1881.02.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 71

τῆς 12 Φεβρουαρίου 1881.

Ὥρα 2¼ μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τα πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόσφυγες ἐκ τῆς Θεσσαλίας ζητοῦσι περίθαλψιν. Τί ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§2ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ συστηθῇ ἡ αἴτησίς των εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως τοῖς δοθῇ πᾶσα δυνατὴ συνδρομή.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει βέβαια οὐδεμία ἀντίῤῥησις εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Παναγιώτης Σταματίου ζητεῖ νὰ συστηθῇ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐκδώσῃ οὗτος τὴν ἀπόφασίν του ἐπὶ τῆς ἐκκρεμοῦς ὑποθέσεως τοῦ Ἀποστόλου Μέρμιγγα, καταδικασθέντος ὑπὸ τοῦ Τελώνου Πειραιῶς νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον δραχμὰς 30,000, λόγῳ λαθρεμπορίου.

§6ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶναι παρών.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Ἐπανειλημμένως, κύριοι, ἐγένετο ἐντεῦθεν ἐπερώτησις καὶ ἡ παρατήρησις, ὅτι ἐσχάτως ἔλαβον χώραν διορισμοὶ καθηγητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, συνεπείᾳ δῆθεν πλαστῶν προτάσεων. Δὲν ἐννοῶ τί ἐνόει ὁ κ. βουλευτὴς, ὅστις ἔκαμε τὴν ἐπερώτησιν ταύτην· ἐνόει, ὅτι εἶναι πλαστὴ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ πρώην Πρυτάνεως κ. Δαμαλᾶ καὶ τοῦ τότε κοσμήτορος τῆς Νομικῆς Σχολῆς, τοῦ μακαρίτου Κοκκίνου; ὅτι εἶναι πλαστὴ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ νῦν Πρυτάνεως κ. Λάκωνος καὶ τοῦ κοσμήτορος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς κ. Καστόρχη; Καταθέτω τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἂν αὐτὴ νομίζῃ ἀναγκαῖον, ἂς ἀποφασίσῃ νὰ διορισθῇ μία ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν αὐταὶ αἱ ὑπογραφαὶ ἦναι πλασταὶ ἢ γνήσιαι.

§9ΦΛΕΣΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι βουλευταὶ, ἐζήτησα τὰ πρακτικὰ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐγένοντο τὰ ἔγγραφα τῆς ἀποστολῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἀναφορᾶς τοῦ διορισθέντος καθηγητοῦ. Αὐτὰ δὲ μόνον ὁ ὑπουργὸς μᾶς ἔφερε, καὶ οὐχὶ τὰ πρακτικά, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων συνετάχθησαν τὰ παρουσιασθέντα ἔγγραφα. Λοιπὸν ἐγὼ ἐζήτησα τὰ πρακτικὰ τοῦ 1879 καὶ 1880 τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ αὐτὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς φέρετε. Λυποῦμαι δέ, κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ὅτι προσποιεῖσθε ἄγνοιαν καὶ ἀποδίδετε ἀσάφειαν εἰς σαφεστάτην ἐπερώτησιν καὶ ἐκτεταμένην ὁμιλίαν μου. Τέλος πάντων αὐτὴ ἦτο ἡ ἐπερώτησίς μου, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν ἠδυνήθητε νὰ ἐννοήσητε, διότι, ἂν ἐννούσατε αὐτὴν, ἠθέλατε συμμορφωθῆ μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἐπερωτήσεώς μου.

§10ΣΑΡΑΒΑΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καλαμῶν βουλευτοῦ, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπάρχωσι τῳόντι αἱ θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας διώρισε τοὺς νέους καθηγητὰς, δηλαδὴ πόσοι εἶναι οἱ καθηγηταὶ οἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ πόσοι οἱ ὑπάρχοντες σήμερον. Αὐτὸ εἶναι, φρονῶ, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Διωρίσθησαν τρεῖς νέοι καθηγηταί· αὐτοὶ οἱ τρεῖς καθηγηταὶ περιλαμβάνονται εἰς τὸν ὑποβεβλημένον προϋπολογισμόν; Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ ἄδεια, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἐχορήγησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δαπανήσῃ τὸ δωδεκατημόριον, δίδῃ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ συμπληρώσῃ καὶ ὅλας ἐκείνας τὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εὑρίσκονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς παρελθούσης χρήσεως, ἀλλὰ περιλαμβάνονται εἰς τὸν νέον· ἐξετάζω μόνον τοῦτο, ἐὰν κατὰ τὸν νέον προϋπολογισμὸν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ προσθέσῃ τρεῖς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Εἰς τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἀπαντήσῃ.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως.) Αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν μάλιστα τὴν ἐννοῶ, διότι πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν ἐνήργησα ἐντὸς τοῦ νόμου ἢ ἐκτός· ἑπομένως θέλω δώσει εὐχαρίστως πᾶσαν πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν αὔριον, ἀφ’ οὗ ἐξετάσω τὴν ὑπηρεσίαν καὶ πληροφορηθῶ τὶ συμβαίνει ἀκριβῶς. Ἀπὸ τοῦδε ὅμως δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι διώρισα ἔκτακτον καθηγητὴν τὸν κ. Ζωγράφον, ὅστις δὲν πρόκειται νὰ μισθοδοτηθῇ ὡς τοιοῦτος, λαμβάνων μόνον τὸν μισθὸν τοῦ γραμματέως τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπερ ῥητῶς ὁρίζεται ἐν τῷ διατάγματι τοῦ διορισμοῦ του ὡς ἐκτάκτου καθηγητοῦ.

§12ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δύναται νὰ γείνῃ τοῦτο κατὰ τὸν κανονισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου;

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς διορισθέντας καθηγητὰς ἐν τῇ φιλοσοφικῇ σχολῇ, δύναμαι ἐπίσης νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ. — Ὑπῆρχε θέσις κενὴ τακτικοῦ καθηγητοῦ, τοῦ μακαρίτου Φιλίππου Ἰωάννου, ἔχοντος μισθοδοσίαν 450 δραχμῶν· διώρισα δὲ, συνεπείᾳ τῆς προτάσεως τῆς οἰκείας σχολῆς, ὡς ἐπίτιμον μὲν καθηγητὴν τὸν διευθυντὴν τοῦ ἐνταῦθα Διδασκαλείου κ. Παπαδόπουλον μὲ ἐπιμίσθιον δραχμῶν 100, ὡς ἔκτακτον δὲ καθηγητὴν τὸν ὑφηγητὴν τῆς οἰκείας σχολῆς, κ. Γρηγοριάδην μὲ μισθὸν δραχμῶν 250· ἑπομένως τὰ δύω ταῦτα ποσὰ ἀποτελοῦν τὸ ποσὸν 350 δραχμῶν, ἐνῷ ὑπῆρχε διαθέσιμον ποσὸν 450 δραχμῶν. Ἀλλὰ, διὰ νὰ συμπληρώσω τὴν ἀπάντησίν μου εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου, θέλω λάβει, ὡς εἶπον, τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας καὶ θέλω πληροφορήσει τὴν Βουλὴν περὶ τούτου.

§14ΦΛΕΣΑΣ. Ἐνταῦθα εἶναι αἱ ἀναφοραὶ καὶ αἱ πράξεις τῆς Πρυτανείας, τὸ δὲ βιβλίον τῶν πρακτικῶν τοῦ 1879 καὶ 1880 δὲν ὑπάρχει. Λοιπὸν παρακαλῶ, κ. ὑπουργὲ, νὰ φέρητε τὰ πρακτικά.

§15ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Δὲν ἔχω ἄλλα ἔγγραφα εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἀπὸ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα κατέθεσα.

§16ΦΛΕΣΑΣ. Νὰ τὰ ζητήσητε ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον.

§17ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ἡ πρότασις τῆς οἰκείας σχολῆς δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν ὑπουργόν. Ἐνῶ ἠδυνάμην νὰ προβῶ εἰς τοὺς διορισμοὺς αὐτοὺς καὶ ἄνευ τοιαύτης προτάσεως· ἀλλ’ ὡς ἐκ περισσοῦ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§18ΦΛΕΣΑΣ. Θέλομεν νὰ μάθωμεν, ἐὰν ἡ πρότασις τῆς οἰκείας σχολῆς ἦναι πλαστὴ ἢ ὄχι.

§19ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ἡ εἰσαγγελία εἶναι ἐδῶ, καὶ ἠμπορεῖτε νὰ καταγγείλητε τὴν πρᾶξιν.

§20ΦΛΕΣΑΣ. Νὰ ὑποβάλητε τὰ ἔγγραφα.

§21ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Δὲν ἔχω ἄλλα ἔγγραφα.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προηγουμένως ὁ κ. ὑπουργὸς ἠμποροῦσε νὰ εἴπῃ, προκειμένου περὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν, ὅτι δὲν ἔχει ἄλλα ἔγγραφα παρὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. πρυτάνεως, ὅστις ἀναφέρεται εἰς τὸ πρακτικὸν τῶν ἁρμοδίων σχολῶν· ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἷς βουλευτὴς σᾶς λέγει, ὅτι τὰ πρακτικὰ, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀναφέρεται ἡ πρότασις τοῦ πρυτάνεως, εἶναι πλαστὰ, νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀρνηθῆτε τὴν ὑποβολὴν τῶν πρακτικῶν. Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι νὰ ἔγεινε πλαστὸν πρακτικὸν τοῦ Πανεπιστημίου· ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ ἔκφρασις αὕτη, ἡ παρατήρησις αὕτη, ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐκ μέρους ἑνὸς βουλευτοῦ, ὅστις λέγει τοῦτο, νομίζω, ὅτι πρὸς τιμὴν τοῦ Πανεπιστημίου ὀφείλετε νὰ ἐξετάσητε καὶ νὰ διασαφηνίσητε αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μὴ ἤμεθα ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ, ἐὰν ἦναι ἐσφαλμέναι αἱ πληροφορίαι τοῦ βουλευτοῦ ἢ ὄχι· νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ μένῃ εἰς τὸν νοῦν ὅλων ἡμῶν καὶ τοῦ κοινοῦ, ὅτι ἐντὸς τοῦ Πανεπιστημίου γίνονται πλαστὰ πρακτικά; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὀφείλετε νὰ φέρητε τὰ πρακτικὰ αὐτὰ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ, ἐὰν ἐγένετο κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ ἐπερώτησις, ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ πράξω τοῦτο· ἀλλ’ ὁ κύριος βουλευτὴς Καλαμῶν εἶπεν, ὅτι ὁ διορισμὸς τῶν καθηγητῶν ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει πλαστῶν προτάσεων.

§24ΤΙΝΕΣ. Πρακτικῶν εἶπε.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ἐὰν ἡ πρότασις ἦναι πλαστὴ ἢ ὄχι, ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔφερα καὶ καταθέτω· 1) ἔγγραφον τοῦ πρώην πρυτάνεως, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ πρύτανις ὑποβάλλει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὸ ἔγγραφον τοῦ κοσμήτορος τῆς οἰκείας σχολῆς περὶ διορισμοῦ τοῦ κ. Ζωγράφου· 2) ἐπίσης ἔγγραφον τοῦ νῦν πρυτάνεως, δι’ οὗ ὑποβάλλει πρότασιν τῆς Φιλοσοφικῆς σχολῆς περὶ διορισμοῦ τοῦ κ. Παπαδοπούλου καὶ Γρηγοριάδου. Τώρα ἐγείρεται τὸ ζήτημα, ἂν αἱ προτάσεις αὗται ἦναι γνήσιαι ἢ πλασταὶ, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τὴν ἔρευναν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς. Μ’ ὅλα ταῦτα θέλω διατάξει τὴν Πρυτανείαν τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὰ πρακτικὰ καὶ θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν ταῦτα ἅμα ὡς μοὶ σταλῶσι.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Σήμερον ἦλθεν εἰς ἐμὲ ὁ γραμματεὺς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ μᾶς στείλῃ τὰ πρακτικά. Πιστεύω, ὅτι θέλομεν τὰ ἔχει ἐντὸς τῆς αὔριον καὶ θέλομεν τὰ ὑποβάλει.

§27ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θλιβεραί εἰσι, κύριοι, αἱ ἐκ Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου εἰδήσεις, συγκινοῦσαι καὶ συνταράττουσαι τοὺς πάντας, καὶ λίαν κρίσιμοι οἱ τοὺς ὁποίους διατρέχομεν καιροί. Ἐν Θεσσαλίᾳ ἡ τουρκικὴ ἐξουσία, ἀποβαλοῦσα τὸ προσωπεῖον, ὕψωσε κεφαλὴν θρασεῖαν, καὶ ἀπειλητικὴ ἐκβιάζει καὶ αὐτοὺς τοὺς ὑπηκόους Ἕλληνας εἰς τὴν πληρωμὴν κεφαλικοῦ φόρου ὡς ἂν ἦσαν αἰχμάλωτοι τοῦ μήπω κηρυχθέντος πολέμου, καὶ ἀπειλεῖ δι’ ἐξοντώσεως πάντας τοὺς κατοίκους τῆς χώρας ταύτης, παραδίδουσα αὐτοὺς εἰς τὴν διάκρισιν ἀτάκτων στιφῶν καὶ ἀγρίων, ἅτινα κομίζει ἐκ τῶν ἐσχατιῶν τῆς Ἀσίας. Κατὰ χιλιάδας ἀριθμοῦνται, κύριοι, οἱ εἰς τὰς φυλακὰς ῥιπτόμενοι, οἱ ἐξοριζόμενοι, οἱ ὑπὸ τὰς βασάνους ἐκπνέοντες! Ἐν δὲ τῇ Ἠπείρῳ καὶ Ἀλβανίᾳ αὐτὴ ἡ ἐξουσία, ἀφ’ οὗ ὥπλισε τὰς χεῖρας τῶν μὲν κατὰ τῶν δὲ ἐκ τῶν ἐν αὐταῖς λαῶν, ἐξάπτουσα τὰ θρησκευτικὰ πάθη, ἐπήνεγκεν οὕτω τὴν καταστροφὴν κοινοτήτων ἀκμαζουσῶν μέχρι τῆς χθές. Τὸ Ζαγόρι σχεδὸν δὲν ὑπάρχει πλέον, κύριοι, καὶ ἀφοῦ μετῆλθε πᾶν μέσον ἀσιατικῆς δολοπλοκίας καὶ πονηρίας, ὅπως ἀπομακρύνῃ ἀφ’ ἡμῶν λαοὺς, τοὺς ὁποίους συνδέει μεθ’ ἡμῶν κοινὴ καταγωγὴ, κοινὴ ἱστορία, κοινὰ συμφέροντα καὶ ἀπέτυχεν, ἀπέβαλεν ἤδη τὴν ἀλωπεκῆν καὶ ἐνεδύθη τὴν λεοντῆν, καὶ προγράφει καὶ ἐξορίζει καὶ διὰ θανάτου ἀπειλεῖ τοὺς ἐπιφανεῖς ἡγέτας τῶν λαῶν αὐτῶν καὶ τοὺς γόνους ἱστορικῶν οἰκογενειῶν μὴ πειθομένους νὰ στρέψωσι τὰ ὅπλα αὑτῶν καθ’ ἡμῶν, κατὰ τῶν ἀπογόνων τοῦ Βότσαρη, τοῦ Τσαβέλα, τοῦ Κωλέττη, τοῦ Ἀνδρούτσου, τοῦ Μιαούλη καὶ πλείστων ὅσων ἀδελφῶν αὐτῶν, ἀνδρικῶς ἀγωνισαμένων τὸν ὑπὲρ πατρίδος καὶ ἐλευθερίας ἔνδοξον ἀγῶνα τοῦ 1821. Καὶ ταῦτα πάντα, κύριοι, διαπράττονται κατὰ παράβασιν τῶν συνθηκῶν, αἵτινες παρατείνουσι τὴν ὕπαρξιν βαρβάρου καὶ τυραννικῆς δεσποτείας ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῆς ἀνθρωπότητος, παρὰ τὰ διεθνῆ νόμιμα, παρὰ τὸ δίκαιον, καίτοι ἐν φιλικαῖς μετὰ τῆς γείτονος χώρας διατελοῦμεν σχέσεσι, καίτοι ἐξακολουθεῖ ἡ τῆς ἡνωμένης Εὐρώπης μεσολάβησις, ὅπως ἐπέλθῃ εἰρηνική τις λύσις τῆς μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτῆς διαφορᾶς. Ἐπερωτῶ τὴν κυβέρνησιν, κατηγγέλθησαν ἐνώπιον τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ἐνώπιον τῆς μεσολαβούσης Εὐρώπης αἱ παράσπονδοι, αἱ ληστρικαὶ, οὕτως εἰπεῖν, αὗται πράξεις; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι, ἐὰν δὲν κατηγγέλθησαν, δέον νὰ καταγγελθῶσιν, ὅπως καλῶς γνωρίσῃ ὁ κόσμος ὁποῖον τὸ κράτος, χάριν τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ 1854 ἐδαπανήθησαν ἀμύθητοι θησαυροὶ καὶ ἐχύθη ἄφθονον αἷμα, ἵνα κρίνωσι τὰ μεγάλα κράτη, ἡ Γαλλία ἡ πατρὶς τοῦ Λουδοβίκου τοῦ ἐννάτου, ἡ φιλελεύθερος Ἀγγλία, ἡ σοφὴ Γερμανία, ἡ χριστιανικὴ Αὐστρία, ἡ μεγάλη καὶ ὀρθόδοξος Ῥωσσία, καὶ ἡ Ἰταλία ἡ πρὸ μικροῦ μόλις διαφυγοῦσα τὸν ξένον ζυγὸν, ἵνα γνωρίσωσιν ὁποῖον τὸ κράτος οὗτινος ἐφείσθησαν κατὰ τὸ 1829, ὅπερ διέσωσαν κατὰ τὸ 1840 καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐγένοντο, ὡς προεῖπον, τόσαι θυσίαι κατὰ τὸ 1854 καὶ ἐχθρικῷ τῷ τρόπῳ κατελήφθη ἡ χώρα αὕτη, ὅπερ ἔσωσεν ἡ κραταιὰ Ἀγγλία, καταλαβοῦσα τὸν Βόσπορον κατὰ τὸ 1878, καὶ χάριν τοῦ ὁποίου αὐταὶ αἱ ἓξ μεγάλαι δυνάμεις τῆς Εὐρώπης σκέπτονται ἤδη ν’ ἀναιρέσωσιν αὐταὶ ἑαυτὰς καὶ ν’ ἀποσπάσωσιν ἀφ’ ἡμῶν λαοὺς, τοὺς ὁποίους συνδέουσι μεθ’ ἡμῶν τόσαι στεναὶ σχέσεις, ἐπαναφέρουσαι αὐτὰς ὑπὸ μυσαρὰν δουλείαν! Δικαζόμεθα, κύριοι, ταύτην τὴν στιγμὴν ἐρήμην! καὶ ἐρήμην ἡμῶν δικαζομένων, πρόκειται ἴσως νὰ μεταβληθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῆς Εὐρώπης, καὶ ἡ Εὐρώπη, ἀρνουμένη ἑαυτὴν, νὰ καταδικάσῃ καὶ πάλιν λαοὺς ἀδελφοὺς ὄχι μόνον εἰς τὴν τυραννίαν, ἀλλὰ εἰς τὴν ἐξόντωσιν, διότι κατὰ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη παρὰ τοῖς τυράννοις αὐτῶν, ἐὰν ἀνακληθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῆς Εὐρώπης, βεβαίως ἡ ἐρήμωσις θὰ διαδεχθῇ τὸν βίον τὸν ὑπάρχοντα τῶν Ἑλλήνων τῶν κατοικούντων τὰς χώρας ταύτας, καὶ στίφη ἐκ τῆς Ἀσίας θὰ κατακλύσωσι τὰς χώρας τὰς ἑλληνικὰς, αἱ ὁποῖαι διέσωσαν ἄλλοτε τὴν Εὐρώπην ἀπὸ τῆς βαρβαρότητος καὶ αἱ ὁποῖαι καὶ σήμερον εἶναι ἕτοιμοι νὰ πράξωσιν ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἀνθρωπότητος. Ἐπερωτῶ τὴν κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ γνωστοποιήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τί ἔπραξεν, ὅπως μὴ δικασθῶμεν ἐρήμην κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ἐνεργουμένας σήμερον ἐν Κωνσταντινουπόλει; μετὰ δὲ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ καὶ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, θέλω καὶ πάλιν, ἐὰν τὸ κρίνω ἀναγκαῖον, ζητήσει τὸν λόγον.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν πρώτην ἰδέαν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἀπαντῶν λέγω, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔπραξε καὶ πράττει ὅ,τι πράττεται πάντοτε εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Ὡς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν θέλουσι νὰ ἐπιβάλωσιν ἐπὶ τῶν ὑπηκόων ἡμῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιμένουν νὰ φορολογήσωσιν, εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν ἐνηργήσαμεν ὅσον οἷόν τε δραστηριώτερον καὶ ἐντονώτερον, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ τῇ συνδρομῇ τῆς Εὐρώπης θέλομεν τύχει δικαιοσύνης. Κύριοι, ἐγὼ ὡς Κυβέρνησις καὶ ὑμεῖς γνωρίζομεν μίαν ἀπόφασιν ὑπὲρ τοῦ ζητήματος ἡμῶν μέχρι τοῦδε· οὐδὲν ἄλλο γνωρίζομεν, οὔτε δίκην καμμίαν νέαν, οὔτε εἰδοποίησιν ἑπομένως καμμίαν ἔχομεν, ὅτι γίνεται δίκη τοιαύτη, οὔτε πρόσκλησιν. Ἑπομένως δὲν ἔχω οὔτε λόγον οὔτε αἰτίαν νὰ ἐνεργήσω ἢ πράξω τι. Ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἐπιμένει, ὅτι τὸ ζήτημα ἡμῶν εἶναι ἤδη δεδικασμένον, καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει λόγος νὰ λάβῃ χώραν ἀναψηλάφησις.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§30ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀρχιτεχνιτῶν καὶ μουσικῶν.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν εἰς πρώτην συζήτησιν.)

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, κ. Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰταλίας.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδου εἰς τὸν δῆμον Πατρῶν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου. (Ἐπιψηφίζεται δι’ ἀναστάσεως.) Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας προξενικῆς συμβάσεως. (Γίνεται δεκτόν.)

§34ΨΥΛΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ ἀμέσως ἑπόμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιον περὶ χρηματιστικῶν ἑταιριῶν.

§35Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ΧΠΑʹ νόμου περὶ χρηματιστικῶν ἑταιριῶν. (Γίνεται δεκτόν.) Ἔχομεν ἤδη τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθυστερούντων· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 24.

§37ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος ὡς πρὸς τὰ ὀφειλόμενα ἐκ μέρους τῶν δήμων, φρονῶ δὲ, ὅτι πολλοὶ δῆμοι εἶναι τοσοῦτον πτωχοὶ, ὥστε δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ πληρώσωσι τὰ χρέη των ἐπὶ τοῦ παρόντος, εἶναι ἀρκετὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι θέλει παύσει πᾶσα ἐνέργεια περὶ εἰσπράξεως τῶν ὀφειλομένων μέχρις οὗ διὰ νόμου κανονισθῶσι τὰ ἀφορῶντα τὴν εἴσπραξιν ταύτην.

§38ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΑΡΑΣ. Μέχρι τοῦ 1880.

§39ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολλάκις συμβαίνει δῆμοι τῆς πρωτευούσης νὰ ἔχωσι δανείσει τοὺς δήμους τοὺς ἄλλους.

§40ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§41ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀπέδειξα εἰς προλαβούσας συνεδριάσεις, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ βαρύνῃ ὁλοκλήρως τὸ δημόσιον καὶ οὐχὶ τοὺς δήμους· διότι οἱ δῆμοι τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὅλοι κατάχρεοι, δὲν ἔχουν παντάπασιν ἐπαρκεῖς πόρους, κατὰ τὸν νόμον δὲ τοῦτον δὲν γίνεται παρὰ ἀναβολὴ τῆς ἐξετάσεως τοῦ χρέους τούτου τῶν δήμων· ἀφίνεται δὲ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐξέτασις νὰ ληφθῇ μέτρον τι περὶ τούτου. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ τοὺς δήμους, ἦτο δὲ ἀναγκαῖον, ὡς ἄλλοτε εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ φέρῃ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι μετὰ τῆς προτάσεως ταύτης καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν δήμων.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Φρονῶ, ὅτι πᾶσα ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη, ὅπως τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον· ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ καθυστερούντων· θὰ γείνῃ κατόπιν. Ἡ πρότασις δὲ, τὴν ὁποίαν φέρει τὸ Ὑπουργεῖον, μοὶ φαίνεται, ὅτι παρασκευάζει τὴν λύσιν ταύτην, διότι ἐξασφαλίζει, ὅτι πρὶν ἢ ψηφισθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὅλοι εὐχόμεθα νὰ ἴδωμεν ψηφιζόμενον, δὲν θὰ ἀπαιτηθῇ παρὰ τῶν δήμων ἡ πληρωμὴ τῶν μέχρι τοῦδε ὀφειλομένων. Εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἀφοῦ ψηφίσωμεν τὴν τροπολογίαν, οὐδέποτε θέλομεν ζητήσει τὴν πληρωμὴν ταύτην, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως εἶναι εὐσχημότερος ὁ τρόπος, ὃν ὁ κ. ὑπουργὸς προτείνει· διότι δὲν φαίνεται, ὅτι καταργοῦμεν χρέη χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ποία εἶναι ἡ κατάστασις αὐτῶν· εἶναι δὲ προτιμότερος καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, διότι ἀναλαμβάνομεν ὑποχρέωσιν, ἵνα κανονίσωμεν εἰς τὸ μέλλον τὰ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τῆς ἀναθέσεως εἰς τὸ δημόσιον τῶν βαρῶν αὐτῆς.

§43ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. βουλευτὴς Μεσολογγίου, δὲν ἔχω τι ν’ ἀντείπω· ἀλλὰ λέγω μόνον, ὅτι δύναται νὰ ἔλθῃ ἄλλη Βουλὴ, ἡ ὁποία νὰ ἐμπνέεται ἀπὸ ἄλλας ἰδέας.

§44ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§45ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦτο ἐκφράζω τὴν εὐχὴν, ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἴδωμεν τὴν πρότασιν ταύτην, ἴδωμεν δηλαδὴ τὸν νόμον, δι’ οὗ ἀνατίθενται εἰς τὸ δημόσιον αἱ δαπάναι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§46ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν συμφωνῶ οὔτε μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ, οὔτε μετὰ τοῦ προλαλήσαντος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναπτύσσει τὰς πολιτείας, διότι διδάσκει ἀπὸ τῆς ἐλαχίστης, οὕτως εἰπεῖν, κοινότητος τοὺς πολίτας κατὰ ποῖον τρόπον πρέπει νὰ μεριμνῶσι περὶ τῆς ἀναπτύξεως καὶ προαγωγῆς αὐτῶν, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει προτρέχοντες νὰ καταστρέψωμεν μίαν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων βάσεων τῆς ἀποκεντρώσεως, τὴν ὁποίαν ἡ σοφὴ τῶν Βαυαρῶν νομοθεσία καθιέρωσε. Νομίζω, ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ ἐπιφυλάξωμεν εἰς τὰς κοινότητας τὸ καθῆκον τῆς μερίμνης, ὅπως διὰ τῆς καλῆς διοικήσεως τῆς δημοτικῆς περιουσίας λαμβάνωσι πρόνοιαν περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν πολιτῶν, ἢ νὰ καταστρέψωμεν μίαν τῶν ὀλίγων βάσεων καὶ τῶν ὀλίγων ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν νομοθεσίαν τοῦ συστήματος τῆς ἀποκεντρώσεως, καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς ἄκρας συγκεντρώσεως.

§47ΚΑΡΔΑΡΑΣ. Εἰς τὴν μισθοδοσίαν συνίσταται ἡ συγκέντρωσις ἢ εἰς τοὺς διορισμούς;

§48ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ συγκέντρωσις συνίσταται εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν δρᾶσιν, δρᾷ δὲ ἡ ἐξουσία, ἥτις ὀφείλει νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς ἀμοιβῆς τῶν διδασκάλων· αὐτὴ φέρει, οὕτως εἰπεῖν, τὴν εὐθύνην ἂν ὑπάρχουν ἢ ὄχι διδάσκαλοι, ἂν προοδεύῃ ἡ ἐκπαίδευσις ἢ ὄχι. Ὅταν δὲ τὸ καθῆκον αὐτὸ ἐπιβάλληται εἰς τοὺς δήμους, τότε οἱ δῆμοι ἀναγκάζονται νὰ μεριμνῶσι περὶ τῆς προαγωγῆς αὐτῶν, καὶ ὑποτίθεται, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ πνεῦμα προόδου καὶ τάσις πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν — καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ σήμερον, θὰ παρουσιασθῇ αὔριον — οἱ δῆμοι θὰ φροντίσωσι περὶ τῆς διανοητικῆς αὑτῶν ἀναπτύξεως διὰ τῆς καλῆς αὐτοδιοικήσεως, καὶ οὕτω θὰ διδαχθῶσι καὶ θὰ διδάξωσι καὶ τὸν λαὸν τὸ καλῶς διοικεῖν, ἀπὸ δὲ τῆς διοικήσεως τῶν δήμων θὰ διδαχθῶμεν καὶ τὸ διοικεῖν τὰ κοινά. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐπιτρέπεται σήμερον τοιοῦτον βῆμα, νὰ ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ δὲν παραδέχομαι ὅ,τι πολλάκις ἐνταῦθα ἐλέχθη, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον, εἶναι ἡ δαπάνη αὕτη· καὶ μήπως τὴν δαπάνην ταύτην προσπορίζονται οἱ δῆμοι ἀπὸ τοῦ βαλαντίου ὡρισμένων προσώπων; Εἶναι καὶ αὕτη δαπάνη, ἡ ὁποία καταβάλλεται παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσάγουν τὸ χρῆμα εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ δημοσίου· εἶναι λοιπὸν ἡ αὐτὴ πηγὴ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τοῦ δημοτικοῦ ταμείου. Ἀλλ’ ἂν θέλωμεν ὁ δῆμος νὰ ἦναι, οὕτως εἰπεῖν, τὸ πρότυπον τῆς καλῆς διοικήσεως τῆς ἐπικρατείας, πρέπει αὐτὰ τὰ βάρη νὰ τὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸν δῆμον, καὶ ἂν τυχὸν οἱ δημοτικοὶ φόροι δὲν ἐπαρκῶσιν ὅπως ἀνταποκριθῶσιν εἰς αὐτὰς τὰς ὑποχρεώσεις, δύνανται οἱ δῆμοι νὰ ζητήσωσι τὴν αὔξησιν τῶν φόρων, καὶ ἂν τὸ δημόσιον νομίζῃ, ὅτι λαμβάνει περισσότερα τῶν ὅσων πρέπει νὰ λαμβάνῃ παρὰ τῶν πολιτῶν, ὥστε οὗτοι δὲν δύνανται νὰ φέρωσι καὶ τὰ βάρη τοῦ δήμου, τότε τὸ δημόσιον ἂς ἐλαττώσῃ τοὺς δημοσίους φόρους. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν θεωρῶ καλὸν ἐναντίον τῶν ἀρχῶν, αἵτινες ἰσχύουσι παρὰ τοῖς λαοῖς, οἵτινες πρωτεύουν εἰς τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν καλὴν διοίκησιν, εἰς τὰ 1881 νὰ καταστρέψωμεν μίαν ἐκ τῶν βάσεων τοῦ συστήματος τῆς ἀποκεντρώσεως, καὶ νὰ ῥιφθῶμεν εἰς τὸ ὀλέθριον σύστημα τῆς συγκεντρώσεως. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν ἐκπαίδευσιν, κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας οὐ μόνον τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνέλαβον οἱ δῆμοι, ἀλλὰ καὶ τὴν τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, καὶ φέρω παράδειγμα τὸν Πειραιᾶ, τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου, τὸν Πύργον, τὴν Ἄμφισσαν, ἔνθα πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ γυμνάσιον δημοσυντήρητον, κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν περὶ τούτου πρότασιν νόμου. Ἀφοῦ δὲ παρατηρεῖται τοιαύτη τάσις, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ καθιερώσωμεν ἀρχὴν τείνουσαν εἰς τὸ νὰ καταργηθῇ τὸ καλῶς ἔχον. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἂν τυχὸν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συνηγόρησε καὶ ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς, εἰσερχόμεθα εἰς τὸ στάδιον τῆς συγκεντρώσεως ἀπὸ τοῦδε, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεὶς πλέον δῆμος θὰ πληρώσῃ δημοδιδάσκαλον.

§49ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως εἶναι εἰς τὴν Ἀγγλίαν καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν ἐφῃρμοσμένον, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἐκεῖ τὸ δημόσιον ἐξοδεύει τὸ εἰκοστὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν· δύνασθε λοιπὸν νὰ εἴπητε, ὅτι, ἂν ἀναλάβῃ τὸ δημόσιον τὴν δαπάνην, θὰ ἐπέλθῃ συγκέντρωσις;

§50ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι ἀληθὲς ἢ ὄχι τὸ λεγόμενον περὶ Ἀγγλίας· γνωρίζω ὅμως, ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχουσιν ἑταιρίαι φροντίζουσαι περισσότερον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἢ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἂν ἀνατρέξητε εἰς τὴν Ἀμερικὴν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ ἐνέργεια εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἐπήνεγκε τὴν ὑπάρχουσαν ἐκεῖσε ἔξοχον διανοητικὴν ἀνάπτυξιν.

§51ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ καθυστερούντων· δὲν λύεται τὸ ζήτημα ἂν θὰ πληρώνῃ τὸ δημόσιον εἰς τὸ μέλλον τὰ ἔξοδα αὐτά.

§52ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον, δι’ οὗ οἱ φόροι ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰσπράττονται εἰς τὸ τελωνεῖον τοῦ Αἰγίου. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐκ τοῦ κατὰ τὸν νόμον τοῦτον εἰσπραχθέντος ποσοῦ ἡ Κυβέρνησις κατέσχε καὶ ἔλαβε 30 περίπου χιλιάδας δραχμῶν εἰς πληρωμὴν τῶν ὑπὸ τοῦ δήμου τῶν Αἰγιέων ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ οὕτω ὁ δῆμος ἐκεῖνος περιῆλθεν εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς λοιπὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως αὑτοῦ. Δὲν λυποῦμαι διὰ τοῦτο, διότι ἐπλήρωσεν ὁ δῆμος μίαν ὀφειλήν. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καθιερώσωμεν ἀρχὴν ἄγουσαν εἰς τὴν ἀνισότητα τῶν Δήμων. Παρατηρῶ δ’ ἐν τέλει, ὅτι καθ’ ὃν τρόπον διεσκευάσθη ἤδη τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἶναι ὀρθότερον νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν κατὰ τὸ σύνολον. (Ἐπιψηφίζεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ἄρθρον 23.)

§53ΣΑΡΑΒΑΣ. Καλὸν εἶναι νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸν Κανονισμόν· τὸ σύνολον πρέπει νὰ συναρμολογηθῇ καὶ νὰ τυπωθῇ.

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχομεν τελευταίαν τροπολογίαν, ἥτις θ’ ἀποτελέσῃ ἴδιον ἄρθρον, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου δὲν ἐφαρμόζονται εἰς τὰς ἐκκρεμεῖς ἀπαιτήσεις τῆς ἑταιρίας τοῦ Λαυρίου καὶ τῶν μεταλλευτικῶν ἑταιριῶν.

§55ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δημητρακάκη, ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Τὰ ὑπὸ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν καθυστεροῦντα δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.» (Ἐπιψηφίζεται δι’ ἀναστάσεως ὡς ἄρθρον 25.) Εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. «Μέρος πρῶτον. Κεφάλαιον Αʹ. «Ἄμεσοι φόροι.»

§57ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰ ἔσοδα, διότι ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν πρῶτον φορολογικοὺς νόμους, οἷος εἶναι ὁ περὶ καπνοῦ.

§58ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ σκεφθῶμεν πῶς θὰ φέρωμεν τὸ ἰσοζύγιον, ἔπρεπε νὰ προτάξωμεν τὸν νόμον τῶν ἐσόδων· ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν ἔλλειμμα, καὶ ἔλλειμμα σπουδαῖον, ἀδιάφορον πόθεν θ’ ἀρχίσωμεν.

§59ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ προαγορεύσας. Εἰς τὰς τακτικὰς περιστάσεις τῶν ἐθνῶν τὰ ἔσοδα κανονίζουν τὰ ἔξοδα· εἰς τὰς ἐκτάκτους ὅμως τὰ ἔξοδα κανονίζουν τὰ ἔσοδα. Πρέπει πρῶτον νὰ ἴδωμεν πόσα θὰ ἐξοδεύσωμεν, καὶ ἔπειτα νὰ κανονίσωμεν τὰ ἔσοδα.

§60ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἐκ προοιμίων ἐψηφίσαμεν δάνειον διὰ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, αἱ θεωρίαι αὗται δὲν ἔχουν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Μὴ ζητῶμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν θεωρίας ὅπου δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν.

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀδιάφορον, κύριοι, πόθεν θ’ ἀρχίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ συζητηθῶσι νομοσχέδιά τινα φορολογικὰ, ὡς τὸ περὶ καπνοῦ, δυνάμεθα ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀρχόμεθα ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων.

§63ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι, λύεται ἢ δὲν λύεται τὸ ἐξωτερικὸν ζήτημα, πρόκειται ἢ δὲν πρόκειται ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀναλάβῃ τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα, δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἀλλ’ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι, καὶ ἂν δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα εἰρηνικῷ τῷ τρόπῳ καὶ ἂν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀναλάβῃ τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα, τὰ πράγματα τῆς Ἀνατολῆς ἐτράπησαν ὁριστικῶς τὴν ὁδὸν, ἡ ὁποία εἰς ἓν οὐχὶ μεμακρυσμένον μέλλον θὰ θέσῃ ἐπὶ τοῦ τάπητος αὐτὸ τὸ τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ἀνατολικοῦ ζητήματος ζήτημα· θὰ προέλθῃ δὲ ἐκ τούτου πόλεμος εὐρωπαϊκὸς ἢ πόλεμος, ὅστις νὰ περιορισθῇ εἰς τοὺς λαοὺς τῆς Ἀνατολῆς, εἶναι ἄδηλον· φρονῶ ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐπίκεινται πράγματα ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ὅτι ὁ ὀργασμὸς, ὑπὸ τὸν ὁποῖον αὕτη διατελεῖ, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφήσῃ αὐτὴν ἥσυχον ἐπὶ πολὺν χρόνον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, νὰ σκεφθῶμεν ὡς σκέπτονται οἱ λαοὶ, ὁσάκις πρόκειται ν’ ἀναλάβωσιν ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι δαπάνας μεγάλας, καὶ τῶν ὁποίων ἡ διάρκεια καὶ ἡ ἔκβασις εἶνε ἄγνωστος. Βλέπω τὴν ὅμορον ἐπικράτειαν, ὅτι πρὸ χρόνων ὑποβάλλεται εἰς οἰκονομίας ὑπερανθρώπους, βλέπω, ὅτι ὑπάλληλοι, ὑπηρετοῦντες ἐπὶ ἔτη, δὲν λαμβάνουν μισθοὺς, βλέπω στρατιώτας ἀποθνήσκοντας εἰς τὰς τάξεις τῶν μαχομένους, ἐνῷ ἐπὶ μῆνας δὲν ἔλαβον οὔτε ὀβολόν. Δὲν νομίζετε, ὅτι πρέπει ἐν μέρει ν’ ἀπομιμηθῶμεν ὡς πρὸς τοῦτο τὸ παράδειγμα τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον ἡ φρόνησις ἐπιβάλλει, πρὶν φθάσωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβληθῶμεν ἄκοντες εἰς τοιαύτας θυσίας; Γνωρίζω, κύριοι, τὸ γλίσχρον τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, γνωρίζω τὰς πολλὰς αὐτῶν ἀνάγκας, αἵτινες πιέζουσιν αὐτοὺς σήμερον, γνωρίζω ὅμως καὶ ὅτι πρόκειται νὰ ῥιφθῶμεν εἰς ἓν στάδιον δαπανῶν δυσανάλογον πρὸς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν. Ὅθεν εἶναι ὑπερτάτη ἀνάγκη, εἶνε καθῆκον τῆς Βουλῆς νὰ εἴπῃ πρὸς πάντα, ὅστις πορίζεται τὰ πρὸς τὸ ζῇν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅτι ἡ πατρὶς εὑρίσκεται τὴν σήμερον εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῶν ὑπηρετούντων αὐτὴν νὰ ἐλαττώσωσι τὰς δαπάνας αὐτῶν καὶ νὰ περιορίσωσι τὰς ἀνάγκας των, νὰ παύσωσι νὰ ζῶσιν ἁβροδιαίτως καὶ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὰς στερήσεις ἐκείνας, εἰς ἃς ὑποβάλλονται οἱ λαοί, ὁσάκις ἀναλαμβάνουσιν ἔργα γιγάντεια ἔργα, ἄνευ τῶν ὁποίων οὐδέποτε δύνανται νὰ κατασταθῶσιν ἄξιοι σεβασμοῦ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν, οὐδέποτε ἓν ἔθνος δύναται νὰ καταλάβῃ τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν.

§64ΚΑΡΑΛΗΣ. Νὰ δείξωμεν οἱ πρῶτοι τὸ παράδειγμα.

§65ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ καταβάλωμεν καὶ ἡμεῖς ἐκ τῶν ὅσων ἐλάβομεν ἓν τόσον τοῖς ἑκατὸν.

§66ΚΑΡΑΛΗΣ. Αὐτὴν τὴν πρότασιν κάμνω· ἕκαστος νὰ καταβάλῃ ἀνάλογον ποσὸν πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσῃ καὶ ὁ ὑπάλληλος.

§67ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω· ἤδη δὲ δὲν πρόκειται περὶ φόρου, ἀλλὰ περὶ οἰκονομιῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν δαπανῶν.

§68ΜΟΝΤΕΣΑΝΤΟΣ. Ὅσοι βουλευταὶ ἔχουν τὰ σπήτια των ἐδῶ, ν’ ἀφήσουν ὅλην τὴν ἀνταμοιβήν τους, καὶ ὄχι ἕνας πτωχὸς ὑπάλληλος ν’ ἀφήσῃ, ὁ ὁποῖος πέρνει 50 μόνον δραχ.

§69ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καὶ τοῦτο ποιῆσαι κἀκεῖνο μὴ ἀφιέναι. Ἐγὼ λέγω ἤδη πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δέον νὰ προβῶσιν εἰς δρακοντείους οἰκονομίας. Παρατηρῶ δέ, ὅτι δὲν ἁρμόζει, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ μὲ διακόπτητε, ὅπως μοὶ ὑποδεικνύητε τί ἐγὼ ὀφείλω νὰ πράξω, καθιστῶντες οὕτω τὸ ζήτημα προσωπικόν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἀποτείνομαι πρὸς πρόσωπα, δὲν λέγω τί πρέπει νὰ πράξῃ ἕκαστος, ἀλλὰ γνωματεύω τί πρέπει νὰ πράξῃ ἡ πολιτεία, περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῆς μεριμνῶσα καὶ ποιοῦσα χρῆσιν δικαιώματος ὅπερ κέκτηται. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ὀφείλει ἡ πολιτεία, καίτοι λυποῦμαι ἐπὶ τούτῳ, νὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὰς δαπάνας ἐλαττώσεις, καὶ ἐὰν ἦναι δυνατὸν εἰς ὅλας τὰς δαπάνας, καὶ νομίζω, ὅτι μία ἐλάττωσις ἐπὶ τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων 15% εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία. Δέον νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ σκληρὸν τοῦτο μέτρον, διότι βλέπομεν, ὅτι τὸ δάνειον δὲν τυγχάνει τῆς δεούσης ὑποστηρίξεως. Πολὺ τοῦτο μὲ λυπεῖ, καὶ πιθανὸν νὰ προέρχηται ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ προσήκουσα ἐνέργεια. Ἐπειδὴ δὲ δεῖ δὴ χρημάτων, ὀφείλομεν νὰ καταφύγωμεν καὶ εἰς οἰκονομίας, διὰ νὰ μὴ μᾶς προκαταλάβωσι τὰ πράγματα, καὶ εὑρεθῇ εἰς ἀμηχανίαν τὸ ἔθνος ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως χρημάτων.

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πόσα φρονεῖτε, ὅτι θὰ οἰκονομήσωμεν διὰ τῶν οἰκονομιῶν αὐτῶν;

§71ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. 1 ἢ 2 ἑκατομμύρια. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ἐὰν καὶ ἕνα μῆνα δι’ αὐτῶν τῶν χρημάτων δυνηθῶμεν νὰ συντηρηθῶμεν, θὰ ἦναι μέγα κατώρθωμα, διότι ἐντὸς τοῦ μηνὸς αὐτοῦ δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ κρίσις.

§72ΚΑΡΑΛΗΣ. Καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς ἕνα φόρον ἀνεξαιρέτως.

§73ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω, ἐπαναλαμβάνω.

§74ΚΑΡΑΛΗΣ. Ν’ αὐξήσωσι τὸν φόρον, διότι ὅλοι πρέπει νὰ φορολογῶνται ἀναλόγως, καὶ ὄχι ἡ πτωχὴ τάξις.

§75Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐπιβάλει γενναιότερα μέτρα, διότι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ μέτρον, καὶ ἄλλοτε ἐκάμαμεν τὴν σκέψιν νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ 10% τὰς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει, καὶ τῶν στρατιωτικῶν συμπεριλαμβανομένων, καὶ ἐν τούτοις τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν εἰσπράξει ἐκ τῆς ἐλαττώσεως ἀνέβαινε μέχρι τῶν 800,000 δραχμῶν, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη· ὥστε ἡ ἐλάττωσις ἀπὸ μόνους τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους θὰ ἦναι 10 ἢ 20 χιλιάδες δραχμαὶ τὸν χρόνον, ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην μέτρων γενναιοτέρων καὶ σπουδαιοτέρων.

§76ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν περιορίζω τὸν λόγον μου μόνον εἰς αὐτό· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα δι’ οἱωνδήποτε μέσων ἐν τῷ πρϋπολογισμῷ νὰ κάμωμεν, πρέπει νὰ τὴν κάμωμεν. Ἐὰν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν οἱανδήποτε οἰκονομίαν, δὲν πρέπει ποσῶς νὰ τὴν παραλείψωμεν. Καὶ ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν συνετάχθη ὑπὸ αὐτὸ τὸ πνεῦμα, νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ συστηθῇ ἐπιτροπή, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ αὐτὸν ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποκόψωμεν ὅσα δυνηθῶμεν, καταργοῦντες θέσεις ἢ ἐπιφέροντες ἐλαττώσεις. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ πράξωμεν τοῦτο. Δὲν ἀποκρούω τὴν ἰδέαν τῶν φόρων· νὰ ἐπιβληθῶσι καὶ νέοι φόροι εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τοῦτο τὸ μέτρον, χωρὶς νὰ προέλθωμεν προηγουμένως εἰς ἀποκοπὴν θέσεων, ἐλάττωσιν τινῶν μισθῶν, ὅπως οἰκονομήσωμεν καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου χρηματικόν τι ποσὸν, διότι δέον νὰ ἔχωμεν χρήματα ἄφθονα εἰς τὸ ταμεῖον. Ἐπιτραπήτω μοι δὲ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τοῦ δανείου δὲν βαίνει καλῶς, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς ἐνεργείας, ὅπως τὸ δάνειον πραγματοποιηθῇ.

§77ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κοιμᾶται.

§78ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κακὰ κοιμᾶται, καὶ μάλιστα ἐνῷ ἄλλοι εὑρίσκουν χρήματα, διὰ τῶν ὁποίων κάμνουν στρατοὺς, κάμνουν ὀχυρώματα καὶ πάνθ’ ὅσα.

§79ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ ἐδῶ γίνονται αὐτά. Δὲν εἶναι λόγος αὐτὸς, ὅτι τὸ Ἔθνος δὲν ἔχει παράδες, δὲν ἔχει στρατὸν, δὲν ἔχει ὀχυρώματα.....

§80ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀκούσω, διὰ νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§81ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι λόγοι αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους εἴπατε, ὅτι τὸ ἔθνος δὲν ἔχει παράδες, δὲν ἔχει στρατὸν, δὲν ἔχει ὀχυρώματα......

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, ὁ κ. Μεσσηνέζης δὲν εἶπεν αὐτὰ, δὲν ἐπροσέξατε.

§83ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶπον τὰ ἐναντία.

§84ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἴπατε, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην......

§85ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγῃ τις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀνταποκρίνωνται καὶ τὰ πράγματα εἰς τοὺς λόγους. Βεβαίως καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔχουσι πλείονα χρηματικὰ μέσα, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, δέον νὰ ὦσι καὶ τὰ χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον. Διότι προτείνω οἰκονομίας, δὲν νομίζω διὰ τοῦτο, ὅτι ἀντιστρατεύομαι πρὸς τὴν ἰδέαν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συνηγορεῖτε σεῖς· ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς δὲν δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας, ὅτι δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ὀφείλει νὰ πράξῃ τοὐλάχιστον ἐκεῖνο, ὅπερ πράττει ὁ φρόνιμος οἰκοκύρης ὑπὲρ τοῦ οἴκου του. Διὰ τοῦτο δὲν πράττω κακῶς προτείνων ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων δι’ οἰκονομιῶν καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων διὰ προσθήκης νέων φόρων. Καθ’ ὅσον δ’ ἀποβλέπει τὸ δάνειον νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐκθέσῃ αὐτὸ εἰς δημοσίαν ἐγγραφήν· ἐπιτροπὴ δὲ βουλευτῶν καὶ ἐγκρίτων πολιτῶν νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τῆς πραγματοποιήσεως αὐτοῦ, ὅπως ἡ Ἑλλὰς καταβάλῃ ὅ,τι δύναται, καὶ δύναται ὁ τόπος αὐτὸς ἀκόμη πολλὰ νὰ δώσῃ, ὅταν γείνῃ ἡ προσήκουσα ἐνέργεια. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ νέους φόρους, πρέπει νὰ γείνῃ μία σκέψις ὥριμος, νὰ σκεφθῶσι περὶ τούτου ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ συμπολίτευσις, ὅλοι οἱ περὶ τὰ οἰκονομικὰ ἐντριβεῖς, πρὶν ἢ ἐπιψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ἐξετάσωσι ποῖοι εἶναι οἱ φόροι, διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν προχείρως νέα μέσα, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν ἐν ἀπορίᾳ χρημάτων κατὰ τὴν κρίσιμον στιγμήν.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος βουλευτοῦ Αἰγιαλείας περὶ ἐλαττώσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων δὲν εἶναι ἀντικείμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αἱ δαπάναι ἀναγράφονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων· ἐνόσῳ λοιπὸν δὲν προταθῇ καὶ ψηφισθῇ νόμος μεταβάλλων τὰς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν οὐδεμία μεταβολή. Ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς στενοχωρίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, καὶ σήμερον καὶ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη ἐγένοντο πολλαὶ σκέψεις περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ κοινωνία, εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν διατελοῦν οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἐκρίθη, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι μᾶλλον ἐπιζήμιον παρὰ ὠφέλιμον, τὸ νὰ γείνῃ ἐλάττωσις εἰς τὸν μισθὸν αὐτῶν. Μ’ ὅλα ταῦτα, ἂν νομίζῃ τις, ὅτι εἶναι δυνατὸν, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο, ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα συζητηθῇ ἰδιαιτέρως, καὶ ὄχι μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἂν δὲ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις αὕτη, ἐννοεῖται, ὅτι, καὶ ἂν ἐγγραφοῦν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αἱ δαπάναι, δὲν θέλουν πραγματοποιηθῆ. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ γίνεται συνήθως ἄλλη τις οἰκονομία, συνισταμένη εἰς τὴν ἀφαίρεσιν θέσεών τινων ἐκ τῶν νομοθετημένων· τοῦτο ἔγεινεν εἰς μεγάλην κλίμακα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, παρετηρήσαμεν δὲ ἐφέτος, ὅτε συνετάττομεν τὸν προϋπολογισμὸν, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ ἄλλας πλέον ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἀφῃρέσαμεν κατὰ τὸ παρελθὸν, ἀλλ’ ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπαναφέρωμέν τινας ἐξ αὐτῶν, καθ’ ἃ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίας διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς ὑπηρεσίας· διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι γεγραμμέναι θέσεις τινὲς ἐξ ἐκείνων, αἵτινες κατηργήθησαν. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ συστηθῇ ἰδιαιτέρα ἐπιτροπὴ, ὅπως ἐξετάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι, καθὼς δὲν ἀγνοεῖτε, ὑπάρχει ἐπιτροπὴ ἐξ 21 μελῶν, ἥτις ἐξήτασε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἐν συνόλῳ καὶ εἰς τὰ καθέκαστα αὐτοῦ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, αἱ δὲ παρατηρήσεις αὐτῆς θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν. Τὸ νὰ λέγωμεν τώρα, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ ζητῶμεν τὴν ἐπ’ ἄπειρον ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, διότι δὲν βλέπω τί θὰ κάμῃ περισσότερον ἡ νέα ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐξελέχθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν· ἄλλως τε τοῦτο δὲν συνάδει μὲ τὸ Σύνταγμα, ὅπερ ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι πρέπει ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ἐξετάζηται ἀπὸ ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐκλέγεται κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνόδου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δάνειον, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κοιμᾶται. Ἡ Κυβέρνησις φροντίζει ἐκ παντὸς τρόπου νὰ τὸ πραγματοποιήσῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς εὐάρεστα ἀποτελέσματα, ἀπαιτοῦνται δύω τινά· πρῶτον νὰ ἀνοιχθῇ τὸ χρηματιστήριον τῶν Παρισίων, διότι ἄλλως τὸ δάνειον δὲν ἐπιτυγχάνει, δεύτερον δὲ νὰ ψηφισθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, διὰ νὰ ὑπάρχουν πλήρεις αἱ ἐγγυήσεις, αἵτινες προσηνέχθησαν διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου, διότι ναὶ μὲν αἱ δύω ἄλλαι πρόσοδοι, αἱ ὁποῖαι δίδονται ὡς ἐγγύησις τοῦ δανείου τούτου, ἤτοι αἱ δόσεις τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ τὰ περισσεύματα τῶν τελωνείων, εἶναι ἐπαρκῆ, διὰ νὰ καλύψωσι τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον, ἀλλ’ ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ θεωρεῖται οὐσιώδης καὶ ἀσφαλεστέρα ἐγγύησις, ἡ δὲ ἐπιψήφισις αὐτοῦ θέλει τὰ μάλιστα διευκολύνει τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου. Ὥστε ἡ Κυβέρνησις κάμνει ὅ,τι δύναται ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου, καὶ θέλει ἐξακολουθεῖ νὰ πράττῃ τὸ κατὰ δύναμιν, ἐλπίζω δὲ, ὅτι θέλει φθάσει εἰς εὐάρεστον ἀποτέλεσμα.

§87ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Συντάσσομαι πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Τῷ ὄντι εἰς τὰς ἐνεστώσας περιστάσεις, ὅτε εἰς πᾶσαν γωνίαν τῆς Ἑλλάδος ᾐσθάνθησαν στενοχωρίαν οἰκονομικὴν, ἕνεκα τῆς προσκλήσεως ὑπὸ τὰ ὅπλα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐξ ἧς φυσικὰ ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσοδημάτων ἐν ἁπάσῃ τῇ ἑλληνικῇ χώρᾳ, φρονῶ, ὅτι τὴν κατάστασιν ταύτην ὀφείλει πᾶς Ἕλλην νὰ τὴν αἰσθανθῇ. Καθὼς τὴν αἰσθάνεται ὁ βιομήχανος, καθὼς τὴν αἰσθάνεται ὁ γεωργὸς, ὁ ναύτης, καθὼς τὴν αἰσθάνεται πᾶς ἄλλος ἐξασκῶν ἐπιτήδευμά τι ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, οὕτω ὀφείλει καὶ ἡ τάξις ἐκείνη, ἥτις διατηρεῖται διὰ τῶν φόρων τοῦ λαοῦ, νὰ δείξῃ καὶ αὐτὴ συμπάθειαν πρὸς τὸν τροφοδότην λαὸν, νὰ κάμῃ καὶ αὐτὴ μίαν θυσίαν, νὰ εἴπῃ: «λαὲ, δὲν δύνασαι νὰ ἐπαρκέσῃς εἰς τὸ νὰ διατηρήσῃς τὴν ὑπαλληλίαν σου σήμερον, χωρὶς νὰ καμφθῇς, ὑπὸ τὸ βάρος τῶν φόρων· ἔρχομαι καὶ ἐγὼ νὰ δείξω τὴν πρὸς σὲ συμπάθειάν μου, προσφέρω καὶ ἐγὼ κἄτι τι εἰς τὸ θυσιαστήριον τῆς πατρίδος.» Ἡ τάξις αὕτη μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἡ εὐτυχεστέρα πασῶν τῶν ἄλλων, διότι ἀπολαμβάνει διαρκῶς, χωρὶς νὰ ὑπόκηται εἰς ἐκείνας τὰς περιπετείας, εἰς ἃς ὑπόκειται πᾶς ἄλλος παραγωγὸς, ὅστις ἔχει καὶ ἀκερδεῖς ἐποχὰς, ἐνῷ ἡ κατάστασις τοῦ ὑπαλλήλου εἶναι ὁλονὲν προοδευτικὴ, διότι αὐξάνει ὁλονὲν τὰ εἰσοδήματά του ὁ ὑπάλληλος καὶ προβιβάζεται, χωρὶς νὰ ὑφίσταται οὐδεμίαν ἄλλην μείωσιν. Δίκαιον λοιπὸν καὶ ἴσον νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, καὶ ἀντὶ νὰ ἐπιβληθῇ εἷς φόρος ἐπὶ τοῦ παραγωγοῦ ἐλαίου 2 ἢ 5%, δύναται τὸ ἐκ τοῦ φόρου τούτου προϊὸν νὰ ἀναπληρωθῇ διὰ τῆς ἀφέσεως τῆς ἐκ μέρους τῆς ὑπαλληλίας. Ἤκουσα «οἱ καϋμένοι οἱ ὑπάλληλοι·» ἀλλ’ οἱ καϋμένοι οἱ γεωργοὶ, οἱ καϋμένοι οἱ ναῦται, οἱ καϋμένοι οἱ ἔμποροι, καὶ ὅλοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἄφησαν τὴν ἐργασίαν των ἐν τῷ μέσῳ καὶ στρατεύονται, τί νὰ εἴπωμεν δι’ αὐτούς; λοιπὸν μὴ θέλωμεν νὰ δείξωμεν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει πάντοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁσάκις πρόκειται περὶ σωματείων, νὰ ἤμεθα κολακευτικοὶ ὑπὲρ αὐτῶν, διότι καὶ ἐγὼ θὰ κολακεύσω τὸ πολυπρόσωπον σωματεῖον, τὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον μαστίζετε ὁλονέν. (Εὖγε, εὖγε.)

§88ΦΙΛΗΜΩΝ. Τότε διατί δὲν ἐσυμφωνήσατε νὰ καταργηθῇ ὁ ἔγγειος φόρος;

§89ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Φιλήμων λέγει, ὅτι ἔπρεπε νὰ συνταχθῶ μετ’ αὐτοῦ, ὅπως καταργήσωμεν τὸν ἔγγειον φόρον· δὲν εἶμαι δημοκόπος.

§90ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἴπετε, ὅτι θὰ γίνητε δημοκόπος.

§91ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶπον δημαγωγός· διαφέρει πολύ. Ὁ δημοκόπος εἶναι ὁ τὰ χαμαίζηλα πάθη τοῦ λαοῦ κολακεύων καὶ τέρπων αὐτὸν πρὸς στιγμὴν, ἐνῷ τῷ δίδει δηλητήριον, ὁ δὲ δημαγωγὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὁρμᾶται ἀπὸ μίαν ἰδέαν· ἔρχεται εἰς ἀνύψωσιν τοῦ λαοῦ. Ἀντὶ νὰ ἐλέγετε, κ. Φιλήμων, νὰ καταργηθῇ ὁ ἔγγειος φόρος, ἔπρεπε σήμερον νὰ συμφωνῆτε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῆς ὑπαλληλίας τὸ κοινὸν μέτρον. Παρακαλῶ κατὰ συνέπειαν τὸν κ. Μεσσηνέζην νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ τούτου, διὰ νὰ τὴν ὑποστηρίξωμεν.

§92ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, κύριοι, δὲν ἐπεκράτησε κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ πνεῦμα, ὅπερ ἔπρεπε νὰ ἐπικρατήσῃ, ἐὰν ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, καὶ αἱ περιστάσεις, αἵτινες μᾶς περιμένουν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἥ τε Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἅπαντες ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναλόγως πρὸς τὰς περιστάσεις ταύτας. Ὁ παρουσιαζόμενος προϋπολογισμὸς εἶναι προϋπολογισμὸς Κράτους, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν ἠρέμῳ καταστάσει· τίποτε ἐκτὸς τῶν δανείων δὲν δεικνύει, ὅτι οἱ συντάξαντες αὐτὸν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ἔθνος πρόκειται νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα· ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι βαρὺς, ἀλλὰ πόθεν ποριζόμεθα τὰς δαπάνας; τὰς ποριζόμεθα μόνον ἐκ δανείων, φόρους νέους δὲν ἐπιβάλλομεν. Ὄχι δὲ μόνον κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου κατεξανέστην πάντοτε ὁσάκις ἐπροτείνετο ἐλάττωσις φόρου, διότι προέβλεπον, ὅτι ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον, λέγω, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ πράξωμεν ὅ,τι προνοεῖται περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου, δέον κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἐλαττώσεως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων καὶ περὶ νέων φόρων.

§93ΚΑΡΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος.

§94ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μάλιστα ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἐλαττώσεις νὰ κάμωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων καὶ νέους φόρους νὰ ἐπιβάλωμεν, ἂν πραγματικῶς πρόκηται νὰ ῥιφθῶμεν εἰς τὸ στάδιον τῶν κινδύνων. Ἀλλὰ πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τοιοῦτον στάδιον, βεβαίως πρέπει νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως ἐξέλθωμεν νικηταί, ὅπως καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν ἐξῆλθον, καὶ ἀφοῦ ἔχομεν καιρόν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δεικνύωμεν ἀμεριμνησίαν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ, συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις, πρέπει νὰ σκεφθῇ περὶ τῶν μέσων ἐκείνων, δι’ ὧν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς βαρείας ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνελάβομεν.

§95ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Τί νὰ σοῦ κάμῃ ἡ ἀντιπολίτευσις;

§96ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν κυβερνᾶται ὁ τόπος μόνον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις συμπράττει εἰς τοῦτο, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ εὐφυΐᾳ του ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἤθελε προτείνει, θέλει σπεύσει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ δεχθῇ. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ νόμος, διὰ νὰ ἐπιβληθοῦν κρατήσεις εἰς τοὺς ὑπαλλήλους· οὐδὲν τὸ κωλῦον, ὅπως γείνῃ τοιοῦτος νόμος. Διὰ τοῦτο ἀπευθύνομαι καὶ πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ λέγω, ὅτι οἱ ἔχοντες τὰς δυνάμεις σήμερον, πρέπει νὰ προνοήσουν περὶ τῶν πηγῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος πρέπει νὰ πορισθῇ τὰ ἀναγκαῖα μέσα.

§97ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Καὶ ἐξ ὅλων τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, μικρῶν ἢ μεγάλων, καὶ ἐκ τῆς συμπεριφορᾶς μας ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, θέλομεν δείξει ἂν ἀληθῶς ἐλάβομεν τὴν μεγάλην ἀπόφασιν τοῦ περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνος. Δὲν πρόκειται, κύριοι, νὰ παρευρεθῶμεν εἰς πανήγυρίν τινα, ἀλλὰ πρόκειται ν’ ἀναλάβωμεν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναβιβάζει καὶ καταβιβάζει ἔθνη· δὲν εἶναι λοιπὸν ἀνάξιον τῆς μερίμνης μας ἡ ἐξέτασις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ πάντων, ὅσα συντελοῦν εἰς τὸν σκοπόν μας. Καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ἣν ἀπετέλουν μέρος, ἔφερον ἐγὼ τὴν πρότασιν ταύτην, ἐπειδὴ ὅμως εὑρέθην μόνος, ἐπεφυλάχθην νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐνταῦθα, καὶ διὰ τοῦτο ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα. Ὁ προϋπολογισμὸς ἑνὸς Κράτους εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις καταδεικνύει περισσότερον παντὸς ἄλλου τὴν πολιτικὴν τοῦ τόπου, καὶ, καθὼς εἶπεν ὁ προαγορεύσας, δὲν βλέπομεν τίποτε εἰς αὐτὸν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα νὰ δεικνύωσι τὴν μεγάλην ἡμῶν ἀπόφασιν· καὶ πλὴν τῶν εἰδικῶν προϋπολογισμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, οἵτινες ηὔξησαν, οἱ ἄλλοι εἶναι οἱ αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν πάντοτε κατὰ τὰς ὁμαλωτέρας περιστάσεις. Φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἐγίνετο τοιαύτη ἐξέτασις, ἣν ἐπρότεινεν ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἠδυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν ἀρκετὰ ἑκατομμύρια, τοὐλάχιστον 5· δὲν εἶναι μόνον αἱ ἐλαττώσεις τῶν μισθῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γείνουν εἰς ὅλας τὰς κλίμακας, ἀπὸ τῶν ἀνωτάτων μέχρι τῆς τελευταίας....

§98ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπὸ τῶν ἀνωτάτων.

§99ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἀλλ’ εἶναι καὶ πολλαὶ ἄλλαι δαπάναι, αἵτινες δύνανται νὰ λείψουν, ἂν ἀληθῶς πρόκηται νὰ ἀποδυθῶμεν εἰς τὸν μέγαν ἀγῶνα, περὶ οὗ πρόκειται· εἶναι πολλαὶ ὑπηρεσίαι, αἵτινες ἐν ὥρᾳ πολέμου θὰ ἀργήσουν· διατί νὰ μὴ ἀποκοπῶσιν ἀπὸ τοῦδε; Τὸ Πανεπιστήμιον διατί νὰ μένῃ ἀνοικτὸν σήμερον, ἐνῷ πρόκειται νὰ πολεμήσουν οἱ νέοι τῆς ἡλικίας τῶν φοιτώντων ἐν αὐτῷ; δὲν δύναται νὰ ἀργήσῃ ἀπὸ σήμερον καὶ νὰ μετατραπῇ εἰς γυμναστήριον; Τὸ αὐτὸ δύναται νὰ γείνῃ καὶ εἰς ἄλλα κεφάλαια, ὡς π. χ. ὅλαι αἱ ἀνεγέρσεις καὶ ἐπισκευαὶ δι’ οἰκοδομὰς ἠδύναντο νὰ κλείσωσιν εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θὰ οἰκονομήσωμεν, ὅσον μικρὸν καὶ ἂν ἦναι, στρατιωτικῶς εἶναι μέγα· καὶ 5,000,000 ἐὰν οἰκονομήσωμεν, δυνάμεθα δι’ αὐτῶν νὰ σχηματίσωμεν τάγματά τινα νέα ἢ νὰ συντηρήσωμεν ἐπὶ περισσότερον χρόνον τὸν στρατόν· καὶ ἓν τάγμα δὲ νὰ κάμητε νέον, εἶναι μέγα κέρδος, καθότι κατὰ τὴν κρίσιμον ὥραν τοῦ πολέμου ἓν τάγμα ἢ καὶ εἷς μόνον λόχος εἰσέτι δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν μάχην, καὶ τὴν ἧτταν νὰ μετατρέψῃ εἰς νίκην, ἢ καὶ 5 ἡμέρας ἐὰν διατηρήρητε τὸν στρατὸν περισσότερον, δύναται νὰ μεταβληθῇ ἡ τύχη τοῦ πολέμου. Ὅθεν βλέπετε, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάξιον νὰ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἔστω καὶ μικράς. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ προαγορεύσαντος δὲν εἶναι ἀναξία τῆς προσοχῆς ἡμῶν, ἂν ἀληθῶς ἀποφασίσωμεν νὰ ἀποδυθῶμεν εἰς αὐτὸν τὸν ἀγῶνα.

§100ΦΙΛΗΜΩΝ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁσάκις ὑποβάλλονται τοιαῦται ῥιζικαὶ προτάσεις, ἀφορῶσαι εἰς ὁλόκληρον τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Κράτους, ἀπαιτεῖται οἱ ὑποβάλλοντες ταύτας νὰ τὰς ἀναπτύσωσι λεπτομερῶς, καὶ νὰ προτείνωσιν ἓν σχέδιον πλῆρες. Αἱ γενικαὶ φράσεις δὲν ἀρκοῦσι. Δὲν σπουδάζει δὲ βεβαίως, ὅταν ὑποστηρίζῃ τις, ὅτι δύνανται νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι πέντε ἑκατομμυρίων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καταλήγει δὲ νὰ προτείνῃ, πρὸς ἐπίτευξιν τούτου, τὸ κλείσιμον τοῦ Πανεπιστημίου, ἤ τινος ἄλλου καταστήματος. Τὰ τοιαῦτα μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀνάξια τῆς σοβαρότητος τῶν προτεινόντων, καὶ ἰδίως τῆς σοβαρότητος τοῦ Σώματος πρὸς ὃ ὑποβάλλονται. Τὰ τοιαῦτα σχέδια, εἴτε φορολογικὰ, εἴτε ἀφορῶντα εἰς τὰ ἔξοδα, δέον νὰ ὑποβάλλωνται πλήρη. Ῥίπτοντες γενικὰς φράσεις, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ νὰ φέρωμεν σύγχυσιν. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ ἰδίᾳ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων, αὕτη οὐδὲν γενναῖον καὶ σπουδαῖον ὑπισχνεῖται. Ἡ ἐλάττωσις δὲν δύναται νὰ ἦναι γενική· θ’ ἀρχίσῃ ἀπὸ ἑνὸς σημείου, διότι βεβαίως ἀπὸ τὸν ὑπάλληλον, ὅστις λαμβάνει 150 δραχμὰς, οὐδὲν δύνασθε ν’ ἀποκόψητε. Ἐὰν ἀναμνησθῶμεν ὅμως, ὅτι ἡ μεγάλη τῶν ὑπαλλήλων πληθὺς συγκροτεῖται ἐκ τῶν τοιούτων ὑπαλλήλων, μόλις δὲ τὰ δύο δέκατα αὐτῶν ἀπολαύουσι μισθοῦ ἀνωτέρου, δύνασθε νὰ συμπεράνητε εὐκόλως, ὅτι ἡ ἐκ τούτου οἰκονομία οὔτε νὰ ληφθῇ κἂν δύναται ὑπ’ ὄψιν. Ἐπίσης παρατηρῶ, ὅταν ἀποκόψητε τὸν μισθὸν τῶν ὑπαλλήλων, πρέπει νὰ ὁρίσητε συνάμα καὶ τὴν τιμὴν τοῦ κρέατος, τοῦ ἄρτου, τοῦ ἐλαίου, τῶν ὠνίων ἐν γένει· διότι, ἐν περιπτώσει πολέμου, ὅλων αὐτῶν αἱ τιμαὶ θ’ αὐξήσωσι. Θὰ ἦτο δὲ λίαν ἄδικον καὶ ἄτοπον, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἡ τιμὴ τῶν τροφίμων αὐξάνει, νὰ ἐλαττοῦται συγχρόνως καὶ ὁ μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων. Ἡμεῖς, κύριοι, ὀφείλομεν ν’ ἀπευθυνθῶμεν εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν ὑπαλλήλων, καὶ πέποιθα, ὅτι αὐτοὶ θὰ προβῶσιν εἰς μεγαλειτέρας θυσίας ἐκείνων, ἃς ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλλωμεν, καὶ αἵτινες δὲν εἶναι πλέον θυσίαι, ἀλλὰ φόροι βαρύτατοι καὶ ἄδικοι.

§101ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κατεμέμφθησαν ἡμῶν εἴτε τῶν εἰσαγαγόντων, εἴτε τῶν ἐπακολουθησάντων εἰς τὴν πρότασιν περὶ τοῦ νέου τούτου μέτρου, κατεμέμφθησαν ἡμῶν ἐπὶ ἀοριστίᾳ, ἀλλ’ ἐλησμόνησαν, ὅτι ἡμεῖς δὲν κρατοῦμεν τὸ πηδάλιον τῆς πολιτείας εἰς τὰς χεῖρας, ὅπως καταρτίσωμεν σχέδιον οἰκονομικὸν καὶ τὸ φέρωμεν πλῆρες καὶ τέλειον· ἄλλη μέριμνα ἔπρεπε νὰ ἦναι αὐτή. Ἐν τῇ σιωπῇ ἐκείνων, οἵτινες ὤφειλον νὰ μεριμνήσωσι περὶ τούτων, ἔρχονται μερικαὶ φωναὶ, μονάδες οὕτως εἰπεῖν, αἵτινες δίδουσιν ἀφορμὴν πρὸς τοῦτο, ἀφορμὴν, ἣν ἦλθε νὰ συμπληρώσῃ ἡ πρότασις τοῦ κ. Μεσσηνέζη περὶ διορισμοῦ ἐπιτροπῆς περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἔργου. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Φιλήμων, ὅτι θὰ αὐξήσῃ ἡ τιμὴ τῶν τροφίμων· καὶ μήπως ὁ παντοπώλης θὰ ἐρωτήσῃ τὸν ἀγοραστὴν ἂν ἦναι ὑπάλληλος, διὰ νὰ τῷ πωλήσῃ εὐθηνά; γενικὴ δι’ ὅλους ὑπερτίμησις, γενικὴ ὑποτίμησις. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἀφήσωμεν τὴν περιποίησιν πρὸς ὡρισμένην τάξιν καὶ κύκλον προσώπων· καὶ ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενομένου, πῶς δυνάμεθα νὰ παραλείψωμεν νὰ μὴ συνηγορήσωμεν ὑπὲρ τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ· ὑπὲρ τῶν ἐπιστράτων, λέγω, τίς ποτε ἐσκέφθη τὸ ἑξῆς, ὅτι οἱ συμπολῖται ἡμῶν στρατευόμενοι ὑφίστανται κακουχίας μυρίας, καὶ ἀποσπώμενοι ἀπὸ τὰς οἰκίας αὐτῶν μένουσιν ὑπὸ σκηνὰς καὶ παραπήγματα ἐν μέσῳ αὐτοῦ τοῦ ψύχους; ἐδῶ δὲ παραπλεύρως ἡμῶν ὑπάρχει περιοχὴ κατοικήσιμος, ἐν ᾗ μένουν ἵπποι, καὶ θεωροῦνται, κύριοι, οἱ ἵπποι τιμιώτεροι τῶν πολιτῶν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ φύγουν αὐτοὶ οἱ ἵπποι καὶ νὰ ἔλθουν νὰ κατοικήσουν ἐπίστρατοι. Καὶ ὅταν, κύριοι, καὶ σχολεῖα καὶ δημαρχεῖα μεταποιῶμεν εἰς νοσοκομεῖα, εἶναι ἄξιον ἔθνους αἰσθανομένου τὴν ἑαυτοῦ ἀξιοπρέπειαν νὰ ἀφίνῃ τοὺς ἵππους εἰς τὸ κεντρικώτερον μέρος τῆς πρωτευούσης, τοὺς δὲ ἐπιστράτους νὰ τοὺς ἔχητε μακρὰν τῆς πόλεως εἰς τοὺς ἀγροὺς, ὅπου θέσις ἵππων, καὶ ὑπὸ παραπήγματα; Σεῖς, οἱ ὁποῖοι λέγετε, ὅτι πρόκειται περὶ πολέμου, τί κρύπτεσθε ὄπισθεν τοῦ δακτύλου σας; δὲν φαίνεσθε τοιοῦτοι ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ φαίνεσθε. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἐδήλωσα πολλάκις, ὅτι τοιαύτην πολιτικὴν δὲν τὴν ἀσπάζομαι, ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὸ ἴδιον σκάφος, φυσικὰ θὰ συγκινδυνεύσω. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, ἂν καὶ φρονῶ τἀναντία, ὅτι κατὰ σκοπέλου βαίνομεν, ὀφείλω νὰ μὴ ἀπόσχω πλύνων τὰς χεῖρας, ἀλλὰ θέλω νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου καὶ νὰ παράσχω καὶ ἐγὼ ὠφέλειάν τινα πρὸς κοινὴν εὔπλοιαν· ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον νὰ διοικήσουν τὸ ἔθνος καὶ αὐτὸ τὸ μέλλον, πῶς παραλείπουν τοιαῦτα, καὶ ὁποίαν δικαιολογίαν ἔχουν, ὅταν παρεκτὸς τῶν ἄλλων ἐπαριστέρων ἐνεργειῶν, τοὺς συμπολίτας μας, οὓς στέλλομεν ὑπὸ τὰς σημαίας, τοὺς ἀφίνουν καὶ ἀποθνήσκουν ἐξ ἀνεπαρκείας μέσων; πῶς δὲν λαμβάνεται τὸ μέτρον ν’ ἀποσταλῶσιν ἐκεῖ ἵπποι εἰς τὰς σκηνὰς, νὰ κατοικήσωσι δὲ ἐκεῖ ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ φέρουν τὴν σημαίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐκεῖ, ὅπου ἡ θεία πρόνοια ἔχει προορίσει;

§102ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κατεκρίθην, κ. πρόεδρε, ὅτι δὲν ὑπέβαλον σύστημα ὁλόκληρον οἰκονομικόν. Ἐὰν εὑρισκόμεθα εἰς ἄλλας περιστάσεις ἐπιτρεπούσας μοι τοῦτο, ἂς ἦναι βέβαιος ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς, ὅτι ἤθελον τὸ πράξει. Ἀλλ’ ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, καὶ ἐνῷ πρόκειται περὶ τῶν ὅλων, δὲν εἶμαι κατακριτέος, ὅτι δὲν ἐπασχολῶ τὴν Βουλήν, προτείνων ἴδιον πρόγραμμα· ὤφειλον ὅ,τι ἔπραξα νὰ τὸ πράξω, ὤφειλον νὰ δώσω ἀφορμὴν νὰ πράξωμεν ὅ,τι ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν ὅλοι ὁμοῦ εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ἢ πρόκειται περὶ πολέμου, καὶ τότε ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων καὶ τῶν ἐσόδων δὲν εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἦναι, ἢ δὲν πρόκειται περὶ πολέμου, καὶ τότε ἂς ἀποστείλωμεν εἰς τοὺς οἴκους των τοὺς ἄνδρας, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπεβάλομεν τόσας θυσίας. Δὲν ἐπιτρέπεται, κύριοι, ἀφοῦ ἀπεσπάσαμεν μυριάδας ἀνδρῶν ἀπὸ τῶν οἴκων αὐτῶν, ὑποβάλλοντες αὐτοὺς εἰς ἀνυπολογίστους θυσίας καὶ ζημίας, νὰ συζητῶμεν προϋπολογισμὸν ὁποῖος ὁ ὑποβληθείς. Ἐὰν πρόκηται, ἐπαναλαμβάνω, νὰ διεκδικήσωμεν τὰ ἡμέτερα δίκαια, ἀναλαμβάνοντες τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα, δὲν πρέπει τὰς θυσίας νὰ τὰς ὑφίσταται μόνος ὁ λαὸς, ἀλλὰ πρέπει καὶ ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ἦναι τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἐπιβαρύνῃ καὶ τὰς ἄλλας τάξεις... ἐλαττώσεις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐπιφέροντες καὶ νέους φόρους ἐπιβάλλοντες. Ἐλυπήθην τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὅταν εἶδον τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ σύστημα τῆς δεκάτης. Τὴν δεκάτην ἐγὼ ἤθελον ἐπαναφέρει, ἀλλὰ ἀφ’ ἑτέρου ἤθελον πράξει πᾶν τὸ ἀνθρωπίνως δυνατὸν, ὅπως ἀντὶ τῆς θυσίας ταύτης ἀποκτήσῃ ὡς κέρδος ἐπαρχίας εὐφόρους καὶ θέσιν διαπρεπῆ ἐν τῇ χορείᾳ τῶν ἐθνῶν. Λυποῦμαι λοιπὸν διότι μετεβλήθη ἡ ἔγγειος φορολογία, διότι ἀφῃρέθη οὕτω ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀνεκτίμητον εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Ἔχομεν ἤδη ἕνα προϋπολογισμὸν ἐκ τῶν συνήθων ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ βαρύτατον ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, δηλαδὴ προϋπολογισμὸν πολυτελείας ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα κοινότατον. Ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ καπνοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ εἶναι ἀμφίβολον ἂν θὰ ἐπιψηφισθῇ. Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ὅταν βλέπωσι τοὺς ὑπηκόους Ἕλληνας εἰς τὴν Θεσσαλίαν ὑποβαλλομένους εἰς κεφαλικὸν φόρον, ὅταν ἀπειρίᾳ ἐξ αὐτῶν ἐξορίζωνται καὶ ἄλλοι ὑποβάλλωνται εἰς βασάνους, ἐπιτρέπεται νὰ διστάζητε περὶ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ εὑρεθῆτε εἰς θέσιν νὰ διατάξητε τὸν στρατὸν ἡμῶν νὰ εἰσβάλῃ εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ ν’ ἀποδείξῃ τὴν παράσπονδον καὶ αὐθάδη τουρκικὴν ἐξουσίαν, ὅτι δὲν δύναται ἀπέναντι τῶν τέκνων τῶν ἀνδρῶν τοῦ 1821 νὰ πολιτεύηται ἀτιμωρητὶ ὅπως πολιτεύεται; ὅτι δὲν δύναται ἀτιμωρητὶ νὰ παραδίδῃ εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἀγρίων ἐξ Ἀσίας στιφῶν ἄνδρας, τοὺς ὁποίους ἐκήρυξεν ἐλευθέρους ὁμοθύμως ἡ Εὐρώπη; Δὲν ἐπιτρέπεται ἡ Βουλὴ νὰ σκέπτηται ὡς σκέπτεται καὶ νὰ πράττῃ ὅ,τι πράττει εἰς στιγμὰς, καθ’ ἃς ὁ ἐν Ἠπείρῳ καὶ Θεσσαλίᾳ ἑλληνισμὸς καταστρέφεται. Κατὰ τί ἤθελον ὠφελήσει ἐγὼ, ὑποβάλλων ἴδιον οἰκονομικὸν σύστημα, ἀφοῦ καὶ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις δὲν πράττει τοῦτο, καὶ ἐὰν τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος πρόκηται νὰ ἀναλάβῃ τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα; Ἐὰν προέβαινον εἰς σύνταξιν προϋπολογισμοῦ, ἠδυνάμην οὕτω νὰ μεταβάλω, νὰ διευκολύνω τὴν θέσιν τῶν πραγμάτων; Φρονῶ δὲ, ὅτι ἐπέστη ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ὀφείλομεν δι’ ὅλων τῶν μέσων καὶ διὰ πάσης θυσίας νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ πρὸς τὸν ἑλληνισμὸν καθῆκον ἡμῶν ὡς ἁρμόζει εἰς ἄνδρας. Μὴ πλανᾶσθε πιστεύοντες, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ εἰρηνικῶς. Ἡ εἰρηνικὴ λύσις τοῦ ζητήματος ἀπαιτεῖ νὰ θυσιάσητε τὰ Ἰωάννινα καὶ τὸ Μέτσοβον. Ἀφοῦ ἀπεξένωσαν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς Βουλγαρίας, ἀφοῦ ἀπεξένωσαν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς Σερβίας καὶ τῆς Ῥωμουνίας καὶ τοῦ Μαυροβουνίου, δὲν ἀπολείπεται ἢ ἓν καὶ μόνον φύλον, μετὰ τοῦ ὁποίου δέον νὰ συμπράξωμεν, ἵνα ὑπάρξωμεν. Ἤδη ἐὰν δεχθῶμεν ν’ ἀποξενώσωσιν ἡμᾶς καὶ ἀπὸ τοῦ φύλου τούτου καὶ νὰ περιορίσωσιν ἡμᾶς εἰς τὴν ἐσχατιὰν τῆς Ἰλλυρικῆς χερσονήσου καὶ ἐντὸς στενῆς παραλίας τῆς Μεσογείου, ἡ ὕπαρξις τοῦ ἑλληνισμοῦ καθίσταται προβληματικὴ, παραπεμπομένου οὕτως εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ἔνθα τὸ αἴσθημα τοῦ ἐθνισμοῦ ἠμβλύνθη μεγάλως, εἰθισμένων ὄντων τῶν κατοίκων νὰ δουλεύωσι σήμερον ἑνὶ καὶ αὔριον ἑτέρῳ. Ἀναμφίβολον ὑπάρχει, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος θὰ προβῇ εἰς τὸ τόλμημα, διότι ἐξ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ ὕπαρξίς του. Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον τὰ τέκνα τῶν ἀνδρῶν τοῦ 1821 ὀφείλουσι νὰ λύσωσι, ῥίπτοντα τὸν περὶ τὸν ὅλον κύβον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διὰ τί νὰ καταναλίσκωμεν τὸν χρόνον ἡμῶν εἰς συζητήσεις ματαίας; Θὰ ῥιφθῶμεν εἰς τὸ στάδιον τῶν κινδύνων καὶ τῆς δόξης, ἑπομένως ἀνάγκη καὶ νὰ λάβωμεν ἐγκαίρως ὅλα τὰ μέτρα, τὰ πρὸς τοῦτο συντελεστικά· ἐπαναλαμβάνω, ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ πολέμου καὶ ὡς ἐκ τούτου νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα γενναῖα.

§103ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας παρεξήγησεν ὅλως τὴν παρατήρησιν, ἣν ἀπηύθυνα. Τῳόντι ἡ παρατήρησίς μου ἐστηρίζετο εἰς τὴν ὑψίστην ἰδέαν, ἣν ἔχω περὶ τῆς ἱκανότητός του καὶ περὶ τοῦ πατριωτικοῦ φρονήματός του. Ἀπαιτήσας ν’ ἀναπτύξῃ σύστημα ὁλόκληρον οἰκονομίας, νομίζω, ὅτι δὲν ἀπῄτησα οὐδὲν τὸ ὑπερβολικόν· ἀπῄτησα ὅ,τι ἀπῄτησαν ὅλα τὰ σπουδαῖα Κοινοβούλια, ὅ,τι ἀπῃτήθη καὶ ηὐδοκίμησεν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Βουλῇ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὰς περυσινὰς συζητήσεις ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς κ. Τρικούπης ἀντεπολιτεύθη τὴν Κυβέρνησιν καὶ κατέκρινε τὴν πολιτείαν αὐτῆς, ἀλλὰ συνάμα ἀνέπτυξε καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ ἐν πάσῃ τῇ λεπτομερείᾳ αὐτοῦ τὸ σύστημα, ὅπερ προὐτίθετο νὰ ἐφαρμόσῃ, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὅπερ ἐφήρμοσεν, ἤτοι τὸ οἰκονομικὸν τὸ στρατιωτικὸν καὶ τὸ σύστημα τῆς διοικήσεως.

§104ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ δὲ διεκδικῶ τὴν ἐξουσίαν.

§105ΦΙΛΗΜΩΝ. Πάντες οἱ βουλευταὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς εἰσὶν ἴσοι πρὸς ἀλλήλους, ἐν τῷ αὐτῷ δὲ δικαιώματι καὶ καθήκοντι δύνανται νὰ ἐπιδιώξωσι τὴν ἐξουσίαν. Καὶ ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἀναβαίνων ἐπὶ τοῦ βήματος, οὐδέποτε ἠξίωσεν οὔτε εἶπεν ὅτι διεκδικεῖ τὴν ἐξουσίαν ἢ εἶναι ἀρχηγός· εἶχε τὴν λεπτότητα νὰ μὴ εἴπῃ τοῦτο. Τὰ γεγονότα ὅμως ἀπέδειξαν, ὅτι τὰς ἰδέας του τὰς συνεμερίζετο ἡ πλειονοψηφία ἢ ἡ μειονοψηφία. Ἀποτείνων λοιπὸν καὶ ἐγὼ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅστις ὑπέβαλε τινὰς προτάσεις, τὴν ἀξίωσιν, ὅπως ἐκθέσῃ τὸ σύστημά του καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ κρίνωμεν, ἐὰν πρέπῃ νὰ τὸ δεχθῶμεν ἢ νὰ τὸ ἀποῤῥίψωμεν, νομίζω ὅτι συνεμορφώθην καὶ πρὸς τὰ λαμβάνοντα χώραν εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια, καὶ ἰδίως ἔδωκα ἀποδείξεις τῆς μεγάλης ἰδέας, ἣν ἔχω περὶ αὐτοῦ· διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐνασχοληθῇ ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου καὶ νὰ τὸ μελετήσῃ καὶ νὰ διατυπώσῃ ἓν πλῆρες σύστημα, ὅπως τοῦτο ὑποβάλῃ ἐνώπιον ἡμῶν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἄλλα ζητήματα, δὲν θέλω ὁμιλήσει· ἐὰν ὁ καιρὸς ἐπιτρέψῃ, θὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐγὼ ἐπὶ τούτων, πιστεύω δέ, ὅτι δὲν θὰ ἦμαι πολὺ μακρὰν τῶν ἰδεῶν, ἃς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας ἐξέφερεν.

§106ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κ. Φιλήμων εἶπεν, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποβάλω ὁλόκληρον οἰκονομικὸν σύστημα εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Βουλῆς, διότι τοῦτο, εἶπεν, ὅτι γίνεται εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια, καὶ διότι αὐτὸ τοῦτο ἔπραξεν ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὴν τελευταίαν τῆς Βουλῆς Σύνοδον. Ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Τρικούπης ἤρχετο μετὰ πολιτικοῦ προγράμματος, ἤρχετο ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἔχων 50 ἢ 80 ψήφους ὄπισθέν του. Εἰς ἐμὲ δὲν ἐπιτρέπεται τὸ τοιοῦτον, μάλιστα κατὰ τὰς περιστάσεις τὰς ἐξαιρετικὰς τοῦ ἑλληνισμοῦ· ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἑλληνισμὸς εὑρίσκεται εἰς λίαν ἐπικίνδυνον θέσιν, καθ’ ἣν δὲν ἐπιτρέπονται τὰ πειράματα, διότι, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς παραιτήσῃ τὸ Μέτσοβον καὶ τὰ Ἰωάννινα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ὡς ἔθνος ἀνεξάρτητον καὶ αὐθύπαρκτον. Ἄρα ἀντὶ πάσης θυσίας δέον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς Βερολινείου συνδιασκέψεως, καὶ εἰς τὴν ἐξεύρεσιν πρὸς τοῦτο μέσων δέον νὰ στρέψωμεν ὅλην τὴν προσοχὴν ἡμῶν.

§107ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸ ζήτημα, κ. Πρόεδρε, τῶν Ἰωαννίνων καὶ τοῦ Μετσόβου δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι ζήτημα, ὅπερ ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβληθῇ εἰς Ἑλληνικὴν Βουλήν. Εἰς συζήτησιν ὑποβάλλονται θέματα ἀμφισβητούμενα, ὅπως ἐπ’ αὐτῶν ἐκφέρῃ γνώμην ἡ Βουλή. Ἀλλὰ τοιοῦτον εἶναι, ἢ δύναται νὰ ἦναι, τὸ περὶ Ἰωαννίνων καὶ περὶ Μετσόβου; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν εἶναι δύο γνῶμαι ἐν τῷ ἔθνει· μία καὶ μόνη εἶναι ἡ δεδηλωμένη καὶ σαφὴς γνώμη του. Ἐντεῦθεν, ἀπέναντι τῆς τοιαύτης πανεθνοῦς δηλώσεως, ἡ συζήτησις περὶ Ἰωαννίνων καὶ Μετσόβου καὶ τῆς ἀκεραιότητος τῆς γραμμῆς τῆς Βερολινείου Συνδιασκέψεως, ἐὰν δηλαδὴ τὴν ἀκεραιότητα ταύτην ἀποδέχεται ἢ οὔ τὸ Ἔθνος, μοὶ φαίνεται, ὅτι δύναται νὰ καταβιβάσῃ τὸ ζήτημα ἢ νὰ τὸ ἀνυψώσῃ· διότι εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων, ἅτινα δὲν ὑποβάλλονται εἰς συζήτησιν, ἅπαξ δὲ συζητούμενα, ἐκπίπτουσι. Καὶ δύναται νὰ ἦναι ὑποκείμενον συζητήσεως ἡ ἕνωσις ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους; Τῶν Ἰωαννίνων καὶ τοῦ Μετσόβου ἡ προσάρτησις εἶναι βῆμα πρὸς τὴν ἑνότητα ταύτην, δὲν ἀποτελεῖ δὲ σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα. Οὕτω κρίνει ὁ Ἑλληνισμὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Εὐρώπης, ὡς μίαν ἀνάγκην, εἰς ἣν ὑπεκύψαμεν. Τὸ Ἑλληνικὸν ζήτημα θέλει λυθῆ, ὅταν ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικὴ φυλὴ ἑνωθῇ εἰς ἓν ἵδρυμα ἀνεξάρτητον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.) Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, κ. Πρόεδρε, δὲν ὡμίλησα οὔτε περὶ Ἰωαννίνων, οὔτε περὶ Μετσόβου. Κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἐν τῇ καρδίᾳ τοῦ Ἕλληνος μία ὑπάρχει πεποίθησις, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν διὰ πάσης θυσίας τὰς μερικὰς ἀποφάσεις τῆς Εὐρώπης.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι εἶναι ματαία καὶ ἐπιβλαβὴς ἡ συζήτησις. Συζητοῦμεν καὶ ἀμφιβάλλομεν περὶ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἐκηρύχθη ἤδη ἀμετάβλητον. Θέλομεν, κύριοι, προκληθῆ νὰ καταλάβωμεν τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες μᾶς ἀνήκουσι, καὶ ἑτοιμαζόμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν ἀπόφασιν κηρυχθεῖσαν ὁριστικήν. Τί συζητοῦμεν ἡμεῖς; Νομίζω, ὅτι ματαίως συζητοῦμεν· δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν, διότι δι’ ἡμᾶς εἶναι ἐξηντλημένον τὸ ζήτημα. Κύριοι, δὲν συνετάξαμεν προϋπολογισμὸν πολέμου, ἀλλὰ προϋπολογισμὸν ἐκτελέσεως τῆς ἀποφάσεως, καὶ πρὸς τοῦτο ἑτοιμαζόμεθα, καὶ πρὸς τοῦτο θυσιάζομεν, καὶ καταβάλλομεν προσπαθείας καὶ κόπους. Μὴ σπεύδωμεν εἰς ἀκαίρους καὶ ματαίας συζητήσεις· ἀπαιτεῖται φρόνησις καὶ ἐνέργεια συνετὴ, ὥστε νὰ μὴ ἐξασθενήσωμεν τὸ δικαίωμα ἡμῶν, καὶ νὰ μὴ παρεμβάλωμεν παρακαίρως εἰς τὰς ἐνεργείας μας δυσκολίας. Ὀφείλομεν νὰ περιμένωμεν τέλος πάντων τὰ πράγματα, καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν θέλομεν ὁδηγηθῆ. Τὰ πράγματα μέχρι τοῦδε δὲν εἶναι καθ’ ἡμῶν, δὲν ἔχομεν κανὲν διδόμενον κακόν· διατί νὰ ἐξαντλούμεθα εἰς τοιαύτας συζητήσεις, καὶ νὰ σπεύδωμεν μάλιστα; Προεβλέψαμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ θεραπεύσωμεν, καὶ νομίζομεν ἡμεῖς, κύριοι, ὅτι ἀρκετὰ καλῶς ἐπροβλέψαμεν. Ἀλλὰ δὲν σημαίνει, ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἀναστατώσωμεν τὸν τόπον, νὰ καταστρέψωμεν τὴν ὑπηρεσίαν, νὰ βλάψωμεν τὴν ἁρμονίαν τὴν κοινωνικήν. Αὐτὸ δὲν ἔχει σκοπὸν, παρεμβάλλει προσκόμματα, ἐμποδίζει τὴν ὁμαλὴν ἐνέργειαν τῆς κοινωνίας, καὶ παραλύει τὰ μέσα τῆς ἐνεργείας πρὸς πραγματοποίησιν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Ὑπῆρξαν, κύριοι, ἐποχαὶ παρελθοῦσαι, καθ’ ἃς ἐν πολέμῳ καὶ κινδύνοις ἀληθῶς ἐπήρχετο ἀναστάτωσις γενικὴ καὶ ἀνατροπή. Ζητεῖτε τώρα τοιαύτην ἀναστάτωσιν; Διατί; πρὸς ποῖον σκοπόν; Ἀλλ’ εἶπον, καὶ δικαίως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πρόκειται ἤδη περὶ μέτρων ῥιζικῶν. Πρῶτον ὀφείλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω, ὅτι δὲν εἶναι πραγματοποιήσιμον τοῦτο, διότι, ἀπαντῶ εἰς τὸν ἔντιμον κ. Κορωναῖον, οἰκονομία 10,000,000 δραχμῶν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν προϋπολογισμὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ.

§109ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τουλάχιστον 5 ἑκατομμυρίων νὰ γείνῃ.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πέντε ἑκατομμύρια ἀπαιτοῦνται πρὸς συντήρησιν ὅλης τῆς ὑπηρεσίας· τὰ λοιπὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶναι ἔξοδα διὰ τὸ ναυτικὸν καὶ τὸν στρατὸν, διὰ τὰ δάνεια κλπ. παρὰ ταῦτα τὰ ἔξοδα τῆς πολιτικῆς ὑπηρεσίας δὲν ὑπερβαίνουν τὰ 5,000,000. Θέλετε λοιπὸν νὰ καταστρέψητε τὴν ὑπηρεσίαν, ἵνα οἰκονομήσητε πέντε ἑκατομμύρια; οὔτε αὐτὰ θὰ οἰκονομήσητε, θὰ σπαταλήσητε, διότι πῶς θὰ βεβαιώσητε τοὺς φόρους, πῶς θὰ εἰσπράξητε, πῶς θὰ διατηρήσητε τὴν τάξιν, τὴν ἡσυχίαν; Πρέπει, κύριοι, σπουδαίως νὰ σκεπτώμεθα καὶ νὰ σπουδαιολογῶμεν, καὶ νὰ μὴ ἐκφέρωμεν γνώμας, αἵτινες δύνανται νὰ ἀποπλανήσωσι τὴν Βουλήν. Ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ οἰκονομία περὶ τὴν ὑπηρεσίαν, γίνεται· ἀλλ’ οὔτε συμφέρον εἶνε, οὔτε ἀνάγκη νὰ καταστρέψωμεν τὴν ὑπηρεσίαν, ὅπως οἰκονομήσωμεν ὀλίγα χρήματα. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις· ἂν δ’ ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρχωσι παρατηρήσεις, δύνανται ἐλευθέρως νὰ γείνωσι, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τινὰ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του εἰς τὰς λεπτομερείας. Ὅπως ὅμως ἤδη ἔρχεται τὸ ζήτημα, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει πρακτικὴν ἀξίαν, διότι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιαύτη ἰδέα οἰκονομίας. Πρέπει, νομίζω, νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις ἡ μέχρι τοῦδε, καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§111ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παραδέχομαι, ὅτι πρέπει νὰ σπουδαιολογῶμεν, ἀλλὰ νὰ σπουδαιολογῶμεν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ σπουδαῖα πράγματα, καὶ νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν, διότι ὁ μὴ λέγων τὴν ἀλήθειαν, καταδικάζει ἑαυτὸν καὶ τοὺς ἄλλους εἰς τὸ σκότος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔργα γενναῖα καὶ σωστικὰ δὲν ἐξέρχονται. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως ἀποφάσεως, καὶ ὅτι προπαρασκευάζεται πρὸς τοῦτο. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἀπόφασις δὲν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ κατὰ ἀψύχων, ἀλλὰ κατὰ ἀνδρῶν, δὲν πιστεύω νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γενῇ ἡ ἐκτέλεσις διὰ λόγων μόνον. Ἀπαιτοῦνται πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ἔργα, καὶ ἔργα ἀντάξια δὲν βλέπω. Λέγων ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν ὅπως ἀπεφασίσθησαν, δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν, δὲν πλανᾶται, ἀλλὰ θέλει νὰ πλανήσῃ, καὶ θέλει νὰ καταδείξῃ εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου ἀρεσκόμεθα εἰς τὸν λέγοντα τὰ μὴ ἀληθῆ. Μετὰ τὴν διακήρυξιν τοῦ Saint-Hilaire, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, ἣν δὲν ἠξεύρω πῶς νὰ χαρακτηρίσω, δὲν ἀνευρίσκω πλέον τὴν Γαλλίαν τοῦ Φραγκίσκου, ὅστις ἐθεώρησεν ὡς μέγα ἔργον, ὅτι ἡ Γαλλία ἀπώλεσε τὸ πᾶν, πλὴν τῆς τιμῆς. Ἀφοῦ ἡ Γαλλία, φθάσασα εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, θέλει νὰ παρουσιασθῶμεν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης ἄοπλοι, ἵνα μὴ δυνηθῶμεν νὰ ἀποθάνωμεν ὡς ἀποθνήσκουσιν οἱ ἄνδρες, πλανώμεθα νομίζοντες, ὅτι τὰ πράγματα μένουσιν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Τὰ πράματα μετεβλήθησαν, δὲν εἶναι εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Οἱ Τοῦρκο: λέγουν ἡμῖν «μολὼν λάβε». Καὶ ἔχομεν μὲν συμπαθείας παρὰ ξένοις λαοῖς, ἀλλὰ δέον καὶ ἡμεῖς νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν· δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ τὴ ἐκπληρώσωμεν διὰ τῶν μέσων, εἰς ἃ κατεφύγομεν. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ κατακριθῶ ἐγώ, διότι ὑπέβαλον τὰς σκέψεις αὐτὰς, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν πάντες νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅπως πράξωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύουσι τὰ πράγματα. Δὲν θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, καθ’ ὃν τρόπον πιστεύετε, ἀλλὰ θὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ὅπου φθάνουν τὰ ἔθνη, ὅταν προτίθηνται, ὅτι διεκδικοῦν τὴν θέσιν των. Κατὰ συνέπειαν πρέπει τὰ πάντα νὰ διακινδυνεύσωμεν, καὶ πρέπει νὰ διεγείρωμεν τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν εἰς τὸν κόσμον. Νομίζω, ὅτι, ἂν ἦτο ἄλλη ἡ κατάστασις ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, τὸ δάνειον δὲν ἤθελε φθάσει ἐκεῖ ὅπου ἔφθασε, διότι τὰ τέκνα τῆς Ἑλλάδος τὰ ἁπανταχοῦ διεσπαρμένα ἤθελον σπεύσει νὰ τὸ καλύψωσι, καὶ δὲν ἤθελεν εὑρίσκεσθαι σήμερον εἰς χεῖρας μερικῶν τυχαίων κερδοσκόπων, οἱ ὁποῖοι λέγουν ἡμῖν, ἢ ἐκθέτετε τὸ δάνειον εἰς τὸ χρηματιστήριον τῶν Παρισίων, καὶ τότε ἔχετε χρήματα, ἢ δὲν κατορθοῦται τοῦτο, καὶ τότε μένετε μὲ κενὰς τὰς χεῖρας. Καθ’ ὃν τρόπον λοιπὸν βαδίζομεν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν πόλεμον, χωρὶς ὅμως νὰ ἔχωμεν καὶ τὸ σθένος τοῦ φρονήματος καὶ τὸ σθένος τῆς ψυχῆς καὶ τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται, ὅπως ἐξέλθωμεν ἀπὸ ἀγῶνος νικηταὶ καὶ τροπαιοῦχοι, ὡς ἔχω ἐπ’ ἐλπίδι, τὰ τῆς καταστάσεως τῆς Τουρκίας ἐπισκοπεύων, ἢ, ἐν κακῇ τύχῃ, σώζοντες τὴν ἐθνικὴν τιμὴν, τῆς ὁποίας σωζομένης, οὐδὲν ἀπόλλυται.

§112ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἐπιδείξωμεν ἡμεῖς πλειότερον πατριωτισμὸν ἀπὸ ὅλους ὑμᾶς· ἀλλ’ ἕκαστος ἔχει τὰς πεποιθήσεις του, τὰς ἰδέας του, καὶ μὴ παραξενεύεσθε, μὴ ταράττεσθε· ἕκαστος ἔχει τὴν ἰδέαν του, καὶ κακοφαίνεται ἴσως εἰς πολλοὺς, οἵτινες ἔθυσαν καὶ ἀπώλεσαν καὶ...

§113ΤΙΝΕΣ. Ποίους ἐννοεῖτε;

§114ΚΟΤΤΑΡΗΣ. Φαίνεται παράξενον, διότι ἐπρότεινε τὴν ἐλάττωσιν τῶν μεγάλων μισθῶν, λόγῳ τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν. Καὶ δὲν ἀρκοῦσιν εἰς ἕνα γραφίσκον, ἐργαζόμενον καὶ μὴ ἐργαζόμενον καὶ σουλατσαρίζοντα εἰς τὰ καφενεῖα 150 δραχμαί; ἐνῷ εἰς ἕνα στρατιώτην πειναλέον καὶ γυμνὸν, εἰς ἕνα χωροφύλακα, ὁ ὁποῖος κινδυνεύει τὴν ζωήν του εἰς τοὺς πάγους καὶ τὰ χιόνια, δίδετε 40 δραχμάς. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ὑποβάλλω νομοσχέδιον, διότι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς εἶπεν, ὅτι θέλει νόμον, ὅπως γείνῃ ἐλάττωσις, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε. (Ἀναγινώσκει)

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια 1 «Χρέος ἐξωτερικὸν,» καὶ τ’ ἄρθρα 1–4 τοῦ Κεφαλ. 2 «Χρέος ἐσωτερικόν.»

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. «Δάνεια χρεωλυτικά.» Ἐγένετο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ ὑπὸ ἐδάφιον θʹ ποσὸν 2,500,000 εἶναι ἀνεπαρκές.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ νὰ γείνῃ 4,000,000· εἶναι ἀρκετὰ διὰ τὸ τρέχον ἔτος.

§118ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς ὑποβάλῃ πίνακα ἐμφαίνοντα τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ δάνεια. (Ἐπιψηφίζονται τὰ ἄρθρα 5, μετὰ τῆς προταθείσης προσθήκης, καὶ 6.)

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. «Τόκος ἐντόκων γραμματίων» 400,000.

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 200,000. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἐλάττωσις, ἐπιψηφίζονται δὲ τὰ ἄρθρα 7–9 τοῦ Κεφαλαίου 2 καὶ τὰ Κεφάλαια 3 «Συντάξεις» καὶ 4. «Χορηγία πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα.»)

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 5. «Νομοθετικὸν σῶμα». Τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ ὁρισθῇ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς, νὰ συμπεριληφθῶσι δὲ καὶ τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν κατόπιν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς.

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς γείνῃ 560,000. Θὰ δαπανηθῶσι βεβαίως κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς.

§123ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια 6 (α) «Προεδρεία ὑπουργικοῦ συμβουλίου,» 6 (β) «Κεντρικὴ ὑπηρεσία,» 7 «Ταμεῖα» 8 «Οἰκονομικαὶ Ἐφορίαι».)

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 9, ἄρθρον 1. «Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων 225, 162. 71.»

§126ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξεκαθαρίσθησαν καὶ ἕτερα ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων ἀνερχόμενα εἰς δραχμὰς 4,076, 43]00. Ὑποβάλλω κατάλογον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ τὸ ποσόν. Ἡ μεγαλειτέρα δαπάνη εἶναι 1,685 δραχμαὶ πρὸς πληρωμὴν διδασκάλου ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Δημάκη διὰ τὸ 1879.

§127ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι τὸ μέτρον τῶν κεκλεισμένων καὶ παραγεγραμμένων χρήσεων εἶναι πολὺ κακὸν, διότι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ γνωρίσῃ τὰς λεπτομερείας καὶ τὰ αἴτια τὰ προκαλέσαντα αὐτάς. Ἄλλως δὲ ὁ προϋπολογισμὸς οὕτω πως μεταβάλλεται, ἐπιφορτίζεται δὲ ὁ τρέχων προϋπολογισμὸς καὶ ἐλαφρύνονται οἱ παλαιότεροι. Τοῦτο εἶναι μία ἀταξία.

§128ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον κατὰ τοῦτο ἔχει δίκαιον ὁ προλαλήσας, ὅτι ὁ κατάλογος τῶν 4,000 δραχμῶν, ὃν παρουσιάζω σήμερον, δὲν ἦτο ἕτοιμος, ὅπως παρουσιασθῇ ἐγκαίρως. Ὅλων τῶν ἐκκαθαρισμένων ποσῶν ἀπὸ κεκλεισμένας χρήσεις ὁ κατάλογος εἶναι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἔνθα ἐμφαίνεται καὶ ἡ αἰτία τῆς πληρωμῆς.

§129ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον μόνον, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἐλαττωματικόν.

§130ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται καὶ νὰ λείψῃ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθαρίζωνται ἐγκαίρως εἰς χωριστὸν πίνακα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§131ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις συμβαίνει ἐξ ὑπαιτιότητος τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τοῦτο ζητοῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια 9–11.) Κεφάλαιον 12. Ἄρθρον 1. «Προσωπικὸν τυπογραφείου καὶ λιθογραφείου» δραχμαὶ 45,300.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ μισθοδοτῇ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς ἡ Βουλὴ ἐργάτας ἐν τῷ Ἐθνικῷ τυπογραφείῳ, οὓς διορίζει ὁ Διευθυντὴς τούτου, αὐτὸς κανονίζων καὶ ἐπιβλέπων τὴν ὑπηρεσίαν των. Ὀρθότερον θὰ ἦτο ν’ ἀναλάβῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὴν δαπάνην καὶ τὴν ἐπιτήρησιν, διότι ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην γνῶσιν περὶ τοῦ προσωπικοῦ ἐκείνου, ὑπογράφω δὲ τυφλοῖς ὄμμασι κατὰ μῆνα τὴν κατάστασιν.

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὀρθότερον νὰ ἐξακολουθήσῃ γινόμενον ὅ,τι μέχρι τοῦδε.

§134ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἣν θὰ κάμω. Νομίζω, ὅτι διὰ συναγωνισμοῦ ἤθελε παρουσιάζεται ἡ ἐξυπηρέτησις αὐτοῦ τοῦ κλάδου φειδωλοτέρα παρ’ ὅσον σήμερον· ἡ ἐργασία πρέπει νὰ δίδηται εἰς ἐργολαβίαν.

§135ΦΙΛΗΜΩΝ. Προκαλῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως φροντίσῃ περὶ τοῦ Ἐθνικοῦ τυπογραφείου, διότι αὐτὸ δὲν εἶναι τυπογραφεῖον· οὐδεμία σπουδαία ἐργασία δύναται νὰ γείνῃ ἐν αὐτῷ. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια 12 καὶ 13 καὶ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Κεφαλαίου 14.) Ἄρθρον 2. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας κτημάτων» 66,720.

§136ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.) Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσθέσῃ πρῶτον 552 δραχμὰς διὰ σύστασιν δύο σταθμῶν εἰς τὸ Φάληρον, πρὸς ἐπιτήρησιν καὶ διατήρησιν τῶν οἰκοπέδων καὶ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποία ἐκεῖ εὑρίσκονται, διότι ὅλοι γνωρίζετε ὁποία διαρπαγὴ λαμβάνει χώραν ἐκεῖ, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἠναγκάσθη τὸ ὑπουργεῖον ἐκτὸς ἐκτάκτων τινῶν φυλάκων νὰ ἀποστείλῃ καὶ χωροφύλακας, οἵτινες ἔχουν ἀνάγκην καταλυμάτων. Πρὸς τούτοις γνωρίζει καὶ ἡ Βουλή, ὅτι πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων περὶ φυτειῶν ἐκδίδονται μυριάδες παραχωρητήρια· τὰ παραχωρητήρια ταῦτα ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐκδοθῶσι διὰ μόνων τῶν τακτικῶν ὑπαλλήλων. Διὰ τοῦτο ἐν τῷ ὑπουργείῳ ἔλαβον τὸ μέτρον νὰ ἀναθέσουν εἰς ἰδιώτας κατ’ ἀποκοπὴν τὴν σύνταξιν αὐτῶν ἀνὰ 10 λεπτὰ ἕκαστον. Ἀλλ’ ἡ δυσκολία, ἡ ὁποία παρετηρήθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπάρχει καὶ ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, διότι, ὅπως τελειοποιηθοῦν τὰ παραχωρητήρια, εἶναι ἀνάγκη νὰ θεωρηθοῦν ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὰ βιβλία αὐτοῦ· ἐπειδὴ δὲ τὸ τακτικὸν δὲν ἐπαρκεῖ, διὰ τοῦτο ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ζητεῖ νὰ δοθῇ πίστωσις ἐκ 5 χιλιάδων δραχμῶν, ἵνα ἐξ αὐτῆς δίδηται κατ’ ἀποκοπὴν καὶ δι’ ἕκαστον παραχωρητήριον ἀνάλογος ἀμοιβὴ εἰς πρόσωπα ἐκτὸς τοῦ συνεδρίου, τὰ ὁποῖα νὰ κάμουν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προστεθοῦν 5,000 δραχμαὶ διὰ τὴν ἀνάγκην αὐτὴν, καὶ 552 δραχμαὶ διὰ τὴν σύστασιν δύο σταθμῶν ἐν Φαλήρῳ. (Ἐπιψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2, μετὰ τῆς προταθείσης προσθήκης, καὶ 3 τοῦ Κεφαλαίου 14, εἶτα δὲ καὶ τὰ Κεφάλαια 15–18.) Κεφάλαιον 19.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ἐπροτάθη νὰ συστηθῇ ἡ ἀποξήρανσις τοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μαντινείας πεδίου..........

§138ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δὲν εἶναι ὁ τόπος ἐδῶ· εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἠμποροῦν νὰ γείνουν αὐταὶ αἱ προτάσεις. (Ἐπιψηφίζονται τὰ Κεφάλαια 19–21.) Κεφάλαιον 22.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει πρότασιν κατὰ πλειονοψηφίαν..........

§140ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Καὶ ἡ ἀνάγκη εἶναι κατεπείγουσα καὶ ἀποδεδειγμένη, καὶ προϋπολογισμὸς καὶ σχέδιον συνετάχθη καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἑπομένως ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν κάμνει ἡ ἐπιτροπὴ, δὲν εἶναι βάσιμος. (Ἐπιψηφίζεται τὸ Κεφάλαιον 22.)

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον τῶν ἕξ Μερῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δραχμαὶ 35,170,158 καὶ λεπτὰ 88. Λύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6.