκωσι τὴν ἔξαλλον ἱστορίαν αὐτῶν. Καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν κατὰ τὸ 1821 ἐκ τοῦ θείου φιλοσοφικοῦ πλατωνικοῦ πυρὸς ἀναζωπυρωθέντες κατέθησαν εἰς τὴν ἄνισον αἱμοσταγῆ πάλην, μὲ πηλίνους πόδας ἔθραυσαν τὰ σιδηρὰ δεσμὰ τῆς ἀφορήτου ἐκείνης θηριώδους τουρκικῆς τυραννίας, καὶ μᾶς παρέδοσαν τὴν Ἑλλάδα ἔνδοξον καὶ κραταιὰν, καὶ νῦν ἐν ταῖς χερσὶν ἡμῶν ἡ ἔνδοξος ἐκείνη πατρίς μας κινδυνεύει νὰ ἀπολεσθῇ, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς χλεύης καὶ καταισχύνης εὑρισκομένη κακῇ μοίρᾳ, καὶ σχεδὸν ἅπασα ἡ ἑσπερία Εὐρώπη ἔπαυσε πρὸ πολλοῦ μὴ κατονομάζουσα Ἕλληνας τοὺς ἐν Ἑλλάδι κατοίκους ἰθαγενεῖς, ἀλλὰ χλευαστικῶς ἀποκαλεῖ αὐτοὺς Γραικύλους, καὶ τοῦτο προῆλθεν ἐκ τῆς ἀβελτηρίας ἡμῶν καὶ τῆς κακῆς διοικήσεως τῶν κατὰ καιροὺς κυβερνητῶν μας, ὡς μὴ ὤφειλον, νὰ ἀφήσωσι τὴν πατρίδα ὑπὸ ἀδοξίαν, καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις ὡρμήθην εἰς τὸ νὰ τεθῶ ὑποψήφιος καὶ ἀπὸ τὸ λεγόμενον φιλοσοφικὸν δόγμα τοῦ Πιττακοῦ φιλοσόφου: — «καλῶς πράττει ἡ πόλις, τοῖς πονηροῖς οὐκ ἔξεστιν ἄρχειν.» Ὑποψήφιος ὢν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις Θετταλομαγνησίας καὶ Ἀγυιᾶς δὲν ἐσπουδάρχησα, οὐδὲ ἐξελιπάρησά τινα τῶν ἐκλογέων μου, οὐδὲ ὑπεσχέθην ἐπιδόματα θεμιτὰ καὶ ἀθέμιτα, καὶ οὐδὲ ἔτρεξα ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, οὐδὲ ἀπὸ οἴκου εἰς οἶκον τῶν ψηφοφόρων, ὅπως ἐλέῳ μὲ ψηφίσωσιν, ἀλλ’ ἄφησα αὐτοὺς ἐλευθέρους νὰ με ψηφίσωσιν, ἂν μὲ ἐνόμιζον ἄξιον τῆς ἐμπιστοσύνης των, καὶ μόνον εἰς τὸ χωρίον τοῦ μακαρίτου πατρός μου μετέβην καὶ ἠσπάσθην τὸ κατώφλιον τῆς πατρικῆς μου οἰκίας, καὶ εἶδον τὸν καπνὸν τῆς ἑστίας ὑψούμενον πρὸς τὰ ἄνω λαμπρότερον καὶ αὐτοῦ τοῦ ἡλίου τοῦ ὁρίζοντος τῶν Ἀθηνῶν, ἀνακράξας γεγονυίᾳ τῇ φωνῇ ὡς ὁ Ὀδυσσεύς: Αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς, ἱέμενος καὶ καπνὸν ἀποθρώσκοντα νοῆσαι ἧς γαίης θανέειν ἱμείρεται. καὶ εἰς τοὺς μὴ γνωρίζοντάς με ἀπέστειλον τὴν φωτογραφίαν μου καὶ τὸ πρόγραμμά μου, εἰς ὃ εἶχον ἐκθέσει τὰς ἀρχάς μου, τὰς ὁποίας ἐπρέσβευον καὶ πρεσβεύω καὶ θέλω τηρήσει θρησκευτικῶς, τοῦ νὰ ἦμαι ἀμείλικτος ἀντιπολιτευόμενος εἰς τὰ κακῶς ἔχοντα· καὶ πρὸ δύω ἡμερῶν τῆς ἐκλογῆς μετέβην εἰς Ἀγυιὰν φέρων ὡς κεφάλαιον τῆς ἐκλογῆς μου τὴν ἀτειρέα φωνήν μου καὶ γλῶσσαν, καὶ δημοσίως ἐνουθέτησα τοὺς συνεπαρχιώτας μου περὶ τῆς ἀξίας τῆς ψήφου των, καὶ ὅτι ἐκ τῶν χειρῶν τῶν βουλευτῶν ἐν γένει κρέμαται ἡ εὐδαιμονία τῆς μερικῆς πατρίδος καὶ ὅλου τοῦ Κράτους ἡ ὀλβιότης, καὶ οὕτω διὰ τῆς ὁμοφώνου, ἀδόλου καὶ ὁμοθύμου ψηφοφορίας τῶν ἐκλογέων τῆς ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς ἀνεδείχθην βουληφόρος ἀνὴρ, καὶ ἡ ἐκλογὴ ἡμῶν ἐστὶν ἀμώμητος καὶ ὅλως ἀθῶα, ὡς ἐξελθὼν βουλευτὴς ἐκ τῆς ἀδόλου ἀγάπης καὶ φωνῆς ὁμοθύμου τῶν ἐκλογέων τῆς ἐπαρχίας Ἀγυιᾶς καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς δαιδάλου καλπονοθεύσεως καὶ μιάνσεως τῆς κοινῆς θελήσεως καὶ συνειδήσεως διὰ δωροδοκίας, σπουδαρχίας, ὡς συμβαίνει ἐνίοτε μοιραίως ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι· ἀπέστειλον δὲ τὴν φωτογραφίαν μου πρὸς τὰς ἐπαρχίας Ἀγυιὰν καὶ Θετταλομαγνησίαν, ὅπως, ἐκτὸς τοῦ σκοποῦ τῆς γνωριμίας τῆς ἀτομικῆς μου ὀντότητος πρὸς τοὺς μὴ γνωρίζοντάς με προσωπικῶς, διδάξω τοὺς συμπολίτας μου, εὑρισκομένους εἰσέτι ἐν τῇ ἀθωότητί των, τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀρίστων ἐν τῇ κοινωνίᾳ των ἄνευ σπουδαρχίας καὶ πάσης ἄλλης διαφθορᾶς, ὅπως λέγει ὁ Ἰσοκράτης: «Οἱ ἄριστοι τὰς τιμὰς ἕξουσιν, οἱ δὲ ἄλλοι μηδὲν ἀδικηθήσονται, ταῦτα γὰρ πρώτιστα καὶ μέγιστα στοιχεῖα χρηστῆς πολιτείας ἐστίν.» καὶ περιπλέον ὑποδείξω καὶ παράδειγμα εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς ἐλευθέρας παλαιᾶς Ἑλλάδος τοῦ τρόπου τῆς ἐλευθέρας καὶ ἀνεπηρεάστου ἐκλογῆς τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν· καὶ εἰ μὲν ὁ τρόπος οὗτος τῆς ἀδιαφορίας πρὸς τὸ ψηφοφορεῖν τοὺς βουλευτὰς ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τοῦ Κράτους παύει πρόῤῥιζα ἡ σπουδαρχία καὶ τὸ ἐπαχθὲς καὶ μυσαρὸν ἔγκλημα τῆς δωροδοκίας, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς μὲ μεγάλην ἐπίτασιν ὡς πολυκέφαλος Ὕδρα ἀναπτύσσεται κατὰ τὰς ἐκλογάς, καὶ θέλει παύσει ἐξ ὁλοκλήρου, ἅμα οἱ ψηφοφόροι ἴδωσι τοὺς ὑποψηφίους βουλευτὰς ἐρχομένους ἐν τῷ μέσῳ αὐτῶν μὲ αὐταπάρνησιν καὶ ἀδιαφορίαν, θηρεύοντας μόνον τὴν βουλευτικὴν ἀξίαν ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἐγχωρίου κοινωνίας, πρὸς μόνον τὸν εἰλικρινῆ σκοπὸν τοῦ νὰ πράξωσι τὸ ἀγαθὸν πρὸς τὴν πατρίδα, χαλεπαίνουσαν, καὶ τότε οἱ ἐκλογεῖς ἐλευθέρως ἐκλέγουν τοὺς τυχὸν καταλλήλους, ὅπως ἀντιπροσωπεύσουν αὐτοὺς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Τοιοῦτος ὅθεν βουλευτὴς πρὸς τὸ πρᾶξαι τὸ ἀγαθὸν πρὸς τὴν πατρίδα ἔρχομαι ἐν τῷ μέσῳ ὑμῶν, μὴ τὰς χεῖρας ὀρεγνὺς, ἀλλὰ κάτω, καὶ ἐπὶ τοῦ μετώπου τῆς κεφαλῆς μου τὴν ἐπιγραφήν: «Οὐ χρὴ παννύχιον εὕδειν βουληφόρον ἄνδρα, ᾧ λαοὶ τ’ ἐπιτετράφαται καὶ τόσσα μέμηλε.» καὶ ζητῶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν ἱερὸν τοῦτον περίβολον, (ὅνπερ θεωρῶ, ὡς τὸν ἱερὸν τάφον τοῦ Ἰησοῦ ἡμῶν Χριστοῦ), εἰς ὃν εἶναι συνηθροισμένοι οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἂν λοιπὸν μὲ δεχθῆτε παρ’ ὑμῖν, ἀδιαφοροῦντες εἰς πάντα τύπον καὶ δῆθεν παρατυπίαν, εἶναι τιμή σας· ἂν δὲ καὶ δὲν μὲ δεχθῆτε, ἐντροπὴ ἐδική σας. Ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐξετάσω ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν τὰ ζητήματα τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἰωάννου Κατσικοπούλου καὶ παραπονουμένου, ὅτι δῆθεν ἀπεκλείσθη ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου Λαρίσσης τοῦ νὰ ἀνακηρυχθῇ ὑποψήφιος Ἁγυιᾶς ἕνεκα ἐλλείψεως 12 ἐκλογέων. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο διαφεύγει τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Βουλῆς, καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον, ἄρθρον 28 ἐκλογ. νόμου, ἀποφασίζει ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως, καὶ μόνον ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ τὰ προσόντα τῶν βουλευτῶν, ἄρθρ. 29 ἐκλογ. νόμου, κατὰ τὸ ἄρθρ. 70 τοῦ Συντάγματος, καὶ ἂν, τὸ ἐναντίον, ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἁρμοδιότητα νὰ ἐπιλαμβάνηται καὶ ἐξετάζῃ τὰς ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων περὶ ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν καὶ νὰ ἀκυρώνῃ τὰς ἀποφάσεις ὡς παρανόμους ἢ ἐσφαλμένας καὶ συνεπείᾳ τούτου νὰ ἀκυρώνῃ ῥιζικῶς τὴν ἐκλογὴν ἐν γένει τῶν ἐκλεχθέντων βουλευτῶν, τότε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύναται νὰ περιπέσῃ εἰς ἓν μέγα λάθος, τοῦ νὰ μὴ δύναται νὰ σχηματισθῇ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς, καὶ καθὼς μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει ἀντισυνταγματικὴν διάθεσιν νὰ κρατῇ τὴν ἐξουσίαν ἐκ παντὸς τρόπου, ὡς συνήθως δυστυχῶς συμβαίνει ἐν τῇ Ἑλλάδι, τοῦ νὰ ἐμφορῆται Κυβέρνησις ἐκ τῶν στίχων τοῦ ποιητοῦ Σοφοκλέους: «Εἴπερ γὰρ ἀδικεῖν χρὴ τυραννίδος πέρι κάλλιστον ἀδικεῖν, τὰ δὲ ἄλλα εὐσεβεῖν χρεών» ὡς εἶπεν ὁ Ἐτεοκλῆς, τύραννος τῶν Θηβῶν, πρὸς τὴν μητέρα του Ἰοκάστην, διατὶ δὲν ἔδιδε τὴν ἐξουσίαν πρὸς τὸν Πολυνείκην τὸν ἀδελφόν του, κατὰ τὴν περὶ τούτου συμφωνίαν του. Ἑπομένως ζητῶ τὸ ἀπαράδεκτον τῆς ῥιζικῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς Ἁγυιᾶς, τοῦ ἂν καλῶς ἢ κακῶς τὸ Πρωτοδικεῖον Λαρίσσης δὲν ἀνεκήρυξεν ὡς ὑποψήφιον βουλευτὴν τὸν Ἰω. Κατσικόπουλον, καὶ τὸ ἀποδεικτικὸν τοῦ δημάρχου εἶναι πάντῃ ἀπαράδεκτον, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς ἦσαν γεγραμμένοι πράγματι εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀναφορὰν πρὸς τὸ δικαστήριον ἦσαν γεγραμμένοι μὲ ἄλλα ὅλως διαφορετικὰ ἐπώνυμα, ὡς ἐντρεπόμενοι νὰ ὑπογραφῶσι μὲ τὰ ἀληθῆ των ἐπίθετα, ὑποστηρίζοντες τὸν Ἰω. Κατσικόπουλον ὡς βουλευτὴν τῆς ἐπαρχίας Ἁγυιᾶς, ἀφοῦ ἡ πατρὶς αὐτοῦ Κυνουρία τὸν ἔχῃ ἀπόβλητον καὶ ἀποπομπαῖον. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, τῆς ἀκυρώσεως τοῦ 2ου τμήματος τοῦ Κεραμιδίου, λέγω, ὅτι ὁ Εἰρηνοδίκης δὲν ἔλαβεν ἐγκαίρως τὴν ἔγγραφον παραγγελίαν τοῦ Εἰσαγγελέως Λαρίσσης, εἰμὴ τὴν 22αν Δεκεμβρίου 1881· καὶ κατὰ τὴν 22αν Δεκεμβρίου 1881 ἐνεργήθη πανηγυρικῶς ἡ ἐκλογὴ τοῦ τμήματος τούτου ἐν Κεραμιδίῳ, παρασταθέντων ψηφηφόρων 518, οἵτινες ἐψηφηφόρησαν κατὰ βούλησιν ἐλευθέραν, ἀφοῦ προηγουμένως συνετάχθη πρακτικὸν περὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, παρόντων τῶν ὑποψηφίων καὶ ὑπογραφέντων ἄνευ τῆς παραμικρᾶς ἀντιῤῥήσεως, καὶ μετὰ τὴν διαλογὴν ἔνιοι τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν, ἀφοῦ εἶδον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἐναντίον των, ἠρνήθησαν νὰ ὑπογράψωσι τὸ ἐπὶ τούτῳ συνταχθὲν πρακτικόν· ὅθεν ἂν ἐγένετο τὴν 22 Δεκεμβρίου 1881 ἡ ἐκλογὴ τοῦ 2 τμήματος Ἀγυιᾶς καὶ οὐχὶ τὴν 20 Δεκεμβρίου 1881, δὲν ἔχει τι τὸ ἐπιλήψιμον, καθὸ τὸ κώλυμα προῆλθεν ἐκ τῆς ἐξουσίας αὐτῆς, καὶ ἅμα ἤρθη ἐκ τοῦ μέσου τὸ κώλυμα τοῦτο, ἐξηκολούθησεν ἡ ἐκλογὴ ὡς εἰς διηνεκῆ συνέχειαν τοῦ σταδίου τῆς ἐκλογῆς, καὶ καθ’ ὅσον οἱ ψηφοφόροι ἀπὸ τῆς 19 Δεκεμβρίου 1881 κεχηνότες καὶ καραδοκοῦντες ἐπερίμενον τὸν Εἰρηνοδίκην, ἵνα ψηφοφορήσωσιν, ἐξασκοῦντες τὸ ὕψιστον καὶ ἱερώτερον δικαίωμά των ἐν τῇ πολιτείᾳ, καὶ οὕτω συμβαίνει καὶ εἰς ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, ὁσάκις συμπέσει κώλυμα, ἐξακολουθεῖ ἡ ἐκλογὴ τὴν ἑπομένην ἡμέραν ἀπὸ τῆς παύσεως τοῦ κωλύματος· ὥστε ἡ ἔνστασις αὕτη εἶναι ἀβάσιμος, καθὼς ἐπίσης καὶ ὁ ἕτερος ἰσχυρισμός, ὅτι δὲν ἐψηφοφόρησαν ἅπαντες οἱ ἐκλογεῖς 718, ἐνῷ μόνον ἐψηφοφόρησαν 518. Ἀλλὰ τοῦτο συμβαίνει σχεδὸν εἰς ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα τοῦ νὰ μὴ προσέρχωνται ἁπαξάπαντες εἰς τὴν ψηφοφορίαν, καὶ καθ’ ὅσον ὁ Νόμος τοὺς ἀγρυπνοῦντας βοηθεῖ, καὶ οὐχὶ τοὺς ῥαθυμοῦντας. Ἀλλὰ καὶ ἂν διατάξητε νέαν ἐκλογὴν Ἀγυιᾶς, ἐστὲ βέβαιοι, κύριοι, ὅτι οἱ λεγόμενοι ὑποψήφιοι οὐδὲ πέντε ψήφους θέλουσι λάβει ὑπὲρ ἑαυτῶν, διότι δὲν πρόκειται ἡ ἐπαρχία Ἀγυιᾶς νὰ στείλῃ ἀγωγιάτας ἀντιπροσώπους εἰς τὸ ἁλμπάνικον, ἀλλὰ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, εἰς ὃ συναθροίζονται οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ ἔθνους ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ ἱεροῦ περιβόλου, καὶ καθ’ ὅσον οἱ Ἀγυιεῖς εἶναι νοήμονες καὶ ἐγγράμματοι καὶ καλῶς γνωρίζουσι νὰ διαθέσωσιν ἐλευθέρως τὰς ψήφους των, προκειμένου λόγου περὶ ἐκλογῆς καταλλήλων προσώπων, καὶ καθ’ ὅσον δὲν δύνανται νὰ ἐπηρεασθῶσιν ἀπὸ ὁποιανδήποτε πονηρὰν ἀφορμὴν, ὡς πάντες βιομήχανοι καὶ κτηματικοὶ, καὶ αἰσθάνονται τὴν ἀξίαν τῆς ἐλευθερίας. (Ἐπικυροῦται δι’ ἀναστάσεως ἡ ἐκλογὴ Ἀγυιᾶς καὶ ἀναγνωρίζονται νόμιμοι Βουλευταὶ οἱ κ. κ. Ἰω. Μοσχοβάκης καὶ Ν. Στεφανίδης)

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκλογὴ Ἀδάμαντος.

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα εἴπω δύω λέξεις, διότι διεφώνησα ἐν τῷ τμήματι μὲ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους μου. Ἡ ἐκλογὴ, κύριοι, τοῦ Ἀδάμαντος, ὡς ἡ ἔκθεσις τοῦ κυρίου εἰσηγητοῦ ἐκθέτει, περιέχει δύω ζητήματα, ά.) τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν ἴδιον Βουλευτὴν καὶ βʹ.) τὸ ζήτημα τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ταύτης μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος. Τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως, δὲν προτίθεμαι δὲ νὰ φέρω ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον· θὰ ὁμιλήσω μόνον ἐπὶ τοῦ δευτέρου ζητήματος, τοῦ ἐγκύρου τῆς παρούσης ἐκλογῆς. Ὅλοι γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις καὶ κατόπιν ὁ ἐκλογικὸς νόμος παρεχώρησεν εἰς διαφόρους συνοικισμοὺς δούλων ἀδελφῶν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ στέλλωσιν ἀντιπρόσωπον ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ· εἷς τῶν συνοικισμῶν τούτων εἶναι καὶ ὁ Ἀδάμας, εἰς τὸν ὁποῖον παρεχωρήθη τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐπὶ τῷ ὅρῳ τοῦ νὰ φθάσῃ ὁ πληθυσμὸς αὐτοῦ εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας. Οἱ κάτοικοι τοῦ Ἀδάμαντος κέκτηνται δυνάμει τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπευθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, πιστεύουσι δὲ ὅτι κέκτηνται τοῦτο καὶ πράγματι, διότι ἀπὸ τῆς παρελθούσης ἐκλογῆς διϊσχυρίσθησαν τοῦτο. Ἐὰν τοῦτο παραδεχθῶμεν, νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Ξενουδάκη, διότι οἱ Ἀδαμάντιοι, ἔχοντες τὴν πεποίθησιν, ὅτι δικαιοῦνται νὰ ἐκλέξωσιν, ἐπρότειναν τὸν Βουλευτήν των καὶ τὸ δικαστήριον ἐνέκρινε καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο καθ’ ὅλους τοὺς τύπους καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἂν δὲ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον προσεκάλει τοὺς Ἀδαμαντίους νὰ ἐκλέξωσιν Βουλευτὴν, ἐξεδόθη ἀργότερον, αὐτοὶ δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι, διότι οὔτε τοὺς ἔδιδεν, οὔτε τοὺς ἀφήρει τὸ Διάταγμα τὸ δικαίωμά των, ἀλλ’ ἐβεβαίου μόνον τὴν ὕπαρξιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματός των ἀπαιτουμένου ὅρου. Ἂν παραδεχθῶμεν τὸ ἀντίθετον, ἡ Κυβέρνησις δύναται πολλάκις, εἴτε λησμονοῦσα, εἴτε μὴ θέλουσα, νὰ παραλείψῃ ὄνομα ἐπαρχίας τινός· οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας ταύτης δὲν θὰ χάσωσι βεβαίως τὸ δικαίωμά των νὰ ἐκλέξωσι Βουλευτήν. Οἱ Ἀδαμάντιοι ἐγκαίρως ἐπρότειναν τὸν ὑποψήφιόν των, ἐν γνώσει ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα, ἐνήργησαν τὰς ἐκλογὰς καθ’ ὅλους τοὺς τύπους, τοὺς ὁποίους περιέχει ὁ ἐκλογικὸς νόμος. Αὐτὴν τὴν γνώμην, ἣν εἶχον καὶ διεφώνησα ἐν τῷ τμήματι, ἐθεώρησα καθῆκον νὰ ὑποβάλω καὶ ἐνώπιον ὑμῶν.

§19ΗΛ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ χωρισθῶσι τὰ δύο ζητήματα, τὸ περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ συνοικισμοῦ τοῦ Ἀδάμαντος ἀπὸ τοῦ ἑτέρου περὶ τοῦ κύρους διὰ τὴν βραδεῖαν κοινοποίησιν τοῦ διατάγματος, διότι, τὴν ἱστορίαν τῆς Κρήτης ἔχων τις ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς τελευταίας συζητήσεις ἐν τῇ παρελθούσῃ Βουλῇ, δὲν θὰ θελήσῃ, ἐλπίζω, ν’ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Κρῆτας ν’ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ.

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, τὸ ψήφισμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τοῦ 1863 χορηγεῖ εἰς τοὺς συνοικιζομένους μετανάστας τὸ δικαίωμα ἐκλογῆς ἰδίου ἀντιπροσώπου, ἀναφερόμενον εἰς τὸ ψήφισμα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς 3 Σεπτεμβρίου. Διὰ τοῦτο δὲν λέγει λεπτομερείας, ἀλλὰ λέγει τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν διὰ τῶν δεῖνα καὶ δεῖνα ψηφισμάτων, χορηγοῦνται καὶ τώρα. Τὸ ψήφισμα δὲ τοῦ 1844 λέγει ῥητῶς νὰ συνοικισθῶσι πραγματικῶς. Μάλιστα ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἠρωτήθη ὁ μακαρίτης Ζωγράφος, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ ψήφισμα αὐτὸ, τί ἐννοεῖ πραγματικῶς, καὶ εἶπε: νὰ κάμῃ τὴν καλύβαν του ἐκεῖ. Ἐν τούτοις, κύριοι, εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος ὑπάρχουν ἐπίσημοι ἀποδείξεις, ὅτι ἔχει 2,800 ψυχὰς, ὁ δὲ κατάλογος τῶν ἐκλογέων ἔχει μόνον 325 ψηφοφόρους.

§21ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Δὲν ἦτον ἰδέα, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἐκλογὴ ἐκεῖ.

§22ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ποίαν ἀξίαν ἔχουν τὰ δημοτολόγια ὅπως συνετάχθησαν; Διατί δὲ δὲν παρουσίασεν αὐτὸ τὸ δημοτολόγιον ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ 1879 καὶ τὰ 1880, ὅτε ἐγένετο αὐτὴ ἡ συζήτησις; Διατί, ἀφοῦ ὁ δῆμος ἔχει 2,800 ψυχὰς, δὲν εἶναι δευτέρας τάξεως; 2,800 ψυχαὶ μόνον 325 ψηφοφόρους ἔχουσι; καὶ ἐγὼ καὶ ὅλον τὸ Τμῆμα ἐσυμφωνήσαμεν νὰ προκαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ἕνα νόμον, νὰ χορηγήσῃ εἰς τοὺς Κρῆτας ἕνα ἀντιπρόσωπον. Ἄλλως, κύριοι, εἶναι τρεῖς συνοικισμοί· ἂς φέρῃ ἡ Κυβέρνησις ἕνα νόμον νὰ ἐκλέξουν ὅλοι οἱ συνοικισμοὶ τῶν Κρητῶν ὁμοῦ ἕνα βουλευτήν. Ἐγὼ δὲν εἶμαι διώκτης τῶν συνοικισμῶν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ δεχώμεθα καὶ κατασοφισμοὺς τῶν νόμων· ἐγὼ δὲν ἤθελον νὰ ὁμιλήσω, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κύριος βουλευτὴς Ναυπλίας, ἀπὸ παραπολὺν ζῆλον ἔλαβε τὸν λόγον, ἤθελον νὰ τῷ ἀποδείξω, ὅτι δὲν γνωρίζει τί ἐστὶ συνοικισμός.

§23ΗΛΙΑΣ ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πᾶν ἄλλο ἐσκόπουν ἢ νὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα οὕτω προώρως. Θὰ ἔπραττον τοῦτο ἴσως ἐν ἄλλῃ ἐκλογῆς ἐξελέγξει, μόνον ὅπως δικαιολογήσω τὴν διάθεσιν τῆς ψήφου μου, κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, καὶ δηλώσω, ὅτι θὰ διατεθῇ αὕτη ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ νόμου, διότι κατανοῶ τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ τελέσῃ τὸ ἔργον τῶν ἐξελέγξεων ἡ Βουλή, ἀποκλειστικῶς προσέχουσα εἰς τὸν νόμον, καὶ εἰς αὐτὸν μόνον. Νομίζω, ὅτι ἂν (ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἀντιπρόσωπος ἐκ Μεσολογγίου εἶπε κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς) ἡ Βουλὴ αὕτη ἔχῃ μεγάλας νὰ συντελέσῃ πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας, πρωτίστη αὐτῆς ὑπηρεσία εἶναι βεβαίως νὰ ἀνορθώσῃ τὸν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ καταπεσόντα νόμον. Πρὸς τοῦτο ὀφείλομεν ἡμεῖς πρῶτοι νὰ δείξωμεν, ὅτι ὑποτασσόμεθα εἰς αὐτὸν πιστῶς καὶ δὲν δεικνυόμεθα οὔτε προσωπικῶν λόγων ἕνεκεν, οὔτε χάριν πολιτικῶν συμφερόντων ἄλλων, λησμονοῦντες ἢ παραβιάζοντες αὐτόν. Τὰ κόμματα συνήθως ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ πάλῃ παραμελοῦσιν ἀρχάς τινας καθηκόντων, καὶ τοῦτο ἰδίως κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἐξελέγξεων εἶναι γενικὸν φαινόμενον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου. Δὲν προσιδιάζει ὑμῖν μόνοις, ἀλλὰ σήμερον ὀφείλει ἡ ἀντιπολίτευσις, ἡ ἔχουσα τοσοῦτον ἠθικὸν κράτος ἐν τῇ πεποιθήσει τοῦ τόπου, νὰ φανῇ ἀξία αὐτοῦ καὶ νὰ τελέσῃ αὐτὴ πρώτη τὸ ἑαυτῆς καθῆκον πρὸς τὸν νόμον, πιστῶς ὑποτασσομένη αὐτῷ, καὶ θυσίαν, ἔστω, ἕνεκα τούτου ὑπομένουσα. Οὕτως ἐσκόπουν νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ἂν μοὶ ἐδίδετο ὁ λόγος κατὰ τὴν πορείαν τῶν ἐξελέγξεων. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἤλπιζον, ὅτι ἤθελεν ἐγερθῆ συζήτησις ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, οὔτε ὅτι ἤθελε προταθῆ ἀμφισβήτησις, περὶ τοῦ ἂν δικαιῶνται οἱ Κρῆτες νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἐν Ἑλληνικῇ Βουλῇ, μετὰ τοὺς τόσους αὐτῶν ἀγῶνας, μετὰ τοσαύτας θυσίας αὐτῶν πρὸς τὴν μίαν πατρίδα.

§24ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§25ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπογραφῆς πρόκειται.

§26ΗΛΙΑΣ ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τούτου θέλω ἀμέσως ἐπιληφθῆ, ἵν’ ἀποδείξω, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀπογραφῆς δὲν εἶναι κατὰ τοῦ θέματος, ὅπερ ὑποστηρίζω. Ὁ νόμος κανονίζει τοὺς βουλευτὰς ἐκ τῶν Δημοτῶν ἐν ἄρθρῳ πρώτῳ, ἡ ἀπογραφὴ δεικνύει τοὺς παρόντας κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀπογραφῆς καὶ τοὺς ἀλλαχοῦ δηλωθέντας καὶ ἀνήκοντας εἴς τινα δῆμον· δεικνύει μᾶλλον τὸν ἀριθμὸν τῶν συγκεντρωθέντων ἐκ τῶν δελτίων προσώπων τῶν ἀνηκόντων εἴς τινα δῆμον. Τὸ δημοτολόγιον ὅμως δεικνύει τοὺς δημότας, καὶ δὲν δικαιοῦταί τις νὰ στερήσῃ αὐτὸ τοῦ κύρους του, ἀφοῦ εἶναι ἡ εἰκὼν τῶν δημοτῶν, καὶ συντάσσεται ὑπ’ ἀρχῆς ἁρμοδίας. Τί δ’ ἔχετε δεδομένον, ἵν’ ἀπεκδύσητε αὐτὸ πάσης ἀξιοπιστίας καὶ νὰ ζητήσητε ἄλλην πηγὴν, ὡς δῆθεν ἀσφαλεστέραν, περὶ τῶν δημοτῶν, περὶ τοῦ πληθυσμοῦ, ἔστω; Λέγουσιν, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα ἀπογραφὴ δεικνύει μικρότερον πληθυσμόν. Ἀλλ’ ἡ ἀπογραφὴ ἐνεργεῖται ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας, περιλαμβάνει μόνον τοὺς παρόντας ἢ τοὺς δηλωθέντας, καὶ δὲν περιέχει πάντοτε πάντας τοὺς δημότας. Τίς μᾶς βεβαιοῖ, ὅτι ἀπεγράφησαν ὅλοι οἱ δημόται τοῦ Ἀδάμαντος; ὅτι ὅλων τῶν ἀπογραφέντων συνεκεντρώθησαν τὰ δελτία; ὅτι πολλοὶ ἐν Κρήτῃ ἢ ἀλλαχοῦ δημόται Ἀδάμαντος δὲν παρελείφθησαν; Ὁ λόγος λοιπὸν αὐτὸς μόνος εἶναι ἄκρως αὐστηρὸς καὶ ἀποῤῥιπτέος. Τώρα μένει τὸ δεύτερον, ἂν δηλονότι, ἔχοντος τοῦ Δήμου ἐκείνου τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν ἀντιπρόσωπον, καλῶς ἐξελέγη ὁ ἤδη ἐλθών. Ὡς πρὸς τοῦτο νομίζω καὶ ἐγὼ μετὰ τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι κακῶς ἐξελέγη, ἕνεκα τῆς ἐκπροθέσμου δημοσιεύσεως τοῦ διατάγματος. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, τοῦτο δὲν ἐλπίζω νὰ ἀρνηθῇ ἡ Βουλή.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ λύσῃ τώρα ἡ Βουλή.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν καλῶς χορηγηθέντος τοῦ δικαιώματος, ἐνεργήθη καλῶς ἡ ἐκλογὴ ἢ ὄχι.

§29ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐὰν οὕτω τίθεται τὸ ζήτημα, ἀπαντῶ «Ναί· εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ ὁ Ἀδάμας· ὄχι· δὲν εἶναι νόμιμος ἡ ἐκλογή!» Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, ἂν ἠδύνατο νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἐκλογή.

§30ΡΑΛΛΗΣ. Κακῶς ἐνεργήθη, διότι τὸ διάταγμα ἦτο παράνομον.

§31ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὄχι· ἀλλὰ διότι ἐδημοσιεύθη ἐκπροθέσμως. Τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ ἐκ Λακεδαίμονος βουλευτοῦ, ὅτι ὑποστηρίζω τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος, διότι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἥτις μὲ ἐτίμησε διὰ τῆς ψήφου της, Κρῆτες, εἶναι ἀστοχώτατον ἐπιχείρημα, ῥηθὲν μόνον, ἵνα μειώσῃ τὴν ἀξιοπιστίαν τῆς γνώμης μου. Τί κερδίζουσιν ἢ τί ἀπόλλυσιν οἱ ἐν Μινώᾳ Κρῆτες, ἂν ὁ Ἀδάμας ἐκλέγῃ ἀντιπρόσωπον; Ὁ συλλογισμὸς οὗτος κατακρημνίζει τὸ ἐπιχείρημα. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν ὑποβάλλω. Ἐπεκράτησε μέχρι τοῦδε ἡ θεωρία, ὅτι ἡ Βουλὴ, κατὰ τὰς ἐξελέγξεις ἐξομοιοῦται πρὸς ὁρκωτὸν Δικαστήριον. Τὴν θεωρίαν ταύτην ἀποκρούω. Ὁ ὁρκωτὸς κριτὴς δὲν δίδει λόγον, εἰμὴ εἰς τὸν Θεὸν καὶ εἰς τὴν συνείδησίν του. Δὲν ὑποχρεοῦται νὰ αἰτιολογῇ. Ἀποφαίνεται μόνον περὶ γεγονότων, οὐδέποτε περὶ νόμου. Ἡ ἀπόφασίς του δὲν εἶναι χρήσιμος, ὡς παράδειγμα δὲν ἀποτελεῖ νομολογίαν. Ἡ Βουλὴ ὅμως; αὐτὴ δικαιολογεῖ τὴν ἀπόφασίν της διὰ τῶν ἐκθέσεων τῶν Τμημάτων καὶ διὰ τοῦ ὀνόματος τῶν ῥητόρων αὐτῆς, καὶ πολλάκις καὶ ἐν αὐτῷ τῷ τιθεμένῳ ζητήματι κατ’ ἔννοιαν. Ἡ Βουλὴ δὲν λύει τὰ πραγματικὰ γεγονότα μόνα, ἀλλὰ καὶ ζητήματα Νόμου, καὶ αἱ ἀποφάσεις της ἀποτελοῦσι προηγούμενα, ἅπερ αἱ κατόπιν βουλαὶ ὀφείλουν, ἂν μὴ ν’ ἀκολουθῶσι πιστῶς, νὰ μὴ παραβλέπωσιν ὅμως ὁλοσχερῶς. Εἶναι λοιπὸν δικαστὴς, καὶ ὄχι κριτὴς ἡ Βουλὴ, καὶ πρέπει νὰ εἴπῃ διὰ ποῖον λόγον θεωρεῖ ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἀδάμαντος. Διὰ τὴν βραδεῖαν δημοσίευσιν τοῦ Διατάγματος; τότε ναί! διὰ τὴν κακὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς; Ναί! Διὰ τὴν ἔλλειψιν ὅμως δικαιώματος; τότε ὄχι! Πρέπει νὰ εἴπωμεν: «Οἱ ἐν Ἀδάμαντι Κρῆτες ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐκλέγουν ἀντιπροσώπους. Ἡ παροῦσα ὅμως ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος.» Τοιαύτη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς θὰ ἦναι ὄχι μόνον νόμῳ ὀρθὴ, ἀλλὰ καὶ δικαίῳ ἐπιδοκιμαστέα.

§32ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί· μετὰ θάῤῥους καὶ ἐλπίδος λαμβάνω τὸν λόγον, μετὰ θάῤῥους, διότι ἀντιπροσωπεύω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἔγειναν θῦμα διὰ τὴν μεγάλην ἰδέαν, μετ’ ἐλπίδος, διότι βλέπω, ὅτι οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε τὴν ἄδειαν τῆς ἐκλογῆς. Δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ θυσίας, διότι ἀρκεῖ νὰ εἴπω τὸ ὄνομα τῆς πατρίδος μου, τὸ ὄνομα «Κρήτη,» διὰ νὰ πείσω ὑμᾶς αὐτοὺς, ὅτι ἡ δικαιοσύνη, ὅτι τὸ μέγα συμφέρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ συνηγορεῖ ὑπὲρ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. Δικαίωμα δὲ ὅταν λέγω, δὲν ἐννοῶ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταῤῥυθμίσῃ, εἰμὴ μία Συνέλευσις. Ὁ τίτλος μου δὲν εἶναι τὸ διάταγμα, ἀλλ’ εἶναι τὸ ψήφισμα. Δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὰ δικαιώματα τῆς πατρίδος μου, διότι ὅλοι ὑμεῖς εἴδατε τὰ θύματα τῆς πατρίδος μου, ἐδώκατε συνδρομὴν εἰς τὰς οἰκογενείας καὶ ἄρτον, καὶ τοὺς εἴχατε εἰς τοὺς κόλπους σας, διὰ νὰ πολεμήσουν οἱ ἄνδρες ἐκεῖ μέχρι τέλους, ὅπως ἑνωθοῦν μὲ τὴν Ἑλλάδα. Δὲν θέλω λοιπὸν νὰ συγκινήσω, οὔτε ν’ ἀναφέρω τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας, διότι ἤθελον προσβάλει τὸ κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἔρχομαι μήτε νὰ κολακεύσω, μήτε νὰ ἀπειλήσω. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θεωρήσῃ, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμόν, ἢ ἐὰν δεχθῇ τοῦτο, καὶ θελήσῃ ν’ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογήν, ἀκόμη περισσότερον μὲ τὸ θάῤῥος θὰ κατέλθω πάλιν εἰς τὸν ἀγῶνα, καὶ πιστεύω, ὅπως παμψηφεὶ μὲ ἀνέδειξαν οἱ συμπατριῶταί μου, τοὺς ὁποίους ἐπὶ 35 ἔτη ὑπηρετῶ, τῇ αὐτῇ καὶ πάλιν ἐμπιστοσύνῃ θὰ δείξουν πρὸς ἐμέ Καὶ νομίζουν τινὲς, ὅτι ἐζήτησα κρύφα νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ κοινοβούλιον· λέγω ὅτι πλανῶνται· καὶ πολλοὶ βουλευταὶ τῶν νήσων γνωρίζουν μετὰ πόσου ἐνθουσιασμοῦ καὶ μετὰ ποίας τελετῆς ἐνηργήθη ἡ ἐκλογή. Πιστεύσατε, ὅτι ἦλθον ἀπὸ τὴν Κρήτην, διὰ νὰ τελέσω αὐτὴν τὴν ἑορτὴν, ὄχι δι’ ἐμὲ, ἀλλὰ μόνον, ὅτι ἡ Κρήτη θ’ ἀντεπροσωπεύετο, διότι οὕτω τὸ ἐννοοῦν οἱ Κρῆτες. Ἔχω τὰς ἐφημερίδας τῆς Κρήτης νὰ σᾶς ἀναγνώσω, ὅπως ἐννοήσητε, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοιοῦτον.

§33ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§34ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν θέλω νὰ ἐκτείνω τὸ ζήτημα, διότι πιθανὸν νὰ ἐννοήσουν τινὲς, ὅτι θέλω νὰ δημοκοπήσω. Σύμφημι, ὅτι τὸ ζήτημα καλῶς τὸ ἔθεσε τὸ Τμῆμα, ὅτι ἀφίνει εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος πληθυσμὸς κατὰ τὸ δημοτολόγιον, τὸ ὁποῖον ἐβασάνισεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ πολλὴν αὐστηρότητα, καὶ ἔχω μέγιστα παράπονα.

§35ΦΩΤΗΛΑΣ. Νὰ εἴπῃ ὁ ὑπουργὸς καλλίτερα τὸν λόγον.

§36ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Ὁ νόμος λέγει ῥητῶς, ὅτι κατὰ τὸ δημοτολόγιον γίνεται ἡ ἐκλογή· θέλετε νὰ λάβωμεν νέαν νομολογίαν διὰ τοὺς Κρῆτας; ἢ θέλετε νὰ δείξητε δυσπιστίαν εἰς τὸν πληθυσμὸν αὐτόν; καὶ διὰ τί ἡ Βουλὴ δὲν ἔδειξε τὴν αὐτὴν δυσπιστίαν, ὅταν ἀπεφάσιζε ν’ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν Ἀττικῆς, Τήνου, Ἰθάκης κλπ; Τὸ δημοτολόγιον δὲ αὐτὸ ἐβασανίσθη τόσον πολὺ, ὥστε ἠπόρησε καὶ τὸ σέμνωμα τῆς πατρίδος μου, ὁ Ῥενιέρης, ὁ ὁποῖος ἦτο μετ’ ἐμοῦ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἔχασε τὴν ὑπομονὴν αὐτὸς ὁ γλυκὺς ἄνθρωπος καὶ εἶπε: μὰ τί τέλος πάντων, ἐὰν λησμονῆτε τὸ παρὸν, τοὐλάχιστον τὸ μέλλον δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν; Τὸ δημοτολόγιον λοιπὸν, ἐξετασθὲν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀπεστάλη μέχρι τῆς Μήλου, ὅθεν ἐχρειάσθησαν 45 ἡμέραι, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ, καὶ τότε πλέον ἐξέδωκαν τὸ Διάταγμα· διότι, ἐὰν δὲν τὸ ἐξέδιδον ἐκείνην τὴν ἡμέραν, δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογή. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν περίοδον ἐξητάσθη τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπὸ τὸ Τμῆμα τῆς Βουλῆς, προεδρεύοντος τοῦ κ. Μεσσηνέζη, καὶ εἶπε τὸ Τμῆμα, ὅτι ὑπάρχει πληθυσμὸς, καὶ παρακαλεῖ τὸ ὑπουργεῖον νὰ προκαλέσῃ Διάταγμα, διὰ νὰ γείνῃ ἐκλογὴ χωριστή. Ἰδοὺ, κύριοι: «Ἡ ἡρωΐς Κρήτη, ὄχι μόνον ἕνα ἀλλὰ δύω βουλευτὰς πρέπει νὰ στείλῃ ἀπὸ τὸν Ἀδάμαντα καὶ τὴν Μινώαν’ εἰς τοὺς ἀγῶνας τῆς Κρήτης ὀφείλομεν κατὰ μέγα μέρος τὴν ἀνεξαρτησίαν μας.» Ἔγεινεν εἰς τὴν Βουλὴν κἄποιος θόρυβος, ἐνθουσιάσθη ὁ κ. Μεσσηνέζης ὡς πρόεδρος, καὶ ἔμεινε. Συμφωνῶν λοιπὸν μὲ τὸ Τμῆμα κατὰ τοῦτο, εἶμαι ὀλίγον δυσαρεστημένος μὲ τὸν πρόεδρον τοῦ Τμήματος. Ἠδυνάμην ἐκείνην τὴν ἡμέραν νὰ σᾶς ὁμιλήσω, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησα, μήπως εἴπητε, ὅτι ἔρχομαι ἀμέσως μὲ τὰ παράπονα. Προσεκλήθην εἰς τὸ Τμῆμα, μὲ ἠρώτησεν ὁ κ. Πρόεδρος, παρόντων τῶν κ. κ. Καραπάνου καὶ Κατριβάνου, ἐὰν ἔχω ἔνστασιν κατὰ τῆς ἐκλογῆς· τῷ εἶπον, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω, καὶ ἀνεχώρησα. Τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν μανθάνω, ὅτι ἔγεινεν ἔνστασις ἐξ ἐπαγγέλματος. Μοὶ λέγουν νὰ ὑπάγω εἰς τὸ Τμῆμα· πηγαίνω νὰ εἴπω δύω λέξεις, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη. Ὁ κ. Καραπάνος τῷ λέγει μετὰ πολλοῦ σεβασμοῦ, καὶ τὸν εὐχαριστῶ, διότι μὲ ἀπήλλαξε, νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος· δὲν ἐπίστευα ὅμως, ὅτι ἠμπορεῖ ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τῶν Κρητῶν καὶ νὰ κάμῃ δημοσίας τάξεως ἔνστασιν. Τώρα λοιπὸν, τὸ παράπονον εἶναι αὐτὸ, ὅτι τὸ δημοτολόγιον δὲν βεβαιοῖ τὸν πληθυσμὸν, καθὼς λέγει τὸ Τμῆμα, ὅτι ὁ πληθυσμὸς ἀφίνεται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τούτου δὲν ἤκουσα, κύριοι, κανένα νὰ εἴπῃ τίποτε παρὰ μόνον ὁ εἰσηγητὴς ἔκαμε παρατηρήσεις τινάς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ δεύτερον ζήτημα, περὶ τοῦ Διατάγματος, ἂν ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν ἢ ὄχι, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ δώσῃ τὸν λόγον νὰ εἴπω, διατὶ ἐγὼ εἶμαι ἀθῶος τοῦ αἵματος τούτου. Τὸ Διάταγμα, κύριοι, τῷ ὄντι ἐξεδόθη τὴν 25 Νοεμβρίου, ἡ ἀνακήρυξις ἐγένετο τὴν 26· πρὸ πολλοῦ ὅμως, πρὸ δύω μηνῶν, ἐγένετο λόγος, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον μέλλει νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ κάμουν τὴν ἐκλογήν. Τούτου ἕνεκα καὶ ὁ κ. Ῥενιέρης ἔγραψεν ἐπιστολὴν πρὸς τοὺς Κρῆτας, καὶ τοῖς λέγει: «τέλος πάντων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεθύμουν ὅλοι οἱ Κρῆτες τῆς Ἑλλάδος, καὶ πιστεύω καὶ τῆς Κρήτης, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος θὰ μᾶς τὸ χορηγήσῃ· τώρα θὰ σκεφθῆτε περὶ τῶν προσώπων.» Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιστολὴ, ἡ ὁποία πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐδημοσιεύθη εἰς τὸν «Αἰῶνα» καὶ εἰς τὴν «Ἀλήθειαν.» Ἔγεινεν ἡ ἀνακήρυξις. Καὶ διατί μόνος ὁ Ξενουδάκης, λέγει ἡ ἔκθεσις, πῶς ἐξεφύτρωσε; Μὰ δὲν εἶναι νέος ὁ Ξενουδάκης, ἀπὸ τοῦ 1846 ἐργάζεται δι’ αὐτὸν τὸν πληθυσμὸν, καὶ νὰ σᾶς εἰπῶ καὶ ἓν ἄλλο περίεργον· ἐγένετο ἐκλογὴ βουλευτικὴ εἰς τὰ 1846 ἐπὶ Κωλέττου, καὶ ἠξεύρετε ποῖος ἐξελέχθη; αὐτός· (δεικνύει ἔγγραφον ἐπίσημον, βεβαιοῦν, ὅτι ἐξελέχθη ὁ ἴδιος). Ἀκολούθως ὁ Κωλέττης ἀπέθανε, τὰ μετὰ ταῦτα δὲ ἠξεύρει καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὸν ὁποῖον παρεκαλέσαμεν νὰ διατάξῃ τὴν ἐκλογήν, καὶ εἶπε: «μάλιστα, ἀλλὰ εἰς τὰς γενικὰς ἐκλογάς.» Λυποῦμαι, ὅτι δὲν ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ διατάξῃ. Τὸ διάταγμα λοιπὸν τοῦτο ἐκοινοποιήθη εἰς τὸν Νομάρχην, εἰς τὰς 25 ἢ 26 ἔγεινεν ἡ ἀνακήρυξις. Τί ἀποτελέσματα φέρει; Πρέπει διὰ τοῦτο νὰ πέσῃ ἡ ἐκλογή; Εἰς τοῦτο ἐλπίζω νὰ εὕρω ὑπερασπιστὴν τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως· καὶ ἰδοὺ διατί· (ἀναγινώσκει). «Ἡ Βουλὴ, λέγει, κύριοι, (καὶ χαίρω διὰ τὰς ἐκφράσεις αὐτὰς τὰς μεγάλας τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως) ἡ Βουλὴ ἐνώπιον τυπικοῦ ζητήματος θὰ προσβλέψῃ μόνον εἰς τὴν μεγάλην ἐθνικὴν ἰδέαν, ἥτις ἐπικρατεῖ ἐν τῷ ζητήματι τῶν νέων ἐπαρχιῶν, φρονῶ, καί τοι ὑπῆρξαν παραβιάσεις τύπων, ὅτι δὲν ὑπάρχει παρανομία ἐν τῇ ἐκλογῇ, τὰ παράνομα διατάγματα δὲν ἔφερον εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς βουλευτὰς, ἀλλ’ ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ· ὁ λαὸς ἐκεῖνος ἐψήφισεν ἐν πλήρει τῇ πανοπλίᾳ τῆς κυριαρχίας του, τὸ προϊὸν τῆς ψήφου του πανταχοῦ εἶναι σεβαστὸν, σεβαστότερον δὲ ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, εἰς ὅλα τὰ κράτη αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν γίνονται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς οὐσίας καὶ οὐχὶ τῶν τυπικῶν παρανομιῶν ἢ ἐλλείψεων· ἐὰν ἔχῃ τυπικὸν ἐλάττωμα, ὁ τίτλος δὲν ἔχει οὐσιαστικόν. Αἱ ἐκλογαὶ ἐξετάζονται κατ’ οὐσίαν, καὶ τοιαύτη ἐπικρατεῖ νομολογία εἰς ὅλα τὰ κοινοβούλια, ὅταν δὲ ἀποδεικνύωνται ἐπιδράσεις εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, αἱ τυπικαὶ διατάξεις ἐτέθησαν πρὸς περιφρούρησιν τῆς γενικότητος τῆς ψήφου τοῦ ἐκλογέως, ἡ δὲ Βουλὴ θὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἡ παρατυπία ἢ παράλειψις ἐπέδρασεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, ἄλλως ἡ ἐκλογὴ ἔχει καλῶς· ἡ Βουλὴ θὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἐνεργήθησαν κατὰ τὰ παράνομα διατάγματα, ὄχι ἐὰν ἐνεργήθησαν κατὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον.» Αὐτὰ εἶναι διὰ τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, ὅπου εἶναι πολλοὶ βουλευταί· ἐδῶ εἶναι δι’ ἕνα δῆμον, ὅπου εἶναι εἷς βουλευτὴς, ἐκεῖ εἶναι πρὸς βοῤῥᾶν, ἐδῶ εἶναι πρὸς μεσημβρίαν, ἐκεῖ εἶναι Ἤπειρος καὶ Θεσσαλία, ἐδῶ εἶναι Κρήτη. Τάχα εἶναι ἡ αὐτὴ νομολογία; Αὐτὸ μένει πλέον νὰ τὸ εἴπῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἐλπίζω ὅμως, κύριοι, ἔχω διδόμενα, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἔχει τὸν αὐτὸν ἐνθουσιασμὸν, τὴν αὐτὴν ἀγάπην, τὴν ὁποίαν ἔδειξε διὰ τοὺς βουλευτὰς τῆς Ἠπείρου καὶ Θεσσαλίας, ἰδίως μάλιστα τώρα, ὅτε νεώτερα ζητήματα ἑλληνικὰ παρουσιάζονται, ἰδίως τώρα, ὅτε πάλιν, ἴσως ἴσως, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἀναγκασθῇ νὰ λάβῃ τὰ ὅπλα καὶ νὰ παρακολουθήσῃ ἡ πατρίς μου. Κύριοι, οἱ ἀρχηγοὶ καὶ οἱ πληρεξούσιοι, τοὺς ὁποίους βλέπετε ἐδῶ, ὁ Κριάρης, ὁ Κόρακας, ὁ Χατζῆ Μιχάλης, ὁ Ἀνδρουλακάκης, ὁ Κορκίδης, ὁ Μαθιὸς κλπ. αὐτοὶ ἦλθον εἰς τὴν οἰκίαν μου, ὅταν ἑτοιμάζοντο οἱ ἕλληνες νὰ κηρύξωσι τὸν πόλεμον, ἦλθον νὰ τοῖς συντάξω ἓν ἔγγραφον, καὶ νὰ λέγουν, ὅτι, ἐν ὀνόματι τῆς Κρήτης, βεβαιοῦν, ὅτι καὶ ἡμεῖς θὰ λάβωμεν τὰ ὅπλα· τοῦτο ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν «Ὥραν» καὶ κατόπιν εἰς τὴν «Ἀλήθειαν.» Τοῦτο τὸ λέγω μόνον καὶ μόνον, διὰ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι ἡ πατρίς μου, ἂν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ Ἑλλὰς νὰ λάβῃ τὰ ὅπλα, θὰ ἀκολουθήσῃ, ὅπως καὶ πρίν. Λοιπὸν τὸ ζήτημα, ἂν τὸ διάταγμα ἐπηρεάζῃ τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§37ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπεκλείσθησαν οἱ ἄλλοι νὰ κάμουν αἰτήσεις.

§38ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Οὐδεὶς παρουσιάσθη νὰ εἴπῃ τι περὶ τούτου. Ἐγὼ πρῶτος εἶπον, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ παράπονον, ἐγὼ πρῶτος θὰ ἀποκηρύξω τὴν ἐκλογήν· ἀλλ’ οὐδεὶς ἐπαρουσιάσθη.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν.) Τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς βουλευτοῦ ἰδίου ἀπὸ μέρους τῶν ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος συνοικισθέντων Κρητῶν δὲν εἶναι ζήτημα νέον διὰ τὴν βουλήν· τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς ἐνθυμεῖσθε ὅσοι εἴχετε τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῆτε μέρος τῆς παρελθούσης βουλῆς, συνεζητήθη διὰ μακρῶν οὐ μόνον κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τοῦ 1879, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν καὶ τὸν καταρτισμὸν τῆς βουλῆς, ὅτε τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξητάσθη ὡς ζήτημα ἰδιαίτερον ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου καὶ ἐσυζητήθη διὰ μακρῶν· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἔλαβε τότε οὐδεμίαν ἀπόφασιν, ὡς προκύπτει καὶ ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς συζητήσεως ἐκείνης, διότι ἡ Βουλὴ ἐζήτει νὰ πεισθῇ ἂν κατὰ τὸ δημοτολόγιον τοῦ δήμου Ἀδάμαντος ὑπάρχῃ πληθυσμὸς δίδων τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐκεῖ συνοικισμένους Κρῆτας νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον βουλευτήν. Καὶ τότε μὲν δὲν ὑπῆρχον τὰ στοιχεῖα πρόχειρα διὰ νὰ πεισθῇ περὶ τούτου ἡ βουλή, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔλαβεν, ὡς εἶπον, ἀπόφασιν. Προκειμένου ὅμως νὰ ἐνεργηθῶσι πρὸ ὀλίγου αἱ νέαι βουλευτικαὶ ἐκλογαί, ὑπεβλήθη τὸ ζήτημα καὶ αὖθις ἐνώπιον τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐξήτασεν αὐτὸ ἀληθῶς μετὰ πολλῆς προσοχῆς, διότι ἔγεινεν ἀντικείμενον ἐπανειλημμένων ὑπουργικῶν συμβουλίων καὶ σκέψεων. Ὁ δήμαρχος Ἀδάμαντος διισχυρίζετο δι’ ἀλλεπαλλήλων ἀναφορῶν του, ὅτι ὁ δῆμος οὗτος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δώσῃ ἴδιον βουλευτὴν, καὶ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ δημάρχου Ἀδάμαντος ὑπεστήριζε καὶ ἡ διοικητικὴ ἀρχή. Τὸ ὑπουργεῖον, πρὶν ἢ λάβῃ ὁριστικήν τινα ἀπόφασιν, ἐζήτησε νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτὸ τὰ στοιχεῖα εἰς ἃ ἐστηρίζοντο οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ δημάρχου, ὅστις διὰ τοῦ νομάρχου ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον δημοτολόγιον καλῶς κατηρτισμένον καὶ προσφάτως συντεταγμένον, ὡς ἐνθυμοῦμαι.

§40ΦΩΤΗΛΑΣ. Μετὰ τὴν ἀπογραφὴν συντεταγμένον;

§41ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, μετὰ τὴν ἀπογραφήν. Λοιπὸν κατὰ τὸ δημοτολόγιον ἐκεῖνο, τὸ φέρον τὰς ὑπογραφὰς τοῦ δημάρχου καὶ ἐπιτροπῆς τινὸς, ὁ πληθυσμὸς τῶν εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος συνωκισμένων Κρητῶν παρέχει τὸ δικαίωμα πρὸς ἐκλογὴν ἰδίου βουλευτοῦ· ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ δημοτολογίου καὶ οὐχὶ τῆς ἀπογραφῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀληθῶς τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχει ὁ συνοικισμὸς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, ἐπετράπη εἰς τὸν συνοικισμὸν ἐκεῖνον νὰ ἐκλέξῃ ἴδιον βουλευτὴν, καὶ τὸ περὶ τούτου διάταγμα ἐξεδόθη τὴν 25 Νοεμβρίου 1881.

§42Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ δημοτολογίου καὶ νὰ ἐκδώσῃ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κανονίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν;

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸν συνοικισμὸν τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, τοὐλάχιστον οὕτως ἐσκέφθη ἡ κυβέρνησις.

§44Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα αὐτό;

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως ὁρίζει, ὅτι ἅμα οἱ μετανάσται συνοικισθῶσι καὶ ἀπαρτίσωσι τὸν ἀπαιτούμενον πληθυσμὸν, δύνανται νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον βουλευτήν· δὲν θέτει δὲ οὐδὲν κώλυμα εἰς αὐτοὺς, καὶ εἰξεύρετε διατί; διότι οἱ μετανάσται, μεταφέροντες τὰ πολιτικὰ καὶ ἐκλογικὰ αὑτῶν δικαιώματα ἀπὸ μιᾶς ἐπαρχίας εἰς ἄλλην, ὑποχρεοῦνται νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὰς διατυπώσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας ὁ δημοτικὸς Νόμος ἀπαιτεῖ, ἐγγραφόμενοι εἰς τὸ οἰκεῖον Δημοτολόγιον. Λοιπὸν ἡμεῖς τὸ δημοτολόγιον ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐστηρίχθημεν· τὸ ἐλάβαμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, διότι καὶ τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς, ὅπερ ἐξεδηλώθη κατὰ τὴν συζήτησιν, τὴν γενομένην τῷ 1880, τοιοῦτο ἦτον ἀλλεπαλλήλως ἐλέχθη ἐντεῦθεν τότε, ὅτι ἂν προσαχθῇ δημοτολόγιον, ἐξ οὗ νὰ προκύπτῃ ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῶν ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος συνωκισμένων Κρητῶν δίδει τὸ δικαίωμα εἰς αὐτοὺς πρὸς ἐκλογὴν ἰδίου βουλευτοῦ, βεβαίως πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐκλογὴ τοιούτου. Ἐλάβαμεν λοιπὸν τὸ δημοτολόγιον ὡς βάσιν καὶ ἀπόδειξιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἐξέδομεν τὸ διάταγμα, δι’ οὗ ἐπετράπη νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον βουλευτὴν οἱ ἐν Ἀδάμαντι Κρῆτες. Τώρα ἂν ἐγκύρως ἢ παρατύπως ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ, εἶναι ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλή· καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ συνοικισμὸς οὗτος, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀποδεδειγμένον ἀπὸ τὸ δημοτολόγιον, ὅπερ ὡς ἔγγραφον ἐπίσημον, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ παρέχοντος τὸ τοιοῦτον δικαίωμα.

§46ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πράττει ἔργον ἄξιον ἑαυτῆς, ἐὰν δώσῃ πλήρη προσοχὴν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ περὶ τοῦ δήμου Ἀδάμαντος ζητήματος, διότι βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐπιθυμεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια εἰς τὸν νοῦν οἱουδήποτε Κρητὸς, καὶ πεπλανημένος ἐὰν ἦναι, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ματαιώσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον αἱ Συνελεύσεις παρεχώρησαν. Καὶ τῷ ὄντι νομίζω, ὅτι καὶ σήμερον ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐτίθετο ἐνώπιον αὐτῆς τὸ ζήτημα, εὐχαρίστως ἤθελε ψηφίσει τοῦ νὰ ἰδῇ βουλευτὴν ἀντιπροσωπεύοντα κρητικὸν πληθυσμόν. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ἐμβριθῶς καὶ προσεκτικῶς καὶ νὰ ἴδωμεν ἂν, ὅπως ἀποφαίνεται τὸ Τμῆμα κατὰ πλειονοψηφίαν, ἔσφαλεν, ἢ ἂν τῷ ὄντι αὐτὴ ἡ ἐκλογὴ δύναται νὰ σωθῇ· δὲν δύναται ὅμως νὰ σωθῇ, ἐὰν ἀντίκηται εἰς τοὺς νόμους. Καὶ ἤκουσα εὐχαρίστως τὸ προοίμιον τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Ναυπλίας, ὁ ὁποῖος, οὕτως εἰπεῖν, ἔδωκε μίαν παραίνεσιν πρὸς ἡμᾶς ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς μόνον τὸν νόμον ὡς ἄνδρες φιλόνομοι. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἤκουσα ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ τῆς Κρήτης ὑπερνικήσαντα τὸν ἐνθουσιασμὸν ὑπὲρ τοῦ νόμου. Εἶναι περίεργον εἰς αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν πῶς εὑρισκόμεθα ἐντὸς διλήμματος ἢ διαλλήλου, καὶ ὡς ἐξ αὐτοῦ τοῦ διλήμματος ἀκούομεν διαφόρους ἐπόψεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἕκαστος νομίζει, ὅτι εὑρίσκει ἐναντίαν λύσιν. Πότε δύναται νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογὴ παρ’ αὐτοῦ τοῦ συνοικισμοῦ; ἡ ἐκλογὴ αὐτοῦ τοῦ συνοικισμοῦ δύναται νὰ ἐνεργηθῇ, ὅταν βεβαιωθῇ, ὅτι ὁ συνοικισμὸς ἔχει τὰ προσόντα τοῦ νόμου· πῶς δὲ θέλει βεβαιωθῆ; διὰ μιᾶς διοικητικῆς πράξεως. Ἡ βεβαίωσις γεγονότος ἀνήκει εἰς τὴν ἀντίληψιν ἀρχῆς, καὶ ἡ ἀρχὴ, ἥτις ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος, εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ βεβαιώσῃ τὰ προσόντα τοῦ πληθυσμοῦ, διὰ νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος. Ἔχομεν ἀναποφεύκτως ἀνάγκην πράξεως διοικητικῆς, καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι ὁ ἔντιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύναντο νὰ προβῶσιν οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Ἀδάμαντος, καὶ ἄνευ αὐτῆς τῆς διοικητικῆς πράξεως, οἴκοθεν. Ἔχομεν περὶ τούτου διάταγμα· δυστυχῶς ὅμως αὐτὸ τὸ διάταγμα εἶναι καθόλου ἐλλειπὲς καὶ πλημμελὲς καὶ μάχεται κατὰ τοῦ νόμου. Πρῶτον μάχεται κατὰ τὴν χρονολογίαν αὐτοῦ, διότι ἐξεδόθη τῇ 26 Νοεμβρίου, φέρον ἡμερομηνίαν τῆς 25, ἀλλ’ ἡ «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως» φέρει τῆς 26· ἄρα δὲν ἐδημοσιεύθη πρὸ τῆς 26. Τί συμβαίνει δέ; συμβαίνει τὸ ἑξῆς ἀτόπημα, ὅτι ἀντίκειται ῥητῶς εἰς τὸ ἄρθρον 45 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ὁ νόμος ἀπαιτεῖ ὥστε τὸ διάταγμα τὸ προσδιορίζον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεξίμων εἰς ἑκάστην περιφέρειαν νὰ ἐκδοθῇ 50 ἡμέρας πρὸ τῆς ψηφοφορίας. (Ἀναγινώσκει). «Τὸ διάταγμα δημοσιεύεται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως πεντήκοντα τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας, περιέχει δὲ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων Βουλευτῶν ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρ. 1 τοῦ παρόντος νόμου καὶ πρὸς τὴν τελευταίαν δημοσιευθεῖσαν ἐπίσημον ἀπογραφὴν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δημοτῶν τῶν δήμων τοῦ Κράτους, καὶ προσκαλεῖ τοὺς ἐκλογεῖς νὰ προσδιορίσωσι τοὺς ὑποψηφίους». Λοιπὸν 50 ἡμέρας πρὸ τῆς ψηφοφορίας πρέπει τὸ διάταγμα, τὸ προσκαλοῦν τοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, νὰ προσδιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν καὶ νὰ εἰδοποιήσῃ τοὺς ἐκλογεῖς, ὥστε νὰ ἑτοιμασθῶσι νὰ προτείνωσι τοὺς ἐκλεξίμους. Αὐτὸ τὸ διάταγμα, καθὼς ἠκούσατε, ἀντὶ νὰ ἐκδοθῇ τὴν 27 8βρίου, ἰδοὺ, ὅτι ἐξεδόθη, κατὰ τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, τῇ 26 Νοεμβρίου, δηλαδὴ ἐξεδόθη καθ’ ἣν ἡμέραν τὸ δικαστήριον ἀνεκήρυττε τοὺς ὑποψηφίους. Ἐδῶ ἔχομεν δύο παραβάσεις· μίαν παράβασιν τοῦ νόμου, ἤτοι τοῦ ἄρθρου 45. — Τώρα θέλετε εἰπεῖ: εἶναι τυπικὴ αὐτὴ ἡ παράβασις· ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα αὐτὴ ἡ περιφέρεια, καθὼς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, διατί νὰ τὸ στερηθῇ; Θέλω τὸ ἐξετάσει καὶ τοῦτο κατόπιν. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ μίαν παράβασιν, ἥτις ἐπάγει βλάβην οὐσιαστικὴν, οὐσιαστικωτάτην προφανῶς, διότι αὐτοὶ οἱ ἐκλογεῖς δὲν ἦσαν πάντες ἐν γνώσει νὰ προτείνωσιν ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἐνόμιζον κατάλληλον. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ὁ κ. Ξενουδάκης ἔχει πολλὰς ὑπηρεσίας καὶ ἐκδουλεύσεις· τὸν ἐκτιμῶ καὶ τὸν ὑπολήπτομαι, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἂν ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς Κρήτης ἔχουν τὴν αὐτὴν γνώμην μὲ ἐμὲ, καὶ ἂν οἱ Κρῆτες, γνωρίζοντες πρὸ 50 ἡμερῶν, ὅτι ἀπενέμετο εἰς αὐτοὺς αὐτὸ τὸ δικαίωμα, δὲν θὰ ἐπρότειναν ἄλλον. Τί θέλετε νὰ εἴπω; ὅτι ὅλη ἡ Κρήτη συγκεφαλαιοῦται εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Ξενουδάκη; Ἂν τὸ νομίζετε τοῦτο, νὰ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας τῆς Βουλῆς, διότι οὕτως ἔχομεν ὅλην τὴν Κρήτην ἐντὸς αὐτῆς· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὸ νομίζω· ἔχομεν μόνον ἕνα Κρῆτα. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει μόνη αὐτὴ ἡ παράβασις, καὶ αὐτὴ ἡ οὐσιαστικὴ βλάβη, ὅτι ἐστερήθησαν οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Ἀδάμαντος τοῦ δικαιώματος τοῦ προτείνειν, διότι οἱ Κρῆτες ποίαν χρῆσιν ἠδύναντο νὰ κάμωσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν, ὅταν εἰς ἕνα μόνον περιωρίζοντο; Τί εἶναι τὸ δικαίωμα οὗτινος δὲν δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις; Ἁπλοῦν ὄνομα, ἡ σκιὰ καὶ ὄχι τὸ πρᾶγμα. Εἶναι πρὸς ἐμπαιγμὸν δικαίωμα, ὅταν μὲ δίδεται, ἀλλὰ δὲν μὲ δίδεται καὶ ἡ χρῆσις. Ἀλλὰ, μοὶ λέγετε, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο ἔνστασις. Καὶ νομίζετε, ὅτι κοιμᾶται ὁ νόμος, ἐὰν δὲν γείνῃ ἔνστασις; Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὅλοι ἀντιπρόσωποι τοῦ νόμου; Δὲν ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Ναυπλίου, ὅστις εἶπεν, ὅτι ὅλοι ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα δορυφόροι τοῦ νόμου; Εὑρισκόμεθα τοιουτοτρόπως ἀπέναντι Διατάγματος ἐντελῶς ἀκύρου. Ἀκύρου ὡς μὴ ἐκδοθέντος ἐντὸς τῆς προθεσμίας, ἣν χορηγεῖ ὁ νόμος, ἀκύρου, διότι ἐξεδόθη καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν εἶχε πλέον δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ τοιοῦτον Διάταγμα. Εἶναι ἀνεξήγητον πῶς ἠδυνήθη νὰ παρανομήσῃ ἡ ἐξουσία ἐκείνη, ἥτις δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀγνοῇ τοὺς νόμους καὶ ἥτις εἶναι ὑπόχρεως νὰ τηρῇ ὅ,τι ῥητῶς καὶ διαῤῥήδην ὁ νόμος διαγορεύει. Ἐκτὸς ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον προφανοῦς παρανομίας, ἐκτὸς ὅτι ἔχομεν ἀποδεδειγμένην οὐσιαστικὴν βλάβην καὶ στέρησιν δικαιώματος πολυτίμου, τώρα καὶ τὸ Διάταγμα αὐτὸ, ἐὰν ἐξετάσητε κατὰ τὴν βάσιν, ἣν ἐδέχθη, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἀνατρέπει καὶ ἕτερον νόμον καὶ περιφρονεῖ ὡς ἀνάξιον προσοχῆς. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ ἐτέθη ὑπεράνω τῶν νόμων, καὶ ἀσύγγνωστον ἔπραξεν αὐθαιρεσίαν μετὰ τόλμης καὶ ὑπεροπτικῶς φρονοῦσα καὶ λέγουσα, Θέλω εὕρει ἀνθρώπους ἐπὶ τοσοῦτον ἐστερημένους νοημοσύνης, ὥστε θέλω ὑπερνικήσει. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος συνετάχθη καὶ διετυπώθη μετὰ συζητήσεις καὶ διαμφισβητήσεις περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα συχνάκις ἀνεφύησαν καὶ ἐδείχθησαν δυσδιάλυτα, ὥστε ἔφεραν εἰς δυσχερεστάτην θέσιν πάντα πολιτικὸν ἄνθρωπον. Διὰ τοῦτο ἐτέθη ἡ ἀρχὴ, ὅτι πρέπει πάντοτε νὰ λαμβάνηται βάσις ἡ ἀπογραφὴ εἰς ὅλα τὰ ἐκλογικὰ, καὶ οὐδὲν ἄλλο.

§47ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καὶ ἂν δὲν συμφωνῇ πλέον ἡ ἀπογραφὴ, ν’ ἀδικηθῇ ἕνας συνοικισμός;

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλω περιμένει ἄλλην ἀπογραφὴν, ὅπως ἤθελε συμβῆ τοῦτο καὶ εἰς τὴν ἰδικήν σας ἐπαρχίαν, ἥτις καθ’ ὑπόθεσιν δίδει τέσσαρας βουλευτάς· ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ αὐξάνεσθε, πληθύνεσθε πρὸς αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ, θέλετε περιμείνει τὴν ἄλλην ἀπογραφήν.

§49ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Διαφέρει τοῦτο πολύ.

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι. — Νομίζετε, ὅταν προσθέσητε ἕνα βουλευτὴν περισσότερον εἰς τὴν Καρυστίαν ἢ δώσητε εἰς τὸν Ἀδάμαντα, ὅτι ὑπάρχει διαφορά; καμμία. Πᾶς βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος, καὶ ὅστις ἂν ἔλθῃ, θὰ ἀντιπροσωπεύσῃ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος.

§51ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὁ βουλευτὴς Ἀδάμαντος θὰ ἀντιπροσωπεύσῃ καὶ τὴν αἱμοσταγῆ Κρήτην, τὴν μαρτυρήσασαν Κρήτην.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν ἦναι βουλευτὴς, ὅστις ἀντιπροσωπεύει τὰς διακοπὰς, θὰ ἦναι ἀκόμη χειρότερα. (Ἱλαρότης.)

§53ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἴπατέ μοι, συνάδελφε, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἦναι ἀντιπρόσωπος καὶ τῶν διανοητικῶν διακοπῶν.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἔθεσεν ὁ νόμος τὴν ἀπογραφὴν ὡς βάσιν, καὶ τοῦτο ἔπραξεν ἀπὸ τοῦ 1 ἄρθρου μέχρι τοῦ 45. Τὸ ἄρθρον 1 λέγει: «Ὁ ἀνωτέρω πληθυσμὸς ὁρίζεται διὰ τὴν διάρκειαν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπισήμων ἀπογραφικῶν πινάκων τῆς τελευταίας πρὸ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν τῆς βουλευτικῆς περιόδου δημοσιευθείσης καταστατικῆς τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους». Δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἄλλην βάσιν, διότι ἂν ἀφήσητε αὐτὴν τὴν βάσιν, δὲν ἔχετε τίποτε· ἔχετε μόνον σημειώματα ἀδέσποτα, ἄνευ αὐθεντίας ἀπόκρυφα, τετεχνασμένας ὑποθέσεις, δημοτολόγια ζώντων καὶ κεκοιμημένων. Ἂν ὑποθέσητε αὔξησιν πληθυσμοῦ ἀπροσδόκητον, πρέπει νὰ περιμείνητε ἄλλην ἀπογραφὴν, καὶ ἕως ὅτου γείνῃ αὕτη, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπομονὴν, διότι ἄλλως θέλετε φέρει τὰ πάντα εἰς ἀκαταστασίαν. Τοῦτο ὀφείλομεν νὰ τηρήσωμεν εὐλαβῶς, διότι ἄλλως θέλομεν φθάσει εἰς τὸ νὰ λέγωμεν, αὐτὸς εἶναι μεθ’ ἡμῶν, τὸν δέχομαι, αὐτὸς δὲν εἶναι μεθ’ ἡμῶν τὸν ἀποβάλλω. Διὰ τοῦτο κανονίζονται τὰ τοιαῦτα διὰ τοῦ νόμου, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας. Ἀκολουθήσατε τὸν νόμον, καὶ τότε δύνασθε νὰ δικαιολογηθῆτε καὶ πρὸς τὸν φίλον σας, ὃν καταψηφίζετε, ὅπως θέλω δικαιολογηθῆ καὶ ἐγὼ πρὸς τὸν κ. Ξενουδάκην, ἐὰν καταψηφίσω αὐτὸν, διότι οὕτω κελεύει ὁ νόμος. Ὁ νόμος λοιπὸν θέλει ἀπολύτως τὴν ἀπογραφήν· τοῦτο ὁρίζει καὶ διὰ τοῦ 45 ἄρθρου, ὅτι βάσις εἶναι ἡ ἀπογραφὴ, δὲν ὑπῆρχε δὲ ἀνάγκη εἰς ἕκαστον ἄρθρον νὰ ἐπαναλαμβάνηται ὡς τὸ κύριε ἐλέησον· ἀλλ’ ἀρκούντως ἐπαναλαμβάνεται, διότι τὸ ἄρθρον 45 παραπέμπει πάλιν εἰς τὸ ἄρθρον 1 Τί λέγει ὅμως τὸ διάταγμα; «λαβόντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῆς μικροτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας τῶν Παξῶν, κατὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν, ἀνέρχεται εἰς 5151 δημότας, καὶ ὅτι οἱ ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος τῆς ἐπαρχίας Μήλου συνοικισθέντες Κρῆτες ἀνέρχονται, κατὰ τὸ ἐπίσημον δημοτολόγιον, εἰς 2801 δημότας, ἀποτελοῦντας πλέον τοῦ ἡμίσεως τῆς εἰρημένης ἐκλογικῆς περιφερείας κλπ.» Διὰ ποίαν αἰτίαν καταφεύγετε εἰς τὸ δημοτολόγιον; Διατί ἐξέρχεσθε ἐκ τοῦ νόμου; διατί τῆς μικροτέρας ἐκλογικῆς περιφερείας ἐν τοσούτῳ λαμβάνετε τὴν τελευταίαν ἀπογραφήν; διατί κλείετε αἰφνιδίως τοὺς ὀφθαλμοὺς, ἐνῷ εἰς ὁλόκληρον τὸ Κράτος προσδιωρίσατε τὸν ἀριθμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς; Βεβαίως αὐτὰ δὲν ἔχουν καμμίαν ἀπάντησιν, αὐτὰ συναποτελοῦν συναυλίαν κακόηχον· ἀλλὰ τί λέγουν; Ἠκούσατε τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ἀπογραφὴ ἦτον ἀτελὴς, διότι ὁ πληθυσμὸς εἶναι πολὺ ἀνώτερος. Καὶ πόθεν τὸ γνωρίζει, ὅπως καταδικάσῃ τὴν ἀπογραφήν; Αὐτὴ περιλαμβάνει μόνους τοὺς παρόντας. Ἀλλὰ δὲν ἔῤῥιψε τάχα βλέμμα εἰς τὴν ἀπογραφὴν τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, διὰ νὰ ἴδῃ, ὅτι εἶναι πλήρης, διότι καὶ ἐν αὐτῷ τῷ δήμῳ σημειοῦνται πάντες οἱ δημόται; Ἐν αὐτῷ εὑρίσκομεν παρόντας κατὰ τὴν ἀπογραφὴν 637, ἐν ἄλλοις δήμοις 221· ἰδοὺ, ὅτι ἀριθμοῦνται καὶ οἱ μὴ παρόντες, διότι ἡ ἀπογραφὴ γίνεται κατὰ τρόπον, ὥστε ἐν τῇ ἀπογραφῇ ἑκάστου δήμου δηλοῦται πόσοι εἶναι παρόντες καὶ τίνος δήμου κατόπιν συλλέγονται ὅλαι αἱ ἐργασίαι καὶ λαμβάνονται οἱ δημόται οἱ ἐν ἄλλοις δήμοις καὶ ἀθροίζονται πρὸς συγκεφαλαίωσιν τῶν δημοτῶν τοῦ αὐτοῦ δήμου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον οὗτοι· σημειοῦνται καὶ οἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διαμένοντες 54, καὶ ὄχι μόνον οὗτοι, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐξ εἰδικῆς ἀπογραφῆς τουτέστιν ὅσοι ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ 81, διότι καὶ ἐκεῖνοι σημειοῦνται ποῦ ἕκαστος εἶναι δημότης. Ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀθροισμάτων καταρτίζεται ἡ ἀπογραφὴ, καὶ βλέπετε μὲ πόσην τάξιν γίνεται ἡ ἀπογραφή. Ἔχετε λοιπὸν ἐνταῦθα σημείωσιν, πόσοι εἶναι παρόντες, πόσοι ἐν ἄλλοις δήμοις, πόσοι ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ πόσοι ἐν τῇ εἰδικῇ ἀπογραφῇ, καὶ τὸ ὅλον 865. Δὲν λέγω ταῦτα διὰ νὰ φιλονεικήσω τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος, οὔτε ἐπιθυμῶ τοῦτο, ἀλλὰ βλέπων τὸν πληθυσμὸν, λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν πρᾶξιν διοικητικὴν, ἥτις νὰ στηρίζηται εἰς τὸν νόμον, εἰς μίαν ἀπογραφήν. Ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἀτελὴς ἡ ἀπογραφὴ τί δύναται νὰ πράξῃ ἡ διοικητικὴ ἀρχή; νὰ ἐπιχειρήσῃ ἀπογραφὴν τελειοτέραν, ν’ ἀναθεωρήσῃ τὰ γενόμενα, καὶ τοῦτο ἐγκαίρως. Τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ πρὸ δύο ἐτῶν ἐκινήθη καὶ ἔλαβε τότε τὸν λόγον ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως· τί δὲ εἶπεν, ὅτι οὔτε πείθομαι, οὔτε ἠξεύρω, φημὶ κἀπόφημι.

§55ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶπεν αὐτό· νὰ μὴ λέγετε ψεύματα.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Φαίνεται, ὅτι δὲν ἐλάβετε ἀκόμη κοινοβουλευτικὴν ἀνατροφήν. Ἐγὼ ἔχω τὰ πρακτικὰ καὶ τώρα σᾶς τὰ ἀναγινώσκω, σεῖς δὲ πρέπει νὰ κανονίσητε τὴν γλῶσσάν σας ἐπὶ τὸ κοινοβουλευτικώτερον.

§57ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Ἐξακολουθήσατε, καὶ κατόπιν σᾶς ἀπαντῶ.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἰδοὺ ὁ λόγος τοῦ κ. Κουμουνδούρου. «Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀκαίρως ἔλαβε τὸ ζήτημα αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα. Τὰ ζητήματα αὐτὰ συνεζητήθησαν ἄλλοτε καὶ ἐλύθησαν· αἱ Συνελεύσεις εἶπον, ὅτι εἰς τοὺς Κρῆτας τοὺς μετοικήσαντας δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξουν βουλευτὴν. Τοῦτο εἶναι δικαίωμα καθιερωμένον, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα αὐτὸ παρεχωρήθη ὑπὸ ἕνα περιορισμὸν, τοῦ ν’ ἀποτελέσωσιν οἱ μετανάσται ὡρισμένον ἀριθμόν. Ἡμεῖς, ἐφαρμόζοντες τὸν νόμον καὶ ἐπιθυμοῦντες νὰ πραγματοποιηθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, δὲν ἠδυνήθημεν ν’ ἀνακαλύψωμεν τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου ἐφαρμοζόμενον ἀριθμὸν καὶ ἤδη ἀμφιβάλλομεν, διότι αἱ πληροφορίαι καὶ αἱ ἔρευναι ἡμῶν ἔφθασαν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ἀσαφές δὲν δυνάμεθα ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ ἔθνος παρεχώρησε δικαίως καὶ εὐλόγως· διὰ τοῦτο ὑποβάλλομεν τυπικὴν τροπολογίαν, οὐχὶ περὶ τοῦ δικαιώματος, ἀλλὰ περὶ προσδιορισμοῦ ἄλλου ἀριθμοῦ κτλ.» Αὐτὰ εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος. Εἶπεν, ἐπιθυμῶ, ἀλλὰ δὲν πείθομαι. Βλέπετε, ὅτι αἱ φράσεις εἶναι σαφεῖς. «Δὲν δύναμαι ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ ν’ ἀρνηθῶ τὸ δικαίωμα, ἀλλ’ ὑποβάλλω πρότασιν προσδιορισμοῦ ἄλλου ἀριθμοῦ», οὐχὶ δηλαδὴ τοῦ ἡμίσεως πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας. Ἀρχικῶς ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τῆς ἐν Ἀθήναις ἐτέθη ὡς βάσις τὰ δύο τρίτα τοῦ πληθυσμοῦ καὶ διὰ τοῦ νεωτέρου ἐκλογικοῦ νόμου κατεβιβάσθη εἰς τὸ ἥμισυ. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἤρκεσεν, ὥστε εἶπε νὰ εὕρωμεν ἀριθμὸν κατώτερον.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ σᾶς εἴπω τί εἶπον.

§60ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα αὐτὸ λέγετε.

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ τότε ὡμίλησα περὶ τοῦ καταλόγου τοῦ περιέχοντος τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν.

§62ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγω, ὅτι, ἐὰν δὲν ἦνε δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ ὅ,τι λέγετε, ὅστις ἀναγνώσῃ ἔντυπον τὸν λόγον σας, δὲν βλέπω, διατὶ ἀπορεῖτε, ὅταν σᾶς λέγω, ὅτι λέγετε γρίφους, διότι τί ἄλλο δηλοῖ τὸ νὰ μοὶ λέγητε, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσω τὰ τότε λεχθέντα; Ἐὰν τοῦτο παραδέχεσθε, τότε δὲν δύνασθε, εἰμὴ νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι λέγετε γρίφους. Εἴπατε, «ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν ν’ ἀνακαλύψωμεν τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενον ἀριθμὸν» σεῖς ὁ τότε διαχειριζόμενος τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ ἔχων πάντα τὰ μέσα πρὸς ἀνακάλυψιν, ἀλλὰ μόνην λύσιν τοῦ ζητήματος ἐνομίσατε προσδιορισμὸν κατωτέρου ἀριθμοῦ τότε πρὸ τριῶν ἐτῶν.

§63ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰ 1880 μετὰ τὴν ἀπογραφήν...

§64ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μάλιστα εἰς τὰς 25 Ἰανουαρίου 1880 εἶπεν αὐτὰ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν αὐτὴν τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν τοῦ 1879, ἥτις παρίστα εἰς αὐτὸν τὴν μεγάλην ἀπόστασιν μέχρι τοῦ ἡμίσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας, διότι ὁ πίναξ κατὰ τὴν ἀπογραφὴν περιεῖχεν 865, ἐνῷ κατὰ τὸ διάταγμα ἀπῃτοῦντο 2726. Εἶδε λοιπὸν πόση ἦτο ἡ ἀπόστασις, καὶ τότε βεβαίως ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβάσωμεν, ὁ πολλάκις καὶ πολλὰ συμβιβάζων, διότι ἔλλειπον 1900, ὅπως γείνῃ αὐτὸ τὸ θαῦμα· θαύματα γίνονται πολλὰ, ἀλλ’ ὁ πληθυσμὸς δὲν πολλαπλασιάζεται ὡς οἱ πέντε ἄρτοι. Διὰ τοῦτο εἶπε δὲν ὑπάρχει ἄλλη διέξοδος, εἰμὴ μόνη αὐτὴ, διὰ νέας νομοθετικῆς πράξεως νὰ κατέλθωμεν κατωτέρω καὶ τοῦ ἡμίσεως. Τοῦτο πῶς ἠδύνατο νὰ γείνῃ; Μόνον διὰ νομοθετικῆς πράξεως, ἀφοῦ καταρτισθῇ ἡ Βουλή. Σήμερον ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ δεχθῇ, εἰμὴ ὅ,τι ἤδη ὑπάρχει κατηρτισμένον καὶ συγκεκροτημένον, ὅ,τι ἔχει ὑπόστασιν ἐν τῷ νόμῳ. Σήμερον δὲν ἐξετάζομεν ἐὰν οἱ Κρῆτες πρέπῃ νὰ ἔχουν βουλευτὴν, ἀλλ’ ἐὰν ἔχουν.

§65ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Σὺ πολλάκις ὑπῆρξες ὁ ἐχθρός.

§66ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πρὸς τοῦτο ἠθελήσατε νὰ κάμητε χρῆσιν καὶ πυρίτιδος ἐκ τοῦ κρητικοῦ ἀγῶνος· ἴσως δι’ αὐτῆς διαῤῥήξετε τὰς θύρας τοῦ βουλευτηρίου. Ἀλλὰ πόθεν εἴχετε αὐτὴν τὴν πυρίτιδα. Ὅσον γνωρίζω ἐκ τοῦ τελευταίου ἀγῶνος, ἀναμιχθεὶς καὶ ἐγὼ, δὲν σᾶς εἶδον, εἰμὴ ἐνησχολημένον εἰς τὰς μετοχὰς τοῦ Λαυρίου καὶ εἰς τοιαύτας ἀξίας. Περὶ Κρήτης ὅμως δὲν εἶδον ὅτι ἐφροντίσατε.

§67ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Θὰ μὲ ἰδῆτε τώρα εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ σᾶς εἴπω τί ἔκαμον εἰς τὴν ἐπανάστασιν.

§68ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θέλομεν τ’ ἀκούσει. Ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ὅστις εἶχε τὴν ἐναντίαν γνώμην ἐν τῷ Τμήματι, ἐξηγῶ διατὶ δὲν δύναμαι ν’ ἀσπασθῶ ὅ,τι ἐξέθεσεν. Εἶπε, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅτι ἐνδέχεται ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ, νὰ παραλείψῃ περιφέρειαν ἐκλογικὴν ἐν τῷ διατάγματι τῷ πρὸ 50 ἡμερῶν ἐκδεδομένῳ. Πρέπει τάχα ἡ περιφέρεια αὕτη νὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματός της; δὲν δύναται νὰ ἐκλέξῃ βουλευτάς; Καὶ ὀρθὸν εἶναι καὶ λογικὸν, ἀπέναντι τοιαύτης παρανομίας, ἡ ἐπαρχία ἐκείνη νὰ στείλῃ βουλευτάς. Ἀλλὰ τί θὰ εἴπῃ τοῦτο; ὅτι τὸ δικαίωμα ὑπῆρχε, καὶ ὑπῆρχεν ἐκ τοῦ νόμου, ὑπῆρχε συγκεκροτημένον, ὑφιστάμενον πλῆρες. Ἐδῶ ὅμως δὲν ἔχομεν περιφέρειαν τοιαύτην, κατηρτισμένην· δείξατέ μοι, ὅτι ἔχετε περιφέρειαν τοιαύτην, καὶ τότε δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην σας· ἀλλὰ δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ὁ Ἀδάμας ἔχει τοσοῦτον πληθυσμὸν καὶ ὅτι ἔχει κεκτημένον δικαίωμα;

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πηγάζει ἐκ τῆς βεβαιώσεως τῆς ἀρχῆς.

§70ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐκ τοῦ ἀνωτέρω διατάγματος, ἐνῷ ὁμολογεῖται ἀναφανδὸν ἡ παρανομία, καὶ κατὰ τοῦτο δεικνύεται ἁπλοϊκὴ εἰλικρίνεια. Τί δὲ σήμερον λέγει ὁ συντάξας ὑπουργός; ἂς πράξῃ ἡ Βουλὴ ὅπως νομίζῃ καλόν. Καὶ διατί, κύριε ὑπουργέ; δὲν εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ κρίνητε ποῖον εἶναι τὸ νόμιμον καὶ ποῖον τὸ παράνομον; Δὲν ἀνεγνώσατε τὸν νόμον τὸν ἐκλογικόν; Εἶναι ἀνάγκη νὰ προνοήσωμεν, ὥστε νὰ μὴ γίνηταί τις ὑπουργὸς, ἐὰν δὲν ἔχῃ πιστοποιητικόν, ὅτι ἤκουσε τὸ μάθημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον θὰ παραδώσῃ σήμερον ὁ κ. Ῥοντήρης; (ἱλαρότης καὶ ψιθυρισμοί). Βλέπετε λοιπὸν ποῦ εὑρισκόμεθα; Ἅμα θεωρήσωμεν, ὅτι τὸ διάταγμα δὲν ὑπάρχει, ἀμέσως βλέπομεν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὴν βεβαίωσιν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς περὶ τοῦ πληθυσμοῦ. Ἀπ’ ἐναντίας ὑπάρχει αὐθεντικὴ πρᾶξις τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἡ ἀπογραφὴ, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν νόμιμον βεβαίωσιν τοῦ ὑπάρχοντος πληθυσμοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ νόμου καὶ εἰς αὐτὴν μόνην ἐπιτρέπεται νὰ προσέξωμεν, διότι πᾶν ἄλλο εἶναι μηδέν. Ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ἀλλ’ ἐνεργοῦσα ἐντὸς τοῦ νόμου, ὅτε καὶ ἡ βουλὴ ὀφείλει νὰ ἀναγνωρίζῃ τὰς πράξεις αὐτῆς· ἀλλ’ ὅταν ἡ πρᾶξις τῆς κυβερνήσεως δὲν ἔχῃ αὐτὰ τὰ προσόντα, ἅμα ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ νόμου, οὐδὲ ἐτηρήθησαν αἱ ἐγγυήσεις αὐτοῦ, δὲν περιέχει ὅ,τι ὁ νόμος ἀπαιτεῖ, καὶ δὲν ἔχει πλείονα ἀξίαν τῆς πράξεως ἰδιώτου· εἶναι μάλιστα καὶ χείρων, διότι ὁ ἰδιώτης δὲν παραβαίνει νόμον. Σᾶς ἐξέθεσα τὰ κυριώτερα καὶ σπεύδω ἤδη εἰς τὸ συμπέρασμα, διὰ νὰ ἦμαι σύντομος. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι λόγῳ τῆς παρανομίας τοῦ διατάγματος καὶ τῶν ῥιζικῶν αὐτοῦ ἐλλείψεων, ἡ προπαρασκευὴ τῆς ἐκλογῆς εἶναι ἔκθεσμος, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἐκλογὴ εἶναι ῥιζικῶς ἄκυρος, διότι ἡ ἐκλογὴ προεκηρύχθη βραδέως μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν καὶ διότι τὸ διάταγμα δὲν ἐστηρίχθη εἰς τὸν νόμον, ἀλλὰ σήμερον δὲν εἶναι ἡ ὥρα νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Ἀδάμαντος. Τοῦτο πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἀκέραιον, ὅταν καταρτισθῇ ἡ βουλή. Δὲν εἶμαι δὲ παντάπασιν ἐναντίος πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς Κρῆτας, νὰ εὕρωμεν λύσιν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἔχωσι καὶ οἱ Κρῆτες καὶ ὁ συνοικισμὸς αὐτῶν ἀντιπρόσωπον, καὶ ἂς ἔλθῃ καὶ ὁ κ. Ξενουδάκης ὡς τοιοῦτος· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὅλη ἡ Κρήτη εἶναι ἐντὸς τοῦ κ. Ξενουδάκη. Οἱ δεσμοὶ ἡμῶν πρὸς τοὺς Κρῆτας εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε οὐδεμία ἀνθρώπινος δύναμις θὰ κατισχύσῃ νὰ τοὺς διαῤῥήξῃ.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, δευτέραν φορὰν ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ βλέπω, ὅτι ἐπαναλαμβάνεται ἡ ἰδία τακτική. Ἀπέτυχε τότε συνεπεία νέας προτάσεως, ἡ ὁποία παρέπεμπε τὸ ζήτημα εἰς τὴν σύνταξιν νέου νόμου· πρόκειται καὶ τώρα ν’ ἀποτύχῃ δι’ ἑτέρας προτάσεως, τοῦ νὰ παραπεμφθῇ τὸ ζήτημα εἰς νέαν συζήτησιν μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἄλλοτε ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, ἵνα ἐκλέξῃ ἴδιον βουλευτήν. Ἡ ἔρευνα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων περιεστράφη καὶ τότε εἰς τὰ δημοτολόγια, καὶ τοιοῦτον ὁλόκληρον ἐφέραμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ Βουλὴ συνεζήτησε τότε αὐτὸ καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ ἐνέργειά μας δὲν ἦτο κακὴ καὶ παράνομος· ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐπείσθημεν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ψυχῶν ἦτο ἀκριβῶς βεβαιωμένος, παρέπεμψε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα νέου νόμου. Ἀλλὰ τότε, κύριοι, παρουσιάσθη κατάλογος χρονολογούμενος ἀπὸ τὸ 1856, ἐμπεριέχων οἰκογενείας καὶ οὐχὶ ψυχὰς, καὶ ἐκ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν ἐζητεῖτο νὰ εὑρεθῇ καθ’ ὑπολογισμὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν ψυχῶν, ἵνα τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον βουλευτήν. Ὁ νομάρχης τότε ἐπέμεινεν, ἐπανειλημμένως λέγων, ὅτι, καθ’ ἃς ἔχει πληροφορίας, ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέξαι ἴδιον βουλευτὴν, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν νὰ στηριχθῶμεν εἰς ἀναλογίας, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ἀριθμὸν ψυχῶν ὁριστικῶς ἀνὰ ἑκάστην οἰκογένειαν καὶ νὰ δεχθῶμεν, ὅτι χίλιαι οἰκογένειαι π. χ. ἀνὰ πέντε ψυχὰς ἑκάστη ἀριθμοῦσι 5 χιλιάδας ψυχῶν. Καὶ ἐπειδὴ εἰς τὴν ἀναλογίαν ἀπηντήσαμεν δυσκολίαν, ἀνηγγείλαμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι προσεπαθήσαμεν ν’ ἀνακαλύψωμεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀνακαλύψωμεν αὐτὴν καὶ ἀνεύρωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν, καὶ ἐνόσῳ δὲν εὑρίσκομεν τὸν ἀληθῆ ἀριθμὸν, δὲν ἐκρίναμεν ὀρθὸν νὰ χορηγήσωμεν τὸ δικαίωμα, οὔτε ἐφέραμεν πρότασιν. Ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, ἕκαστος δύναται νὰ πληροφορηθῇ, ἀναγινώσκων τὰ πρακτικὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τὰ ὁποῖα ἐμελετήσαμεν ἡμεῖς κατὰ τελευταίαν ἀπόφασίν μας, καὶ ἀκολουθοῦντες τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς καὶ τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἐπροχωρήσαμεν εἰς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἤδη συζητεῖται· ἄλλως εὑρισκόμεθα ἐνώπιον δύω ἀντιθέτων διατάξεων, δύο νόμων, ἀμφοτέρων σπουδαίων, τοῦ νόμου τοῦ ἐκλογικοῦ καὶ τοῦ νόμου τοῦ παραχωροῦντος εἰς τοὺς συνοικισμοὺς τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἅμα καταρτισθῶσι. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον τὸ δικαίωμα πρέπει νὰ ἀναγνωρισθῇ καὶ ἐφαρμοσθῇ εὐθὺς ἅμα ὡς ὁ συνοικισμὸς ἀποτελεσθῇ πλήρης. Ἐρωτῶ, κύριοι, ἂν τῳόντι ὑπάρχῃ ἀποδεδειγμένον, ὅτι εἷς συνοικισμὸς ἀπέκτησε τὸν ἀριθμὸν, πρέπει τὸ δικαίωμα αὐτοῦ ν’ ἀργῇ μέχρις οὗ ἐνεργηθῇ ἀπογραφὴ, διὰ τὴν ἀμέλειαν ἔστω ἑνὸς ὑπαλλήλου περὶ τὴν σύνταξιν τῆς ἀπογραφῆς; δὲν πρέπει εὐθὺς ἀμέσως ἅμα τὸ παράπονον γείνῃ καὶ ἡ αἴτησις ὑποβληθῇ, νὰ φροντίσῃ ἡ ἐξουσία ν’ ἀναγνωρίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, στηριζομένη εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν βεβαιοτέρας ἀποδείξεις; Εἴχομεν λοιπὸν πρῶτον τὴν γνώμην τῆς παρελθούσης Βουλῆς, ἡ ὁποία δὲν ἀπέκρουσε τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας ἡμῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἤλθομεν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ εἴπομεν, ὅτι, ἐξετάσαντες τὰ δημοτολόγια, δὲν εὕρομεν τὸν ἀριθμὸν καὶ διὰ τοῦτο ἐσταματήσαμεν· ἡ Βουλὴ δὲν εἶπεν, ὅτι κακῶς ἐπράξαμεν τότε· ἤδη παρουσιάσθη δημοτολόγιον τακτικῶς καὶ νομίμως συντεταγμένον· δὲν χρησιμεύει μὲν ὡς βάσις βουλευτικῆς ἐκλογῆς κατὰ κανόνα, χρησιμεύει ὅμως ὡς ἀπόδειξις ἐπίσημος τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ὡς τοιαύτην δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὴν ἀποκρούσωμεν. Ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ὅπως κρίνει· ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα οὔτε ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσωμεν ἄλλως ἢ ὅπως ἐνεργήσαμεν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, κύριοι, ἴσως ἐπὶ πολὺ νὰ λεπτολογῶμεν καὶ ν’ ἀποκρούωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον, ἐνθυμηθῆτε καλῶς, δὲν ἐνεγράφη εἰς τὰ διάφορα Συντάγματα τῆς πατρίδος πρὸς ἁπλοῦν φενακισμόν· προσέξατε. Ἐξαιρετικόν τι λαμβάνει χώραν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, τὸ ὁποῖον ἀλλαχοῦ δὲν φαίνεται. Ἡ Ἑλλὰς τοὺς κατοίκους τῶν ἀδελφῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινές εἰσιν ἔτι ὑπόδουλοι, θέλει εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τὰ ἐλεύθερα αὑτῆς τέκνα, ἀλλὰ εἰς κοινότητας ἀναγνωρίζει ἰδίαν ἀτομικότητα, χορηγεῖ εἰς αὐτὰς πλήρη τὰ δικαιώματα, ἀλλὰ δὲν τὰς ἀποχωρίζει ἀπὸ τὰς ἀρχικὰς πατρίδας Κάτοικος τῆς Ἑλλάδος δὲν συντείνει εἰς τὴν ἀπόκτησιν δικαιώματος πολιτικοῦ πρὸς συνοικισμὸν· συνοικιζόμενος θεωρεῖται ὁ ἐκ Κρήτης ἐλθὼν· ὁ συνοικισμὸς εἶναι ἀπόσπασμα τῆς ἀρχικῆς πατρίδος, ἥτις εὑρίσκει ἀνοικτὴν τὴν θύραν πάντοτε τοῦ μικροῦ αὑτῆς τμήματος, ἡ δὲ Ἑλλὰς διὰ τοὺς συνοικισμοὺς τοιούτου εἴδους θέλει διατηρεῖ πάντοτε ἀκμαίαν τὴν ἀνάμνησιν τῶν ἀδελφικῶν ὑποχρεώσεων. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι σπουδαιότατον. Οὕτω ἐξητάσαμεν ἡμεῖς τὴν ὑπόθεσιν ἐνομίσαμεν καὶ νομίζομεν, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου θέλουν διατηρηθῆ ἀδιάῤῥηκτοι οἱ δεσμοὶ μετὰ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἠθελήσαμεν νὰ τὴν ἀποκαταστήσωμεν πρᾶγμα· ἐνώπιον τῆς ἰδέας αὐτῆς ἐνομίσαμεν, ὅτι πᾶσα μικρολογία τύπων καὶ ἀμφιβολία ἐγωϊστικὴ ἔπρεπε νὰ ἐκλείψῃ, καθὼς πᾶς προσωπικὸς ὑπολογισμὸς ἔπρεπεν ἐνώπιον τοῦ μεγάλου σκοποῦ νὰ ὑποκύψῃ. Μένει ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ἂν ὀρθῶς ἐσκέφθημεν ἢ ὄχι· πρὸ πάντων δὲ μένει εἰς τοὺς νέους ἀδελφοὺς ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν βεβαίως ζωηρότερον ἡμῶν τὸ αἴσθημα, ἀλλ’ ἔχουν ζωηροτέρας τὰς ἀναμνήσεις τῶν παθημάτων εἰς τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται οἱ δοῦλοι ἀδελφοὶ ἡμῶν, μένει εἰς αὐτοὺς ν’ ἀποφασίσωσι, πρώτην φορὰν ψηφοφοροῦντες ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, ἂν θὰ δώσωσι ψῆφον μέλαιναν κατὰ τῶν Κρητῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἀκροατηρίου.)

§72ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κύριον πρωθυπουργὸν, διατί, πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς μεγάλης ἰδέας, δὲν ἐπεξέτεινε τὴν ἔρευνάν του καὶ ἐπὶ ἑτέρου συνοικισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει μεγάλην ἐπαρχίαν, ἐπίσης χύσασαν τὸ αἷμά της ὑπὲρ τῆς ἀναστάσεως τοῦ ἑλληνισμοῦ, δὲν ἐπεξέτεινε τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα ἐπὶ τοῦ δήμου τῆς Νέας Πέλλης τῶν Μακεδόνων....

§73ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐζήτησαν.

§74ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἀπογραφὴν ἔχει πολὺ πλείονας κατοίκους ἀπὸ τὸν δῆμον Ἀδάμαντος;

§75ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριοι, ὁ ζῆλος μὲ τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ὁ πρόεδρος τοῦ Τμήματος, ὁ συντάξας δικανικῶς τὴν ἔκθεσιν, ὅπως μὴ ὑπάρξῃ εἰς τὴν Βουλὴν Κρής, ἀποδεικνύει οὐχὶ πλέον ὅτι θέλει νὰ ἐξέλθῃ ὁ βουλευτὴς ἐντεῦθεν, ἀλλ’ ὅτι δὲν πρέπει ποτὲ νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως. Σᾶς λέγει, κύριοι, ὅτι τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἔκαμον ἐκεῖνοι οἱ μεγάλοι ἄνδρες, νὰ τὸ ξεσχίσητε, διότι τὸ ἔκαμαν οἱ Κολοκωτρωναῖοι, οἱ Γριβαῖοι, οἱ Τζαβελαῖοι, ὁ Κωλέττης, ὁ Μεταξᾶς, ὁ Μαυροκορδάτος, ἦλθαν μετὰ τὸν ἀγῶνα καὶ ἀποκατεστάθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, μὲ τὰ αἵματα ἡμῶν, καὶ μετὰ θάῤῥους ἰσχυρίζονται ὅτι δὲν θέλουν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον τὴν Κρήτην, τὴν Μακεδονίαν, τὴν Ἤπειρον, τὴν Θεσσαλίαν· αὐτός, ὁ ὁποῖος ὑπενθύμιζε τὸν δῆμον Νέας Πέλλης, αὐτὸς ἔπρεπε νὰ δημηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Κρητῶν, ὅστις πέρυσιν ἔκαμε τόσον θόρυβον διὰ νὰ χωθῇ εἰς τὰ Μέγαρα καὶ ἀνέφερε τὰς θυσίας τοῦ πατρός του. Ἔρχεται ὁ πρόεδρος τοῦ Τμήματος, ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τί λέγει εἰς τοὺς Κρῆτας; οἱ ὁποῖοι ὑπήκουσαν, ἀκούσατε εἰς τίνας ὁπλαρχηγούς. (Ἀναγινώσκει ἔγγραφον, ἔχον ὡς ἑξῆς):

«Η ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Πρὸς τοὺς ἐν Ἑλλάδι ὁπλαρχηγοὺς Κρῆτας. Προλαβόντως διετάχθητε νὰ ἐκστρατεύσητε ἄνευ τινὸς ἀργοπορίας εἰς τὴν πατρίδα σας Κρήτην, ἑνούμενοι μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων σας, νὰ πολεμήσητε τοὺς ἐχθροὺς τῆς πατρίδος. Ἤδη δὲ εἰδοποιεῖσθε, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ ἐπικείμενος προφανέστατος κίνδυνος τῶν Ἀθηνῶν ἀπαιτεῖ τὴν σύμπραξιν καὶ τὴν συνέργειαν ὅλων ἐν γένει τῶν ὁπλοφόρων, διὰ ν’ ἀπομακρύνωσι τὸν κίνδυνον αὐτὸν, καὶ νὰ σώσωσι τὸ πολύτιμον τοῦτο φρούριον, ἡ διοίκησις διέταξε τὸν συνταγματάρχην Γόρδονα νὰ παραλάβῃ ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν του πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ σᾶς ὅλους, καὶ ἀπέλθῃ ὅπου ἡ χρεία τὸ καλέσει, διὰ νὰ συνεργήσῃ καὶ ἡ ἐξοχότης του μὅλα τὰ δυνατὰ μέσα εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ ἄνω εἰρημένου φρουρίου. Ἐπ’ αὐτῷ τούτῳ στέλλεται ὁ συμπατριώτης σας Δημήτριος Καλλέργης. Προτρέπεσθε λοιπὸν καὶ διατάττεσθε, ἅμα λάβετε τὴν παροῦσαν, νὰ μεταβῆτε ἀμέσως ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ διαληφθέντος συνταγματάρχου ὅπου ἡ ἀνάγκη εἶναι κατεπείγουσα καὶ ἡ φωνὴ τῆς κινδυνευούσης πατρίδος προσκαλεῖ ὅλους. Μὴ ἀμφιβάλλουσα διόλου ἡ διοίκησις ὅτι θέλετε τρέχει μὲ τὴν συνήθη σας εὐπείθειαν καὶ θέλετε πολεμήσει μὲ τὴν ἔμφυτον καὶ ἀποδεδειγμένην μέχρι τοῦδε γενναιότητα καὶ ἀνδρείαν σας, σᾶς ὑπόσχεται μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν κλεινῶν Ἀθηνῶν νὰ ἐνεργήσῃ συστηματικώτερον καὶ περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς Κρήτης· ἐν τοσούτῳ σᾶς προτρέπει καὶ ἐλπίζει ν’ ἀκούσῃ ἐντὸς ὀλίγου τὰ ἀνδραγαθήματά σας εἰς τὸ στάδιον τῆς μάχης. Ἐν Αἰγίνῃ, τῇ 16 Μαρτίου 1827.

Ὁ Πρόεδρος

ΑΝΔ. ΖΑΪΜΗΣ

Τὰ μέλη Σ. Τρικούπης, Ἰω. Βλάχος, Κ. Ζῶτος, Α. Τζαμαδὸς, Π. Δημητρακόπουλος, Ἀναγν. Δεληγιάννης, Α. Χ. Ἀναργύρου, Α. Μοναρχίδης. Ὁ Γεν. Γραμματεὺς Γ. Γλαράκης.» Αὐτὴ ἦτο ἡ ἐπιτροπή· μὴ πηγαίνετε, τοὺς ἔλεγε, εἰς τὴν Κρήτην, σταθῆτε ν’ ἀγωνισθῆτε· καὶ ποῦ ἠγωνίσθησαν; εἰς αὐτὰς τὰς Ἀθήνας· ἐδῶ, κύριοι, ἐπολέμησαν 870 Κρῆτες, ἐπολέμησαν εἰς τὸ Ναύπλιον, εἰς τοὺς Μύλους, εἰς τὴν Κάρυστον, εἰς τὸ Ναυαρῖνον· 480 ἔπεσαν ἐδῶ πλησίον τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὸν Ἀράπην.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἀρνεῖται κανεὶς τοὺς ἀγῶνας τῶν Κρητῶν.

§77ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Τὰ λέγω εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελε νὰ ἐμπαίξῃ καὶ τὴν Κρήτην καὶ τοὺς Κρῆτας.

§78ΠΕΤΡΙΤΣΗΣ. Ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ τοῦ Ἀδάμαντος, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐνταῦθα δὲν ἤκουσα καμμίαν μομφὴν κατὰ τῶν Κρητῶν.

§79ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἔκαμε ἡ Συνέλευσις, ἠδύνατο μία Κυβέρνησις νὰ τὸ μεταβάλῃ; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέτω εἰς τὸν κύριον νομοδιδάσκαλον Καλλιγᾶν. Τί λέγει τὸ ψήφισμα; Ὅτι ὅλοι οἱ μετανάσται, Ἠπειρῶται, Θετταλοί, Μακεδόνες, Κρῆτες, Σάμιοι, Χῖοι, ἅμα ἀποτελέσωσι Δῆμον, νὰ δίδουν ἕνα βουλευτήν· τοῦτο δὲν δύναται νὰ τὸ μεταβάλῃ νόμος. Τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ἔκαμαν ἐκεῖνοι οἱ μεγάλοι ἄνδρες, ἐγένετο ὅταν ὡδήγει εἰς τὰ ἀνάκτορα τὸν στρατὸν ὁ Καλλέργης ὁ Κρὴς, ὅταν ἔζωσε τὰ ἀνάκτορα, ὅταν ἐφρούρει τὴν Συνέλευσιν, τότε ἐγένετο τὸ ψήφισμα· διότι δὲν ἤθελεν ἡ πολιτικὴ ν’ ἀντιπροσωπεύωνται τὰ σωματεῖα, ἀλλ’ ὅταν εἶπεν ὁ Σῖμος, ὁ Πάϊκος, ὁ Κωλέττης, ὅτι πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύωνται τὰ σωματεῖα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ χώρισμα μεταξὺ τῶν δούλων καὶ ἐλευθέρων Ἑλλήνων, ἐγένετο διαμαρτύρησις ἀπὸ τὸν Κατακάζην, ἀπὸ τὸν Λάϋενς, Πισκατόριν, Πρόκες καὶ λοιποὺς πρέσβεις, ὅτι τὰ σωματεῖα δὲν δύνανται νὰ ἐκλέξουν βουλευτήν. Ναὶ, ἔπρεπε τὰ σωματεῖα νὰ ἐκλέγουν βουλευτὴν διότι ὁ ἀγὼν ἦτο κοινὸς, καὶ προϊόντα τοῦ ἀγῶνος εἶναι αὐτὴ ἡ ἐλευθερία· καὶ ἐν τούτοις ἔρχεται ἕνας, ὅστις ἦλθε χθὲς εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ μοὶ εἴπῃ, τίς εἶμαι ἐγὼ, ὁ ὁποῖος διωρίσθην εἰς τὰ 68 ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τῆς Κρήτης μέλος τῆς κεντρικῆς ἐπιτροπῆς, ὅστις διωρίσθην ὡσαύτως μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν περιθάλψεων τῶν Κρητῶν, ἔ, κύριοι, εἶναι σκληρὸν, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα σπουδαῖον· τὸ ζήτημα τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνελεύσεως δὲν δύναται νὰ μεταῤῥυθμισθῇ διὰ νόμων. Κύριοι, ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς ἔφερεν αὐτὸν τὸν νόμον, ἐγὼ ἐξεπλάγην καὶ διεμαρτυρήθην, καὶ ὑπάρχει ἡ διαμαρτύρησίς μου· ὅταν ἀπεῤῥίφθη τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, ἐγὼ ἐλυπήθη, διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἀδάμαντος, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς Κρήτης. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης θὰ ἐνθυμηθῇ, ὅταν συναντήσας με καθ’ ὁδὸν μὲ εἶπε: «φροντίσατε μερικοὺς δημότας», καὶ ἐγὼ, κύριοι, ἠδυνάμην νὰ ἐγγράψω 170 οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν εἰς τὸ Λαύριον, ἐδῶ, εἰς Σύρον.—Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι, ἂν τὸ δημοτολόγιον λαμβάνεται ὡς βάσις τοῦ πληθυσμοῦ ἢ ἡ ἀπογραφή· ἐὰν λάβητε, κύριοι, τὴν ἀπογραφὴν σᾶς λέγω ὅτι αὐτὴ δὲν γίνεται ὅπως πρέπει, καὶ σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὴν ἀπογραφὴν τῶν Ἀθηνῶν, τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν ὁ «Παρνασσὸς», ἥτις εἶναι ἐσφαλμένη· ἡ κίνησις, κύριοι, τῶν ἀνθρώπων δὲν δύναται νὰ σταματήσῃ, ἑπομένως ὁ κινητὸς πληθυσμὸς εἶναι ἐσφαλμένος.—Ὅταν, κύριοι, ἐνταῦθα δὲν θέλετε νὰ πιστεύσητε τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸν Δήμαρχον, τὸν Νομάρχην, ποῖον θέλετε νὰ πιστεύσητε; τότε κάμετε μίαν ἰδίαν νομολογίαν διὰ τὴν Κρήτην. Ὁ κύριος Δραγούμης, διὰ νὰ δείξῃ ὅτι ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔχει εὔνοιαν εἰς τοὺς Κρῆτας, λέγει, διατί δὲν παραχωρεῖτε τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τοὺς Μακεδόνας; Καὶ διατὶ δὲν ἐπήγαινε νὰ κατοικήσῃ ὁ κύριος Δραγοίμης εἰς τὴν Ἀταλάντην, ὅπως ἔκαμα ἐγὼ εἰς τὴν Μῆλον, ἀλλ’ ἐχώθη εἰς τὰ Μέγαρα; διατί δὲν διακηρύττει τὰ δικαιώματα τοῦ δήμου τῶν Μακεδόνων, καὶ ἂν ἠρνεῖτο ἡ Κυβέρνησις, νὰ ὑψώσῃ τότε φωνὴν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις μόνον διὰ τὸν Ἀδάμαντα φροντίζει; Ἀλλὰ δὲν ἐσκόπει τοιοῦτόν τι ὁ κύριος Δραγούμης. Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο δὲ ζήτημα, κύριοι, ὅτι τὸ διάταγμα δὲν ἐξεδόθη ἐγκαίρως καὶ ὅτι διὰ τοῦτο θὰ ἀκυρωθῇ, εὐχαρίστως θὰ ἀκούσω τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ πιστεύω ἢ μᾶλλον εἶμαι βέβαιος, ὅτι πάλιν θὰ ἀνταμωθῶμεν ἐνταῦθα.

§80Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι ζήτημα τόσον ἁπλοῦν ἤθελε λάβει τοιαύτας διαστάσεις· ἐπίστευον, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ τὴν νομικήν του ἔποψιν δὲν ἦτο ζήτημα ἄξιον νὰ τὸ ὑπερασπισθῇ ὁ ἀξιότιμος κύριος πρωθυπουργὸς, διότι ἔχομεν νόμον, ὁ ὁποῖος διαγράφει τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, ἔχομεν νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν· ἐνεργοῦσα δὲ ἐκτὸς τοῦ νόμου αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις, ἐνεργεῖ ἐκθέσμως, καὶ εἶναι περιττὸν, ὅταν πρόκηται νὰ λυθῇ ἓν ζήτημα νομικὸν, ἢ ἐκλογικὸν, νὰ ἐπικαλώμεθα τὰ αἵματα, ὅταν δὲ πρόκηται νὰ λυθοῦν ζητήματα δι’ αἵματος, νὰ καυχώμεθα ὅτι τὰ λύομεν ἀναιμάκτως. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὸ διάταγμα, θέλετε ἰδῆ τὴν ἀντίφασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη τὸ ὑπουργεῖον. Ἰδοὺ, κύριοι, εἰς τὸ διάταγμα τί εὑρίσκεται· ὅτι ὁ μὲν πληθυσμὸς τῆς ἐπαρχίας Παξῶν μετρᾶται διὰ τῆς ἀπογραφῆς, ὁ δὲ τοῦ δήμου Ἀδάμαντος διὰ τοῦ Δημοτολογίου. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ διάταγμα αὐτὸ εἶναι ἀνάλογον πρὸς τὰς ἄλλας πράξεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ὀφείλετε, ἐὰν ἐνομίζατε ὅτι ἔχετε τοιοῦτον δικαίωμα, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν ἀπογραφὴν, καὶ ὄχι ν’ ἀντλῆτε ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὰ ψευδῆ δημοτολόγια. Ἐπεκαλέσθησαν τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰ μαρτύρια τῆς ἀδελφῆς Κρήτης, ἐπεκαλέσθησαν τὰ μεγάλα ὀνόματα τοῦ Ζαΐμη, Τρικούπη, Κολοκοτρώνη, Μιαούλη, Μπότσαρη, καὶ δὲν ἐξεύρω τίνες ἄλλου· ἀλλὰ τὸ ψήφισμα αὐτὸ παρὰ τίνων εἶναι ὑπογεγραμμένον εἰμὴ παρ’ αὐτῶν τούτων; ἐκεῖνοι δὲ εἰς τὴν ἐθνικὴν συνέλευσιν τοῦ 1843 εἶπον, ὅτι, διὰ ν’ ἀποκτήσουν οἱ συνοικισμοὶ δικαίωμα τοιοῦτον, πρέπει νὰ ἔχουν πληθυσμὸν τὰ ⅔ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας. Ἡμεῖς δὲ, ἀπὸ πνεῦμα πλέον ἐλευθεριώτεραν, ὅταν ἐψηφίσαμεν τὸ ψήφισμα τοῦ 1864, εἴπομεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ φθάσῃ τὰ ⅔, καὶ τὸν ἐλαττώσαμεν κατὰ τὸ ¼. Μὴ νομίζητε δὲ, ὅτι εἶμαι ἐναντίος τοῦ βουλευτοῦ κ. Ξενουδάκη ἢ καθ’ οἵου δήποτε ἄλλου, ὄχι· ἀλλ’ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἔξωθεν τῆς Ῥώμης ὑπῆρχε ποταμὸς μικρὸς, ὀνομαζόμενος Ῥουβίκων. Νόμος τῆς Ῥώμης ὑπῆρχεν, ὅταν ἔρχωνται τὰ στρατεύματα, νὰ καταθέτουν τὰ ὅπλα ἅμα φθάσουν εἰς τὸν ποταμὸν καὶ νὰ εἰσέρχωνται ἄοπλοι εἰς τὴν πόλιν. Πρῶτος ὁ Καῖσαρ ὑπερέβη τὸν Ῥουβίκωνα ἔνοπλος, παραβιάσας τὸν νόμον τῆς πατρίδος, καὶ ἀφοῦ παρεβίασε τὸν νόμον, κατέῤῥιψε καὶ τὰς ἐλευθερίας τῆς Ῥώμης. Ὁ Ῥουβίκων εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν εἶναι ὁ ἐκλογικὸς νόμος, καὶ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἑνὸς βουλευτοῦ, ἀλλὰ περὶ τῶν καταχρήσεων, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προλάβῃ ἡ Βουλὴ κατὰ πάσης κακῆς κυβερνήσεως, καὶ λέγω κατὰ πάσης, διότι δυστυχῶς πολιτεύομαι πρὸ πολλοῦ καὶ ροῦ, καὶ ἔχω διδόμενα νὰ δυσπιστῶ σπουδαίως πρὸς τὰς κυβερνήσεις. Ὁ ἀριθμὸς λοιπὸν, τὸν ὁποῖον ἔθεσεν ὁ νόμος, εἶναι τὸ ἥμισυ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας. Ἔχετε τοιοῦτον ἀριθμόν; Ὅταν δὲ παραβιάσητε σήμερον αὐτὸν τὸν νόμον, ποῦ θὰ σταματήσητε; Αὔριον ἄλλος κυβερνήτης θὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τὸ δημοτολόγιον, τὸ ὁποῖον συνετάχθη ἐν Λαχανάδᾳ, αὕτη ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα· δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε; Ἐὰν σήμερον ὁ πληθυσμὸς τοῦ Ἀδάμαντος ἀνέρχεται εἰς 667 ψυχὰς, τί μᾶς ἐμποδίζει αὔριον νὰ χορηγήσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς ἕνα πληθυσμὸν μόνον 300 ψυχῶν καὶ νὰ χορηγήσωμεν καὶ τρίτον δικαίωμα εἰς τὴν Μινώαν, καὶ ἔχετε μάλιστα καὶ ὑποχρέωσιν τότε, ἐὰν 5 ἀποτελέσουν οἷον δήποτε συνοικισμόν, νὰ χορηγήσητε αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Καὶ ἐν τίνι δικαιώματι θ’ ἀπαιτήσητε νὰ στερήσητε τοιοῦτον δικαίωμα τοὺς Σουλιώτας; ἐὰν τὰ κόκκαλα τῶν Κρητῶν ἦναι ἐσπαρμένα εἰς τὴν πεδιάδα αὐτὴν, τὰ κόκκαλα τῶν Σουλιωτῶν εἶναι ἐσπαρμένα ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος. Διατί νὰ μὴ ἔχουν τὸ αὐτὸ δικαίωμα καὶ οἱ Ἠπειρῶται καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Κασσάνδρας, τῆς Χίου, τῆς Σάμου, καὶ τόσων ἄλλων ἐπαρχιῶν καταστραφεισῶν; καὶ ἐὰν ἀρνηθῆτε τὸ δικαίωμα αὐτὸ τότε εἰς ἐκείνους, δὲν φέρετε τὴν διαίρεσιν, δὲν ἀποθαῤῥύνετε; Μόνον διὰ τῆς τηρήσεως τοῦ νόμου δύνασθε νὰ ἱκανοποιήσητε τὰς ἀπαιτήσεις ὅλο κλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Δὲν ἐννοῶ διατί ὁ κ. Ῥικάκης θ’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν Κρήτην κάλλιον ἡμῶν. Θέλετε νὰ δείξητε ὅτι ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὴν Κρήτην; κάμετε νόμον καὶ εἰπέτε ὅτι οἱ ἐκπατρισθέντες κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1866 Κρῆτες ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξουν βουλευτήν· καὶ θέλω ἰδῇ τὸν Κόρακα, τὸν Κριάρην, μετὰ σεβασμοῦ καθημένους ἐκεῖ, καὶ θέλω τοῖς ἀσπασθῆ τὴν δεξιάν· δὲν ἐννοῶ ὅμως, διατί θὰ δώσω ἓν προνόμιον περισσότερον π. χ. εἰς τὸν κ. Ῥικάκην καὶ κατὰ τί ἀντιπροσωπεύει ὁ κ. Ῥικάκης τὴν Κρήτην;

§81ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ Ῥικάκη.

§82ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα ἐγὼ ὁμιλῶ γενικῶς. Ὁ κ. Ῥικάκης κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας τῶν Πατρῶν καὶ ἐκλέγεται ἐκεῖ· ἔχει τὸ δικαίωμα, ὡς ἀποκαταστημένος ἐν Ἀθήναις, νὰ ἐκλεχθῇ καὶ ἐδῶ. Τώρα διατί τῷ χορηγεῖται καὶ τρίτον δικαίωμα καὶ τῷ χορηγῆται ἐναντίον τοῦ νόμου; Πρέπει νὰ μελετήσητε στοιδαίως τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι πρόκειται νὰ ἀνοίξητε τὴν θύραν τῆς παρανομίας καὶ νὰ εἰσρεύσουν ἀπὸ τὰ παράθυρα ἄπειροι βουλευταί, ἐὰν παραδεχθῆτε σήμερον ὅσα ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε, διότι αὔριον εἰς τὰς ἐπαρχίας ὅπου εἶναι ἰσχυρὰ ἡ ἀντιπολίτευσις, θὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν, καὶ ὅπου ἔχει δύναμιν ἡ Κυβέρνησις, θὰ αὐξήσῃ τὸν ἀριθμόν· καὶ οὕτω ἀνατρέπεται ἐντελῶς τὸ σύστημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται σήμερον ἡ ἐκλογὴ τῶν βουλευτῶν. Ἐὰν παραδεχθῆτε, ὅτι τὰ δημοτολόγια εἶναι ἱκανὰ νὰ χρησιμεύσουν ὡς στατιστικὴ διὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, μία κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς ἔχει 19,000 κατοίκων καὶ πρέπει νὰ δίδῃ δύο βουλευτάς, ἡ δὲ ἐπαρχία Αἰγιαλείας ἔχει 120,000 κατοίκων καὶ πρέπει νὰ δίδῃ 13. Ἀλλ’ ἤκουσα πρὸ ὀλίγου, ὅταν ὁ κ. Δραγούμης εἶπε «διατί δὲν ἐδώσατε τὸ δικαίωμα αὐτὸ καὶ εἰς τὴν Νέαν Πέλλην;» μιᾶς φωνῆς: διότι δὲν τὸ ζήτησε, καὶ νομίζω, ὅτι ἦτο τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἦτο ἕτοιμος, ὅστις ἐζήτει, νὰ τὸ δώσῃ.

§83ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προσθέτω, ὅτι ἐμπόδισα νὰ τὸ ζητήσῃ, καὶ ὁ κ. Χαλκιόπουλος τὸ γνωρίζει.

§84Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν ἐὰν τοῦ ἔφερον ἓν δημοτολόγιον συντεταγμένον, Κύριος οἶδεν, εἰς ποῖον ξενοδοχεῖον Ἀθηνῶν, ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἦτο ἕτοιμος νὰ ἐκδώσῃ καὶ ἄλλα διατάγματα. Ἀλλὰ, λέγει ὁ κ. πρωθυπουργὸς, πρέπει λοιπὸν νὰ ἀργῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐχορήγησε τὸ ψήφισμα; Δὲν πρέπει νὰ ἀργῇ, καθὼς δὲν ἀργεῖ καὶ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν αἱ ἐπαρχίαι. Τί λέγει ὁ ἐκλογικὸς νόμος; (Ἀναγινώσκει.) Δύναται καθαρώτερον ὁ νόμος νὰ ἐκφρασθῇ; Καὶ τί δικαίωμα ἔχετε σεῖς νὰ παρασαλεύσητε, νὰ μεταβάλητε καὶ νὰ ξεσχίσητε τὸν νόμον αὐτόν; κατὰ σύμπτωσιν δὲ ὅλα αὐτὰ τὰ διατάγματα καὶ αὐτὸς ὁ νόμος φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Κουμουνδούρου.

§85ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Τοῦ κάμνουν τιμήν.

§86ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται λοιπὸν τώρα περὶ τοῦ ἂν ἦναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος ἡ ἐκλογή. Ἐγὼ παραδέχομαι πρὸς στιγμὴν, ὅτι εἶναι ἔγκυρος· ἀλλ’ ἀπαντήσατε εἰς τὸ ἄλλο. Αὔριον θὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἰς τὴν Α, τὴν Β καὶ τὴν Γ ἐπαρχίαν, καὶ ἠξεύρετε τί συνέβη εἰς τὴν πρώτην βουλευτικὴν περίοδον, καὶ ἐὰν δὲν ἔθετον φραγμὸν αἱ κατόπιν βουλαὶ, τὸ κακὸν ποῦ ἤθελε φθάσει, δὲν ἠξεύρω. Εἰσῆλθον ἐντὸς τῆς βουλῆς αὐτῆς οἱ παραπληρωματικοὶ ὡς βουλευταὶ μὲ μόνην μίαν ἀπόφασιν καὶ ἓν σκεπτικόν· ἐπειδὴ ἡ ἐπαρχία Α εἶχεν εἰς τὸν νοῦν της, ὅτι εἶχε πληθυσμὸν περισσότερον καὶ ἐψήφισεν ἕξ, γίνεται δεκτὸς καὶ ὁ ἕκτος. Ἐὰν ψηφοφορήσητε ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, ψηφίζετε ἐναντίον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ δὲν δύναται οὔτε ὁ πρόεδρος νὰ θέσῃ ζήτημα ἐναντίον νόμου καὶ ἐναντίον ψηφίσματος. Τὸ διάταγμα λοιπὸν αὐτὸ θὰ κριθῇ μόνον ὅταν σεῖς νομιμοποιηθῆτε. Μὴ πλανηθῆτε, κύριοι, ἀπὸ τοὺς ὡραίους λόγους, διότι οἱ ὡραῖοι λόγοι δὲν ἐξυπηρετοῦν πάντοτε τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου· ὁ δὲ κ. πρωθυπουργὸς εἰπὼν, ὅτι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὴν γνώμην τῆς παρελθούσης Βουλῆς, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ γνώμη ἐκείνη οὐδεμίαν ἐξήσκησεν ἐπὶ τοῦ πνεύματος καὶ τῆς πορείας του ἐπιῤῥοὴν, διότι ἡ παρελθοῦσα Βουλὴ εἶχε λάβει ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας παρημέλησεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, καὶ τόσον εὐαίσθητος ἐφάνη, ὥστε ἀφοῦ παρεβίασε ῥητὰς ἀποφάσεις, νὰ σεβασθῇ τὴν γνώμην αὐτὴν μόνην. Τηρήσατε τὸν νόμον, ἐὰν θέλετε, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ποταμιάνος, νὰ σᾶς σεβασθῇ ὁ τόπος· καὶ ἀπορῶ μάλιστα, πῶς ὁ κ. βουλευτὴς Ἑρμιονίδος, ὁ φίλος μου κ. Μίλησης, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινε καὶ ὑπεστήριξε τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐν τῇ ἐθνικῇ συνελεύσει, δὲν λαμβάνει σήμερον τὸν λόγον.

§87ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§88ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τελειώνω, κύριοι, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ βουλὴ δὲν δύναται σήμερον νὰ ἀποφασίσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ὅτι ἡ κυβέρνησις οὐδὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ τοιοῦτο διάταγμα, καὶ ὅτι ἡ βουλὴ πρέπει νὰ νομιμοποιηθῇ, διὰ νὰ κρίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ, ἂν καὶ ἦναι φανερὸν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν δῆμον αὐτόν. (Ποδοκροτήματα καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§89Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὰ θεωρεῖα εἶναι κατηρτισμένα ἐπίτηδες μὲ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὅπλα καὶ μαχαίρια.

§90ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, πάντοτε ὡμίλησα ὑπὲρ τῆς τάξεως ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου. Πρέπει νὰ ἐννοήσουν οἱ ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, ὅτι εὑρίσκονται ἐντὸς τοῦ μόνου ἐθνικοῦ συνεδρίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ τόπος, καὶ ὅτι διὰ τῶν ἐπιδοκιμασιῶν καὶ τῶν ἀποδοκιμασιῶν καταβιβάζουν τὴν ἀξίαν του. Παριστάμενοι ἐνώπιον ἑνὸς εἰρηνοδίκου, ἵστανται μετὰ σεβασμοῦ, καὶ μετ’ ἀπείρου σεβασμοῦ ὀφείλουν νὰ ἵστανται ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἂς βεβαιωθοῦν δὲ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φέρουν ὅπλα καὶ μαχαίρας, ὅτι οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν δύνανται νὰ ἐξασκήσουν ἐπὶ τῶν ἀντιπροσώπων, οἵτινες περιφρονοῦν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὁπλίζονται, ὅπως ἔλθουν ἐνταῦθα νὰ ἐπιβληθῶσι.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§92ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Μὲ εἰκασίας, ἀδελφὲ, κατηγορεῖτε τοὺς πολίτας; (Θόρυβος)

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἀκροατήρια νὰ μένουν ἥσυχα.

§94ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ διατάξητε τὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἵσταται εἰς τὴν θύραν καὶ νὰ κάμνῃ ἔρευναν σωματικὴν ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων, καὶ ὅσους φέρουν ὅπλα νὰ παραπέμπῃ εἰς τὸ πταισματοδικεῖον.

§95ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λοκρίδος, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ὑπάρχει δῆμος καὶ συνοικισμὸς Νέας Πέλλης, ἀπαρτιζόμενος ἐκ προσφύγων Μακεδόνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821 ἀγωνισθέντες ἐν Κασσάνδρᾳ ἐπὶ ἑπτὰ ὅλους μῆνας καὶ μὴ δυνηθέντες ν’ ἀνθέξωσιν, ἀνεχώρησαν ἐκεῖθεν καὶ μετέβησαν εἰς τὴν νῦν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ἔνθα ἀγωνισθέντες μέχρι τέλους τοῦ ἀγῶνος, ἐγκατεστάθησαν ἐν τῷ εἰρημένῳ συνοικισμῷ. Ὁ συνοικισμὸς οὗτος χαίρει τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα κέκτηται καὶ ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος, διότι καὶ οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι εἰσὶ τέκνα ἐνδόξως ἀγωνισθέντων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν καὶ αἷμα καὶ περιουσίαν. Ἠγέρθη, κύριοι, συζήτησις ἐν ἡμῖν πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἐὰν ὁ δῆμος Νέας Πέλλης ἠδύνατο ν’ ἀποστείλῃ ἀντιπρόσωπον· ἐγὼ δὲ καθὼς καὶ ὁ κ. Δραγούμης ἐφρονοῦμεν, ὅτι δὲν εἶχε τοιοῦτον δικαίωμα, λαμβάνοντες ὡς βάσιν πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ πληθυσμοῦ οὐχὶ τὸ δημοτολόγιον, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προηγουμένως ἰσχυρίσθη, ἀλλὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ὁ μὲν δῆμος Νέας Πέλλης ἔχει κατοίκους 1021, ὁ δὲ δῆμος Ἀδάμαντος 620 περίπου κατοίκους. Ἔχοντες λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν τοὺς νόμους, εἴπομεν, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ἰδιαιτέρως ὁ εἰρημένος συνοικισμὸς, ἂν καὶ διὰ τοῦτο ἐλυπούμεθα ἐγκαρδίως. Ὀφείλω ἐνταῦθα νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ἓν γεγονὸς, πρὸς ὑπεράσπισιν τοῦ κ. Δραγούμη, καίτοι μὴ ἔχοντος ἀνάγκην ταύτης. Ὁ γ. Δραγούμης, τὸ γνωρίζω κάλλιστα, ἀπέκρουσε πρότασιν γενομένην, ὡς μᾶς ἐβεβαίωσε πρόσωπον ζῶν ἐν Ἀθήναις, ὅπως ἐκτεθῇ ὡς ὑποψήφιος τοῦ δήμου Νέας Πέλλης καὶ ὑποστηριχθῇ, ἐκδιδομένου Διατάγματος περὶ τούτου, ὑπὸ ὅρον, τὸν ὁποῖον πάντες δύνασθε νὰ ἐννοήσητε. Ὁ κ. Δραγούμης, λέγω, ἔχων ὑπ’ ὄψιν του τοὺς νόμους, ἀπέκρουσε τοιαύτην πρότασιν καὶ συνεβούλευσε τὸν φίλον ἐκεῖνον, νὰ μὴ δεχθῇ τοιαύτην πρότασιν. Ἐν ᾧ λοιπὸν τοιαύτας σκέψεις εἴχομεν μετὰ τοῦ κ. Δραγούμη, ἤδη ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης βλέπομεν ἄλλα προκύπτοντα.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ποῖος ἔκαμε τὴν πρότασιν;

§97ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὀνομάζω τὸ πρόσωπον, διότι μοὶ εἶναι ἀπηγορευμένον.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅποιος καὶ ἂν τὸ εἶπεν, εἶναι ψεύματα.

§99ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς προκειμένης συζητήσεως ἀναγκάζομαι νὰ μεταβάλω γνώμην, διότι ἀκούω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀκούω τὸν κ. ὑπουργὸν των Ἐσωτερικῶν, ὑποστηρίζοντας, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀπογραφὴ ὡς βάσις πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ συνοικισμοῦ, ἀλλὰ τὸ δημοτολόγιον. Ἂν δὲ τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, τότε πρέπει νὰ σκεφθῇ ἄλλως ἡ Βουλὴ, διότι ἐγείρεται ἓν προδικαστικὸν, οὕτως εἰπεῖν, ζήτημα, περὶ οὗ δέον ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, δηλ. ἂν πρέπῃ νὰ ληφθῇ ὡς βάσις πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ πληθυσμοῦ τὸ δημοτολόγιον, ὅτε δύνανται νὰ ἐνασκήσουν οἱ δημόται τοῦ δήμου Ἀδάμαντος τὸ δικαίωμα αὐτῶν καὶ ἀποστείλωσιν ἀντιπρόσωπον, ἢ ἡ τελευταία ἀπογραφὴ, δυνάμει τῆς ὁποίας δὲν δύνανται. Πρέπει λοιπὸν νὰ λυθῇ προκαταρκτικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι τὸ ἤκουσα ὑποστηριζόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ ἂν οὕτως ἔχῃ, κύριοι, τότε ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀνωτέρω πρότασίν μου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ, ἂν δύναται ὁ δῆμος τῆς Νέας Πέλλης, ὁ ὁποῖος ἔχει 1021 κατοίκους καὶ τρισχιλίους περίπου δημότας, ἂν δύναται, λέγω, καὶ οὗτος, στηριζόμενος εἰς τὸ δημοτολόγιον, τὸ ὁποῖον ἔχει, ν’ ἀποστείλῃ ἀντιπρόσωπόν του ἐνταῦθα.

§100ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Εἶναι δεδικασμένον αὐτό· ἀπορῶ πῶς τὸ φέρετε εἰς συζήτησιν.

§101ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ Νόμου, τὰς ὁποίας ὁ σοφὸς βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Καλλιγᾶς μετ’ ἐμβριθείας καὶ ἐν ἐκτάσει ἀνέπτυξεν· ἂν δὲ θελήσῃ νὰ ἀποδεχθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. πρωθυπουργὸς, μετὰ μεγάλης συγκινήσεως μάλιστα, ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Βουλὴ, παραβλέπουσα τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου, παραβλέπουσα τοὺς θεσμοὺς οἱ ὁποῖοι μᾶς δεσμεύουσι, πρέπει νὰ δεχθῇ εἰ τὴν Βουλὴν ἀντιπρόσωπον τῶν Κρητῶν, ἂν τοῦτο, λέγω, παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ, τότε ἀδιστάκτως ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι καὶ ἡ Νέα Πέλλη δικαιοῦται ν’ ἀποστείλῃ ἀντιπρόσωπον. Διότι, ἂν ὁ κ. πρωθυπουργὸς συνεκινήθη ἐκ τῶν παθημάτων τῶν Κρητῶν, καὶ δικαίως συνεκινήθη, διότι οἱ Κρῆτες καὶ ἐθυσίασαν καὶ ἠγωνίσθησαν πολὺ, γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζω, διὰ τὸν αὐτὸν ὅμως λόγον ἔπρεπε νὰ συγκινηθῇ καὶ διὰ τὸν συνοικισμὸν τῶν ἐν Νέᾳ Πέλλῃ Μακεδόνων, οἵτινες, μετὰ τῶν ἁπανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος Μακεδόνων, ἐξ ἴσου ἠγωνίσθησαν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχομεν. Ἂν λοιπὸν καταρτίσωμεν τὴν ἀπόφασίν μας, ἐμπνεόμενοι ὑπὸ αἰσθημάτων φιλοπατρίας, ἀδιαφοροῦντες δὲ περὶ τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Νόμου, τότε πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύω, δηλ. νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τὴν Νέαν Πέλλην ν’ ἀποστείλῃ ἀντιπρόσωπόν της. Ἤκουσα τὸν κ. Ξενουδάκην εἰπόντα, ὅτι ἡ Νέα Πέλλη δὲν πρέπει νὰ παραπονῆται, διότι δὲν ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν κ. πρωθυπουργὸν νὰ στείλῃ ἀντιπρόσωπον. Νομίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις δὲν εἶναι ἀποχρῶσα ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἐναντίαν γνώμην, διότι δὲν ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Νέα Πέλλη νὰ στείλῃ παρακλητικὸν ἔγγραφον, διὰ νὰ ὑποδείξῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἥτις ὤφειλε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς κειμένους Νόμους καὶ ἑπομένως νὰ τοὺς ἐκτελέσῃ. Ὅθεν τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ λύσῃ τὸ προκαταρκτικὸν ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ ληφθῇ ὡς βάσις πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν περὶ ὧν πρόκειται συνοικισμῶν τὸ δημοτολόγιον ἢ ἡ ἀπογραφή· καὶ ἂν παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι ἀρκεῖ τὸ δημοτολόγιον, τότε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ εἰς τὴν Νέαν Πέλλην τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἰδίου βουλευτοῦ.

§102ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀπορῶ, κύριοι, μὲ τὸν πρὸ ὀλίγου καταβάντα τοῦ βήματο, διότι οὗτος εἶναι, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαβρύτων συναδέλφου, νέηλυς, καὶ μὲ ὅλην τὴν ἔμφυτον νοημοσύνην του, μ’ ὅλα τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ὁμολογῶ, ὅτι περικοσμοῦσιν αὐτὸν, οὐδόλως παράδοξον νὰ τὸν διέλαθεν ἐξ ἀπειρίας εἰς ποῖον στάδιον εὑρίσκεται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἡ Βουλή, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἠκούσατε νὰ σᾶς προτείνῃ νὰ ψηφίσητε κανονισμοὺς, καθ’ οὓς πρέπει νὰ ἀναγνωρίσητε καὶ ἄλλων συνοικισμῶν δικαιώματα, καὶ μάλιστα νὰ ἐπιχειρήσῃ, ἐξ εὐγενοῦς βέβαια καλωσύνης, νὰ ὑπεραπολογηθῇ τοῦ ἐκ Μεγάρων ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ὅστις ὑποθέτω, ὅτι δὲν εἶχεν ἀνάγκην τῆς ἀπολογίας ταύτης. Ἀπορῶ ὅμως μὲ τὸν ἔντιμον ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴν κ. Πετιμεζᾶν, ὅστις ἔχει μακρὰν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν, καὶ τὸν ὁποῖον διακρίνει ὁμολογουμένως νοῦς πρακτικός, ἀπορῶ πῶς ἐλησμόνησεν ἐντελῶς, ὅτι εὑρισκόμεθα τανῦν εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως, καθ’ ὃ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἀκόμη συντεταγμένη εἰς πολιτικὸν Σῶμα, καὶ οὕτως ἐξέτρεψε τὴν συζήτησιν εἰς στάδιον πάντη ἀλλότριον αὐτῆς. Οὐ μόνον ἐπεκαλέσθη τὸ δικαίωμα τῶν ἄλλων ὑπὸ τὴν δουλείαν ἀδελφῶν, τῶν ἐν Ἑλλάδι συνῳκισμένων, νὰ ἀντιπροσωπεύωνται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ἐνεθυμήθη καὶ τὴν διάβασιν τοῦ Ῥουβίκωνος, διὰ νὰ παραστήσῃ πόσον φοβερὰ ἦτο ἡ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἧς αὕτη ἐπέτρεψε νὰ ἀποστείλωσιν οἱ ἐν Ἀδάμαντι Κρῆτες ἴδιον ἀντιπρόσωπον. Ἀναγνωρίζω, κύριοι, ὅτι ἐπὶ ἓν μακρὸν ἔτος σιγήσας ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, αἰσθάνεται φυσικῷ τῷ λόγῳ ἀκατάσχετον ἐπιθυμίαν νὰ λαλήσῃ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ συνιστῶ εἰς αὐτὸν ὀλίγην ὑπομονὴν. Θὰ ἔλθῃ μετ’ οὐ πολὺ καὶ ὁ καιρὸς τῆς τοιαύτης συζητήσεως, καὶ τότε δύναται ν’ ἀναπτύξῃ ὅσα ἔχει νὰ εἴπῃ κατὰ τῆς πολιτικῆς πορείας καὶ τῶν πράξεων τῶν κυβερνώντων, οἵτινες θὰ ἀπολογηθῶσιν, ἡ δὲ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος θὰ κρίνωσι. Τώρα πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ περιορίσωμεν τὴν συζήτησιν εἰς ὅ,τι ἀποτελεῖ τὸ κύριον, τὸ ἀποκλειστικὸν τῆς Βουλῆς ἔργον. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἠπόρησε πῶς δὲν εἶχον λάβει ἀκόμη τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσω κατὰ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς. Ὑποθέτω, ὅτι εἰς τοῦτο ὡρμήθη ὁ ἔντιμος φίλος μου ἐκ τοῦ ὅτι ἐν τῇ τελευταίᾳ ἐθνικῇ Συνελεύσει ἐπολέμησα ζωηρῶς τὴν πρότασιν τοῦ ν’ ἀποστέλλωσιν ἰδίους ἀντιπροσώπους οἱ ἐκ τῶν δούλων ἐπαρχιῶν συνῳκισμένοι ἐν Ἑλλάδι Ἕλληνες. Ἀληθῶς, κύριοι, τοιαύτην εἶχον τότε γνώμην· ἐφρόνουν, ὅτι εἰς συντακτικὰς Συνελεύσεις, αἵτινες, θέτουσαι τὰ θεμέλια τῆς πολιτείας, ἐργάζονται οὐ μόνον διὰ τὸ παρὸν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον τὸ κοινὸν εἰς ἅπαντα τὸν ἑλληνισμὸν, οἱ ἐν Ἑλλάδι συνοικισμοὶ ἠδύναντο ν’ ἀντιπροσωπεύωνται ἰδιαιτέρως ὡς ἀῤῥαβὼν τῆς προσδοκωμένης ἐθνικῆς ἑνώσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις ἀντιπροσωπεύει μόνον τὸν παρόντα, τὸν καθ’ ἡμέραν, οὕτως εἰπεῖν, πολιτικὸν βίον τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, δὲν εἶχον θέσιν τοιοῦτοι ἰδιαίτεροι ἀντιπρόσωποι, φθείροντες μᾶλλον τὴν ἑνότητα τῆς πολιτείας καὶ παρακωλύοντες τὴν κανονικὴν αὐτῆς λειτουργίαν. Τὴν γνώμην δὲ ταύτην ὑπεστήριξα ἐν τῇ Συνελεύσει ἴσως μετὰ μείζονος ζήλου ἢ ὅσον ἦτο ἀξία. Ἠκούσατε ὅμως καὶ τὸν λόγον τῆς ἀντιθέτου γνώμης, διὰ στόματος τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ εὐγλώττως ἐκτεθέντα. Ὁ λόγος εἶναι προδήλως σοβαρὸς καὶ ἄξιος νὰ κλονίσῃ τὴν ὑπὲρ τῆς γνώμης μου πεποίθησιν, μόνον δὲ ἄνθρωποι ἐγωϊσταὶ καὶ ἰδιογνώμονες, θυσιάζοντες τὰ πάντα εἰς τὴν πρὸς ἑαυτοὺς εἰδωλολατρείαν, δύνανται νὰ μὴν ἀναγνωρίζωσι τὴν ἀλήθειαν ὅταν καὶ ὅπου τὴν ἀπαντῶσι, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι ἔφθασαν ποτὲ νὰ τὴν παραγνωρίσωσιν. Ἀφίνω εἰς ἄλλους τὴν δόξαν νὰ καυχῶνται, ὅτι ἐπὶ τόσον μακρὸν χρόνον ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1862 μέχρι σήμερον δὲν ἔμαθον, οὐδ’ ἀπέμαθόν τι. Κατ’ ἐμὲ ἡ ἀξία καὶ ἡ δόξα τοῦ ἀνθρώπου ἐν τούτῳ ἀκριβῶς κεῖται, ὅτι εἶναι δεκτικὸς πλάνης, ὅτι διὰ τοῦ χρόνου μεταβάλλεται, μανθάνει, τελειοῦται καὶ ἀποβάλλει ψευδεῖς ἰδέας καὶ πλάνας, τὸ δὲ ἀναλλοίωτον, τὸ ἀμετάβλητον, προσιδιάζει μόνον εἰς τὰ ὑπὸ τὴν βαθμίδα τοῦ ἀνθρώπου ἀτελέστερα ὄντα τῆς δημιουργίας, τὰ μὴ μετέχοντα λογικῆς φύσεως, μηδὲ ἐπιδεκτικὰ προόδου. Οὐδὲν λοιπὸν τὸ παράδοξον, ἂν μετὰ τοσοῦτον χρόνον ἐκλονίσθη ἡ πεποίθησίς μου εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα ἐν τῇ Συνελεύσει, ἂν σήμερον ἀποβλέπω μᾶλλον εἰς τὸ συμφέρον τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος ἢ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς κανονικωτέρας καὶ ὁμαλωτέρας συντάξεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ἆρά γε αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα; Πρόκειται, κύριοι, νὰ μάθητε σήμερον, ποίαν εἶχον ἐγὼ γνώμην πρὸ 20 ἐτῶν ἐν τῇ Συνελεύσει; Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ἡ ἀτομικὴ γνώμη μου, ἡ Συνέλευσις δὲν τὴν ἀπεδέχθη, ἀλλ’ ἀνεγνώρισεν εἰς ἅπαντας τοὺς ἐκ τῶν δούλων ἐπαρχιῶν μετανάστας Ἕλληνας τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὴν Βουλὴν, ἅμα ὡς συνοικισθῶσι καὶ ἀποτελέσωσι τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Αὐτὸς εἶναι ὁ κρατῶν νόμος, καὶ εἰς αὐτὸν ὀφείλομεν νὰ κύψωμεν ἅπαντες, καὶ ἐγὼ αὐτὸς ὁ ἀντίθετον ὑποστηρίξας γνώμην κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς νομοθετήσεώς του. Ἐὰν ἐκ τῆς λογικῆς ταύτης ἀφετηρίας ὁρμηθῶμεν, τὸ ἔργον ἡμῶν εἶναι ἁπλούστατον καὶ εὐκολώτατον. Οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, ὑποθέτω, ὅτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μόνην ἀπέκειτο νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἐπληρώθη ὁ ὅρος τοῦ νόμου, ὅτι οἱ ἐν Ἀδάμαντι Κρῆτες ἀπετέλεσαν τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας. Ποῦ κεῖται ἡ διένεξις; εἰς τὸν τρόπον ἁπλῶς τῆς τοιαύτης βεβαιώσεως. Ἡ μὲν μία πτέρυξ διατείνεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς πράξεως ταύτης μόνον τοὺς ἀπογραφικοὺς πίνακας, ἡ δὲ ἑτέρα ἀντιτάσσει, ὅτι ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ δημοτολόγιον. Ἰδοὺ, κύριοι, εἰς τί καταλήγει τὸ ἀντικείμενον τῆς διενέξεως καὶ ποία εἶναι κατ’ οὐσίαν ἡ τρομερὰ τῆς Κυβερνήσεως παρανομία, ἥτις ἠνάγκασε τοὺς ἀντιλέγοντας ν’ ἀπευθύνωσι κατ’ αὐτῆς τοσαύτας κατηγορίας, χωρὶς νὰ λησμονήσωσιν οὔτε τὴν διάβασιν τοῦ Ῥουβίκωνος. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἀπροκαταλήπτως καὶ ποία ἐκ τῶν δύο τούτων γνωμῶν εἶναι ἡ λογικωτέρα, ἂς ἐξετάσωμεν ἂν ὑφίσταται ἐνταῦθα ὄχι ἡ τερατώδης ἐκείνη παρανομία, περὶ ἧς τόσος γίνεται θόρυβος, ἀλλὰ καὶ ἐλαχίστη κἂν ἐκτροπὴ ἐκ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι κατὰ κανόνα ὁ πληθυσμὸς τῶν ἐπαρχιῶν βεβαιοῦται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς. Ἀλλ’ οἱ ταῦτα λέγοντες λησμονοῦσιν, ὅτι ἐνταῦθα εὑρισκόμεθα εἰς ἐξαιρετικὴν ὅλως περίστασιν. Αἱ λοιπαὶ τοῦ Κράτους ἐπαρχίαι ἀντιπροσωπεύονται πάντοτε ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, ἔστω καὶ δι’ ὀλιγωτέρου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων· ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς οὗτος δὲν εἶναι ἐπείγουσα, καὶ διὰ τοῦτο δύνανται νὰ περιμένωσιν αἱ ἐπαρχίαι τὴν νέαν ἀπογραφήν Ἀλλ’ οἱ μετανάσται τοῦ Ἀδάμαντος δὲν ἀντεπροσωπεύοντο τὸ παράπαν ἐν τῇ Βουλῇ· δὲν ἦτο λοιπὸν δίκαιον, δὲν ἦτο εὐπρεπὲς ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματός των μέχρι τῆς νέας ἀπογραφῆς, ἀφοῦ τὸ δημοτολόγιον εἶναι δημόσιον ἔγγραφον, παρέχον τὴν αὐτὴν πίστιν οἷαν καὶ οἱ ἐπίσημοι πίνακες τῆς ἀπογραφῆς. Τοιαύτη δὲ ἦτο, κύριοι, καὶ ἡ θέλησις τῆς Συνελεύσεως, ἥτις δὲν διατυποῦται μὲν ῥητῶς ἐν τῷ γράμματι τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐξάγεται ὅμως καταφανῶς ἐκ τοῦ λόγου, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν τοιαύτην διάταξιν, καὶ ἐκ τῆς διατυπώσεως αὐτῆς τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου. Ἡ θέλησις τῆς Συνελεύσεως ἦτο νὰ μὴ ἐπέλθῃ οὐδεμία βραδύτη εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν ἐν Ἑλλάδι μεταναστῶν, καὶ διὰ τοῦτο οὐ μόνον δὲν ὁμιλεῖ ἐνταῦθα περὶ ἀπογραφικῶν πινάκων, ἀλλὰ καὶ μεταχειρίζεται λέξεις ἐνδεικνυούσας τὴν σπουδὴν, τὸ κατεπεῖγον τῆς ἀναγνωρίσεως. «Εὐθὺς ὡς συνοικισθῶσι, λέγει, οἱ μετανάσται ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀποτελέσωσι τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας, ἐκλέγουσιν ἴδιον βουλευτήν». Ἀπευθύνομαι τώρα, κύριοι, εἰς τὴν συνείδησίν σας. Ὅταν οἱ κάτοικοι τοῦ Ἀδάμαντος ἀνεφέρθησαν εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ προβάλλοντες τὸ δημοτολόγιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε εἶχε λάβει ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ ἀπέδειξαν, ὅτι ἐπλήρωσαν τὸν ὅρον τοῦ νόμου, ἔπρεπε τάχα ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ σπεύσῃ εἰς ἀναγνώρισιν τοῦ πολιτίμου τούτου δικαιώματος, ἀλλὰ νὰ τοὺς παραπέμψῃ εἰς τὴν ἀπογραφὴν, ἥτις θέλει γείνει μετὰ 4 ἔτη; Ὑποθέτετε, ὅτι τοῦτο πράττουσα ἡ κυβέρνησις, ἤθελε διερμηνεύσει τὴν ἀληθῆ, τὴ πραγματικὴν θέλησιν τῆς Συνελεύσεως; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὁμολογῶ, ὅτι, καὶ ἂν θεωρηθῇ ἡ τοιαύτη ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος τῶν ἐν Ἀδάμαντι Κρητῶν ὡς μὴ στηριζομένη ἐντελῶς ἐπὶ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, ὡς τυπικῶς ὀλίγον ἀκανόνιστος, εἶναι ὅμως καταδήλως σύμφωνος μὲ τὸν ζῶντα νοῦν τοῦ νόμου, ἡ ἐμπνεύσασα δ’ αὐτὴν προαίρεσις εἶναι τοσοῦτον εὐγενὴς καὶ ὁ σκοπὸς τοσοῦτον ἐθνικὸς, ὥστε ὁ ἀμερόληπτος ἑρμηνευτὴς οὐδὲ στιγμὴν δύναται νὰ διστάσῃ ποία εἶναι ἡ ἀληθὴς τοῦ νόμου ἔννοια, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν δοθεῖσαν ἑρμηνείαν ὡς κυβερνητικὴν παρανομίαν, ἀξίαν μομφῆς καὶ κατακρίσεως. Ἅμα, κύριοι, ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος πρὸς ἐκλογὴν βουλευτοῦ, τὸ κῦρος τῆς γενομένης ἐκλογῆς δὲν δύναται, νομίζω, σπουδαίως νὰ ἀμφισβητηθῇ. Ποία εἶναι ἡ κατ’ αὐτῆς ἀντιτασσομένη ἀκυρωτικὴ ἔνστασις; Ὅτι τὸ σχετικὸν περὶ τῆς τοιαύτης ἀναγνωρίσεως διάταγμα ἐξεδόθη πάρωρα, τὴν 26 Νοεμβρίου, ὅτε δὲν ὑπῆρχε πλέον καιρὸς νὰ προταθῶσι νέοι ὑποψήφιοι. Ἡ τυπικὴ παράλειψις εἶναι ἀναμφισβήτητος, ἀλλ’ ἀρκεῖ ἆρά γε ἡ ἁπλῆ παραβίασις τοῦ τύπου πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἀφοῦ ἀναντίῤῥητον τυγχάνει, ὅτι οὔτε πρὸ τῆς ἐκλογῆς, οὔτε κατ’ αὐτὴν, οὔτε μετ’ αὐτὴν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ὑπεβλήθη ἔνστασίς τις παρ’ οἱουδήποτε, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς Ἀδάμαντος εἶχον σκοπὸν νὰ προτείνωσι καὶ ἄλλους ὑποψηφίους καὶ ἐμποδίσθησαν ἐκ τῆς ἀνωτέρω τυπικῆς ταύτης παραλείψεως. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δικαιοῦται καὶ αὐτεπάγγελτος νὰ προασπίσῃ τὸν νόμον, ὡς ὑπέλαβεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Καλλιγᾶς, πολεμῶν ὅ,τι οὐδεὶς εἶπεν. Ἰσχυρίζομαι ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ παραβιασθέντος τύπου ἓν οὐσιαστικὸν δικαίωμα παραβιασθέν, ὅπως δικαιολογηθῇ ἡ Βουλή, ματαιοῦσα τὴν ἐκφρασθεῖσαν κυριαρχικὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων· ἄλλως ἡ Βουλὴ ἤθελε καταδιώκει σκιὰν ὑπὸ τὴν πρόφασιν τῆς τηρήσεως κενῶν τύπων. Τὸ Κοινοβούλιον, κύριοι, ἐξελέγχει τὰς ἐκλογὰς οὐχὶ ὡς τυπικὸν δικαστήριον, ἀλλ’ ὡς ἀρχὴ ἐλευθέρα παντὸς τύπου, ἐπιζητοῦσα πανταχοῦ καὶ πάντοτε τὸ κατ’ οὐσίαν δίκαιον. Ἂς μὲ συγχωρήσῃ δὲ ὁ ἐκ Ναυπλίας ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ποταμιάνος νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι πλανᾶται, ὑποθέτων, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ὑπόχρεως καὶ νὰ αἰτιολογήσῃ ἀκόμη τὰς ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν ἀποφάσεις της. Ἂν ἐλάμβανε καιρὸν ν’ ἀναγνώσῃ ὅσα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀναφέρουσιν ἅπαντες ἐν γένει οἱ συγγραφεῖς τοῦ δημοσίου δικαίου, ἤθελεν ἴδει, ὅτι οἱ βουλευταὶ ἐν τῇ ἐξελέγξει τῶν ἐκλογῶν εἶναι καὶ αὐτῶν τῶν ἐνόρκων ἐλευθερώτεροι εἰς τὸ ἀνευρίσκειν τὸ κατ’ οὐσίαν δίκαιον, διότι οἱ μὲν ἔνορκοι ὀφείλουν νὰ σχηματίσουν τὴν πεποίθησίν των μόνον ἐξ ὅσων ἀκούουσι κατὰ τὴν συζήτησιν, οἱ δὲ βουλευταὶ δύνανται καὶ ἄλλοθεν νὰ ἀντλῶσι τὰ στοιχεῖα τῆς πεποιθήσεώς των. Ἂν ταῦτα ἦναι ἀληθῆ, ἂν ἡ Βουλὴ καὶ διὰ τῶν πραγμάτων ἀπέδειξεν, ἐπικυρώσασα τὴν προηγουμένην ἐκλογήν, ὅτι δὲν δεσμεύεται ὑπὸ τῶν τύπων, ἀλλ’ ἐπιζητεῖ ἐν παντὶ καὶ πάντοτε ν’ ἀνεύρῃ τὴν πραγματικὴν τῶν ἐκλογέων θέλησιν, τίς λόγος, παρακαλῶ, δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς προκειμένης ἐκλογῆς; ποῖον δικαίωμα προσεβλήθη; τίνα ἄλλον ὑποψήφιον ἐσκόπουν νὰ προτείνωσιν οἱ ἐκλογεῖς καὶ ἐμποδίσθησαν ἐκ τῆς μὴ ἐγκαίρου δημοσιεύσεως τοῦ διατάγματος; Ὅταν δὲν ἔχητε τὸ ἐλάχιστον περὶ τούτου παράπονον, ὅταν οὐδεὶς ἰσχυρίζηται, ὅτι παρηγκωνίσθη διὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Ξενουδάκη, ὅταν ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς παρατηρῆτε, ὅτι ὁλόκληρος σχεδὸν ὁ κατάλογος τῶν ψηφοφόρων ἐξηντλήθη, τῇ ἀληθείᾳ ἄπορον καὶ ἀνεξήγητον ἀποβαίνει πῶς δύναται ἡ Βουλή, ἐμμένουσα ἰουδαϊκῶς εἰς τὸν τύπον, νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τῶν κατοίκων Ἀδάμαντος. Διὰ ταῦτα, κύριοι, δηλῶ, ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος· δὲν ἀμφιβάλλω δ’, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ὁμόφωνος θέλει δεχθῆ εἰς τοὺς κόλπους ἑαυτῆς ἀντιπρόσωπον ἰδιαίτερον τῶν ἐν Ἑλλάδι συνῳκισμένων Κρητῶν κατὰ τὴν εὐτυχῆ ἐποχήν, καθ’ ἣν βλέπει παρακαθημένους καὶ τοὺς πρώτους ἀντιπροσώπους τῶν νέων ἐπαρχιῶν.

§103Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἠδίκησε καὶ ἐξηυτέλισε τὴν Κρήτην, εἰπών, ὅτι οἱ Κρῆτες ἔχουσι ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἀγῶνας καὶ θυσίας ἴσους μὲ τοὺς Χίους, τοὺς Θρᾷκας, τοὺς Μακεδόνας καὶ τοὺς Θεσσαλούς. Οὐδὲν μέρος τῆς Ἑλλάδος, τῆς ἐλευθέρας καὶ τῆς δούλης, δὲν ἔχει τόσους ἀγῶνας καὶ θυσίας καὶ τόσα δεινοπαθήματα, ὅσα ἡ ἡρωϊκὴ Κρήτη, καὶ ὅστις θέλει νὰ τὸ ἀρνηθῇ, ἢ δὲν θέλει νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν, ἢ ἀγνοεῖ ἐντελῶς τὴν ἱστορίαν τῆς Κρήτης. Ἐγὼ δὲ ὡς ἀγωνιστὴς τῆς Κρήτης, ὁ ἐλάχιστος, ὤφειλον νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν. Πταίει ὅμως περισσότερον ὁ κ. Ξενουδάκης, διότι, ἐνῷ πρόκειται περὶ Ἀδάμαντος μόνον, θέλει νὰ τὸ κάμῃ ζήτημα γενικὸν Κρητικόν. Σᾶς διαβεβαιῶ, κύριοι, ὅτι ἡ Κρήτη δὲν ἐνδιαφέρεται παντάπασιν, ὅτι οἱ Κρῆτες δὲν σκοτίζονται καθόλου διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Καὶ διατί νὰ ἐνδιαφέρωνται; μήπως παρημελήθησαν μέχρι τοῦδε τὰ συμφέροντά των καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἀδάμαντος νὰ τὰ ὑποστηρίξῃ; ἢ μήπως ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἀδάμαντος θὰ πονέσῃ τὴν Κρήτην πλειότερον ἡμῶν; (Μπράβο μπράβο.) Δὲν τὸ παραδέχομαι, διότι ἡ Κρήτη εἶναι πατρὶς ὅλων ἡμῶν, ὅσον καὶ ἐκείνου. Ὁ κ. Ξενουδάκης εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἀδάμαντος, καὶ ὡς τοιοῦτον πρέπει νὰ τὸν δεχθῶμεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐλέχθη, ὅτι ὁ Ξενουδάκης ἔφερεν ἐδῶ Κρῆτας μὲ μαχαίρας καὶ πιστόλας, ἵνα κάμωσιν ἐπίδειξιν, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι οὐδεὶς Κρὴς ἦλθεν ἐνταῦθα ὡπλισμένος, διότι οἱ Κρῆτες εἶναι τίμιοι ἄνδρες καὶ δὲν καταδέχονται νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τοιαῦτα, γνωρίζουσι δὲ νὰ ὁπλίζωνται μόνον ἐκεῖ ὅπου πρέπει.

§104Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον, ὁ τελευταῖος ὅμως λαλήσας μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω δύω λέξεις. Μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ὕβρισα τὴν Κρήτην καὶ ὅτι ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἢ δὲν ἀνέγνωσα τοὺς ἀγῶνας τῶν Κρητῶν. Φαίνεται, ὅτι ὁ κύριος οὗτος, ὅστις μὲ παρέπεμψε μάλιστα ν’ ἀναγνώσω τὴν τελευταίαν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος.......

§105ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς Κρήτης εἶπον.

§106Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τὸν ὁποῖον τὸν εὐχαριστῶ, διότι ἐπερίμενα νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἀπὸ τὴν Ἄνδρον νὰ μὲ διδάξῃ τὴν ἱστορίαν.

§107ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρότερον ὕβρισας τὴν Κρήτην, τώρα ὑβρίζεις τὴν Ἄνδρον.

§108Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Ἀργυρόπουλον, ὅτι γνωρίζω τὴν Κρήτην καὶ τοὺς ἀγῶνας της τοὺς νεωτέρους· τοὺς Κρῆτας τοὺς ἠγάπησα καὶ τοὺς ὑπεστήριξα πολλάκις, καὶ τὸ λέγω ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι ἐδῶ εἶναι πρὸ πάντων ἐκεῖνος ὅστις ἀντιπροσωπεύει τὸν ἀγῶνα τῆς Κρήτης, ὁ ἥρως Κριάρης. Ἀλλὰ γνωρίζω ὄχι μόνον τῆς Κρήτης τοὺς ἀγωνιστὰς, ἢ συναγωνιστὰς τοῦ κυρίου Ἀργυροπούλου, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς Κρήτης τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως τοῦ 1821· διότι ἐγὼ ἀνήκω εἰς οἰκογένειαν στρατιωτικὴν καὶ οἱ πατέρες μας ἦσαν στενώτατα συνδεδεμένοι μὲ τοὺς ἀγωνιστὰς τῆς Κρήτης τοῦ 1821· διότι παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν μὲν εὑρίσκονται τὰ χαρακώματα τῶν δὲ, καὶ τὸ αἷμα τῶν Κρητῶν, τὸ χυθὲν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πεδιάδα, εἶναι ἀναμεμιγμένον μὲ αἷμα καὶ αὐτοῦ τοῦ πατρός μου καὶ τῶν συγγενῶν μου. Δὲν εἶχον λοιπὸν ἀνάγκην ἐγὼ νὰ μὲ διδάξῃ τὴν ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος ὁ κύριος Ἀργυρόπουλος. Ἐπειδὴ ὅμως εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, ὀφείλω νὰ κάμω καὶ παρατήρησίν τινα εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου βουλευτὴν Ἑρμιονίδος, τὸν κύριον Μίλησην. Χαίρω πολὺ διότι ὁ κύριος Μίλησης, ἀκολουθῶν τὸ πνεῦμα τοῦ αἰῶνος τοῦ σημερινοῦ, εἶναι λίαν προοδευτικός. Καὶ τῳόντι τόσον προοδευτικὸς εἶναι ὁ κύριος Μίλησης, ὥστε ποτὲ δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς μίαν ἰδέαν, εἰς μίαν γνώμην, νὰ σταθῇ οὔτε ἐπὶ ἓν ἔτος. Ὑπερέβη καὶ αὐτὴν τὴν πρόοδον τοῦ αἰῶνος. Ὁ κύριος Μίλησης σᾶς λέγει, ποία ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν σκέψεων τῆς μιᾶς πλευρᾶς καὶ τῶν σκέψεων τῆς ἄλλης· ὅτι ἡ μία πλευρὰ στέκει ἐπὶ τοῦ στενοῦ γράμματος τοῦ νόμου καὶ δὲν εἰσέρχεται, ὡς αὐτὸς, εἰς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ κύριος Μίλησης δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν του τὸν νόμον, καί τοι συμβουλεύσας ὅλους ἡμᾶς, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑπαχθῶμεν εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ἀλλ’ αὐθαιρέτως ὀπισθοδρομεῖ εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ σᾶς λέγει, καί τοι προοδευτικὸς, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῆτε ἐνταῦθα ὀπισθοδρομικῶς, νὰ ὀπισθοδρομήσητε εἴκοσιν ἔτη. Διότι σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δὲν ἦτο αὐτὸς, τὸν ὁποῖον διατάττει ὁ νόμος, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει τὸν νόμον νὰ τὸν παραβῶμεν, παραδεχόμενοι τὶ, κύριοι; τὰ δημοτολόγια. Καὶ ὅταν σεῖς, οἱ ὁποῖοι, ὡς σᾶς ἐσυμβούλευσεν ὁ κύριος Μίλησης, θέλετε νὰ ἐμμένητε ἐντὸς τοῦ νόμου καὶ ὄχι ν’ ἀποφανθῆτε περὶ τοῦ διατάγματος, ἂν ἔχῃ καλῶς ἢ ὄχι, ὁ κύριος Μίλησης σᾶς λέγει: κυρώσατε αὐτὸ τὸ διάταγμα, καί τοι παράνομον. Διατί; Διότι λέγει, ὅτι ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα ὁ δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος. Καὶ ὅταν λέγῃ τοῦτο, τί ἄλλο λέγει παρὰ κυρώσατε τὸ διάταγμα αὐτό; Καὶ ποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα; ἂς ἔλθωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος: «Οἱ κατὰ τὴν ἀπὸ 3 Φεβρουαρίου 1844 ἀπόφασιν τῆς Δʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως μετανάσται ἐκλέγουσι βουλευτήν, ἐὰν, συνοικισθέντες πραγματικῶς, ἀποτελέσωσι πόλιν, δῆμον ἢ ἐπαρχίαν, καὶ ἀπαρτίσωσι πληθυσμὸν ἴσον πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς ἐχούσης τὸν μικρότερον πληθυσμὸν περιφερείας ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου.» Τί θὰ εἴπῃ αὐτό; Ἐὰν μεταβῶσιν εἰς τὴν πόλιν τοῦ Ἀδάμαντος οἰκογένειαι καὶ παραμείνωσιν ἐκεῖ καὶ ἔχουν τὸ κέντρον τῶν συμφερόντων των καὶ ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος πληθυσμὸς, τότε νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα. Αὐτὸ ἐννοεῖ καὶ τὸ ψήφισμα καὶ ὁ νόμος. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα πηγάζουσιν ἐκ τῶν ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔφερον. Αὐτὸν τὸν πίνακα τῶν καταστατικῶν τῆς ἀπογραφῆς λάβετε καὶ ἴδετε. Ἀπὸ τὸ 1843, ὅτε ἔγεινεν ὁ συνοικισμὸς εἰς τὸν Ἀδάμαντα, εἶναι οἰκογένειαι 170· ἐξ αὐτῶν διαμένουν εἰς τὸν δῆμον 537, ἐν ἄλλοις δήμοις 222, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 44 καὶ εἰς τὴν εἰδικὴν ἀπογραφὴν 60, τὸ ὅλον 865. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀναλογία, τὴν ὁποίαν παραδέχονται ὅλοι οἱ πολιτικοὶ γεωγράφοι, οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν τὴν γεωγραφίαν τοῦ κόσμου, καὶ παραδέχονται 5 ψυχὰς ἐν ἑκάστῃ οἰκογενείᾳ. Σᾶς ἐρωτῶ τώρα λοιπὸν, ἐὰν ἀπὸ τὰ 1877, ὅπου ἔγεινεν ἡ ἀπογραφὴ καὶ εἶχον οἰκογενείας 170 καὶ ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον μᾶς δίδει ἡ ἀπογραφὴ κατὰ 5 ψυχὰς, ἔχομεν τὸ ὅλον 865, σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον νὰ ἔχωμεν 430 ἢ 440 οἰκογενείας, τουτέστι νὰ προσετέθησαν 270 οἰκογένειαι ἀπὸ τὰ 1879 ἕως τώρα; Διότι, κύριοι, ἀφοῦ μᾶς ἔθεσαν εἰς αὐτὸ τὸ πρόβλημα, μᾶς ἔθεσαν εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀνεύρωμεν τὴν ἀλήθειαν.

§109ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ κ. Ξενουδάκης ἐξεφράσθη καθαρά· εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης τὸν συνεβούλευσε νὰ ἐγγράψῃ καὶ ὄχι νὰ ἐγκαταστήσῃ κατοίκους, ὥστε ὡμολόγησεν, ὅτι ἔγεινε μία καλπονόθευσις.

§110ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τί ἄλλο ἔχετε ἐδῶ εἰμὴ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν ὑπὸ ἄλλας λέξεις καὶ ὑπὸ ἄλλον τύπον θέλετε νὰ καλύψητε; Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὅτι δι’ ὡραίων φράσεων, διὰ προγραμμάτων μεγάλων, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα· συμβουλεύω δὲ τοὺς κυρίους βουλευτὰς, ὡς ἐκ τῆς πείρας τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μένωμεν στενῶς ἐντὸς τοῦ νόμου, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἱδρύσωμεν Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι ἄξιον τοῦ σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο. (Ποδοκροτήματα ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ.)

§111ΡΟΥΦΟΣ. Νὰ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον.

§112ΤΙΝΕΣ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7½.