1882.02.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 15

τῆς 15 Φεβρουαρίου 1882.

Ὥρα 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγραφικῶς μᾶς ἀναγγέλλεται ἡ λυπηρὰ εἴδησις τοῦ θανάτου ἑνὸς συναδέλφου, τοῦ Σπυρίδωνος Ζερβοῦ, βουλευτοῦ Μέση. (Προσέρχονται καὶ ὁρκίζονται οἱ βουλευταὶ Μάτσας, Λάππας, Ῥουσόπουλος καὶ Κατσάκος.)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος.

§3ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἔλαβε χώραν κἄτι τι, μία προσωπικὴ συζήτησις, ἥτις νομίζω, ὅτι ἅπτεται τῆς ὑπολήψεώς μου, καὶ ἴσως ὑπερέβη τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα διαχαράττει αὐτὸ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς καὶ ὁ προορισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Ἔρχομαι λοιπὸν ἐνώπιον ὑμῶν, ἵνα ζητήσω συγγνώμην, ἐὰν οἱ λόγοι μου ἐν τῇ ὁρμῇ ἰδεῶν πατριωτικῶν, κατ’ ἐμὲ, προσέβαλον εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως. Παρακαλῶ νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, καὶ πιστεύω ἀρκετὴ ἱκανοποίησις εἶναι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν καλωσύνην νὰ μ’ ἐπαναφέρουν εἰς τὴν θέσιν μου, τοσοῦτο μᾶλλον, διότι πρώτην φορὰν ἀνέβην εἰς τὸ βῆμα, πρώτην φορὰν εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν· ἐπιθυμῶ, ἐν ὀνόματι τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων, κανεὶς νὰ μὴν ἔχῃ προσωπικότητα κατ’ ἐμοῦ καὶ κατὰ τοῦ λόγου μου, ἐὰν εἶπον κἄτι τι. Ἐπίσης, κύριοι, ἐπειδὴ εἶπον προχθὲς ὀλίγα τινὰ, πάλιν παρακαλῶ τὸ Κοινοβούλιον, ἐὰν κατά τι δὲν ἐφύλαξα αὐτὴν τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐθιμοταξίαν, καὶ εὐχαρίστως θὰ ἀκούσω, ἀφοῦ ζητῶ συγγνώμην, καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν θέσιν μου. Κύριοι, μοὶ ἐπεῤῥίφθη μομφὴ, ὅτι ἐγὼ ἔφερον Κρῆτας ὡπλισμένους μὲ μαχαίρας.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§5ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κανεὶς δὲν τὸ εἶπεν· οἱ ἀγῶνες τῆς Κρήτης θαυμάζονται. (Θόρυβος.)

§6ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τῆς μομφῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία μοὶ ἀπεδόθη· ἀλλ’ ἔστω, τὸ ἀφίνω αὐτό. Ἐλέχθη, κύριοι, προσέτι, ὅτι ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐνδιαφέρονται οἱ Κρῆτες· τοῦτο ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἄνδρου ἠθέλησε νὰ ἀμφισβητήσῃ. Δὲν ἀντιλέγω, κύριοι, οὔτε πιστεύω, ὅτι οἱ Κρῆτες δὲν ἐνδιαφέρονται· ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποῤῥέει ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐπανάστασιν, ἀπὸ μίαν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἀπὸ ἕν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ἕνεκα τῶν ἀγώνων ὅλων τῶν Ἑλλήνων, τὸ ψήφισμα αὐτὸ εἶναι τῆς 4ης Φεβρουαρίου τοῦ 1844, τὸ ὁποῖον ἡ ἑτέρα Συνέλευσις τοῦ 1862 υἱοθέτησεν. Ἐὰν λοιπὸν ἠθέλησα ν’ ἀναφέρω λέξεις τινὰς, ὅτι οἱ Κρῆτες ἐνδιαφέρονται, αἱ ἰδέαι αὐτῶν ἀποῤῥέουν ἀπὸ αὐτὸ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐγέννησεν ἕν προνόμιον, ἐγέννησε μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία κολακεύει τοὺς Κρῆτας, τοὺς Ἠπειρώτας τοὺς Θεσσαλοὺς, τοὺς Μακεδόνας καὶ λοιποὺς δούλους Ἕλληνας· λοιπὸν δὲν ἀνέφερον τοὺς Κρῆτας μὲ σκοπὸν νὰ ἑλκύσω τὴν συμπάθειαν· τὸ εἶπον μάλιστα εἰς τὸν πρῶτον λόγον μου, ὅτι εἰς τὰ πρόσωπα τῶν βουλευτῶν βλέπω τὴν συμπάθειαν, τὴν λύπην, διότι ἡ πατρίς μου δὲν ἔχει μέρος εἰς αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον· ὅλοι ὑμεῖς περιεθάλψατε τὰς οἰκογενείας τῶν συμπατριωτῶν μου εἰς τὰ 1868, διότι ἐξεπατρίσθησαν καὶ τοὺς μετέφερον τὰ εὐρωπαϊκὰ πλοῖα, αἱ Δυνάμεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο μὲ μίαν λέξιν νὰ παύσουν τὰ δεινὰ καὶ τὰ δυστυχήματα τοῦ ἀγῶνός των. Ἡ Ἑλλὰς ἐδέχθη αὐτὰς τὰς οἰκογενείας εἰς τοὺς κόλπους της, μέχρις ὅτου ἀπεφασίσθη νὰ μένῃ ἡ Κρήτη ὅπως ἦτο· διὰ τοῦτο ἀνέφερον αὐτό. Ἀλλ’ ἀκόμη ἀνέφερον τὴν Κρήτην καὶ τοὺς Κρῆτας, ἕνεκα τῶν ἐφημερίδων τῆς Κρήτης, αἱ ὁποῖαι ὅλαι ἀναφέρουν περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου σήμερον θ’ ἀποφασίσητε· ἀναφέρουν ῥητῶς, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐν τῇ γενναιότητι καὶ τῷ πατριωτισμῷ ἀπεφάσισε τέλος πάντων νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἄδειαν νὰ ἐκλέξωσιν οἱ συμπατριῶταί μας ἴδιον βουλευτήν. Ἐάν, κύριοι, θέλετε ν’ ἀκούσητε τί γράφουν, δύναμαι νὰ σᾶς τ’ ἀναγνώσω.

§7ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, εἶναι περιττόν.

§8ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Πολὺ καλὰ, ἀφοῦ τὸ θεωρεῖτε περιττόν. Δὲν ἁρμόζει λοιπὸν ἤδη εἰς τὸ Κοινοβούλιον αὐτὸ ν’ ἀναφέρωνται ἀγῶνες· τὸ δέχομαι, διότι οἱ ἀγῶνες τῶν Ἑλλήνων δὲν περιορίζονται εἰς θέμα τόσον μικρὸν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, οἱ ἀγῶνες αὐτῶν ἐνεγράφησαν μὲν εἰς περγαμηνὰς, καθὼς οἱ ἀγῶνες τῶν πατέρων μας εἰς τὸν Μαραθῶνα, εἰς τὰς Πλαταιὰς, εἰς τὴν Σαλαμῖνα, ἀλλ’ ἐνεχαράχθησαν συνάμα εἰς τὰς καρδίας ὅλων· διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι δὲν πρέπει οἱ ἀγῶνες τῶν Ἠπειρωτῶν, τῶν Θεσσαλῶν, τῶν Κρητῶν καὶ ὅλων τῶν Ἑλλήνων ν’ ἀναφέρωνται ἐδῶ, ὡς θέμα περιωρισμένου κύκλου. Ὅταν, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις διέταξε τὴν ἐκλογὴν, ἤμην ὁ πρῶτος, ὅστις ἐνέπνευσα εἰς τοὺς πατριώτας μου τοῦ νὰ μὴ μὲ ἀναμίξουν εἰς τὴν πολιτικήν· αὐτὸ τοῦτο ἔκαμα καὶ εἰς τὸ 1879, ὅταν ἔλαβον θάῤῥος ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ αὐτὸν τὸν Πρωθυπουργόν, ὅστις εἶναι σήμερον, νὰ προσπαθήσωμεν, ἐὰν ὑπάρχουν τὰ σχετικὰ τῆς ἐκλογῆς, νὰ ἐργασθῶμεν προθύμως, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος, εἴτε διότι ὁ Νόμος τὸ θέλει, εἴτε διότι ἡ πολιτικὴ τὸ ὑπαγορεύει, εἴτε τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος, ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ ἕνα βουλευτὴν Κρῆτα. Προέβην, Κύριοι, μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἐκλογῆς ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους εὗρεν ἰσχυροὺς ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐπέτρεψε τὴν ἐκλογήν. Τί ἔκαμαν οἱ Κρῆτες; Εἶπαν, προτείνομεν ὑποψήφιον ἡμῶν βουλευτὴν, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ διάταγμα, τὸν Γεώργιον Ξενουδάκην, καὶ δίδομεν τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου· αὐτὸ ἔγεινεν εἰς τὰ 1879· τὸ δικαστήριον εἶπε: δὲν ἀναγνωρίζω τίποτε, ἐὰν δὲν ἴδω ἓν διάταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναγνωρίζῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ ν’ ἀναγράφῃ περιφέρειαν ἐκλογικήν. Μὲ ἀνεκήρυξαν, κύριοι, ὑποψήφιον τῆς ἐπαρχίας Μήλου· ὅτε εἶδον τοῦτο, διαμαρτυρήθην καὶ ἐδημοσίευσα διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι οὐδέποτε ἐνόησα νὰ μὲ ἀνακηρύξουν οἱ ἐκλογεῖς ὑποψήφιον τῆς ἐπαρχίας. Αἱ κάλπαι ἐτέθησαν τρεῖς, παρουσιάσθησαν οἱ Κρῆτες ὅλοι, ἐξητάσαμεν εἰς ποίαν κατάστασιν ἦσαν, ἐσφραγίσθησαν καὶ ἤρχισεν ἡ ψηφοφορία· οὐδεὶς ἔθεσε τὴν χεῖρά του εἰς τὰς κάλπας, οὔτε τῶν δύω ἄλλων ὑποψηφίων, οὔτε τοῦ ἀγαπητοῦ αὐτῶν ὑποψηφίου, καὶ αἱ τρεῖς κάλπαι ἀνοιχθεῖσαι εὑρέθησαν κεναί. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ὁ δικηγόρος τῶν Ἀθηνῶν Φωτιάδης, δὲν ἐννοοῦσε τί τρέχει· πρώτην φορὰν, εἰς ἕνα δῆμον νὰ ἦναι αἱ κάλπαι τοποθετημέναι καὶ κανεὶς νὰ μὴ πλησιάσῃ νὰ ψηφοφορήσῃ, οὔτε ὑπὲρ ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἤθελον· διότι ἤθελον ἐκλογὴν δι’ ἰδιαίτερον βουλευτὴν τοῦ Ἀδάμαντος· καὶ οὕτω πως ἔκαμαν τὴν ἐκλογήν των, καὶ οὕτω πως ἦλθον αἱ ἐνστάσεις εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ οὕτω πως τὸ τμῆμα εἶπεν, ὅτι ἐξήτασε τὰ ἔγγραφα, καὶ εἶπεν ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῆς Μήλου ἔχει κῦρος. Λοιπὸν, κύριοι, διελύθη ἡ Βουλὴ καὶ ἐπανέρχεται τὸ ζήτημα· ὁ Δήμαρχος, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, οἱ Κρῆτες ὅλοι, οἱ ἀποκαταστημένοι ἐκεῖ καὶ ἐδῶ, λέγουν: ἔχομεν, κύριοι Ὑπουργοὶ, τὸ δικαίωμα· οἱ Ὑπουργοὶ, αὐστηροὶ ὅσον καὶ τότε, εἶπαν, νὰ ἴδωμεν· ἕως οὗ νὰ ἴδουν, ἕως νὰ φκιάσουν, ἕως οὗ νὰ γράψουν, ἕως ὅτου νὰ ἔλθῃ τὸ βιβλίον, ἀνέβαλον· οἱ ἐκλογεῖς οἱ μένοντες ἐν Σύρῳ καὶ δημόται τοῦ Ἀδάμαντος ἔκαμον τὴν ἀναφορὰν ἀπὸ τῆς 13 Νοεμβρίου· τὸ διάταγμα ἔφθασε τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐγίνετο ἡ ἀνακήρυξις. (Θόρυβος ἀριστερόθεν.) Παρακαλῶ, κύριοι.....

§9ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ὀλίγα λόγια καὶ καλά. Ἡμεῖς ἐσχηματίσαμεν πεποίθησιν.

§10ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ.....

§11Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ἐξακολουθήσατε.

§12ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε καὶ προχθὲς τὴν Βουλήν, καὶ σήμερον βλέπω τὴν ἀπασχολεῖ, ἐὰν οἱ Κρῆτες τοῦ Δήμου ἐκείνου ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον βουλευτήν. Πρίν, κύριοι, εἴπω δύο λέξεις, ἐπειδὴ πολλοὶ δὲν γνωρίζουν ποῦ εἶναι αὐτὸς ὁ Δῆμος, ἐὰν ἦναι εἰς τὸν οὐρανὸν ἢ εἰς τὴν θάλασσαν, εἰς τὴν Ἤπειρον ἢ ἀλλοῦ.

§13ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Γεωγραφίαν μᾶς διδάσκεις;

§14ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Ὁ Δῆμος οὗτος συνεστήθη εἰς τὸ 1837, καὶ συνεστήθη μ’ ὅλα ἐκεῖνα τὰ πομπώδη μέσα, ὥστε ν’ ἀποκατασταθῶσιν οἱ Κρῆτες εἰς αὐτὸ τὸ μέρος, διότι τὸ ὅριον τῆς Κρήτης καὶ τῆς Ἑλλάδος ἦτον ὁ Δῆμος τοῦ Ἀδάμαντος Ἐκεῖθεν ἡ Κρητικὴ θάλασσα, ἐντεῦθεν ἡ Ἑλληνικὴ θάλασσα, αὐτοῦ κεῖται εἰς τὸν λιμένα τῆς Μύλου, ἐκεῖ εἶναι αὐτὸς ὁ Δῆμος. Ὁ Δῆμος αὐτὸς, ὅστις ἔδωσε κἄποιαν περιέργειαν ὡς ἐκ τοῦ ὀνόματος, ὁ Δῆμος αὐτὸς εἶναι ἀπόσπασμα τῆς Κρήτης· ὁ Ἀδάμας εἶναι ἓν μικρὸν μόριον τοῦ ἀδάμαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τοῦ ἀδάμαντος ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εἶπεν ἕνας Ἄγγλος μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Κύπρου· τί κάμνετε, εἶπεν αὐτὸς ὁ Ἄγγλος, καὶ δὲν προσθέτετε αὐτὸν τὸν ἀδάμαντα τῆς Μεσογείου εἰς τὸ στέμμα τῆς Ἀγγλίας; τί θέλετε τὴν Κύπρον; Αὐτὸς ἦτον εἰλικρινέστατος ἄνθρωπος καὶ τὸ εἶπε καθαρά· ἂν οἱ Κρῆτες σήμερον ἦναι εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ ὑπέστησαν τόσας καταστροφάς, δὲν τὰς ὑπέστησαν οὔτε διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν τοὺς συνέδραμε, οὔτε διότι τὰ τέκνα της δὲν εἶχον τὴν γενναιότητα, ἀλλὰ διότι ἡ πολιτικὴ τοὺς παρέδιδε πότε εἰς τὸν Μεχμὲτ Ἀλῆν, πότε εἰς τὸν Σουλτάνον· εὐτυχῶς καὶ διὰ τοὺς Κρῆτας, ἔφθασεν εἰς ἓν σημεῖον, πολλὰ πλησίον, νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸν χάρτην τῆς Ἑλλάδος. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, αὐτὸ τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον σήμερον ἔχει, σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι πολίτευμα ἑλληνικόν· τὸν Ἰούλιον μῆνα, κύριοι, τοῦ παρελθόντος ἔτους περιῆλθον ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Κρήτης ἐπὶ 27 ἡμέρας καὶ εὗρον ἑλληνικὸν πολίτευμα καὶ τουρκικὴν ἐπικράτειαν.

§15ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Περιηγήσεις θὰ μᾶς εἴπητε τώρα; φέρετε τὸ ζήτημα ὅπου πρέπει.

§16ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Βλέπετε, ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσωμεν τὸν κ. Στεφανίδην, ὅστις μᾶς διακόπτει τόσον συχνὰ (τὸν ὑποδειχθέντα βουλευτήν). (Θόρυβος.)

§17ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἐβγῆκα ἀπὸ τὴν ὁμόθυμον φωνὴν τῶν συμπολιτῶν μου, τὴν παρθένον, ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην. (Θόρυβος.)

§18ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Καθῆκον ἔχω νὰ ὁμιλήσω, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε, διότι ὡς ἂν νὰ ὀνειρεύθην, ὅτι εἶμαι προγεγραμμένος.

§19ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Χασὶς θὰ ἔπιετε.

§20ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μὲ λύπην μου ἔμαθον, ὅτι μετὰ τὴν ἐκλογὴν μοὶ ἀπέδωκαν μίαν μομφὴν, καὶ μοὶ τὸ εἶπε πρῶτος εἷς τῶν στενωτέρων φίλων μου καὶ τῶν καλλιτέρων πολιτικῶν, ἐξ ἐκείνων, οἵτινες παρέχουν καλὰς ἐλπίδας εἰς τὴν Ἑλλάδα· Θὰ τὸ εἴπω τὸ ὄνομά του, διότι εἶμαι στενοχωρημένος. Αὐτὸς εἶναι ὁ κ. Σκουλούδης· ὁ κ. Στέφανος Σκουλούδης, βουλευτὴς Σύρου, εἰς τὸν δρόμον τῆς Ἑρμουπόλεως, μόλις ἐπέστρεψα ἀπὸ τὴν πανήγυριν αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς, ἡ ὁποία ἐγένετο πλησίον τῆς Σύρου, μοὶ λέγει: «φίλε, ἔμαθον μὲ λύπην μου, ὅτι ἔχεις μίαν ἀνοησίαν·» ἔστρεψα πρὸς αὐτὸν καὶ τοῦ εἶπα: τοσοῦτον χρόνον μετ’ ἐμοῦ καὶ οὐκ ἔγνωκάς με; Ἔρχομαι εἰς τὸ ἀτμοκίνητον, ἀνταμώνω τὸν κ. Μαυροκορδάτον καὶ μοὶ λέγει τὸ ἴδιον ἔρχομαι εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀκούω τὸ ἴδιον. Τί τρέχει; λέγω· μήπως τὴν ἐντολὴν τῶν πατριωτῶν μου θέλουν νὰ τὴν ἐγκαταλείψω; μήπως ἐμὲ ὅστις εἰργάσθη ὅσον οὗτοι γνωρίζουν, δὲν θέλουν πλέον εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ ἐργασθῶ ὑπὲρ αὐτῶν; Αὐτὸ λοιπὸν, κύριοι, ἦτο μία μομφή· καὶ τὸ λέγω δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μ’ ἔστειλαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ τὸ λέγω, διότι φοβοῦμαι μήπως ἐκεῖνοι οἱ ἐκλογεῖς ἤκουσαν ὅτι ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύσω. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι, εἴτε ἐντὸς, εἴτε ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, δὲν θὰ παύσω νὰ μεριμνῶ ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν μου, τῆς πατρίδος μου καὶ τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι, ἐπίσης ἔμαθον μὲ λύπην μου ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ, ἡ τόσον μικρὰ εἰς τὰ σχῆμα, ἡ τόσον μεγάλη εἰς τὴν ἰδέαν, αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις ἔγεινε ζήτημα πολιτικόν· ὅταν ἤκουσα τινὰς κυρίους λέγοντας τοιαῦτα, ὅταν εἶδα, ὅτι ἀνῆκον εἰς τὴν πατρίδα μου, εἰς ἑαυτὸν, εἰς τὰς πεποιθήσεις μου, εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔγραψα καὶ ἐπὶ τριάκοντα ἔτη, ὅπου καὶ ἂν εὑρέθην, ὅτι ἔμεινα πάντοτε εἰλικρινὴς, δὲν ἠξεύρω, σᾶς τὸ λέγω εἰλικρινῶς, πῶς νὰ διασκεδάσω καὶ νὰ ἐξαλείψω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, διότι μὲ πνίγει, διότι δὲν θέλω νὰ μὲ ἴδῃ κανεὶς νὰ εἶμαι κόλαξ εὐτελὴς, ταπεινός. Τοσάκις αἱ πολιτικαὶ φατρίαι ὑβρίσθησαν, καὶ μολαταῦτα συνηντήθησαν εἰς ἓν σημεῖον πατριωτικόν· ἐάν τις μὲ χαρακτηρίζῃ τοιοῦτον καὶ μὲ θεωρεῖ τοιοῦτον, ἂς ἦναι βέβαιος, ὅτι θὰ ἔλθῃ ὥρα νὰ ἀνταμωθῶμεν, καὶ ὅτι πάλιν τὸ σάλπισμα τῆς Κρήτης θὰ ζητήσῃ βοήθειαν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Ἐξορκίζω, κύριοι, τὴν Βουλὴν, ὑμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους, νὰ μὴ θεωρήσητε αὐτὴν τὴν ἁπλῆν ἐκλογὴν ὡς πολιτικὸν ζήτημα, ἐμὲ μὴ καταδικάσητε· εὐχαρίστως, ὡς προεῖπον, θὰ ἀκούσω νὰ ἐξέλθω ἀπὸ τὸ βουλευτήριον· τί θὰ κάμουν οἱ συμπατριῶταί μου, δὲν ἐξετάζω. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μὴ ἀποδώσητε, ὅτι ἀνήκω εἰς πρόσωπα, εἰς φατρίας· ἐὰν θὰ μ’ ἀκούσητε, θὰ ἀκούσητε ὅτι ἐκφράζω τὰς πεποιθήσεις μου· διὰ τοῦτο χρεωστῶ νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι κἀνεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, ὅτι μὲ ἔχει μὲ τὸ μέρος του, καὶ ὅτι, ὅσα καὶ ἂν ὡμίλησα, ὡμίλησα εἰλικρινῶς καὶ χωρὶς ἰδιοτέλειαν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ν’ ἀφήσῃ κατὰ μέρος πᾶσαν ἰδέαν, ἔστω καὶ μικρὰν, περὶ ἐμοῦ, καὶ νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ζήτημα, ἐὰν αὐτὸς ὁ δῆμος, ὅστις ἔχει ὕπαρξιν, ὅστις κεῖται πλησίον τῆς Κρήτης, ὅπου εὑρέθη ἐκείνη ἡ ἐρωμένη τοῦ πολιτισμένου κόσμου, ἡ Ἀφροδίτη, ὅστις ἔχει πλοῖα ἐμπορικὰ, πλεῖστα δὲ ξένα τῶν μεγάλων Δυνάμεων προσορμίζονται τὸν χειμῶνα, ἐὰν ὁ δῆμος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον γνωρίζει ὁ φίλος μου κ. Σκουλούδης, ὅστις πηγαίνει κατ’ ἔτος ἐκεῖ νὰ κυνηγᾷ, τὸν ὁποῖον γνωρίζει ὁ κ. Θεόδωρος Δηλιγιάννης, ὅστις τῷ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ τὸν ἐπισκεφθῇ, ὅστις δῆμος δύναται νὰ σχηματίσῃ πόλιν, ὅταν ἔχῃ τὰ μέσα, καὶ δύναται νὰ συντελέσῃ πολὺ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ εἰς τὴν πρόοδον τοῦ τόπου, ἐὰν ὁ δῆμος αὐτὸς, ὅστις, πῶς εἴπατέ με, πολὺ ταχέως θὰ γείνῃ μία πόλις, καὶ θὰ γείνῃ μία πόλις, ἡ ὁποία θὰ ἦναι πλησίον τῆς Κρήτης, ἐὰν ὁ δῆμος αὐτὸς ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ ἴδιον βουλευτήν. Κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαζομένης ἐκλογῆς, οἱ κατοικοῦντες ἐκεῖ Κρῆτες, τέκνα τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ 1821, πηγαίνουν καὶ ψηφοφοροῦσι μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τινὲς τῶν ἀγωνιστῶν ἐπιζῶντες μετὰ δακρύων χαρᾶς προσῆλθον εἰς τὴν κάλπην, καὶ ὁ χρόνος δὲν εἶναι μακρὰν, καθ’ ὃν θέλετε ἰδεῖ τί θέλει συμβῆ ἐν Κρήτῃ, ὅπου ἔφθασαν ἐκεῖ τὰ δημοτικὰ Συμβούλια καὶ τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐκδίδουν καὶ ψηφίσματα ἑνώσεως εἰς ποῖον τόπον τῆς Τουρκίας εἴδατε τοιαῦτα ψηφίσματα; Ἐνθυμηθῆτε τί ἐγένετο ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅταν ὁ Ζερβὸς, ὁ Λομβάρδος εἰς τὰ 1852 ἐφυλακίζοντο χάριν τῆς ἑνώσεως, καὶ εἶχον ἐγὼ τότε τὴν εὐτυχίαν νὰ γράφω περὶ τῆς Ἑπτανήσου· ἑπομένως ἀποδώσατε τὸν αὐτὸν πατριωτισμὸν καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ψηφίσματα τῆς Κρήτης. Τελειόω, κύριοι, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἐξετάσητε τὸ μικρὸν αὐτὸ ζήτημα μὲ ὑψηλοτέρας ἰδέας, θ’ ἀφήσητε πᾶν πάθος καὶ πᾶσαν ἔριδα, νὰ μὴ ἀναμίξητε αὐτὸν τὸν δῆμον, καὶ ἂν ἔχῃ ἐλλείψεις, εἴπατε ὅ,τι εἴπατε καὶ εἰς τοὺς Ἠπειρώτας καὶ Θετταλούς: ἂς εἰσέλθουν οἱ ἀδελφοί μας καὶ ἂν τὰ Διατάγματα αὐτὰ ἦναι παράνομα. Ἡ οὐσία εἶναι καθαρά· ἡ ἐκλογὴ αὕτη παρουσιάζεται πρώτην φορὰν, καὶ ἡ ἀπόφασίς σας θὰ ἀντηχήσῃ ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Ῥενιέρης εἰς τὴν ἐπιστολήν του τῆς 19 Νοεμβρίου, θὰ ἀντηχήσῃ εἰς ὅλην τὴν Κρήτην.

§21ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ὁμιλία ἑνὸς τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν προεκάλεσε διαμαρτύρησιν ἐκ μέρους τῶν ἐνταῦθα Κρητῶν. Βεβαίως δὲ θὰ προκαλέσῃ τοιαύτας ἔν τε τῇ Κρήτῃ καὶ Σύρῳ καὶ ὁπουδήποτε εὑρίσκονται Κρῆτες. Ὑπάρχει ἐπιστολὴ τοῦ ἀρχηγοῦ Χατζημιχάλη πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναγινώσκω. Ἀθῆναι, 15 Φεβρουαρίου 1882. Κύριε Πρόεδρε, Κατὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ προχθεσινὴν συζήτησιν περὶ παραδοχῆς ἀντιπροσώπου τοῦ συνοικισμοῦ τῶν Κρητῶν ἐλέχθη, ὅτι οἱ Κρῆτες, οἵ τε ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι καὶ οἱ ἐν τῇ πολυτλήμονι νήσῳ, οὐδόλως ἐνδιαφέρονται εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐπιτραπήτω μοι, κύριε Πρόεδρε, νὰ διαβεβαιώσω ὑμᾶς καὶ τὴν σεβαστὴν Βουλὴν, ὅτι οὐ μόνον πάντες ἐνδιαφερόμεθα, ἀλλὰ καὶ εἰργάσθημεν καὶ πρότερον πρὸς εἰσαγωγὴν ἀντιπροσώπου ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἑλλήνων, φρονοῦντες, ὅτι οὕτω ἔτι μᾶλλον ἐνισχύονται οἱ ἑνοῦντες ἡμᾶς πρὸς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα δεσμοὶ, οὓς, μεθ’ ὅλην τὴν αὐτοδιοίκησιν, ἧς ἀπολαύει ἡ ἀτυχὴς ἡμῶν πατρὶς, ὁλόκληρος ὁ λαὸς καὶ αὐτοὶ οἱ νομίμως ἐκπροσωποῦντες αὐτὸν διὰ δημοψηφισμάτων καὶ πράξεων ἐπισήμων εὐχήθησαν νὰ μετατραπῶσιν εἰς πλήρη καὶ ἄῤῥηκτον ἕνωσιν μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. Φρονοῦντες ὅτι καὶ ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς ἐκ τῶν αὐτῶν ἐμπνέεται αἰσθημάτων, παρακαλοῦμεν τὴν σεβαστὴν Βουλὴν νὰ ἐξεύρῃ τρόπον, ἵνα ἡ ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένη ἤδη ἀρχὴ τύχῃ καὶ πρακτικῆς κυρώσεως. Δέχθητε, κύριε Πρόεδρε, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἄκρας πρὸς ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου, μεθ’ ἧς ὑποσημειοῦμαι εὐσεβάστως.

ΧΑΤΖΗ ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΚΗΣ.

Ὑπάρχει καὶ μία ἀναφορὰ πλείστων Κρητῶν, ἐκ τῶν διακεκριμένων, εἰς τὴν Βουλὴν. Εἶναι γεγραμμένη εἰς ἁπλοϊκὴν γλῶσσαν, διότι αὐτοὶ δὲν ἔμαθον πολλὰ γράμματα, ἀλλ’ ἔμαθον νὰ χύνουν τὸ αἷμά των. (Ἀναγινώσκει τὴν ἀναφοράν.) Πρὸς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Μὲ λύπην μας ἐμάθαμεν, κύριοι βουλευταί, νὰ λεχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, ὅτι ἡμεῖς ἀδιαφοροῦμεν καὶ ὅτι δὲν μᾶς μέλλει ἂν δὲν ἔχωμεν βουλευτήν. Γνωστοποιοῦμεν εὐσεβάστως, ὅτι θέλομεν νὰ ἔχωμεν βουλευτὴν Κρῆτα, ὡς θέλει κάθε ἐπαρχία τὸν ἰδικόν της, καὶ τοῦτο τὸ ἐδείξαμεν κατὰ τὸ 1880, ὁπότε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπρόκειτο. Καὶ ἡμεῖς λοιπὸν καὶ οἱ ἀδελφοί μας ἐν Κρήτῃ θέλομεν μεγάλως εὐχαριστηθῆ, ἐὰν χορηγηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγωσι βουλευτὴν οἱ ἀδελφοί μας. Ὑποσημειούμεθα εὐσεβάστως οἱ ἀρχηγοὶ καὶ πληρεξούσιοι Κρῆτες. Ἀθῆναι 14 Φεβρουαρίου 1882.

(ὑπογ.)

ΜΙΧΑΗΛ ΚΟΡΑΚΑΣ, ΜΑΘ. ΜΙΛΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ, ΝΙΚΟ-

ΛΟΥΔΗΣ, καὶ πολλοὶ ἄλλοι. Ὥστε δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, ὅτι πᾶσα ἡ Κρήτη ἐνδιαφέρεται. Βεβαίως ἡ Κρήτη δὲν ἔχει ἀνάγκην ὡρισμένου προσώπου, τὸ ὁποῖον ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ αὐτὴν, διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας συνέρχεται ἐν αὐτῇ ἕτερον Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀπέδειξεν ὑπὸ πόσων ἐθνικῶν αἰσθημάτων ἐμπνέεται, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω ὅτι, χωρὶς νὰ λάβωσιν οὐδεμίαν νύξιν ἐντεῦθεν, εὑρέθησαν πρόθυμοι, καίτοι εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὴν λόγχην τοῦ ὀθωμανοῦ στρατιώτου καὶ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Πασσᾶ, νὰ ψηφίσωσι ψήφισμα, ὅτι ποθοῦσι τὴν ἕνωσίν των μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος. — Νομίζω ὅμως ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποδείξῃ ἡ Ἑλλὰς, μετὰ τὴν περικοπὴν μέρους τῆς Ἠπείρου καὶ αὐτῆς τῆς Κρήτης, ὅτι τὰ μέγιστα ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῶν Κρητῶν· διότι, βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ξενικὴ ῥαδιουργία προσπαθεῖ νὰ πείσῃ τοὺς Κρῆτας, τοὺς ἁπλοϊκοὺς ἐξ αὐτῶν βεβαίως, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῶν Κρητῶν, ὅτι οἱ Μωραῖται δὲν θέλουσι τοὺς Κρῆτας· καὶ εἶναι γνωστοὶ τίνες λέγουσι ταῦτα καὶ ποία δύναμις δι’ ὀργάνων ἐπιτηδείων ἐνεργεῖ τὰς ῥαδιουργίας ταύτας πρὸς ἴδια τέλη.

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτά!

§23ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ εὑρίσκονται Κρῆτες, οἱ ὁποῖοι τὰ πιστεύουσιν, ὥστε δὲν ὑπάρχει ἕτερον μέσον πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἐνδιαφέροντος ἡμῶν ἁπάντων παρὰ ἡ παμψηφεὶ ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος τῶν Κρητῶν, ὅπως ἀντιπροσωπεύωνται ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἑλλήνων. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαιρέσωμεν τὸ ζήτημα, νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἀναμφιρήτως ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ Κρῆτες νὰ ἔχωσιν ἀντιπρόσωπον ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ὅτι παρανόμως καὶ ἐκπροθέσμως ἐξεδόθη τὸ Βασ. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀποκλείει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογιμότητος. Ἐγὼ ὅμως καὶ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον φρονῶ, ὅτι, ἐπειδὴ οὐδεμία ἐπεδόθη ἔνστασις, οὐδεὶς παρεπονέθη, ὅτι ἐστερήθη τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκλογιμότητος, ὅτι ἦτο μία πολὺ λεπτὴ φροντίς, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ Τμῆμα, νὰ κάμῃ αὐτὸ ἔνστασιν εἰς ἑαυτό· ἀλλ’ ἐὰν ἐξ ὑπερβάλλοντος ζήλου πρὸς τὴν νομιμότητα δὲν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὸν κ. Ξενουδάκην, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἀναγνωρίσῃ παμψηφεὶ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Κρῆτας νὰ ἐκλέξωσιν ἀντιπρόσωπον.

§24ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ τύπος μόνον τῆς ἐκλογῆς ἐνταῦθα διαμφισβητεῖται.

§25ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λοιπόν, ἀκυρουμένης τῆς ἐκλογῆς, θὰ γείνῃ νέα ἐκλογή.

§26ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Ἅμα ὁ πληθυσμὸς ὁ ἀπαιτούμενος ὑπάρχει, τότε ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐκλέξουν.

§27ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ πρὸ δύο ἐτῶν ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τότε πομπωδῶς ἔλεγον ἐν αὐτῇ, ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς Κρῆτας νὰ ἔχουν ἀντιπρόσωπον, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα Βουλὴ κατηρτισμένη, πρέπει νὰ γείνῃ νόμος· πράγματι δὲ ἐπίστευσάν τινες, ὅτι εἰλικρινῶς ἐλέγετο τοῦτο, καὶ πράγματι ἐγένετο νομοσχέδιον καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν· συνεζήτησε τοῦτο ἡ Βουλή, ἀλλὰ δὲν ἐλήφθη καμμία ἀπόφασις, καὶ τοῦτο, διότι δὲν θέλετε τὸν νόμον, δὲν θέλετε νὰ δώσητε εἰς τοὺς Κρῆτας τὸ δικαίωμα νὰ ἔχουν ἀντιπρόσωπον· ὁ σκοπός σας εἶναι δόλιος.

§28ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, μοῦ φαίνονται παράδοξα· ὀνομάζετε δολίαν τὴν Βουλήν.

§29ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρόσωπά τινα.

§30ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ πρόσωπά τινα ἡ ἀπόφασις.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διορθώσατε τὴν φράσιν σας.

§32ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω κανὲν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε εἰς τὴν ὑπουργικὴν φάλαγγα ἀνήκω, οὔτε εἰς τὴν πολυπληθεστέραν μερίδα τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§33ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν ἔχετε ἐνδιαφέρον.

§34ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οὐδέποτε ἐτάχθην μὲ τὸ ῥεῦμα τῆς πρωτευούσης, διὰ νὰ ἐπιτύχω· ἐγὼ δὲν ἐξελέχθην διὰ τῶν προνομίων τῆς Τραπέζης, οὐδὲ διὰ τῶν χρημάτων, ἀλλὰ ἀνεδείχθην διὰ τῆς ἀδόλου καὶ ἁγνῆς ἀγάπης τοῦ Ἀττικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.) Λοιπόν, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀκούσητε ἐκείνους, οἵτινες λέγουσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι κατηρτισμένη, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλῃ διὰ νὰ κάμῃ νόμον· αὐτὰ εἶναι διὰ νὰ στερηθῶσι τοῦ δικαιώματος οἱ Κρῆτες, καὶ διὰ τίποτε ἄλλο.

§35ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὰς ἀληθῶς πολυτίμους στιγμὰς τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλὰ μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα ὁ λόγος τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως. Δὲν ὑπέθετον ποτὲ, μετὰ τὴν τόσῳ σαφῆ ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Καλλιγᾶ, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν θὰ ἐθεωρεῖτο ἐντελῶς ἐξηντλημένον. Ἀτυχῶς ἠπατήθην, καὶ μετὰ λύπης βλέπω, ὅτι τὸ ζήτημα ἐξετροχιάσθη. Χάρις εἰς τὸν λόγον τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἀπὸ νομικοῦ καὶ δικαστικοῦ ἐγένετο αἰσθηματικόν, καὶ μόνον αἰσθηματικόν· ἑνὸς δὲ ἀτόπου δοθέντος, μυρία ἕπονται· καὶ οὕτω, ἀντὶ συζητήσεως περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, ἐξήλθομεν εἰς ἱστορικὰς ἐκδρομὰς, καὶ ἐπὶ πολλὰς ὥρας ἀκούω διηγουμένην τὴν ἱστορίαν τῆς Κρήτης, ἀπὸ τοῦ Μινωταύρου καὶ τῆς γείτονος Ἀφροδίτης τῆς Μήλου μέχρι τῆς ἐκλογῆς τῶν Ἀδαμαντίων. Ἀλλὰ τίνες οἱ λόγοι τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, οἱ μέχρι τοῦ βήματος τούτου ὠθήσαντές με; Ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέληξε τὸν λόγον του προχθὲς, κατὰ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, οὕτω: «Μένει ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ἂν ὀρθῶς ἐσκέφθημεν ἢ ὄχι· πρὸ πάντων δὲ μένει εἰς τοὺς νέους ἀδελφοὺς ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν βεβαίως ζωηρότερον ἡμῶν τὸ αἴσθημα, ἀλλ’ ἔχουν ζωηροτέρας τὰς ἀναμνήσεις τῶν παθημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπόκεινται οἱ δοῦλοι ἀδελφοὶ ἡμῶν, μένει εἰς αὐτοὺς ν’ ἀποφασίσωσι, πρώτην φορὰν ψηφοφοροῦντες ἐν τῷ ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, ἂν θὰ δώσωσι ψῆφον μέλαιναν κατὰ τῶν Κρητῶν». Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἠθέλησε, φαίνεται, νὰ ψαύσῃ τὰς καρδίας τῶν ἐκ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς ἠπειρωτικῆς λωρίδος ἀντιπροσώπων κακῶς, κατ’ ἐμὲ, διότι διὰ τῆς γενησομένης ψηφοφορίας, ἐγὼ, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω μίαν τῶν νέων ἐπαρχιῶν καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως, δὲν θὰ δώσω ψῆφον κατὰ τῶν Κρητῶν, ἀλλ’ ἀποφαίνομαι δι’ αὐτῆς, ὅτι, κατὰ τοὺς ἰσχύοντας νόμους, ἡ ἐκλογὴ τοῦ Ἀδάμαντος εἶναι ἄκυρος, ἢ ὅτι ἔλαβον χώραν κυβερνητικαὶ παρανομίαι. Ὥστε ἡ ψῆφος ἡμῶν, ὅσοι ἐμορφώσαμεν πεποίθησιν περὶ τοῦ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, θὰ ἦναι κατὰ τῶν κυβερνητικῶν παρανομιῶν καὶ οὐχὶ κατὰ τῶν Κρητῶν. Πρὸς τί, κύριοι, ἡ ζωηρὰ ἀφήγησις τῶν κρητικῶν ἀγώνων; Τίς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ τὴν ἱστορίαν τῆς Κρήτης; Καὶ πρὸς τί φέρετε ἐνώπιον ἡμῶν τὴν αἱμοστάζουσαν ἀδελφήν μας; Τίς ψέγει τὸν Ἡρακλέα; Καὶ τίς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τοὺς τίτλους δικαιωμάτων πρὸς ἀντιπροσωπείαν, οὓς ἔγραψαν διὰ τοῦ αἵματός των τὰ γενναῖα αὐτῆς τέκνα; Φρονῶ ὅμως, κύριοι, ὅτι παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ τῆς ἀνάγκης ὡραίων, ἀλλὰ κενῶν λόγων, πρὸς σαγήνευσιν, καὶ ὅτι ἐπέστη ἐπιβλητικῶς ἡ ἀνάγκη ἔργων πολλῶν καὶ καλῶν. Ὄχι! δὲν σαγηνευόμεθα, δὲν συγκινούμεθα πλέον διὰ λέξεων αἰσθηματικῶν, σκοπίμως ῥιπτομένων ὑπὸ τοὺς θόλους τοῦ Κοινοβουλίου· δὲν ἀρκεῖ σήμερον νὰ ῥίψῃ τις εἰς τὸ ἄκρον τοῦ ἀγκίστρου του τὴν ἐπαγωγὸν φράσιν «μεγάλη ἰδέα», διότι ὁ ἀκροατὴς, πρὶν συγκινηθῇ, ἐξετάζει τίς ὁ λέγων ταύτην καὶ διατί. Δὲν ἀρκεῖ πλέον νὰ φωνάξῃ τις ἡρωϊκῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι θέλει ἐκτελέσει τὴν βερολίνειον Συνθήκην «μετὰ καὶ ἄνευ τῆς Εὐρώπης, διότι ὁ ἀκροατὴς, προσέχων καὶ εἰς τὸν τονίζοντα τοιαῦτα ἐμβατήρια θρηνεῖ, ἀλλὰ δὲν συγκινεῖται. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὰς πομπώδεις ἐπιδείξεις αἰσθημάτων, διότι ὁ λαὸς, κύριοι, παρ’ ἡμῶν περιμένει τὴν διόρθωσιν τῶν τόσων καὶ τόσων κακῶς ἐχόντων. Δὲν θέλω νὰ καταχρασθῶ τὴν εὐμενῆ προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου, ἧς μὲ ἀξιοῖ, ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ αἰσθηματικὴν ἔποψιν, ἀνάγκη νὰ προσθέσω εἰς ἀπάντησιν ὀλίγας λέξεις. Ἀφοῦ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς, ἔστω καὶ παρατύπου, ἐκλογῆς τῶν Ἀδαμαντίων πρόκειται «νὰ διατηρηθῶσιν ἀδιάῤῥηκτοι οἱ δεσμοὶ μετὰ τῶν δούλων ἀδελφῶν», ὡς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διατί νὰ μὴ φέρωμεν τὸ στάδιον καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν, τὴν ὑπὸ παντοίων κινδύνων πανταχόθεν ἀπειλουμένην; διατί δὲν ἐφρόντισεν ἐγκαίρως ὁ κ. πρωθυπουργὸς ν’ ἀντιπροσωπευθῶσι καὶ οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν Μακεδόνες, οἱ ἐν τῷ συνοικισμῷ των πολυπληθέστεροι τῶν Ἀδαμαντίων, ὡς μᾶς ἐβεβαίωσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λοκρίδος; Διατί δὲ νὰ μὴ συγκινηθῶμεν καὶ διὰ τὴν ἐκ νέου ὑπὸ ἡμῶν αὐτῶν ὑποδούλωσιν τῶν ἐπαρχιῶν Ἰωαννίνων, Μετσόβου καὶ Ἐλασσῶνος, αἵτινες ἐκλείσθησαν ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου; Ἀλλ’ ὄχι, κύριοι, δὲν πρόκειται ἐν τῇ συνεδριάσει ταύτῃ περὶ δακρύων καὶ συγκινήσεων, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ καθαρῶς δικαστικὸν ἡμῶν ἔργον, τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀκαίρως μᾶς ἐξετόπισαν. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς οὐδεμίαν κατ’ ἐμὲ ἀμφιβολίαν ἀφῆκε κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ὑπὸ νομικὴν καὶ οὐσιαστικὴν ἔποψιν, διότι, ὡς ὀρθῶς μᾶς ὑπέμνησε, τὰ ἄρθρα 1, 2, 3 καὶ 45 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου φράσσουσι τὴν εἰς τὸ Κοινοβούλιον εἴσοδον τοῦ κ. Ξενουδάκη· μᾶς εἶπεν, ὅτι, ἵνα ἀντιπροσωπευθῇ εἷς συνοικισμὸς, ἀπαιτοῦνται ἀπαραιτήτως δύο στοιχεῖα· τὸ μὲν, τῆς ἐπισήμου ἀπογραφῆς, τὸ δὲ, διάταγμα ἐμπροθέσμως ἐκδεδομένον. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἡ ἐγγύησις περὶ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν μεταναστατῶν, καὶ ὡς τοιαύτην ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἐθεώρησε μόνον τὴν διὰ τῶν ἐπισήμων ἀπογραφικῶν πινάκων βεβαιουμένην· ἀφ’ ἑτέρου τὸ διάταγμα πρέπει νὰ ἦναι ἐμπρόθεσμον καὶ ἐκδεδομένον πρὸ πεντήκοντα τοὐλάχιστον ἡμερῶν, κατὰ τὸ ἄρθρον 45 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, οὐχὶ δὲ πρὸ 21 ἡμερῶν, ὡς τὸ τῶν Ἀδαμαντίων. Ἐκτὸς ὅμως τῶν δύο προτάσεων τῆς ἀκυρώσεως καὶ τῆς ἐπικυρώσεως, ἄλλοι τινὲς, ἐξ ἀξιεπαίνων, κατ’ ἐμὲ, αἰσθημάτων παρασυρθέντες, ὑπέβαλον ἡμῖν τὴν πρότασιν ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὸ κῦρος τῶν δημοτολογίων, ὡς ἀποδεικνυόντων τὸν πληθυσμὸν, ν’ ἀκυρώσωμεν δὲ τὴν ἐκλογὴν, λόγῳ τῆς μὴ τηρήσεως τῶν προθεσμιῶν. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν δυνάμεθα, κατὰ τὸ στάδιον τῆς τῶν ἐκλογῶν ἐξελέγξεως, ν’ ἀποφανθῶμεν, ἂν τὰ δημοτολόγια ἔχωσι κῦρος, ὡς ἡ ἀπογραφὴ, ἢ οὔ. Σήμερον συζητοῦμεν περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἀδάμαντος, διότι τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται περὶ τοῦ κύρους τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ὥστε δὲν ἔχομεν ἄλλο δικαίωμα ἢ νὰ εἴπωμεν ἂν ἡ ἐκλογὴ ἦναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἐπιχείρημα, ὅπερ ἐπικαλοῦνται οἱ τὴν τοιαύτην γνώμην προτείνοντες; ἡ ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν μέλλουσαν τῆς Βουλῆς ἀπόφασιν, ἀπαντῶσι· καὶ ἄλλοτε, λέγουσιν, ἡ Βουλὴ τοιαῦτα ὑπεσχέθη, πλὴν δὲν τὰ ἐξετέλεσε. Διαμαρτύρομαι, κύριοι, κατὰ τῆς τοιαύτης ἰδέας, διότι τὴν θεωρῶ ἄδικον· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐξετέλεσεν ἄλλοτε τὰς ὑποσχέσεις της, τὰ νομοθετικὰ σώματα δύνανται σήμερον νὰ ἀποφασίζωσιν οὕτω καὶ αὔριον ἄλλως, ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν νόμου πάντοτε. Δὲν θέλω ν’ ἀδικήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι μετὰ τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς δὲν θὰ φανῇ συνεπής· ἐλπίζω μάλιστα, ὅτι ὁμοφώνως θέλομεν εὑρεθῆ σύμφωνοι εἰς τὸ ὅτι καὶ οἱ Κρῆτες, ὡς καὶ οἱ Μακεδόνες, οἱ Ἠπειρῶται ἢ καὶ ἄλλοι μετανάσται ἀδελφοὶ, πρέπει ν’ ἀντιπροσωπεύωνται, καὶ πρὸς τοῦτο ν’ ἀρθῶσι νομοθετικῶς τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα προσκόμματα. Πρὶν ἢ τελειώσω, θέλω νὰ εἴπω καὶ ὀλίγας λέξεις σχετικῶς μὲ τὴν σύγκρισιν, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν νέων ἐπαρχιῶν καὶ τῶν παλαιῶν. Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν νέων ἐπαρχιῶν δὲν ἔπρεπε νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων ὑπέκυψα ὅμως εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, διότι ὤφειλον νὰ σεβασθῶ αὐτὴν, ὡς μέλος πολυμελοῦς σώματος· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ κάμω μίαν μικρὰν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ξενουδάκην, ὅτι δὲν δύναται διὰ τοῦ αὐτοῦ μέτρου νὰ μετρήσῃ καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἀδάμαντος. Ἀτυχῶς ἡ ἀνωμαλία, ἥτις ἐγεννήθη ἐκ τοῦ παρελθόντος, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι, μᾶς φέρει εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην, ὅπως κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων μετρήσωμεν διὰ δύο μέτρων τὰς ἐκλογάς.

§36ΚΑΛΛΙΓΑΣ ΚΑΙ ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· δι’ ἑνὸς μέτρου.

§37ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐννοῶ, τὰς μὲν διὰ τῶν ἐκλογικῶν νόμων, τὰς δὲ διὰ διαταγμάτων· ἴσως ἡ τῶν κηρυχθέντων κατὰ τῆς προτάσεώς μου δεσπόσασα ἰδέα ἦτο νὰ μὴ ἐξετασθῶσι θρησκευτικῶς οἱ τύποι καὶ αἱ προθεσμίαι, διότι λόγῳ τῆς προσαρτήσεως δὲν ἦτο δυνατὸν τοῦτο, ἀφοῦ οὕτως ἢ ἄλλως ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε καλέσει τὴν τότε ὑφισταμένην Βουλὴν· παρατηρῶ ὅμως, ὅτι ὡς πρὸς τὸν Ἀδάμαντα, ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο ἐμπροθέσμως νὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα καὶ συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐννοῶ νὰ ἦμαι πρὸ παντὸς κατὰ τὸ δυνατὸν συνεπής· ἴσως πλανῶμαι, ἀλλὰ ποθῶ πρὸ παντὸς νὰ δεσπόσῃ ἐν ἡμῖν ἡ ἰδέα τῆς δικαιοσύνης καὶ συμφωνῶ, ὅτι, κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέξεων, δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν πολιτικὴν χροιὰν εἰς τὰς συζητήσεις ἡμῶν, διότι τὸ ἔργον μας εἶναι ἔργον δικαστικόν, ἔργον συνειδήσεως. Δὲν θέλω νὰ κοπιάσω τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦτο, καταλήγων, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω μόνον, ὅτι οἱ Κρῆτες, μὲ ὅλους τοὺς τίτλους αὑτῶν, τοὺς ἁγίους καὶ ὑψηλοὺς, οὓς ἀναμφισβητήτως ἔχουσιν, ἵνα παρίστανται ἐνταῦθα μεταξὺ ἡμῶν, δὲν δύνανται ἀτυχῶς νὰ παρασταθῶσι διὰ τῆς ἐνεργηθείσης ἐκλογῆς, διότι τὸ διάταγμα τῆς 25 Νοεμβρίου 1881 ἐξεδόθη βραδέως.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἀνεγνώσατε;

§39ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ἤκουσα ἀναγινωσκόμενον· ἀλλὰ δόσατέ μοι, παρακαλῶ, μίαν ἐξήγησιν· τί ἐννοεῖτε διὰ τῆς ἐρωτήσεώς σας;

§40ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει προθεσμίαν· ἀναγνωρίζει μόνον τὸ δικαίωμα ἐκλογῆς βουλευτοῦ.

§41ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ἡ ἀμφιβολία αὕτη, ἐξηγοῦμαι κάλλιον. Ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἀναπτύσσων τὸ ἄρθρον 45, εἶπεν, ὅτι τὸ διάταγμα δημοσιεύεται πεντήκοντα τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ διάταγμα εἶναι ἀναγνώρισις δικαιώματος.

§43ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι τὸ διάταγμα εἶναι ἐκπρόθεσμον, ἔστω καὶ ἐκδοθὲν πρὸς ἀναγνώρισιν δικαιώματος· ἄλλως τε ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀδιστάκτως τὸ ἐκ τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἐκπρόθεσμον τῆς ἀνακηρύξεως, ἀφοῦ, κατ’ αὐτὸ, ἡ ἀνακήρυξις γίνεται τὴν 24ην ἡμέραν πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἡ δὲ ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος ἐγνωστοποιήθη διὰ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ διατάγματος εἰς τὸ ἀπὸ 26 Νοεμβρίου φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως». Μᾶς εἶπον ὅμως, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο ἔνστασις καὶ ὅτι, ὡς ἐκ τούτου, εἶναι ἄδικον ἡμεῖς νὰ γίνωμεν τοιοῦτοι τοῦ νόμου καὶ τοῦ λαοῦ κηδεμόνες, ὥστε ν’ ἀκυρώσωμεν ἐκλογὴν μὴ προσβληθεῖσαν. Μᾶς προσέθηκε μάλιστα, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἀδαμαντίων ἐνδιαφέρει οὐ μόνον τοὺς ἐν Κρήτῃ, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς τῶν ἐν Ἀθήναις, οἵτινες ἐγγράφως ἐδήλωσαν ἡμῖν τοῦτο. Ταῦτα ὅμως δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐμποδίσωσι τοῦ ν’ ἀκυρώσωμεν τὴν ἐκλογὴν, οὐδὲ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι χάριν τῆς ὑψηλῆς ἰδέας περὶ ἀντιπροσωπείας τῶν Κρητῶν πρέπει νὰ καταστρέψωμεν τοὺς τύπους, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ μάλιστα τοὺς οὐσιώδεις, καὶ μάλιστα τὰς προθεσμίας, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ προθεσμίαι τίθενται πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἐκλογῶν· δὲν πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ γράμματος, οὔτε τοῦ πνεύματος τοῦ νόμου, διότι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἐνδέχεται, παραδείγματος χάριν, εἷς Κρὴς, εὑρισκόμενος ἐν Καλλιφρονίᾳ, νὰ εἶχε τὴν καλὴν ἐκείνην φιλοδοξίαν ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τοὺς Κρῆτας, ἔπρεπεν ὅμως νὰ τῷ δοθῇ ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου ταχθεῖσα προθεσμία, ἵνα τὸ μάθῃ, ἔλθῃ καὶ συναγωνισθῇ. Δι’ ὅλους λοιπὸν τοὺς λόγους τούτους ὑποστηρίζω, ὅτι, ψηφοφορῶν τὸ ἄκυρον τῆς ἐν Ἀδάμαντι ἐνεργηθείσης ἐκλογῆς, δὲν δίδω μέλαιναν ψῆφον κατὰ τῶν Κρητῶν. Οὐχί· διαμαρτύρομαι στεντορείᾳ τῇ φωνῇ κατὰ τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας τῆς ψήφου μου, εἶμαι δ’ ἕτοιμος, καὶ τὸ δηλῶ ἀπὸ τοῦδε, νὰ ἐνισχύσω διὰ τῆς ψήφου μου, ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, ἐὰν ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Βόλου, πάντας ἐκείνους, οἵτινες προτίθενται νὰ ἐξεύρωσι τὸν καταλληλότερον τρόπον, ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ ὅσον οἷόν τε τάχιον ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἑλλήνων καὶ ἡ ὄντως πολυπαθὴς Κρήτη.

§44Κ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐκλογὴ τοῦ Ἀδάμαντος πρέπει νὰ ἐπικυρωθῇ, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκαν προχθὲς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ οἱ κύριοι Μίλησης καὶ Ποταμιάνος, καὶ προσέτι διότι ἡ μὴ παραδοχὴ τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἀδάμαντος θέλει βεβαίως ληφθῆ ὡς ἐπιχείρημα ἀνθρώπων τινῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον νὰ γεννῶσι καὶ ὑποθάλπωσι τὸ μῖσος τῶν Κρητῶν κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῶν Ἑλλάδος, καὶ θὰ τὸ παραστήσωσιν ὡς δεῖγμα περιφρονήσεως καὶ ἀντιπαθείας πρὸς τὴν Κρήτην. Ἐπιμένω ὅμως, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἐνδιαφέρει καθόλου τὴν Κρήτην καὶ τοὺς Κρῆτας. Ἡ ἀναφορὰ, τὴν ὁποίαν σᾶς προσήγαγον, δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι γνωρίζετε μὲ πόσην εὐκολίαν ὑπογράφονται αἱ τοιαῦται ἀναφοραί, καὶ μάλιστα παρ’ ἀνθρώπων ἁπλοϊκῶν. Ἐκ τῶν τρισχιλίων Κρητῶν, οἵτινες εὑρίσκονται ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, ἔχουν ὑπογράψει περίπου 25, ἄνθρωποι ἁπλοῖ.

§45ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι ὁ Κόρακας.

§46ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ αὐτῶν δὲν βλέπω τὸν Κριάρην, τὸν Κορκίδην, τὸν Σκαλίδην, τὸν Παρθένιον, τὸν Τσουδερὸν καὶ τοὺς ἄλλους ἀρχηγούς, ἐκ δὲ τῶν παλαιῶν Κρητῶν δὲν βλέπω οὔτε τὸν Ῥενιέρην, οὔτε τὸν Σαπουντζάκην, οὔτε τὸν Δεικτάκην, οὔτε τὸν Ζιμβρακάκην, οὔτε τοὺς ἄλλους ἐξέχοντας Κρῆτας. Εἶναι αἱ ὑπογραφαὶ τῶν Κόρακα καὶ Μαθιοῦ Μυλωνογιαννάκη, ἀνδρῶν σεβαστῶν καὶ ἀγωνιστῶν σπουδαίων, ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι εἶναι ἁπλούστατοι ἄνθρωποι, καὶ δὲν ἦτο δύσκολον νὰ τοὺς παραπείσῃ κανεὶς νὰ ὑπογράψωσι. Τὸν Κόρακα, τὸν ἀληθῆ μεγάθυμον ἥρωα καὶ διάσημον ἀρχηγὸν, τὸν ἔπεισαν ἄλλοτε καὶ ὑπέγραψεν ἐν Φρὲ τοὺ Ἀποκορώνου προδοτικώτατον κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἔγγραφον. Ἦτο δὲ ἐντελῶς ἀθῶος τῆς πράξεως ἐκείνης ὁ ἁγνὸς πατριώτης Κόρακας’ ἑπομένως δὲν ἦτο δύσκολον καὶ τώρα νὰ παραπεισθῇ νὰ ὑπογράψῃ. Ἐπίσης ὁ Μαθιὸς εἶναι διάσημος ἥρως καὶ διακεκριμένος ἀρχηγὸς, ἀλλ’ ἁπλοῦς καὶ καλὸς ἄνθρωπος, ὑπογράψας κατὰ χάριν. Ἰδοὺ δὲ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐπιμένω νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ τὸ ζήτημα ὡς ἐνδιαφέρον τὴν Κρήτην. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἀδάμαντος, ὅλα ὅσα εἶπον εἶναι περιττά, καὶ ἡ ἐπιμονή μου ματαία, δὲν βλάπτει ἐὰν χαρακτηρισθῇ τὸ ζήτημα, ζήτημα φιλοτιμίας τῶν Κρητῶν. Ἐὰν ὅμως δὲν παραδεχθῶμεν, τότε θὰ βλάψῃ ὁ τοιοῦτος τοῦ ζητήματος χαρακτηρισμὸς, διότι οἱ ἐχθροὶ τῆς ἑνώσεως θὰ τὸ λάβουν ὡς ἐπιχείρημα καὶ θὰ προσπαθήσουν νὰ πείσουν τὸν λαὸν τῆς Κρήτης, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἐξύβρισε τὴν Κρήτην, μὴ παραδεχθεῖσα τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ἀδάμαντος, δι’ ὃν ἐνδιεφέρετο ἡ Κρήτη, ἐνῷ πράγματι δὲν ἐνδιαφέρεται παντάπασι. Λοιπὸν συμπεραίνω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ Ἀδάμαντος πρέπει νὰ ἐπικυρωθῇ.

§47ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, οὐχὶ κυρίως ἵνα ὑποστηρίξω ἢ ἀντικρούσω τὰς περὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς ἐκφρασθείσας γνώμας, ἀλλ’ ἵνα προκαλέσω διασαφήσεις τινὰς περὶ αὐτῶν, δυναμένας, κατὰ τὴν κρίσιν μου, νὰ συντελέσωσιν εἰς τὸν ὀρθότερον κανονισμὸν τῶν ἐκ τῆς συζητήσεως προκυπτόντων ζητημάτων καὶ νὰ ὁδηγήσωσιν οὕτως εἰς τὴν σαφεστέραν ἐκδήλωσιν τῶν πεποιθήσεών μου κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Ἂν, κύριοι, συνοψίζω καλῶς τὴν ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς συζήτησιν, φρονῶ, ὅτι κατὰ τοῦ κύρους τῆς προκειμένης ἐκλογῆς δύω προτείνονται ἰδιαίτεροι καὶ ἀνεξάρτητοι ἀλλήλων λόγοι, πρῶτον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκνόμως ἐνήργησεν ἀναγνωρίσασα δικαίωμα ἐκλογῆς βουλευτοῦ εἰς τὸν συνοικισμὸν Ἀδάμαντος, καὶ δεύτερον, ὅτι τὸ διάταγμα, τὸ ἀναγνωρίσαν τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ διατάξαν τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, ἐξεδόθη ἐκπροθέσμως. Νομίζω, κύριοι, ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσω ἰδιαιτέρως ἑκάτερον τῶν λόγων τούτων, διότι ἡ ἰδιαιτέρα ἑκατέρου ἐξέτασις ἐνδέχεται νὰ φέρῃ ἡμᾶς εἰς ἀντίθετα συμπεράσματα καὶ ἀποτελέσματα. Κατὰ τὰ Συντάγματα καὶ τοὺς νόμους, πᾶς συνοικισμὸς μεταναστῶν ἐκ τῶν δούλων ἐπαρχιῶν ἀποκτᾷ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ βουλευτὴν εὐθὺς ἅμα συμπληρώσῃ πληθυσμὸν ἴσον μὲ τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῆς ἐχούσης τὸν μικρότερον πληθυσμὸν ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Τίς ὁ ἀποφασίσων περὶ τῆς ἐπελεύσεως τοῦ ὅρου τούτου σιωπῶσι καὶ τὰ συντάγματα καὶ οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, καὶ κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἀποφάσεως περιέχεται μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Δὲν ἐπιχειρῶ νὰ ἐξετάσω τίνες οἱ κατὰ τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τηρητέοι κανόνες. Ἐρωτῶ μόνον, ἡ ἀπόφασις αὕτη ὑπάγεται εἰς τὴν ἐπίκρισιν τῆς Βουλῆς; Δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἐτηρήθησαν οἱ κανόνες ἐκεῖνοι, ἂν ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ἦναι ὀρθὴ κατ’ οὐσίαν, ἂν ἀπέκτησεν ἀληθῶς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν ὁ τοῦ Ἀδάμαντος συνοικισμός; Ὑποθέτω, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ἐγερθῇ ἀμφιβολία περὶ τοῦ δικαιώματος τούτου τῆς Βουλῆς μετὰ τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς. Δύναται ὅμως νὰ ἔχῃ τοιοῦτον δικαίωμα καὶ πρὸ τοῦ καταρτισμοῦ; Οἱ ἐπιληφθέντες τοῦ ζητήματος τούτου ἀξιότιμοι συνάδελφοι δὲν ἐξεφράσθησαν, νομίζω, οὔτε σαφῶς, οὔτε ὁμοιομόρφως. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς διήρεσε τὸ ζήτημα· ῥητῶς ἐν τῷ ἐπιλόγῳ αὐτοῦ ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν εἶναι σήμερον καιρὸς νὰ ἐξετάσωμεν περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ δικαιώματος τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιφυλάξωμεν τὴν ἐξέτασιν τοῦ δικαιώματος τούτου μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις δὲν ἐδίστασεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς νὰ προβῇ εἰς ἐπίκρισιν τῆς ἐνεργείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, νὰ κηρύξῃ ὡς παράνομον τὴν διὰ τοῦ περὶ ἐκλογῆς διατάγματος ἐκδηλωθεῖσαν ἀπόφασιν αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ νὰ προτείνῃ τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ἔχει ἆρά γε δικαίωμα ἡ Βουλὴ, ἐν τῷ σταδίῳ τῶν ἐξελέγξεων διατελοῦσα, νὰ προβῇ καὶ εἰς τοιαύτην ἐπίκρισιν τῶν πράξεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας; Ὅταν δὲν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὕπαρξιν τοῦ δικαιώματος τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος, δυνάμεθα ἆρά γε νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσωμεν τὸ κῦρος τοῦ Διατάγματος, δι’ οὗ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀναγνωρίζεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Τίνες δὲ θέλουσιν εἶσθαι αἱ συνέπειαι μιᾶς τοιαύτης ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἀκυρούσης τὴν ἐκλογὴν ἕνεκεν ἀκυρότητος τοῦ διατάγματος; Τί ὀφείλει νὰ πράξῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν; Νὰ διατάξῃ νέαν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν προθεσμιῶν, ἢ νὰ περιμένῃ τὴν βραδυτέραν ἀναγνώρισιν ἢ μὴ τοῦ δικαιώματος τούτου; Ἀκυροῦντες δὲ τὸ διάταγμα, δὲν ἀρνούμεθα ἐμμέσως αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ἡ ὕπαρξις τοῦ ὁποίου διαφεύγει ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν ἡμετέραν δικαιοδοσίαν; Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα συνεπέστερον τὸν κ. Πετιμεζᾶν προτείναντα, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι οὐ μόνον τὴν ὕπαρξιν τοῦ δικαιώματος τοῦ συνοικισμοῦ Ἀδάμαντος, ἀλλ’ οὐδ’ αὐτὸ τὸ κῦρος τοῦ ἀναγνωρίσαντος τὸ δικαίωμα διατάγματος δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν ὡς ὀρθὴν τὴν θεωρίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν περὶ τοῦ κύρους τοῦ Διατάγματος, ἕπεται ἆρά γε ἐκ τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀκυρότητος αὐτοῦ καὶ ἡ ἀκυρότης τῆς ἐκλογῆς; Ὑποθέσατε, ἢ μᾶλλον παραδεχθῆτε, ὅτι τὸ διάταγμα εἶναι ἄκυρον, ἀλλ’ ὑποθέσατε συγχρόνως, ὅτι μετὰ τὴν τελευταίαν ἀπογραφὴν ἀριθμὸς μεταναστῶν τριπλάσιος τοῦ ἤδη ὑπάρχοντος μετέβη ἐκ τῆς Κρήτης εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ δῆμος οὗτος ἀπέκτησεν ἀναντιῤῥήτως κατ’ οὐσίαν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς. Πρέπει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ἐξακριβώσῃ τὸν πληθυσμὸν διὰ νέας ἀπογραφῆς, ἐσφαλμένως ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸ δημοτολόγιον πρὸς μόρφωσιν τῆς περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ πληθυσμοῦ πεποιθήσεώς της; Δὲν φρονεῖτε, ὅτι ὀρθότερον καὶ δικαιότερον εἶναι νὰ ἐξαρτήσωμεν τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς οὐχὶ ἐκ τοῦ νομίμου ἢ μὴ τῶν ἀποδεικτικῶν μέσων ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη τὸ διάταγμα, ἀλλ’ ἐκ τῆς κατ’ οὐσίαν ὑπάρξεως ἢ μὴ τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ἑπομένως τῆς ὑπάρξεως τοῦ δικαιώματος; Καὶ εἰ μὲν πεισθῶμεν ὅτι ὑπάρχει ὁ πληθυσμὸς καὶ ἑπομένως ἀπεκτήθη τὸ δικαίωμα, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς· εἰ δὲ πεισθῶμεν περὶ τοῦ ἐναντίου, νὰ ἀποφανθῶμεν ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἀποβαίνει ματαία. Ἀλλὰ τί λοιπὸν ποιητέον; δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ. Κατ’ ἐμέ, δύο μόνον τρόποι ἐνεργείας παρουσιάζονται. Ἠδύνατό τις, φρονῶ, νὰ ὑποστηρίξῃ εὐλόγως, ὅτι ἔχουσα ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ χρέος τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, ἔχει κατ’ ἀναγκαίαν συνέπειαν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιληφθῇ καὶ νὰ ἐξετάσῃ ὅλα τὰ παρεμπίπτοντα ζητήματα, ἐκ τῆς λύσεως τῶν ὁποίων τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς ἐξαρτᾶται, ἤγουν τήν τε ὕπαρξιν τοῦ δικαιώματος κατ’ οὐσίαν καὶ τὸ νόμιμον τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐκλογῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην ταύτην καὶ ἀναγνωρίζοντες συγχρόνως, ὅτι ἐκνόμως προέβη ἡ κυβέρνησις εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ πληθυσμοῦ πεποιθήσεώς της, ὀφείλουσιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ προβῶσιν αὐτοὶ εἰς ὅλας τὰς ἀναγκαίας πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ πληθυσμοῦ ἐρεύνας, ἵνα ἀποφανθῶσιν ἐν συνειδήσει περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ δικαιώματος. Οἱ παραδεχόμενοι τοὐναντίον, ὅτι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ δικαιώματος τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, ὀφείλουσι νὰ ἀναβάλωσι τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἐκλογῆς μέχρις οὗ καταρτισθεῖσα ἡ Βουλὴ ἀποκτήσῃ καὶ τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο. Ὥστε, κατ’ ἐμὲ, ἡ λύσις τοῦ περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ζητήματος ἀπαιτεῖ προηγουμένην κατ’ οὐσίαν ἐξέτασιν περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ δικαιώματος, εἴτε ἀμέσως γινομένην, ἐάν τις παραδεχθῇ, ὅτι ἔχομεν καὶ ἤδη τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἴτε γενησομένην μετὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν πρώτων λόγων τῆς ἀκυρότητος τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ εἴδομεν, ὅτι ἕτερος λόγος ἀκυρότητος αὐτῆς ὑποβάλλεται, τὸ ἐκπρόθεσμον τῆς ἐκδόσεως τοῦ διατάγματος. Τὸ διάταγμα εἶναι προφανῶς ἐκπρόθεσμον, καὶ ἑπομένως περιέχει προφανῆ παράβασιν τοῦ νόμου, ἐκ τῆς ὁποίας ἰσχυρίζονται, ὅτι ἐπῆλθε καὶ στέρησις αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς προτάσεως ὑποψηφίων, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ζητεῖται ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ δυνάμενος νὰ ἔχω ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, καὶ μετὰ πλείστης εὐχαριστήσεως ἤκουσα τὰς περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐκφρασθείσας πολλαχόθεν ὡραίας ἰδέας καὶ θεωρίας. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀληθὴς εὐνομία ἔγκειται οὐ μόνον εἰς τὴν ἁπλῆν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, ἀλλ’ εἰς τὴν ὁμοιόμορφον ἐφαρμογὴν αὐτῶν εἰς πᾶσαν ἐν γένει περίστασιν καὶ ἀνεξαρτήτως παντὸς προσώπου καὶ παντὸς ἐνδιαφέροντος. Καὶ προχθές, κύριοι, εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἀγυιᾶς εἶχεν ἐπίσης παραβιασθῆ ὁ νόμος. Ἡ ἐκλογὴ δὲν ἐγένετο καθ’ ἣν ἡμέραν προσδιώρισε τὸ διάταγμα τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἐν ἡμέρᾳ Κυριακῇ ὅπως ῥητῶς ἀπαιτεῖ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, καὶ ὅμως οὐδεμία ἠγέρθη διαμαρτυρήσεως φωνὴ κατὰ τῆς παραβιάσεως τοῦ νόμου, καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἐπεκυρώθη. Καὶ δὲν λέγω τοῦτο διὰ νὰ μεμφθῶ τὴν Βουλήν. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς ὑπερεψήφισα τῆς ἐκλογῆς, διότι φρονῶ, ὅτι οὐχὶ πᾶσα παραβίασις τῶν νόμων, οὐχὶ πᾶσα παραβίασις τῶν ἐκλογικῶν διατυπώσεων δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀκύρωσιν ἐκλογῆς, ἀλλὰ μόνον ἐκεῖναι αἱ παραβιάσεις τῶν ἐκλογικῶν διατυπώσεων, ἐξ ὧν δύνανται νὰ γεννηθῶσιν ἀμφιβολίαι περὶ τῆς γνησιότητος τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος, καὶ τοιαῦται ἀμφιβολίαι δὲν διηγέρθησαν, ἐν ἐμοὶ τοὐλάχιστον, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς Ἁγυιᾶς. Ἀλλὰ τότε διὰ τῶν αὐτῶν μέτρων καὶ σταθμῶν πρέπει νὰ μετρήσωμεν καὶ νὰ σταθμίσωμεν καὶ τὴν προκειμένην ἐκλογήν. Ἀληθῶς ὑπάρχει παραβίασις τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἐντεῦθεν μεταβολὴ τῆς γνησιότητος τοῦ ἀποτελέσματος; Ἐάν, κύριοι, πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἐγίνετο ὑπό τινος τῶν ἐκλογέων παράστασις, ὅτι παρεμποδίσθη τὸ δικαίωμα προτάσεως ὑποψηφίων, ἐὰν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ὑπεβάλλετο τοιαύτη τις ἔνστασις, ἐὰν μέχρι σήμερον ἀπευθύνετο ἀναφορά τις οὐχὶ ὑπὸ 12 ἐκλογέων, ὡς ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, ἀλλ’ ἔστω ὑπὸ ἑνὸς καὶ μόνου, ἀξιοῦντος, ὅτι ἐσκόπει νὰ προτείνῃ ἕτερον ὑποψήφιον, ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἀκυρότητος τῆς ἐκλογῆς· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ὑπάρχει. Καὶ οὐ μόνον οὐδεμία φωνὴ διαμαρτυρήσεως ἐγείρεται, καὶ οὐ μόνον ἅπαντες οἱ ἐκλογεῖς τοῦ Ἀδάμαντος αἰτοῦσιν ἐπιμόνως τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς των, ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ ἕτεροι ἐνταῦθα διαμένοντες Κρῆτες, δυνάμενοι νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἐκπροσωποῦντες τὴν κοινὴν γνώμην τῆς πατρίδος των, ὑποβάλλουσι δι’ ἀναφορῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι μετὰ συγκινήσεως παρακολουθοῦσι τὰς ἐργασίας ἡμῶν καὶ εἶναι διατεθειμένοι νὰ ἑρμηνεύσωσι τὴν μέλλουσαν ἀπόφασίν μας καὶ ἔκφρασιν τῶν ἐνδομύχων ἡμῶν πρὸς τὴν Κρήτην διαθέσεων καὶ αἰσθημάτων. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἴσως τὸ ζήτημα ἀπόλλυσι πλέον τὸν τυπικόν, τὸν ἐκλογικὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα, ἴσως ἀνέρχεται εἰς περιωπὴν ζητήματος ἐθνικοῦ, καὶ εἰς τὴν λύσιν, κύριοι, ἐθνικῶν ζητημάτων, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπιδράσωσιν οὐσιωδῶς οἱ παλμοί, τοὺς ὁποίους γεννῶσιν εἰς τὰς καρδίας ἁπάντων αἱ ἀναμνήσεις τῶν μεγάλων ἀγώνων, τῶν διηνεκῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας ὁ λαὸς τῆς Κρήτης προσήνεγκεν εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος ἀνὰ πᾶν ἐθνικὸν κίνημα καὶ εἰς ἅπαντα τὰ πεδία τῆς δόξης. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι, ὅταν ὄπισθεν τῶν ἐκλογέων τοῦ Ἀδάμαντος ἐμφανίζηται αὐτὴ ἡ μεγαλόφρων καὶ αἱματόφυρτος Κρήτη, ἐκζητοῦσα παρ’ ἡμῶν τὴν τιμὴν νὰ ἔχῃ ἐνταῦθα ἴδιον ἑαυτῆς ἀντιπρόσωπον, ἕκαστος ἡμῶν, ἀνεξαρτήτως τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν καὶ φρονημάτων, ὀφείλει ν’ ἀναφωνήσῃ: εἰσελθέτω ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν ἐν Ἑλλάδι Κρητῶν, ὡς ἄριστος οἰωνὸς τῆς προσεχοῦς ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν ἐμφανίσεως ἁπάντων τῶν ἀντιπροσώπων τῆς μεγαλομάρτυρος νήσου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, δὲν εἶναι ἔτι κατηρτισμένη, ὡς ἐκ τούτου δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ παντὸς ζητήματος· ἐξ ἀνάγκης περιορίζεται εἰς τὰς συζητήσεις καὶ τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς ἐντὸς τῶν ὁρίων, ἅτινα τάττονται αὐτῇ ἐκ τοῦ ἔργου, ὅπερ πρόκειται ἤδη νὰ διεκπεραιώσῃ, καὶ ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ περὶ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν, εἰς ἃς καὶ μόνας ἐπιτρέπεται τῇ Βουλῇ ν’ ἀσχοληθῇ κατὰ τὸ παρὸν στάδιον τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, τὸ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφαίνηται περὶ ἄλλου τινός, ἢ περὶ τοῦ κύρους αὐτῶν καὶ περὶ τῶν προσόντων τῶν ἐκλεχθέντων. Ἐξετάζουσα ἡ Βουλὴ τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν, δέον νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ ἔργον τοῦτο. Ἀλλ’ ἐντὸς τοῦ κύκλου τούτου ἔχει κυριαρχικὰ δικαιώματα, ἑπομένως δὲν ἐνόησα τοὺς δισταγμοὺς τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς, τοῦ νὰ ἐπιληφθῇ ἀμφοτέρων τῶν ζητημάτων, ἅτινα προετάθησαν εἰς τὴν διάσκεψιν τῆς Βουλῆς, τουτέστι καὶ τοῦ ζητήματος τοῦ κύρους τοῦ διατάγματος, καὶ τοῦ ζητήματος τοῦ νομίμου τῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐκλογῆς. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ κύρους τοῦ διατάγματος, οὐχὶ ὅμως ἵνα ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους τούτου δι’ ἀποφάσεως, ἐχούσης ἀπόλυτον ἰσχύν· δύναται νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ κύρους τοῦ διατάγματος μόνον καθ’ ὅσον τὸ κῦρος τοῦτο σχετίζεται πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ δύναται ν’ ἀποφανθῇ μόνον περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς, στηριζομένη εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἤθελε μορφώσει περὶ τοῦ κύρους τοῦ διατάγματος· ἑπομένως ἡ ἐξέτασις τοῦ κύρους τοῦ διατάγματος, ἥτις ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολλὰς ὥρας καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν καὶ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, δὲν ἐγένετο ἀναρμοδίως· κατ’ ἐμὴν ὅμως γνώμην, ἐγένετο ἀσκόπως· διότι τότε ἤθελεν ἔχει σκοπὸν ἡ ἐξέτασις αὕτη, ὅταν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν γνώμην ἐκ τῶν ἄλλων λόγων, οἵτινες παρουσιάζονται πρὸς ἔνστασιν κατ’ αὐτῆς· ἀλλὰ παρουσιάζεται ἕτερος λόγος, παρουσιάζεται ὁ λόγος, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη δὲν διεξήχθη νομίμως, καὶ ὅσοι φρονοῦσιν, ὅτι ἔχει ὑπόστασιν ἡ ἀξίωσις αὕτη, εἶναι περιττὸν νὰ ἐξετάσωσι τὸ ἕτερον ζήτημα, ἐὰν τουτέστιν ἐγκύρως ἐξεδόθη τὸ διάταγμα καὶ ἐὰν ὁ δῆμος Ἀδάμαντος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ βουλευτήν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν διεξήχθη νομίμως, ὅτι ὁ ἀναδειχθεὶς ἀντιπρόσωπος δὲν εἶναι γνήσιος ἀντιπρόσωπος τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, καὶ, φρονῶν τοῦτο, θεωρῶ ἐντελῶς ἄσκοπον τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἑτέρου ζητήματος, καὶ πιστεύω, ὅτι ἐντελῶς ἄσκοπον δέον νὰ θεωρήσωσιν αὐτὴν καὶ πάντες, ὅσοι τὴν αὐτὴν ἔχουσι μετ’ ἐμοῦ γνώμην περὶ τοῦ τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ, εἴτε ἐν συνόλῳ εἴτε καὶ κατὰ μέρος, εἴτε οἱονδήποτε μέλος τῆς Βουλῆς, παρεδέχθη δύω μέτρα περὶ τὴν ἐκτίμησιν· ἓν μέτρον ὡς πρὸς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, καὶ ἕτερον ὡς πρὸς τὰς νέας, καθὰ ἐῤῥέθη παρά τινος τῶν προαγορευσάντων. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐδέχθη καὶ δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ ἢ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μέτρον διὰ πάντας, τὸ δὲ μέτρον εἶναι, ὅτι ἐπιζητεῖ τὴν νομιμότητα· ἀλλὰ ἐπιζητοῦσα τὴν αὐστηρὰν τοῦ νόμου ἐφαρμογὴν ἐν πάσῃ ἐκλογῇ, δὲν θεωρεῖ καὶ τὴν παράλειψιν διατάξεώς τινος ἢ καὶ τὴν παραβίασιν διατάξεώς τινος τοῦ νόμου ὡς λόγον ἀποχρῶντα πρὸς ἀκύρωσιν, ὅταν δὲν πείθηται, ὅτι ἡ παράλειψις ἢ ἡ παραβίασις ἐπέδρασεν ἐπὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον μέτρον, ὅπερ ἐφήρμοσε καὶ θέλει βεβαίως ἐφαρμόσει ἡ Βουλὴ ἐπὶ πασῶν τῶν ἐκλογῶν, τῶν τε ἐκλογῶν τῶν νέων ἐπαρχιῶν καὶ τῶν ἐκλογῶν τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν, καὶ τοῦτο τὸ μέτρον ὀφείλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἤδη, ἐκτιμῶντες τὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος. Οὕτως ἐκτιμῶντες τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην, τί εὑρίσκομεν; εὑρίσκομεν ἐκλογὴν ἐνεργηθεῖσαν ἄνευ προτάσεως ὑποψηφίων. Ἐῤῥέθη, ὅτι ἐγένετο πρότασις, ἀλλὰ μία καὶ μόνη, καὶ ὅτι τὸ ἀδίκημα στηρίζεται εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν ἐπετράπη καὶ εἰς ἄλλους νὰ προταθῶσιν. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὔτε καὶ μία ἐγένετο πρότασις, διότι ἔχομεν πρότασιν μίαν, ὑπογραφεῖσαν πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ διατάγματος, τοῦ ἀναγνωρίζοντος εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα, καὶ ἡ πρότασις ἐκείνη φέρει ὑπογραφὰς δημοτῶν τοῦ Ἀδάμαντος. Ἀλλ’ οἱ δημόται τοῦ δήμου τούτου κατὰ τὴν 11 Νοεμβρίου, ὅτε ὑπέγραφον τὴν ἀναφοράν, δὲν ἦσαν ἐκλογεῖς· ἐκλογεῖς ἐγένοντο κατὰ τὴν 26 Νοεμβρίου, ὅτε ἐξεδόθη τὸ διάταγμα. Μίαν λοιπὸν πρότασιν ἔχομεν, καὶ ταύτην ὑπογεγραμμένην παρὰ δημοτῶν τοῦ Ἀδάμαντος, οὐχὶ ὅμως παρὰ ἐκλογέων, πρότασιν δὲ ἑτέραν οὐδεμίαν ἔχομεν, καὶ τοῦτο, ὄχι διότι δὲν ὑπῆρχον ἐκλογεῖς, οἵτινες νὰ ἔχωσι τὴν διάθεσιν νὰ προτείνωσιν ἄλλους, ὄχι διότι δὲν ὑπῆρχον ὑποψήφιοι ἐπιθυμοῦντες νὰ ἐκτεθῶσιν, ἀλλὰ διότι ὁ νόμος εἰς οὐδένα ἐπέτρεπε τοιαύτην πρότασιν. Τὴν 26 Νοεμβρίου ἐξεδίδετο διάταγμα, λέγον πρὸς τοὺς δημότας Ἀδάμαντος, ὅτι ἀνεγνωρίζετο ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη ὑπὲρ τῶν μεταναστῶν ὑπὸ τοῦ 3 ἄρθρου τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Οἱ δημόται Ἀδάμαντος ἐξετάζουσιν, ἂν δύνανται νὰ ἀσκήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὅπερ τοῖς χορηγεῖται ὑπὸ τοῦ διατάγματος, καὶ εὑρίσκουσιν ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἀσκήσωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι τὸ πρῶτον βῆμα εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος εἶναι ἡ πρότασις τῶν ὑποψηφίων, πρότασις δὲ ὑπὲρ ὑποψηφίων δὲν ἐπετρέπετο νὰ γείνῃ. Εὑρέθη ὅμως ὑποψήφιος, προταθεὶς παρὰ δημοτῶν τοῦ Ἀδάμαντος μὴ ἐκλογέων· τὸ δικαστήριον ἀνακηρύττει τὸν οὕτω προταθέντα, καὶ οὕτω γίνεται ἐκλογὴ ἄνευ συναγωνισμοῦ, καὶ δι’ 183 λευκῶν ψήφων ἀναδεικνύεται ἀντιπρόσωπος τῆς νέας ταύτης ἐκλογικῆς περιφερείας ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἡ περιφέρεια δὲν ἐπρότεινεν, ἐκεῖνος, κατὰ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ἄλλος προετάθη, ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ψηφίσῃ, ὅπως δυνηθῇ τουλάχιστον τοιουτοτρόπως νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν ἀντιπρόσωπον. Ἀλλ’ ὁ ψηφισθεὶς εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ δήμου Ἀδάμαντος; εἶναι ἀντιπρόσωπος τῶν μεταναστῶν τῆς Κρήτης; εἶναι ἀντιπρόσωπος τῶν Κρητῶν; Βεβαίως πᾶν ἄλλο δύναται ν’ ἀξιοῖ παρὰ τοῦτο· δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις τὸν εἰδοποίησε πρὸ τῆς ὥρας, ὅτι θέλει γείνει ἡ τοιαύτη ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος, καὶ τῷ ἐπέτρεψε νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς πληροφορίας, ἣν εἶχεν, ἵνα τυπικῶς κανονίσῃ τὴν θέσιν του ἀπέναντι τοῦ δικαστηρίου· ἀλλὰ μετὰ τοῦ δήμου Ἀδάμαντος οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει ὁ ὑποψήφιος. Ἂν ὁ ἐκλεχθεὶς οὕτω βουλευτὴς καὶ μόνον μίαν εἶχε λευκὴν ψῆφον καὶ πάσας τὰς ἄλλας μελαίνας, ὁ ἐκλεχθεὶς οὕτως ἤθελεν εἶσθαι βουλευτὴς Ἀδάμαντος καὶ ἡ ἐξέλεγξις ἤθελε γίνεσθαι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὡς καὶ σήμερον, ὅτε ἔλαβε πάσας τὰς ψήφους λευκάς. Ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια Ἀδάμαντος δὲν εἶχεν ἐλευθερίαν ἐνεργείας· ἐγίνωσκεν, ὅτι ὀφείλει, ἢ νὰ ψηφίσῃ τὸν οὕτω προταθέντα, ἢ, καταψηφίζουσα αὐτοῦ, νὰ θεωρηθῇ ὡς διαμαρτυρομένη κατὰ τοῦ διατάγματος, καὶ οὕτω νὰ ἀποστερηθῇ εἰς τὸ μέλλον τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐξ αὐτοῦ ἀποῤῥέοντος. Ἐπροτίμησεν ὁ δῆμος Ἀδάμαντος νὰ δώσῃ λευκὴν ψῆφον ὑπὲρ αὐτοῦ, ἵνα μὴ φανῇ ἀπαρεσκόμενος εἰς τὰ γενόμενα, καὶ συντελέσῃ διὰ τῆς ψήφου αὐτοῦ, ὅπως ἀποκρουσθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ χορηγούμενον δικαίωμα. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ προασπίσωμεν ἐκείνους, ὧν τὰ δικαιώματα παραβιάζονται, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς σπουδαίαν τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι οἱ ἐπιλαχόντες δὲν παρεπονέθησαν· πῶς νὰ παραπονεθῶσιν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχουσι, καὶ ἐπιλαχόντες δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπάρξωσι, διότι ἡ Κυβέρνησις, εἴτε σκοπίμως, εἴτε ἄνευ σκοποῦ, ἐξέδωκε τὸ διάταγμα ἐν ἐποχῇ, ἥτις καθίστα ἀδύνατον νὰ γείνῃ τις ἐπιλαχών; Πλὴν τοῦ ἐπιλαχόντος ἠδύνατο νὰ παραπονεθῇ καὶ ἐκλογεύς· ἀλλ’ οἱ ἐκλογεῖς δὲν παραπονοῦνται, ὄχι διότι θεωροῦσιν, ὅτι νομίμως διεξήχθησαν τὰ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ διότι γινώσκουσιν, ὅτι τὰ παράπονα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἥτις φοβοῦνται, ὅτι θὰ φέρῃ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς αἰτία τῆς σιωπῆς. Οἱ ἐνδιαφερόμενοι διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ γενομένου, ἀλλὰ λέγουσι πρὸς ἡμᾶς, δὲν φέρομεν ἔνστασιν, διότι ἐνδιαφερόμεθα νὰ ἔχῃ ὁ δῆμός μας τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἂν τώρα εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ξενουδάκης, ἐπὶ τρία ἢ τέσσαρα ἔτη θέλομεν ἀντιπροσωπεύεσθαι ὑπὸ βουλευτοῦ, ὅστις δὲν εἶναι τῆς ἐκλογῆς μας, ἀλλ’ οὕτω ἀποκτῶμεν τὸ δικαίωμα, ὅπερ κατόπιν θέλομεν ἐνασκήσει. Ἡ Βουλὴ ὅμως δὲν ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐπιλαχόντες παρέστησαν ἐνώπιον τοῦ τμήματος καὶ ἂν ἠδύναντο νὰ παραστῶσι, καὶ ἂν ὑπῆρχον ἐπιλαχόντες· δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐκλογεῖς διεμαρτυρήθησαν καὶ διὰ τίνα λόγον δὲν διεμαρτυρήθησαν· ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον, χάριν τῆς ἰδίας αὑτῆς ἀξιοπρεπείας, χάριν τοῦ ἠθικοῦ κύρους τῶν ἰδίων αὑτῆς ἀποφάσεων, νὰ φροντίσῃ ὅπως τῶν ἀποφάσεων αὑτῆς μὴ μετέχωσιν ἢ μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκ τοῦ νόμου ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ μετέχωσιν αὐτῶν. Εἶναι ζήτημα ὑψίστου συμφέροντος καὶ δημοσίας τάξεως, νὰ μὴ εἰσέρχηται εἰς τὴν Βουλὴν ἐκεῖνος, ὅστις ἐκ συνδυασμοῦ περιστάσεων ἀναδεικνύεται βουλευτὴς ἄνευ τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων, σιωπώντων ὅμως ἕνεκα τοῦ συμφέροντος, ὅπερ ἔχουσιν ἐν τῇ σιωπῇ πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἠδύναντο ἄλλως νὰ διαμαρτυρηθῶσι. Αἱ διαμαρτυρίαι τῶν ἐχόντων συμφέρον χρησιμεύουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἀφορμὴ πρὸς ἐξέτασιν· ὅτε ὅμως ἡ Βουλὴ πληροφορεῖται, ὅτι τὰ γενόμενα εἶναι τοιαῦτα, οἷα ἐγένοντο ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος, δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι δι’ ἔλλειψιν διαμαρτυρίας θέλει ἐπιτρέψει νὰ εἰσέλθῃ ἐντὸς τοῦ σεμνοῦ τούτου περιβόλου πρόσωπον, ὅπερ οὐδὲν ἄλλο ἀντιπροσωπεύει εἰμὴ ἑαυτὸ, πρόσωπον, ὅπερ προετιμήθη πάντων τῶν ἄλλων, διότι ἐτύγχανε τῆς εὐνοίας τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιτρεψάσης εἰς μόνον αὐτὸ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν γενησομένων, ὅπως δυνηθῇ νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν καὶ καταστῇ διὰ ταύτης καὶ μόνης βουλευτής. Καὶ μὴ λέγωμεν, ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν ἄλλως, ὅτι τὸ διάταγμα ἐξεδόθη βραδέως, διότι ὑπῆρχεν ἀνωτέρα τις βία. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ νῦν εἶχεν ἀνέλθει εἰς τὴν ἐξουσίαν κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἠδύνατό τις, ἂν οὐχὶ κατὰ τύπους, ἴσως ὅμως κατ’ οὐσίαν, νὰ ἐξηγήσῃ τὴν βραδύτητα ὡς προελθοῦσαν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐπρόφθανεν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἐγκαίρως τὰ νόμιμα μέτρα περὶ τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν παρουσιάσθη ἤδη πρώτην φορὰν εἰς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως· περὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶχε σκεφθῆ πρὸ πολλοῦ, ἐξ ἰδίας δὲ πρωτοβουλίας καὶ ἐκ προκλήσεως τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς παρελθούσης περιόδου καὶ ἔκτοτε, καταγίνεται εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἀπὸ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς δὲν ἠδυνήθη νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, ἐδέησε δὲ, 25 ἡμέρας μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς νὰ σχηματίσῃ γνώμην! Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὑπέβαλε κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς παρελθούσης περιόδου πρότασιν νόμου, ἀφορῶσαν εἰς τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν, καὶ τότε ἡ πρότασις αὕτη ἀπεῤῥίφθη, ἀπεῤῥίφθη κυρίως προτάσει τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἰσχυριζομένου, ὅτι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος εἶχε τὸν νόμιμον πληθυσμόν· ἐκ τῆς ἀποῤῥίψεως δὲ ἐκείνης ἔλαβεν ἀφορμὴν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ δήμου. Εἰσῆλθε κατόπιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὁ τότε προκαλέσας τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ βεβαίως εἰσῆλθεν ἐνδιαφερόμενος ἐν τῷ ζητήματι, εἰργάσθη, ὅπως βεβαιώσῃ τὰ τοῦ πληθυσμοῦ· καὶ δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐργασίας ταύτης δὲν ἠδυνήθη νὰ φθάσῃ εἰμὴ μόνον μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς; Ἀλλ’ ἔχομεν, κύριοι, τὴν ἱστορίαν τῶν ἐκλογῶν, ἥτις μᾶς διδάσκει τί συνέβη. Ἠξεύρομεν, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς παρελθούσης περιόδου παρεσκευάσθη τὸ αὐτὸ περὶ Ἀδάμαντος διάταγμα, καὶ ἠξεύρομεν, ὅτι τὸ διάταγμα τοῦτο ἦτο ἕτοιμον εἰς ἔκδοσιν, ἀλλὰ δὲν ἐξεδόθη· διατί; διότι τὸ διάταγμα τοῦτο ὑπογράφεται οὐχὶ χάριν μεταναστῶν Κρητῶν, ἀλλὰ χάριν τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων Μήλου. Οἱ ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι Μήλου κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς παρελθούσης περιόδου ἐγίνωσκον, ὅτι ἡ περιφέρεια τοῦ δήμου Ἀδάμαντος δὲν εἶναι εὐνοϊκὴ πρὸς αὐτοὺς, καὶ ἐξελιπάρουν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀποκόψῃ ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας Μήλου τὸ τμῆμα ἐκεῖνο, ὅπερ ἤθελε φέρει ζημίαν εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἑτοίμη νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν θέλησίν των, ἀλλ’ αἴφνης οἱ ἀνθυποψήφιοι τῶν ὑπουργικῶν παρῃτήθησαν τοῦ ἀγῶνος, δὲν ὑπῆρχε πλέον ἀνταγωνισμὸς σπουδαῖος· τὸ διάταγμα δὲ τότε δὲν ἐξεδόθη· ἤδη ὁ ὑπουργικὸς συνδυασμὸς Μήλου πάλιν ἀπετάθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐζήτησεν, ἵνα ἀποκοπῇ ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας Μήλου, καὶ ὁ ἀνθυπουργικὸς συνδυασμὸς εἶναι ἰσχυρὸς καὶ δὲν παραιτεῖται, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐκδίδει τὸ διάταγμα. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ ἐκλογικοῦ διαμερίσματος ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας Μήλου, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ αἰσθηματικὸν ἐνδιαφέρον τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς Κρήτης. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων καὶ θόρυβος.) Ἡ Βουλὴ ὅμως ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῶν μεταναστῶν ἐκ Κρήτης, καὶ, εἴτε ἐπιλαχόντες, εἴτε ἐκλογεῖς διεμαρτυρήθησαν, εἴτε δὲν διεμαρτυρήθησαν, ἀδιαφορεῖ. Ἡ Βουλὴ θέλει ἐξασφαλίσει ὑπὲρ τῶν μεταναστῶν ἐκ Κρήτης τὰ δικαιώματα αὐτῶν. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ· δὲν θεωρεῖ, ὅτι τὰ Ψηφίσματα τῶν Συνελεύσεων ἐξεδόθησαν, ἵνα ὦσιν ἁπλοῖ τύποι, καὶ ἐννοεῖ τὸν λόγον, δι’ ὃν αἱ Συνελεύσεις ἐκανόνισαν τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν μεταναστῶν θέλουσιν ἐκλέγεσθαι· δὲν προεῖδον αἱ Συνελεύσεις, ὅτι θὰ εὑρίσκετο Κυβέρνησις, ἥτις θὰ προεκάλει τοὺς μετανάστας ἐξ ἐπαρχιῶν εἰσέτι διατελουσῶν ὑπὸ τὸν ζυγόν, ὅπως ἀντιπροσωπευθῶσι, χωρὶς νὰ τοῖς δοθῇ καὶ ἡ εὐκαιρία, ὅπως προτείνωσιν ὑποψηφίους· καὶ ὅτε ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπετάθη πρὸς τοὺς νέους ἡμῶν συναδέλφους Θεσσαλοὺς καὶ Ἠπειρώτας καὶ εἶπε πρὸς αὐτοὺς, ὅτι παρ’ αὐτῶν περιέμενε ζωηροτέραν τὴν συμπάθειαν πρὸς τοὺς Κρῆτας, θὰ ἠδύναντο νὰ τῷ εἴπωσιν οὗτοι· παρ’ ὑμῶν, κύριε Πρωθυπουργὲ, περιεμένομεν ἡμεῖς πλειότερον σεβασμὸν πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν Κρητῶν καὶ τῶν ἐν δουλείᾳ Ἑλλήνων, καὶ ἂν ὑμεῖς δὲν ἐπεδείξατε αὐτὸν, πρέπει νὰ τὸν ἐπιδείξωμεν ἡμεῖς, ἔχοντες πλήρη τῶν δικαιωμάτων τούτων τὴν συνείδησιν καὶ συναισθανόμενοι ποῖα ἔχομεν ἀπέναντι αὐτῶν καθήκοντα καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, καὶ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες, χάριν τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τοῦ συνοριακοῦ, χάριν τοῦ ἀναιμάκτου, ἀπεμπολήθησαν παρὰ τῶν ὑποχρέων ἵνα τοὺς ὑπερασπίσωσιν. Οὗτοι θὰ εἴπωσι πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν, ὅτι πᾶσα παράβασις νόμου εἶναι προσβολὴ κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διότι ὁ Ἑλληνισμὸς μόνον διὰ τῆς εὐνομίας δύναται νὰ προκόψῃ· (εὖγε, εὖγε, ἐκ τῶν ἑδωλίων τῆς αἰθούσης·) θέλουσιν εἴπει πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, ὅτι, ἂν ἡμεῖς αἰσθανώμεθα εὐγνωμοσύνην δι’ ὅ,τι σήμερον ἀποκτῶμεν, ὀφείλομεν ν’ ἀποδείξωμεν τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν, συντελοῦντες εἰς τὴν ἀνόρθωσιν, οὐχὶ εἰς τὴν κατάλυσιν τῶν νόμων. Ναὶ, κύριοι, τὰ δικαιώματα τῶν Κρητῶν, ὡς καὶ τῶν ἄλλων ὑπὸ τὸν ζυγὸν Ἑλλήνων, οὐδενὸς εἶναι ἴδιον κτῆμα ἐν τῷ βουλευτηρίῳ τούτῳ, παρεγνώρισαν δὲ τὰ δικαιώματα ταῦτα πρὸ πάντων ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦλθον ἐνταῦθα νὰ παραστήσωσιν ἑαυτοὺς ὡς ἐνδιαφερομένους πλειότερον τῶν ἄλλων ὑπὲρ τούτου ἢ ὑπὲρ ἐκείνου τοῦ τμήματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Πάντες ἐξ ἴσου ἐκτιμῶμεν τὰς ἐθνικὰς ὑπηρεσίας τῶν ἁπανταχοῦ Ἑλλήνων, οἵτινες ἐθυσιάσθησαν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας. Ἀλλὰ τῆς Κρήτης δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀγνοῶν τὰς θυσίας καὶ τὰ δικαιώματα, διότι τὰ ἔργα τῆς Κρήτης δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὴν παρελθοῦσαν μεγάλην ἑλληνικὴν γενεὰν, ἐξετάθησαν ταῦτα ἀπαραμείωτα καὶ μέχρι τῶν ἡμερῶν ἡμῶν ὥστε δὲν ὑπάρχει τις ἐν ἡμῖν, ἔστω καὶ νεώτατος, ὅστις νὰ μὴ ἦναι αὐτόπτης μάρτυς τῶν εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος ἀφειδῶς χυθέντων αἱμάτων καὶ τῶν ἡρωϊκῶν ἀγώνων τῆς Κρήτης. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ παραγνωρίσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν Κρητῶν. Ἐφ’ ὅσον ταῦτα εἶναι ἀναγεγραμμένα, οὐδεὶς δύναται νὰ μὴ ἐπιδιώξῃ τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν· ἀλλὰ καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν ὡς ἀνεγράφησαν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς παρούσας περιστάσεις, ἔχομεν τὸ καθῆκον, διὰ τροποποιήσεως τῶν ἀναγεγραμμένων νὰ καταστήσωμεν αὐτὰ πραγματοποιήσιμα· ἀλλ’ ἡ τροποποίησις τῶν κειμένων δέον νὰ γένηται νομίμως. Καὶ μὴ μᾶς λέγετε, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐῤῥέθησαν τοιαῦτα καὶ δὲν ἐξετελέσθησαν. Οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἑλληνικὴ Βουλὴ, ἥτις νὰ μὴ πραγματοποιήσῃ τὰς περὶ ἐθνικῶν ὑποχρεώσεων ἐπαγγελίας αὑτῆς· ἐθαύμασα δὲ, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη τοιαῦτα, ἐνῷ αὐτὸς μάλιστα γινώσκει, ὅτι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν δύναται νὰ προσαφθῇ τοιαύτη μομφή. Ἄν τις ἦναι ὑπόλογος διὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν περίοδον ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου περὶ ἀντιπροσωπείας τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν, εἶναι ὑπόλογος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἐκεῖνος τότε εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς πλειονοψηφοῦσαν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιῤῥίπτῃ εἰς ἄλλον τὸ βάρος τῆς εἰς αὐτὴν ἀνηκούσης εὐθύνης. Ἄν σήμερον ἡμεῖς πλειονοψηφῶμεν, δὲν ἀρνούμεθα τὴν εὐθύνην ἡμῶν διὰ πᾶσαν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἐν ἀρχῇ τῆς παρελθούσης βουλευτικῆς περιόδου ἐπλειονοψήφει ὁ πρόεδρος τῆς νῦν Κυβερνήσεως· ἂν ἄρα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἵνα ψηφισθῇ, διατί δὲν ἐψηφίσθη; Κυβέρνησις συνταγματικὴ κατορθώνει τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα θεωρεῖ σπουδαῖα, ἢ παύει ἔχουσα τὰ προσόντα συνταγματικῆς Κυβερνήσεως. Ἀσήμαντον ἄρα ἐθεώρει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ νομοσχέδιον, ἀφοῦ ἐξηκολούθει καὶ μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτοῦ ὡς πλειονοψηφῶν πρωθυπουργὸς νὰ κυβερνᾷ τὸ Κράτος. Ἐὰν τὸ ἐθεώρει ἀσήμαντον, πῶς ἔρχεται σήμερον ἐπικαλούμενος κατ’ ἄλλων τὰ ὑπὲρ τῆς Κρήτης αἰσθήματά του; Ἐὰν ὅμως δὲν τὸ ἐθεώρει ἀσήμαντον, πῶς τότε δὲν παρῃτεῖτο; Ἀλλὰ, κύριοι, ὡς πρὸς ἡμᾶς, ὅταν ἐπαγγελλώμεθα, δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, ὅτι ἠδιαφορήσαμεν πρὸς τὰς ἐπαγγελίας. Ἄν λοιπὸν λέγωμεν ἤδη, ὅτι τὰ δικαιώματα τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ὅπως εἶναι διὰ τῶν κειμένων κεκανονισμένα, θέλομεν φροντίσει διὰ τροποποιήσεως τῶν νόμων νὰ δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι· δὲν πιστεύω, ὅτι ὑπάρχει ὁ φρονῶν, ὅτι ὅ,τι λέγομεν, δὲν ἔχομεν καὶ τὴν θέλησιν νὰ τὸ πράξωμεν, ἐὰν ἔχωμεν καὶ τὴν δύναμιν. Περὶ τῆς πραγματοποιήσεως ἄρα τῶν ἀναγεγραμμένων δικαιωμάτων τῶν μεταναστῶν ὡς πρὸς τοὺς ἐγκατεστημένους ἐν Ἑλλάδι Κρῆτας, οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, καίτοι περὶ τοῦ τρόπου δὲν εἶναι αὕτη ἡ ὥρα πρὸς συζήτησιν. Ἤδη γίνεται συζήτησις περὶ τοῦ ἂν ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ὡς περιφέρεια ἐκλογικὴ μεταναστῶν ἐκ Κρήτης ἀπέστειλε νομίμως βουλευτὴν ἐνταῦθα, καὶ ἂν ὁ παριστάμενος ὡς βουλευτὴς αὐτῶν δὲν ἐξελέχθη νομίμως, καθῆκον ἡμῶν εἶναι νὰ προστατεύσωμεν τὰ ἐκλογικὰ δικαιώματα τῶν μεταναστῶν ἐκ Κρήτης. Μόνον θέμα δύναται νὰ τεθῇ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τοῦτο: «εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος; ἔχει τὰ προσόντα ὁ ἐκλεχθείς;» Εἰς τὸ πρῶτον ζήτημα ἡμεῖς, οἱ φρονοῦντες, ὅτι δὲν ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος ὅπως ἐκλέξῃ βουλευτὴν ἐξ ὑποψηφίων παρ’ αὐτοῦ προταθέντων, θέλομεν ἀπαντήσει, ὅτι δὲν εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογή. Ἀλλὰ λέγοντες τοῦτο, τί ἐννοοῦμεν; Ποία θέλει εἶσθαι ἡ θέσις τῶν πραγμάτων μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν, ἂν ταύτην ἐξενέγκῃ ἡ Βουλή; Συνέπεια τῆς ἀποφάσεως ἔσται, ὅτι μένει ἄλυτον μετ’ αὐτὴν τὸ ζήτημα, ἂν ἐγκύρως ἢ ἀκύρως ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα. Ἂν ἄρα ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθῇ θεωροῦσα τὸ Διάταγμα ἐγκύρως ἐκδεδομένον, θέλει διατάξει νέαν ἐκλογήν, παρέχουσα τὰς νομίμους διορίας εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ Ἀδάμαντος, ὅπως προτείνωσιν ὑποψηφίους καὶ ψηφίσωσι κατόπιν βουλευτήν, ἡ δὲ Βουλή, κατηρτισμένη πλέον, θέλει τότε ἐξετάσει ἐπὶ τῇ ἐξελέγξει τῆς ἐκλογῆς καὶ τὸ ζήτημα, ἂν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα νομίμως παρεχωρήθη εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος. Ἂν πάλιν ἡ Κυβέρνησις μεταβάλῃ γνώμην καὶ θεωρήσῃ, ὅτι ἐπὶ κακῶν δεδομένων ἐστήριξε τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ὅτι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος πληροῖ τοὺς ὅρους τοὺς ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένους, ὅπως ἀποτελέσῃ ἐκλογικὴν περιφέρειαν μεταναστῶν, ἢ ἂν τὰ πρόσωπα τῆς Κυβερνήσεως μεταβληθῶσι, καὶ ἔλθωσιν ἄλλα πρόσωπα, ἔχοντα γνώμην, ὅτι δὲν πληροῖ ὁ δῆμος Ἀδάμαντος τοὺς ὅρους, οὓς τὸ 3 ἄρθρον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἀπαιτεῖ πρὸς ἀναγνώρισιν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, νέα μὲν ἐκλογὴ δὲν θέλει διαταχθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ Βουλή, κατὰ τὴν ἐκδηλωθεῖσαν γενικὴν γνώμην κατὰ τὴν σημερινὴν καὶ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν, ὀφείλει νὰ λάβῃ πᾶσαν πρόνοιαν, ὅπως δυνηθῶσι ν’ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἐνταῦθα οἱ μετανάσται ἐκ Κρήτης, καὶ τὴν πρόνοιαν ταύτην λάβῃ συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ ψηφίσματος καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Τοιαύτη θὰ ἦναι ἡ θέσις ἡμῶν ἐν περιπτώσει ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως περὶ κύρους τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, τουτέστιν ὅτι ἐθεωρήσαμεν μὴ παραδεκτὸν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ οὐχὶ τὸν ἀντιπρόσωπον τῶν μεταναστῶν ἐκ Κρήτης, ἀλλ’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς μὴ ὄντα ἀντιπρόσωπον αὐτῶν, ὅστις, θεωροῦμεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποχωρήσῃ, ἵνα ἀντικατασταθῇ ἐνταῦθα ὑπὸ προσώπου περιβληθησομένου πάντας τοὺς νομίμους τίτλους τοῦ ἀντιπροσώπου τῶν ἐκ Κρήτης μεταναστῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§49Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολλάκις εἶπον καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἰς ὃν εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ ἀστυνομία αὐτῆς ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ κάμνῃ αὐστηρὰν χρῆσιν τῆς ἐξουσίας του, διὰ νὰ μὴ μεταβληθῇ τέλος πάντων τὸ μόνον συνέδριον, ὅπερ ἔχομεν, εἰς ζυθοπωλεῖον. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην οὔτε τῆς ἐπιδοκιμασίας, οὔτε τῆς ἀποδοκιμασίας. Πρόκειται κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην νὰ ἐξετασθῶσι μέγιστα ζητήματα, ἀφορῶντα εἰς τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ· ὀφείλουσι δὲ οἱ ἀκροαταὶ νὰ τηρῶσι τὸν ἀπαιτούμενον σεβασμὸν πρὸς τὸ Σῶμα· πρέπει νὰ παύσωσιν αἱ ἐπιδοκιμασίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι, διότι δὲν εὑρισκόμεθα ἐντὸς θεάτρου.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ προτείνω νὰ μεταβληθῇ ὁ Κανονισμὸς, καὶ νὰ ὁρισθῇ, ὅτι αὐτοδικαίως εἰς πᾶσαν οἱανδήποτε ἐπιδοκιμασίαν ἢ ἀποδοκιμασίαν τὰ ἀκροατήρια κενοῦνται.

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§52Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ περὶ μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ πρὶν ἔτι καταρτισθῇ;

§53ΤΙΝΕΣ. Πρότασις ἁπλῆ ἔγεινεν.

§54Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν συζητήσεων, ἐγὼ νομίζω ὅτι δύναται νὰ τὸ πράξῃ ἡ Βουλή.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προσέλθωσιν οἱ μὴ ὁρκισθέντες εἰσέτι βουλευταί. (Προσέρχεται καὶ δίδει τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς κ. Ἀντύπας.)

§56Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔπλασεν ἰδικήν του ἱστορίαν, περὶ ἐκδόσεως τοῦ ἐκλογικοῦ διατάγματος, περὶ ἐκλογῆς βουλευτοῦ ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος, ὁ προλαλήσας, εἶναι δὲ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν οὐδὲν ἄλλο ἢ μῦθος. Καὶ ὄχι μόνον τότε, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἔτι ἀκούομεν μεγάλα παράπονα, διότι ἐξεδώκαμεν τὸ διάταγμα, ἀπὸ τοὺς ἀποτυχόντας ὑποψηφίους βουλευτὰς φίλους μας· διὰ τῆς διαιρέσεως, λέγουσι, τοὺς ἠδικήσαμεν καὶ τοὺς ἀφῃρέσαμεν ψήφους, καὶ ἐκ τούτου ἀπέτυχον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἔκδοσις τοῦ διατάγματος δὲν ἦτον ὑπὲρ ἡμῶν, ἀλλὰ καθ’ ἡμῶν. Ἐνηργήσαμεν, κύριοι, καὶ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ὡς καὶ πάντοτε, καλῇ τῇ πίστει, ἀποβλέποντες πρὸ πάντων εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον εἰς τὸ συμφέρον τοῦ δήμου Ἀδάμαντος· αὐτὸν καὶ μόνον εἴχομεν τὸν σκοπόν. Δὲν ἐπεψηφίσθη δὲ ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς τοῦ Ἀδάμαντος τὸ παρελθὸν ἔτος, ὄχι διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Τρικούπης, ἀλλὰ διότι ὑπεβλήθη τὴν παραμονὴν τῆς πτώσεώς μας, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐπεψηφίσθη. Καὶ ὅταν, κύριοι, διὰ κραυγῶν θέλουν νὰ ἐπιδείξουν τὸ πρὸς τοὺς νόμους δῆθεν σέβας των, βεβαιωθῆτε, ὅτι αἱ φωναὶ αὐταὶ καὶ αἱ κραυγαὶ εἶναι προσποίησις, ὡς ἐντὸς ὀλίγου θέλει ἀποδειχθῆ τοῦτο. Θέλω ἀποδείξει, ὅτι σεῖς, οἵτινες ἤδη κραυγάζετε ὑπὲρ τοῦ νόμου, ὅτι σεῖς παρεβιάσατε αὐτὸν, σεῖς πρῶτοι καὶ κατὰ τὰς παρούσας ἐκλογάς. Καὶ δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ κραυγάζῃ τις καὶ νὰ ἐπιδεικνύῃ φιλονομίαν διὰ λόγων, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὴν ἀποδεικνύῃ διὰ τῶν πραγμάτων· τὰ πράγματα ἐξετάζοντες, θέλομεν εὕρει, ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τοὺς λόγους σας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν θέλω σᾶς ἀποδείξει. Ἀλλὰ, κύριοι, μήπως ἡ κακὴ διάθεσις, τὴν ὁποίαν ἀποδεικνύετε σήμερον, περιωρίσθη μόνον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ προσωπικοῦ; Ἀρνεῖσθε ὡσαύτως τὰ δικαιώματα τὰ πραγματικὰ, τὰ ὁποῖα ὑπεστηρίξαμεν ἡμεῖς, καὶ ζητεῖτε νὰ ἀναβάλητε τὴν λύσιν ἐπ’ ἄπειρον διὰ πλαγίων ἀντιῤῥήσεων, νὰ τὰ ματαιώσητε. Ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς, ἵνα ἐξασκηθῇ τὸ δικαίωμα· μὴ σοφιστεύεσθε. Καὶ πρῶτον, κύριοι, πολλὰ περίεργα ἠκούσατε περὶ τοῦ διατάγματος, καὶ ὁ σοφὸς, ὡς λέγετε, καθηγητὴς χθὲς ἐπεχείρησε νὰ σᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ διάταγμα εἶναι παράνομον, διότι δὲν ἐτήρησε τὰς προθεσμίας, οὔτε ἐξεδόθη ἐγκαίρως. Τοῦτο ὑπεστήριξαν καὶ πολλοὶ ἄλλοι, καὶ ἐπὶ τέλους καὶ ὁ κ. Τρικούπης σᾶς εἶπεν, ὅτι τοιοῦτον διάταγμα δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Εἰσὶ φαντασμαγορία, κύριοι, ταῦτα, καὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἀνέγνωσαν ὅλως δ’ ὅλου τὸ διάταγμα, διότι ἄλλως δὲν ἠθέλατε ἀκούσει τοιαύτας τερατολογίας. Τὸ διάταγμα δὲν εἶναι ἐκλογικὸν, δὲν διατάττει τὴν ἐκλογὴν, τὸ διάταγμα ἀπαριθμεῖ μόνον. Ὅθεν τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον κατέκρινεν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἐπολέμησεν ὁ κ. Καλλιγᾶς, δὲν περιέχει οὐδὲν τῶν ἐλαττωμάτων, ἅτινα τῷ ἀποδίδουσιν. Ἰδοὺ τί λέγει... (ἀναγινώσκει τὸ διάταγμα). Δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἐκλογῆς, δὲν θέτει προθεσμίας, δὲν παραβιάζει προθεσμίας, ἀλλὰ μόνον ἀπαριθμεῖ, ὡς εἶπον, καὶ ἐκ τῆς ἀπαριθμήσεως, τὴν ὁποίαν κάμνει, ἐξάγει τὸ δικαίωμα τοῦ Ἀδάμαντος νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογήν· εἶναι ἐξεταστέον ἤδη, ἐὰν δύναται νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ βουλὴ καὶ νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν τὸ τοιοῦτον διάταγμα καλῶς ἐξεδόθη ἢ ὄχι; Ἐὰν τῷ ὄντι διὰ τοῦ διατάγματος τούτου ἐκαλοῦντο οἱ ἐκλογεῖς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξωσιν, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τις ὅτι τὸ Διάταγμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον τυχὸν ἀντιστρατεύεται εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ἐκπροθέσμως κανονίζει ἐκλογικὴν ἐνέργειαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ, εἰμὴ ἀφοῦ καταρτισθῇ, διότι ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ ποῖος νόμος ἰσχύει. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κάμῃ ἀπαρίθμησιν τῶν ψηφοφόρων ἢ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψυχῶν, καθ’ ἃς κανονίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε καλῶς, ὅτι τὸ Διάταγμα οὐδὲν ἕτερον λέγει, εἰμὴ ὅτι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος περιέχει τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν τῶν ψυχῶν, ἑπομένως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ τὸν βουλευτήν του. Κατόπιν θέλω ἐξετάσει καὶ τὰς πληροφορίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ἡ κυβέρνησις, ἐὰν ἦσαν νόμιμοι. Ἀλλὰ δύναται νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν; Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἐκτείνω ἐγὼ ἐπὶ πολὺ τὴν θεωρητικὴν συζήτησιν, διότι πέρυσιν ἔλυσε τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Βουλὴ. Ἐνώπιον τῆς Βουλῆς παρουσιάσθη ἔνστασις, ὅτι ἡ ἀπαρίθμησις δὲν ἐγένετο ἀκριβὴς εἰς τὴν ἐπαρχίαν Σύρου ὡς καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας, καὶ ὅτι ἡ ἀπαρίθμησις ἦτο σφαλερὰ, ὅτι ὅλαι αἱ ψυχαὶ δὲν ἀπηριθμήθησαν ἀκριβῶς καὶ ὅτι παρελείφθησαν πολλαὶ, καὶ ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐξετάσω καὶ προτείνω καὶ ἕτερον βουλευτήν.

§57ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν καταρτισμόν.

§58ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν ἀνεπτύχθησαν οἱ λόγοι παρά τινων βουλευτῶν· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ μετὰ τὸν καταρτισμὸν ἐσυζήτησε τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἀπεφάσισε.

§59Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὸ δικαίωμα καὶ ἐπεφυλάχθη μετὰ τὸν καταρτισμὸν διὰ τὴν προσθήκην.

§60ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἀπεφάνθη πρὶν ἢ καταρτισθῇ ἡ Βουλὴ.

§61Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὰς ἐκλογὰς Κυθήρων, Τήνου, νομίζω ὄχι. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ Διάταγμα ἀληθῶς δὲν στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, διότι τὸ Διάταγμα ἔλαβε βάσιν ἄλλην ἢ τὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ νομολογία, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἠκολούθησεν ἡ Βουλὴ κατὰ πρότασιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δηλ. ἡ στατιστικὴ, δὲν εἶναι νομολογία τῆς αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου· τὰ πολιτικὰ καὶ τὰ δικαστικὰ σώματα ἠκολούθησαν πολλάκις τοιαύτην νομολογίαν· προτιμήσατε τὸ κατ’ οὐσίαν δίκαιον καὶ οὐχὶ τοὺς ἁπλοῦς τύπους. Ὅταν τὸ δίκαιον δὲν προσβάλλεται, ὅταν ἡ οὐσία μένῃ ἀνέπαφος, δὲν προσέχουσιν εἰς τοὺς τύπους. Ἡμεῖς, κύριοι, δὲν ἐθέσαμεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν· αὐτὴν τὴν ὑπεστήριξεν ἡ ἀντιπολίτευσις. Τί εἶπεν ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Θεσσαλίας; Δὲν θεωροῦμεν νόμιμα τὰ γενόμενα ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ, διότι ὅ,τι προτείνεται ὡς νόμος, εἶναι παρανομία· τὰ Διατάγματα δὲν ἔχουσι κῦρος, καὶ ἡ ἐκλογὴ ἔγεινεν ἄνευ νόμου· ἀλλ’ αἱ ἐκλογαὶ αὗται εἶναι ἔγκυροι καὶ πρέπει νὰ γείνωσι παραδεκτοὶ οἱ βουλευταὶ, διότι ἡ οὐσία εἶναι τὰ ἰσχύοντα δικαιώματα, καὶ τοῦτο μένει ἀνέπαφον, διότι ὁ λαὸς ἐνήργησε τὰς ἐκλογὰς καὶ ἄνευ νόμου. Καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰς ἐκλογὰς, καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων δὲν διεμαρτυρήθησαν κατὰ τὰς ἐξηγήσεις ἐκείνας. Ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις, καὶ ταῦτα λέγων, δὲν σκοπεύω νὰ κατακρίνω τὰ γενόμενα, οὔτε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου ἡ ἐκλογὴ ἐνεργεῖται τὴν Κυριακήν, προηγουμένης ῥητῆς προειδοποιήσεως τῆς ἡμέρας καὶ ὥρας τῆς ἐκλογῆς. Καὶ ὅμως ἐκλογὴ τις ἐνεργήθη ὄχι τὴν Κυριακὴν, ὄχι τὴν ἡμέραν, τὴν ὁποίαν εἶχε προσδιορίσει ἡ ἐπιτόπιος ἀρχὴ, ἀλλὰ ἄλλην ἡμέραν ἐν παραβύστῳ· ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐψήφισαν εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην διακόσιοι περίπου ψηφοφόροι, ἐνῷ ἡ διαφορὰ τῶν ψήφων τῶν ἐπιτυχόντων πρὸς τοὺς ἀποτυχόντας εἶναι πεντήκοντα μόνον· ἐδέχθημεν ὅμως ὡς ἔγκυρον αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν. Διατί, κύριοι, ἐπράξατε τοῦτο; διότι ἐνομίσατε, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐνεργήθη ἡ ἐκλογὴ, ἐξησφάλιζε τὰ δικαιώματα τῶν ἐνδιαφερομένων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπροσέξατε εἰς τὰς τυπικὰς διατάξεις. Ἀλλὰ, κύριοι, νομίζετε, ὅτι αὐτὰ γίνονται διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας μόνον; ὄχι· ἀναγνώσατε τὸ βιβλίον τῶν ἐκθέσεων, ἵνα ἴδητε ποίας νέας νομολογίας εἰσάγει ὁ κ. Τρικούπης καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις. Ἀναγνώσατε τὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Θήρας καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι πρόγραμμα δὲν ἐδημοσιεύθη ἐκεῖ, εἰμὴ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ὅμως τὸ τμῆμα ἐθεώρησεν ἐπουσιῶδες τοῦτο, ἐνῷ ἡ διάταξις εἶναι ἐπιτακτικὴ καὶ οὐσιώδης καὶ ῥητή· ἄνευ εἰδοποιήσεως, πῶς δύνανται οἱ πολῖται νὰ προσέλθωσι νὰ ψηφοφορήσωσι; τὸ τμῆμα ὅμως προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Γνωρίζετε, κύριοι, καὶ λέγων ταῦτα δὲν ἐννοῶ νὰ προσβάλω ἐκ τῶν προτέρων οὐδεμίαν ἐκλογὴν, τὴν νέαν νομολογίαν, ὅτι ὁ ἐνιστάμενος πρέπει νὰ ἀποδεικνύῃ τὴν ἐγκατάστασιν. Παρουσιάζεταί τις εἰς τὰς ἐκλογὰς, κατηγορεῖται ὡς μὴ ἔχων ἐγκατάστασιν, καταλήγει ὅμως οὗτος, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἔχει καταγωγὴν ἐκ προπάππου· ὁ δὲ κραυγάζων σήμερον κατὰ τῶν παρανομιῶν καὶ ἐπιδεικνύμενος φιλόνομος γνωμοδοτεῖ, ὅτι ὁ ἐνιστάμενος ὀφείλει νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἔνστασιν περὶ καταγωγῆς. Κραυγάζει καὶ δεικνύεται ὡς ὀπαδὸς τοῦ νόμου, ὅστι ὑποστηρίζει τοιαύτας ἀρχάς! Ἕως σήμερον ἡ Βουλὴ δὲν ἀπέβλεψε λοιπὸν εἰς τοὺς τύπους, ἐξήτασε τὴν οὐσίαν. Καὶ εἶναι, κύριοι, ἡ προκειμένη παραβίασις μεγαλειτέρα ὅλων τῶν ἄλλων; Ὁ Νόμος ὁ ἐκλογικὸς δέχεται ὡς τεκμήριον ἀληθείας ὑπόθεσίν τινα, τὴν στατιστικήν· ἡ μαθηματικὴ ὅμως ἀλήθεια ἐν τῇ δι’ αὐτῆς βεβαιώσει τῶν ἀριθμῶν αὐτῶν δὲν ὑπάρχει, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι πέρυσιν ἡμεῖς μετεβάλομεν τοὺς ἀριθμοὺς τῆς στατιστικῆς. Ὅταν, κύριοι, τοιοῦτον ἦναι τὸ τεκμήριον ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς αὐτοῖς, δὲν δυνάμεθα ἆρα νὰ πληροφορηθῶμεν περὶ τῆς ἀληθείας καὶ ἄλλοθεν; δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εὕρωμεν τὴν ἀλήθειαν τῶν ἀριθμῶν τῶν ψυχῶν καὶ δι’ ἄλλου τρόπου; ἐπειδὴ περὶ τούτου πρόκειται. Καὶ ἐὰν ἡ δι’ ἄλλου τρόπου ἀνακάλυψις τῆς ἀληθείας δὲν ἠμφισβητεῖτο, ὅτι ἦτον ἐλλιπὴς δὲν πρέπει νὰ προτιμήσωμεν τῆς διατυπώσεως ταύτης τὸ δικαίωμα τὸ μᾶλλον πολυτιμότερον; Καὶ διατί, κύριοι, πολεμεῖτε τὸ διάταγμα; μήπως εἰς ἁπάσας τὰς ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχουσι δημόται εἰς ἄλλους δήμους κατοικοῦντες; Δύνασθε νὰ βεβαιώσητε, ὅτι εἰς τὰ ὀνόματα τὰ περιεχόμενα ἐντὸς τοῦ δημοτολογίου εἶναι μὴ Κρὴς συνῳκισμένος ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος ἢ εἰς διαφόρους δήμους ἐγγεγραμμένος; Τίς ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν δημοτῶν Ἀδάμαντος καὶ τῶν ἄλλων δήμων; καὶ οἱ μὲν θεωροῦνται ὡς δημόται τοῦ ἑνὸς δήμου, οἱ δὲ ἕτεροι οὐχί; Καὶ ἐπειδὴ δὲν κατοικοῦσιν οὗτοι εἰς τὸν δῆμον, πρέπει νὰ ἀπολέσωσι τὸ δικαίωμά των; Ἀντὶ τῆς στατιστικῆς ἐλήφθη βεβαίως ὑπ’ ὄψιν τὸ δημοτολόγιον· ἀρκεῖ αὕτη ἡ παρατυπία νὰ ἐξουδετερώσῃ τὸ ἱερὸν καὶ ἀνώτατον δικαίωμα τῆς Κρήτης τοῦ νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διοίκησιν τοῦ τόπου των, τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ στέλλῃ τοὺς ἀντιπροσώπους της νὰ βουλεύωνται μεθ’ ἡμῶν; Εἶναι τόσον μεγάλη ἡ παράβασις αὕτη, ὥστε νὰ ἐκμηδενίζῃ τὸ δικαίωμα αὐτό; καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἶναι τόσον μικρὸν, ἵνα μὴ δίδεται ἡ δέουσα ἐκτίμησις; Δὲν ὁμιλῶ, κύριοι, περὶ δικαιωμάτων τῆς Κρήτης, δὲν ὁμιλῶ περὶ αἱμάτων· νομίζω, ὅτι κακῶς τὸ ζήτημα ἐτέθη, οὔτε πρόκειται περὶ τούτου σήμερον. Σήμερον δὲν ἐξετάζομεν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν θυσιῶν τῆς Κρήτης, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος. Καὶ βεβαίως, ἂν ἐπρόκειτο περὶ τῶν θυσιῶν τῆς Κρήτης, οὐδεὶς ἠδύνατο ν’ ἀντιταχθῇ· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Πρόκειται περὶ ἐξασκήσεως δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἕως τώρα ἦτο καὶ θέλει ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι γεγραμμένον μόνον εἰς τὸ χαρτὶ, καὶ οὗτινος δὲν θέλει ἐπιτραπῆ ἡ ἐξάσκησις. Καὶ διὰ τοῦτο προτείνεται, ὅτι δικαίωμα ὑπάρχει μὲν, πρέπει ὅμως νὰ ἐπέλθῃ μεταῤῥύθμισις, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξασκηθῇ. Καὶ δὲν εἶναι σπουδαῖον τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοῦ παραπόνου τῶν τυχὸν ἀδικηθέντων ἐκ τῆς ἀνακηρύξεως οὐδὲν σημαίνει, δὲν δύναται νὰ ἐξουδετερώσῃ καὶ ἐκμηδενίσῃ τὴν ἐνταῦθα γεννηθεῖσαν ἔνστασιν, διότι τὸ παράπονον δὲν εἶναι τῆς δημοσίας τάξεως. Τὰ δικαιώματα τῆς ἀνακηρύξεως εἰσήχθησαν πρὸς τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν καὶ τῶν ὑποψηφίων, οὐδεὶς παραπονεῖται κατὰ τοιαύτης ἀδικίας. Ποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τοὺς τυχὸν ἀδικηθέντας καὶ παραπονεθῇ ἀντὶ αὐτῶν; Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον, κύριοι, πρέπει νὰ ἀρνηθῆτε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς πολίτας τοῦ Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξωσι; Διὰ τοῦτο ἡ ἀντιπολίτευσις νομίζει, ὅτι δικαιοῦται νὰ παραπονῆται κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ βουλευτοῦ ἰδίῳ ὀνόματι; Κύριοι, λυποῦμαι διότι δὲν βλέπω ἀντιπροσώπους ἐδῶ ἐξ ὅλων τῶν ὑποδούλων μερῶν, καὶ ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν καὶ ἀπὸ τὴν Ἤπειρον καὶ ἀπὸ τὴν Κρήτην.

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἀπὸ τὰ Ἰωάννινα.

§63Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἀπὸ τὰ Ἰωάννινα, μάλιστα ὅταν ἡ Βουλὴ συζητήσῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, θὰ ἀποδειχθῇ ποῖοι ὑπηρέτησαν κάλλιον τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὰ προγράμματα ἡμῶν καὶ αἱ μεγάλαι ἰδέαι μᾶς ἔφερον εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, νὰ ἔχωμεν τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Θεσσαλίαν Ἑλλάδα. Τὰ ἰδικά σας ὅμως προγράμματα, ἐὰν δὲν ἤθελον μᾶς ὀπισθοδρομήσει μέχρις Ἰσθμοῦ, ἤθελον μᾶς κρατεῖ ὅμως εἰς τὸν Βάλτον ὡς σύνορον, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν Ὄλυμπον. Ἐγὼ, κύριοι, λυποῦμαι, διότι δὲν παρακάθηνται ἐνταῦθα οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Καὶ ἠξεύρετε διατί ἐπιθυμῶ αὐτούς; ὄχι διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὰ δικαιώματα καὶ τὰς θυσίας αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφύγω ἐπαπειλούμενον κίνδυνον. Γνωρίζετε τί γίνεται πέριξ ἡμῶν; Διαστρέφουσι τὴν γεωγραφίαν, τὴν ἐθνικότητα τῶν ὀνομάτων, διὰ νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι καὶ αἱ χῶραι πᾶσαι δὲν εἶναι ἑλληνικαὶ, διὰ νὰ ἐμπνεύωσιν εἰς τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων καὶ τοὺς πείσουν ἐπὶ τέλους, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς ἄλλην φυλὴν καὶ ἄλλην ἐθνικότητα. Ἠξεύρετε, κύριοι, πῶς ἐσχηματίσθη ἡ ἀκαταμάχητος περὶ Ἀλσατίας ἰδέα εἰς τὴν Γερμανίαν· εἰς τὴν Γερμανίαν ἐσχηματίσθη ἀκατάσχετος κοινὴ ἰδέα, ὅτι πρέπει νὰ λάβωσι τὴν Ἀλσατίαν καὶ τὴν Λωραίνην, διότι ἀπὸ τὰ σχολεῖα ἔτι ἐδιδάσκοντο, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι αὗται εἰσὶ γερμανικαὶ, ἁρπαγεῖσαι, καὶ αὐτὸ ἐπανελάμβανον. Ἐπιθυμῶ νὰ ἦναι ἐντὸς τῆς βουλῆς καὶ μέλη τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούωσιν οἱ ὑπὸ τὸν ζυγὸν ἐκεῖνον Ἕλληνες, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει ἀπόσπασμα τῆς ἐπαρχίας αὐτῶν, ὥστε οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων νὰ ἔρχωνται ὡς πρὸς τὴν ἰδίαν μητέρα πατρίδα, ἔχοντες ἠσφαλισμένην τὴν ἀτομικότητά των, τὰ δίκαιά των, καὶ ὅπου θέλουν εὑρίσκει τοὺς ἰδίους ἀντιπροσώπους, τὰς ἰδίας αὐτῶν ἀρχάς. Ἐπιθυμῶ τοῦτο, διότι δι’ αὐτοῦ θέλει ἐξαπλωθῆ, θέλει ῥιζωθῆ ἡ ἰδέα ἡ ἑλληνική. Ἐπιθυμῶ οἱ Μακεδόνες π. χ. νὰ εὑρίσκωσι καὶ ἐν Ἑλλάδι μικρὰν Μακεδονίαν καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ ἐν ἑαυτῇ ἐν μικρῷ τὰς δούλας ἐπαρχίας, καὶ τοῦτο θέλει χρησιμεύσει ἐναντίον τῶν ξένων καθ’ ἡμῶν ἐνεργειῶν. Ἰδοὺ διατί ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἔβλεπον ἀντιπροσώπους ὅλων αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ἰδοὺ διατί νομίζω, ὅτι, ὅπως διὰ τὰς νέας ἐπαρχίας, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως καὶ τῶν περιπετειῶν, εἰς ἃς εὑρέθησαν, ἐφάνημεν ἐπιεικεῖς, οὕτω καὶ ἤδη, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, πρέπει τὸ αὐτὸ νὰ πράξωμεν, ἵνα γείνῃ γνωστόν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν προσέχομεν εἰς μικρολογίας, δεχόμεθα νέας ἰδίας περιφερείας τῶν ἐπαρχιῶν τῶν ὑπὸ τὸν ξένον ζυγὸν, διὰ τὸ κοινὸν καλὸν, διὰ νὰ συσφίγξωμεν τοὺς δεσμοὺς, καὶ ἰδοὺ διατί, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ δεσμευθῶμεν χάριν μικρᾶς διατυπώσεως καὶ νὰ παραβλέψωμεν τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, δίδοντες προσοχὴν εἰς μικρολόγους ἐνστάσεις. Τὸ ζήτημα τῆς ἐλλείψεως τῆς ἐγκαταστάσεως, τὸ ὁποῖον ἐπανέλαβον, ἐλύθη πολλάκις παρ’ ὑμῶν ἐν εὐρύτητι· ὁ Μαυροκορδάτος εἶχεν ἐγκατάστασιν εἰς τὴν Ἄνδρον, ὁ Ὑψηλάντης εἰς Ναύπλιον, ὁ Δραγούμης εἰς Μέγαρα; ὑμεῖς τοὺς ἐδέχθητε ὅμως ὡς βουλευτὰς, ἐθεωρήσατε ἀρκετὴν τὴν ἐγγραφὴν εἰς τὸ δημοτολόγιον καὶ τὴν ἀπόκτησιν κτήματός τινος· νῦν θέλετε μεταβάλει τὴν νομολογίαν αὐτὴν ὡς πρὸς τοὺς κατοίκους Ἀδάμαντος, οἵτινες εἰσὶν ἐπίσης ἐγγεγραμμένοι; κατὰ τὸν περὶ Δήμων Νόμον ἔχει ἕκαστος τὸ δικαίωμα νὰ κατοικῇ ἀλλοῦ καὶ ἑτέρου δήμου νὰ ᾖναι δημότης, αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸν Ἀδάμαντα. Αὐτοὶ οἱ Κρῆτες εἶναι δημόται τοῦ δήμου Ἀδάμαντος.

§64ΦΩΤΗΛΑΣ. Πιθανὸν νὰ ἐνεγράφησαν πρὸς καταδολίευσιν τοῦ νόμου, χωρὶς νὰ ἀποκτήσουν τὴν ἰδιότητα.

§65Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι αὐτοὶ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος, καὶ ἂν δὲν κατοικοῦν εἰς αὐτὸν, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τοὺς ἀποκλείσητε. Σᾶς ἀναφέρω τὰ παραδείγματα, καὶ δὲν θέλετε μὲ παρεξηγήσει· βεβαίως δὲν σκοπεύω νὰ προσβάλω κανένα, πρόκειται περὶ δικαστικοῦ ὅλως ζητήματος, πράξατε καὶ διὰ τοὺς Κρῆτας ὅ,τι ἐπράξατε καὶ διὰ τὸν Μαυροκορδάτον, διὰ τὸν Ὑψηλάντην καὶ διὰ τὸν Δραγούμην εἰς Μέγαρα· δὲν ἀξίζουσιν οἱ Κρῆτες ἴσης δικαιοσύνης; Διατί θέλετε νὰ φανῆτε μερολῆπται; διατί θεωρεῖτε κάτοικον Ἄνδρου τὸν κ. Μαυροκορδάτον, ὅστις ποτὲ δὲν κατῴκησεν ἐκεῖ; τὸν Δραγούμην κάτοικον Μεγάρων, τοὺς δὲ Κρῆτας οὐχὶ ἔχοντας ἴσα δικαιώματα εἰς τὸν Ἀδάμαντα; Ἐὰν ἀρνηθῶμεν τὰ ἴσα δικαιώματα εἰς τοὺς Κρῆτας, πράττομεν κακὸν, καὶ δεικνύομεν μεροληψίαν καὶ φατριασμὸν πνεύματος· δὲν ἀνήκει νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Βουλὴ, καὶ εἰς τὰς παρούσας μάλιστα δυσκόλους περιστάσεις. Ἡ Βουλὴ διὰ διαγωγῆς ἀνεξαρτήτου καὶ φιλοδικαίας πρέπει νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι εἶναι τὸ ἀνώτατον σῶμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει εἰς τὸ γενικὸν καλὸν καὶ συμφέρον, καὶ αἱ ἀποφάσεις του ἀπὸ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν σκοπὸν καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἐκπορεύονται· οὐχὶ μόνον ἡ ἀδικία, ἀλλ’ ἡ μεροληψία κυρίως θέλει μᾶς βλάψει. Μὴ κρίνωμεν μὲ δύο σταθμοὺς καὶ μὲ δύω μέτρα.

§66Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετ’ ὀλίγον θέλομεν κληθῆ παρὰ τοῦ Προέδρου νὰ ψηφοφορήσωμεν· ἑπομένως ἔχομεν δικαίωμα νὰ προσπαθήσωμεν, ἵνα τὰ ζητήματα τεθῶσιν οὕτω πως, ὥστε διὰ τῆς ψηφοφορίας νὰ ἐκφράσῃ ἕκαστος τὴν ἀληθῆ γνώμην, ἣν ἔχει ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Τοῦτο δὲ καθίσταται εἴπερ καὶ ἄλλοτε ἀναγκαῖον κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἡ ὁποία περιεπλανήθη, ἀπομακρυνθεῖσα πολλάκις τοῦ ἀληθοῦς ἀντικειμένου, τοῦ ὁποίου τὴν διαφώτισιν ἐπιζητεῖ, ἄλλοτε μὲν ἀπὸ πεπλανημένην γνώμην περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, ἄλλοτε δὲ ἀπὸ δίψαν ἄσβεστον, ἥν τινες κατεδήλωσαν, ὅπως ὅσον τάχιστα εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πολιτικὴν πάλην. Ἐπειδὴ ἑπομένως πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ πολλὰ συνεζητήθησαν, ἡ δὲ ψηφοφορία πρέπει νὰ γείνῃ πάντοτε ἐπὶ τοῦ πορίσματος τῆς συζητήσεως, ἔχομεν καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ περιπλακῶσι τὰ ζητήματα, ἵνα μὴ κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλομεν κληθῆ νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον, εὑρεθῶμεν εἰς ἀμηχανίαν τί πρέπει νὰ ψηφοφορήσωμεν. Ὡς δὲ διεσκευάσθη τὸ θέμα, ὅπερ πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, θέλει βεβαίως συμβῆ τοῦτο, καὶ ἂν ψηφίσωμεν ὑπὲρ τοῦ θέματος, δὲν θέλομεν διερμηνεύσει τὸ ἀληθὲς φρόνημα ἡμῶν, ἐὰν δὲ πάλιν ψηφοφορήσωμεν κατὰ τοῦ θέματος, θέλομεν αὖθις ἀποκρύψει τὸ φρόνημα ἡμῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι εἶχον καὶ ἓν ἄλλο δικαίωμα, νὰ προσπαθήσω ν’ ἀναστείλω τὴν ὁρμὴν τῆς ἐπιθέσεως, μετὰ τῆς ὁποίας ἐπελάβετο τῆς συζητήσεως ὁ προκαθήμενος τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), οὐχὶ ν’ ἀναστείλω τὴν ὁρμὴν τῆς ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1881, διότι δὲν ἔχω τὴν προαίρεσιν ταύτην, ἀλλὰ νὰ ἀναστείλω τὴν ὁρμὴν τῆς ἐπιθέσεως αὐτοῦ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1879, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἀπετέλουν μέρος. Ἠκούσατε, ὅτι σᾶς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν βουλευτῶν τοῦ 1879 τῆς ἐπαρχίας Μήλου οἱ πολιτικοὶ φίλοι τοῦ προϊσταμένου τῇ Κυβερνήσεως ἐζήτησαν ἐπιμόνως ν’ ἀποσπασθῇ ὁ δῆμος Ἀδάμαντος καὶ ν’ ἀναγνωρισθῇ ἰδίᾳ ἐκλογικὴ περιφέρεια, νὰ μείνωσι δὲ οἱ ὑπόλοιποι κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Μήλου νὰ ἐκλέξωσιν ἴδιον βουλευτήν. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1879 μετὰ μεμαρτυρημένης ἰδιοτελείας, ὅλως ἀσυγγνώστου εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσι πρῶτοι νὰ σέβωνται τοὺς νόμους τῆς πατρίδος των, ἀφοῦ εἰς αὐτοὺς ἀνετέθη ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν, συνήνεσε νὰ παραιτήσῃ τὴν γνώμην τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ δήμου Ἀδάμαντος ὡς ἰδίας ἐκλογικῆς περιφερείας, ὅταν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ ἀνταγωνισθῶσι πρὸς τοὺς φίλους τοῦ πολιτικοῦ κόμματος τοῦ πρωθυπουργοῦ, ἐδήλωσαν, ὅτι παραιτοῦνται τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος. Ἡ αἰτίασις αὕτη δὲν ἀπηυθύνετο μόνον κατὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἀπηυθύνετο κατὰ πάντων τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, ἑπομένως καὶ κατ’ ἐμοῦ, ὅστις κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον διηύθυνον δύω ὑπουργεῖα. Ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ὡς ἀνωτέρω σᾶς ἔδωκεν ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου, δὲν εἶναι ἀκριβής· ἔχω δὲ τὸ θάῤῥος καὶ τὰ μέσα νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι δὲν ἦτο ἀκριβὴς, καὶ νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ πιστεύσητε αὐτήν. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὡς πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, καὶ πολλὰ τῶν μελῶν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἐπεθύμουν καὶ ἤθελον ν’ ἀναγνωρίσωσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας τοῦ δήμου Ἀδάμαντος. Ἡ ἀντίστασις, τὴν ὁποίαν ἔφερον ἐγὼ ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ, ἀνέστειλε τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐπιθυμίας ταύτης τῶν μελῶν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον τότε ἔδωκεν εἰς ἐμὲ τὰ ἔγγραφα, ἵνα μελετήσω καὶ εἰσαγάγω γνώμην περὶ τοῦ πρακτέου. Ἡ ἐμὴ γνώμη ἦτο ἐναντία τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰσήχθη σήμερον ὡς βουλευτὴς ἐκ τῆς περιφερείας ἐκείνης, εἶχε δυσαρεστηθῆ κατ’ ἐμοῦ, διότι εἶχεν εἰδοποιηθῆ, ἀγνοῶ ὑπὸ τίνος, ὅτι ἐγὼ μόνος ἀντετασσόμην εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ πόθου του. Καὶ ποῖοι εἶναι οἱ πρακτικοὶ λόγοι, οἵτινες μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ἐπιθυμήσω νὰ τεθῶσι τὰ ζητήματα κατ’ ἄλλον τρόπον, καὶ οὐχὶ κατ’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὁ προκαθήμενος τῆς πτέρυγος ταύτης προέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν; Τὸ θέμα, ὅπως σᾶς προτείνει νὰ ψηφίσητε αὐτὸ ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἱκανοποιεῖ ἐντελῶς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς πεποιθήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ αὐτὸ φρόνημα ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος μὲ τὸν βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, περιάγει ὅμως ἡμᾶς τοὺς ἄλλους εἰς τὴν δύσκολον θέσιν νὰ μὴ δυνηθῶμεν νὰ ψηφοφορήσωμεν οὔτε καταφατικῶς, οὔτε ἀποφατικῶς ἐπ’ αὐτοῦ. Τί σᾶς εἶπεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου; νὰ ψηφοφορήσητε μόνον ἂν ἦναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Ἀδάμαντος· καὶ ὅτι, ἂν ψηφοφορήσητε, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ, οὐ μόνον ὁ βουλευτὴς Ἀδάμαντος θέλει ἀναγνωρισθῆ ὡς νόμιμος βουλευτὴς, ἀλλὰ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ δήμου πρὸς ἐκλογὴν ἰδίου βουλευτοῦ θέλει ἀναγνωρισθῆ συγχρόνως· ἂν ψηφοφορήσητε δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ, τότε θέλει μένει ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα οὐχὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ τοῦ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς, διότι ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη, ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἂν ἐν ἐν τῷ δήμῳ Ἀδάμαντος ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῇ ἢ ὄχι ἐκλογή. Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἐκλογὴ ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἐνεργηθεῖσα ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος, ἀμηχανοῦμεν ποίαν ψῆφον πρέπει νὰ δώσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐπροτάθη. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ συναινέσητε νὰ τεθῇ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συνάδελφοι ὑμῶν, ἡμεῖς, δὲν δύνανται νὰ ψηφοφορήσωσιν. Ὅταν ψηφοφορῶσι τὰ πολυμελῆ σώματα, ἂν μέλη αὐτῶν δὲν ἐσχημάτισαν γνώμην, ἀρνοῦνται τότε ῥητῶς ψῆφον, καὶ ἀρνούμενοι ψῆφον, δὲν ἀσκοῦσι μόνον δικαίωμα, ἀλλ’ ἐκπληροῦσι καὶ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὀφείλουσιν εἰς τὴν συνείδησί των. Ἀλλ’ ὅταν ἐσχημάτισαν γνώμην, ὀφείλουσι νὰ δηλώσωσιν αὐτὴν, καὶ ἔχουσι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ παραγνωρίσῃ, τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσι τὴν διασκευὴν τῶν ζητημάτων οὕτως, ὥστε νὰ κατασταθῇ δυνατὸν εἰς αὐτὰ νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των. Ἀλλὰ τὸ θέμα, ὡς ἐπροτάθη, δὲν εἶναι οὐδὲ τὸ ἀληθὲς πόρισμα τῆς συζητήσεως. Ἂν μοὶ ἐπιτρέπεται ὁ χαρακτηρισμὸς, ἴσως ἤθελον εἰπεῖ, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοιούτου θέματος παραχαράσσει τὴν συζήτησιν, διότι δὲν προκαλεῖ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, οὐδ’ ἀπευθύνει εἰς τοὺς βουλευτὰς τὴν ἐρώτησιν, ἂν οἱ ἰσχυρισμοὶ, τοὺς ὁποίους μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἰδίως, προέβαλεν, ἔτυχον ἢ ὄχι τῆς ἐπιδοκιμασίας τοῦ Σώματος. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἰσχυρίσθη ὡρισμένως καὶ οὐχὶ διὰ φράσεων ἀμφιβόλου ἐννοίας, ὅτι ἡ ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος ἐκλογῆς εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος ἔχει δύο πλημμελείας, τὴν μίαν ἐξωτερικὴν, ἵνα εἴπω οὕτω, τοῦ διατάγματος, τὴν ἄλλην ἐσωτερικὴν αὐτοῦ. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ἐκλήθη ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νὰ προβαίνῃ εἰς πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας προκαλεῖ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας νὰ ἐκλέξωσι βουλευτὰς, ἀλλ’ ὑπεχρεώθη τὴν πρᾶξιν ταύτην νὰ ἐκδίδῃ ἐν χρόνῳ ὡρισμένῳ. Ἑπομένως, ἂν τοῦτο δὲν γείνῃ κατὰ τὸν ὡρισμένον χρόνον, ἀλλὰ κατ’ ἄλλον, ἡ πρᾶξις αὐτῆς εἶναι ἄκυρος, διότι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ προβῇ ἐν ἄλλῳ χρόνῳ εἰς τοιαύτην πρᾶξιν, προβᾶσα δὲ εἰς αὐτὴν, προέβη ἐναντίον τοῦ νόμου. Ποῖα καθήκοντα ἀναγράφει ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὅταν πρόκηται νὰ δώσῃ τὴν πρώτην ὤθησιν πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῶν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος; Τὸ ἄρθρον 45 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου λέγει, ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία προκαλεῖ διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιορίζει τὴν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος σύγχρονον ψηφοφορίαν καθὼς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν. Ἀλλὰ πότε; Πεντήκοντα ἡμέρας πρὸ τῆς ψηφοφορίας, καὶ εἴκοσι πέντε ἡμέρας πρὸ τῆς ἀνακηρύξεως. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ δήμου Ἀδάμαντος, σᾶς εἶπεν, ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία δὲν προέβη ἐντὸς τῆς προθεσμίας ταύτης εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος, ἀλλ’ ἐξέδωκεν αὐτὸ μόνον εἴκοσι πέντε ἡμέρας πρὸ τῆς ψηφοφορίας, τὴν αὐτὴν δὲ ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο τὰ δικαστήρια νὰ ἐκδώσωσι τὰς ἀποφάσεις των, ἀνακηρύσσοντα τοὺς ὑποψηφίους. Λοιπὸν τὸ ὑπουργεῖον προέβη εἰς τὴν πρόκλησιν τοῦ διατάγματος ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ προβῇ, ἑπομένως προέβη εἰς πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ πράξῃ, ἑπομένως ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας ἦτο ἄκυρος. Καὶ ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς σᾶς παρέστησεν, ὅτι τὸ διάταγμα τῆς 25 Νοεμβρίου, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη διὰ τοῦ κατὰ τὴν 26 Νοεμβρίου 1881 ἐκδοθέντος φύλλου τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι πρᾶξις ἄκυρος, ἀλλὰ σᾶς παρέστησεν ἀκόμη, ὅτι τὸ διάταγμα ἐκεῖνο εἶναι καὶ πλημμελές, διότι δι’ αὐτοῦ βεβαιοῦνται πράγματα μὴ ἀληθῆ. Ἐβεβαίωσε τὸ διάταγμα, ὅτι ὁ συνοικισμὸς τοῦ Ἀδάμαντος περιέχει πληθυσμὸν ἴσον μὲ τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἐνῷ κατὰ τὸν βουλευτὴν Ἀττικῆς ὁ δῆμος οὗτος ἔχει πολλῷ μικρότερον πληθυσμόν. Οἱ δύω οὗτοι ἰσχυρισμοὶ καταλήγουσιν εἰς τὸ συμπέρασμα οὐχὶ ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἦτο καθ’ ἑαυτὴν παράνομος, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνεργηθῇ ἐκλογὴ εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ ἐνεργηθεῖσα κακῶς ἐνηργήθη. Ἀλλά, ἐὰν ψηφοφορηθῇ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐπρόβαλεν ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου, καὶ ἡ Βουλὴ διὰ πλειοψηφίας ἀποφανθῇ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος, διὰ ποίας ψήφου θέλουσιν ἐκφράσει τὴν γνώμην των ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποδέχονται τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς; ποίαν δὲ χειραγωγίαν καὶ ὁδηγίαν δίδει εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἡ Βουλὴ, περὶ τοῦ τί πρέπει νὰ πράξῃ τὸ ὑπουργεῖον ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογήν; Πρέπει τάχα νὰ διατάξῃ νέας ἐκλογάς; Ἀλλ’ ὅταν προσαχθῇ ἡ ἐκλογὴ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς ἐξέλεγξιν, τότε ἡ Βουλὴ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη νομίμως, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ διαταχθῇ, διότι δὲν ὑπῆρχε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξῃ βουλευτήν. Ἂν δὲ τὸ ὑπουργεῖον δὲν διατάξῃ νέαν ἐκλογὴν, ἐνδέχεται πάλιν νὰ γείνῃ κατ’ αὐτοῦ ἔγκλησις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητηθῇ παρ’ αὐτοῦ λόγος, διατί παρέβη τὸν νόμον περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, καθ’ ὃν ὤφειλεν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου νὰ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἀκυρωθείσης ἐκλογῆς. Νομίζω ὅτι δὲν ἁρμόζει εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοιαύτη δολία πολιτεία, ἥτις ἀναμιμνήσκει τυραννικάς τινας φύσεις, τὰς ὁποίας μᾶς παρέδωκεν ἡ ἱστορία, ὅτι πολλάκις ἐμηχανῶντο νὰ κατασκευάζωσι καὶ νὰ προβάλλωσιν εἰς τὸ κοινὸν προβλήματα, τῶν ὁποίων ἡ λύσις, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο, ἤθελε συνεπαγάγει τὴν καταδίκην τῶν ἐπιχειρούντων νὰ λύσωσιν αὐτά. Ἐξ ἐναντίας νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ χειραγωγῇ τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν, οὐχὶ μόνον εἰς τὴν ὁδὸν τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθῇ κυβερνήσασα τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ οἱ συμβουλεύσαντες ὑμᾶς νὰ δεχθῆτε νὰ προβληθῇ τὸ θέμα οὕτω πως πρὸς ψηφοφορίαν δὲν σᾶς ἀπέκρυψαν τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθησαν. Σᾶς εἶπον, ὅτι, ἐπειδὴ ἀκόμη διατελοῦμεν εἰς τὸ πρῶτον στάδιον, τὸ τῶν ἐξελέγξεων, καὶ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ πράξωμεν τίποτε ἄλλο πλὴν τῶν ἐξελέγξεων, δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐνήργησεν ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία, ἀποφηναμένη, ὅτι ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ βουλευτὴν, καὶ ἐπειδὴ δὲν δυνάμεθα, ἂς περικαλύψωμεν τὴν ἀδυναμίαν ἡμῶν ταύτην, ἂς μὴ ἐκφρασθῶμεν ἂν καλῶς ἢ κακῶς ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἐνήσκησε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς βουλευτοῦ, καὶ ἂς ἀκυρώσωμεν μόνον τὴν πρᾶξιν τῆς ἐκλογῆς, ἂν καὶ αὕτη δὲν προηγεῖται, ἀλλ’ ἕπεται τῇ ἐνασκήσει τοῦ δικαιώματος. Διὰ νὰ ἴδωμεν, κύριοι, ἂν ἔχωμεν ἢ δὲν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῶν ἰσχυρισμῶν, τοὺς ὁποίους προέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν ἁπλούστερον, νὰ ἀναγάγωμεν αὐτὴν εἰς τοὺς ἁπλουστέρους αὐτῆς ὅρους, διότι τότε θέλομεν πεισθῆ, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ εἶναι ἀναποσπάστως συνδεδεμένοι μετὰ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ὅτι ἑπομένως ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ Συνέλευσις τοῦ 1844 ἀπένειμεν εἰς τοὺς συνοικιζομένους ἐν Ἑλλάδι μετανάστας τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστέλλωσιν ἴδιον βουλευτήν· συνεπεία δὲ τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης ὅλοι οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἔκτοτε ἐξεδόθησαν, ἐκανόνισαν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ὁ νόμος τοῦ 1844 κατ’ οὐδὲν ἐπὶ τούτου διαφέρει ἀπὸ τὸν νόμον τοῦ 1864, καθὼς καὶ οὗτος κατ’ οὐδὲν διαφέρει ἀπὸ τὸν ἰσχύοντα νῦν νόμον περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Τὸ δικαίωμα ἀπενεμήθη διὰ τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843 εἰς τοὺς συνοιζομένους ἐν Ἑλλάδι μετανάστας, οὐδὲ πρόκειται ν’ ἀπονεμηθῇ εἰς αὐτοὺς σήμερον, ὡς δὲν πρόκειται σήμερον οὐδὲ νὰ εὐρυνθῇ, οὐδὲ νὰ περισταλῇ κατά τι. Τί λοιπὸν πρόκειται σήμερον; Νὰ ἀναγνωρισθῇ μόνον ἐὰν ἀπετελέσθησαν οἱ ὅροι, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 καὶ οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι ἐξήρτησαν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Κατὰ τοὺς περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμους, οἵτινες στηρίζονται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1843, τὸ δικαίωμα τοῦτο τῶν συνοικιζομένων μεταναστῶν καθίσταται ἐνεργὸν, ἐὰν οὗτοι ἀποτελέσουν πληθυσμὸν ἴσον τοῦ ἡμίσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς μικροτέρας ἐπαρχίας. Ἡ ἀναγνώρισις τοῦ ὅρου τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κανονισθῇ ἐκ τῶν προτέρων ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, οὐδὲ ἡ βεβαίωσις τῆς ὑπάρξεως τοῦ ὅρου αὐτοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἄλλην ἀρχὴν εἰμὴ εἰς μόνην τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἐὰν συνοικισμός τις ἔχῃ πληθυσμὸν ὡρισμένον, εἶναι γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, διότι αὕτη μόνη ἔχει τὴν διοίκησιν ἀνὰ χεῖρας, καὶ ἔχει τὰ ὑπ’ αὐτῆς παρεχόμενα μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦσι τὴν ὕπαρξιν τοῦ πληθυσμοῦ. Ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία, τὸ ὑπουργεῖον, διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 25 Νοεμβρίου ἀπεφήνατο, ὅτι ἀπετελέσθησαν οἱ ὅροι, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξηρτήθη κατὰ τοὺς νόμους ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τῶν μεταναστῶν.....

§67Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Δηλιγιάννη, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν; Ἡ ἐξουσία τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἶναι ἀπόλυτος, δι’ ἑνὸς διατάγματος νὰ εἴπῃ, τόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς, καὶ ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν ναί;

§68ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ θέλω εἰπεῖ τώρα. Τὸ ὑπουργεῖον διὰ τοῦ διατάγματος ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἀπετελέσθη ὁ ὅρος, ἐκ τοῦ ὁποίου ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἐξήρτησε τὴν ἐνεργὸν ἰδιότητα τοῦ δικαιώματος τῶν μεταναστῶν πρὸς ἐκλογὴν βουλευτοῦ. Προβάλλεται ἡ ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς βεβαιώσεως ταύτης τοῦ ὑπουργείου ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἀναγνώρισέ τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὀρθόν. Νομίζετε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἀντιῤῥήσεως ταύτης; Σᾶς φέρω πρὸς ἀπόδειξιν αὐτὸ τοῦτο τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων προέβαλε. Κατὰ τὸ 1874 ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς ἀπέστειλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἕξ βουλευτάς· διὰ τί; διότι ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία εἶχε βεβαιώσει τότε, ὅτι ὁ πληθυσμὸς, τὸν ὁποῖον περιεῖχε ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς, τῇ ἔδιδε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ μόνον ἕξ καὶ οὐχὶ πλείους τῶν ἕξ βουλευτῶν· ἡ δὲ Βουλὴ, ἐξελέγξασα τὴν ἐκλογὴν Ἀττικῆς, ἀπεδέξατο τοὺς ἕξ βουλευτάς. Κατὰ τὸ 1875 ὅμως ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ἐβεβαίωσε τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς εἶχε πληθυσμὸν, ὁ ὁποῖος τῇ ἔδιδε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὀκτὼ βουλευτάς.

§69Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ ἦτο εἰς τὰ 1879.

§70ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔστω εἰς τὰ 1879· μέχρι τοῦ 1879 λοιπὸν ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς ἀπέστελλε βουλευτὰς ἕξ.

§71ΡΑΛΛΗΣ. Ὀκτώ.

§72ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μέχρι τοῦ 1879 λέγω ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς ἀπέστελλεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἕξ βουλευτάς· κατὰ δὲ τὸ 1879 ἀπέστειλεν ὀκτὼ, διότι ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς ἔδιδεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ ὀκτώ. Ὅταν ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἡ ἐκλογὴ Ἀττικῆς καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὅτι ἡ ἐκλογὴ Ἀττικῆς ἦτο νόμιμος, πῶς ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τοὺς ὀκτὼ βουλευτὰς καὶ δὲν ἐπροτάθη τότε, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδεχθῇ προσωρινῶς μόνον τοὺς ἕξ, τοὺς δὲ ἄλλους δύω νὰ ἀφήσῃ, ἵνα παραδεχθῇ κατόπιν, ἀφοῦ καταρτισθῇ, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ εἰμὴ μόνον περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς; Καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔπραξε τότε ἡ Βουλὴ, ἦτο ἔκρυθμον, ὅτι τὸ ἔπραξε παρανόμως καὶ κατ’ ἐπέκτασιν παράνομον τῆς ἐξουσίας της. Ὄχι· ἡ Βουλὴ ἔπραξεν ὀρθῶς, καὶ τοῦτο βεβαιοῖ πᾶσα ἡ γαλλικὴ νομολογία, τοῦτο βεβαιοῦσι συγγραφεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουσιν ὑπολήψεως καὶ τῶν ὁποίων αἱ γνῶμαι ἔχουσι πᾶσαν αὐθεντείαν διὰ τὴν ἐπιστημονικήν των ἀλήθειαν. Οἱ συγγραφεῖς οὗτοι οὐ μόνον δὲν ἀμφισβητοῦσιν, ὡς ἡμεῖς, ἀλλ’ ἀναγνωρίζουν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα οὐχὶ μόνον νὰ ἐξελέγχῃ ἁπλῶς τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποφαίνηται ἐπὶ ὅλων τῶν σχετικῶν μὲ αὐτὰς ζητημάτων. Ἐὰν λοιπὸν ὁ δισταγμὸς τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου ὑπηγόρευσεν εἰς αὐτὸν τὴν κατασκευὴν τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον συνεβούλευσεν εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ προβάλῃ πρὸς ψηφοφορίαν, ὁ δισταγμὸς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἀνεγνώρισεν ἡ Κυβέρνησις τὸν ὅρον, ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ ὁποίου ἐξήρτηται τὸ δικαίωμα τοῦ δήμου Ἀδάμαντος νὰ ἐκλέξῃ ἴδιον βουλευτὴν, ὁ δισταγμὸς οὗτος δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν καὶ δὲν δύναται νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ ἀπὸ τοῦ ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῆς ἀντιῤῥήσεως τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Εἶναι τῷ ὄντι ἐπιθυμητὸν, κύριοι, τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου νὰ μὴ ὁδηγῶνται ὑπὸ ἄλλων σκέψεων εἰμὴ ὑπὸ τοῦ πόθου νὰ ἐκτελῶνται εἰλικρινῶς καὶ ἀκριβῶς οἱ νόμοι καὶ νὰ ἐξυπηρετῶνται τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἔνδειξιν τοιαύτην ἐλάβομεν τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ ἄλλην πλὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐνέδειξαν οἱ περὶ ὧν εἶπον ἀνυπόστατοι δισταγμοὶ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι ψηλαφητὴ ἔνδειξις νομιμοφροσύνης ἦτο καὶ ἡ κατάταξις, μετὰ τῆς ὁποίας οἱ ἡγέται τῶν δύο πτερύγων ἔσπευσαν νὰ δικαιολογήσουν οὐχὶ τὰς αἰτίας, δι’ ἃς ἐσιώπησαν, ἢ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἐσιώπησαν, ἀλλὰ μόνην τὴν σιωπὴν αὐτῶν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν ἐκλογῆς τινος καὶ τὴν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης συνεσταλμένην γνώμην των, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Βουλὴ ἐπεκύρωσε τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην· διότι ἄλλος λόγος δὲν ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ αὐτοὺς, διὰ νὰ μνησθῶσιν ἐκλογῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐπεκύρωσεν ἤδη. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ ἐμποδίζει νὰ καλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μεταβάλῃ τὸ προταθὲν εἰς αὐτὸν ὡς θέμα ψηφοφορίας κατὰ τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ δύνανται νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μὲν τὴν γνώμην, ὅτι ὁ συνοικισμὸς τοῦ δήμου Ἀδάμαντος εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἴδιον βουλευτὴν, διότι οἱ ὅροι, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ νόμος ἐξήρτησε τὴν ἐνέργειαν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ, ἐξεπληρώθησαν, ἀλλ’ ἔχουσι συγχρόνως τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἐνεργηθεῖσα ἐκλογὴ δὲν εἶναι ἐκλογὴ, διότι δὲν ἐτηρήθη κατ’ αὐτὴν οὐδεμία τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὰς πραγματικωτέρας ἐγγυήσεις πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς γνησιότητος τῆς ἐκλογῆς, καὶ πιστὴν διερμήνευσιν τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων.

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος, τί θὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς Μήλου;

§74Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι τῷ ὄντι εὐφυέστατον τὸ ἐπιχείρημα... (Θόρυβος.)

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ δῆμος Ἀδάμαντος κεῖται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μήλου· ἑπομένως, ἐὰν δὲν ἀναγνωρισθῇ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ ἴδιον ἀντιπρόσωπον, οἱ ἐκλογεῖς Ἀδάμαντος πρέπει νὰ ψηφίσωσι μετὰ τῶν λοιπῶν τῆς ἐπαρχίας Μήλου. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως δὲ περὶ τῆς ἐκλογῆς Μήλου παρατηρῶ, ὅτι οἱ ἐπιτυχόντε βουλευταὶ πλειονοψηφοῦσι κατὰ ψήφους 40 καὶ 50...

§76ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἤλθομεν ἐδῶ, ἵνα καταναλίσκωμεν μάτην τὸν χρόνον. Συζητοῦμεν ἤδη περὶ μιᾶς ἐκλογῆς ἐπὶ δύο ἡμέρας, ἐνῷ ἔχομεν σπουδαῖα ἔργα... (Θόρυβος.)

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἁπλῆν παρατήρησιν ὑπέβαλον. Πρέπει νὰ σκεφθῆτε, ὅτι διὰ τῆς ψήφου σας ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπηρεάζεται τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς τῆς Μήλου ... (Θόρυβος) Σᾶς συγχαίρω, κύριοι. Μάθετε, ὅτι ἡ βάσις καὶ ἡ... ἀξία τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου...

§78ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἡ καλὴ πίστις.

§79ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ἡ καλὴ πίστις, τὴν ὁποίαν δὲν βλέπω ἐδῶ.

§80ΠΡΕΖΑΝΗΣ. Γνωρίζετε, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου Ἀδάμαντος δὲν ἐψήφιζον πλέον εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Μήλου (Θόρυβος), ὡς ἀναποσπάστως ἐχόμενοι τῆς ἰδέας τοῦ ἀποτελέσαι ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν· καὶ πλειότεροι δὲ ὅτε ἐψηφοφόρουν, οὐδέποτε ἔδωκαν εἰς τοὺς ἀντιπάλους μας πλέον τοῦ πέμπτου τῶν ψήφων, ὡς δύναται ὁ βουλόμενος νὰ βεβαιωθῇ ἐκ τῶν πρακτικῶν τῶν παρελθουσῶν ἐκλογῶν. Ἡ ἀποχὴ λοιπὸν τούτων ἀπὸ τῆς ψηφοφορίας ἡμᾶς ἔβλαψεν, οὐχὶ τοὺς ἀντιπάλους μας.

§81ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, δὲν ἔχω εἰμὴ νὰ σᾶς συγχαρῶ, διότι δὲν μοὶ ἐπιτρέψατε νὰ τελειώσω τὴν παρατήρησίν μου... Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος ἐπάγεται τὴν ἀκύρωσιν καὶ τῆς ἐκλογῆς Μήλου. (Θόρυβος.)

§82ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα, μάλιστα.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. Μετὰ τὰ λεχθέντα, θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν δέχηται τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ τμήματος. (Θόρυβος.)

§84Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι· τὸ ἄκυρον. (Θόρυβος.)

§85ΣΤΑΪΚΟΣ. Θὰ ψηφίσωμεν πρῶτον τὴν ἀπωτέραν πρότασιν, δηλ. τὴν γνώμην τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§86Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν δύναται παρὰ νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ πόρισμα τῆς συζητήσεως. Κατὰ τῇ ἐκλογῆς Ἀδάμαντος προετάχθη ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη δὲν ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῇ, διότι δὲν ὑπῆρχε δικαίωμα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποδέχηται, ὅτι δὲν ὑπῆρξε νόμιμος ἀφορμὴ διὰ νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ἐκλογὴ, τότε ἡ ἐκλογὴ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῇ, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν ἐπιλαμβάνεται ἐξελέγξεως ἐκλογῆς, ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῇ. Ἄν ἡ Βουλὴ ἀποδέχηται, ὅτι ὑπῆρχε νόμιμος ἀφορμὴ πρὸς ἐνέργειαν ἐκλογῆς, τότε ἡ ἐκλογὴ ἔπρεπε νὰ ἐνεργηθῇ, καὶ ἡ Βουλὴ προβαίνει εἰς τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῆς. Λοιπὸν τὸ θέμα εἶναι, ἡ Βουλὴ συναινεῖ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος, ναὶ ἢ ὄχι; καὶ τοιοῦτον πρέπει νὰ τεθῇ θέμα πρὸς ψηφοφορίαν.

§87Π. ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Οὐδόλως ἐπρότεινα ὅ,τι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Γόρτυνος μοὶ ἀποδίδει· εἶπον μόνον, ὅτι ἡ ἐκλογὴ Ἀδάμαντος εἶναι ἄκυρος, ὅσα δὲ εἶπον δὲν ἦταν ἡ σκέψις πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς τῆς προτάσεως. Νομίζω δὲ, ὡς πρὸς ἐμὲ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπομακρύνομαι τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι δεσμεύομαι, καὶ πιστεύω ὅτι δεσμεύεται καὶ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐξελέγξεων, εἰμὴ δύο μόνον ζητήματα περὶ τοῦ κύρους καὶ τῶν προσόντων, καὶ δὲν ἐπιτρέπει αὐτὸ, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν δύναται νὰ νομοθετῇ ἡ Βουλὴ πρὶν συγκροτηθῇ.

§88ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐκ τῆς διαφόρου ἀποφάσεως ἐπέρχονται καὶ συνέπειαι διάφοροι, καὶ διὰ τοῦτο ἀκόμη εἶναι ἀναγκαῖον νὰ διακριθῇ διὰ τῶν ζητημάτων ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς. Εἰς τὴν ἐκλογὴν π. χ. Χαλκίδος, ὁ δῆμος Ληλαντίων διὰ δύω λόγους προσβάλλεται, δι’ ἀποκλεισμὸν καὶ διὰ νόθευσιν, τελεσθεῖσαν διὰ τῆς προσθήκης εἰς τὰς κάλπας τῶν ἀντιπολιτευομένων 150 ψήφων. Ἄν δεχθῶμεν τὸν πρῶτον, θὰ ὑπολογίσωμεν τὸ δυνατὸν ἀποτέλεσμα ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ ψήφων καὶ δὲν θὰ δεχθῶμεν κανένα βουλευτὴν Χαλκίδος. Ἄν στηριχθῶμεν εἰς τὸν ἄλλον, θὰ ἐπικυρώσωμεν τὴν ἐκλογὴν δύω βουλευτῶν καὶ ἀφαιροῦντες τὰς προστεθείσας ψήφους, δὲν θὰ δεχθῶμεν ἕνα ἐκ τῶν τριῶν (Θόρυβος). Ἄς τεθῇ λοιπὸν τοιοῦτο προδικαστικὸν ζήτημα πρῶτον: νὰ δικάσωμεν τὴν ἐκλογὴν Ἀδάμαντος; Καὶ ἔπειτα; εἶναι νόμιμος ἡ ἐκλογή;

§89ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, ὁ Κανονισμὸς ἔχει θεμελιώδη διάταξιν, καθ’ ἣν, ὁσάκις εἷς βουλευτής, εἷς καὶ μόνον, ζητήσῃ τὴν διαίρεσιν συνθέτου προτάσεως, πρέπει ἀμέσως νὰ γείνῃ αὕτη· καὶ διατί; ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ὁ Κανονισμὸς, κύριοι, δὲν θέλει νὰ πιέσῃ τὴν συνείδησιν τοῦ βουλευτοῦ. Ἄν τυχὸν πρότασίς τις περιέχῃ δύο μέρη, καὶ ἐπὶ μὲν τοῦ ἑνὸς ὁ βουλευτὴς ἔχῃ καταφατικὴν, ἐπὶ δὲ τοῦ ἄλλου ἔχῃ ἀρνητικὴν γνώμην, οὔτε ναὶ δύναται τότε νὰ εἴπῃ, οὔτε ὄχι. Καὶ δὲν εἶναι, θεμιτὸν νὰ εἴπητε εἰς τὸν βουλευτὴν, τί μὲ μέλλει, ψηφοφόρησον ὅπως θέλεις· διότι ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ συμμετέχῃ εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Σώματος, ἡ δὲ ψῆφος ἐδόθη, ὅπως διερμηνεύῃ ἁγνὴν καὶ ἐλευθέραν τὴν θέλησιν τοῦ ἀντιπροσώπου. Τί ἔχετε ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἕνεκα τῆς ἐξαιρετικῆς ἰδιότητος τῆς ἐκλογῆς, ἔχετε παρεμπῖπτον ζήτημα, ἂν ὁ δῆμος Ἀδάμαντος ἔχῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ βουλευτὴν ἴδιον, καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα παρουσιάζεται ἐξ ὑπαρχῆς καὶ ἐν τῷ σταδίῳ αὐτῷ τῆς προεξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς, τὸ δὲ Τμῆμα παρέπεμψε τὴν ὁριστικὴν κρίσιν καὶ ἀπόφασιν πρὸς ἡμᾶς. Λοιπὸν τὸ ζήτημα αὐτὸ, οὗ ἕνεκα πτέρυξ ὁλόκληρος τῆς Βουλῆς σᾶς προτείνει τὴν διαίρεσιν, δὲν εἶναι ἰδιόῤῥυθμος ἰδέα, ἥτις ῥίπτεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως παιδιᾶς χάριν· εἶναι ζήτημα συνδεδεμένον ἀδιαῤῥήκτως μετὰ τῆς ἐκλογῆς, ὅπερ ἐγεννήθη μετ’ αὐτῆς, ὅπερ παρηκολούθησεν αὐτὴν ἐν τῇ προεξελέγξει καὶ ἐνώπιόν σας, ἐφ’ οὗ ἐγένετο μακρὰ συζήτησις, ἐφ’ οὗ περιεστράφη κυριώτατα ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ὄπισθεν ταύτης κατ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ μετὰ ταῦτα πάντα διστάζετε, κύριοι, νὰ διαιρέσητε τὴν πρότασιν, διὰ ν’ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῆς ἐλευθέρως ἡ συνείδησις ὅλων τῶν βουλευτῶν; Ἐκτὸς τούτου, ἡ ἐξαίρεσις τῆς συνθέτου ταύτης προτάσεως οὐ μόνον διευκολύνει τὴν ψηφοφορίαν, ἀλλὰ θὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς ὁδηγὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ τί θὰ πράξῃ κατόπιν. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ὁδηγηθῇ ἐκ τῆς ἀποφάσεώς σας, ἂν θὰ διατάξῃ νέαν ἐκλογὴν, ἢ ὄχι. Διατί λοιπὸν δὲν θέλετε τὴν διαίρεσιν, ἀφοῦ αὕτη παρουσιάζει δύω ἀναμφισβήτητα πλεονεκτήματα: Ὑπὲρ τοῦ συνθέτου ἓν μόνον συμφέρον ὑπάρχει, ὅτι δύνανταί τινες τῶν συναδέλφων, μὴ γινώσκοντες τί νὰ ψηφίσωσι, ν’ ἀπόσχωσι τῆς ψηφοφορίας· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὄχι, διὰ τοιούτων μέσων ν’ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ, πολὺ δ’ ὀλιγώτερον νὰ ἀμφισβητηθῇ τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὸν δῆμον Ἀδάμαντος. Διὰ τοῦτο, ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ ζητῶ νὰ διαιρεθῇ ἡ πρότασις περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς, καὶ νὰ προταχθῇ τῆς γενικῆς προτάσεως ἡ πρότασις περὶ τοῦ ἂν ὁ Ἀδάμας ἔχῃ τὸ δικαίωμα ν’ ἀποστείλῃ ἐν τῇ Βουλῇ ἴδιον βουλευτήν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία τοῦ Τμήματος προτείνει τὸ ἄκυρον...

§91ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖον ἄκυρον; Προτείνω τὴν διαίρεσιν....

§92ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15.)

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος λέγουσι ναί...

§94ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί ἄκυρον; Τί εἶναι αὐτὰ, κ. Πρόεδρε;

§95ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ. Ἐπιμένω νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις, ἐὰν πρέπῃ νὰ διαιρεθῇ ἡ πρότασις, ναὶ ἢ ὄχι.

§96ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι εἶναι ἐναντία ῥητῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ.

§97ΣΤΑΪΚΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Δραγούμην ν’ ἀναγνώσῃ τὴν διάταξιν, διότι δὲν εὑρίσκω αὐτὴν ἐν τῷ Κανονισμῷ.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν προτείνηται μία γνώμη, πρέπει ὅπως δήποτε ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Ἡμεῖς προβάλλομεν τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως περὶ διαιρετοῦ.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως περὶ διαιρετοῦ λέγουσι ναί, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.)

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 207, ἐξ ὧν 112 μὲν ὑπὲρ τοῦ ἀπαραδέκτου, 95 δὲ ὑπὲρ τοῦ παραδεκτοῦ τοῦ διαιρετοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς Ἀδάμαντος νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄκυρον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7½.