1881.02.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70

τῆς 11 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρα 2½ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι Τριχωνίας παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀναβάλλω διὰ τὴν αὔριον τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὅπως φέρω πλείονα καὶ μᾶλλον θετικὰ γεγονότα πρὸς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου.

§3ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δύναμαι νὰ συγχαρῶ καὶ νὰ συλλυπηθῶ συνάμα τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὁποίαν ἔδειξε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ δεικνύῃ ἀδιαφορίαν ὡς πρὸς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ ζωοκλοπῆς. Ὁ λαὸς εἶναι ἄξιος τῆς τύχης του, καὶ πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον τῆς καταστροφῆς του, διὰ νὰ ζητήσῃ νὰ εὕρῃ τὸ μέσον τῆς ἀπὸ τῶν κακῶν ἀπαλλαγῆς του. Ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶναι ἐδῶ, παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διατάξῃ, εἰ δυνατὸν, τὸν κ. νομάρχην Φθιώτιδος νὰ δώσῃ ἓν πέρας εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐπιστράτων, διότι ἔπειτα ἀπὸ τόσα συμβαίνει τὸ ἑξῆς. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία συλλαμβάνει ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τοὺς δρόμους τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς φέρει εἰς τὸ φρουραρχεῖον, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ἦναι ἐξαιρέσιμοι· 20–40 κατέταξαν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν εἶναι πλέον ὑποφερτὴ, διότι οἱ ἄνθρωποι καταστρέφονται, καὶ τοιαύτη κατάστασις δὲν ὑφίστατο οὔτε ἐπὶ τουρκοκρατίας. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, κύριε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ διατάξητε, ὅπως παύσῃ τοῦτο. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν νόμον περὶ ζωοκλοπῆς, νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ συζητηθῇ ὁ νόμος οὗτος, διότι δὲν ἔχετε ἰδέαν εἰς ποῖον σημεῖον πλέον ἔφθασεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§4ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν πολλῶν, κύριοι βουλευταὶ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν νὰ φέρῃ κατάστασιν τῆς ἐκδικάσεως τῶν περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεων τῶν ἐπιστράτων μέχρι τῆς 31 παρελθόντος μηνός. Κατετέθη ἡ κατάστασις αὕτη, καὶ λαβὼν αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν ταύτην τὴν στιγμὴν, παρατηρῶ, ἐκτὸς ἐὰν δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω τὸ ἐμπεριεχόμενον ἐν ταῖς στήλαις αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ὅτι εἶναι ἐλλιπὴς καὶ λελανθασμένη, καὶ τούτου ἕνεκεν οὐδὲν δύναται νὰ ἐξαχθῇ ἐξ αὐτῆς· ὡς ἐν παραδείγματι, ἐπὶ τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς, κατ’ ἐπαρχίας ἀριθμοῦνται πόσαι αἰτήσεις περὶ προσωρινῆς ἀπαλλαγῆς ἐπιστράτων ἐδόθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, πόσαι εὑρίσκοντο εἰς τὴν νομαρχίαν μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου, πόσαι ἐκδικάζονται τοῦ λοιποῦ ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων καὶ καθεξῆς. Ἐν ὅλῳ λοιπὸν φαίνεται, ὅτι αἱ δοθεῖσαι αἰτήσεις ἐπιστράτων εἰς τὸν νομὸν Ἀττικῆς ἀνέρχονται εἰς 1104. Μετὰ τοῦτο μία στήλη ὡς ἐκδικασθείσας ὑπὸ τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου αἰτήσεις ἀριθμεῖ 1098, ἑτέρα στήλη ὡς ἐκδικασθείσας κατὰ τὸ διάταγμα τῆς 8 Ἰουλίου ἀριθμεῖ 356, τὸ ὅλον 1454, ἐνῷ τὸ ὅλον τῶν δοθεισῶν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὴν ἐπιτροπὴν καὶ Νομαρχίαν ἀνέρχονται εἰς 4104· τὸ αὐτὸ δὲ συμβαίνει καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους νομούς.

§5ΤΙΝΕΣ. Μήπως ἐδόθησαν κατόπιν αἱ τοιαῦται αἰτήσεις;

§6ΜΥΚΩΝΙΟΣ. 1098 ἐστάλησαν εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια, αἱ δὲ ἄλλαι θὰ ἦναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§7ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε τὸ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἐξήτασα, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτό· κἄτι ἄλλο συμβαίνει, τὸ ὁποῖον ὑπώπτευον, ὅτι θὰ συμβῇ. Ἐκτὸς δὲ τούτου, κύριοι, ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς παραλείπεται τὸ σπουδαιότερον, δηλαδὴ πόσαι ἐδημοσιεύθησαν μέχρι τῆς 31 παρελθόντος μηνός. Ζητήσας τοιαύτην πλήρη κατάστασιν, βεβαίως εἶχον κάποιον σκοπόν, ἄλλως δὲν ἠδυνάμην νὰ ἔλθω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ συμπληρώσῃ τὴν κατάστασιν, ἣν μᾶς ἔφερε, καὶ νὰ ἐξηγήσῃ τὰς ἐν αὐτῇ ἀνωμαλίας. Συνάμα δὲ, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ συναδέλφου βουλευτοῦ Δωρίδος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, παρατηρῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὅσα ὑπεστήριξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ῥηθεὶς συνάδελφος, ἔχονται ἀληθείας δυστυχῶς. Ἴσως ἐν αἷς περιστάσεσι διατελοῦμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα δύναται καὶ ὑφ’ ὑμῶν αὐτῶν τῶν ἰδίων καὶ ὑπὸ τῶν ἀκροωμένων ἡμᾶς νὰ φαίνηται οὐχὶ ἄξιον προσοχῆς. Ἀλλὰ λάβετε, παρακαλῶ, τὴν θέσιν ἐκείνην τῶν καταδιωκομένων, καὶ θὰ ἴδητε ἐὰν ἔχουν δίκαιον νὰ ἀγανακτῶσιν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐνεργείᾳ, ἐπὶ τῇ σκανδαλωδεστάτῃ αὐτῇ, λέγω, ἐνεργείᾳ τῶν ἁρμοδίων, καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἐνῷ εὑρισκόμην πρό τινων ἡμερῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, εἶδον μετὰ θλίψεως μεγίστης ἐπιστράτους, ἔχοντας δώσει πρὸ πολλοῦ τὰς περὶ ἀπαλλαγῆς αἰτήσεις των, νὰ φέρωνται κακῶς ἔχοντες ἐκεῖ, καὶ πόθεν νομίζετε; ἀπὸ τὸ ἀπώτερον ἄκρον τῆς ἐπαρχίας Μεγαλουπόλεως, τὸ ὁποῖον ἀπέχει πλέον τῶν 11 ἢ 12 ὡρῶν τῆς Τριπόλεως. Καὶ διατί αὐτὴ ἡ ἀταξία καὶ ἀδικία; διότι δυστυχῶς ἡ νομαρχία, ἥτις εἶχε τὸ καθῆκον νὰ δίδῃ ἀποδείξεις, ὁσάκις παρεδίδοντο εἰς αὐτὴν τοιαῦται αἰτήσεις, νὰ μένωσι προσωρινῶς ἀκαταδίωκτοι, καὶ τοιουτοτρόπως μήτε τὰ ἀποσπάσματα νὰ ἀπασχολῶνται καταδιώκοντα ἀθώους καὶ συμμορφωθέντας ἐγκαίρως μὲ τοὺς νόμους τῆς πατρίδος, μήτε αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς ἐπίστρατοι νὰ ὑποφέρωσιν.......

§8ΑΝΤΥΠΑΣ. Τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα........

§9ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς διέκοψα ποτὲ, παρακαλῶ, μὴ μὲ διακόπτετε. — Μήτε, λέγω, αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς ἐπίστρατοι νὰ τυραννῶνται.... Τὸ ἀποτέλεσμα δὲ ποῖον ἦτο; οἱ συνοδεύοντες αὐτοὺς στρατιῶται νὰ ὁδοιπορῶσι 12 ὥρας ματαίως, οἱ δὲ συνοδευόμενοι ὡς ὑπόχρεοι νὰ ἄγωνται ἀδίκως ἐκεῖ ἐν καιρῷ χειμῶνος καὶ νὰ ἀπολύωνται, διότι αἱ αἰτήσεις των εἶχον δοθῆ, ὡς προεῖπον, ἐγκαίρως καὶ νομίμως. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε τί ἔπαθον; Θεωρεῖτε μικρὸν, σᾶς ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ, τὸ τοιοῦτον; Εἶναι μικρὰ αὐτὴ ἡ βάσανος, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ἀδίκως ἀπὸ τὰς ἀρχὰς ἐκείνας, αἵτινες ὡρίσθησαν ὑπὸ τῆς πολιτείας νὰ μεριμνῶσι περὶ τῶν ὑπ’ αὐτῶν διοικουμένων καὶ νὰ ἀποδίδωσιν εἰς αὐτοὺς δικαιοσύνην;

§10ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἀνακριβῆ ὅλα αὐτά.

§11ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλθετε κατόπιν καὶ ἀναιρέσατε ὅσα λέγω· μὴ μὲ διακόπτετε.—Αἱ προϊστάμεναι ἀρχαὶ, ὡς γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, οἵα εἶναι ἡ θέσις τοῦ Νομάρχου, εἶναι τὸ ἀπεικόνισμα τῆς καλῆς ἢ κακῆς διοικήσεως· εἶναι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἐν ᾧ τόπῳ ἐνεργεῖ μία τοιαύτη ἀρχή. Ὁποῖον λοιπὸν εἶναι τὸ ἀπεικόνισμα τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει, ὅταν ὑπάλληλος τοιαύτης ἀρχῆς φέρηται ὅπως φέρεται, μὴ προνοῶν διὰ τὴν πρόληψιν τοιούτων ἀδικημάτων; Βεβαίως, ὡς ἀκούω μίαν φωνὴν συναδέλφου τινός, τίποτε ἄλλο δὲν ζητεῖται παρ’ αὐτοῦ τοῦ δυστυχοῦς λαοῦ ἢ ἐξάσκησίς τις κακουχουμένου καὶ βασανιζομένου, ὅπως ἀντέχῃ διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ πάσχῃ οὕτω ὁ ἀθῶος πολίτης, παρατηρῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ τοιοῦτον. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν παρακαλῶ θερμῶς, χωρὶς νὰ νομίσῃ, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου αὕτη προέρχεται ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως — διαβεβαιῶ αὐτὴν ἐν εἰλικρινείᾳ, ὅτι προέρχεται ἐκ πνεύματος δικαιοσύνης καὶ φιλανθρωπίας, διότι καὶ αὐτὸς ὁ κ. πρωθυπουργός, πιστεύω, ἐὰν ἴδῃ τὰ τοιαῦτα νὰ συμβαίνουν, θὰ ἀγανακτήσῃ, ἔχω πεποίθησιν εἰς τοῦτο — παρακαλῶ, ἐπαναλαμβάνω, τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ τοιαῦτα, καὶ νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα πρὸς θεραπείαν. Ὅπως δὲ πεισθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὅσα λέγω εἶναι ἀληθῆ, ἐκθέτω καὶ ἕτερον συμβάν· ζητῶ δὲ συγγνώμην, διότι θὰ σᾶς ἀπασχολήσω δύο λεπτὰ τῆς ὥρας ἀκόμη. Πρὸ μηνὸς περίπου ἀνεψιός μού τις καταστηματάρχης ἐν Πειραιεῖ, ὅστις ἔχει ἀδελφὸν ὑπηρετοῦντα εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἐπίστρατον, καὶ συνεπῶς κατὰ τοὺς κειμένους νόμους εἶναι προσωρινῶς ἀπαλλακτέος, συλλαμβάνεται, ἀπάγεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκθέτει τοὺς λόγους, δι’ οὓς εἶναι ἀπαλλακτέος, παρακαλεῖ θερμῶς νὰ τηλεγραφήσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ δὲν ἤθελον νὰ τὸν ἀπολύσωσι, δι’ ἰδίων του ἐξόδων εἰς τὸν Νομάρχην Ἀρκαδίας, ὅστις νὰ γνωστοποιήσῃ ἂν οἱ ἰσχυρισμοί του ὦσιν ἀληθεῖς, ἀλλ’ οὐδαμῶς εἰσακούεται, ἂν καὶ ἡ αἴτησίς του παρ’ αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου παρεπέμφθη εἰς τὸ ἐν Τριπόλει στρατολογικὸν συμβούλιον· ἐκβιάζεται καὶ ὁρκίζεται. Μετὰ μίαν ἡμέραν οἱ ὑπηρέται του ἀφῄρεσαν ἐκ τοῦ καταστήματός του πλεῖστα ἐμπορεύματα, ἡ δὲ ἀστυνομία Πειραιῶς ἐπιλαμβάνεται τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἀνακαλύπτεται ἡ πρᾶξις, ἀλλὰ ὠφέλησεν ἐκεῖνον; Ἀπώλεσεν ὁ δυστυχὴς τὴν περιουσίαν του. Δὲν εἶναι μικρὸν, κύριοι, δὲν εἶναι ἀνάξια προσοχῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τὰ τοιαῦτα.

§12ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι παρακινοῦν τὸν κ. Σακελλαρόπουλον νὰ ἐπιτίθηται ἑκάστοτε κατὰ τοῦ νομάρχου Ἀρκαδίας. Αἱ κατηγορίαι, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι ἀνακριβεῖς, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. βουλευτοῦ Μαντινείας Πετρινοῦ. Ὁ νομάρχης Ἀρκαδίας ἀείποτε ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του ἀκριβῶς. (Διάλογος θορυβώδης μεταξὺ Σακελλαροπούλου καὶ Καρδαρᾶ.)

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, κύριοι, τοὺς διαλόγους σας· μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§14ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ὁ νομάρχης, κύριοι, συμφώνως μὲ τοὺς νόμους, ὁσάκις ἀπεδείχθη, ὅτι αἱ ὑποβληθεῖσαι αὐτῷ αἰτήσεις στηρίζονται εἰς τὸν νόμον, ἐξέδωκεν ἀναστολὰς καταδιώξεως καὶ συγχρόνως εἰδοποίησε τὸν μοίραρχον καὶ τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα καὶ οἱ τοιοῦτοι ἔμενον ἀκαταδίωκτοι. Τελευταῖον, ὅταν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου διὰ τοῦ ὁποίου ἀνετέθη εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἡ ἐκδίκασις τῶν αἰτήσεων, ἐπεστράφησαν αἱ ἀναφοραὶ εἰς τὰ στρατολογικὰ συμβούλια καὶ διετάχθη αὐστηρὰ καταδίωξις τῶν μὴ προσελθόντων ἐπιστράτων, τότε ἐγένοντο οἱ κατάλογοι τῶν καθυστερουμένων, ἀλλὰ τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα φαίνεται, ὅτι δὲν εἶχον τηρήσει κατάλογον καθαρὸν τῶν ἀπαλλαγέντων, καὶ ἐντεῦθεν ἐπῆλθεν ἀνωμαλία τις, τουτέστιν ἐδόθησαν σημειώσεις, ἐν αἷς συμπεριελήφθησαν καὶ οἱ ἐξαιρετέοι, καὶ τὰ ἀποσπάσματα ἐντεῦθεν εἰδοποίησαν ἅπαντας, ὡς καὶ τοὺς μὴ ὑποχρέους εἰς κατάταξιν, οἱ ὁποῖοι εἶχον λάβει τὴν ἄδειαν τῆς προσωρινῆς ἀναστολῆς; τότε προσῆλθον ἅπαντες ἐν Τριπόλει, πλὴν ὀλίγων, οἵτινες ἔλαβον ἀπὸ τὸν νομάρχην καὶ δεύτερον ἔγγραφον προσωρινῆς ἀπαλλαγῆς, καὶ οἱ τοιοῦτοι ἔμειναν ἀκαταδίωκτοι. Μεταξὺ αὐτῶν πιθανὸν νὰ εὑρέθησαν καὶ δύο ἢ τρεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν νὰ προσέλθωσιν ἐνώπιον τοῦ νομάρχου καὶ ἐφοδιασθῶσι μὲ ἔγγραφον προσωρινῆς ἀπαλλαγῆς των. Τοὺς τοιούτους 2, 3, 5 τὸ πολὺ τὰ ἀποσπάσματα τοὺς συνέλαβον καὶ τοὺς ἔφερον εἰς τὸν νομάρχην καὶ τοὺς προσήγαγον ἐνώπιον τοῦ προϊσταμένου τοῦ στρατολογικοῦ γραφείου· ἀλλὰ καὶ οὗτοι εὗρον προθυμώτατον τὸν νομάρχην καὶ τοὺς ὑπαλλήλους του νὰ χορηγήσωσι πληροφορίας. Τοιαῦται αἰτιάσεις, κύριοι, μοὶ φαίνονται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ῥίπτωνται κατὰ τοῦ νομάρχου Ἀρκαδίας, διότι ὅλοι, ὅσαι ἐγένοντο κατ’ αὐτοῦ, εἶναι ἀνυπόστατοι καὶ ἀνακριβεῖς.

§15ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἡ ἀνάπτυξις, ἥτις ἐγένετο ἐκ μέρους τοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου, ἐπεβεβαίωσε πᾶν ὅ,τι εἶπον· διότι ὡμολόγησεν ὁ συνάδελφός μου, ὡς ἠκούσατε, ὅτι ἀνωμαλία τις ὑπῆρξεν εἰς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα καὶ ὅτι ἐδόθησαν σημειώσεις κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πράγματι ἦσαν ἀπαλλακτέοι, καὶ ὅτι κατεδιώχθησαν καὶ ἐκεῖνοι, δηλαδὴ οἱ ἀθῶοι, ἀλλὰ δὲν θεωρεῖ τὸν ἀριθμὸν τῶν καταδιωχθέντων μέγαν. Ὅθεν ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐκτιμήσῃ τίς ἐξ ἡμῶν τῶν δύο ἐξέθηκεν ἀνακριβείας. Ἀλλὰ, ὅπερ ὁ ἔντιμος συνάδελφος εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἂν ἔχηται ἀληθείας, ἐγὼ δὲν ὥρισα ποσόν· κατὰ συνέπειαν δὲν ὤφελε νὰ εἴπῃ ὅ,τι εἶπεν, ἀφοῦ, ἐπαναλαμβάνω, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ὁμολογήσῃ ὅσα εἶπον, διαφωνῶν μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, ὅπερ δι’ ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον. Ἄλλως πᾶσα ἐξήγησις νομίζω, ὅτι εἶναι περιττή.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§17ΦΛΕΣΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ παρελθὸν Σάββατον ἐπηρώτησα τὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. ὑπουργὸν διὰ τὰς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ συμβάσας ἀσχημίας. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐν τῇ ἁβροφροσύνῃ καὶ κοινοβουλευτικῇ συμπεριφορᾷ του, ὄχι μόνον τολμηρῶς μὲ διέψευσεν, ἀλλὰ καὶ εἰς ὕβρεις κατ’ ἐμοῦ προέβη, ὡς ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἐκείνη, κύριοι βουλευταὶ, ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς ἀληθείας, ἐπὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἐστηρίζετο εἰς δύο πρακτικὰ τῆς νομικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, εἰς πρακτικὸν τοῦ 1879 καὶ εἰς πρακτικὸν τῆς αὐτῆς Σχολῆς τοῦ 1880. Τὸ πρακτικὸν τῆς Σχολῆς τοῦ 1879 εἶναι τὸ θεωρούμενον πλαστὸν, καὶ ὡς τοιοῦτον οἱ ἴδιοι καθηγηταὶ, τῶν ὁποίων αἱ ὑπογραφαὶ φέρονται ἐν τῇ πράξει αὐτῇ, ἐθεώρησαν πλαστὸν καὶ συνεπῶς ἄκυρον διὰ πράξεώς των, συνταχθείσης τὴν 29 Μαρτίου 1880. Διὰ τῆς πράξεώς των αὐτῆς, κύριοι βουλευταὶ, οἱ καθηγηταὶ λέγουσιν, ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ 1879 οὐδὲν κῦρος ἔχει καὶ ὅτι τὴν θεωροῦν ἄνευ ἰσχύος, καθ’ ὅσον μάλιστα ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ συναινοῦν εἰς τὴν διαίρεσιν τῆς ἕδρας τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας εἰς δύο ἕδρας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἀντίγραφον τῆς πράξεως αὐτῆς ἀπεστάλη εἰς τὸ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργεῖον, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς πράξεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀληθὴς καὶ ἔγκυρος, προέβη ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὸν διορισμὸν καθηγητοῦ, ἐνῷ, κύριοι βουλευταὶ, διετέλει ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως αὐτῆς, δηλαδὴ τοῦ ἀνισχύρου τῆς πράξεως τῆς Σχολῆς τοῦ 1879, καθόσον τὴν 5 Φεβρουαρίου πολίτης τις ἀπετάθη δι’ ἀναφορᾶς του εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, πρὸς τὸ ὁποῖον ὑπεδείκνυε τὸ πλαστὸν τῆς πράξεως αὐτῆς, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς κατὰ τὴν 7 Φεβρουαρίου ὑπέδειξεν ἄγνοιαν τῶν συμβάντων ἐν τῇ Βουλῇ. Ἤδη δὲν πρόκειται, κύριοι βουλευταὶ, νὰ ἐλέγξω τὸν κύριον ὑπουργὸν καὶ νὰ διορθώσω τὴν συμπεριφορὰν αὐτοῦ, ἀλλὰ πρόκειται νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ἂν ἐγὼ ἐπλανήθην στηριχθεὶς ἐπὶ ἀνακριβῶν πληροφοριῶν ἢ, ἐπὶ πραγματικῶν γεγονότων στηριχθεὶς, κατηγόρησα τὴν πρᾶξιν ἐκείνην. Ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐν γνώσει τῆς ἀληθείας τῆς ἐπερωτήσεώς μου προέβη εἰς τὴν διάψευσιν αὐτῆς· συνεπῶς παρακαλῶ τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μεριμνήσῃ νὰ προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ πρακτικὰ τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου τῶν ἐτῶν 1879 καὶ 1880, ἐκ τῶν ὁποίων θ’ ἀποδειχθῇ ἀριδήλως, ὅτι τὸ πρακτικὸν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ὁ διορισμὸς τοῦ καθηγητοῦ ἐκείνου, εἶναι ἀνίσχυρον. Ὁμιλῶν οὕτω, κκ. βουλευταὶ, δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι αἱ προτάσεις αὗται προέρχονται ἀπὸ πνεύματος διορθώσεως, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν συντηρήσεως τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, δὲν κατέχει τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ κατέχῃ, ἀλλὰ πρόκειται νὰ μάθωμεν ἂν ἡ κατηγορηθεῖσα πρᾶξις ἔχῃ ὕπαρξιν τοιαύτην, ὁποία δὲν περιποιεῖ τιμὴν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Δὲν πρόκειται νὰ μάθωμεν, ὅτι αὐτὸ τὸ δικαίωμα, αὐτὴ ἡ συνήθεια τοῦ νὰ προτείνωσιν οἱ καθηγηταὶ τοὺς νέους ὑποψηφίους καθηγητὰς στηρίζεται ἐπὶ νόμου καὶ συντελεῖ εἰς τὸν κύριον σκοπὸν τῆς προτάσεως, καθόσον, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, αἱ προτάσεις αὗται συντελοῦν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀνικανότητος ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ ἀπόκρουσιν τῆς ἱκανότητος. Ἐπεθύμουν, κύριοι βουλευταὶ, νὰ ἦτο δυνατὸν αὐτὴ ἡ ἀρχὴ, εἰς τὴν ὁποίαν στηρίζεται προηγούμενον κακὸν, νὰ παύσῃ ἰσχύουσα πλέον. Ἐπιθυμῶ τὴν εὐθύνην τοῦ διορισμοῦ νὰ φέρῃ αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς ἢ οἱ καθηγηταὶ ἐκεῖνοι, ὄπισθεν τῶν ὁποίων καλύπτει τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν του ὁ ὑπουργός. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἂν καταφύγωσιν εἰς τὴν Σχολὴν νομίμως καὶ ἀνδρικῶς οἱ ἀνομολογουμένην ἱκανότητα κεκτημένοι, θὰ τύχωσι παρὰ τῆς Σχολῆς αὐτῆς ἀρνητικῆς ἀπαντήσεως· ἂν δὲ ἐκεῖνοι, οἵτινες στεροῦνται τοῦ προσόντος αὐτοῦ, καταφύγωσι διὰ τῶν γνωστῶν μέσων πρὸς τὴν Σχολὴν, θὰ τύχωσιν ἀναμφιβόλως τῆς προτάσεως καὶ θὰ καταλάβωσιν ἀναξίως τὴν ἕδραν τοῦ Πανεπιστημίου. Ταῦτα λέγων, φρονῶ, ὅτι πρέπει οἱ ἁρμόδιοι νὰ σπεύσωσι πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ προηγουμένου, διότι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς, καθ’ ὃν τὸ Πανεπιστήμιον δὲν θὰ κατέχῃ τὴν πρέπουσαν θέσιν, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχῃ τὸ αἴτιον τῆς καταστροφῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως. Διὰ πάντα ταῦτα παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ὃν ἔχω μεγάλην ὑπόληψιν, νὰ φροντίσῃ νὰ προσαχθῶσιν αἱ πράξεις αὗται τῆς Σχολῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἵνα μάθῃ ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν πρακτικῶν αὐτῶν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὄχι μόνον δὲν ἐτήρησε κοινοβουλευτικὴν συμπεριφορὰν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἀλλὰ καὶ ἐν γνώσει τῶν ἀτοπημάτων αὐτῶν προέβη εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ καθηγητοῦ καὶ εἰς τὰς κατ’ ἐμοῦ ἀνοικείους ὕβρεις.

§18Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρὸς συμπλήρωσιν τῆς προτάσεως ἐπὶ τοῦ Λαυριωτικοῦ ζητήματος ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ κατάλογον ἀκριβῆ τῶν κατόχων τῶν μετοχῶν τοῦ Λαυρίου. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ, νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§20ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ.

§22ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα περὶ ζωοκλοπῆς, διότι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου ἡ ζωοκλοπὴ ἐκορυφώθη. Προχθὲς διέῤῥηξαν τὴν οἰκίαν τοῦ δημάρχου Ἀπειρανθίας καὶ ἀπέκτειναν τὸ μουλάρι του καὶ ἕνα χοῖρον καὶ ἀφῄρεσαν πέντε πρόβατα αὐτοῦ.—Ἐπίσης θὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οἱ ἐπὶ τῆς καταδιώξεως τῶν ἐπιστράτων συλλαμβάνουσιν ἐξαιρεθέντας, τοὺς μεταφέρουν εἰς τὸ φρουραρχεῖον καὶ τοὺς κατατάσσουν. Ἕνα ἐπίστρατον, ὅστις εἶχεν ἐξαιρεθῆ ἀπὸ τὸν Νοέμβριον, ἐν ᾧ εἰργάζετο, τὸν συνέλαβον· διεμαρτυρήθη, ὅτι εἶναι ἀπηλλαγμένος, ἀλλ’ εἰς μάτην· τὸν πηγαίνουν εἰς τὸ φρουραρχεῖον, τὸν ὁρκίζουν, καὶ τώρα δὲν ἠμπορεῖ ἀκόμη νὰ τὸ κατορθώσῃ νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ τὸ Σῶμά του, διότι τὸ Σῶμα λέγει: Ἂς ὑπάγῃ εἰς τὸ στρατολογικὸν γραφεῖον. Ἡ ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν λέγει, ὅτι ὁ νομάρχης νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ στρατολογικὸν γραφεῖον, ἀλλ’ αὐτὸς δὲν ἐξηρέθη ἀπὸ τὸν νομάρχην, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ὑπουργείου. Ἐπίσης παρακαλῶ, ἵνα ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ διασαφήσωσιν ἂν ἡ νομαρχία δύναται νὰ ἐξαιρέσῃ ἐπίστρατον ὑπαγόμενον εἰς τὴν δικαιοδοσίαν ἄλλης περιφερείας. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ ἐνταῦθα νομαρχία ἐξήρεσεν ἐπιστράτους ὑπαγομένους εἰς τὴν περιφέρειαν ἄλλου στρατολογικοῦ συμβουλίου. Εἶναι πραγματικὸν, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω καὶ εἰς ποίαν περιφέρειαν ὑπάγεται ὁ ἐπίστρατος· εἶναι τῆς περιφερείας Ἀκαρνανίας, καὶ τὸν ἐξήρεσεν ἡ νομαρχία Ἀττικῆς.

§23ΤΙΝΕΣ. Πῶς ὀνομάζεται;

§24ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Συνεπείᾳ, κύριοι, τῆς καταστροφῆς, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς τὴν κουκουλοτροφίαν, ἕνεκα τῆς ἀσθενείας τοῦ σπόρου, ἡ Κυβέρνησις συνιστᾷ κατ’ ἔτος δύω σχολὰς εἰς τὰς μᾶλλον παραγωγοὺς ἐπαρχίας μετάξης, εἰς τὴν Μεσσηνίαν καὶ εἰς τὴν Λακεδαίμονα, στέλλει δὲ ἐκεῖ δύω νέους, οἱ ὁποῖοι ἐξεπαιδεύθησαν εἰς τὴν Εὐρώπην τὴν βιομηχανίαν αὐτήν. Ἀτυχῶς ὅμως δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπιτύχουν καθ’ ὁλοκληρίαν, καθόσον αἱ ἀλλοιώσεις εἰς τὸν σπόρον γίνονται καὶ ἐκ τῶν τοπικῶν ἀτμοσφαιρικῶν περιστάσεων, ἐνῷ πολλοὶ ἐντόπιοι ἐπιτυγχάνουν καλλίτερα. Καλὸν εἶναι ἐφέτος εἰς τὴν σύστασιν αὐτῶν τῶν σχολῶν νὰ διορισθοῦν ὡς βοηθοὶ τῶν διευθυντῶν καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐδιδάχθησαν ἐκ τῶν πραγμάτων, διότι εἰς τὴν πρακτικὴν ἐπιτυγχάνουν καλλίτερα.

§25ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἠμπορεῖτε καὶ ἕνα νὰ ὀνομάσητε, τὸν Μιχαῆλον.

§26ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα, τὸν Μιχαῆλον.—Νὰ διορισθοῦν δὲ αὐτοὶ ὡς βοηθοὶ διὰ τὸ πρακτικὸν μέρος. Πιστεύω, ὅτι ἡ δαπάνη δὲν θὰ ἦναι περισσοτέρα τῶν 1000 δραχμῶν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν.

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ προσθέσωμεν ἕν ποσόν.

§28ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Προχθὲς ἐδώκαμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν δι’ ἀγορὰν σπόρου· εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσωμεν;

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀνάγκη· ἠμπορεῖ νὰ ἐξοικονομηθῇ ἐκ τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ ἡ δαπάνη αὕτη.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 64 καὶ 80 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου.

§31Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.) (Ὅρα Παράρτημα.)

§32ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ ἐθνοφρουρὰ ἐν καιρῷ πολέμου δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ, εἶναι δὲ ἡ καλλιτέρα ἡλικία τῶν ναυτῶν ἀπὸ τοῦ 30–40, ἥτις δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ νὰ δώσῃ ἄνδρας γεγυμνασμένους ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ... Οἱ κληροῦχοι, ἔχοντες τὴν ἡλικίαν τοῦ 21–24 ἔτους, δὲν δύνανται ποτὲ νὰ ἔχωσι τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ἄνδρες οἱ ἔχοντες ἡλικίαν 30–40 ἐτῶν.

§33ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ πείρας. Οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ διευθύνοντες τὰ πλοῖα ἔχουν τὴν ἀναγκαίαν πεῖραν· ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην ἀνδρῶν ἐχόντων ἀκμαίας δυνάμεις.

§34ΚΡΙΕΖΗΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀκμαῖοι. Ἐν τῷ ἀγγλικῷ ναυτικῷ γίνεται ἡ κατάταξις ἀπὸ τοῦ 21 ἔτους μέχρι τοῦ 40, καὶ τὸ ἀγγλικὸν ναυτικὸν μοὶ φαίνεται, ὅτι διακρίνεται. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐν τῷ γαλλικῷ ναυτικῷ· ναῦται ἡλικίας 30–40 ἐτῶν ἐχειρίζοντο τὸ πυροβόλον 6–7, ἐνῷ σήμερον ἀπαιτοῦνται 10.

§35ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ πυροβόλου σήμερον εἶναι τοιαύτη.

§36ΚΡΙΕΖΗΣ. Ἐγὼ ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν μου, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς τὴν ψηφίσῃ, ἐὰν ἐγκρίνῃ.

§37ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἤδη, κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπασχολεῖ. Μετὰ τὸ πέρας ὅμως τῆς ὑποθέσεως, δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ διαῤῥυθμίσωμεν αὐτό. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλήν, διὰ τὸ κατεπεῖγον, νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ.

§38ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι, ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ γείνῃ μία ἐξέτασις εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν καὶ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ ἀντιληφθῇ τῆς ἐνεστώσης καταστάσεως τοῦ ναυτικοῦ καὶ νὰ συγκρίνῃ αὐτὴν μὲ παρῳχημένων ἐποχῶν, καὶ ἐὰν ἤθελεν ἐκφέρει τὴν ἑαυτῆς γνώμην, εἶμαι βέβαιος, ὅτι πᾶν, ὅπερ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέφερε, θὰ ἀποδειχθῇ οὐχὶ σύμφωνον μὲ τὰ πράγματα καὶ μὲ τὴν μαρτυρίαν τὴν ἐκ τῆς ἀνακρίσεως αὐτῆς ἐξαχθησομένην. Φθάνει τοῦτο μόνον νὰ ἀναμνησθῶμεν, ὅτι, ἐνῷ ἐπὶ μακρὸν καὶ πέρυσι καὶ ὁσάκις περίστασις παρουσιάζεται, πάντοτε ἔτυχεν ἐπαίνων ἡ μακρὰ θητεία, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ σᾶς ζητεῖ μικρὰν θητείαν, ἐνῷ οἱ ἐργάται τῆς θαλάσσης διὰ μακρᾶς ὑπηρεσίας ἀποκτῶσι τὴν πεῖραν, ἥτις εἶναι αὐτοῖς ἀναγκαία. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πολῖται δὲν δύνανται νὰ μένουν ἐπὶ μακρὸν στρατιῶται ἢ ναῦται, διὰ τοῦτο εἴμεθα ὑπὲρ τῆς βραχείας κατατάξεως, διὰ νὰ ἔχουν καιρὸν οἱ πολῖται, ἐκπληροῦντες συντόμως τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, νὰ ἔλθουν καὶ πρὸς τὰ βιοποριστικὰ αὐτῶν ἐπαγγέλματα, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἤμεθα ἔθνος ἐστρατοπεδευμένον καὶ νὰ παραμελῶμεν τοὺς ἄλλους κλάδους τοῦ ἐπιστητοῦ· διὰ τοῦτο ζητοῦμεν τὴν σύντομον θητείαν. Ἡ μακρὰ ὅμως θητεία εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἔχει σπουδαῖα ἀποτελέσματα, καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶπεν, ὅτι οἱ ὑπάρχοντες ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ καὶ δι’ ἀνακατατάξεως διατηρούμενοι ἐπὶ μακρὰ ἔτη παχύνονται καὶ δὲν δύνανται νὰ κινηθοῦν. Τὸ περιστατικὸν αὐτὸ πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω· ἴσως τοῦτο συμβαίνει εἰς τὴν σχολὴν τῶν ναυκλάστρων, ὅπου εἶναι καθεστηκὼς ὁ βίος, καὶ πιθανὸν νὰ ἀπαντᾶται τοιαύτη τις φυσιολογικὴ κατάστασις, ἀλλ’ ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ οὐδεὶς, καὶ πᾶς ἐξ ἡμῶν, ὅστις θέλει ἐπισκεφθῆ τὰ πληρώματα, θέλει ἰδεῖ, ὅτι πάντες εἰσὶν ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἦναι, ὅπως ἁμιλλῶνται πρὸς τὰ ναυτικὰ ἄλλα πεπολιτισμένα ἔθνη. Ἀλλ’ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐκτὸς αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν, ὅτι εἶναι ἐναντία τῆς πείρας καὶ τῆς ἐπιστήμης, χωλαίνει καὶ κατ’ ἄλλην τινὰ ἔποψιν· ὑποθέτει, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἐποχὴ, καθ’ ἣν τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν θὰ ἦναι κοσμοπολιτικὸν, δηλαδὴ πανταχόθεν θὰ εὑρίσκωνται ναῦται εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν, καὶ θεωρεῖ τὴν κατάστασιν ταύτην ποθητήν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁποίαν τὴν φαντάζεται, διότι πρῶτον, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ δι’ ἐθελοντῶν διατήρησις τῶν πληρωμάτων τῶν πολεμικῶν πλοίων, δὲν θέλει εὕρει ναύτας πρὸς κατάταξιν, διότι κάθε μία ἐκ τῶν ἡλικιῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην θέλει ἐκπατρισθῆ, καὶ τοῦτο ἐλλόγως, διότι εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς ἔχομεν τοὺς γεωργοὺς, ἔχομεν τοὺς βιομηχάνους, καὶ πᾶσαν ἄλλην ἐγκατεστημένην τάξιν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξέρχονται ἐκ τῆς καθημερινῆς ἐργασίας, χωρὶς νὰ ἀφήσουν πόρον ζωῆς εἰς τὰς ἑαυτῶν οἰκογενείας, διότι καὶ ἡ ἐλαία, ἡ ἄμπελος, ἡ συκῆ, ὁ ἀγρὸς ἢ παράγουν καὶ ἄνευ καλλιεργείας ἢ καὶ μετὰ ἀτελοῦς διὰ τῆς ὑπολειπομένης οἰκογενείας ἐπιμελούμενα· ἐπίσης καὶ ἡ βιομηχανία. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, ναύτην, ὁ ὁποῖος ἀποζῇ τὴν οἰκογένειάν του, ἥτις δὲν ἔχει οὔτε ἀγρὸν, οὔτε κτῆμα, οὔτε ἄλλην πρόσοδον, λάβητε καὶ κατατάξητε εἰς τὸ ναυτικὸν τὸ πολεμικὸν, ἔστω καὶ ἐπὶ ἓξ μόνον μῆνας, σᾶς ἐρωτῶ, πῶς θέλει ἡ οἰκογένειά του συντηρηθῆ; ἡ οἰκογένειά του οὕτως ἀπορφανίζεται καὶ δὲν ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν νὰ κλίνῃ· τί θέλει συμβῆ τότε; ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπέκρυψε νὰ εἴπῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ἐφυγοπάτρισαν αἱ ἡλικίαι, αἵτινες ὑπήγοντο εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ κ. ὑπουργὸς θέλει νὰ διατηρήσῃ τοὺς ναύτας καὶ ἐν ἀγαμίᾳ. Αὐτὴ εἶναι μία ἰδέα, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ δυστυχῶς καὶ εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς τῆς θεωρίας, καὶ φρονῶ, ὅτι ὁ ἔγγαμος εἶναι ὁ καλλίτερος στρατιώτης, διότι μάχεται ὑπὲρ ἑστίας, ἔχει αἰσθήματα, εἰς πᾶσαν περίστασιν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον του, οὐδέποτε θὰ διαπράξῃ συλήσεις καὶ λαφυραγωγίας, διότι θὰ στοχασθῇ, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ἔχει τέκνα· θὰ ἐμπνευσθῇ ὑπὸ μεγαλοψυχίας, ἡ ὁποία δὲν ἀπαντᾶται εἰς τὸν ἄγαμον. Ἡ ἱστορία τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων στρατευομένων πανδημεὶ καὶ τῶν νεωτέρων ὁμοίως στρατευομένων ἐθνῶν ἀποδεικνύει τοὺς λόγους μου τούτους. Ἑπομένως ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ νὰ ἔχῃ τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἀγάμους ναύτας, εἶναι ἄνευ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος. Ἀλλ’ ὁ κύριος ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει σήμερον προσωπικὸν δι’ ὑπαξιωματικοὺς καὶ ὅταν σήμερον, ὅτε κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ εὑρίσκονται ναῦται ἔχοντες ὑπηρεσίαν 10 ἐτῶν, δὲν εὑρίσκει προσωπικὸν δι’ ὑπαξιωματικοὺς, πῶς θὰ εὕρῃ ὅταν θὰ ἀπαγορευθῇ ἡ ἀνακατάταξις, καὶ θὰ περιορισθῇ καὶ ἡ ἡλικία τῆς ἀνακατατάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν; τίς θὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἔλθῃ προσωρινῶς ὡς ὑπαξιωματικὸς, ἐνῷ δὲν ἔχει προαγωγήν; Ἐὰν καταταχθῇ τις εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ναύτης, μετὰ τὸ τέλος τῆς θητείας του θὰ σπεύσῃ νὰ φύγῃ· διότι, ἂν ἀνακαταταχθῇ, θὰ προχωρήσῃ ἡ ἡλικία του, καὶ ἂν λάβῃ τὸ πολὺ τὸν βαθμὸν τοῦ διόπου, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ προαχθῇ περαιτέρω, καὶ οὕτω θὰ ἀποχωρήσῃ ἄνευ συντάξεως, διότι θὰ μείνῃ μέχρι τοῦ 35 ἔτους μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ προβιβασθῇ, ἵνα γείνῃ ὑποκελευστής, ἀλλὰ, μὴ ἔχων τὰ μέσα, θὰ φύγῃ ἄνευ συντάξεως καὶ θὰ ἐξέλθῃ εἰς ἡλικίαν, τὴν ὁποίαν οὐδόλως ἐπιζητοῦν εἰς τὸ ἐμπορικὸν ναυτικόν. Πᾶσα ἡ παρατεταμένη λοιπὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἀγόρευσις μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶχεν ἄλλον λόγον, παρὰ μόνον εἰς τὸ νὰ παρατείνῃ τὴν συνεδρίασιν, παρελκύουσα τὴν συζήτησιν πρὸς ἀποφυγὴν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν οὐδόλως δυνάμεθα εἰμὴ νὰ ἀπαγορεύσωμεν ἐκεῖνο τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἐζητήσαμεν ἐντεῦθεν, δηλαδὴ νὰ ἐπιτραπῇ ἄνευ διακρίσεως ἡ ἀνακατάταξις μέχρι τοῦ 55 ἔτους, κατὰ τὴν τροπολογίαν, ἣν ὑπέβαλον ἄλλοτε, νὰ τροποποιηθῇ δὲ τὸ ἄρθρον 61 τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, καθ’ ὃν τρόπον ὁ κ. Τρικούπης προχθὲς ἐξέθηκεν, ἤτοι νὰ γίνεται ἡ ὑπηρεσία τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ δι’ ἐθελοντῶν, ἐν ἐλλείψει δὲ τούτων, νὰ προσλαμβάνωνται οἱ κληροῦχοι, διότι ἂν θελήσητε διὰ τῶν ἡλικιῶν τούτων τῶν κληρωτῶν νὰ ἐκπληρώσητε τὰς ἀνάγκας τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δὲν θὰ ἔχητε οὐδένα ναύτην, καὶ μάλιστα μὲ διετῆ θητείαν οὐδεὶς θὰ προσέλθῃ. Ἑπομένως ἀποκρούω τὸ νομοσχέδιον ὅπως ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἣν καὶ ἄλλοτε εἶχον ὑποβάλει, ὅπως μέχρι τοῦ 55 ἔτους ἐξακολουθοῦν νὰ κατατάσσωνται ἐν τῷ πολεμικῷ Ναυτικῷ, εἴτε ναῦται, εἴτε δίοποι, εἴτε κελευσταὶ, εἴτε ὑποκελευσταί. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τροπολογίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀποῤῥιφθείσης τῆς ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου τροπολογίας τοῦ κ. Δουζίνα καὶ γενομένης δεκτῆς ὡς ἄρθρου 2 τῆς τοῦ κ. Κριεζῆ. (Γίνεται δεκτὸν εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Ἀστικοῦ νόμου.)

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ αὐτό.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν λιμενικῶν ἀρχῶν.

§42Α. ΨΥΛΛΑΣ. Ἐζήτησα καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ῥούκης νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν καθυστερούντων. Ὁ κ. Σαράβας ὑπέβαλε σήμερον τὴν ἑξῆς τροπολογίαν «Ἐξαιροῦνται τῆς ἀνωτέρω διατάξεως τὰ καθυστεροῦντα ἐκ τῆς ἐκποιήσεως ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ εἰς διαλελυμένας μονὰς ἀνηκόντων φθαρτῶν κτημάτων.»

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπάλειψις ἀπετέλεσεν ἰδιαίτερον ἄρθρον. Ὁ κ. Σαράβας προτείνει, ὅτι οἱ τοιαῦτα καθυστερήματα ὀφείλοντες δὲν πρέπει νὰ ὠφεληθῶσι τοὺς τόκους καὶ νὰ τοῖς τεθῇ προθεσμία· ἀλλὰ περὶ τούτου ἐγένετο συζήτησις, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη.

§45ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· δὲν ἀπεφάνθη.

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶχον κανένα λόγον νὰ ἐξαιρέσω αὐτοὺς ἀπὸ τὸν εὐεργετικὸν νόμον. Περὶ τούτου ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§47ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁποίαν γνώμην ἔχω, κύριοι, περὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, τὴν ἐξέφρασα ἐπανειλημμένως. Ἐπεθύμουν μηδόλως νὰ εἰσαχθῇ, διότι δὲν βλέπω τὸν δικαιολογητικὸν λόγον, ὁ ὁποῖος νὰ ὑπαγορεύῃ ἓν τοιοῦτον γενικὸν μέτρον ὑπὲρ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ὀφειλόντων εἰς τὸ δημόσιον· ἀλλ’ ἀφοῦ εἰσήχθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρέλιπε νὰ πράξῃ ὁ κ. ὑπουργός. Δὲν ἔπρεπεν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτος νόμος εὐεργετικὸς ἐπὶ πάντας τοὺς ὀφείλοντας εἰς τὸ δημόσιον· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐνεκρίθη, ἵνα τοιοῦτον γενικὸν μέτρον προκληθῇ, ἔπρεπε τουλάχιστον νὰ διαιρεθῶσιν οἱ ὀφειλέται τοῦ δημοσίου εἰς διαφόρους κατηγορίας, καὶ κατὰ τὸ εἶδος τῆς ὀφειλῆς, κατὰ τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρέθη ὁ ὀφειλέτης, κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, ἀφ’ οὗ χρονολογεῖται ἡ καθυστέρησις, νὰ κανονισθῇ τὸ μέτρον τῆς ἐπιεικείας. Αὐταὶ, νομίζω, ἔπρεπε νὰ ἦναι αἱ βάσεις, ἐφ’ ὧν ἔδει νὰ στηριχθῇ, ἐὰν ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον. Διότι οὐδεὶς, κύριοι, δύναται νὰ παραδεχθῇ, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ αὐτὸ ἐπιεικὲς μέτρον καὶ ὁ ὀφειλέτης τοῦ 1833 καὶ ὁ ὀφειλέτης τοῦ 1876· οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ὠφεληθῇ ἐπίσης ὁ φορολογούμενος, ὁ ὁποῖος ὀφείλει εἰς τὸ δημόσιον, διότι ὤφειλεν, ὡς πολίτης συνεισφέρων εἰς τὰ δημόσια βάρη, νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν του, καὶ ἐπίσης ἐκεῖνος, ὅστις ἔλαβε τὴν περιουσίαν τοῦ δημοσίου καὶ τὴν κατέστησεν ἰδικήν του. Ἀπὸ τῆς ἰδέας ταύτης ὁρμώμενος, εἶπον, ὅτι θὰ ὑποστηρίξω πᾶσαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἤθελε συντελεῖ εἰς τὸ νὰ μετριάζῃ τουλάχιστον τὴν ἀνισότητα, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος αὐτὸς καθιεροῖ, ἀφομοιῶν ὅλους ἐν γένει τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου, ἀσχέτως τῆς ἀφορμῆς, ἐξ ἧς προῆλθεν ἡ καθυστέρησις, καὶ τοῦ διαμεσολαβήσαντος χρονικοῦ διαστήματος. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον χθὲς ἤμην ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, καθ’ ἣν ἀπηλείφοντο τὰ χρέη τῶν φορολογουμένων μέχρι τοῦ 1851. Ἀφ’ ἑτέρου ὅμως εἶμαι ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ δημοσίου ἀκεραίων ὡς πρὸς τοὺς ὀφειλέτας ἐκείνους, ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους οὐδεὶς λόγος συνηγορεῖ, ἵνα ἀπονεμηθῇ ἐπιείκεια. Ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσω, κύριοι, ποῖος εἶναι ὁ λόγος τῆς ἐπιεικείας δι’ ἐκείνους πρὸ πάντων, οἵτινες ἠγόρασαν κτήματα τοῦ δημοσίου καὶ τὰ νέμονται ἕως σήμερον, ἀπολαμβάνοντες ἀνέτως τὰ εἰσοδήματα τῶν κτημάτων αὐτῶν. Εἰς τοὺς ὀφειλέτας τούτους χαρίζομεν ὅλους τοὺς τόκους καὶ χορηγοῦμεν εἰς αὐτοὺς μακροτάτας προθεσμίας, ἵνα πληρώσωσι μόνον τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον, ἐνῷ αὐτοὶ ἀπολαμβάνουσιν ἀκέραια τὰ εἰσοδήματα! Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐτέθησαν καὶ οὗτοι εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν διότι ἠγόρασαν εἰς μεγάλας τιμάς. Εἶναι αὕτη πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἐπεθύμουν νὰ πιστεύσω, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἔχω διδόμενα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τοιαῦτα ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν μᾶς ἐχορήγησε.

§48ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ποίαν ἰδέαν ἔχετε διὰ τὸν ἐλαιῶνα τῆς Πυλίας; διότι εἶσθε γείτων.

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδεκαπλασίασαν τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων, διὰ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα κατέβαλον;

§50ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐὰν, κύριοι, ἐπρόκειτο περὶ ἄλλων τινῶν ἀντικειμένων, ἠδυνάμην νὰ πιστεύσω εἰς τὴν προσωπικὴν πληροφορίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ τῶν ἀπαραιτήτων στοιχείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ στηρίζηται εἷς νόμος, τὰ στοιχεῖα ταῦτα πρέπει νὰ ἔρχωνται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν.

§51ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὴν ἰδικήν σας γνώμην νὰ μᾶς εἴπητε.

§52ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶπον ἐπανειλημμένως, ὅτι τὸ νὰ γίνηται μεταξὺ διαφόρων ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου διάκρισις, εἶναι ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ περὶ Δημοσίου λογιστικοῦ, καθιεροῖ. Κατὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην, ἐκ τῆς ὑπηρεσίας πρέπει νὰ ὑπάρχῃ βεβαιωμένον, ὅτι τὸ τοιοῦτον τοιοῦτον χρέος, μεθ’ ὅλα τὰ καταδιωκτικὰ μέτρα, ὧν ἐγένετο χρῆσις, δὲν ἐστάθη δυνατὸν, οὔτε δύναται νὰ εἰσπραχθῇ, καὶ διὰ ποῖον λόγον. Οὕτω δικαιολογεῖται ἡ ἄφεσις τοῦ χρέους. Ὤφειλε λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ ὀνομαστικὸν πίνακα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν δημόσια κτήματα, πότε ἐξεποιήθησαν τὰ κτήματα ταῦτα, πόσα ὀφείλονται, καὶ διατί καθυστεροῦνται. Διότι, κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐκποιήσεως ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων, ἐὰν ἤθελε καθυστερηθῆ ἡ πρώτη δόσις, τὸ κτῆμα ἔπρεπε πάλιν νὰ ἐκποιηθῇ.

§53ΤΙΝΕΣ. Ὁποιαδήποτε δόσις.

§54ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐὰν ἤθελεν ἐκποιηθῆ τὸ κτῆμα καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον τὰ εἰς αὐτὸ ὀφειλόμενα, θὰ ἠδυνάμεθα τότε νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἀκριβῆ τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἠγοράσθησαν εἰς τιμὴν μεγάλην. Ἀλλ’ ὅταν οἱ ὀφειλέται αὐτοὶ ἐξακολουθοῦν νὰ κατέχωσι καὶ καρπῶνται ὅ,τι ἠγόρασαν, ὅταν τὸ Δημόσιον ἠμέλησε νὰ τοὺς καταδιώξῃ, νὰ ἐρχώμεθα νὰ ζητῶμεν σήμερον ὑπὲρ αὐτῶν ἐπιείκειαν, τὸ τοιοῦτον θεωρῶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, κύριοι, ὀφείλομεν νὰ φανῶμεν αὐστηροὶ, ὅσῳ αὐτοὶ πρὸ πάντων δὲν ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις των, καίτοι ἀγοράσαντες μεγάλης ἀξίας κτήματα, οἵτινες ἦσαν ἰσχυροὶ ἢ ἐτύγχανον ἰσχυρᾶς προστασίας, ἐν ᾧ τοὐναντίον οἱ πτωχοὶ καὶ ἀπροστάτευτοι ἀγορασταὶ ἐπλήρωσαν μέχρι λεπτοῦ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι οὐδένα εὑρίσκω λόγον δικαιολογοῦντα ἡμᾶς, ἵνα ἐκτείνωμεν τὰ εὐεργετήματα τοῦ προκειμένου νόμου καὶ ἐπὶ τοὺς ὀφειλέτας ἐκείνους, οἵτινες ἠγόρασαν φθαρτὰ κτήματα, καὶ καθυστέρησαν τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος. Τουλάχιστον οὐδὲν ἔχομεν διδόμενον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, τὸ ὁποῖον νὰ δικαιολογῇ ἓν τοιοῦτον μέτρον ἐπιεικείας. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ δι’ ἧς ἐξαιροῦνται τῶν εὐεργετημάτων τοῦ προκειμένου νόμου οἱ ἀγορασταὶ ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων.

§55ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἐπίστευον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, κατοικῶν διαρκῶς εἰς τὰς Καλάμας, ὅτι ἠγνόει τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον καθυστέρησαν οἱ ἀγορασταὶ τῶν δημοσίων κτημάτων. Τὰ περισσότερα δημοσίου κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐξεποιήθησαν, ἦταν κατὰ πρῶτον ἐλαιοπερίβολα καὶ κατὰ δεύτερον μορεοπερίβολα. Ὅτε τὰ κτήματα αὐτὰ ἐπωλήθησαν, τὸ ἔλαιον εἶχεν 75 καὶ 85 δραχμὰς ἡ βαρέλα. Ἐρωτῶ τώρα τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Οἰτύλου, πόσον πωλεῖται;

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πόσον πωλεῖται;

§57ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τώρα εἰς ὅλας τὰς μεγαλοπόλεις ὑπάρχει τὸ φωταέριον, ἐπίσης δὲ καὶ τὸ πετρέλαιον, τοῦ ὁποίου γίνεται χρῆσις εἰς ὅλα τὰ μέρη, διότι εἶναι εὐθηνόν. Τώρα τὸ ἔλαιον δὲν ὑπερβαίνει τὰς 55 δραχμὰς, καὶ κατὰ τὰ ἔτη ἀκόμη τῆς ἀφορίας.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 60 λεπτὰ εἶχε τότε ἡ ὀκά· ἐγὼ ὁ ἴδιος ἠγόρασα.

§59ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶχε, κύριε Καλλιγᾶ, 4 δραχμὰς ἡ μπότσα, ὅπου θὰ εἴπῃ 2 δραχμὰς ἡ ὀκὰ, ὅταν ἐπωλοῦντο τὰ ἐλαιόδενδρα. Ὅταν δὲ ἐπωλοῦντο τὰ μορεοπερίβολα, διότι τότε τὸ κουκούλι δὲν εἶχε πάθει ἀπὸ ἀσθένειαν, εἶχε 30 δραχμὰς ἡ ὀκά. Τώρα πόσας ἔχει; 8 δραχμὰς ἢ 9 τὸ πολύ, διότι ἤλλαξεν ὁ σπόρος καὶ ἤλλαξεν ἡ ἀξία του. Ἰδοὺ, κύριοι βουλευταὶ, ἡ ἀπόδειξις, διατί δὲν ἐπλήρωσαν οἱ ἀγοράσαντες κτήματα ὁλόκληρον τὸ ἀντίτιμον, καὶ τοῦτο γνωρίζετε καὶ σεῖς καὶ ἐγὼ καὶ πάντες οἱ εὑρισκόμενοι εἰς ἐπαρχίας, εἰς ἃς ἐπωλήθησαν τοιαῦτα κτήματα. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν πιστεύω, ὅτι, ἐὰν ἦναι ὀφειλέται τοῦ δημοσίου, οἱ ὁποῖοι χρήζουν ἐπιεικείας περισσότερον, εἶναι οἱ ἀγορασταὶ ἐθνικῶν κτημάτων.

§60ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Καὶ ἐφέτος καὶ πέρυσιν εἶχε καλὴν τιμήν.

§61ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Πόσα εἶχε πέρυσι;

§62ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμὴν ἡ ὀκά· ἐφέτος δὲ ἔχει μίαν δραχμήν.

§63ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σήμερον ἀπὸ τὸ ἐλαιοτριβεῖον ἔχει μία καὶ πέντε, καὶ εἶναι δύο νερὸν καὶ ἓν λάδι.

§64ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ εὐκόλως δυνάμεθα εἰς 2 ὥρας νὰ τὸ γνωρίζωμεν, ἐὰν τηλεγραφήσωμεν εἰς ὅλα τὰ μέρη αὐτά· 97 λεπτὰ ἡ ὀκὰ ἔχει εἰς τὸ Γύθειον, τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὰς Καλάμας, καὶ εἶναι ἔτος ἀφορίας. Πόσον πωλεῖται, κ. Κερκυραῖοι, εἰς τὴν Κέρκυραν;

§65ΚΑΛΛΙΓΑΣ. 8 τάλληρα ἢ βαρέλα.

§66ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μίαν δραχμὴν ἡ ὀκά.

§67ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐδῶ ἔχει 1 καὶ 40 ἡ ὀκά.

§68ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἠμπορεῖ ὁ ὑπηρέτης........

§69ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ ὑπηρέτης μου ἠξεύρει........

§70ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τὸ γνωρίζω, καὶ δι’ αὐτὸ βέβαια ἠξεύρει....... (Ἱλαρότης.) — Λοιπὸν, κύριοι, πιστεύω, ὅτι ἔδωκα τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ προλαλήσας κ. Σαράβας (θόρυβος), καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν.

§71ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰς πρακτικὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ ἕκαστος ἐξ ὑμῶν, κύριοι βουλευταί, προκειμένου μάλιστα περὶ τῶν πραγμάτων τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἐξέτασιν διὰ τοῦ μέτρου τῆς πείρας. Οὐχ’ ἧττον πιστεύω νὰ ὑπάρχωσι καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς τινὲς, οἵτινες δὲν ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τόσον ἀναγκαίαν πεῖραν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν περὶ τῶν αὐτῶν πραγμάτων, ἀποσπῶντες σελίδα τινὰ μικρὰν ἐκ τοῦ ἡμερολογίου τοῦ βίου των, ὅπως εἶναι οἱ δικηγόροι, οἵτινες ἦλθον εἰς ἄμεσον σχέσιν μετὰ προσώπων, προκειμένου περὶ τῆς περιουσίας τοῦ δημοσίου. Ἐὰν ἤθελε, κύριοι, νὰ γράψῃ τις ἱστορίαν τῆς ἁρπαγῆς τῶν δημοσίων κτημάτων, ἤθελε καταβάλει ὑπερβολικὸν καὶ τὸν κόπον καὶ τὸν χάρτην καὶ τὴν μελάνην τοσοῦτον, ὅσον ἐθυσίασεν ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος, διότι οὗτος ἔγραψε τὰ πλεῖστα εἰς τὸν κόσμον τοῦτον μεταξὺ τῶν Πατέρων τῆς ἐκκλησίας. Εἶναι τοσοῦτον ῥυπαρὰ ἡ ἱστορία τῆς ἁρπαγῆς τοῦ δημοσίου πλούτου, ὥστε μοὶ φέρει καὶ ἀηδίαν καὶ κόπον καὶ νὰ τὴν θίξω ἁπλῶς. Λέγω δὲ μόνον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀντλῶ ἐκ τῆς πείρας καὶ τοῦ δικηγορικοῦ μου βίου, ὅτι εἶδον δι’ αὐτὰ τὰ κτήματα τῆς ἰδίας πατρίδος τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πυλίας, τῆς Κορώνης, ἁρπαγὰς τῶν δημοσίων κτημάτων, ἃς ἐγὼ ὡς δικηγόρος ἠδυνήθην νὰ σώσω δι’ ὅλων τῶν μέσων, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν 300 ἢ 400 χιλιάδων δραχμῶν. Μίαν ἁρπαγὴν τοῦ δημοσίου πλούτου αὐτοῦ εἰς Κορώνην ἤθελον σᾶς ἀναφέρει, τὴν ὁποίαν ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ καὶ τῆς ὁποίας ἡ ἀξία ἀναβαίνει εἰς 75 ἢ 80 χιλιάδας δραχμάς. Εἷς Ψυῤῥόπουλος, ἄνθρωπος ἀφανὴς, ἠδυνήθη νὰ καταλάβῃ ἓν ἐλαιοτεμάχιον, τοῦ ὁποίου, ὡς ἤκουσα, ἡ ἀξία ἦτο ἄνω τῶν 75 χιλιάδων δραχμῶν. Μετὰ πολλὰς δίκας καὶ μετὰ παρέλευσιν 4 ἐτῶν μόλις ἠδυνήθη τὸ δημόσιον νὰ σώσῃ τὸ κτῆμα ἐκεῖνο. Τί ἐγένετο δὲ, κύριοι, κατὰ τὴν πώλησιν αὐτῶν; Ἐδῶ δύναται νὰ εἴπῃ τις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ προφητάναξ: «Θοῦ, Κύριε, φυλακήν...» Συνεταιρίσθησαν ἐν γνώσει, διὰ νὰ λῃστεύσωσι τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου κατὰ τὴν δημοπρασίαν· μολονότι ἦσαν ὁ Ἔφορος, ὁ Ταμίας καὶ ὁ Ἔπαρχος παρόντες, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐννοήσωσι τί πέριξ αὐτῶν ἐγίνετο. Ἀλλ’ ἴσως ν’ ἀγνοῶ τί συνέβη ἀκριβῶς ἐν Κορώνῃ, διότι πιθανὸν ν’ ἀφίστανται αἱ Καλάμαι ἐκεῖθεν ὅσον ἡ Ἀμερικὴ ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις δύναμαι νὰ γνωρίζω ἀκριβῶς, φρονῶ, ἐντὸς τῆς ἰδίας πατρίδος μου, ἐντὸς τῶν Καλαμῶν, τί συνέβη καὶ πόσοι κατέχουν κτήματα ἐκκλησιαστικὰ, δημόσια κτήματα, τὰ ὁποῖα ἠγόρασαν εἰς εὐτελεστάτην τιμὴν, καὶ τὰ κτήματα ταῦτα ἤδη εἶναι κῆποι καὶ περιβόλια. Τίς ἐξ αὐτῶν ἐπλήρωσεν εἰς τὸ δημόσιον ἓν λεπτὸν, τίς τολμᾷ νὰ εἴπῃ ὅτι καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες ἐσχημάτισαν περιουσίαν, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 20 καὶ 30 χιλιάδας δραχμάς; τίς τολμᾷ ἐξ ἡμῶν τῶν ἐχόντων ἱερὰν ἐντολὴν νὰ διατηρήσωμεν τὸ χρῆμα τοῦ δημοσίου ὡς ἱερὸν νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτούς; Δὲν σᾶς χαρίζομεν μόνον τοὺς τόκους καὶ τὰ εἰσοδήματα, ἀλλὰ καὶ τὸ κεφάλαιον; Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἂν ἀνέρχηται εἰς ἐποχὴν τοῦ 1851 ἡ ἱστορία ἡ περιλαμβάνουσα πολλοὺς ἅρπαγας, ἀλλ’ ὅτι ἁρπαγαὶ συνέβησαν, ὅτι οἱ κατέχοντες τοιαῦτα κτήματα διὰ τοιούτου τρόπου ἀγορασθέντα τὰ ἥρπασαν, αὐτὸ εἶναι ἀναμφίλεκτον. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλή, διότι οὕτω τὸ ἐννοῶ, οὕτω τοὐλάχιστον ἐγὼ τὸ αἰσθάνομαι, ὅτι πολλάκις ἀπέναντι πράξεων, αἵτινες δύνανται νὰ ὦσι καλαὶ, ὀφείλομεν νὰ ὦμεν προσεκτικοί. Ἴσως δὲν ἤθελον εἶναι κακὸν, ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ἔλεγον: Ἂς ἀφήσωμεν πρὸς τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους, οἵτινες περιέπεσαν εἰς τὴν βλακίαν καὶ τὸ λάθος, νὰ ἀγοράσωσι, κατὰ τὸ κοινῶς λεγόμενον, ξηροχώραφα τοῦ δημοσίου, πρὸς αὐτοὺς τοὺς ζημιωθέντας ἂς ἀφήσωμεν καὶ τὰ κεφάλαια· ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς ἔχομεν διδόμενον, ὅτι ἡ κοινωνία γινώσκει, ὅτι ἡρπάγη ὁ δημόσιος πλοῦτος, καὶ δεύτερον, ὅτι κατέχονται τοιαῦτα κτήματα σημαντικώτατα, καὶ τρίτον ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ποιώμεθα δωρεάς. Εἴμεθα φρουροὶ ἄγρυπνοι, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα τοιοῦτοι, τῶν δημοσίων, διότι τὰ δημόσια δὲν εἶναι, ὡς προχθὲς λαλῶν τις ἐντεῦθεν εἶπεν, ὅτι εἶναι χαράτζι· εἶναι εἰσφορὰ ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν τῶν ἰδίων. Ἔχομεν λοιπὸν διπλοῦν καθῆκον νὰ φροντίσωμεν περὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ· δὲν δυνάμεθα, ἐπαναλέγω, νὰ λέγωμεν, ὅτι δωροῦμεν, τὴν λέξιν αὐτὴν οὔτε κἂν πρέπει νὰ τὴν ἀκούσῃ ἡ κοινωνία ἐξερχομένην ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. — Τί ἤθελον εἴπει ἐγὼ εἰς τοὺς συμπολίτας μου, ἐπανερχόμενος εἰς τὴν πατρίδα μου, ὁπόταν ἀκούσωσιν ἐκεῖνοι ὅτι ἐγὼ συναινῶ—καὶ δὲν κάμνω χρῆσιν τῶν ὀνομάτων, διότι δὲν πρέπει νὰ γίνηται χρῆσις,—ὅτι συναινῶ νὰ δωρηθῇ μεγίστη περιουσία εἰς τὸν Αʹ εἰς τὸν Βʹ εἰς τὸν Γʹ; Τί ἤθελον εἴπει εἰς ἐκεῖνον, ὅστις μὲ συνήντα καθ’ ὁδὸν μεταβαίνοντα εἰς τὴν παραλίαν καὶ μοὶ ἔλεγε: Τὸ βλέπεις αὐτὸ τὸ κτῆμα; ἔχει 40,000 δραχμὰς, καὶ εἶναι ἐκκλησιαστικὸν, καὶ ἠγοράσθη ἀπὸ τὸ δημόσιον· πρέπει νὰ ἦμαι Ἰρλανδὸς, ἔχων ἀσφαλτωμένον τὸ πρόσωπον, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν (εὖγε, εὖγε.) Δι’ ὅλα αὐτὰ ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν πρέπει οὔτε κἂν καὶ κατὰ διάνοιαν νὰ τολμήσωμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι δωρούμεθα χρήματα προερχόμενα ἐκ τῆς πωλήσεως κτημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγένοντο ἐναέρια τέλος πάντων, διὰ νὰ μὴ ὦσιν ὁρατά. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν πρότασιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοιαύτας δωρεάς.

§72ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἢ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαμῶν δὲν ἐνόησε τὴν πρότασιν, ἢ ἐγὼ παρενόησα αὐτόν. Δὲν πρόκειται, νομίζω, περὶ δωρεᾶς, διότι ἀπὸ τὴν πρότασιν περὶ ἀποσβέσεως τῶν χρεῶν ῥητῶς ἐξῃρέθησαν τὰ ἐξ ἀγορᾶς κτημάτων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τοιαύτη πρότασις δὲν ἐγένετο, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἀντικείμενον νέας συζητήσεως. Ὁ νόμος, ὅστις ὑποβάλλεται σήμερον, καὶ τοῦ ὁποίου τὴν συζήτησιν ἐξακολουθοῦμεν, ἔρχεται νὰ τακτοποιήσῃ τὰ ὀφειλόμενα καὶ νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς ἐκείνων, περὶ ὧν μέχρι χθὲς οὐδεὶς ἐσκέπτετο, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ, τῶν χρεῶν ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων οἱ πάντες μέχρι τοῦδε λέγομεν: Ἄς δοθῇ ἓν τέλος οἱονδήποτε, νὰ ἴδωμεν τί δυνάμεθα νὰ εἰσπράξωμεν ἀπὸ τὰ ὀφειλόμενα αὐτὰ, ἃ οὐδεμία κυβέρνησις ἀπὸ εἰκοσαετίας ἠδυνήθη νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν προσεπάθησαν νὰ εἰσπράξωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὰ εἰσπράξωσι, καὶ σήμερον τὰ ὀφειλόμενα ταῦτα θεωροῦνται χρήματα ζωντανὰ, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν τὰ εἰσάξωμεν ἀμέσως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, κάμνομεν δωρεάν! Βεβαίως, κύριοι, ὅταν θελήσῃ τις νὰ λησμονήσῃ τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν πραγμάτων, δύναται νὰ ἀπολήξῃ εἰς συμπεράσματα καὶ ἐξαγόμενα πολὺ παραδοξότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν εἴμεθα, κύριοι, Ἰρλανδοὶ, σκεπτόμεθα ὡς Ἕλληνες πρακτικῶς, ζητοῦμεν νὰ ἤμεθα ἴσοι πρὸς πάντας, νὰ ἤμεθα ἐπιεικεῖς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες εἰσὶν ἄξιοι ἐπιεικείας, ἀλλὰ θέλομεν καὶ νὰ εἰσάξωμεν εἰς τὸ ταμεῖον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῶσι· δὲν θέλομεν νὰ μένωσιν ἐπάπειρον ἐκκρεμεῖς αἱ τοιαῦται ὀφειλαὶ, θέλομεν νὰ γνωρίζωσιν οἱ ὀφειλέται τὰς πρὸς τὸ δημόσιον σχέσεις των, θέλομεν ἡ ὀφειλὴ αὕτη, ἥτις μένει πάντοτε ὡς ξίφος τοῦ Δαμοκλέους εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἰσχυροῦ, νὰ παύσῃ ἰσχύουσα εἰς τὸ μέλλον. Ἄς ἔλθωμεν, κύριοι, εἰς τὰ πράγματα· χθὲς τί εἴπομεν εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς ἐκείνους, οἵτινες ἐκερδοσκόπησαν ἐπὶ τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων, εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀνέλαβον τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων, τὰ δὲ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξαν, τὰ ἐσφετερίσθησαν; Εἰς αὐτοὺς ἐφάνημεν ἐπιεικεῖς, κανονίσαντες τὴν πληρωμὴν ἐπὶ 20 ἔτη· εἰς ἐκείνους δὲ, οἵτινες ἠγόρασαν κτήματα, ὅπως ἀποκτήσωσιν ἰδιοκτησίαν τινὰ, διότι οἱ πλεῖστοι ἦσαν ἀκτήμονες μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἔθνους, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἀνοησίαν νὰ ὑπερτιμήσωσι τὰ κτήματα ταῦτα, δανειζόμενοι ἐπὶ ἁδροῖς τόκοις νὰ τὰ καλλιεργῶσι, πρὸς αὐτοὺς πρέπει νὰ ἤμεθα ἀπηνεῖς, διότι ἐκ τῆς βελτιώσεως ταύτης ὠφελεῖται τὸ δημόσιον, ἀπολαμβάνον τοὺς φόρους! Ἀπὸ αὐτοὺς λοιπὸν, οἱ ὁποῖοι τέλος πάντων δὲν ἠδυνήθησαν νὰ πληρώσωσι τὰς ἐτησίας δόσεις ἐπὶ 20 ἔτη, σήμερον ἔχομεν τὴν ἀπαίτησιν νὰ πληρώσωσιν ὅλα διαμιᾶς. Σᾶς ἐρωτῶ, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ πληρώνωσιν ἐπὶ 20 ἔτη τὰς δόσεις, εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταβάλωσι σήμερον τὸ ὅλον; Ὄχι· ἀλλὰ τί μᾶς λέγουν; «Ἄς πωληθῶσι τὰ κτήματά των.» Ἄς ἀφήσωμεν λοιπὸν νὰ καταστραφῶσιν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐζητήσαμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν· ἀλλ’ ἐὰν δὲν θέλητε νὰ τοὺς καταστρέψητε πωλοῦντες τὰ κτήματά των, δὲν δύνασθε εἰμὴ νὰ παραδεχθῆτε τὸν νόμον αὐτὸν, διότι διὰ μόνου τοῦ ὁριζομένου τρόπου δύνασθε νὰ εἰσπράξητε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε δὲν ἐλάβετε. Ἀφοῦ λοιπὸν παρεδέχθητε καὶ ὑπεβάλετε εἰς τὸν νόμον ἐκείνους, οἵτινες ἐκερδοσκόπησαν ἐπὶ τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων, οἵτινες κατεκράτησαν τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου, καὶ οὕτω ὠφελήθησαν ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν περιουσίαν, δὲν πρέπει νὰ ἦσθε ἀπηνεῖς κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ὁπωσδήποτε ἀφιερωθέντες εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν ἀγορασθέντων κτημάτων, δὲν εἶναι σήμερον εἰς κατάστασιν δι’ οἱονδήποτε λόγον νὰ πληρώσωσιν εἰς τὸ δημόσιον ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλουσιν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι ὁ ὀρθὸς λόγος καὶ τὸ δίκαιον καὶ τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τοῦ δημοσίου ἀπαιτοῦσι νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ὡς πρὸς τούτους τὰ εὐεργετήματα τοῦ νομοσχεδίου, ἅτινα παραδέχθημεν καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους.

§73ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξηγηθῆτε καλά· νὰ ἀφεθῶσιν οἱ τόκοι μόνον;

§74ΡΙΚΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§75ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὑποστηρίξας τὴν πρότασιν περὶ ἀπαλείψεως τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ δημόσιον ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1851, διότι ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐγράφοντο ὡς ὀφειλόμενα δὲν ἦσαν νομίμως ὀφειλόμενα λόγῳ τῆς τριακονταετοῦς ἀποσβεστικῆς παραγραφῆς, δὲν προεθέμην νὰ ὑποστηρίξω δωρεὰν, διότι δὲν ἐδωρήθη, οὔτε δωρεῖταί τι πρὸς τοὺς μὴ ὀφείλοντας· καὶ ἂν ὑπάρχωσί τινες φρονοῦντες, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔδειξε γενναιοφροσύνην πρὸς τοὺς ὀφειλέτας τοὺς σημειουμένους ὡς τοιούτους ἀπὸ τοῦ 1833 ἕως τὸ 1851, δὲν σκέπτονται ὀρθῶς. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν διάταξιν εἴτε περὶ ἀπαλείψεως, εἴτε περὶ μετριάσεως τῶν ὀφειλομένων ἀπὸ τοῦ 1851 καὶ ἐφεξῆς· πρῶτον, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ ἴδιος λόγος πρὸς τοὺς τοιούτους, καὶ δεύτερον, διότι τὰ χρέη προέρχονται ἐξ ἀγορᾶς δημοσίων κτημάτων, πωληθέντων δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1863, τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα καρποῦνται οἱ ὀφειλέται ἀρχῆθεν. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τούτου ἐξετιμῶντο τὰ εἰς ἐκποίησιν ἐκτιθέμενα κτήματα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως ἕκαστος ἀγοραστὴς ὤφειλε νὰ καταθέσῃ τὸ πεμπτημόριον, καὶ τότε ἐγένετο δεκτὸς εἰς τὴν δημοπρασίαν, διότι ἡ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πολυπαθὴς ἱστορία εἶχε διδάξει τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ὅτι ἀγοραὶ ἄνευ προκαταβολῆς εἶχον τὴν ἀποτυχίαν τῆς πληρωμῆς ὡς ἀποτέλεσμα· τὸ ὑπόλοιπον τίμημα ὤφειλε πᾶς ἀγοραστὴς νὰ πληρώνῃ εἰς 10 δόσεις ἐτησίας ἄνευ τόκων. Ῥητὴ δὲ διάταξις εἰς τὸν νόμον τοῦτον ὑπάρχει ὁρίζουσα, ὅτι, ὅταν ὁ ὀφειλέτης καθυστερήσῃ μίαν τῶν δόσεων, ἀποβάλλει τὴν κυριότητα ἐπὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν, τὸ δὲ κτῆμα ἐπανέρχεται εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου. Σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε τοὺς ἀγοραστὰς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φθαρτῶν κτημάτων, τοὺς μὴ πληρώσαντας οὐδεμίαν τῶν δόσεων αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διὰ ποῖον λόγον πρέπει νὰ εὐεργετήσωμεν καὶ τοῖς δώσωμεν προθεσμίαν ἀκόμη 20 ἐτῶν, δωρούμενοι αὐτοῖς καὶ τοὺς τόκους; Ὁ κ. Ῥικάκης, ὁ ὁποῖος καυχᾶται, ὅτι ἐγνώριζε τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ καὶ ὅτι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ τὰ καθέκαστα, δὲν μᾶς εἶπε τί τὸ δικαιολογοῦν τὴν γενναιοφροσύνην τῆς Βουλῆς πρὸς αὐτούς· ἀλλὰ τί μᾶς εἶπε; νὰ δείξωμεν ἰσότητα πρὸς ὅλους. Ἀλλὰ τὸν ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπῃ, ποία ἰσότης ὑπάρχει μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠθέτησαν τὸ συνάλλαγμα τῆς ἀγοραπωλησίας, καὶ τὸ ἠθέτησαν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ 1863, διότι κατ’ ἔτος τὸ ἀθετοῦν, ποία ἰσότης ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν εὐλαβῶν ἐκείνων ἀγοραστῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ τὸ πεμπτημόριον κατέβαλον καὶ τὰς δόσεις καὶ τοὺς τόκους ὅλους ἐπλήρωσαν, δανειζόμενοι πρὸς 20%, καὶ τῶν καθυστερούντων τὸ ὅλον; τότε πρέπει νὰ συμπεριλάβωμεν εἰς τὸν νόμον καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν, δι’ ἧς νὰ εἴπωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστρέψῃ τὸ δημόσιον τὰ χρήματα ὅσα ἔλαβε παρὰ τῶν προθύμων ἀγοραστῶν, ἀφοῦ τὰ χαρίζομεν εἰς τοὺς ἄλλους· αὐτὴ εἶναι ἡ ἰσότης καὶ ἡ δικαιοσύνη ἡ ἀληθὴς, καὶ ταύτην οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ἀρνούμενοι, ἀπομακρύνονται τῆς ἠθικῆς καὶ δὲν πολιτεύονται ὀρθῶς. Ἀλλὰ, κύριοι, ἔρχεται τὸ μέγα ἐπιχείρημα, ὅτι ἐπλανήθησαν περὶ τὴν ἀγοράν· διότι τότε ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου ἦτο ὑψωμένη καὶ βραδύτερον ἐξέπεσε. Πλανῶνται· ἡ ἰδία τιμὴ ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει, ἀλλ’ ηὔξησε τὸ ποσὸν καὶ ἡ παραγωγὴ, καὶ ἀφοῦ ηὔξησεν ἡ παραγωγὴ, ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμή. Ἀλλὰ ποίαν σημασίαν ἔχουσιν αὐτά; Ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὰς πλείστας ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐξεποιήθησαν αὐτὰ τὰ κτήματα, δὲν ὑπῆρξε συναγωνισμὸς καὶ δὲν ἠγοράσθησαν εἰς ὑπερτιμημένας τιμάς, ἀλλὰ πολλάκις καὶ κάτω τοῦ ἡμίσεως τῆς ἀληθοῦς ἀξίας, τώρα δὲ μᾶς λέγουσιν, ὅτι ἠδικήθησαν οἱ πολῖται ἐκεῖνοι καὶ πρέπει νὰ τοῖς χαρίσωμεν τοὺς τόκους καὶ νὰ τοῖς δώσωμεν εἰκοσαετῆ προθεσμίαν. Δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ χαρίσωμεν εἰς οὐδένα λεπτόν· ἡ δὲ εἰκοσαετὴς προθεσμία πρὸς πληρωμὴν χρεῶν πρὸ εἰκοσαετίας καθυστερουμένων, ἄνευ τόκου, εἶναι πλουσιωτάτη δωρεά. Ἑπομένως ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σαράβα ἀτροποποίητον.

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, δὲν ἐννοῶ ποίαν σχέσιν ἔχει ἡ ἱστορία τῶν γενομένων καταπατήσεων μὲ τὴν τακτοποίησιν τῶν ὀφειλομένων ἀπὸ τοὺς ἀγοραστὰς τῶν ἐθνικῶν κτημάτων. Ὅσοι κατώρθωσαν νὰ καταπατήσωσιν ἐθνικὰ κτήματα, αὐτοὶ δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰ δημόσια βιβλία, οὐδὲ καταζητοῦνται ἀπό τινα· ἤθελε δὲ προσφέρει μεγάλην ἐκδούλευσιν εἰς τὸ δημόσιον ὁ κ. Τζάνες καὶ πᾶς ἄλλος, ἐὰν, ἀντὶ νὰ κάμνῃ λόγον περὶ τῶν καταπατήσεων ἀπὸ τοῦ βήματος, ἤθελε συντρέξει τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ ἀνακαλύψῃ τὰ καταπατηθέντα κτήματα, διὰ νὰ δυνηθῇ τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ ὀπίσω τὴν περιουσίαν του. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τῶν καταπατήσεων, οὐδὲ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ σχετισθῇ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο μὲ τὸ ἀντικείμννον τῆς τακτοποιήσεως τῶν ὀφειλομένων ἀπὸ τὴν ἀγοράν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ κτημάτων. Εἶναι γνωστὸν, κύριοι, ὅτι, ὁσάκις τὸ δημόσιον ἐνοικιάζει προσόδους ἢ ἐκποιεῖ κτήματα διὰ δημοπρασίας καὶ ἐπὶ πιστώσει, λαμβάνει χώραν κατὰ τὰς δημοπρασίας συναγωνισμὸς, καὶ ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ προσφέρονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τιμαὶ ὑπέρογκοι καὶ ἀνώτεραι ἀπὸ τὴν ἀξίαν τῶν προσόδων καὶ τῶν κτημάτων· αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ κυριώτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον λαμβάνουν χώραν αἱ καθυστερήσεις, καὶ διὰ τοῦτο ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἐφάνη πολὺ αὐστηρὰ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν, διότι συλλογίζεται, ὅτι, ἂν τὸ δημόσιον ἐπώλει τοῖς μετρητοῖς, ἤθελε βεβαιώσει πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐβεβαίωσεν. Ὁ συναγωνισμὸς δὲ οὗτος εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ πολὺ μεγαλείτερος, ὅταν πρόκηται περὶ ἐκποιήσεως γαιῶν καὶ κτημάτων, διότι οἱ προσερχόμενοι ἀγορασταὶ, ἐκτὸς τῆς προθέσεως τοῦ νὰ κερδίσουν ἀγοράζοντες τὰ κτήματα, ἔχουν καὶ ἓν ἄλλο μέγα ἐλατήριον, τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ γείνουν ἰδιοκτῆται, καὶ διὰ τοῦτο, ὁσάκις γίνεται δημοπρασία πρὸς ἐκποίησιν γαιῶν καὶ κτημάτων, προσεφέρθησαν συνήθως τιμαὶ ὑπέρογκοι. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον οἱ προηγούμενοι εὐεργετικοὶ νόμοι περιέχουσι μᾶλλον εὐρείας καὶ εὐεργετικὰς διατάξεις διὰ τοὺς ὀφειλέτας ἀπὸ γαίας καὶ κτήματα, παρὰ διὰ τοὺς ὀφειλέτας ἀπὸ ἐνοικιάσεις καὶ ἄλλας αἰτίας· διὰ τοῦτο ἐνόμισα καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ οὐδεμία ἐξαίρεσις διὰ τὰ χρέη τὰ προερχόμενα ἀπὸ ἀγορὰς γαιῶν καὶ κτημάτων, ἀλλ’ ὅτι πρέπει καὶ αὐτὰ νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ γενικὸν μέτρον τῆς ἐπιεικείας, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβωμεν σήμερον. Ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου λέγει: διατί νὰ φερθῆτε ἐπιεικῶς εἰς αὐτοὺς, ἀφοῦ ἔχετε ἐνυπόθηκα τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἠγόρασαν καὶ ἀπὸ τὴν ἐκποίησιν τῶν ὁποίων δύνασθε νὰ λάβητε τὰ ὀφειλόμενα; ἂν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἦναι βάσιμον, ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, διότι καὶ οὗτοι εἶχον δώσει ὡς ἐγγύησιν ὑποθήκας.

§77ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὲ μόνην τὴν διαφορὰν, ὅτι οἱ πρῶτοι ἔχουν δώσει ὑποθήκην περιουσίαν τοῦ δημοσίου.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐνοικιάζων πρόσοδόν τινα καὶ χρεούμενος διὰ τοῦτο πρὸς τὸ δημόσιον, δίδει ὑποθήκην ἀκίνητον κτῆμα πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ ἐνοικίου· τὸ δημόσιον δικαιοῦται νὰ πωλήσῃ τὸ κτῆμα ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε καθυστερήσει ὁ ἐνοικιαστής· ὁ ἀγοράζων ἀκίνητον κτῆμα, ἀντὶ νὰ δώσῃ πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ τιμήματος ἴδιον κτῆμα, προσφέρει αὐτὸ τοῦτο τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἠγόρασεν, ὥστε δὲν βλέπω ποία διαφορὰ ὑπάρχει. Ἂν λοιπὸν ὁ κ. βουλευτὴς Οἰτύλου ἀξιοῖ νὰ ἐκποιήσωμεν πρῶτον τὰ ἐνυπόθηκα κτήματα καὶ ἔπειτα νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ ὑπολοίπου τῶν ὀφειλῶν, ἐὰν ἡ ἀξία τῶν κτημάτων δὲν ἀρκέσῃ νὰ τὰ καλύψῃ, τότε πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ μέτρον τοῦτο καὶ εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς, διότι καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ ἔχουν ἐξασφαλίσει κατὰ πολὺ περισσότερον λόγον τὸ δημόσιον μὲ ὑποθήκας ἀκινήτων κτημάτων, καθόσον, ὅταν γίνεται ἡ δημοπρασία, τὸ δημόσιον λαμβάνει ὑποθήκην διὰ τὸ ὅλον τοῦ ἐνοικίου, ἐνῷ οἱ περισσότεροι δὲν ὀφείλουν παρὰ μέρος τοῦ ἐνοικίου, καὶ ἑπομένως διὰ πολλὰ εἶναι πληρέστατα ἐξησφαλισμένον διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐνοικίου. Ἀλλὰ δὲν ἐξετάζεται σήμερον ἂν τὸ δημόσιον ἦναι ἢ δὲν ἦναι ἐξησφαλισμένον· πρόκειται νὰ ληφθῇ ἓν γενικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ τακτοποιήσῃ τὰ χρέη αὐτὰ καὶ νὰ διευκολύνῃ τὴν εἴσπραξιν. Ἑπομένως δὲν ἐξητάσθη ὁ λόγος τῆς ἀσφαλείας, διότι τότε δὲν ἔπρεπε νὰ κάμωμεν εὐεργετικὸν νόμον, ἀλλὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν λογιστικὸν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀπάλειψιν μόνων τῶν λεγομένων παραλειμμάτων· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Οὔτε σήμερον, οὔτε κατὰ τὸ 1852, οὔτε κατὰ τὸ 1861 ἐξητάσθη ἡ ἱκανότης τῶν ὀφειλετῶν εἰς τὸ νὰ πληρώσωσιν ἢ νὰ μὴ πληρώσωσιν· ἁπλῶς ἐλήφθη ἓν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνόμισεν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὅτι δύναται νὰ εὐκολύνῃ τὴν εἴσπραξιν. Περὶ τούτου πρόκειται, καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν εὑρίσκω οὐδένα λόγον, ὅπως μὴ ἀπαλλαγῶσι καὶ οἱ ὀφείλοντες ἀπὸ ἀγορὰς κτημάτων καὶ γαιῶν.

§79ΤΖΑΝΕΣ. Ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐλάμβανε τὴν καλωσύνην νὰ σχηματίσῃ ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ περιελάμβανε καὶ ἐμὲ, ἤθελον τότε καταδείξει πρὸς αὐτὴν τὸν τρόπον τῆς ἀνευρέσεως τῶν ἁρπαγέντων, ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἀρνηθῇ νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἐνταῦθα ἐπαληθεύει τὸ κοινῶς λεγόμενον: Πῶς πᾶν τὰ παιδιά σου ἀράπη; ὅσῳ πᾶν καὶ μαυρίζουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακαλυφθοῦν τοιαῦτα πράγματα· ἂν ἤρχετο ἡ ὥρα, καθ’ ἣν νὰ εὑρίσκετο ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ ἀντεπροσώπευε τὸν Ἀρχιμήδην καὶ νὰ κινήσῃ τὸν μοχλὸν, ἀπαιτεῖται χείρ· καὶ δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δύναμαι νὰ χειραγωγήσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ ἀνεύρῃ τοὺς καταχραστάς. Φωνάζει ἡ δημοσία περιουσία εἰς χεῖρας ἁρπάγων, τοὺς ἠξεύρει καὶ ἡ Κυβέρνησις· δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνευρεθῶσι τοσοῦτον εὐκόλως τὰ ἁρπαγέντα, διότι, ὡς προεῖπον εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε ὁ ἔφορος, οὔτε ὁ ταμίας, οὔτε ὁ ἔπαρχος, οὔτε ὁ νομάρχης ἠδυνήθησαν νὰ ἀνακαλύψωσί τι, ὅτε ἡρπάζετο ἡ δημοσία περιουσία. Ἦτο συμμορία ἀπὸ ἀνθρώπους κακοήθεις, ἡ ὁποία ἔζη ἐκ τῶν χρημάτων καὶ τῶν ἱδρώτων τῶν συμπολιτῶν της καὶ ἐκ τῆς δημοσίας περιουσίας (Θόρυβος). Δὲν κάμνω γενικὸν κανόνα, διότι καὶ ἐγὼ ὑπάγομαι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν παθόντων, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω μετὰ θάῤῥους ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι εὗρον τὸν πατέρα μου ὀφειλέτην πρὸς τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἐπώλησε τὴν περιουσίαν του καὶ ἐπλήρωσε τὰ χρέη του. Δὲν λέγω δὲ τίποτε περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν κτήματα καὶ ἐσφετερίσθησαν τὰς δόσεις· καὶ τοῦτο δὲν δύναταί τις νὰ τὸ ἀρνηθῇ· διότι, ἂν τὸ ἀρνηθῇ, ἀρνεῖται τὴν ἀλήθειαν. Δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τίς ἐστὶν οὗτος· ἐγὼ ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου, ἐγὼ ἐδικαιολόγησα τὴν ψῆφόν μου, ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δώσω ψῆφον εἰς τοιοῦτον ζήτημα, διότι αἰσχύνομαι, ὁπόταν ἐξέλθω τοῦ περιβόλου τούτου, ἂν συναντηθῶ μετά τινος καὶ μοὶ εἴπῃ τί κάμνεις; Καὶ πράγματι τί κάμνομεν; Ἀποφασίζομεν νὰ δωρηθῶσι τὰ δημόσια, ἀποφασίζομεν νὰ κάμωμεν ὅ,τι δὲν δικαιούμεθα, ὅ,τι οἱ ἐντολεῖς μας δὲν παρήγγειλαν, ὅ,τι ἡ δύναμις τοῦ λαοῦ δὲν συγχωρεῖ. Τοῦτο εἶπον, τοῦτο ὑπεστήριξα· εἶναι μία μερικὴ γνώμη ἐν τῇ Βουλῇ· ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ χαρίσῃ τὸν δημόσιον πλοῦτον, εἶναι ἐλευθέρα νὰ τὸ πράξῃ· ἐγὼ ὅμως οὐδέποτε θέλω τὸ συγχωρήσει (εὖγε, εὖγε.)

§80ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Καλαμῶν πάντοτε ἔχει τὸ σύστημα νὰ ὁμιλῇ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸν νὰ ὁμιλῇ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἤδη πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου ὑπέβαλε. Πρόκειται περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διήρπασαν τὴν ἐθνικὴν περιουσίαν, διὰ νὰ στομφολογῶμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; ὄχι· ἀλλὰ περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐπὶ δημοπρασίας ἠγόρασαν κτήματα· ὅσοι δὲ διήρπασαν τὴν περιουσίαν τοῦ δημοσίου, αὐτοὶ τὴν κατέπιον, καὶ εἴθε ἡ πρώτη κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος νὰ διένειμεν ὅλην τὴν ἐθνικὴν γῆν εἰς τοὺς Ἕλληνας. Ἀνήκω, κύριοι, εἰς μίαν οἰκογένειαν, ἡ ὁποία ἔχει δικαιώματά τινα εἰς τὸν τόπον. Ὅλη ἡ οἰκογένεια τῶν Πετιμεζάδων εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἔχει οὔτε σπιθαμὴν ἐθνικῆς γῆς, καὶ προκαλῶ τοὺς βουλευτὰς Αἰγιαλείας καὶ τοὺς βουλευτὰς Πατρῶν, Ἠλείας, νὰ ὁμολογήσωσιν ἂν ἔχῃ ἡ οἰκογένεια αὕτη ἓν στρέμμα γῆς· λοιπὸν δὲν ὁμιλῶ πρὸς συμφέρον ἴδιον, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν οἰκοκυραίων ἀνθρώπων. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, τὰ ἐννοοῦντα τί εἶναι συμφέρον τῆς πολιτείας, αἱ γαῖαι δωροῦνται, ὅπως καλλιεργηθῶσι, καὶ διὰ τοῦτο ἐκεῖ ἐπῆλθε μεγάλη πρόοδος καὶ εὐημερία· ἡμεῖς δὲ ὁρμώμενοι ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς Ἑλλάδος ἐκ πνεύματος ταμιευτικοῦ, νομίζομεν, ὅτι ὑπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἐὰν θελήσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μεταβάλλουν τὰς ἀγρίας ἡμῶν χώρας, εἰς τὰς ὁποίας πρὶν ἐνεφώλευον λύκοι καὶ ἄγρια θηρία, εἰς περιβόλια καὶ εἰς σταφίδας, νὰ τοὺς καταπιέσωμεν νὰ πληρώσωσι διὰ μιᾶς, ἄλλως νὰ τοὺς πωλήσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν· ἡμεῖς ζητοῦμεν ἐπίσης ἀπὸ αὐτοὺς οὐδὲν ἄλλο, παρὰ νὰ πληρώσουν ὅ,τι ὀφείλουν, νὰ πληρώσουν ὅμως μὲ ὅλην τὴν ἄνεσιν. Λέγουν τινὲς, ὅτι θέλομεν νὰ κάμωμεν προνομιοῦχον τάξιν ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν γαίας ἐπὶ δημοπρασίας, καὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον ὀφείλουν εἰς τὸ δημόσιον· καὶ τί θέλετε νὰ τοὺς κάμωμεν; νὰ πωλήσωμεν τὰ κτήματά των, καὶ μετὰ ταῦτα, ἂν δὲν ἔχουν τίποτε, τί νὰ τοὺς χαρίσωμεν; Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι πρέπει ἡ τάξις αὕτη νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν εὐεργετικὸν νόμον, διότι τοῦτο εἶναι ἔργον δικαιοσύνης. Ἡ Βουλὴ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἐψήφισε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον καθέξει τὰς ἐθνικὰς εἴτε τὰς ἐφυτούργησαν εἴτε ἀσκεπεῖς, παρεχώρησεν ἐπὶ ἐκτιμήσει. Καὶ ἄλλο, κύριοι, εἶναι ὅταν δι’ ἐκτιμήσεως καθίσταταί τις ἰδιοκτήτης, καὶ ἄλλο ὅταν διὰ συναγωνισμοῦ καὶ δημοπρασίας. Τί ἐγένετο εἰς ἐκείνους, εἰς οὓς ἐδόθησαν γαῖαι κατ’ ἐκτίμησιν ἐπὶ 20 καὶ 25 ἔτη; ἐδόθη προθεσμία ὅπως πληρώσωσιν οἱ μὲν φυτουργήσαντες τὸ ἥμισυ τῆς ἐπιφανείας, τὴν ὁποίαν κατέσχον, οἱ δὲ ἔχοντες ἀσκεπεῖς γαίας τὰς γαίας ταύτας κατ’ ἐκτίμησιν. Τί ἄλλο σήμερον πράττομεν; αὐτὸ τοῦτο· δὲν πρόκειται σήμερον νὰ δωρίσωμεν εἰς κανένα τίποτε. Εἰς τὴν ἐμὴν ἐπαρχίαν, κύριοι, οὐδὲν φθαρτὸν κτῆμα, οὐδεμία σταφιδάμπελος, καὶ ἡ οἰκογένεια ἡμῶν δὲν ἔχει οὐδὲ σπιθαμὴν γῆς, ἑπομένως, τὸ ἐπαναλέγω, δὲν ὁμιλῶ ἐκ συμφέροντος, ἀλλὰ διὰ ποῖον λόγον σήμερον νὰ ἐξαιρέσωμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταγίνονται εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων, ἀπὸ τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ τοῦ νόμου; Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ Α, ἔχων κτῆμα, δὲν ἐπρόφθασε νὰ πληρώσῃ δόσιν, τί θὰ κερδίσῃ ἡ πολιτεία ἂν πωλήσῃ τὸ κτῆμα αὐτὸ εἰς τὴν δημοπρασίαν καὶ τὸν φέρῃ εἰς ἀπελπιστικὴν θέσιν; ἐνῷ ἂν ἡ πολιτεία δώσῃ εἰς αὐτὸν τὸν προσήκοντα χρόνον, ὅπως ἀποπληρώσῃ τὸ χρέος του, τὸν ὠφελεῖ. Τί κάμνουν αἱ Τράπεζαι εἰς πλείστους ἐκ τῶν ἰδιοκτητῶν, οἵτινες ἔχουν ὑποθήκην τὰ κτήματά των; πολλάκις δωροῦν καὶ τοὺς τόκους των καὶ δίδουν παράτασιν χρόνου, ὅπως εἰσπράξωσι τὰ χρήματά των· αὐτὸ τοῦτο ζητεῖται καὶ ὑπὲρ τῶν κτηματιῶν αὐτῶν ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου· δὲν πρόκειται περὶ διαρπαγῆς τινος τοῦ δημοσίου πλούτου, διὰ νὰ συνηγορήσωμεν ἡμεῖς ὑπὲρ αὐτοῦ. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ἂν καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι σήμερον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σαράβα ἦλθεν ἀκαίρως, διότι, κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου, τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη εἰς τὸ ά ἄρθρον, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σαράβα πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ.

§81Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πιστεύω, κύριοι, ὅτι καὶ τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, θέλει ἐξετασθῆ ἀπὸ τὴν Βουλὴν μὲ τὸ πνεῦμα ἐκεῖνο τῆς ἐπιεικείας, μὲ τὸ ὁποῖον ἐξητάσθησαν ὅλα τὰ ζητήματα τ’ ἀφορῶντα τοὺς γεωργοὺς καὶ κτηματίας, ἐπειδὴ περὶ αὐτῶν πρόκειται καὶ ἤδη. Ἐνθυμοῦμαι τὴν κατάστασιν, καθ’ ἣν τὰ ἐθνικὰ κτήματα διεχειρίζοντο ἀπολύτως ὑπὸ τοῦ δημοσίου, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι οἱ κάτοικοι οἱ ἔχοντες τὴν ἀτυχίαν νὰ κατοικῶσι παρὰ τὰ κτήματα αὐτὰ διῆγον βίον δουλοπαροίκου· ξένοι ἐντὸς ξένων κτημάτων δὲν ἦσαν κύριοι οὔτε τῶν ζώων των, οὔτε ἡσυχίαν καὶ ἀσφάλειαν εἶχον οὐδεμίαν· κατῴκουν χωρίον, τὸ ὁποῖον ἦτο ὅλως ὀθωμανικὴ ἰδιοκτησία καὶ ἑπομένως τοῦ δημοσίου, καὶ γνωρίζω καλῶς τὸν δυστυχῆ βίον, τὸν ὁποῖον διῆγον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι· διὰ τοῦτο, ὅταν ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα τῆς ἐκποιήσεως ἢ πολυετοῦς ἐνοικιάσεως τῶν ἐθνικῶν κτημάτων, ἐπίστευσαν οἱ κάτοικοι ὅτι ἐπῆλθεν ἡ ὥρα τῆς ἀπελευθερώσεως καὶ ἡ ὥρα ὠφελείας μεγίστης τοῦ δημοσίου. Τὰ ἐθνικὰ κτήματα διαχειριζόμενα ὅπως διεχειρίζοντο, κατεστρέφοντο ὁλονὲν, καὶ ἡ πρόσοδος αὐτῶν ἠλαττοῦτο. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ἤρχισαν νὰ πωλῶνται τὰ κτήματα, ὅτι μετὰ ζωηρότητος συνέῤῥεον καὶ ἠγόραζον αὐτὰ εἰς τιμὰς ὑπερόγκους. Τὸ χωρίον, τὸ ὁποῖον κατῴκουν, ἔχει ὡς εἶπον, ἐλαιῶνα ἐθνικόν· ἔσπευσαν οἱ κάτοικοι εἰς τὴν δημοπρασίαν καὶ τὸν ἐνοικίασαν τόσον ἀκριβὰ, ὥστε μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη ἐγκατελείφθη αὐτὸς, καὶ πλεῖστοι ἐδυστύχησαν. Ὁ ἐλαιὼν ἐν τούτοις κατεστράφη καὶ ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους καὶ ἀπὸ τοὺς πέριξ, διότι ἐθεωρεῖτο ὡς βάρος, καὶ ἀντὶ ὠφελείας, βλάβην τὸ δημόσιον ὑπέστη διὰ τὰ κτήματά του, πολλοὶ δὲ καταδιωχθέντες, διότι κατέστρεψαν αὐτὰ, ἀπωλέσθησαν. Γνωρίζω καλῶς, ὅτι εἰς τὴν δημοπρασίαν τῶν ἐθνικῶν κτημάτων ὁ συναγωνισμὸς ἐξηκολούθησε πάντοτε μετὰ ζωηρότητος ἀνελπίστως καὶ ἀπροσδοκήτως, καὶ τὰ κτήματα ἠγοράσθησαν εἰς τιμὰς ὑπερόγκους· δυνατὸν νὰ ἔλαβον χώραν καὶ καταχρήσεις τινὲς, ἀλλ’ εἶνε σπάνιαι. Εἰς δημοπρασίαν δημοσίως ἐνεργουμένην, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει τὸ δικαίωμα ἀκέραιον τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς δημοπρασίας νὰ λάβῃ χώραν κατάχρησις, εἶναι δύσκολον· μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι πιθανὸν νὰ ἔλαβον χώραν καταχρήσεις, ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου. Ἐρωτῶ ὑμᾶς ὅλους, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν κτηματιῶν ἐν Ἑλλάδι, καθὼς καὶ τῶν γεωργῶν; εὐποροῦν, εὐδαιμονοῦν οἱ κτηματίαι; ἔχομεν ἤδη ἐνώπιόν μας ὀφειλέτας κτημάτων ἀγορασθέντων, ὧν ἡ κατάστασις εἶναι ἐλεεινή. Τὰ κτήματα ἐν ὀλίγοις κύριοι, δὲν δίδουν εἰσόδημα ἀρκετόν· εἶμαι καὶ ἐγὼ κτηματίας καὶ ὁμολογῶ, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ποτὲ δὲν ἀπεζημιώθην· λοιπὸν μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὸ παρελθὸν, λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῶν κτημάτων ἤδη· ἐὰν θέλετε νὰ ζητήσητε νὰ πληρώσουν κεφάλαια καὶ τόκους ὑπερημερίας, τοὺς καταστρέφετε, διότι δὲν εὐποροῦν, οὐδὲν ἔχουσι νὰ σᾶς δώσουν· ἐὰν δὲ ἐπιμένητε εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου, θέλετε βλάψει ἀνωφελῶς τοὺς κτηματίας, θέλετε πωλήσει τὰ κτήματα αὐτῶν καὶ θέλετε ἐπαναφέρει εἰς τὸ δημόσιον αὐτὰ, διὰ νὰ τὰ πωλήσητε ἐκ νέου καὶ ἐπαναλάβητε τὰ ἴδια. Κύριοι, ἔχετε δίκαιον ν’ ἀγανακτῆτε κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὰ δημόσια κτήματα, ἐκαρπώθησαν αὐτὰ καὶ δὲν πληρώνουσιν· ἐννοῶ καὶ τὴν ἐπιμονήν σας, ἀλλ’ ἡ ἐπιμονή σας εὑρίσκει ἐμπόδιον ἀνυπέρβλητον τὴν ἀνέχειαν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν.

§82ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂς τὰ ἐπιστρέψουν τὰ κτήματα.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἐστὲ ἐπιεικεῖς καὶ πρὸς τοὺς κτηματίας αὐτοὺς καὶ πρὸς τοὺς γεωργούς. Προχθὲς τοὺς γεωργοὺς μόνον, διότι πληρώνουν περισσότερα τοῦ δέοντος καὶ ἐπὶ τῇ σκέψει ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἀνακούφισις καὶ ὑποστήριξις εἰς αὐτοὺς, ἀπεφασίσατε, καὶ πολὺ δικαίως, νὰ τοῖς χαρίσητε τὸ πλεῖστον τῶν ὀφειλομένων φόρων· καὶ ὅταν ἔχητε ἐνώπιόν σας ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε ὠφέλησαν, διότι, καλλιεργοῦντες καὶ ἐξοδεύοντες, ἀνέπτυξαν τὰ κτήματα αὐτὰ καὶ ηὔξησαν τὰ ἔσοδα τοῦ δημοσίου, δὲν πρέπει νὰ λέγητε: Ἂς τὰ πάρωμεν ὀπίσω τὰ κτήματα. Πρέπει τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ὡδήγησεν ἡμᾶς ὡς πρὸς τοὺς γεωργοὺς νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ καὶ ὡς πρὸς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι δι’ ἐξόδων καὶ θυσιῶν σᾶς δίδουν 200 ἑκατομμύρια σταφίδα, ἀντὶ πεντήκοντα, δεκαπλασίαν ἐξαγωγὴν ἐλαίου, σύκων κλπ., τὰ κτήματα τ’ ἀποκατέστησαν αὐτοὶ, ἐνῷ καταστρέφονται μὴ καλλιεργούμενα καὶ περιποιούμενα· ὅ,τι ἔχομεν ἤδη, τὸ ὀφείλομεν εἰς τὰς θυσίας αὐτῶν. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι πρὸ τῆς ἀδυναμίας αὐτῆς καὶ τοῦ κινδύνου τῆς καταστροφῆς μερικῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπαρκοῦν, οὐχὶ διότι κατεχράσθησαν, οὐχὶ διότι δὲν ἐπεμελήθησαν νὰ πληρώσουν, ἀλλὰ διότι τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις ἡ κτηματικὴ ἐν Ἑλλάδι, διότι ἡ γῆ δὲν παράγει τόσα, ὥστε νὰ περισσεύουν, διότι τὰ κτήματα δὲν δίδουν κέρδη, θέλετε σταματήσει καὶ θέλετε δεχθῆ τὸ προτεινόμενον σύστημα, ὅπως προτείνεται καὶ ὅπως εἶναι ὀρθόν· μὴ σπεύσητε νὰ στενοχωρήσητε ἀνθρώπους πλέον τοῦ δέοντος, διότι θ’ ἀπελπίσητε αὐτοὺς καὶ διότι, ἐπαναλαμβάνω, θὰ πωλήσητε τὰ κτήματα αὐτῶν καὶ δὲν θὰ εἰσπράττητε ἐξ αὐτῶν κατόπιν τίποτε. Ἡμεῖς, λαβόντες τὸ μέτρον, ὅπερ σᾶς ὑπεβάλομεν, ὡρμήθημεν ἐκ τῶν σκέψεων αὐτῶν· ἐξετάσαντες δὲν εὕρομεν εὐτυχεῖς ἀνθρώπους ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἐθνικῶν κτημάτων, ἀλλὰ πτωχούς· ἐπιμένετε; εἶσθε κύριοι, ἀλλὰ θὰ πράξητε πρᾶγμα ἀνωφελὲς καὶ βλαβερόν.

§84ΤΖΑΝΕΣ. Ἀφ’ ἧς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, ἕνα εἶδον διδάσκαλον, τὸν κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶν· ἀναγνωρίζω τὴν πεῖράν του καὶ δὲν λέγω, ὅτι δὲν θέλω διδάσκαλον ἐκεῖνον ὅστις δὲν γνωρίζει τὸν διδάσκαλόν του, διότι ὡς ἄνθρωπος ἔχω ἀνάγκην νὰ μανθάνω. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς λίαν ξηρῶς καὶ στρυφνῶς ἐπαναλαμβάνει ἀείποτε, ὅτι οἱ ὁμιλοῦντες ὁμιλοῦν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Ἐγὼ ἤδη ὡμίλησα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου καὶ πολιτειακῶς· ὁ κ. Πετιμεζᾶς θέλει πάντοτε νὰ εὐφυολογῇ λέγων, ὅτι ὅσοι ὁμιλοῦσιν, ὁμιλοῦσιν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Τῷ λέγω τέλος πάντων μάλιστα· ὡμίλησα καὶ ὁμιλῶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, διότι ὁ λαὸς μᾶς στέλλει καθημένους εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ οὐχὶ εἰς τὰς Ἀθήνας.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Σαράβα: «Ἐξαιροῦνται τῆς ἀνωτέρω διατάξεως τὰ καθυστεροῦντα ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ εἰς διαλελυμένας μονὰς ἀνηκόντων φθαρτῶν κτημάτων.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα.)

§86ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σαράβα λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. (Γίνεται ἡ ψηφοφορία.)

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 146. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν τροπολογίαν διὰ ψήφων 94 κατὰ 51, ἀρνηθέντος ἑνός. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 3 ἄρθρον, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ 2 τοῦ νομοσχεδίου.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀπεφασίσθη ν’ ἀπαλειφθῶσι τὰ μέχρι τοῦ 1851 ὀφειλόμενα, τὰ ὑπόλοιπα εἶναι καλὸν νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο περιόδους· ἡ πρώτη θέλει περιλάβει τὰ ἀπὸ τοῦ 1852 μέχρι τοῦ 1862, ἡ δὲ ἄλλη τὰ ἀπὸ τοῦ 1863 μέχρι τοῦ 1876.

§90Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίς ὁ λόγος τῆς διαιρέσεως;

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἵνα εὐκολύνηται ἡ διαίρεσις, ἀφήσατε τὴν ὑπηρεσίαν νὰ κάμῃ ὡς ἐννοεῖ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4.) Ἄρθρον 5.

§92ΦΙΛΗΜΩΝ. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τοὺς κληρονόμους τῶν ὀφειλετῶν ὅσα καὶ εἰς τοὺς ἀμέσως ὀφειλέτας καταναγκαστικὰ μέσα· ἓν δὲ τούτων εἶναι καὶ ἡ προσωπικὴ κράτησις. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο εἶναι λίαν ἄδικον.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν ἐπιτραπῇ ῥητῶς ἡ προσωπικὴ κράτησις, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τῶν κληρονόμων. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 5–9.) Ἄρθρον 10.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία, καθ’ ἣν δὲν πρέπει νὰ γείνῃ οὐδεμία καταδίωξις, ἂν δὲν γείνῃ προηγουμένως ἡ συγκεφαλαίωσις καὶ ἐκκαθάρισις. Τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου, διότι, ὡς σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὁ νόμος οὗτος διαφέρει ἀπὸ τοὺς προηγουμένους, διότι ἀφίνει ἐλεύθερον τὸ δημόσιον νὰ μεταχειρισθῇ τὰ καταδιωκτικὰ μέτρα κατὰ τῶν ὀφειλετῶν καὶ νὰ ἀναγκάσῃ τοὺς ὀφειλέτας νὰ κάμουν τὴν ἀνανέωσιν. Διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι κατὰ ταύτης τῆς τροπολογίας.

§96ΑΝΔΡΙΤΣΟΣ. Τὴν ἀποσύρω. (Γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 10–12.) Ἄρθρον 13.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ἔχει ὁ κ. Χατζόπουλος τροπολογίαν. (Ἀποῤῥίπτεται ἡ τροπολογία αὕτη, ἐπιψηφίζονται δὲ τ’ ἄρθρα 13 καὶ 14.) Ἄρθρον 15.

§98Λ. ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐάν τις ἐνοικίασε καὶ ὀφείλῃ ἐκ τῶν 10,000 π.χ. χιλίας μόνον, ἀλλ’ αὐτὸς ὑπενοικίασε, καὶ ὁ ὑπενοικιαστὴς ὀφείλει ὁλόκληρον τὴν ὑπενοικίασιν, ὁ ὑπενοικιαστὴς κατὰ πόσον θὰ συμμετάσχῃ τοῦ εὐεργετήματος; Νομίζω, ὅτι ὁ ἐνοικιαστὴς πρέπει νὰ συμμετάσχῃ καθ’ ὅσον ὠφελήθη ὁ ἐνοικιαστής.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ὁ πρωτοφειλέτης ὀφείλῃ μικρὸν ποσὸν πρὸς τὸ δημόσιον, ὁ δὲ ὑπενοικιαστὴς ὀφείλει τὸ ὅλον, βεβαίως δὲν θὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς ἐνοικιαστὰς νὰ φανῶσιν εὐεργετικοὶ πρὸς τοὺς ὑπενοικιαστάς.

§100ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καθ’ ὅσον χορηγοῦμεν τὴν εὐκολίαν πρὸς τὸν ἐνοικιαστὴν, κατὰ τοσοῦτον πρέπει νὰ χορηγήσωμεν τὴν αὐτὴν εὐκολίαν καὶ εἰς τοὺς φορολογουμένους καὶ εἰς τοὺς ὑπενοικιαστάς. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι, ἂν ὁ ἐνοικιαστὴς θελήσῃ νὰ καταδιώξῃ εἴτε τοὺς φορολογουμένους εἴτε τοὺς ὑπενοικιαστάς, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸ ὀφειλόμενον.

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν ὡς ἔχει.) Ἄρθρον 16.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου.

§103ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀποσύρω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16. Ἄρθρον 17.

§104ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τροπολογίαν, νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἡ τελευταία παράγραφος. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀπάλειψις, συναινέσει τοῦ ὑπουργοῦ, εἶτα δ’ ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον.) Ἄρθρον 18.

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἡ παρατήρησις νὰ δύνανται οἱ ὀφειλέται νὰ πληρώσωσιν ἐξ ἰδίων ὁλόκληρον τὸ χρέος, διὰ τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ δώσωσιν ὁμολογίας, συναινῶ τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ μεταβληθῇ οὕτω πως. «Πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ συνόλου τῶν μήπω ληξασῶν δόσεων, διὰ τὰς ὁποίας ὁ ὀφειλέτης ἔδωκεν ἢ ἠδύνατο νὰ δώσῃ κατὰ τ’ ἄρθρα 6 καὶ 11 ὁμολογίας.»

§106ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 11 ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ὀφειλέτης νὰ διαιρέσῃ εἰς 20 δόσεις τὸ χρέος· εἰς τὸν ὀφειλέτην ὅμως, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ καταβάλῃ ὁλόκληρον τὸ χρέος αὐτοῦ συγχρόνως, οὐδεμία χάρις γίνεται κατὰ τὸ ψηφισθὲν 11 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Τοῦτο νομίζω, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸ δίκαιον καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, ὅστις εἶναι ἡ ταχυτέρα καὶ εὐκολωτέρα εἴσπραξις τῶν καθυστερουμένων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι ἡ προταθεῖσα ταύτην τὸν στιγμὴν τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἱκανοποιεῖ ἐν μέρει τοὺς προτιθεμένους νὰ καταβάλωσι διὰ μιᾶς τὸ ὀλικὸν αὐτῶν χρέος ὀφειλέτας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρεπωδέστερον εἶναι νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι, ὅταν ὁ ὀφειλέτης προσφέρηται νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος αὐτοῦ ὁλόκληρον εἰς χρήματα διὰ μιᾶς, πρέπει νὰ τῷ ἀφίεται τὸ ¼, καὶ τὸ ⅛ ὁσάκις προσφέρεται νὰ καταβάλῃ τὴν ὀφειλὴν αὐτοῦ εἰς δύο δόσεις. Τὴν τροπολογίαν ταύτην, γενησομένην διὰ προσθήκης δευτέρου ἐδαφίου, θεωρῶ ἀναγκαιοτάτην πρὸς ψήφισιν. (Ἀποῤῥίπτεται ἡ τροπολογία αὕτη, ἐπιψηφίζονται δὲ τὰ ἄρθρα 18, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, καὶ 19–21.) Ἄρθρον 22.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνδρίτσος ἔχει τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκεται.)

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖται αὐτὸ, ὅτι οἱ κληρονόμοι ἀναλόγως ὑποχρεοῦνται, οὐχὶ δὲ ὅστις δήποτε εἰς ὁλόκληρον, ἤτοι ἀλληλεγγύως. (Ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 22.) Ἄρθρον 23.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μεταβληθῇ οὕτω: «Κατὰ τὰ ἄρθρα 10 καὶ 11«, καὶ κατόπιν «κατὰ τὸ ἄρθρον 12.»

§110ΤΙΝΕΣ. Τὰς ὀφειλὰς τῶν δήμων νὰ τὰς ἀφαιρέσητε.

§111ΕΤΕΡΟΙ. Ὅ,τι προκατέβαλε τὸ δημόσιον διὰ δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, δὲν πρέπει νὰ πληρώσωσιν οἱ δῆμοι.

§112ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα εἰς ἄλλην συνεδρίασιν τοὺς λόγους, δι’ οὓς νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῶσι τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ τοὺς δήμους ἐκ προκαταβολῶν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὰ ὁποῖα ἀναβαίνουσι μὲν εἰς 5,000,000, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ πληρωθῶσι, διότι οἱ δῆμοι κατὰ τὰ 90% εἶναι χρεωμένοι. Εἶναι χρέος τοῦ Ἔθνους, καὶ ὄχι τῶν δήμων ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις. Ἀφοῦ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ διὰ τὰ Γυμνάσια τὸ δημόσιον ἐξοδεύει, πολλῷ μᾶλλον διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν πρέπει νὰ ἐξοδεύῃ τὸ δημόσιον ὅπως γίνεται παντοῦ. Πρέπει λοιπὸν οὐ μόνον ν’ ἀπαλειφθῶσι τὰ ἐκ τῆν δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν δήμων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ν’ ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης ἔχει τροπολογίαν. «Τὰ μέχρι τοῦ τέλους τοῦ ἔτους 1878 ὀφειλόμενα εἰς τὸ δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν θεωροῦνται ἀπεσβεσμένα καὶ μὴ ἀπαιτητά.»

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου νὰ ληφθῇ ἐπιεικὲς μέτρον διὰ τὰ ὀφειλόμενα ἐκ μέρους ἰδιωτῶν, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ τὸ αὐτὸ μέτρον καὶ ὡς πρὸς τὰ ὀφειλόμενα ἐκ τῶν δήμων, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 5,000,000· δὲν πηγάζουσι δὲ ὅλα ἀπὸ προκαταβολὰς διὰ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ διαφόρους ἄλλας αἰτίας.

§116ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ μόνον νὰ χαρισθῶσιν.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δημόσιον, δυνάμει εἰδικῶν Νόμων, ὑπεχρεώθη νὰ ἐνεργῇ τοιαύτας προκαταβολὰς ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ὀφείλουν οἱ δῆμοι νὰ καταβάλλουν, καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν τῶν δήμων ἐπλήρωσαν μέχρι λεπτοῦ· ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλοι δῆμοι, οἵτινες, εἴτε ἐξ ἀνεχείας, εἴτε ἐκ δυστροπίας δὲν ἐπλήρωσαν τὰ χρέη των. Τώρα δὲν πιστεύω νὰ ἦναι δίκαιον νὰ χαρίσωμεν πάντα τὰ ὀφειλόμενα εἰς τοὺς δήμους, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν νὰ μὴ πληρώσωσι. (Θόρυβος.)

§118ΡΟΥΦΟΣ. Τίς εἰσπράττει τοὺς δημοτικοὺς φόρους; Δὲν τοὺς εἰσπράττει τὸ δημόσιον;

§119ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὅλους· διότι ὑπάρχουν δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν προσόδους, αἵτινες δὲν εἰσπράττονται ἀπὸ τὸ δημόσιον.—Ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ γείνῃ, εἶναι τὸ νὰ χορηγηθῇ προθεσμία ἀνωτέρα, ἤτοι ἡ εἰκοσαετής.

§120ΤΙΝΕΣ. Ὄχι’ ν’ ἀπαλειφθῇ.

§121ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀκόμη ἴσως νὰ τεθῇ περιορισμός τις, ὥστε νὰ μὴ δύναται τὸ δημόσιον νὰ κρατήσῃ πλέον τοῦ πεμπτημορίου τῶν εἰσοδημάτων ἢ ἄλλο τι τοιοῦτον, οὐχὶ ὅμως ν’ ἀπαλειφθοῦν τὰ χρέη.

§122ΡΟΥΦΟΣ. Ἐκαθαρίσθησαν ποτὲ αἱ ὀφειλαὶ μεταξὺ δήμων καὶ δημοσίου;

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν.

§124ΤΖΑΝΕΣ. Κύριοι, δὲν εἶναι χρέη τῶν δήμων, ἀλλὰ χρέη τοῦ δημοσίου, διότι ἀνέλαβον οἱ δῆμοι τὴν ὑποστήριξιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὴν ὁποίαν εὐθύνεται τὸ δημόσιον. Ἐπειδὴ ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι θέλομεν νὰ χαρίσωμεν εἰς τοὺς δήμους ἐκ τοῦ δημοσίου, ὅπερ καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω, μὴ δεχόμενος οὐδεμίαν δωρεὰν ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου εἰς οὐδένα, λέγω, ὅτι δὲν εἶναι χρέος τῶν δήμων, διότι ἀνέλαβον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὤφειλε τὸ δημόσιον ν’ ἀναλάβῃ, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ πληρόνει ἀλλοῦ, δὲν πληρόνει κυρίως ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπε νὰ πληρόνῃ. Λοιπὸν πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἐν γένει πᾶν χρέος τῶν δήμων πρὸς τὸ δημόσιον, ὅπερ χρεοῦνται οἱ δῆμοι διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν.

§125ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ προτείνω τὴν ἀπάλειψιν, διότι καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ δημόσιον πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ ἡ δαπάνη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥικάκη. Ὁ κ. Βαλασόπουλος προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 23.....

§127Κ. ΓΙΑΛΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§128ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀπαρτία.

§129ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ ἐγένετο ἔνστασις, θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 7 μ. μ.