1880.02.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77

τῆς 23 Φεβρουαρίου 1880.

(Σάββατον.)

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης ὑποβάλλει ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἄρθρου 596 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Θὰ τυπωθῇ. Ὁ ἐν Πάτραις ἐμπορικὸς σύλλογος συνιστᾷ τὸ μέτρον τῆς ἐνοικιάσεως τῶν τελωνείων τοῦ Κράτους. Θὰ παραπεμφθῇ τὸ ἔγγραφόν του εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§2ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς καὶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπόφασιν, ἣν πρὸ 8 ἡμερῶν ἐξέδωκεν αὕτη, ἵνα συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης.

§3ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§4ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν, ἵνα ὁ νόμος, ὅστις ὑπεβλήθη ἐνώπιόν σας, περὶ ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης, παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα αὕτη ἐπεξεργασθῇ τοῦτον ὡς καὶ τὴν σύμβασιν ὁμοῦ μὲ τὴν πρότασιν, ἣν ὁ κ. Πολυλᾶς εἶχεν ὑποβάλει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ ἐπιτροπή σας εἰργάσθη καὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη διενεμήθη πρὸ 48 ὡρῶν· εἶχε δὲ ἀποφασίσει τότε ἡ Βουλὴ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν, δὲν συνεζητήθη ὅμως τότε, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε περαιώσει τὴν ἐργασίαν. Ἐπεραιώθη ἤδη ἡ ἐργασία αὕτη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις σᾶς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ ἑπομένως τὸ ζήτημα κατέστη ἐντελῶς ὥριμον. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι λίαν σπουδαῖον τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ, ἵνα ἐγκρίνῃ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν τὸ προκείμενον Νομοσχέδιον περὶ συμβάσεως μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τῆς πιστωτικῆς Τραπέζης.

§5ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§6ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι, δὲν δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν τὸν προϋπολογισμόν.

§7ΦΛΩΡΙΑΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ᾖναι μικρά.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ἀπὸ 10; (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 10.) Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολήν....

§9ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως (θόρυβος).

§10ΠΟΛΥΛΑΣ. Διὰ νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἂς μάθῃ, ὅτι θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ δύω ὥρας, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι.... (θόρυβος.) Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι τὸ Κράτος πάσχει ἐκ τῆς ἀναβολῆς τοιούτου ζητήματος, ἂς τὸ ὑποστηρίξῃ. (Θόρυβος.)

§11ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Τὸ Νομοσχέδιον, ὅπερ σήμερον ζητοῦσι νὰ προταχθῇ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν, εἶναι εἰς ά. ἀνάγνωσιν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ βʹ. αὐτοῦ ἀνάγνωσις σήμερον.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα ἡ δευτέρα.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐπεθύμουν πρὸ πάντων νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ χαίρω διὰ τὴν ὄψιμον προθυμίαν καὶ τὴν ὑποστήριξιν, ἣν ὁ κ. Πολυλᾶς δίδει σήμερον εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Δὲν ἐπολέμησα ἐξ ἀρχῆς τὴν πρότασιν, διότι συμφέροντα, ὅπως λέγουν, συναδέλφων μας μεγάλου ἀριθμοῦ....

§15ΡΩΜΑΣ. Ὅλων τῶν Ἑπτανησίων.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνδιαφέρονται, διότι πρόκειται νὰ πάθωσι. Δὲν ἠδυνάμην λοιπὸν νὰ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν, καθόσον ἐνόμιζον καὶ ἀκόμη δύναμαι νὰ νομίζω ὅτι δύναται ἡ βʹ. ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ γείνῃ ἐν βραχεῖ χρόνῳ καὶ ἄνευ μεγάλης συζητήσεως. Ἐὰν τῷ ὄντι δύναται ἡ ἀνάγνωσις ἡ βʹ. νὰ γείνῃ ἄνευ ἐκτεταμένης συζητήσεως, ἄνευ ἀπωλείας χρόνου, τότε οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω νὰ παραδεχθῶ, ἵνα προταχθῇ ἡ βʹ. συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐὰν πρόκηται ὅμως ν’ ἀπολεσθῇ ὁ καιρὸς, νὰ ἐξαντληθῇ εἰς συζήτησιν μακράν....

§17ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, οὔτε νὰ ἐπιμείνω.

§19ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι περιττόν....

§20ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Περὶ τίνος θὰ συζητήσωμεν, κ. Πρόεδρε;

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§22ΠΟΛΥΛΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κύριοι, μὲ ἐτίμησε μνημονεύσας πρώτην φορὰν ἐμοῦ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀπαντήσω ἀπαθῶς. Ποτὲ ὄψιμον προθυμίαν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔδειξα, ὅπως συζητηθῇ ὁ σπουδαιότερος νόμος τοῦ Κράτους. Θὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς συζητήσεως ποῖος παρενέβαλε προσκόμματα, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπιτελέσῃ τοιοῦτον καθῆκον, οὔτε δύναται, κύριοι, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὲ ἐπιτιμήσῃ, ὅτι προβάλλω συζήτησιν εἰς ἀπώλειαν τοῦ χρόνου τῆς Βουλῆς. Ἡ συζήτησις, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τῆς συμβάσεως, ἣν εἰσηγάγετε, δὲν θὰ ἦναι ἀπώλεια χρόνου, θὰ ἦναι λύσις ζητήματος σπουδαίου, θὰ φανῇ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πράγματι κήδεται τῶν συμφερόντων αὐτῶν τῶν ἰδιαιτέρων, ὡς τὰ χαρακτηρίζετε, συμφερόντων τῆς Ἑπτανήσου, ἢ ἐὰν διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ζητῆτε νὰ καταστρέψητε τὴν Ἑπτάνησον (Θόρυβος).

§23Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἑπτανήσου θὰ ἀποφασίσῃ αὐτὸ, καὶ ὄχι σεῖς (Θόρυβος).

§24ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Εἶσθε δικηγόρος τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, κ. Πολυλᾶ; (Θόρυβος).

§25ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν θὰ ἦναι ἀπώλεια χρόνου, ἐὰν συζητηθῇ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο καὶ ἀποδειχθῇ ἐὰν ἔχητε δίκαιον σεῖς, νομίζοντες, ὅτι εἰσαγωγὴ 10,000,000 ἀναγκαστικῶν γραμματίων θὰ ὠφελήσῃ τὴν Ἑπτάνησον.

§26ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ τὸ ἐσυζητήσαμεν.

§27ΠΟΛΥΛΑΣ. Ὅμως δὲν δύναμαι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι προσεπαθήσατε μέχρι τοῦδε νὰ καταργήσητε τὴν συζήτησιν, προσεπαθήσατε καὶ ἐν τῇ ὑποβολῇ τῆς συμβάσεως ἐξ ἐφόδου νὰ τὴν φέρητε, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπετύχετε, καὶ λέγω τοῦτο πρὸς τιμὴν τῆς Βουλῆς (Θόρυβος).

§28Α. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶσθε μόνος ὑμεῖς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑπτανήσου. (Θόρυβος.)

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως προηγηθῇ εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν ἡ σύμβασις μετὰ τῆς πιστωτικῆς τραπέζης, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πλεῖστοι.) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§30Α. ΡΟΥΚΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι, δὲν παρεδέχθη. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 83 εἶπον ναί, 77 εἶπον ὄχι, δύω δὲ ἠρνήθησαν· ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§33ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει, ἵνα μὴ γείνῃ διακοπὴ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, νὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις εἰς τὴν ἁπλῆν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος.

§34ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω, κύριοι.

§35Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐννοῶ, ὅτι οὐδεὶς τῶν κ.κ. Βουλευτῶν θ’ ἀπαντήσῃ, διότι ἔχομεν καθῆκον μόνον διὰ τὸν προϋπολογισμόν. (Θόρυβος.)

§36ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ά. ἀνάγνωσις.

§37Α. ΖΕΡΒΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τί εἶναι αὐτά;

§38ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον ὑπ’ ἀριθ. 201, τὸ ὁποῖον φέρει ἓν ἄρθρον, ἡ ἐπιτροπὴ δὲ ἐτροποποίησεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλο νομοσχέδιον· καὶ εἶναι ἄλλο νομοσχέδιον, ἐπειδὴ ἔχει δύο ἄρθρα, ὄχι ἕν, ὡς τὸ πρῶτον.

§39ΚΑΡΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, δύο λέξεις.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ διακόψητε τὸν ἀγορεύοντα.

§41ΚΑΡΑΛΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. Παλατιανέ;

§42ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§43ΚΑΡΑΛΗΣ. Νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον ἡ σύμβασις ὅπως ἐτροποποιήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς πιστωτικῆς τραπέζης.

§44ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ ζητήσω καὶ ἐγώ. Καὶ εἶναι νέον νομοσχέδιον, ἐπειδὴ διὰ τοῦ βʹ. ἄρθρου δίδετε εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ὡς μὴ ὤφειλε, προνόμια νέα. (Θόρυβος.)

§45ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν φέρετε τὴν τάξιν; Εἶναι σκανδαλώδη αὐτά· δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπητε νὰ διακόπτωσι τὸν ἀγορεύοντα δι’ ἐμπαιγμῶν. Διαμαρτύρομαι, κύριε Πρόεδρε.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, καθήσατε· ἂς παύσωσιν αἱ διακοπαί.

§47ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Εἰς τὸ πρῶτον Νομοσχέδιον δὲν ἐπρόκειτο περὶ Ἰονικῆς Τραπέζης· εἰς τὸ δεύτερον δὲ προστίθεται ἓν ἄρθρον, δίδον νέα προνόμια. Νομίζετε, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι τὸ αὐτὸ, ὅπερ ἤδη ἀνεγνώσθη εἰς ά. ἀνάγνωσιν;

§48ΤΙΝΕΣ. Ἔγεινεν ἡ ά. ἀνάγνωσις, καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ εἶναι σημειωμένον.

§49ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ πρωτότυπον τῆς νέας συμβάσεως, ἥτις ῥιζικῶς ἤλλαξε τὴν πρώτην.

§50Α. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι τροπολογία αὐτὴ, κύριε Παλατιανέ.

§51ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Εἶναί τι, κύριοι, ὅπερ δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω, καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε. Ἡ πρώτη σύμβασις εἶχεν ἡμερομηνίαν 12 φεβρουαρίου 1880, ἡ δευτέρα, ἥτις εἶναι τὸ ἐξαγόμενον τῆς μελέτης τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχει ἡμερομηνίαν 12 φεβρουαρίου 1880, δηλαδὴ τὴν ἰδίαν ἡμερομηνίαν τῆς πρώτης συμβάσεως. Αὐτὸ δὲν ἐξηγῶ, κύριοι, καὶ ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταθέσῃ τὸ πρωτότυπον τῆς δευτέρας συμβάσεως.

§52ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§53ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Ὄχι, τώρα.

§54ΔΟΥΜΑΣ. Κύριε Παλατιανὲ, τὸ σχέδιον, τὸ ὑποβληθὲν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, φέρει ἡμερομηνίαν 12 φεβρουαρίου δὲν ἔχει οὕτω;

§55ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Τὸ πρῶτον;

§56ΔΟΥΜΑΣ. Τὸ πρῶτον τῆς Κυβερνήσεως, κατόπιν ἔρχεται τὸ τῆς ἐπιτροπῆς· ποίαν ἡμερομηνίαν φέρει τοῦτο;

§57ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. 12 Φεβρουαρίου. Τὴν αὐτὴν τῆς πρώτης συμβάσεως, ἐνῷ ἡ ἔκθεσις καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς φέρει ἡμερομηνίαν 19 φεβρουαρίου.

§58ΔΟΥΜΑΣ. Διατί ὁ κ. Μαυροκορδάτος ἔθεσε 12; διότι οὕτω πως ἐνόμιζε καὶ νομίζει ἡ ἐπιτροπή, ὅτι πρέπει νὰ καταρτισθῇ ἡ σύμβασις τῆς 12 φεβρουαρίου, καὶ αὐτὴν τὴν σύμβασιν ἐννοεῖ ἡ ἐπιτροπή. Ἡ σύμβασις αὕτη, ἐρχομένη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θὰ ὑποστῇ συζήτησιν καὶ διαφόρους ἄλλας τροπολογίας, ὅπως δὲ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν τράπεζαν, καὶ αὕτη θὰ ἀποφανθῇ ἐὰν τὴν δέχεται ἢ ὄχι. Αὐτὸ εἶναι, καὶ αὐτὸ γίνεται εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις. Ὥστε οὐδεμία πλαστογραφία, ὡς ἐντεῦθεν ἐξεστομίσθη, οὐδεμία κακὴ πρόθεσις ὑπάρχει.

§59ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Δούμας ἐπεκαλέσθη τὸ ὄνομά μου, ὀφείλω νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν, ὅτι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ διετέλουν ἐν μειονοψηφίᾳ, καὶ ἐξέθεσα τὴν γνώμην μου· δὲν εἶχον λοιπὸν ἀνάγκην νὰ λάβω μέρος εἰς τὰς λεπτομερείας, δι’ ὧν κατηρτίσθη ἡ σύμβασις. Παρατηρῶ μόνον τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑπεβλήθη σύμβασις φέρουσα ἡμερομηνίαν 12 Φεβρουαρίου, ὅτι ἐπὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἐξηνέχθησαν ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς διάφοροι γνῶμαι, καὶ ὅτι ἀπετελέσθη τῷ ὄντι νέον νομοσχέδιον, φέρον ἡμερομηνίαν 17 Φεβρουαρίου. Διὰ τοῦτο ἀναντιῤῥήτως, ἐὰν ὄχι ἄλλο, δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι εἶναι παρατυπία νὰ ὑποβληθῇ νέα σύμβασις, φέρουσα ἡμερομηνίαν 12 Φεβρουαρίου, ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ μέχρι τῆς 17 ἐξηκολούθει συνεδριάζουσα· καὶ διὰ τοῦτο, καίτοι αἱ ὑπογραφαὶ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κυρίου Διευθυντοῦ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης φέρονται ἐν τῇ συμβάσει, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας, τὸ γεγονὸς εἶναι πιστοποιημένον, ὅτι δὲν ὑπάρχει σήμερον ἐν οὐδενὶ γραφείῳ χάρτης λευκὸς ὅμοιος πρὸς τὴν νέαν σύμβασιν, φέρων τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Διευθυντοῦ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, οὐδ’ ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ὑπὸ ἡμερομηνίαν 12 Φεβρουαρίου.

§60ΔΟΥΜΑΣ. Ὅπως διετύπωσε τὸ γεγονὸς ὁ κ. Μαυροκορδάτος, ὅτι οὐδεμία σύμβασις φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Πιστωτικῆς κατετέθη, δὲν εἶναι ἀκριβές. Λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία σύμβασις, ὅπως κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, μὲ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Κυβερνήσεως· τοιαύτη σύμβασις δὲν ὑπάρχει. Ὁ δὲ εἰσηγητὴς εἶναι τῆς μειοψηφίας, καὶ δύναται νὰ τὸ ὁμολογήσῃ. Ὑπάρχει ὅμως ἡ ἀρχικὴ σύμβασις.

§61ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐννοῶ, ὅτι ἡ σύμβασις, ὅπως ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, δὲν ὑπάρχει ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§62ΔΟΥΜΑΣ. Τὸ ἐδήλωσα αὐτό, κύριε Πρόεδρε.

§63ΣΚΟΥΖΕΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις, διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, καθόσον εἶμαι εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παλατιανὸς ἐπιτρέπει εἰς τὸν κ. Σκουζὲν, καθὸ εἰσηγητὴν, νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις;

§65ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§66ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐπειδή, κύριοι, ἤμην εἰσηγητὴς ἐπ’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως, θὰ σᾶς ἐξηγήσω πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα. Οὔτε πλαστογραφία ἔγεινεν, οὔτε τίποτε ἄλλο· ἡμεῖς ἐτροποποιήσαμεν τὴν σύμβασιν ὅπως ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τροποποιηθῇ, ὑπῆρξε δὲ μέλος διαφωνοῦν, ὅπερ διετύπωσεν ἰδίαν γνώμην· ἐτροπολογήσαμεν τὴν σύμβασιν μὲ τὴν συναίνεσιν καὶ παρουσία τοῦ διευθυντοῦ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης κ. Δούμα. Ἐπεφορτίσθην τὴν ἀντιγραφὴν τῆς ἐκθέσεως καὶ τῆς τροποποιηθείσης συμβάσεως· ἀντιγράφων δὲ τὴν σύμβασιν καὶ τὴν ἔκθεσιν ἐν πολλῷ βραχεῖ χρόνῳ, ἀντέγραψα μηχανικῶς καὶ τὴν ἡμερομηνίαν καὶ τὰς ὑπογραφὰς ὅπως ἦσαν εἰς τὸ πρωτότυπον, διότι πῶς ἦτο φυσικὸν νὰ εὑρεθῶσιν αἱ ὑπογραφαὶ τοῦ ἐντίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Πιστωτικῆς τραπέζης τὴν ἰδίαν ὥραν ὅτε ἐκάμαμεν τὴν τροπολογίαν; Μηχανικῶς ἔγεινεν ἡ ἀντιγραφὴ τῆς ἡμερομηνίας καὶ τῶν ὑπογραφῶν. Ἰδοὺ τὸ πρᾶγμα πῶς ἔγεινε, καὶ δὲν εἶναι οὔτε πλαστογραφία, οὔτε τίποτε ἄλλο.

§67ΚΑΡΑΛΗΣ. Σύμβασις ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχει; Δὲν ὑπάρχει ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῆς Τραπέζης καὶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καράλη, τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως ὑπάρχει.

§69ΣΚΟΥΖΕΣ. Τὸ ἀρχικὸν ὑπάρχει ὑπογεγραμμένον. Τώρα ἡ ὑπογραφὴ τῆς τροπολογίας ἔγεινεν ὅπως σᾶς εἶπον.

§70ΔΟΥΜΑΣ. Καθὼς εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, ἡ σύμβασις αὕτη ἠμπορεῖ νὰ ὑποβληθῇ καὶ εἰς ἄλλας τροποποιήσεις· δὲν δύναται λοιπὸν εἰς ἑκάστην τροποποίησιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Διευθυντὴς τῆς Τραπέζης νὰ ἔρχωνται νὰ ὑπογράφουν αὐτὴν, οὐδὲ νὰ ἐπανερχώμεθα εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ὅταν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τότε θὰ σταλῇ εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ αὕτη θὰ δηλώσῃ ἐὰν τὸ παραδέχηται ἢ ὄχι.

§71ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Κύριε Δούμα, ἐδῶ εἶσθε ὑπογεγραμμένος.

§72ΔΟΥΜΑΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι τυπικῶς ἔθεσεν ὁ εἰσηγητὴς τὰς ὑπογραφὰς, διὰ νὰ δείξῃ πῶς ἐνόει νὰ καταρτισθῇ ἡ ἀρχικὴ σύμβασις. Μὴ ζητεῖτε ν’ ἀναβάλητε μὲ στρεψοδικίας καὶ νὰ παρατείνετε τὴν συζήτησιν αὐτήν. Θέλετε νὰ ματαιώσητε τὰ πάντα; κάμετέ το. Ἀλλὰ μὴ καταφεύγετε εἰς τοιαύτας συζητήσεις εὐτελεῖς καὶ μικρὰς (θόρυβος).

§73ΠΑΛΑΤΙΑΝΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῇ νὰ προσαχθῇ τὸ πρωτότυπον τῆς συμβάσεως, θέλει συζητηθῆ ἡ πρώτη σύμβασις, μὴ ὑπαρχούσης τῆς δευτέρας.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Παλατιανὲ, παρακαλῶ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κ. Ῥάλλη.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν, κύριε Πρόεδρε, καὶ ὀφείλετε νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀναβολὴ, κύριοι· ὁρίσατε, κ. Ῥάλλη.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἐνόησα καλῶς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, πρὸ ὀλίγου λαλήσαντα, συνῄνεσεν εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως ἐπέλθῃ τυπικὴ ἡ βʹ. ἀνάγνωσις τοῦ Νομοσχεδίου περὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, διότι ἐντεῦθεν δὲν διεκόπτετο πράγματι ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ· προσέθηκε δὲ, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε προέλθει συζήτησις πραγματικὴ, ἐντεῦθεν δὲ ἤθελεν ἐπέλθει ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν μετατροπὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, νὰ προσέξητε ποῦ εὑρισκόμεθα· δὲν ἠρχίσαμεν ἀκόμη τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως, καὶ ἐν τούτοις παρῆλθε μία ὥρα. Συζητοῦμεν ἐὰν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν σύμβασιν νομίμως καταρτισθεῖσαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, θαυμάζω δὲ πῶς ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Δούμας ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν καὶ νὰ θεωρηθῇ ὡς σύμβασις διὰ τῆς ὁποίας ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ τροποποιηθεῖσα σύμβασις ἔπρεπε νὰ περιέχῃ τὰς ὑπογραφὰς τῶν συμβληθέντων μερῶν, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς νέας ταύτης συμβάσεως ἔπρεπε νὰ προσκληθῶμεν νὰ ψηφοφορήσωμεν. Δὲν γνωρίζω παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον σύμβασις ἐτροποποιήθη καὶ ἐσυζητήθη τροποποιημένη ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου. Ἐννοῶ τὰς τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν Ἀλλ’ ἡ σύμβασις εἶναι συμβόλαιον μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς πιστωτικῆς· ποῖον δὲ δικαίωμα ἔχει εἴτε ἡ Βουλὴ εἴτε ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιφέρῃ οἱανδήποτε τροποποίησιν ἐπὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς; καὶ πῶς δυνάμεθα, ὅταν ἀκόμη δὲν γνωρίζωμεν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐπὶ τῆς τροποποιηθείσης συμβάσεως ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῆς; Νομίζω δὲ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, διότι, ὡς προεῖπον, ἐὰν θελήσωμεν μάλιστα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως, οὔτε ἡ σήμερον, οὔτε ἡ αὔριον, οὔτε ἡ μεθαύριον θέλει ἀρκέσει, καὶ ἐντεῦθεν θέλει ἐπέλθει ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§79ΔΟΥΜΑΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω πρὸς τὸν κ. Ῥάλλην, διὰ νὰ μὴ θαυμάζῃ. Ἡ σύμβασις, ὅπως τροποποιεῖται, φέρει γνώμην πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας. Ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς; εἶναι ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας ἢ ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας; τοῦτο εἶναι ἄγνωστον. Πῶς θέλετε λοιπὸν ἐκ τῶν προτέρων ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ ἀποδεχθοῦν τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην γνώμην, ἀφοῦ ἐνδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ μὴ παραδεχθῇ οὐδεμίαν ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ νὰ ψηφίσῃ τρίτην; εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη ἑκάστοτε, ὅταν προτείνηται τροποποίησίς τις, νὰ παραπέμπηται ἡ σύμβασις εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν πρὸς νέαν προσυπογραφήν; Σύμβασις εἶναι ἡ ἀρχικὴ σύμβασις, αἱ δὲ λοιπαὶ εἶναι τροποποιήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τοιαύτας δύναται νὰ κάμῃ καὶ ἡ Βουλή. Ὡς βάσιν ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι σήμερον ἀνάγκη νέας προσυπογραφῆς τῶν προτεινομένων τροποποιήσεων.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἐπεψήφισε νομοσχέδια περὶ συμβάσεων, ἐπιφέρουσα τροποποιήσεις εἰς τὰς συμβάσεις· εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ προεδρείου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συμβουλευθῇ τὰ ἐν τῷ ἀρχείῳ ἔγγραφα καὶ βεβαιώσῃ τὴν ἀλήθειαν τοῦ λόγου μου. Οὐδέποτε αἱ τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ θέλει νὰ εἰσαγάγῃ, τίθενται ἐντὸς τοῦ κειμένου τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ τίθενται ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς, ἔργον δὲ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ συμβαλλομένου μετ’ αὐτῆς εἶναι ἡ σύμβασις, οὐδεὶς δὲ, οὔτε ἡ Βουλή, οὔτε ἄλλος τις δύναται νὰ ἐπιφέρῃ μεταβολὰς εἰς τὴν σύμβασιν. Ἡμεῖς σήμερον δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, ἵνα φωτισθῇ ἡ Κυβέρνησις περὶ τοῦ τρόπου τῆς συνάψεως τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν, καὶ διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν θὰ εἴπωμεν, ὅτι παραδεχόμεθα τὸ ά. ἄρθρον τοῦ Νομοσχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ σύμβασις κυροῦται. Ἀλλὰ τὸ Νομοσχέδιον οὐδεμίαν περιέχει σύμβασιν, διότι αὐτὴ τῷ ὄντι ἡ προσηρτημένη εἰς τὸ Νομοσχέδιον εἶναι γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν κατὰ λάθος ἐτέθησαν αἱ ὑπογραφαὶ τῶν συμβληθέντων. Περὶ γνώμης λοιπὸν τώρα τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Ἐὰν δὲ θέλωμεν νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν περὶ τῆς συμβάσεως, πρέπει ἡ σύμβασις ἀναγκαίως νὰ ὑπογραφῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ μετ’ αὐτοῦ συμβαλλομένου, ὅτε θέλει ἔλθει εἰς ψηφοφορίαν τὸ Νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§81ΔΟΥΜΑΣ. Παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὰ 1873, ὅτε παρουσιάσθη ἡ σύμβασις περὶ κτηματικῆς Τραπέζης, ἐγένοντο τροποποιήσεις, καὶ πραγματικαί.

§82ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἀπῄτησεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ μιᾶς συμβάσεως, συντρέχουσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ σύμβασις αὕτη φέρει τὰς ὑπογραφὰς τῶν συμβληθέντων μερῶν, καί, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπὸ τὸν τύπον τοῦτον ἀνεγνώσθη εἰς πρώτην συζήτησιν καὶ ἐπεψηφίσθη. Ἂν δ’ ἡ Βουλὴ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον, ἵνα παραπεμφθῇ τό τε Νομοσχέδιον καὶ ἡ σύμβασις εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν, ὅπως βασανίσῃ αὕτη τὴν σύμβασιν καὶ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τοῦ ἂν ἡ σύμβασις συνετάχθη προσηκόντως καὶ ἂν ἡ σύστασις νέας Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν θέλῃ βλάψει τὸν λαὸν τὸν Ἑπτανησιακὸν, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει ἰδιαζόντως νὰ φροντίσῃ, καὶ τοῦτο, νομίζω, δὲν ἐπέφερε τὴν ἀναίρεσιν τῆς συμβάσεως, δὲν ἐπέφερε τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ δ’ ἐπιτροπὴ, ἐπιληφθεῖσα τοῦ ἔργου καὶ ἐκφράσασα γνώμην περὶ τοῦ πῶς πρέπει νὰ συνταχθῇ ἡ σύμβασις, δὲν κατέστησε, νομίζω, τὴν σύμβασιν ἀνεπίδεκτον δευτέρας ἀναγνώσεως καὶ συζητήσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξέφρασε γνώμην ἰδίαν, ἥτις δὲν εἶνε οὔτε τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, οὔτε τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν ἐπιτροπὴν τὰ δὲ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης διῃρέθησαν τὰς γνώμας. Ἡ δὲ Βουλὴ πιθανὸν νὰ μὴ παραδεχθῇ τὴν γνώμην οὔτε τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, οὔτε τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν ὅπως ὑπεβλήθη. Ὅθεν δὲν βλέπω ποῦ στηρίζονται οἱ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει σύμβασις, καὶ ὅτι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἄνευ συζητήσεως τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω δὲ, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἵνα μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἠδύνατο, ἂν ἤθελε, ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τῆς προκειμένης προτάσεως· ἀλλ’ αἱ ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι προτείνονται ἤδη, δὲν εἶναι ἐκ τῶν δυναμένων νὰ προταθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δύναται ἡ Βουλὴ νὰ πολεμήσῃ καὶ ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασιν, δέον ὅμως νὰ προταχθῇ ἡ περὶ αὐτῆς συζήτησις καὶ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, διότι ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῶν τοιούτων ζητημάτων ἐπέρχονται σπουδαῖαι ζημίαι, καθόσον, ὡς γνωρίζετε, γίνονται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πολλαὶ συναλλαγαὶ, ἀφετηρίαν ἔχουσαι τὴν ἐνδεχομένην ἔκβασιν τῶν τοιούτων προτάσεων, αἱ δὲ συναλλαγαὶ αὗται φέρουσαι τὸν χαρακτῆρα κυβείας, εἰσὶν ὠφέλιμοι διά τινας, ἀλλὰ καταστρεπτικαὶ δι’ ἄλλους. Δὲν κατακρίνω δὲ τοὺς ὑποστηρίζοντας, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προκειμένης προτάσεως, χωρὶς νὰ προηγηθῇ εὐρεῖα ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις, διότι πρόκειται περὶ προτάσεως προσβαλλούσης κεκτημένα δικαιώματα. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἠδύνατο νὰ συμβιβασθῇ τὸ διαιροῦν ἡμᾶς ζήτημα, ἐπιτρεπομένης συμφώνως πρὸς τὴν γενομένην ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀπόφασιν, τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ συζητήσεως, ἀναβαλλομένης τῆς περὶ αὐτοῦ συζητήσεως εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἥτις συζήτησις δέον νὰ ᾖναι σπουδαία καὶ ὅσον ἔνεστιν εὐρεῖα. Οὕτω, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, συμβιβάζεται τὸ δίκαιον, μετὰ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ σώματος.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖτε τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως;

§84ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μάλιστα.

§85ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταὶ, ἐγὼ εἶπον ἐν ἀρχῇ καὶ ἔθεσα, οὕτως εἰπεῖν, ἐν καλῇ πίστει τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλομεν νὰ κάμωμεν συζήτησιν καὶ εἰς τὴν αʹ. καὶ εἰς τὴν βʹ. ἀνάγνωσιν. Τὸ εἶπον καὶ δὲν δύναμαι νὰ πράξω διαφορετικὰ, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων, κύριοι, ἀποδίδεται πρόθεσις ὄχι ἁγνὴ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἑπομένως ἔχω συμφέρον νὰ γείνῃ εὐρεῖα συζήτησις, καὶ ἤθελον παρακαλέσει ὅλους τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτὰς, τοὺς δυναμένους νὰ συζητήσωσι, νὰ λάβωσι τὸν λόγον, ὅπως μὴ πάθωσιν, ὅπως λέγουσι, τὰ συμφέροντα τῆς Ἑπτανήσου. Ἑπομένως, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἀντικειμένου τόσον σπουδαίου. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος περὶ κυβείας, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μόνη ἡ πρώτη συζήτησις ὕψωσεν ἀρκούντως τὰς μετοχὰς τῆς Πιστωτικῆς.

§86ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὀλίγα, κύριοι, θέλω προσθέσει εἰς ὅσα εἶπον οἱ προλαλήσαντες. Ὅταν προεκάλεσα τὴν συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐν τῇ Βουλῇ, εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὰς δυσχερείας, εἰς τὰς ὁποίας ἤθελεν εὑρεθῇ ἅπασα ἡ κοινωνία τῆς Ἑπτανήσου κατὰ τὴν 9 Ἀπριλίου, καὶ ἐνόμιζον, ὅτι ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου ὤφειλον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ κοινοβουλίου ἐπὶ τῶν περιστάσεων ἐκείνων, πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἀναγκασθῇ νὰ μὴν ἀφήσῃ τὴν κοινωνίαν ἐκείνην νὰ μὴ γινώσκῃ εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκεται.

§87ΠΟΛΥΛΑΣ. Τοῦτο τὸ εἴπομεν ἡμεῖς πρότερον.

§88ΦΛΩΡΙΑΣ. Αὐτὸς εἶνε ὁ λόγος, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸν ὁποῖον προεκαλέσαμεν τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ ὁ συνάδελφός μου κ. Πολυλᾶς φρονεῖ, ὅτι ἡ σύμβασις ἡ ὁποία συνετάχθη, καὶ πιστεύω, ὅτι εἰλικρινῶς ἐξέφρασε τοῦτο, δὲν ἐπιτυγχάνει τοὺς σκοποὺς, τοὺς ὁποίους ἐπιθυμεῖ ἡ Ἑπτάνησος, καὶ ἰδιαιτέρως ἡμεῖς οἱ ἀπὸ κοινοῦ συσκεφθέντες καὶ συνεργασθέντες· προέτεινεν ὅθεν τὴν διακοπὴν τῆς συζητήσεως καὶ τὴν παραπομπὴν τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Παλυλᾶς καὶ ἡ Βουλὴ σήμερον ἔχει ὑπ’ ὄψιν μίαν σύμβασιν, τὴν φέρουσαν τὰς ὑπογραφὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Αἱ κραυγαὶ τοῦ κ. Πολυλᾶ ἐξήγειραν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ Βουλή, μὴ θελήσασα νὰ ψηφίσῃ νόμον, εἰς ὃν δὲν κατέβαλε τὴν προσήκουσαν προσοχήν, ἐδέχθη τὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς τοῦ τε νόμου καὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν νόμον, ὃν αὐτὸς ὁ κ. Πολυλᾶς ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλήν, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, καὶ δι’ οὗ ζητεῖ τὴν κατάργησιν αὐτῆς. Ἀνεγνώρισε λοιπὸν ἡ Βουλή, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐπεξεργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ σπουδαῖον Νομοσχέδιον· οὐδὲν ὅθεν εἶναι τὸ παράδοξον, οὐδὲν τὸ ἀντιφατικὸν εἰς τὴν πορείαν τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἡ σύμβασις ἐκείνη ἔλαβε τροποποιήσεις τινάς. Καὶ οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύμβασιν αὐτὴν θὰ ἦταν ἰσχυρότεροι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπρόκειτο περὶ συμβάσεως γενομένης μεταξὺ προσώπων μὴ παρόντων ἐν τῇ Βουλῇ. Βεβαίως σύμβασις τοιαύτη, ὑποβαλλομένη εἰς κοινοβούλιον, δὲν ἐπιδέχεται συζήτησιν, διότι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητῇ ἐπὶ ὑποθέσεων. Ἀλλ’ ἔχομεν ἤδη, κύριοι Βουλευταὶ, ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἔχομεν τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν, ἔχομεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς Τραπέζης εἶναι ἐνταῦθα, καὶ γνωρίζουσι καὶ ἀπεδέχθησαν τὰς τροποποιήσεις, δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἀρνηθῶσιν αὐτάς. Ἑπομένως ζητοῦντες οἱ ἀντιλέγοντες ἵνα ὁ νόμος ἀνασυζητηθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν σκοποῦσιν εἰς ἄλλο, ἢ νὰ ματαιώσωσι νόμον, ὁ ὁποῖος ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τόπου, ὅστις εἶναι ἄξιος τῆς μερίμνης τῆς Βουλῆς· Ὅ,τι ζητεῖται διὰ τοῦ νόμου τούτου εἶναι ἡ ἀνόρθωσις τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν δέον νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλή, διότι εἶναι ἀνάγκη πράγματι νὰ παύσῃ ἡ κυβεία, ἥτις ἤρχισε νὰ παίζεται ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα εἶναι ἐκκρεμές· δι’ ὃ ἡ κοινωνία ἔχει δίκαιον νὰ ταράττηται, διότι δὲν γνωρίζει ποίαν τύχην θὰ λάβῃ ἡ περιουσία της. Τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης αἱ ἐργασίαι ἔληξαν πρὸ πολλοῦ, κατὰ τὸν νόμον δὲ τὸν ὑποβεβλημένον ὑπὸ τοῦ κυρίου Πολυλᾶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς καταργήσεως, ἡ Τράπεζα δὲν θέλει ἐξακολουθήσει ἐργασίας τραπεζικὰς, ἀλλὰ μόνον ἐργασίας ἐκκαθαρίσεως, καὶ αὐτὸ θὰ ἦναι μεγίστη καταστροφή. Διὰ τοῦτο, κύριοι, θὰ παρακαλέσω νὰ ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν.

§89Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θαυμάζω τῷ ὄντι πῶς γίνεται τόσος λόγος περὶ ἀναγνώσεως νομοσχεδίου. Ἐὰν ὁ σκοπὸς τοῦ Συντάγματος ἦτο ν’ ἀναγινώσκωνται τὰ Νομοσχέδια, ἤθελον ἐννοήσει τοὺς προβάλλοντας ἤδη τὴν ἔνστασιν αὐτήν. Ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα ὁρίζει ῥητῶς, ὅτι ὅλα τὰ νομοσχέδια ὀφείλουν νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν βάσανον τῆς συζητήσεως τρίς. Καὶ ὅταν τὸ Σύνταγμα καθιέρωσεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ἔχει καὶ λόγον σπουδαῖον, διότι ἐκ τῆς εὐρύτητος τῆς συζητήσεως, κατὰ τρεῖς μάλιστα διαφόρους ἡμέρας, ἤθελε δοθῆ καιρὸς εἰς τὸ νὰ διαφωτισθῶσιν ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαφωτισθῶσιν εἰς μίαν καὶ μόνην συζήτησιν. Δὲν περιελήφθη ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος ἐν αὐτῷ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, διὰ νὰ προβάλληται ὡς ἔνστασις, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἀναγνωσθῇ πολλάκις. Ἀπορῶ μάλιστα πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς —καὶ τοῦτο τεκμηριοῖ ἔτι μᾶλλον, ὅτι τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς δὲν διευθύνει ἡ Κυβέρνησις — ἐπρότεινεν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀναγινώσκεται, ὡς προεῖπον, ἀλλὰ συζητεῖται. Ἐπίσης ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπεστήριξεν, ὅτι ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου συζητοῦνται καὶ τροπολογοῦνται ἄρθρα συμβάσεως.

§90ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπεστήριξα ἐγὼ τοῦτο; ἔχετε λάθος.

§91Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν δὲν τὸ εἴπετε, τὸ ἀπευθύνω πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ εἶπον. Αἱ συμβάσεις δὲν εἶναι ἢ συμβόλαια ὑπογραφόμενα παρὰ τῶν συμβαλλομένων μερῶν. Τὸ ἓν τῶν συμβαλλομένων μερῶν νῦν εἶναι ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἕτερον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα. Ἡ σύμβασις αὕτη ἦλθε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ἡ δὲ Βουλὴ μόνον ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ δύναται νὰ φέρῃ τροποποιήσεις, ὄχι δὲ εἰς τὴν σύμβασιν. Εἰς τὴν σύμβασιν τροποποιήσεις δὲν γίνονται, γίνεται συζήτησις, καὶ ἂν δὲν παραδεχθῇ ἡ σύμβασις, παραπέμπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ συναλλαττομένου, ἐὰν ὑποκύψῃ εἰς τὰς τροποποιήσεις, ἃς ἐθεώρησεν ἀναγκαίας νὰ προβάλῃ ἡ Βουλή. Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν τί ἔχομεν, κ. Πρόεδρε; ἔχομεν ἐντελῶς νέαν σύμβασιν, καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀκολουθῶν τὴν συζήτησιν, ὀφείλω νὰ πεισθῶ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας γνώμης, ἐκ τῆς συζητήσεως. Τί βλέπω ὅμως εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν παρεπέμψαμεν τὴν σύμβασιν; Ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἔκθεσίν της, ἀρχομένη, λέγει· «Ἡ ὑποβληθεῖσα σύμβασις ἔχει ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διορθωθῶσι πρὶν ἢ ὑποβληθῇ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος.» Αὐτὰ λέγει ὁ κ. Σκουζὲς, αὐτὰ λέγει ὁ κ. Φλωριᾶς, οἱ ὑποστηρίζοντες σήμερον, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν αὐτὴν εἰς βʹ μάλιστα ἀνάγνωσιν, ἀφοῦ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι διὰ τῆς προτάσεώς των ῥητῶς λέγουν ὅτι «Τὰ ἄρθρα 1, 8, 10, 12, 16, 17 κλπ. πρέπει νὰ τροποποιηθῶσι» καὶ λέγουν, ὅτι πρὶν ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις πρέπει νὰ διορθωθῇ. Ἤδη λέγουν: αὐτὴν τὴν σύμβασιν ἡμεῖς τὴν ἐμελετήσαμεν, καὶ πρέπει νὰ τὴν παραδεχθῆτε εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Δὲν ἐννοῶ τοῦτο, διότι οὕτω δεσμεύεται ἡ ἐλευθερία τοῦ Βουλευτοῦ, τὴν ὁποίαν ἀνέγραψε τὸ Σύνταγμα. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα θὰ συμβιβασθῶσιν ἐκ τῆς μελέτης καὶ τῆς συζητήσεως, ἥτις θὰ γείνῃ ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ὅλοι ἔχομεν τὸ αὐτὸ συμφέρον εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ δικαιώματα μιᾶς ὁλοκλήρου χώρας, ὁποία εἶναι ἡ Ἑπτάνησος, καὶ ἂς μὴ παρουσιάζωνται οἱ κύριοι Ἑπτανήσιοι νὰ λέγουν ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Ἑπτανήσου, διότι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ἐνδιαφέρον καὶ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ συμφέροντα τῶν νήσων. Παρακαλῶ λοιπόν, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι αὕτη ἡ συζήτησις θὰ καταστρέψῃ καὶ τὴν σημερινὴν ἡμέραν καὶ τὴν Δευτέραν, διότι προκύπτουν σπουδαῖα ζητήματα.

§92ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Τῷ ὄντι, κύριοι, δύω ζητήματα προκύπτουν σήμερον, ἡ σύμβασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπῆλθον τροπολογίαι, μὴ ὑπογραφεῖσαι μὲν ὑπὸ τῶν συμβαλλομένων μερῶν, ἀλλὰ καὶ μὴ ἀποκηρυχθεῖσαι ὑπ’ αὐτῶν· ἄρα δύνανται νὰ θεωρηθοῦν ὡς παραδεδεγμέναι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τοῦ διευθύνοντος τὴν Τράπεζαν· ἀλλ’ αὐτὸ ἴσως εἶναι τὸ γενικώτερον τῶν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σπουδαιότερον. Προὐτάθη, κύριοι, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις ἑνὸς νομοσχεδίου, καὶ πλέον οὔ· τοῦτο, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Κατὰ μέγα μέρος ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐξήντλησε τὸ θέμα, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι καὶ ἐγὼ νὰ συζητήσω τὸ θέμα τοῦτο. Ἐπειδὴ, κύριοι, παρακολουθοῦμεν κατὰ πόδας τὴν χρῆσιν τῶν Ἀγγλικῶν Βουλῶν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἡ πρώτη συζήτησις ὀνομάζεται ἁπλῶς ἀνάγνωσις, εἰς αὐτὴν δὲν γίνεται οὐδεμία παρατήρησις ἢ τροπολογία· ἡ δευτέρα συζήτησις εἶναι ἡ σπουδαία, διότι τότε μόνον ἐπιτρέπονται ἔγγραφοι τροπολογίαι· εἰς τὴν τρίτην δὲν ἐπιτρέπονται ἔγγραφοι τροπολογίαι. Τὸ νὰ εἴπωμεν λοιπὸν, ὅτι δεχόμεθα νὰ γείνῃ ἁπλῆ ἀνάγνωσις καὶ ἄνευ συζητήσεως κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, αὐτὸ εἶναι ἀντισυνταγματικόν. Ἑπομένως καὶ ἐγὼ, μολονότι ἐπιθυμῶ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ σύμβασις, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἁπλῆ ἀνάγνωσις ἤδη, καὶ κατόπιν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν καὶ συζήτησιν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός.). Κύριοι, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑφίσταται ἐκκρεμὲς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ σύμβασις ἡ ἀρχικὴ, καὶ ἡ συζήτησις γίνεται ἐπ’ αὐτοῦ ὅπως ὑπεβλήθη· ἐγένοντο δὲ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπηρεάζουν διόλου. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ συζητηθῇ σήμερον ἡ νέα πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, διότι αὐτὴ εἶναι τροπολογία, πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἡ ἀρχικὴ σύμβασις καὶ τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ τροποποιήσεις ἄρθρων τινῶν, καὶ ἐπὶ τῷ ὅρῳ αὐτῷ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν καὶ ἐκ τῶν μερῶν, μένει εἰς τοὺς ὑπογράψαντας τὴν σύμβασιν τὸ δικαίωμα νὰ παραδεχθῶσιν αὐτὰς ἢ ὄχι. Βεβαίως οὐδεὶς δύναται, κύριοι, νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τοὺς Βουλευτὰς νὰ μὴ συζητήσωμεν ἐν πλάτει τὴν σύμβασιν· ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται. Ὅταν κατ’ ἀρχὰς ὡμίλησα, ἀνεφέρθην εἰς τὴν ἑκουσίαν συγκατάθεσιν τῶν Βουλευτῶν· εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ συμφερόντων σπουδαίων μεγίστης μερίδος τῶν συμπολιτῶν μας, ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαίων, ὥστε οἱ ἐνδιαφερόμενοι μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἐργασθῶ καὶ ἀσθενοῦντα ἔτι· τὰ πράγματα ἐβάδιζον ἡσύχως καὶ καλῶς, ὅτε οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου παρουσιάσθησαν πρός με καὶ μοῦ ὡμίλησαν περὶ τῆς τραπέζης τῆς Ἰονικῆς, καὶ ἐντεῦθεν προῆλθε καὶ ἡ ἰδέα τῆς προκειμένης συμβάσεως. Εἶναι λοιπὸν ἔργον καθαυτὸ τῶν Ἑπτανησίων Βουλευτῶν, εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς ἐπιμόνου αἰτήσεως τούτων, καὶ ὡς τοιαύτη παρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ δὲν πρέπει νὰ μὴ λάβῃ τὸ πέρας αὐτῆς. Σήμερον πρόκειται νὰ ἀποφασίσητε ἐπὶ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ παραδεχθῆτε ἢ ἀποῤῥίψητε τὰς προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς ὡς τροπολογίας, καὶ ὄχι ὡς κυρίαν σύμβασιν. Μένει δὲ εἰς ὑμᾶς, ἐὰν θέλητε, νὰ ἀναβάλητε τὴν συζήτησιν τὴν σπουδαίαν καὶ τὴν ἐκτεταμένην εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, σᾶς εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ἐκτιμῶν τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου ἐκείνου καὶ πιστεύων, ὅτι οὐδὲν θέλει συμβῆ ἄτοπον, ἂν ἐπιφυλαχθῶμεν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τὴν συζήτησιν τὴν εὐρεῖαν, συγκατετέθην νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις· ἀλλ’ ἤθελεν εἶσθαι ἄτοπον καὶ ἐπιβλαβὲς, ἂν ἡ συζήτησις αὐτὴ διακόψῃ ἐπὶ πολὺ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κύριον, τὸ σπουδαῖον καὶ οὐσιῶδες ἔργον καὶ ἡμῶν καὶ τῆς Βουλῆς.

§94ΖΑΪΜΗΣ. Ὅ,τι λαμβάνει χώραν πρὸ μιᾶς ὥρας, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἀλλ’ ἐγένετο, καὶ ὀφείλομεν νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Ἐλέχθησαν πολλὰ περὶ τοῦ ἀδυνάτου τῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως, διότι παρουσιάσθη τοιαύτη φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς τῶν συμβαλλομένων μερῶν, χωρὶς τὰ συμβαλλόμενα μέρη νὰ ἔθηκαν αὐτάς. Νομίζω, ὅτι ἡ παράλειψις αὕτη δὲν εἶναι οὐσιῶδες γεγονὸς, δυνάμενον νὰ παρακωλύσῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἔργου της. Ἡ σύμβασις, ἥτις παρουσιάσθη ἐπιδιορθωμένη, δὲν εἶναι βεβαίως ἡ σύμβασις ἡ ὑπογραφεῖσα μεταξὺ τῶν συμβαλλομένων μερῶν, ἀλλ’ εἶναι ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὡς τοιαύτη δὲν δύναται νὰ ἐκληφθῇ εἰμὴ ὡς τροπολογία· αἱ τροπολογίαι δὲ συζητοῦνται κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν διαφόρων ἄρθρων τῆς συμβάσεως ἢ τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρονται. Ἂν λοιπὸν ἡ σύμβασις ἢ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν περιεβλήθη μὲ τὰς συνήθεις διατυπώσεις, τοῦτο, ὑποστηρίζω, δὲν εἶναι λόγος, ὥστε νὰ παρακωλύσῃ τὴν περαιτέρω συζήτησιν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ εὑρίσκω ἄλλον ἰσχυρότερον, διὰ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις· κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρακωλυθῇ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ διὰ νὰ γείνῃ τοῦτο, οἱ κύριοι Βουλευταὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ὁμιλήσωσι πρέπει νὰ δηλώσωσιν, ὅτι παραιτοῦνται τοῦ δικαιώματος τούτου κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν καὶ ἐπιφυλάσσονται νὰ πράξωσι τοῦτο κατὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν· κατὰ τὰ προαγγελθέντα δὲ ἡ συζήτησις αὕτη δὲν θέλει διαρκέσει μόνον σήμερον, ἀλλὰ θέλει καταναλωθῆ δι’ αὐτὴν καὶ ἡ δευτέρα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ δι’ ἀποφάσεώς της διέκοψεν ὄχι συζήτησιν, ἀλλὰ διέκοψε λόγον, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὲ, εἶναι παρ’ ἡμῖν πρωτοφανὲς, ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, εἶναι εὐπρεπὲς, χάριν τῆς συμβάσεως, νὰ παραλείψῃ τὸ μεγαλείτερον καὶ ὑψηλότερον τῶν καθηκόντων της, ἤτοι τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ; Καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῆς ταχείας περαιώσεως τῆς συμβάσεως καὶ οἱ μὴ ἐνδιαφερόμενοι πρέπει νὰ ὁμολογήσουν, ὅτι διατελοῦμεν ὑπὸ κρίσιν, ὁ δὲ τόπος ἔχει μέγα συμφέρον νὰ λυθῇ τὸ ταχύτερον τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὅσον δὲ μέγα καὶ ἂν ἦναι τὸ συμφέρον τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς πιστωτικῆς τραπέζης, τὸ συμφέρον αὐτὸ πρέπει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὸ μεγαλείτερον συμφέρον, ὅπερ εἶναι νὰ ἐξέλθῃ ὁ τόπος τὸ ταχύτερον τῆς κρίσεως, εἰς ἣν διατελεῖ, διότι ἡ κρίσις αὕτη ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τοσοῦτον καιρὸν καὶ θέλει παραλύσει τὴν ἐπικράτειαν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει πράξει ἔργον φρόνιμον ἀπέναντι τῆς ἐπιμονῆς τῶν ζητούντων νὰ συζητήσωσιν ἐν ἐκτάσει καὶ ἐπὶ μακρὸν τὴν σύμβασιν ταύτην, θέλει πράξει, λέγω, φρόνιμον ἔργον νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως μετὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις διὰ τὴν ἀναβολὴν, καὶ ἑπομένως ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Τρικούπης θέλει ἐξακολουθήσει τὸν λόγον.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριοι, ἐξέθηκα χθὲς τὴν γνώμην μου περὶ τῶν ἐξωτερικῶν καὶ τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους ἐν τῇ σχέσει αὐτῶν πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἔρχομαι δὲ ἤδη νὰ ἐξετάσω τὸν προϋπολογισμὸν ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, νὰ ἐξετάσω τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, νὰ ἐξετάσω τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ὀφείλομεν νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ οἰκονομικὰ διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Καὶ πρῶτον ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ὁποία σήμερον ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου, ὁποία ἡ κληροδοσία τοῦ παρελθόντος, ὁποῖαι αἱ ἐνδείξεις τοῦ παρελθόντος περὶ τῶν πιθανοτήτων, ἐφ’ ὧν ὀφείλομεν νὰ στηρίξωμεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ τρέχοντος ἔτους. Ὡς πρὸς ταῦτα οὔτε τὰς ἰδέας τῶν αἰσιοδόξων ἀσπάζομαι, οὔτε τὰς ἰδέας τῶν ἀπαισιοδόξων. Φρονῶ, ὅτι, νομοθετοῦντες ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπηρεαζώμεθα ὑπὸ τοιούτων αἰσθημάτων· ὀφείλομεν ἐν ψυχρότητι νὰ μελετῶμεν τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, καὶ ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων ἐν συνόλῳ οὔτε αἰσία οὔτε ἀπαισία δύναται νὰ ἦναι. Θὰ ἴδωμεν καὶ τὰ αἴσια, θὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ μὴ αἴσια, καὶ ἐκ τοῦ συνόλου θὰ ἀρυσθῶμεν τὰς πεποιθήσεις, ἐφ’ ὧν ὀφείλομεν νὰ στηρίξωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν. Ἡ περὶ αἰσιοδοξίας καὶ ἀπαισιοδοξίας γνώμη δὲν εἶναι ἁπλῆ ἰδέα, ῥιπτομένη ἐν τῷ κοινοβουλίῳ· ἡ γνώμη αὕτη ἀφορᾷ καὶ εἰς ἀποτελέσματα. Τὴν αἰσιοδοξίαν προέταξαν εἰς τὸ κοινοβούλιον, ἵνα ἐπὶ ταύτης στηρίξωσι τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας οἱ αἰσιοδοξοῦντες ὑπέβαλον περὶ ὑπερόγκων δαπανῶν. Ἂν τὰ πράγματα τὰ οἰκονομικὰ ἔχωσι τὸν χαρακτῆρα, ὃν ἀπέδωκεν εἰς αὐτὰ ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς χθὲς λαλήσας ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως, ἀδικαιολόγητος θὰ ἦτο ἡ διεγερθεῖσα παρὰ τῷ κοινῷ γενικὴ γνώμη, ὅτι ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν εἰς ῥιζικὰς μεταβολὰς τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς χθὲς ἀπέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ, ὡς εἶπεν, ἀπέδειξεν ἐπὶ ἐπισήμων δεδομένων μὴ ἐπιδεχομένων ἀντίῤῥησιν, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον κατορθοῦται, καὶ κατορθοῦται ἄνευ θυσιῶν σπουδαίων, κατορθοῦται διὰ τῆς πολιτικῆς, ἥτις διέπει τὰ βήματα τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν· ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερε, διότι ἂν οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι ἔχωσι τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε ν’ ἀποδώσῃ εἰς αὐτοὺς, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ὑποχωρήσωμεν εἰς τὴν γνώμην ἐκείνων. Ἔφερεν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς πίνακας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐπὶ τῶν πινάκων τούτων στηριζόμενος, ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879 εἶναι ἐλάχιστον, ἐνῷ ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχε προηγουμένως ἀποδείξει ἐπὶ τῶν ἰδίων αὐτῆς πληροφοριῶν στηριζομένη, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1879 ἦτο ἀνώτερον τῶν 14 ἑκατομμυρίων, καὶ σχεδὸν 15 ἑκατομμυρίων. Τίς ἡ ὀφειλομένη πίστις εἰς τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας; Ἐδῶ στρέφεται τὸ ζήτημα, διότι ἂν αἱ πληροφορίαι τῆς ὑπηρεσίας ἦναι τοιαῦται, ὁποίας τὰς παρέστησεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἔλεγεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἀντίῤῥησις εἰς αὐτὰς, ἕπεται, ὅτι καὶ τὰ συμπεράσματα τοῦ ὑπουργείου εἶναι ὀρθά. Ἀλλ’ ἔχομεν τὰ μέσα νὰ ἐλέγξωμεν τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἡ ὑπηρεσία δὶς ἤδη παρέστη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ἔφερε καὶ ἰδίαν αὑτοῦ γνώμην, ἔφερε καὶ πίνακας· παρέστη χθὲς καὶ ὁ νῦν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, φέρων καὶ αὐτὸς γνώμην καὶ πίνακας. Ἂς παραβάλωμεν ταῦτα πρὸς ἄλληλα, οὐχὶ μόνον τὰς γνώμας τῶν δύο ὑπουργῶν, οὐχὶ μόνον τοὺς πίνακας τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὰς δύω ταύτας διαφόρους περιστάσεις, ἀλλ’ ἂς παραβάλωμεν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐτυμηγορίαν τῶν πραγμάτων. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὁ πρώην, εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι ἐστήριξε τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων τοῦ 1880 ἐπὶ τοῦ μέσου ὅρου τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν. Ἰδοὺ ἀκριβῶς τί εἶπεν: (Ἀναγινώσκει,) «Τὰ προϋπολογισθέντα ποσὰ κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον προσδιώρισα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῶν κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη βεβαιωθέντων ἐσόδων.» Τοῦτο, κύριοι, ἀπεδείχθη μὴ ἀκριβές. Οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους εἰσήγαγεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν συνάμα μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διέψευσαν διαῤῥήδην τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ καὶ τότε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ πίνακες οὗτοι μαρτυροῦσιν, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν δὲν εἶναι ὁ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1880 ἀναγραφεὶς, εἶναι κατὰ 5,478,000 δραχμὰς κάτω τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἀνέφερε. 45,816,000 φέρει ἐν συνόλῳ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ 1880, οἷος ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὁ δὲ μέσος ὅρος τῶν βεβαιωθέντων ἐσόδων κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη εἶναι 40,338,000. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι γνώμη τοῦ Ὑπουργοῦ· ἂς ἴδωμεν καὶ τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας, ἂς ἴδωμεν, ἂν ἡ ὑπηρεσία δίδῃ ἀδεκάστους πληροφορίας, ἢ δίδῃ τὰς πληροφορίας τὰς ἀρεσκούσας τοῖς Ὑπουργοῖς. Ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὑπέβαλε πίνακα τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1879 μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μέχρι τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ὁ προϋπολογισμὸς εἰσήχθη, ἤτοι μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου, περιέχοντα τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐσόδων ἐκ τῶν πληροφοριῶν τῆς ὑπηρεσίας διὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας, Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον. Παρῆλθεν ἤδη τὸ ἔτος, καὶ ἔχομεν τὰ πραγματικὰ ἀποτελέσματα· ἂς ἴδωμεν τὰ πραγματικὰ ταῦτα ἀποτελέσματα κατὰ πόσον ἐπικυροῦσι, κατὰ πόσον διαψεύδουσι τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας. Ἡ διαφορὰ, κύριοι,—καὶ στηρίζομαι ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν τῶν ἐπισήμων ἤδη, διότι πρόκειται περὶ τετελεσμένων, τῶν ὑποβληθεισῶν ὑπὸ τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ,—ἡ διαφορὰ, ὑπάρχει τοιαύτη, ὥστε, ἂν ἐπ’ αὐτῇ τῇ ἀναλογίᾳ κρίνωμεν περὶ τῆς ἀπάτης τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῶν πιθανοτήτων, θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτελέσματα πολλῷ ὑπέρτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς ὀρθά. Ἐνῷ ὁ πίναξ ὁ ὑποβληθεὶς κατὰ τὰ τέλη τοῦ ἔτους 1879 παριστᾷ ὡς πιθανὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐσόδων τῶν μηνῶν Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου 1879 εἰσπράξεις 7,883,000, αἱ πραγματικαὶ εἰσπράξεις εἶναι 6,443,000, τουτέστιν ἠπατήθη ἡ ὑπηρεσία κατὰ 1,440,000 δραχ. ἐπὶ δύω μῆνας, ὡς πρὸς δὲ τὰς βεβαιώσεις ἠπατήθη κατὰ 2,191,000. Καὶ τοῦτο ὡς πρὸς τὰ γενικὰ ἀποτελέσματα· ἂν δὲ ἐξετάσητε τὰς διαφορὰς μεταξὺ τῶν πραγματικῶν καὶ τῶν πιθανῶν, εἰς τὰς λεπτομερείας θέλετε εὕρει ἐνίοτε τὴν ἀπόστασιν μεταξὺ τῶν πραγματικῶν καὶ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν εἶχον περὶ τῶν πραγμάτων οἱ συντάξαντες τοὺς τότε πίνακας, θέλετε εὕρει τὴν διαφορὰν τοιαύτην, ὥστε θέλετε πεισθῆ ἀδιστάκτως, ὅτι οὐδεμίαν δύνασθε νὰ δώσητε πίστιν εἰς τοιαύτας πληροφορίας. Δὲν δύνασθε νὰ θεωρήσητε τὰς πληροφορίας ταύτας εἰμὴ ὡς συνηγορίας ὑπὲρ τῶν ὑπουργῶν, καὶ οὐχὶ ὡς ἀπροσωπολήπτους πληροφορίας ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ὀφείλομεν λοιπὸν τοὺς πιθανοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας νὰ θέσωμεν ἐντελῶς κατὰ μέρος· ὅταν πρόκηται περὶ ὑπολογισμῶν πιθανοτήτων, τὰς πιθανότητας ὀφείλομεν νὰ ἐξαγάγωμεν ἡμεῖς ἐκ τῶν δεδομένων, τὰ ὁποῖα κατέχομεν· ὀφείλομεν διὰ μελέτης ἰδίας νὰ κανονίζωμεν τὰς σκέψεις ἡμῶν περὶ τούτου, καὶ ἔχομεν ἱκανὰ διδόμενα, ἵνα φθάνωμεν εἰς ἀποτελέσματα ἀκριβῆ. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ παρέστησαν, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἔτους 1879 θέλουσι καταλίπει ἔλλειμμα 15 ἑκατομμυρίων σχεδὸν, καὶ ἐστήριξαν τὴν γνώμην αὐτῶν ταύτην ἐπὶ ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνεπίδεκτοι ἀντιῤῥήσεως. Νομίζω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα τοσοῦτον καταλλήλως καὶ πειστικῶς ἐῤῥέθησαν παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ λαμβάνω ὡς ἀφετηρίαν τοὺς ἀριθμοὺς ἐκείνους, καὶ ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν ἐκείνων στηρίζων τὰς σκέψεις τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν περὶ τοῦ παρόντος, προβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς καταστάσεως τῆς νῦν καὶ τῶν ὑπαγορεύσεων, τὰς ὁποίας ἡ νῦν κατάστασις ἐπιβάλλει περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880. Ἐν ταῖς σκέψεσι ταύταις ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὡς κείμενον τὸν προϋπολογισμὸν, οἷος ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου· ἀλλ’ ἔχοντες τὸ κείμενον τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἐπίσης πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι αἱ πληροφορίαι, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὰς σκέψεις αὑτοῦ καὶ τοὺς ὑπολογισμούς, ὑπῆρξαν τοιαῦται, οἵας πρὸ ὀλίγου κατέδειξα αὐτάς. Ἐξετάζων τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, οἷος ὑπεβλήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, βλέπω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος δὲν παριστᾷ τὸ ἀληθὲς ποσὸν τῶν δαπανῶν, αἵτινες διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου ἐπιτρέπονται, καὶ λαμβάνω ὡς παράδειγμα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ εἶναι καταφανεστέρα ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἀληθείας. Ὁ εἰδικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὸ 1880, οἷος ὑπεβλήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, παριστᾷ οἰκονομίαν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους 2 ἑκατομμύρια καὶ ἑκατοντάδας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλὰ πῶς ἀπεκτήθησαν αἱ οἰκονομίαι αὗται, κατὰ πόσον εἶναι πραγματικαί, τοῦτο ὀφείλομεν πρὸ πάντων νὰ ἐξετάσωμεν πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν ἐὰν αἱ δαπάναι αἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμεναι πρέπῃ νὰ ἐπιτραπῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς. Κύριοι, θὰ θαυμάσητε ὅταν ἀκούσητε κατὰ τίνα τρόπον ἐπετεύχθησαν πολλαὶ τῶν οἰκονομιῶν καὶ κατὰ πόσον αἱ οἰκονομίαι αὗται ἦναι ἀληθεῖς. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους εἶχε νὰ προνοήσῃ περὶ δυνάμεως κατὰ 3,000 ἀνδρῶν ἀνωτέρας τῆς δυνάμεως, περὶ ἧς προνοεῖ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους· 19,000 ἦσαν οἱ ἄνδρες κατὰ τὸν προσωρινὸν ὀργανισμόν, ὅστις ἴσχυε κατὰ τὸ 1879, 16,000 εἶναι οἱ ἄνδρες, περὶ ὧν προνοεῖ ὁ νῦν προϋπολογισμός. Ἐκ τῆς ἐλαττώσεως ταύτης πραγματοποιεῖται οἰκονομία ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τῶν ἀνδρῶν. Ἀλλ’ ἐξετάζοντες τὰ ἄλλα κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ, τί εὑρίσκομεν; Οἱ ἀξιωματικοὶ ηὔξησαν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἡ αὔξησις ὅμως δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δύναται ἐξ αὐτῆς νὰ ἐπιτευχθῇ μεγάλη μεταβολὴ ὡς πρὸς τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἕνεκα ἐνδεχομένων ἀδειῶν ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς ὡς μὴ πραγματοποιηθησόμενα. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἴθισται νὰ σημειοῦται ποσόν τι ὑπὸ ἕκαστον ἄρθρον, ἀφορῶν εἰς μισθοδοσίαν προσωπικοῦ δι’ ἐνδεχομένας ἀδείας, καὶ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1879 τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐν συνόλῳ εἶχε ποσὸν 66,000 δραχμῶν. Οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1880 εἶναι κατὰ 56 πλειότεροι τῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους· ἀλλὰ πόση νομίζετε ὅτι εἶναι ἡ διαφορὰ ἡ ἕνεκα ἀδειῶν ἀναγραφομένη καὶ ἀφαιρουμένη ἀπὸ τῆς ὁλικῆς δαπάνης; ἐνῷ κατὰ τὸ 1879 ἦτο 66,000 δραχμῶν, ἡ δαπάνη ἡ ἀφαιρουμένη ἐφέτος εἶναι 383,000 (συγκίνησις). Κατὰ τὸ 1880 ἔχομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου 31 ἀξιωματικούς, κατὰ τὸ 1879 εἴχομεν 24. Διὰ τὰς ἀδείας τὰς ἐνδεχομένας τῶν 24 ἀξιωματικῶν ἐξεπίπτοντο διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους 2,280 δρ. διὰ τοὺς 31 ἀξιωματικοὺς τοῦ ἔτους τούτου ἐκπίπτονται 27,500. Εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ ὁπλοστάσιον εἴχομεν κατὰ τὸ 1879 91 ἀξιωματικούς, ἔχομεν ἤδη τὸν αὐτὸν σχεδὸν ἀριθμόν, ἔχομεν 96· κατὰ τὸ ἔτος 1879 ἐγένετο ἀφαίρεσις 2,000 δραχμῶν, ἐφέτος γίνεται ἀφαίρεσις 23,610 δραχμῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀλήθεια τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ ἑνὸς ἄρθρου. Ἀλλὰ πῶς συνέβη τοῦτο; Τὸ ἱστορικὸν τὸ γνωρίζομεν πάντες. Ἐξωδίκως γνωρίζομεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐστάλη εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον· τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐθεώρησεν ὅτι οἱ ἀριθμοὶ ἦσαν ὑπερβολικοί, ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη οἰκονομιῶν, ἐπεστράφη λοιπὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν μὲ τὴν ἐντολὴν νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι 2 ἕως 3 ἑκατομμυρίων, καὶ οὗτος εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐπραγματοποίησε τὴν ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἔρχομαι εἰς ἕτερον ἄρθρον τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι παρεκάλεσα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀκριβῆ πληροφορίαν περὶ τῆς δυνάμεως τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἔφερε τὴν πληροφορίαν προφορικῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὰ εὐζωνικὰ τάγματα εἶχον δύναμιν 2,583 ἀνδρῶν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πόσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι; 1,120.

§97ΒΑΛΤΙΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.) Ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλά, ὅτι εἶπον, ὅτι ἡ δύναμις τοῦ ἄλλου στρατοῦ εἶχεν ἐλαττωθῆ μέχρι τῆς ἐλεύσεως τῶν νεοσυλλέκτων τοῦ 1880, καὶ δὲν ἤθελον ν’ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην ν’ ἀφήσω ἀφρούρητον τὴν χώραν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐκρατήσαμεν προσωρινῶς καὶ καθ’ ἑκάστην σχεδόν, ἅμα προσέρχονται νέοι κληροῦχοι, ἀπολύομεν πολλούς.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Γινώσκομεν δὲ ἐκ τῶν πινάκων τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὅτι νέοι κληροῦχοι δὲν προσέρχονται. (Ἱλαρότης.)

§99ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Πρόκειται αὔριον ν’ ἀπολύσω 300.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ ἐν τῇ ἀληθείᾳ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ ἐκ τούτου τοῦ ἄρθρου προερχομένη; Εἶμαι πρόθυμος νὰ παραδεχθῶ τὰ τῆς διαθέσεως τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τῶν πλεοναζόντων στρατιωτῶν· ἀλλ’ ἐπὶ ἕκαστον μῆνα ἕως οὗ ἀπολύσῃ αὐτοὺς δαπανᾷ ἐπὶ πλέον τοῦ προϋπολογισμοῦ 58 χιλ. δραχμάς, καὶ ἐὰν μείνῃ ὁ πλεονάζων οὗτος ἀριθμὸς ἐφ’ ὅλον τὸ ἔτος, ἡ διαφορὰ θέλει εἶσθαι 700,000 δραχμῶν.

§101ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θὰ ἦνε περισσότερον, ἐὰν δὲν ἔλθῃ κανείς.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠξεύρομεν ἄλλην διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἶπεν, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀφῃρέθη ἀριθμὸς κτηνῶν τοῦ πυροβολικοῦ, ἀλλὰ τὰ κτήνη ταῦτα ἐξακολουθοῦσι διατρεφόμενα, καὶ εἶπε μάλιστα ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς πιστώσεως, καὶ ἕως οὗ ληφθῇ ἡ πρόνοια αὕτη, εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ ὅπως δήποτε, ἔστω καὶ μὴ κανονικῶς, ἄδειά τις παρὰ τῆς Βουλῆς, πρέπει τοὐλάχιστον ἡ Βουλὴ νὰ ἦνε ἐν γνώσει· αὕτη δὲ ἡ ὑπέρβασις ἐξακολουθεῖ ἔτι.

§103ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἤρχισεν ἡ ἐκποίησις.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐποιήσατο πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφορῶσιν εἰς αὔξησιν δαπανῶν 517 χιλιάδων δραχμῶν· καὶ πῶς δὲν ἐγίνωσκε τὰς δαπάνας ταύτας ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ὅτε συνέτασσε τὸν προϋπολογισμόν; Τινὲς ἐξ αὐτῶν, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των, ὤφειλον νὰ ἦναι γνωσταί, καθ’ ἣν ἐποχὴν συνετάχθη ὁ προϋπολογισμός. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς ἕτερον ἄρθρον, ἠκούσατε ἤδη περὶ αὐτοῦ ἱκανά, ἤτοι τὴν ὀφειλὴν τοῦ δημοσίου ἕνεκα τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς διευθύνσεως τοῦ πυριτιδοποιείου. Ἡ ὀφειλὴ αὕτη, πλὴν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων, πλὴν τῶν ἐν πιστώσεσιν ἀναγεγραμμένων, πιστώσεσι μήπω ψηφισθείσαις, ἀναβαίνει εἰς 1,300,000 δραχμῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὁ νῦν, ὅτε πρό τινων ἡμερῶν ἐγένετο λόγος περὶ τούτου, παρετήρησεν, ὅτι ὡς πρὸς τὸ μέλλον εἶχε τεθῆ τέρμα εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην, τοὐλάχιστον τὸ ἐνόμιζε, καὶ ἤθελε μᾶς φέρει ἐπίσημον πληροφορίαν· ἀλλὰ δὲν ἔφερεν αὐτήν, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν τὴν ἔφερεν, ἵνα μὴ εὑρεθῇ εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος, ἐρωτηθεὶς ὑπὸ τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς συμβάσεις ταύτας, οὐδὲν ἀνέφερε περὶ ἀκυρώσεως αὐτῶν ἢ περὶ παύσεως τῶν περαιτέρω ὑποχρεώσεων παρὰ τοῦ δημοσίου ἀπέναντι τοῦ πυριτιδοποιείου· ὥστε δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἔχομεν ὀφειλὴν 1,300,000 δραχμῶν πέραν τῶν ἀναγεγραμμένων εἴτε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἴτε ἐν πιστώσεσιν. Ἐὰν δὲ προβῶ εἰς τὰ κατὰ μέρος ἄρθρα, θέλω ἔχει τοσαῦτα ν’ ἀποδείξω, συντεταγμένα ἐκτὸς τοῦ ἀληθοῦς, ὥστε καὶ ἐξ αὐτῶν θέλομεν ἔχει προσθήκην εἰς τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα βάρη τοῦ δημοσίου, διότι παρατηρεῖτε, ὅτι περὶ πάντων τούτων, περὶ ὧν ἐποιησάμην λόγον, ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ἀνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ δημοσίου εἶναι αἱ πραγματικαί, καὶ οὐχὶ αἱ ἀναγεγραμμέναι. Ἀνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅτι ἀφαιρεῖται ποσὸν 383,000 δι’ ἀδείας ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν καλυφθῇ ὁλόκληρον ὑπὸ τῶν ἀδειῶν, οὐδὲν ἐκερδήσαμεν ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως· οἱ ἀξιωματικοὶ θέλουσι λάβει τὸν μισθὸν ἄνευ τῆς ἀναγεγραμμένης ἐκπτώσεως, ἵνα δὲ πραγματοποιηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσόν, σᾶς λέγω τοῦτο, ὅτι πρέπει πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ν’ ἀπουσιάσωσιν ἐπ’ ἀδείᾳ ἐπὶ 7 μῆνας. (Ἱλαρότης.) Ἔχω ἀπόφασιν, κύριοι, νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θ’ ἀναγνωρίσητε, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι λεπτομέρειαι, εἶνε οὐσιαστικά, διότι διὰ τούτων καὶ μόνων δυνάμεθα νὰ μάθωμεν, ἐὰν ὁ προϋπολογισμός, οἷος ὑπεβλήθη, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς βάσις, ἐὰν τοὐλάχιστον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀφετηρία τῶν σκέψεων ἡμῶν· καὶ βεβαίως θ’ ἀναγνωρίσητε μετὰ τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας, αἱ ὁποῖαι εἶνε ἀνεπίδεκτοι ἀμφισβητήσεως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν πρέπει διόλου νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Διὰ τοῦτο ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὴν ἀντιπολίτευσιν, εἶπεν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν συζητῶν, ὅτι, ἵνα ὀρθῶς ὑπολογίσωμεν τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει νὰ προσθέσωμεν τοὐλάχιστον 1½ ἑκατομμύριον εἰς τὰ ποσὰ τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ ἐκ τοῦ οὕτως ηὐξημένου ποσοῦ πρέπει νὰ ποιήσωμεν τὴν ἀφαίρεσιν, ἥτις ἐπιβάλλεται ὡς ἐκ τοῦ ἑτέρου ὀργανισμοῦ, τοῦ ὁποίου τὰς βάσεις ἠθέλομεν ὑποδείξει, ὅπως εὕρωμεν τὴν διαφοράν, ἥτις θέλει ἐπιβαρύνει τὸ δημόσιον. Ὁ δὲ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, παρανοήσας φαίνεται τὸν ἀγορεύοντα τότε, ἐνόμισεν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ παραχωρήσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἑτέρων 1,500,000 δραχμῶν, καὶ εἶπεν, ὅτι ἀποδέχεται τὴν προσφοράν. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ τοῦ πρϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰς προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς τὰς τυγχανούσας τῆς ἀποδοχῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἴδωμεν κατὰ πόσον καὶ ταῦτα περιέχουσιν ἀληθείας. Καὶ περὶ μὲν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ἀνέπτυξεν ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀντιπροσώπων αὐτῆς τὰς σκέψεις, ὧν ἕνεκα ὑποθέτει ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ 1880 ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νῦν κειμένων φορολογικῶν νόμων δὲν δύνανται νὰ ἦναι τοιαῦτα, ὥστε ἀφαιρούμενα ἀπὸ τῶν ἐξόδων ν’ ἀφίνωσιν ἔλλειμμα μικρότερον τῶν 14 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Εἰς ταῦτα ὅμως οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ φέρουσιν ἐλαττώσεις εἴτε δι’ ἰδίων αὐτῶν προτάσεων εἴτε διὰ τῶν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ προταθεισῶν μεταῤῥυθμίσεων. Τί ἐκ τῶν μεταῤῥυθμίσεων τούτων δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν; Ἔχομεν κατὰ πρῶτον λόγον νομοσχέδιον περὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ εἶπε τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἀπεκδέχεται πρόσοδον 2 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀφίνω κατὰ μέρος τὴν σκέψιν, ὅτι τοιαῦται προτάσεις περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ ἐπανειλημμένως ἐγένοντο πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπανειλημμένως ἀπεῤῥίφθησαν, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι, εἶναι δυσχερεστάτη ἡ φορολογία τοῦ προϊόντος τούτου ἄνευ παρακωλύσεως παραγωγῆς, ἐκ τῆς ὁποίας πολλὰ ἀρύεται τὸ Κράτος. Ὅτι δὲ τοιαύτη ἔσεται ἡ τύχη καὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν· ἀλλὰ καὶ ὑποτιθεμένου ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἤθελε ψηφισθῆ, ποία εἶναι τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα ἐξ αὐτοῦ ν’ ἀπεκδεχώμεθα; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ καπνὸς φορολογεῖται μόνον ἐξερχόμενος ἐκ τῆς ἐπαρχίας, πᾶσαι δὲ αἱ ἐπαρχίαι τῆς Ἑλλάδος, εἶναι δεκτικαὶ καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ. Ἐννοεῖτε ἄρα, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιβολὴν φόρου μιᾶς δραχμῆς κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τὰ καπνὰ, θ’ ἀποτελῇ ἡ δραχμὴ αὕτη βραβεῖον εἰς πάντα καλλιεργητὴν καπνοῦ ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας, καὶ πᾶσαι αἱ ἐπαρχίαι θέλουσι παραγάγει τὸν καπνὸν τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς τὴν κατανάλωσιν τῆς περιφερείας των. Ἑπομένως οὐδὲν, ἢ σχεδὸν οὐδὲν, δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ὀρθῶς εἶπον οἱ προαγορεύσαντες ἀντιπρόσωποι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι κατ’ ἀνώτατον ὅρον δύναταί τις ἴσως νὰ ὑπολογίσῃ τὴν εἴσπραξιν ἐξ αὐτοῦ εἰς 150 ἢ 200 χιλ. δραχμῶν. Ἔφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς καὶ Νομοσχέδιον περὶ οἴνων, τὸ ὁποῖον σήμερον διενεμήθη, καὶ ἐκ τούτου γινώσκομεν, ὅτι προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις πρόσοδον 1 ἑκατομμυρίου δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ πρόσοδος αὕτη ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου ἐν τῷ Κράτει δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ πραγματοποιηθῇ οὐδὲ κατὰ τὸ δεκατημόριον· ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τοῦ δεκατημορίου ἡ πραγματοποίησις θέλει γείνει διὰ τῆς ἐσχάτης πιέσεως τῶν πολιτῶν, διὰ πιέσεως τοιαύτης, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι συνδέεται καὶ μετ’ αὐτῶν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ πολίτου, διότι ἐν Ἑλλάδι ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου εἶναι τοσοῦτον κοινὴ, ἡ πώλησις τοῦ οἴνου λιανικῶς παρὰ τῶν παραγωγῶν εἶναι τοσοῦτον διαδεδομένη ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὥστε πᾶς σχεδὸν παραγωγὸς θὰ χαρακτηρισθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου τούτου ὡς διατηρῶν καπηλεῖον, καὶ θὰ φορολογῆται ὡς οἰνοπώλης· θέλει δὲ ὑποβληθῆ εἰς πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τῶν οἰνοπωλῶν. Τοιοῦτον Νομοσχέδιον βεβαίως δὲν θέλει ψηφισθῆ, καὶ ἰδοὺ ἐκλείπει καὶ τὸ τρίτον ἑκατομμύριον τοῦ Ὑπουργείου. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερόν τι, περὶ τοῦ ὁποίου εὑρίσκομαι εἰς ἀμηχανίαν, ἵνα διατυπώσω σκέψιν, διότι ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ἀνακοινῶν πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἤθελε κανονίσει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους, εἶπεν, ὅτι ἔχει καὶ πόρον 720,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἀλλ’ ἀρνεῖται ν’ ἀποκαλύψῃ αὐτὸν πρὸς τὴν Βουλὴν. Τὸ ποσὸν συμπίπτει ὑπόπτως μὲ ὅμοιον ποσὸν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, καὶ ἐννοῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπετροπιάσθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι εἶναι αὐτὸ τὸ ποσόν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀγνοῶ ποῦ ἀνεῦρε τὸν φόρον τοῦτον ἐπὶ τῆς καλλιεργείας καὶ ἐπὶ τῆς σωτηρίας τῶν ἀμπέλων. Εἰς ἄλλα Κράτη, ἤδη μάλιστα ἐπικρατούσης τῆς φυλλοξήρας, προσφέρουσιν αἱ Κυβερνήσεις δωρεὰν τὰ φάρμακα τῶν ἀμπέλων, δίδουσι καὶ βραβεῖα εἰς τοὺς μεταχειριζομένους τὰ φάρμακα ταῦτα· καὶ ἐνταῦθα ἐρχόμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν ποινὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διασώζοντες τὴν ἰδίαν αὑτῶν περιουσίαν, διασώζουσι καὶ τὴν περιουσίαν τοῦ γείτονος αὑτῶν καὶ τοῦ Κράτους. Νομίζω, κύριοι, ὅτι αἱ τοιαῦται προτάσεις δὲν εἶναι ἄξιαι κἂν συζητήσεως, καὶ νομίζω, ὅτι τὸ εὐλαβέστερον πρὸς αὐτὰς εἶναι τὸ νὰ τὰς καλύψωμεν ὑπὸ τὸν πέπλον τῆς σιωπῆς. Ἐπενόησεν ὅμως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἑτέραν, ἐπενόησε δάνειον πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν, καὶ δάνειον μετὰ κέρδους ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Δανείζεται ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν 24,000 ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, δανείζει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ὁδοποιΐας, καὶ πραγματοποιεῖ κέρδος 246,000 δραχ. ἐκ τῆς Τραπεζικῆς ταύτης ἐργασίας. Εἰς τὴν ὁδοποιΐαν ἐνδιαφερόμεθα καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸ ταμεῖον αὐτῆς· ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τοῦτο ἔχει καὶ δικαιώματα ἀπέναντι τῆς παλιτείας, διότι, ἀφοῦ ἅπαξ ἐσυστήθη τὸ ἠθικὸν τοῦτο πρόσωπον, δὲν δυνάμεθα νὰ παραγνωρίζωμεν τὰ δικαιώματα αὐτοῦ καὶ ἔχωμεν ὀφειλὰς πρὸς αὐτό· ἀντὶ δὲ νὰ σκεπτώμεθα περὶ ἀποδόσεως τῆς ὀφειλῆς εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, ὅπως δυνηθῇ αὕτη νὰ λάβῃ τὴν ἀνάπτυξιν τὴν ἁρμόζουσαν εἰς τὴν ἐργασίαν τὴν ἐκπολιτιστικὴν τῆς Ἑλλάδος, φροντίζομεν πῶς ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ν’ ἀρυσθῶμεν διὰ τραπεζιτικῶν πράξεων 246,000 δραχ. Ταύτας θέλομεν ἀρυσθῇ διὰ τῆς καταστροφῆς τοῦ ταμείου ἐκείνου, διότι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐν κακῇ ὥρᾳ ἤθελε ψηφίσει τὸ Νομοσχέδιον, οἷον ἐπροτάθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἶναι κατεστραμμένον. Θὰ κατασκευάσῃ ἀμέσως ὁδούς τινας, ἀλλὰ θὰ ἐπιβαρυνθῇ διὰ τοῦ τοκογλυφικοῦ τούτου δανείου, καὶ δὲν θὰ ἔχῃ τὰ μέσα πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν, τὰς ὁποίας οὕτω κατεσκεύασε. Μόλις διὰ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἡ ἀντιπολίτευσις κυρίως ἔφερε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν περίοδον, κατωρθώθη νὰ ἐξέλθῃ τῆς χρεωκοποίας τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ νὰ ὑπόσχηται λειτουργίαν ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ ἀμέσως ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις φέρουσα προτάσεις περὶ καταστροφῆς αὐτοῦ. Καὶ ἐκ τούτου ἄρα τοῦ πόρου οὐδὲν ἔχομεν νὰ προσδοκῶμεν. Ὑπάρχουσί τινα τῶν προτεινομένων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα δύνανται μεταποιούμενα κατά τι νὰ ψηφισθῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς, οἷον ἡ ἀναθεώρησις τοῦ δασμολογίου, οἷον ὁ φόρος ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων, καὶ τοιαῦτά τινα. Ἀλλὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐκ τούτων θὰ ἀρυσθῇ τὸ Κράτος, πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ ἦναι ὁποῖον ἀναφέρει αὐτὸ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπή. Ὅταν δὲ λάβωμεν πάντα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων παρίσταται κατώτερος τοῦ πραγματικοῦ, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων παρίσταται ἀνώτερος τοῦ πραγματικοῦ, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ φορολογικαὶ μεταῤῥυθμίσεις αἱ προτεινόμεναι εἶνε ὅλως ἕωλοι καὶ ἀπαράδεκτοι, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον, τὸ ὁποῖον μᾶς παρέστησεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς χθὲς ὡς ἐπιτευχθὲν, εἶνε ἰσοζύγιον, τὸ ὁποῖον, ἐν ἀριθμοῖς, ὀνομάζεται ἔλλειμμα 14,000,000 δραχμῶν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 εἰσήχθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ὡς ἔχων ἔλλειμμα 10,250,000. Κατόπιν τὸ ὑπουργεῖον παρέστησε τὸ ἔλλειμμα ὡς κατώτερον, διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἀπ’ αὐτοῦ 650,000 δραχ. αἵτινες ἐκ λάθους παρελείφθησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων, ἀναγόμεναι εἰς τὰ τέλη τῆς ὁδοποΐας. Κατ’ ἀρχὰς εἶχεν εἴπει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἔπρεπε νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ ἔσοδα, καὶ ἑπομένως ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ ἐλλείμματος 1,200,000, ἀνεγνώρισεν ὅμως ἔπειτα, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ὤφειλε νὰ περιορισθῇ εἰς 650,000· ἀφ’ ἑτέρου ὅμως διὰ δηλώσεων ἐγένετο αὔξησις 687,000 δραχ. ὥστε πάλιν τὸ ἔλλειμμα, οἷον παρίσταται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἶνε περίπου 10,270,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο τί ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν; Πρῶτον τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν βεβαιουμένων καὶ τῶν εἰσπραττομένων. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνέπτυξε θεωρίαν, ὅτι τὸ Κράτος δὲν δύναται ν’ ἀποδεχθῇ καὶ ν’ ἀναγνωρίσῃ ἐπισήμως, ὅτι δὲν εἰσπράττονται ὅσα βεβαιοῦνται. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἐνταῦθα νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ τοῦ τί δυνάμεθα ἐπισήμως ν’ ἀναγνωρίσωμεν, πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγματικῶν δεδομένων, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ὑπάρχει πάντοτε διαφορὰ μεταξὺ βεβαιουμένων καὶ εἰσπραττομένων, καὶ ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 2,000,000 καὶ κατὰ συνήθη ὅρον 2½ ἑκατομ. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἐγένετο ἀνάπτυξις περὶ τῆς κακῆς ἐκτιμήσεως τῶν προσόδων ἐν τῇ ἀναγραφῇ τῶν βεβαιώσεων, καὶ ἐκ τούτου πάλιν ἐπέρχεται διαφορὰ ὡς πρὸς τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ λίαν μετρίως ὑπελόγισεν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς 3,000,000 τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν δύω διαφορῶν ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως σημειούμενον. Ἔχομεν λοιπὸν ἔλλειμμα 13,270,000, διὰ τῆς προσθήκης τῆς διαφορᾶς τῶν εἰσπραττομένων πρὸς τὰ βεβαιούμενα καὶ τῆς διαφορᾶς τῶν πραγματικῶς βεβαιωθησομένων πρὸς τὰ ὑπολογισθέντα ὡς βεβαιωθησόμενα. Ἀλλ’ εἰς ταῦτα τί ἄλλο ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν; Δυνάμεθα νὰ μὴ προσθέσωμεν τὸ 1,300,000 δραχμῶν, δι’ ἃς εἶναι ὑπόχρεων τὸ δημόσιον ἀπέναντι τοῦ πυριτιδοποιείου; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἂς τὸ εἴπῃ· εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς δώσῃ ἐπισήμους πληροφορίας καὶ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἔχομεν τοιαύτην ὑποχρέωσιν. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς μὴ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἴμεθα ὑπόχρεοι, ὀφείλομεν νὰ προσθέσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι ἐλάβομεν γνῶσιν τῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγέννησαν τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας· ἔχομεν λοιπὸν προσθήκην 1,300,000, καὶ φθάνομεν εἰς 14,500,000. Ἀλλὰ τίς ἐξ ὑμῶν πιστεύει, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἑπομένως διαμείνῃ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον, δὲν θὰ ἔχωμεν μέχρι τέλους τῆς χρήσεως 3,000,000 καὶ πλέον ἐκτάκτους πιστώσεις; ἂν προσθέσωμεν καὶ ταῦτα, φθάνομεν εἰς ἔλλειμμα 17 ἢ 18,000,000. Ἰδοὺ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται, ὅταν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον συμπληρώσωμεν διὰ τῶν καταλλήλων σκέψεων. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν 2 ἢ 3 ἑκατομμύρια ἐκ προσθέτων φόρων, καὶ ἔχομεν οὕτω τὸ ὁριστικὸν ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἀφετηρίαν ἐν ταῖς σκέψεσιν ἡμῶν περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅταν ἔχωμεν τοιοῦτον ἔλλειμμα, τίνες ἐπιβάλλονται σκέψεις; δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν ἄλλαι παρὰ τὰς σκέψεις τῶν οἰκονομιῶν; Καὶ ἐνταῦθα εὑρίσκεται ἡ πλήρης ἀντίθεσις μεταξὺ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ἀντίθεσις, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ παραστήσῃ τὸ ἔλλειμμα ὡς μὴ ὑπάρχον, διότι, ἂν παραδεχθῇ τὸ ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον ἀπέδειξα, δὲν δύναται ἢ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀντίθετον πολιτικὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ συνιστᾷ εἰς τὴν ἀποδοχὴν ἡμῶν. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐξετάσωμεν τίνες εἶναι αἱ δυναταὶ οἰκονομίαι, καὶ τὶς ἡ ἀρχὴ, ἥτις πρέπει νὰ διέπῃ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν πῶς δυνάμεθα ν’ αὐξήσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ φορολογικοῦ συστήματος. Ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλλωμεν νέους φόρους καὶ ποίους. Καὶ ἐν πρώτοις φρονῶ, ὅτι, ἵνα δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ φέρῃ νέους φόρους, εἶναι ἀνάγκη ἀναθεωρήσεως τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, διότι, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς φορολογίας, ἀδύνατον νὰ φέρῃ τὸ ἔθνος οἱανδήποτε προσθήκην. Αἱ γενόμεναι ἐσχάτως προσθῆκαι φόρων ὑπῆρξαν μεγάλαι, καίτοι παρῆλθον ὡς ἐκ τοῦ ἐπικρατοῦντος ἐνθουσιασμοῦ σχεδὸν ἀπαρατήρητοι. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ρωσσοτουρκικοῦ πολέμου προσετέθησαν φόροι νέοι ὑπὲρ τὰ 4 ἑκατομμύρια δραχμῶν, τοῦτο δὲ ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅταν σκεπτώμεθα περὶ προσθήκης καὶ ἄλλων φόρων. Ἂν ὅμως διανείμωμεν τὴν φορολογίαν δικαιότερον παρ’ ὅ,τι εἶναι σήμερον διανεμημένη, ἀπεκδέχομαι, ὅτι θέλει ἀποκτήσει τὸ Κράτος δυνάμεις, ὅπως φέρῃ καὶ περαιτέρω φορολογίαν. Ἡ διαῤῥύθμισις τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας πρέπει ν’ ἀφορᾷ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φορολογικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Αὐξάνοντες τὰς φορολογικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, καθιστῶμεν αὐτὴν ἱκανὴν, ἵνα φέρῃ νέους φόρους ἀνταποκρινομένους πρὸς τὰς δυνάμεις ταύτας. Αὐξάνοντες τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, βλέπομεν τοὺς ὑπάρχοντας φόρους ἀποφέροντας πλείονα ποσά. Ὅταν λέγωμεν ἀναθεώρησιν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ἕν τι ἐννοοῦμεν πάντες, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον καταφανές, ὥστε δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη συζητήσεως, ἐννοοῦμεν πάντες τὸ σύστημα τὸ ἐπικρατοῦν ἐν Ἑλλάδι τῆς φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Δὲν θ’ ἀναπτύξω ἤδη ὅσα ἐπανειλημμένως ἐῤῥέθησαν καὶ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς κατὰ τοῦ συστήματος τούτου. Τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι καταδεδικασμένον ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἔθνους καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀποδείξεως ἡ γνώμη ἐκείνων, οἵτινες ἀπαιτοῦσι τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Ἡ μόνη ἀντίῤῥησις ἡ γενομένη κατὰ τῆς καταργήσεως εἶναι, ὅτι αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ δὲν ἐπιτρέπουσιν ἴσως τὴν θυσίαν τοῦ πόρου τούτου, διότι δὲν ἁρμόζει νὰ προβῶμεν εἰς ἐλάττωσιν ἐσόδων ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ αἱ οἰκονομίαι καὶ πᾶσα ἐφικτὴ αὔξησις ἐσόδων δὲν εἶναι ἐπαρκής, ἵνα φέρωσι τὸ ἰσοζύγιον. Ἀλλὰ δὲν φέρω τὴν πρότασιν ταύτην ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ τὴν ἐκλάβῃ τις, ἵνα τὴν πολεμήσῃ διὰ τοιούτων ἐπιχειρημάτων· ἀλλὰ τὴν φέρω ὡς ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῶν πόρων τοῦ Κράτους, διότι νομίζω ὅτι μόνον διὰ τοῦ μέσου τούτου δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν τὴν αὔξησιν ἄλλων φόρων. Δὲν ἐννοῶ ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀφήσωμεν ἀφορολόγητον τὴν τάξιν τῶν καλλιεργητῶν, ἀλλ’ ὅτι ὁ τρόπος τῆς φορολογίας καὶ τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου εἶναι δυσανάλογον καὶ πρὸς τὴν ἄλλην φορολογίαν τοῦ Κράτους καὶ πρὸς τὰς δυνάμεις τῶν φορολογουμένων, ἐννοῶ ὅτι ὁ τρόπος τῆς φορολογίας εἶναι τοσοῦτον πιεστικός, ὥστε καὶ ἂν ὁ φόρος ἐν τῷ ποσοστῷ αὐτοῦ ἦτο ἀνάλογος πρὸς τὴν ἄλλην φορολογίαν, θὰ ἦτο εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἐπαχθής, ὥστε θὰ ἦτο ἀφόρητος· διὰ τοῦτο πᾶσαν πρότασιν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου πρὸς ἀνακούφισιν τῶν γεωργῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νῦν ἰσχύοντος συστήματος, θεωρῶ ὡς μὴ φέρουσαν τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, διότι ἂν ἀντὶ 7% πληρώσει ὁ γεωργὸς 5 ἢ 3%, τὸ πλεῖστον τοῦ ἐπαχθοῦς τῆς φορολογίας συνιστάμενον εἰς τὸν τρόπον τῆς βεβαιώσεως μένει. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ τρόπου εἶναι καὶ τὸ ποσοστὸν ὑπέρογκον, διότι δὲν εἶναι 7%· εἶναι 7% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος, οἱ δὲ ἄλλοι φόροι οἱ ἄμεσοι στηρίζονται ἐπὶ τοῦ 5% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, καὶ 7% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἶναι φόρος τετραπλάσιος ἢ πενταπλάσιος ἐπὶ τοῦ καθαροῦ. Οὕτω δὲ φορολογοῦμεν τὴν τάξιν, ἥτις εἶναι τὸ θεμέλιον τῆς πολιτείας ἡμῶν· διότι εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ εὐρυΐα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καθιστᾷ αὐτὸν καὶ ἔμπορον καὶ βιομήχανον, διακρίνεται ὁ ἕλλην ἐν τῇ ἐμπορίᾳ καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἐν τῇ βιομηχανίᾳ, ἀλλὰ κυρίως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι γεωργικός, τὸν δὲ γεωργὸν πιέζομεν διὰ τῆς φορολογίας, ὥστε καθιστῶμεν τὴν γεωργικὴν παραγωγὴν στάσιμον. Ὀφείλομεν λοιπὸν καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς φορολογίας νὰ φέρωμεν μεταῤῥυθμίσεις, καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσοστόν. Ἐπιβαλλομένου τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, ὅπερ εἶναι πάντοτε κακὸν, διότι φορολογοῦνται τὰ κεφάλαια τὰ δαπανώμενα πρὸς τὴν ἐπαύξησιν τῆς παραγωγῆς, φορολογεῖται ἡ ἐπιμέλεια καὶ ἡ ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς θυσία, ὀφείλομεν τοὐλάχιστον, ἀφοῦ ἡ ἐπὶ τοῦ καθαροῦ φορολογία καθίσταται ἀνέφικτος, ν’ ἀποδεχθῶμεν ἕτερον σύστημα, καὶ ὀφείλομεν ν’ ἀποδεχθῶμεν σύστημα καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσοστὸν καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς βεβαιώσεως διάφορον τοῦ ἰσχύοντος. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι πρὸ καιροῦ ὑπεστήριξα ἐν τῇ Βουλῇ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἐγγείου φόρου διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, φόρου, ὁ ὁποῖος ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς εἰσπράξεως ἀπαλλάττει τοὺς γεωργοὺς πασῶν τῶν ὑποχρεώσεων, καθ’ ὧν ἐξεγείρονται οἱ ζητοῦντες τὴν κατάργησιν τοῦ σημερινοῦ συστήματος καὶ εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλει ὑποχρέωσιν τὸν γεωργὸν, ἀφίνει αὐτῷ πᾶσαν ἐλευθερίαν περὶ τὴν καλλιέργειαν καὶ περὶ τὴν συλλογὴν τῶν καρπῶν, ἐπιβάλλει μόνον αὐτῷ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ κατ’ ἔτος ποσόν τι ἐκ προοιμίων ὡρισμένον, τὸ δὲ ζήτημα ἅπαν κεῖται εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ τούτου. Τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ τούτου ὀφείλομεν νὰ ποιήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογίας οὐχὶ 7%, οὐχὶ 5, ἀλλὰ τὸ πολὺ 2 καὶ ἐπὶ τοιαύτῃ ἀναλογίᾳ ἐπιβάλλοντες τὸν φόρον κατὰ χωρίον διὰ συστήματος, τὸ ὁποῖον θέλω ἀναπτύξει πρὸς ὑμᾶς ἐν λεπτομερείᾳ μετὰ Νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐν καιρῷ θὰ ὑποβάλω, θέλουσι φορολογεῖσθαι οἱ ἀροτριῶντες βόες ἑκάστου χωρίου διὰ ποσοῦ ἀντιστοιχοῦντος πρὸς 2% ἐπὶ τοῦ μέσου ὅρου τῆς παραγωγῆς αὐτῶν. Ἑπομένως ἂν ἐν χωρίῳ τινὶ ἀναλογῇ παραγωγὴ ἑκάστου ἀροτριῶντος κτήνους 50 κοιλὰ, θέλει ἐπιβάλλεσθαι πληρωμὴ ἀντιστοιχοῦσα πρὸς 2% ἐπὶ 50 κοιλῶν, ἂν 60 πληρωμὴ ἀντιστοιχοῦσα πρὸς 2% ἐπὶ 60. Τοιοῦτον εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δι’ οὗ, ἐνῷ ὁ γεωργὸς ἀπαλλάσσεται πασῶν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν ἐκ τοῦ ἐπαχθοῦς τοῦ τρόπου τῆς νῦν φορολογίας, ἐνῷ ἀπαλλάττεται ἀπὸ τῶν 5|7 τοῦ φόρου, ὃν σήμερον ἀποτίνει εἰς τὸ δημόσιον, θ’ ἀπολαμβάνῃ ποσὸν κατὰ ἑκατοστύας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν κατώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει σήμερον. Τὰ ἀροτριῶντα κτήνη κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικὴν ἀνέρχονται εἰς 213,000, καὶ ἂν θεωρηθῇ, ὅτι ὁ μέσος ὅρος τῆς φορολογίας, ἣν ἀνέπτυξα, εἶναι δέκα δραχμαὶ κατὰ κτῆνος ἀροτριῶν, τὸ ποσὸν τῆς εἰσπράξεως θέλει εἶσθαι 2,130,000, ὥστε ἡ ζημία τοῦ δημοσίου θέλει εἶσθαι μικρὰ, καὶ τὴν ζημίαν ταύτην δυνάμεθα ν’ ἀναπληρώσωμεν ἄλλοθεν, ἀλλὰ πάλιν ἀπὸ τῶν γεωργῶν. Ἐγένετο λόγος περὶ φορολογίας ηὐξημένης τῆς σταφίδος, καὶ ἡ ἰδέα αὕτη ἐγενικεύθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς κέντροις τῆς παραγωγῆς τῆς σταφίδος ἤρχισε νὰ καθίσταται ἀποδεκτὴ, καὶ ἐκ Πατρῶν ἀκούεται φωνὴ περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐξ ἐσφαλμένων δεδομένων ἀναχωροῦσιν οἱ θεωροῦντες, ὅτι ὡς ἐκ τῆς φυλλοξήρας τῆς ἐπικρατούσης ἀλλαχοῦ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν μεγαλειτέραν φορολογίαν ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία παρήχθη ἐκ τῶν μεγάλων τιμῶν τῆς σταφίδος κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τῆς πωλήσεως, ἐγέννησε μεγάλας ἐλπίδας, αἵτινες ἐλπίζω, ὅτι θέλουσιν ἀποδειχθῆ βάσιμοι. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν εἰσέτι τὴν ἀπόδειξιν ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν τιμῶν ἔσται διαρκής. Ἡ σταφὶς φορολογεῖται ἐπαρκῶς κατὰ τὸ ποσοστὸν, ὅπερ εἶχε προσδιορισθῆ ἄλλοτε ἀναλόγως πρὸς τὴν ἄλλην φορολογίαν τοῦ Κράτους, καὶ τὴν τοιαύτην ἀναλογίαν οὐδεὶς σκέπτεται νὰ διαταράξῃ, ἡ δὲ μεταβολὴ ἀφορᾷ μόνον εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ παγίου φόρου ἐπὶ τῷ αὐτῷ μὲν ποσοστῷ, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τιμῶν ἄλλων, ἀφοῦ αἱ τρέχουσαι τιμαὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ προσδιορισθέντος παγίου φόρου ἀποδεικνύονται ἤδη κατώτεραι τοῦ μέσου ὅρου τῶν σήμερον τρεχουσῶν τιμῶν. Ἀλλ’ ἵνα θεωρήσωμεν, ὅτι ἡ βάσις τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ παγίου φόρου μετεβλήθη, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν πραγματικὰ διδόμενα, τοιαῦτα δὲ δὲν ἔχομεν, διότι αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος ἀνῆλθον, ὅτε τὸ πλεῖστον αὐτῆς εἶχεν ἤδη πωληθῆ. Ἂν δὲν ἐπρόκειτο περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ περὶ ἀναπληρώσεως διὰ τῆς προσθήκης ταύτης εἰς κλάσεις γεωργικὰς τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει ζημιωθῆ τὸ δημόσιον ἐκ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἤθελον εἶπει, ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀναβάλωμεν ἕως τοῦ προσεχοῦς ἔτους τὰς σκέψεις ἡμῶν περὶ αὐξήσεως τοῦ παγίου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἐλπίζω καὶ εὔχομαι, ὅπως αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος ὦσι τοιαῦται, ὥστε νὰ δικαιολογήσωσιν αὔξησιν καὶ 5 καὶ 8 δραχμῶν. Ἤδη ὅμως νομίζω, ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, δὲν δικαιολογεῖται προσθήκη φόρου μείζων τῶν 2 δραχμῶν, ἐξ ἧς θὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν 350,000 δραχμῶν, ἐξ οὗ καλύπτεται ἡ διαφορὰ ἡ προκύπτουσα ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν· ἀλλ’ ἂν καὶ ἐκ τούτου δὲν καλύπτεται ἐντελῶς ἡ διαφορά, πάλιν τὸ δημόσιον ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει ζημιωθῆ ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ νῦν ἰσχύοντος συστήματος καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ διὰ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον προτείνω, διότι νομίζω, ὅτι ἡ ἀνακούφισις, τὴν ὁποίαν θέλει λάβει ἡ γεωργία διὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης, ἐπιτρέπει, ὅπως εἰς ἄλλους φόρους ποιήσωμεν προσθήκας, αἱ ὁποῖαι πᾶσαν ἐνδεχομένην διαφορὰν ἐκ τοῦ φόρου τῶν δημητριακῶν καρπῶν νὰ καλύψωσι, καὶ ν’ ἀφήσωσι καὶ περισσεύματα ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἐλλείμματος. Ὅταν παραχωρήσωμεν εἰς τοὺς γεωργοὺς τὸ μέγα τοῦτο εὐεργέτημα τῆς καταργήσεως τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος τῆς ἐγγείου φορολογίας, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου, χάριν αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τὴν αὔξησιν τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν διὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν προέβη εἰς αὐτὴν τὸ ὑπουργεῖον; ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπουργεῖον τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας ἐν τῇ μεταῤῥυθμίσει τοῦ δασμολογίου; ἐφρόντισεν, ὅπως παράσχῃ εἰς τὴν βιομηχανίαν τοῦ τόπου τὴν προστασίαν ἐκείνην, ἣν παρέχουσι τῇ βιομηχανίᾳ τὰ Κράτη, τὰ ἀποδεχόμενα τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου; Διότι καὶ τὰ Κράτη, τὰ μὴ ἀποδεχόμενα τὴν ἀρχὴν τῆς προστατευτικῆς ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας τελωνιακῆς νομοθεσίας, ἀνεγνώρισαν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ παρέχωσιν εἰς τὴν βιομηχανίαν εὐκολίας οὐχὶ διὰ τῆς φορολογίας τοῦ ἄλλου ἔθνους ὑπὲρ αὐτῆς, ἀλλὰ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν εἰδῶν, ἅτινα χρησιμεύουσιν εἰς αὐτὴν ὡς ὕλη πρὸς κατεργασίαν. Ἐνῷ λοιπὸν ἐν τῇ ἀναθεωρήσει τοῦ δασμολογίου ἐπεριμέναμεν νὰ ἴδωμεν τὰς πρώτας ὕλας εἴτε διαγραφομένας, εἴτε φορολογουμένας ἐπὶ ἔλαττον, βλέπομεν αὐτὰς φορολογουμένας ἐπὶ πλέον· ἀλλὰ βλέπομεν συνάμα καὶ τὸ προστατευτικὸν σύστημα ἐφαρμοζόμενον ἐπί τινων εἰδῶν ἐξ ἀντιθέτου πρὸς τὴν φορολογίαν τῶν πρώτων ὑλῶν, ἡ ὁποία ἄντικρυς ἀντιστρατεύεται πρὸς τὴν προστασίαν τῆς βιομηχανίας. Ἐνῷ ἐπεβάλλετο φόρος ἄνισος ἐπὶ τῶν ἀλεύρων, φόρος ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τῶν ἀλεύρων χάριν τῶν ἀτμομύλων καὶ εἰς ζημίαν τοῦ λαοῦ, ἀντὶ νὰ ἴδωμεν τὴν φορολογίαν ταύτην τῶν ἀλεύρων ἐλαττουμένην εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογία μεταξὺ τῶν φόρων τοῦ σίτου καὶ τοῦ ἀλεύρου, αὐξάνει διὰ τοῦ νέου δασμολογίου ἡ διαφορά. Ἐν Γαλλίᾳ φορολογοῦνται τὰ ἄλευρα τὸ διπλάσιον τοῦ σίτου, ἐνταῦθα δὲ, ἐνῷ ὁ σῖτος φορολογεῖται πρὸς 2 λεπτὰ, τ’ ἄλευρα φορολογοῦνται πρὸς 7· ἤδη ἐγένετο μικρὰ αὔξησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου, ἀλλὰ ἐγένετο πολὺ μεγαλειτέρα ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀλεύρων· καὶ ταῦτα πάντα διατί; διατί φορολογοῦμεν τ’ ἄλευρα καὶ διὰ τῶν ἀλεύρων τὸν λαόν; χάριν ὀλίγων βιομηχανικῶν καταστημάτων, ὀλίγων ἀλευρομύλων, τὰ ὁποῖα εὔχομαι νὰ προκόπτωσι διὰ τῆς ἰδίας ὅμως ἐργασίας, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς φορολογίας τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἐλλείψεως πάσης ἀρχῆς κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου καθιερώθη ὡς κανών τι, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ὡς ἀρχὴ, δηλ. ἡ ἀναγωγὴ τῶν κλασματικῶν τελῶν εἰς τὸ ἄρτιον. Παρ’ οὐδενὶ ἄλλῳ Κράτει ἐπενοήθη τοιοῦτον σύστημα φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Εἶδός τι φορολογεῖται πρὸς 1 καὶ ⅒, προσετέθησαν 9)10, ὅπως ἀναχθῇ εἰς τὸ ἄρτιον, ἕτερον δ’ εἶδος φορολογούμενον πρὸς 1 καὶ 9)10 ὑπεβλήθη εἰς αὔξησιν ἑνὸς δεκατημορίου· πολλαπλασία ἄρα ὑπῆρξεν ἡ φορολογία τοῦ πρώτου εἴδους διὰ λόγον τυχαῖον, τὸ δ’ ἐκ τοιαύτης ἀναγωγῆς ὁλικὸν ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 350,000. Διὰ τῆς ἀναγωγῆς τῶν κλασμάτων εἰς τὸ ἄρτιον ηὔξησε τὸ τέλος ἐπὶ τοῦ σίτου, οὕτως ηὔξησε καὶ τὸ τέλος ἐπὶ τοῦ θείου, δηλ. τοῦ εἴδους ἐκείνου, δι’ οὗ σώζονται αἱ ἄμπελοι. Ἀλλά, κύριοι, τὸ περιεργότατον πάντων εἶναι, ὅτι δὲν ἐγένετο, ὡς ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἀναγωγὴ εἰς τὸ ἄρτιον, διότι, ὅπως ἐλησμονήθη κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ σημειωθῇ τὸ ἔσοδον τοῦ προσθέτου φόρου ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας, οὕτως ἐλησμονήθη τὸ ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας πρόσθετον τέλος ἐν τῷ δασμολογίῳ, καὶ ἑπομένως μετὰ τὴν ἀναγωγὴν εἰς τὸ ἄρτιον πάλιν ἔχομεν κλάσμα ἐπὶ ἑκάστου τέλους, τὸ δεκατημόριον ὑπὲρ τοῦ ὁδικοῦ ταμείου. Οὗτος εἶναι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐγένετο ἡ ἀναθεώρησις τοῦ δασμολογίου. Ἀλλὰ σήμερον δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἐν τῷ ὀλίγῳ χρόνῳ, ὁ ὁποῖος ὑπολείπεται ἡμῖν πρὸς ἐργασίαν, δυνάμεθα νὰ παρασκευάσωμεν νέαν ἀναθεώρησιν τοῦ δασμολογίου; Βεβαίως, τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ. Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ δασμολογίου ἀπαιτεῖ φῶτα ποικίλα, ἀπαιτεῖ γνώσεις εἰδικὰς, πεῖραν πολυχρόνιον καὶ συλλογὴν πληροφοριῶν περὶ τῶν εἰδῶν, ὧν τὸ τέλος πρόκειται νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, ἵνα ἀποφασισθῇ ἂν πρέπῃ νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις ἢ ἐλάττωσις ἢ συγχώνευσις, διότι καὶ ἡ ἁπλοποίησις τοῦ δασμολογίου εἶναί τι ἐπιδιωκτέον ἐν τῇ ἀναθεωρήσει. Ἀλλ’ ἂν ἡ ἀναθεώρησις δὲν ἐπιτυγχάνεται ἐν τῷ παρόντι, δυνάμεθα ὅμως νὰ προσθέσωμεν ποσοστὸν ὁμοιόμορφον εἰς τὰ ὑφιστάμενα τέλη, ὡς ἐγένοντο μέχρι τοῦδε· διὰ τῆς προσθήκης δὲ 15 ἑκατοστῶν δυνάμεθα ν’ ἀπεκδεχώμεθα αὔξησιν ἐσόδων σχεδὸν 2,000,000. Δυνάμεθα ἐπίσης νὰ παραδεχθῶμεν τὴν αὔξησιν τῶν φόρων ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν δι’ ἀναθεωρήσεως τοῦ ὑπάρχοντος νόμου ὡς καὶ φορολογίας τινὰς ἐπὶ τῇ ἐγγραφῇ τῶν τίτλων τῶν ἀκινήτων ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν μεταγραφῶν, καὶ ἐκ τούτου δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ποσὸν 500,000 δραχ. Παραδέχομαι καὶ ἑτέρας τινὰς μικρὰς φορολογίας, ἐκ τῶν ὁποίων ὁμοῦ μετὰ τῶν προειρημένων δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν καὶ μετὰ τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἐγγείου φόρου αὔξησιν τῶν ἐσόδων 3,000,000. Πέραν τοῦ ποσοῦ τούτου νομίζω, ὅτι δὲν δύναται ἡ χώρα νὰ βαστάσῃ ἄλλα νέα φορολογικὰ βάρη. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς προσθήκας ταύτας τὸ ἔλλειμμα μένει μέγιστον. Τί δυνάμεθα νὰ πράξωμεν πρὸς μείωσιν τοῦ ἐλλείμματος τούτου; Οὐδὲν ἕτερον ἢ ν’ ἀναθεωρήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον, οὐχὶ ἵνα ἐπιτύχωμεν τὸ ἰσοζύγιον πλῆρες, ἀλλ’ ἵνα πλησιάσωμεν εἰς αὐτό. Οἰκονομίας ῥιζικὰς θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν μεταῤῥυθμίζοντες τὸν ὀργανισμὸν τῆς ὑπηρεσίας, ἤδη ὅμως δὲν ὑπάρχει ὁ ὑλικὸς καιρὸς πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν. Ἀλλὰ διατὶ δὲν ὑπάρχει; Διότι ἡ κυβέρνησις, διατελοῦσα ἐν τῇ ἐξουσίᾳ πλέον ἢ διετίαν, οὐδὲν παρεσκεύασεν· ἡ κυβέρνησις ἤδη ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, σχετιζόμενα πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν κἂν τυπωμένα, ἵνα λάβωμεν αὐτῶν γνῶσιν ἐν τῇ γενικῇ ταύτῃ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσει. Ἡ κυβέρνησις ταύτην τὴν στιγμὴν ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔχει σχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν πόρων τοῦ Κράτους κατὰ 720,000 δραχμῶν, σχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἔτι ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς αὐτήν. Ἐκ τῆς ἐλλείψεως ταύτης τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι βεβαίως ἡ Βουλὴ εἰς θέσιν νὰ πράξῃ πάντα, ὅσα θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ γείνωσιν ἤδη, καὶ νὰ τὰ πράξῃ διὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν εἶναι ἐπιθυμητὸν νὰ γείνωσι, δύναται ὅμως νὰ πραγματοποιήσῃ οἰκονομίας, ὅπως πλησιάσῃ καὶ κατὰ τοῦτο τὸ ἔτος εἰς τὸ ἰσοζύγιον, ὅπως κανονίσῃ τὰ τοῦ Κράτους οἰκονομικὰ διὰ τρόπου, ὅστις νὰ ὑπόσχηται ἰσοζύγιον ἂν ὄχι ἐν τῷ προσεχεῖ ἔτει, βεβαίως ὅμως μετὰ 2 ἢ 3 ἔτη. Προκειμένου περὶ τοῦ 1880, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν πράξωμεν ἐξ ἀνάγκης, θέλει εἶσθαι ἀτελὲς, διότι δύο μῆνες τοῦ 1880 παρῆλθον ἤδη ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τὸ Κράτος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως· τὸν προϋπολογισμὸν δὲ, τὸν ὁποῖον θέλομεν συντάξει, ὀφείλομεν νὰ ἐκτιμήσωμεν ὡσανεὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τὸ ἔτος ἀκέραιον· διότι, καίτοι κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος ἐν μέρει μόνον θέλει ἐφαρμοσθῆ, ἂν καταργῇ τὸ ἔλλειμμα ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ ἔτους, ἢ πλησιάζῃ πρὸς τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, θέλει φέρει τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος, ὅτε θέλει ἐφαρμοσθῆ ἐξ ἀρχῆς τῆς χρήσεως. Αἱ χρήσεις διαδέχονται ἀλλήλας, ὁμοιάζουσαι πρὸς ἀλλήλας, καὶ ἂν ἐπιτύχωμεν τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ οἰκονομικοῦ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1880, τὸ ἐγκαινιζόμενον ἤδη σύστημα εὐκόλως θέλει συνεχισθῆ καὶ κατὰ τὸ 1881, ἐνῷ, ἂν δὲν ἐπιτύχωμεν τὰς οἰκονομίας τώρα, δυσκολώτερον ἠθέλομεν τὰς ἐπιτύχει κατόπιν. Εἰς τοῦτο ἄρα ὀφείλομεν ν’ ἀποβλέψωμεν, ὅπως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1880 κατορθώσωμεν νὰ πλησιάσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῇ ὑποθέσει τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1880 ὀφείλει νὰ συνταχθῇ ὡς τύπος τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ μέλλοντος, καὶ ἐπιτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ, ὃν ἐπιδιώκομεν, ἂν διὰ τοιούτου προϋπολογισμοῦ ἐξασφαλίζηται τὸ ἰσοζύγιον ἐν προσεχεῖ μέλλοντι. Τὸ ἔλλειμμα τοῦ παρελθόντος, τὸ ὁποῖον ὑπελογίσθη εἰς 3,000,000, αἱ διαφοραὶ, αἵτινες θέλουσι παρουσιασθῆ ἐκ τῆς βραδείας ἐφαρμογῆς τῶν οἰκονομικῶν καὶ τῶν νέων φορολογικῶν νόμων, ταῦτα πάντα ἀπαιτοῦσι ποσὸν, περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ προνοήσωμεν· ἀλλὰ, προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς τύπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει κυβερνηθῆ τὸ Κράτος ἐν τῷ μέλλοντι, εἶναι ταῦτα ἀδιάφορα. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν πολιτικῶν λεγομένων Ὑπουργείων ὑπελογίσθησαν παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδίως παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Παρνασσίδος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αἱ οἰκονομίαι, ὡς δυνάμεναι νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὸ ποσὸν τοῦ 1,769,000 δραχμῶν. Ὁ Βουλευτὴς Παρνασσίδος ἀνέφερε τὰς λεπτομερείας, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτάς. Ἐὰν δὲ ἡ ὥρα δὲν ἦτο τοσοῦτον προκεχωρημένη, ἠδυνάμην γενικώτερον νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῶν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ παραλείψω ταῦτα, ἵνα μὴ παρατείνω ἐπὶ πολὺ τὸν λόγον, καὶ θὰ περιορισθῶ εἰς ἓν ἢ δύο ἄρθρα. Ἰδίως δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀναφέρω τὴν ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πίστωσιν τῶν 500,000 δραχμῶν. Ὀφείλω ν’ ἀναφέρω τὴν πίστωσιν ταύτην, διότι ὡς πρὸς αὐτὴν δὲν παραδέχομαι οἰκονομίας, ἐνῷ ἄλλα μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως προτείνουσι καὶ ἐν αὐτῇ οἰκονομίας. Οἱ προτείνοντες τὰς οἰκονομίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, προτείνουσιν αὐτάς, διότι γίνεται κακὴ χρῆσις τῶν χρημάτων, ἡ δὲ κακὴ αὕτη χρῆσις καλύπτεται πάντοτε ὑπὸ τὸν πέπλον τῆς φιλοπατρίας. Ἡ φιλοπατρία, λέγουσιν οἱ θέλοντες ν’ ἀποκρύψωσι τὴν γενομένην χρῆσιν τῶν χρημάτων, ἀπαγορεύει ἵνα κάμωμεν λόγον περὶ τοῦ ἄρθρου τούτου· ἡ φιλοπατρία ἀπαγορεύει ν’ ἀνακοινώσωμεν ποῦ διετέθησαν ταῦτα, καὶ ἕνεκα τῆς φιλοπατρίας κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν τὸ ἄρθρον τοῦτο διαγραφόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀλλ’ ἂν ἡ φιλοπατρία ἔχῃ σχέσιν πρὸς τὴν πίστωσιν, οὐδόλως βλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐκ τῆς ἀνακοινώσεως πρὸς τὴν Βουλὴν τῆς γενομένης διαθέσεως τῶν χρημάτων. Ἡ πίστωσις αὕτη ἀφορᾷ εἰς δαπάνας ἀναγομένας εἰς ἀνάγκας ὑπὲρ τῆς προόδου τοῦ καθόλου Ἑλληνισμοῦ, καὶ νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν κατὰ πόσον ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα ὑπὲρ τῆς προόδου τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ κατὰ πόσον ὑπὲρ ἄλλων ἀναγκῶν, κατὰ πόσον δὲ αὗται ἦσαν νόμιμοι καὶ πρέπουσαι καὶ κατὰ πόσον ἦταν ἀνάγκαι ἀνήθικοι. Ἐλάχιστον εἶναι τὸ ἐκ τῆς πιστώσεως δαπανηθὲν ποσὸν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτῆς. Καὶ πρὸ τῆς ἀναγραφῆς τῶν 500,000 δραχμῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὑπῆρχε πίστωσις διὰ τὰς τοιαύτας ἀνάγκας. Περίπου τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἦτον ἐγγεγραμμένον ἐν τοῖς προηγουμένοις προϋπολογισμοῖς διὰ τὰς ἀνάγκας ταύτας, περίπου τὸ αὐτὸ ἐδαπανήθη καὶ ἤδη ποσὸν 150,000 πρὸς τὴν τοιαύτην ἀνάγκην. Τὰ δὲ ἄλλα ποῦ ἐδαπανήθησαν; Εἰς τὰ ἔξοδα τῆς ἀντιπροσωπείας ἡμῶν ἐν ταῖς συνδιασκέψεσι τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Πρεβέζης διετέθη ἐκ τῆς πιστώσεως μέγα ποσόν. Ἡ δαπάνη αὕτη δὲν ἐπετρέπετο νὰ γείνῃ ἐκ τῆς πιστώσεως τῶν 500,000· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, μὴ προνοήσασα περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης ἐν τῷ οἰκείῳ ἄρθρῳ, ἀπεστέρησε τὸν Ἑλληνισμὸν εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ προώρισεν ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐγένοντο δαπάναι ἐκ τῆς πιστώσεως, καὶ δαπάναι μεγάλαι, ὑπὲρ ἐφημερίδων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὑπὲρ ἀνταποκριτῶν τοιούτων ἐφημερίδων ἐνταῦθα καὶ ὑπὲρ ἐφημερίδων ἐνταῦθα. Καὶ κατὰ τί ἡ φιλοπατρία, κύριοι, δύναται νὰ ὑπαγορεύσῃ, ὅπως μὴ καταστηλιτευθῶσιν αἱ ἐνταῦθα ἐφημερίδες, αἵτινες ἐνοσφίσθησαν τὰ ἱερὰ ταῦτα χρήματα, ὅπως συκοφαντήσωσι τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ ὅπως πλέξωσι τοὺς στεφάνους τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ; Ἐπίσης δὲν δύναμαι νὰ μὴ κάμω λόγον τινὰ καὶ περὶ τῶν οἰκονομιῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τοῦτο, διότι αἱ οἰκονομίαι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ συνδέονται πρὸς γενικώτερον τινὰ σκοπόν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔχει τὴν διαχείρισιν ποσῶν, μὴ ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἔχει τὴν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων, ἥτις δὲν πρέπει νὰ διαφύγῃ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Νομίζω, ὅτι ἐκ τῶν κεφαλαίων τῶν κληροδοτημάτων δυνάμεθα νὰ ἀρυσθῶμεν ποσὰ οὐχὶ ἀμέσως πρὸς οἰκονομίαν, ἀλλὰ ὑπὲρ δαπανῶν ἐπωφελῶν, δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἄλλως ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ ὑποστῇ, καίτοι δὲν ὑφίσταται ἤδη αὐτὰς, διότι δὲν ἔχει τὰ μέσα ἵνα ἐπαρκέσῃ· ἑπομένως ἀποτελεῖ καὶ τοῦτο οἰκονομίαν ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν. Διὰ τῶν κληροδοτημάτων νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν νὰ ψηφίσωμεν καὶ εἰδικοὺς φόρους, οὓς ἕκαστον χωρίον νὰ δύναται νὰ ἐπιβάλλῃ χάριν τοῦ σχολείου αὑτοῦ, ὅπως τυγχάνῃ τῆς συνδρομῆς καὶ τῶν εὐεργετημάτων τοῦ ταμείου. Εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναται νὰ προστεθῇ καὶ εἰσφορὰ ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, περὶ ὧν θέλω ὁμιλήσει ἄλλως τε κατόπιν. Θεωρῶ δὲ, ὅτι ἡ σύστασις τῶν εἰδικῶν τούτων ταμείων θέλει παρέχει εὐκολίαν φορολογίας, τὴν ὁποίαν δὲν παρέχει ἡ γενικὴ φορολογία τοῦ Κράτους, διότι ὁ κάτοικος τοῦ χωρίου θὰ ἦναι πρόθυμος νὰ συναινέσῃ εἰς φορολογίαν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ὑπὲρ τῆς ἐν τῷ χωρίῳ ἐκπαιδεύσεως, ἐν ᾧ τοὐναντίον οἱ αὐτοὶ φόροι, ἐπιβαλλόμενοι ὑπὸ τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν γενικῶν αὐτοῦ ἀναγκῶν, ἤθελον θεωρηθῆ ἐπαχθεῖς. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τῶν φάρων. Νομίζω, ὅτι ὁ τρόπος, δι’ οὗ δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἣν μᾶς ἐπιβάλλει ἡ παραλία θέσις τῆς χώρας ἡμῶν, δὲν εἶναι ἡ ἐγγραφὴ πιστώσεως, ὁποία ἡ ἐφέτος ἀναγραφεῖσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὸν φάρον τῶν Οἰνουσῶν. Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ συστήματος τῶν φάρων, εἶναι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰπὼν, ὅτι ὁ φάρος ἐκεῖνος κατασκευάζεται, διότι ηὐτύχησαν αἱ Οἰνοῦσαι νὰ ἴδωσιν αὐτὸν ἐπανερχόμενον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα τῶν φάρων ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα διὰ τὴν χώραν ταύτην, διότι τοὺς φάρους ἡμῶν πρώτους συναντῶσιν οἱ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐρχόμενοι, καὶ ἡ ἔλλειψις τῶν φάρων προξενεῖ τὰς περὶ ἡμῶν πρώτας αὐτῶν ἐντυπώσεις. Περὶ φάρων καὶ ταμείου αὐτῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς εἶχον εἰσάξει Νομοσχέδιον, καὶ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει ἰδεῶν, ὁποῖαι αἱ ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ, ὀφείλομεν νὰ συστήσωμεν ταμεῖον τῶν φάρων δι’ εἰδικῆς ὑπὲρ αὐτοῦ φορολογίας, καὶ φορολογίας ἐπαρκούσης εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἀναγκαίων φάρων καὶ εἰς τὴν συντήρησιν αὐτῶν, νὰ λάβωμεν δὲ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, ὅπως ἡ συντήρησις γένηται ἀποκεντρωτικῶς, ὅπως μὴ καὶ οὗτοι ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν πολιτικήν. Ἤδη μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Καὶ πρῶτον ὀφείλω νὰ ἐξετάσω τὰ προτεινόμενα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὑποβληθὲν παρ’ αὐτῆς Νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, τὸν ὑποβληθέντα παρ’ αὐτῆς προϋπολογισμόν· ὀφείλω νὰ ἐξετάσω ἐν ὀλίγοις τὸν προηγηθέντα προσωρινὸν ὀργανισμὸν, καὶ εἶτα νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου περὶ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἤδη διατελοῦμεν ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ ἐν καταστάσει ἐκρύθμῳ. Ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ δὲν ἔχομεν νόμον· ὁ νόμος ὁ διέπων τὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους ἐξέπνευσε τὴν 31 Δεκεμβρίου, ἀπὸ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης περὶ στρατιωτικῶν οὐδεὶς ὑπάρχει νόμος, καὶ διατελοῦμεν ὑπὸ τὴν ἀπόλυτον δεσποτείαν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ.

§105ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἔκαμα κακὴν χρῆσιν.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑπουργὸς δὲν ἔκαμε κακὴν χρῆσιν, τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἤδη διευθύνων τὰ τοῦ στρατοῦ ἄνευ νόμου, διότι εἶχε κάμει πᾶσαν τὴν κακὴν χρῆσιν ἣν ἠδύνατο νὰ κάμῃ τῆς ἐξουσίας αὑτοῦ, ὅταν ἐδεσμεύετο ὑπὸ τοῦ νόμου. Ὅταν ἐδεσμεύετο ὑπὸ τοῦ νόμου, ὑπὸ τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος, ὡς ἐκ τοῦ τίτλου αὐτοῦ, ὑπηγόρευεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀποχὴν ἀπὸ πάσης ἐνεργείας κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, ὅτε διετέλει ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ νόμου ἐκείνου, τὰς παραμονὰς τῆς ἐκπνοῆς αὐτοῦ, ἔσπευσε δι’ ἐνεργειῶν οὐχὶ παραβιαζουσῶν διαῤῥήδην τὸν νόμον, ἀλλὰ παραβιαζουσῶν βεβαίως τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, νὰ δεσμεύσῃ τὴν Βουλήν, καὶ οὕτω δεσμευμένοι σήμερον εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὑπέβαλεν ἡμῖν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν σχέδιον ὀργανισμοῦ, ὑπέβαλε δὲ συνάμα καὶ προϋπολογισμὸν περὶ τῶν στρατιωτικῶν δαπανῶν καὶ εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος στηρίζεται ἐπὶ τοῦ νόμου, οὐχὶ ἐπὶ ὅλου τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐπὶ δύο ἄρθρων τοῦ νόμου. Εἶναι νόμος ἐκ σελίδων ἑξήκοντα, νομίζω, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς εἰς μίαν τούτων τῶν σελίδων στηρίζεται καὶ ἐν τῇ σελίδι ταύτῃ εἰς πέντε μόνον γραμμάς, αἵτινες λέγουσιν, ὅτι δύναται ὁ νόμος νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι διστάζω κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, καὶ διστάζω, διότι δὲν ἠξεύρω ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιληφθῶ τῆς συζητήσεως τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, ὁποῖον περιέχει αὐτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Πρὸς τί ἄρα ἡ συζήτησις αὕτη; Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἀναγράφει τὰ ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ. Ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑλλάδι. Δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ οὐχὶ μόνον διὰ λόγους οἰκονομικούς, οὗτοι εἶναι τὸ μικρότερον ἐμπόδιον, διότι ἐπὶ τέλους δύναται ὁ τόπος οὗτος καὶ νὰ πλουτήσῃ· ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν αὐξήσῃ ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος, δὲν δύναται ν’ αὐξήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος οὗτος. Ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων τὰς ἀναλογίας τῶν ἀριθμῶν τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ πρὸς τὸν πληθυσμὸν κατὰ μέσον ὅρον ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἐπικρατείαις· ἀνέφερεν ὅμως αὐτὰς κατά τι ἐξωγκωμένας, διότι ἐστηρίχθη ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ εἰς τὰς προτάσεις τοῦ ἀρχικαγγελαρίου τῆς Γερμανίας. Ἀλλ’ ἡ ἀναλογία κατὰ μέσον ὅρον εἶναι πολὺ μικροτέρα. Ἡ ἀναλογία αὕτη ἐν Γαλλίᾳ εἶναι ὡς 1 καὶ 15|00%· ἐν Γερμανίᾳ εἶναι ὡς 96|00, ἐν Αὐστρίᾳ 80|00 καὶ ἐν Ἰταλίᾳ 75/00. Ἐν Ἑλλάδι δὲ ποία θὰ ἦναι ἡ ἀναλογία δυνάμει τοῦ Νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ; Ὁ πληθυσμὸς εἶναι ἓν ἑκατομμύριον καὶ ἑξακόσιαι χιλιάδες ψυχῶν, θὰ ἔχωμεν δὲ δύναμιν 26,000 ἀνδρῶν κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θὰ ἔχωμεν δηλαδὴ τὸ διπλάσιον τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ἡ Ἰταλία ἀνώτατον ὅρον τῆς ἐν εἰρήνῃ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καί τι πλέον. Ἀλλ’ ἐὰν μόνη ἡ ἀναλογία αὕτη ἐπεπρόσθει, θὰ ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς ν’ ἀντιτάξῃ, ὅτι αὐτὸς ἀκολουθεῖ ἴδιον σύστημα ἀναλογίας, ἔχομεν ὅμως καὶ νόμον ψηφισθέντα περὶ ἀπογραφῆς, ὁ ὁποῖος καθορίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλει ἀπογράφεσθαι πρὸς ὑποχρεωτικὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ ὁ ἑλληνικὸς λαός. Κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον, εἶναι γνωστόν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πλείονας νεοσυλλέκτους κατ’ ἔτος τῶν 6,000 ἀνδρῶν. Ἔλαβον τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐκθέσεων, καί τοι θεωρῶ αὐτὸν ὑπερβολικὸν, διότι νομίζω, ὅτι δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον θέλομεν ἔχει καὶ ναυτικὴν ἀπογραφήν. Ἀλλὰ διὰ τῶν 6,000 ἀνδρῶν καὶ διὰ τῆς θητείας, ὁποία κανονίζεται ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, ποίαν ἀνωτάτην δύναμιν θὰ ἔχωμεν; Ἡ θητεία ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ τῶν μὲν εἰδικῶν σωμάτων εἶναι τριῶν ἐτῶν, τοῦ πεζικοῦ δύο ἐτῶν, ἀλλὰ καὶ πλὴν τῶν ἐπὶ διετεῖ θητείᾳ καλουμένων ἀνδρῶν μέρος τῆς κλάσεως, σχεδὸν τὸ ἥμισυ, θὰ καλῆται ὑπὸ τὰ ὅπλα ἐπὶ μόνον ἕξ μῆνας. Πῶς δύναται δι’ 6,000 ἀνδρῶν, ὅταν ὀλίγοι μόνον θὰ διαμείνωσιν ἐπὶ τρία ἔτη, ἄλλοι δὲ ἐπὶ δύω καὶ οἱ ἡμίσεις ἐπὶ ἕξ μῆνας, νὰ καταρτισθῇ στρατὸς 26,000 ἀνδρῶν; Τοῦτο εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον. Ὁ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προτεινόμενος νόμος εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν βάσιν αὐτοῦ, τὸν πληθυσμὸν τοῦ Κράτους, εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ θὰ ἦναι ἀπώλεια ματαία τοῦ χρόνου νὰ ληφθῇ ὡς θέμα συζητήσεως. Καὶ ἂν ἦτο ἐφαρμόσιμος ὁ νόμος ἐκεῖνος, εἶναι ποτὲ πιστευτὸν, ὅτι ἤθελεν Ἑλληνικὴ Βουλὴ ψηφίσει τὰ εἰδικὰ ἀρχηγεῖα, τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα, ὅτι ἤθελε ψηφίσει τοὺς στρατηγοὺς καὶ τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν; ἀριθμὸν ἀνώτερον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, οἵτινες συνώδευσαν πάντα τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα τοῦ στρατοῦ τῆς Γερμανίας εἰσελάσαντος εἰς τὴν Γαλλίαν. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ὁ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι 48, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν τῶν ἀρχηγείων τῶν 12 ἐν Γαλλίᾳ γερμανικῶν στρατιῶν δὲν ἦσαν πλείονες τῶν 48. Σῶμα στρατιωτικὸν γερμανικὸν, ἤτοι στρατιὰ, Corps d'armée, περιέχουσα ἀριθμὸν πολὺ μεγαλείτερον τῆς δυνάμεως τῆς κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἔχει πόσους νομίζετε ἀξιωματικοὺς γενικῶν ἐπιτελῶν; 4 μόνον. Ἀλλὰ περιέχει τι σπουδαιότερον τὸ Νομοσχέδιον. Περιέχει τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνομίσαμεν, ὅτι θέλομεν τέλος ὑπαγάγει τὸν στρατὸν εἰς τὰς ἐγγυήσεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Τοῦ νόμου ἐκείνου συνῄνεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἀναβάλωμεν τὴν ἰσχὺν μέχρι τῆς πρώτης Ἀπριλίου· συνῄνεσεν ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἤθελε πρὸ τῆς πρώτης Ἀπριλίου ψηφισθῆ τὸ Νομοσχέδιον αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἐλπὶς αὐτοῦ θέλει ἀποδειχθῆ κενή· εἶναι ἀδύνατον ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἐπὶ πλέον διεξάγωνται τὰ τοῦ στρατοῦ οἰκονομικῶς διὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν μέχρι τοῦδε διεξάγονται, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον κεῖται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀνεξελέγκτως ἐπὶ χρόνον πολὺν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα τὸ ποσὸν παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτῶν διεκφεύγει τοὺς φραγμοὺς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἰς τὸ πυριτιδοποιεῖον ἐδόθησαν προκαταβολαὶ, ἐδόθη προκαταβολὴ 280,000 δραχμῶν, ὅπως ἀνεγείρῃ ἐργοστάσιον πρὸς κατασκευὴν καλύκων μεταλλίνων φυσιγγίων, ἐνῷ τὸ δημόσιον δαπανᾷ μυριάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος εἰς συντήρησιν προσωπικοῦ πυριτιδοποιείου. Εἶχε τὸ δημόσιον 280,000 δραχμῶν διαθεσίμους, καὶ ταύτας δὲν δαπανᾷ ὑπὲρ τοῦ ἰδίου αὐτῆς πυριτιδοποιείου, ὅπως αὐτὸ οἰκοδομήσῃ κατάστημα, ἀλλὰ χορηγεῖ ταύτας εἰς ἰδιωτικὸν κατάστημα καὶ διὰ προκαταβολῆς καὶ ἐπὶ ὅρῳ συμψηφισμοῦ τοῦ ποσοῦ διὰ τῶν φυσιγγίων, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ καταστήματι τούτῳ θέλουσι κατασκευασθῆ. Ἐγένετο τὸ συμβόλαιον τοῦτο πρὸ διετίας, καὶ ἠξεύρω, ὅτι τώρα ἀγοράζομεν φυσίγγια ἐν Παρισίοις. Δὲν εἶναι δὲ αὕτη ἡ μόνη προκαταβολή· ὑπάρχουσι καὶ ἕτεραι 140,000 δραχμαὶ, προκαταβληθεῖσαι εἰς τὸ πυριτιδοποιεῖον. Πάντα ταῦτα δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἴσχυεν ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων. Ἀναβάλλοντες λοιπὸν τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου τούτου δὲν ἐπράττομεν πρᾶξιν ἄσχετον πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, ἄσχετον πρὸς τὰς οἰκονομίας, δι’ ὧν ἐπιζητοῦμεν τὸ ἰσοζύγιον. Πρῶτος ὅρος πάσης σκέψεως οἰκονομίας ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου ἐκείνου ἢ ἑτέρου νόμου οἱουδήποτε ἐφαρμόζοντος εἰς τὸ στρατιωτικὸν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ· τοῦτον ὅμως τὸν νόμον καταργεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων οὐδὲ ὁ προϋπολογισμὸς προνοεῖ, διότι ἐν τῇ ἰδέᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰ στρατιωτικὰ ἐπιμελητήρια εἶναι καταδεδικασμένα· ὁ περὶ αὐτῶν νόμος εἶναι κώλυμα πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θεωρῶν τὸν νόμον καταργηθέντα· διότι, ἂν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θέλει ἐφαρμόσει τὸν προϋπολογισμόν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ὁ νόμος ἐκεῖνος. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ κυβερνήσῃ διὰ τοιούτων νόμων. Ἂν ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων ἐπέβαλλεν αὔξησιν δαπάνης χάριν τῶν ἐγγυήσεων, ἃς καθιεροῖ, θὰ ἤμην ὑπὲρ τῆς δαπάνης ταύτης, διότι θὰ ἦτο παραγωγὸς οἰκονομιῶν ἄλλων· ἀλλ’ ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων, ἀντὶ αὐξήσεως δαπανῶν, φέρει οἰκονομίας καὶ οἰκονομίας σπουδαίας. Ἀφίνων λοιπὸν τὸ Νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, καὶ ἐξετάζων τὸν προϋπολογισμὸν τί εὑρίσκω; Εὑρίσκω ἐξ ἀντιπαραβολῆς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1879, ὅτι ἠλαττώθη ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν, ὅτι κατὰ τὸ φαινόμενον ἠλαττώθησαν αἱ δαπάναι ἀπὸ δεκατριῶν ἑκατομμυρίων καὶ τριακοσίων χιλιάδων εἰς ἕνδεκα ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἐξήγησα πρότερον πόσα πρέπει νὰ προσθέσητε εἰς τὰ ἕνδεκα ταῦτα ἑκατομμύρια, διὰ νὰ εὑρίσκησθε ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ἐνῷ ὅμως ἔχομεν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν, ἔχομεν αὔξησιν εἰς πάντα τὰ ἄλλα, ἔχομεν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ 56, ἔχομεν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν κατὰ 509· ἐκ τῶν 509 τούτων ἔχομεν αὔξησιν ὑπεραρίθμων ὑπαξιωματικῶν 232 (ἔκπληξις), ἡ δὲ πρόσθετος δαπάνη πάντων τούτων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἵππων τῶν ἀξιωματικῶν, εἶναι 629 χιλιάδες δραχμαί.

§107ΒΑΛΤΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.). Τοὺς γεννᾷ ὁ προϋπολογισμὸς τοὺς ὑπεραρίθμους;

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὺς γεννᾷ ἡ ἐνέργεια ὑμῶν ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν.

§109ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Λησμονεῖτε, ὅτι τοὺς εὗρον.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λύσητε μετὰ τοῦ προκατόχου σας, λέγω μόνον, ὅτι ὑπάρχει ἡ αὔξησις τῶν ὑπεραρίθμων ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ ἐγγεγραμμένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1879. Οἱ δὲ ἀπαιτούμενοι προβιβασμοὶ ἀξιωματικῶν κατὰ τὸν νέον προϋπολογισμὸν ἐν παραβολῇ πρὸς τὸν προηγούμενον εἶναι 615. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ἀνευρίσκομεν πάντα, ὅσα περιέχει ὁ ὀργανισμὸς ὁ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλήν, δὲν περιέχονται οἱ 48 ἀξιωματικοὶ τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, περιέχονται ὅμως 19, ἤτοι περιέχονται τὰ εἰδικὰ ἀρχηγεῖα καὶ τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα, περιέχονται καὶ ἄλλαι πολλαὶ δαπάναι πολυτελείας ἐκ τῶν ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ· ἠξεύρετε δὲ, ὅτι τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ηὔξησε τὸν ἀριθμὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑπουργείου, ηὔξησε τὸν ἀριθμὸν ἐπ’ ἐσχάτων. Ἐξ ὅλων τῶν πολυτελειῶν, τὰς ὁποίας περιέχει ὁ προϋπολογισμός, ἡ πολυτέλεια ἡ μεγίστη, ἡ ἐπιβλαβεστέρα, εἶναι ἡ τοῦ σώματος τούτου τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, διότι καθιστᾷ σχετικῶς ἀχρήστους εἰς τὸν στρατὸν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον εἶσθαι οἱ χρησιμώτεροι ὡς ἐκ τῆς ἀξίας τῶν πλείστων ἐξ αὐτῶν. Ὁ στρατὸς ἡμῶν ἔχει ἀνάγκην τοιούτων ἀξιωματικῶν, ἔχει ἀνάγκην ἐν τῇ μαχίμῳ ὑπηρεσίᾳ, καὶ ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τοῦ στρατοῦ 19 ἀξιωματικούς, τὸ ἄνθος αὐτοῦ, ἵνα τοὺς ἀπασχολήσητε εἰς ἔργα κατ’ ὄνομα στρατιωτικά, εἰς ἔργα ἐπιβοηθητικὰ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα οἱ ἀξιωματικοὶ δύνανται καὶ ὀφείλουσι νὰ ἐπιτελῶσιν ὡς συμπλήρωμα τῆς ἄλλης αὑτῶν ἐργασίας. Σήμερον ἐν Γαλλίᾳ συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, καὶ ἡμεῖς σήμερον αὐξάνομεν τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ σώματος τούτου καὶ τοὺς αὐξάνομεν διὰ τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν εἶπον, ὅτι ὑφίσταται ὁ στρατὸς στερούμενος τοιούτων ἀξιωματικῶν, καὶ διὰ τῆς ζημίας τῆς ἄλλης, ἥτις προέρχεται ἐκ τῆς ἀπογοητεύσεως τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἄλλων σωμάτων, βλεπόντων ἑαυτοὺς ἀδικουμένους ἐκ τῆς ταχείας προαγωγῆς τοῦ σώματος ἐκείνου. Καὶ δὲν δύναται τὸ σῶμα ἐκεῖνο, καθ’ ὃν τρόπον ὠργανώθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, νὰ μὴ παρέχῃ ταχίστην τὴν προαγωγήν. Οἱ ἐσχάτως διορισθέντες ἔχουσι κατὰ τὸ Νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ ἐνώπιον αὐτῶν κενὰς δύω θέσεις προαγωγῆς, οἱ λοχαγοὶ ἔχουσι κενὴν τὴν θέσιν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου. Τὸ Γαλλικὸν νομοσχέδιον ὤφειλε νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν ὡς ὁδηγὸς περὶ τοῦ πρακτέου. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, διακρῖνον μεταξὺ ὑπηρεσίας γενικῶν ἐπιτελῶν καὶ σώματος γενικῶν ἐπιτελῶν, κανονίζει κατὰ τίνα τρόπον δύναται ἐπωφελῶς πρὸς τὸν στρατὸν νὰ ἐκτελῆται ἡ ὑπηρεσία τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν ὑπὸ τῶν διακρινομένων ἐν τῷ στρατῷ ἀξιωματικῶν, ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ἐχόντων καὶ τῶν ἀποδεικνυόντων, ὅτι ἔχουσι τὰ προσόντα πρὸς τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, κανονίζει, ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἵτινες ἀπεδείχθησαν ἔχοντες τὰ προσόντα πρὸς τοιαύτην ὑπηρεσίαν, μετατίθενται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν διεξάγουσιν ἐπὶ τριετίαν· καὶ μετὰ τὰ τρία ἔτη ἐπανέρχονται εἰς τὰ σώματα αὐτῶν, διαδέχονται δ’ αὐτοὺς ἄλλοι. Ἂν ὁ κ. ὑπουργός, ἔχων ἐνώπιον τοιοῦτον παράδειγμα, ἐνεπνέετο ἐξ αὐτοῦ, δὲν θὰ ηὔξανε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν μεταθέτων εἰς τὸ σῶμα τοῦτο ἀξιωματικοὺς καὶ παρὰ τὴν θέλησιν αὐτῶν. Ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοί, μετατεθέντες εἰς τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, οἵτινες, καί τοι ἐκ τῆς μεταθέσεως ἀποκτῶσι τὴν ἐλπίδα ταχείας προαγωγῆς, αἰσθανόμενοι ὅμως, ὅτι ὡς ἐκ τῆς μεταθέσεως δὲν ἔχουσιν ἀφορμὴν πρὸς χρήσιμον ἐργασίαν, ἐπεθύμουν καὶ θὰ ἐξέφραζον τὴν ἐπιθυμίαν των ταύτην, ἂν τοῖς τὸ ἐπέτρεπεν ἡ στρατιωτικὴ πειθαρχία, ὅπως μὴ γείνῃ ἡ μετάθεσις. Περιέχει ὁ προϋπολογισμὸς τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα, περιέχει καὶ τὰ εἰδικὰ ἀρχηγεῖα· ἀρχηγεῖον πυροβολικοῦ, ἀρχηγεῖον μηχανικοῦ, ἀρχηγεῖον ἱππικοῦ, ἀρχηγεῖον χωροφυλακῆς. Καὶ τὰ μὲν ἀρχηγεῖα χωροφυλακῆς καὶ μηχανικοῦ προϋπῆρχον, ἀλλ’ ἐνῷ καὶ ἐκεῖνα ἔδει νὰ καταργηθῶσι, νῦν ἔχομεν τὴν προσθήκην ἀρχηγείου πυροβολικοῦ καὶ ἱππικοῦ. Καθ’ ἣν ὥραν σκεπτόμεθα πάντες περὶ τοῦ καταλλήλου τρόπου τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ στρατοῦ, ὅτε εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἐν τῷ ἑλληνικῷ στρατῷ χωλαίνει ἕνεκα τοῦ καταμερισμοῦ τῶν ὀλίγων αὐτοῦ δυνάμεων, ἀναγράφομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ συνάμα μετὰ τῶν ἀρχηγείων τῶν εἰδικῶν τούτων σωμάτων, ἀναγράφομεν καὶ τὴν διαίρεσιν τῶν σωμάτων εἰς μοίρας, ὅπως ἑκάστη αὐτῶν προσκολληθῇ εἰς ἓν τῶν γενικῶν ἀρχηγείων· ἐνῷ δὲ προσκολλῶμεν τὰς μοίρας τῶν σωμάτων εἰς τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα, ἔχομεν καὶ εἰδικὸν ἑκάστου σώματος ἀρχηγεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἄσκοπον, καὶ ἂν ἦσαν συγκεντρωμένα τὰ σώματα, διότι ἕκαστον τῶν σωμάτων τούτων, ἂν ἦτο συγκεντρωμένον, θ’ ἀπετέλει σύνταγμα. Τὰ γενικὰ ὅμως ἀρχηγεῖα ἐπεχείρησε νὰ δικαιολογήσῃ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς λέγουσα, ὅτι ἡ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἰς στρατιωτικὰς περιφερείας ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἀπογραφῆς. Πλάνη μεγαλειτέρα ταύτης δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὁ νόμος περὶ ἀπογραφῆς διαγράφει τὰς στρατιωτικὰς περιφερείας χάριν τῆς ἐθνοφρουρᾶς, περὶ ἐθνοφρουρᾶς δὲ σήμερον σπουδαίως δὲν πρόκειται· τὸν στρατὸν ὅμως τὸν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τὸν στρατὸν τῆς ἐφεδρείας δὲν κατανέμει κατὰ περιφερείας· τοὐναντίον ὁ νόμος οὗτος εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ἐν τούτῳ δὲ δὲν ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ ἡ Γερμανικὴ τῆς κατὰ περιφερείας διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ, ἐπεκράτησεν ἀρχὴ ἄλλη, ἀρχὴ μικτή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ μὲν ἐθνοφρουρὰ ὀργανίζεται κατὰ περιφερείας, ὁ δὲ ἐνεργὸς στρατὸς ὀργανίζεται ἀσχέτως πρὸς τὰς περιφερείας, οἱ δ’ ἔφεδροι καλοῦνται εἰς τὰ σώματα τὰ πλησιέστερα εἰς τὴν κατοικίαν αὐτῶν πρὸς ἄσκησιν ἢ πρὸς ἐπιστράτευσιν.

§111ΖΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ῥητῶς ἡ ἔκθεσις, ὅτι εἶναι διὰ ἐθνοφρουράν.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν ὅμως ἐφαρμόζεται εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν, πότε θὰ ἔχωμεν πραγματικὴν, τουτέστιν ἠσκημένην ἐθνοφρουράν; Μετὰ δέκα ἔτη, διότι σήμερον κατατάσσονται εἰς τὸν στρατὸν οἱ ἔχοντες ἡλικίαν 21 ἐτῶν συμπεπληρωμένων, εἰς τὴν ἐθνοφρουρὰν δὲ οὗτοι θέλουσι μεταβῆ, ὅταν συμπληρώσωσι τὸ 30ον ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν. Ἰδίως ὅμως κατακρίνω καὶ τὸ Νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν προϋπολογισμὸν δι’ ἕτερόν τι. Ἡ πολυτέλεια, ἡ αὔξησις τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, τὰ εἰδικὰ ἀρχηγεῖα, τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα, ταῦτα πάντα εἶναι δαπανηρὰ, εἶναι ἐπιβλαβῆ πρὸς τὸν στρατόν· ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦσι ταῦτα τὸ χείριστον τῶν χαρακτηριστικῶν τοῦ στρατιωτικοῦ συστήματος τοῦ Ὑπουργοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ ἐν τῷ Νομοσχεδίῳ καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εὑρίσκομεν. Ἐψηφίσαμεν νόμον περὶ γενικῆς στρατεύσεως πάντων τῶν Ἑλλήνων, ἐψηφίσαμεν νόμον καταργοῦντα τὴν ἀντικατάστασιν, ἐψηφίσαμεν ταῦτα, διότι ἐφρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς χώρας, διότι ἐφρονοῦμεν, ὅτι παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ τῶν ἐκτάκτων παρασκευῶν καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ὁμαλῆς παρασκευῆς, τῆς κανονικῆς ἀναπτύξεως τῶν δυνάμεων τῆς χώρας πρὸς στρατιωτικὴν ἐνέργειαν, τῆς ἀναπτύξεως ἁπασῶν αὐτῆς τῶν δυνάμεων διὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἔθνους εἰς τὰ ὅπλα· ἀλλ’ ἐνῷ ἐψηφίσαμεν νόμον περὶ γενικῆς καὶ ὑποχρεωτικῆς στρατεύσεως καὶ ἐνῷ εἰσερχόμεθα ἤδη εἰς τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως οἱ ἄνδρες, οἱ ὑποχρεωτικῶς κατατασσόμενοι εἰς τὸν στρατὸν χάριν ἐκπαιδεύσεως, πραγματικῶς ἐκπαιδευθῶσιν, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦμεν διεπόμενοι ὑπὸ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐπεκράτησεν ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς, τοῦ συστήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ στρατὸς ἡμῶν ἅπας ἐργάζεται οὐχὶ εἰς στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Τοιοῦτον σύστημα οὐδαμοῦ ἄλλοθι ὑπάρχει. Εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς πάντα πολίτην ἕλληνα, ὅτι, ἂν θέλῃ νὰ ἀπολαμβάνῃ τῶν ἀγαθῶν τῆς ἰδιότητος αὐτοῦ ὡς πολίτου τῆς Ἑλλάδος, ἂν θέλῃ νὰ ἐνασκῇ τὰ πολιτικὰ δικαιώματα, ὀφείλει καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὀφείλει νὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματος, τοῦ ὁποίου μέχρι τοῦδε ἀπελάμβανε τῆς ἀντικαταστάσεως· ἀλλ’ αἱ ὑποχρεώσεις αὗται τοῦ πολίτου ἔχουσιν ὡς ἀντίῤῥοπον τὴν ὑποχρέωσιν τῆς πολιτείας νὰ μὴ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς οὕτω στρατολογουμένους ἄλλην ἐργασίαν, εἰμὴ μόνον ἐκείνην, χάριν τῆς ὁποίας τοῖς ἐπεβλήθη ὑποχρέωσις, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος μόνον εἰς στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν ν’ ἀπασχολῇ τοὺς οὕτως ἀπογραφέντας ἄνδρας. Ἀλλ’ ὁ στρατὸς, ὡς εἶναι ὠργανωμένος, εἶναι στρατὸς κυρίως ὑπηρεσίας, εἶναι στρατὸς, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι πάρεργον, εἶναι στρατὸς, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ ἐκπαίδευσις σχεδὸν δὲν γίνεται πέραν τοῦ σχολείου τοῦ στρατιώτου. Πρὸς ὑπηρεσίαν τοιαύτην, ὁποία εἶναι ἡ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναγνωριζομένη καὶ κανονιζομένη, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ καλέσωμεν τοὺς πολίτας τοῦ Κράτους ὑποχρεωτικῶς. Εἰς τοιαύτην ὑπηρεσίαν καλοῦνται ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλουσι νὰ ὑπηρετήσωσιν, ὅπως εἰς τὰς ἄλλας λειτουργίας τῆς πολιτείας. Οὐδένα δυνάμεθα ὑποχρεωτικῶς νὰ διορίσωμεν δικηγόρον ἢ ἰατρὸν, εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβάλωμεν ἕτερον ἐπάγγελμα ἢ προσωπικὴν ἐργασίαν, εἰς οὐδένα δὲ δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν ἐργασίαν διὰ τῶν ὅπλων εἰς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς τοῦ Κράτους ὑπηρεσίας. Τὸ μόνον δικαίωμα ἡμῶν καὶ ἡ μόνη ὑποχρέωσις τῶν πολιτῶν εἶναι ἡ στρατιωτικὴ αὐτῶν ἐκπαίδευσις. Βάσις λοιπὸν πάσης ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐφαρμόζεται ὁ νόμος περὶ ὑποχρεωτικῆς στρατεύσεως πάντων τῶν ἑλλήνων, εἶναι ὁ πλήρης χωρισμὸς τῶν οὕτως ἀπογραφομένων ἀνδρῶν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας. Βεβαίως τὸ Κράτος, ποιούμενον χρῆσιν τῶν ἀνδρῶν τῶν οὕτως ὑποχρεωτικῶς καλουμένων εἰς τὰ ὅπλα, ἐπιτυγχάνει οἰκονομίαν τινὰ, διότι οἱ ἐθελονταὶ δὲν προσέρχονται ἄνευ ἀνωτέρας πληρωμῆς· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ζήτημα οἰκονομίας δὲν δύναται νὰ συνδεθῇ πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν πρὸς τὸν πολίτην, ὅτι ἐπιβάλλομεν εἰς αὐτὸν ὑποχρέωσιν ὑπηρεσίας στρατιωτικῆς εἰς συνδρομὴν τῶν εἰσπρακτόρων, εἰς καταδίωξιν τῆς φυγοδικίας καὶ τῆς ζωοκλοπῆς, εἰς μεταφορὰν τῶν καταδίκων, εἰς μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν, ὅτι ἐπιβάλλομεν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην εἰς αὐτὸν, διὰ νὰ οἰκονομήσωμεν διαφορὰν τινα τῆς πληρωμῆς μεταξὺ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τοὺς ἐξ ἀπογραφῆς στρατολογουμένους πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δίδομεν πρὸς τοὺς ἐθελουσίως κατατασσομένους. Τοιαῦται σκέψεις δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἂν νομίζωμεν, ὅτι ὁ νόμος ὁ περὶ ἀπογραφῆς πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ ἂν τὸ νομίζωμεν, ἔχομεν τὴν γνώμην ταύτην, διότι φρονοῦμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ὑποχρεώσεις ἀνωτέρας τῆς ὑποχρεώσεως τῆς διατηρήσεως τῆς τάξεως ἐν τῷ Κράτει· ἐὰν φρονῶμεν τοῦτο, ὀφείλομεν νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς πάσας τὰς ἀντιστοίχους πρὸς τὴν ὕπαρξιν τοῦ νόμου τούτου ὑποχρεώσεις. Ἂν ἦμεν ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι οὐ μόνον ἐκτάκτων παρασκευῶν δὲν χρήζομεν, ἀλλ’ ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ἔργου τῆς τακτικῆς πολεμικῆς τοῦ Κράτους παρασκευῆς, ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ ἀπογραφῆς, καὶ ἤθελον εἴπει, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς στρατὸν χωροφυλακῆς. Ἀλλὰ δὲν ἔχω τὴν γνώμην ταύτην· φρονῶ, ὅτι ἤδη πρὸ πάντων, ἤδη ὅτε δὲν πρόκειται ἄμεσος ἐνέργεια, ἤδη ὀφείλομεν πᾶσαν ἡμῶν τὴν δραστηριότητα νὰ καταβάλωμεν, ὅπως ἀναπτύξωμεν τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις ἡμῶν, ὅπως ὀργανωθῶμεν, ἵνα ὦμεν ἕτοιμοι πρὸς τὴν ἐγγίζουσαν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλομεν κληθῆ εἰς χρῆσιν αὐτῶν. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, ἀνταποκρίνεται πληρέστατα πρὸς τὴν ἰδέαν ταύτην, εἶναι νόμος, τὸν ὁποῖον ἠρύσθημεν ἐκ τῆς νομοθεσίας τῶν ξένων ἐθνῶν, τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀπεδέχθησαν τὸ νεώτερον σύστημα τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως. Ἀπεδέχθημεν τὸν νόμον σχεδὸν ἀπαραλλάκτως, ὡς ἐφαρμόζεται εἰς ἄλλα κράτη, καὶ τὸν νόμον τοῦτον ὀφείλομεν ἤδη, ἀφοῦ δὲν μεταβάλωμεν γνώμην περὶ τῆς ἀρχῆς, ἥτις ἀπηγόρευσε τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, ὀφείλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν πλήρη. Οὐδεμία σκέψις οἰκονομίας ὀφείλει νὰ περιορίσῃ τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν, ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν πέραν τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐπιβαλλομένων. Ὁ νόμος ἐκεῖνος κανονίζει κατὰ πάντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑκάστοτε ἀπογραφησομένων καὶ τὸν χρόνον τῆς ὅλης ὑπηρεσίας, καὶ τὸν χρόνον τῆς ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ διαμονῆς πρὸς ἄσκησιν. Ὀφείλομεν ἄρα νὰ ἐξετάσωμεν, ποῖος ὁ στρατὸς ὁ προκύπτων ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν ἑκάστης ἐτησίας ἀπογραφῆς εἶναι κάτω τῶν 6 χιλιάδων, ἡ δὲ θητεία ἡ ἀνωτάτη, ὡς ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη σήμερον ἐν τῷ νόμῳ, εἶναι τριῶν ἐτῶν, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰ εἰδικὰ ὅπλα, διὰ δὲ τὸ πεζικὸν εἶναι δύο ἐτῶν ἢ ἐξ μηνῶν. Διὰ τοιαύτης ἀπογραφῆς καὶ τοιαύτης θητείας πόσον στρατὸν δύνασθε νὰ ἔχητε, ἂν τοὺς ἐπὶ ἑξάμηνον ἄσκησιν καλουμένους διαιρέσητε εἰς δύο τάξεις, κατατάσσοντες τοὺς ἡμίσεις κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους καὶ τοὺς ἄλλους ἡμίσεις μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πρώτης ἑξαμηνίας; Ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν, τὸν ὁποῖον ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου δύνασθε νὰ ἔχητε; Ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἐλάχιστος’ δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε στρατὸν ἐκπαιδεύσεως ἀνώτερον τῶν 5 ἢ 6 χιλ. ἀνδρῶν· τοῦτο εἶναι συμπέρασμα τοῦ κειμένου νόμου περὶ ἀπογραφῆς. Εἶναι ἀδύνατον διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου νὰ φθάσητε εἰς ἀριθμὸν μεγαλείτερον. Τὸν στρατὸν ἄρα τοῦτον τῶν 5 χιλ. ἀνδρῶν ὀφείλετε νὰ ὀργανώσητε, οὐδόλως ἀποβλέποντες εἰς οἰκονομίας. Ὀφείλετε εἰς τὸν στρατὸν τοῦτον νὰ παράσχητε πάντα τὰ μέσα πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ὀφείλετε δὲ τοὺς ἄνδρας τοὺς ἐκτελέσαντας τὴν ὑποχρέωσίν των ἐκ τοῦ νόμου εὐθὺς ἀφοῦ τὴν ἐξετέλεσαν πλήρη, νὰ τοὺς ἀπολύσητε. Περιέχει ὁ νόμος ἐκεῖνος διατάξεις τινὰς, αἵτινες εἴτε διετηρήθησαν ἐν τῇ μεταφράσει ἐκ τοῦ ξένου νόμου, ἀλλ’ ἀσκόπως ἐνταῦθα, εἴτε προσετέθησαν κατόπιν ἐνταῦθα, ἀλλ’ οὐχὶ εὐστόχως. Περιέχει ὁ νόμος τὴν διάταξιν, ὅτι ὁ μετὰ ἑξάμηνον ἄσκησιν ἀπερχόμενος εἰς τὴν ἑστίαν του στρατιώτης διατελεῖ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Αὕτη ἡ διάταξις οὐδένα ἔχει λόγον ὑπάρξεως ἐν τῷ νόμῳ τῷ ἑλληνικῷ. Ὑπῆρχεν ἐν τῷ νόμῳ τῷ γαλλικῷ, ὅπου ποιεῖται τὸ Κράτος ἐν εἰρήνῃ κατὰ τὰς περιστάσεις παράταξιν μεγαλειτέρας δυνάμεως, ὅπως διὰ τῆς παρατάξεως ταύτης ἐπιδράσῃ ἐπὶ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἡμεῖς πρὸς τοιαύτην χρῆσιν δὲν προορίζομεν τὸν ἐν εἰρήνῃ στρατόν. Ἡμεῖς θέλομεν ἁπλῶς τὴν ἐκγύμνασιν τῶν ἀνδρῶν, ὅπως, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα, ποιήσωμεν χρῆσιν αὐτῶν· μέχρι δὲ τῆς ὥρας ἐκείνης ὀφείλει πᾶς ὁ ἐξυπηρετήσας νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὴν ἑστίαν του οὐχὶ ἐπ’ ἀδείᾳ καὶ διατελῶν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἀμέσως εἰς τὴν ἐφεδρείαν. Ἀφοῦ δὲ ὁ νόμος ἀπεδέχθη τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἑξάμηνος ἄσκησις ἐν τῷ στρατῷ εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς ἐκπαίδευσιν, δυνάμεθα, νομίζω, νὰ περιορίσωμεν καὶ κατὰ τἆλλα τὴν θητείαν, διατηροῦντες ἐν τῷ στρατῷ μόνον ἱκανὸν ἀριθμὸν ἐπὶ μικροτέρα θητείᾳ, ὅπως εὑρίσκωσιν οἱ πρὸς ἑξάμηνον ἄσκησιν κατατασσόμενοι ἄνδρας γεγυμνασμένους ἤδη, μετὰ τῶν ὁποίων νὰ ὑπηρετῶσιν. Ἀλλ’ ὅταν τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀποχωρίσωμεν ἐντελῶς ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας, ὅταν συγκεντρώσωμεν αὐτὸν, ὅταν λάβωμεν πᾶσαν πρόνοιαν περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως αὐτοῦ καὶ ἀπαλλάξωμεν αὐτὸν καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ στρατιῶται τῶν ἄλλων Κρατῶν ἐνίοτε ὑποβάλλονται, τουτέστι καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν τιμητικῶν φρουρῶν, καὶ περιορίσωμεν τὴν ἐνασχόλησιν αὐτῶν εἰς μόνην τὴν ἐκπαίδευσιν, νομίζω, ὅτι καὶ ὁ ἀναγεγραμμένος ἐν τῷ νόμῳ χρόνος τῆς θητείας δύναται νὰ περιορισθῇ. Δύναται νὰ περιορισθῇ ἡ θητεία τῶν εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα κατατασσομένων ἀπὸ 3 ἐτῶν εἰς 2 ἔτη, τῶν δὲ εἰς τὸ πεζικὸν κατατασσομένων ἀπὸ 2 ἐτῶν εἰς 18 μῆνας ἢ καὶ 1 ἔτος. Τοιουτοτρόπως ἐπιτυγχάνομεν τὰ ἑξῆς. Ἐπιτυγχάνομεν πρῶτον, ὅπως διὰ τοῦ χωρισμοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸ παράδειγμα πάντων τῶν ξένων στρατῶν, ἐνῷ περιορίζομεν τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ τοῦ ἐξ ἀπογραφῆς συγκροτουμένου, ἐκπληροῦμεν πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενα πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἐκπαίδευσιν ἥτις, κατὰ τὸ νῦν κρατοῦν σύστημα, οὔτε ὑφίσταται, οὔτε δύναται νὰ ὑφίσταται· κατορθοῦντες συνάμα τὴν ἐλάττωσιν κατὰ 1000 τοὐλάχιστον ἄνδρας τῶν ἐτησίως καλουμένων ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰ ὅπλα, ἐπιτυγχάνομεν προσέτι, ὅπως οἱ καλούμενοι οὗτοι ἄνδρες ἀπαλλάσσωνται ἀπὸ μεγάλου μέρους τοῦ βάρους τῆς ὑποχρεώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέκειντο, καθισταμένης οὕτω φορητῆς τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, καὶ ἐλπίζω, ὅτι τοιουτοτρόπως θέλομεν δυνηθῆ νὰ μὴ ἔχωμεν τὰς καθυστερήσεις τῶν κληρούχων, αἵτινες ὑπὸ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα ἀναγνωρίζομεν, ὅτι κατέστησαν ὁ κανών. Εἶναι ἀνάγκη, ὡς εἶπον, ἐλαχίστων τροποποιήσεων ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἀπογραφῆς. Ὁ νόμος οὗτος περιέχει τινὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι προδήλως δὲν δύνανται νὰ μείνωσι, τοῦ νόμου τούτου ἐφαρμοζομένου. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἡμίσεως τῶν ἐν τῷ πεζικῷ κατατασσομένων ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς ἑξάμηνον διάρκειαν· ἐν τούτοις προσετέθη ἐν τῷ νόμῳ διάταξίς τις παράδοξος, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑποχρεοῦται μετὰ ἑξάμηνον ὑπηρεσίαν ὁ στρατιώτης νὰ καταθέσῃ 100 δραχμὰς, ἵνα τῷ ἐπιτραπῇ, ὅπως ἀπέλθῃ εἰς τὴν ἑστίαν αὐτοῦ. Ὁ νόμος τὸν θεωρεῖ ἐκγυμνασθέντα, ἐκπληρώσαντα τὴν πρὸς τὴν πολιτείαν ὑποχρέωσιν τῆς ἑαυτοῦ ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ δὲν τῷ ἐπιτρέπει νὰ ἀναχωρήσῃ, ἐὰν δὲν καταθέσῃ 100 δραχμὰς, καὶ θὰ δαπανᾷ ἡ πολιτεία ἱκανὰς ἑκατοστύας δραχμῶν διὰ τὴν μὴ πληρωμὴν τῶν ἑκατὸν, διατηροῦσα ἀσκόπως ἐν τῷ στρατῷ ἄνδρα, ὃν ἀποστερεῖ τοῦ ὠφελήματος τῆς ἐπανόδου αὐτοῦ εἰς τὸν οἶκόν του, πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ. Τοιαῦταί τινες διατάξεις δέον νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τοῦ νόμου ἐκείνου, οὐδεμία ὅμως διάταξις οὐσιαστικὴ, ἡ δ’ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἐκείνου, γινομένη συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα αὐτοῦ διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῶν ἔργων τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, φέρει πάντας τοὺς περιορισμοὺς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, καὶ τὰ παρεπόμενα ἀγαθὰ, ἀγαθὰ ἀντιστοιχοῦντα πρὸς ἑκατομμύρια φόρου, διότι ἡ ἐλάττωσις τῆς θητείας 1,000 ἀνδρῶν καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ χρόνου τῆς θητείας τῶν κληρωθέντων εἶναι βεβαίως, εἰς χρήματα ὑπολογιζόμενα, ἀντάξια ἑκατομμυρίων. Τοιουτοτρόπως ἐκπληροῦται ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους πρὸς τὴν στρατιωτικὴν παντὸς τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσιν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ Κράτος παρασκευάζηται πρὸς ἐνέργειαν, ἐὰν παρασκευάζηται εὐρύθμως πρὸς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν τῆς χώρας, ὀφείλει οὐχὶ μόνον νὰ ἐκπαιδεύσῃ τοὺς ἄνδρας, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἕτοιμα καὶ τὰ στελέχη, εἰς ἃ θὰ προσέλθωσι κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐνεργείας πάντες οἱ οὕτως ἐκπαιδευθέντες, ἄριστος δ’ εἶναι ὁ ὀργανισμὸς ὁ ἐπιτυγχάνων τὴν ταχεῖαν μετάβασιν τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῆς καταστάσεως τῆς εἰρήνης εἰς τὴν κατάστασιν πολέμου, καὶ συνδυάζων τὴν ὅσον ἐνδέχεται μεγαλειτέραν δύναμιν ἐν καταστάσει πολέμου μετὰ τῆς ὅσον ἐνδέχεται μικροτέρας δυνάμεως ἐν καταστάσει εἰρήνης. Προνοήσαντες ἄρα περὶ τῆς στρατιωτικῆς παιδεύσεως παντὸς τοῦ ἔθνους διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κειμένου περὶ ἀπογραφῆς νόμου, ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν, ὅπως οἱ κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον ἀσκηθέντες ὡς στρατιῶται εὑρίσκωσιν ἐν ὥρᾳ πολέμου ἕτοιμα τὰ στελέχη, ἐν οἷς θὰ καταταχθῶσιν. Οἱ ἀσκηθέντες ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἀποτελοῦσι τὴν ἐφεδρείαν τῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ φροντίσωμεν καὶ περὶ ἐφεδρείας ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν. Ἄλλα κράτη τοιαύτας ἐφεδρείας δύνανται νὰ συντηρῶσι, διότι ὑπάρχει ἐν αὐτοῖς κλάσις εὔπορος πολιτῶν, δεχομένων ὅπως καταταχθῶσι μετὰ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ εἰς τὴν ἐφεδρείαν τοῦ στρατοῦ ὡς ἀξιωματικοί. Παρ’ ἡμῖν τοῦτο εἶναι ἀδύνατον ὡς ἐκ τῆς κοινωνικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς εὐπορίας, τὴν ὁποίαν εἰς τὰ ἄλλα κράτη αἰῶνες συνεκέντρωσαν, ὑπὲρ τῆς ἐποχῆς ἡμῶν. Ὀφείλομεν λοιπὸν ἐξ ἀνάγκης νὰ ἔχωμεν ἐν εἰρήνῃ στελέχη τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ μεγαλείτερα τῶν στελέχεων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὰ ἄλλα κράτη, ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν τὴν δύναμιν τῶν ἀνδρῶν εἰς τὴν κατωτάτην, ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν τὴν δύναμιν τοῦ λόχου εἰς τὸν ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον ἐν Γαλλίᾳ ἐθεώρησαν ὡς τὸν ἐλάχιστον καὶ ὡς τὸν κανονικὸν, διότι ὁ ἐλάχιστος ἐθεωρήθη ἐν Γαλλίᾳ ὡς ὁ ἐν εἰρήνῃ κανονικός· ὁ δὲ ἀριθμὸς εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ὁ λόχος ὁ ἐν εἰρήνῃ δύναται ἐν καιρῷ πολέμου διὰ τῆς προσκλήσεως τῶν ἀνδρῶν τῆς ἐφεδρείας νὰ τριπλασιασθῇ καὶ νὰ τετραπλασιασθῇ. Ὀφείλομεν ἄρα τὰ στελέχη ἐπὶ τοιαύτης ἀναλογίας νὰ καταρτίσωμεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θὰ ἔχωμεν στελέχη καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ὑπηρεσίας. Ὁ στρατὸς τῆς ὑπηρεσίας ὤφειλε κυρίως νὰ ἀπαρτίζηται ἐκ χωροφυλακῆς. Ἀλλὰ χωροφυλακὴν τοσαύτην, ὅση ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, εἶναι ἀδύνατον νὰ καταρτίσωμεν, ἂν μὴ παραβιάσωμεν τοὺς θεμελιώδεις ὅρους τοῦ καταρτισμοῦ τοιούτου σώματος. Δὲν δυνάμεθα νὰ κατατάξωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν τῶν ἀναγκαίων, ὅπως καταρτισθῇ χωροφυλακὴ ἐπαρκὴς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους, ἐὰν μὴ εὑρύνωμεν τὸν κύκλον τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα· ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ πράξωμεν, διότι καταστρέφομεν τὴν χωροφυλακὴν ἐν τῇ βάσει αὐτῆς. Ὀφείλομεν ἄρα νὰ ἔχωμεν μόνον τοσαύτην χωροφυλακήν, ὅση δύναται νὰ συγκροτηθῇ ἐκ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα παρέχει ὁ ἀληθὴς στρατός, ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐξυπηρετησάντων καὶ ἐχόντων καλὰς ἐνδείξεις καὶ θελόντων νὰ καταταχθῶσι· τὸν δὲ ἄλλον ἀριθμὸν τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας ὀφείλομεν νὰ συμπληρώσωμεν, ὅπως συμπληροῦμεν αὐτὸν ἤδη, ὅπως καὶ ἐν τῇ παρελθούσῃ βουλευτικῇ περιόδῳ ὑπεστήριξα, ὅτι ἔδει νὰ συμπληρώσωμεν αὐτόν, καὶ ὅπως συνεπληρώθη ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ παρὰ τὸν νόμον, διότι ἡ Κυβέρνησις τότε ἀπέκρουσε τὴν ἰδέαν μου· δὲν ἠθέλησε νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ νόμῳ τὰς διατάξεις, τὰς περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν καὶ περὶ σχηματισμοῦ εὐζωνικῶν ταγμάτων, τὰς ὁποίας ἐπρότεινα· ἀνέγραψε διατάξεις ἄλλας, ὁ δὲ κύριος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἠναγκάσθη νὰ παραβιάσῃ τὸν νόμον καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὰς ἐκείνας τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας τότε ἐπρότεινα καὶ τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε ἀπέκρουσεν. Ἡ δύναμις τῆς ὑπηρεσίας δὲν δύναται νὰ ἦναι κατωτέρα τῶν 6,000 ἀνδρῶν. Ἐνῷ ἡ χωροφυλακὴ ἔχει 2,000, θὰ ἔχωμεν καὶ τάγματα εὐζωνικὰ δυνάμεως 4 χιλιάδων, καταρτιζόμενα ἐξ ἐθελοντῶν καὶ ἔχοντα κοινὰ τὰ στελέχη μετὰ τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἐντελῶς κεχωρισμένα κατὰ τὰ ἄλλα. Τοιουτοτρόπως ὁ στρατὸς ἐξ 11 χιλιάδων ἀνδρῶν θὰ ἔχῃ στελέχη ἱκανὰ, ὅπως περιλάβῃ ἐν ἑαυτῷ ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης δύναμιν τριπλασίαν ἕως τετραπλασίαν, δύναμιν 30 ἕως 40 χιλ. ἀνδρῶν.

§113ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι δά· ἐκτὸς ἐὰν ἐκουράσθη ὁ κ. Τρικούπης.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐκουράσθην.

§116ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἀντιληφθῶμεν πλέον.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν, κύριοι, τοιουτοτρόπως ἔχομεν στελέχη ἱκανὰ, ὅπως περιλάβωσιν οὐ μόνον πᾶσαν τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχομεν ἐγυμνασμένην, ἵνα κληθῇ ὑπὸ τὰ ὅπλα ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, ἀλλὰ καὶ τὴν δύναμιν, ἣν μετὰ πολὺν ἔτι χρόνον θὰ ἔχωμεν· δυνάμεθα, διὰ τῶν στελέχεων τούτων, στρατὸν 33 ἕως 40 χιλ. ἀνδρῶν νὰ θέσωμεν εἰς κίνησιν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἵνα πράξωμεν ταῦτα, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἐκγυμνάσωμεν σκοπίμως πάσας ταύτας τὰς δυνάμεις, ἵνα τὰς ὑποχρεώσεις εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλομεν τοὺς πολίτας καταστήσωμεν τελεσφόρους, ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν περὶ ἑνὸς ἰδίως, περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἤθελε πράξει, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον παρέλειψεν. Ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν, ὅπως ὀργανώσωμεν τὸν στρατὸν δι’ ἀξιωματικῶν ἐκγυμνασθέντων ἐν ξένοις στρατοῖς καὶ συμπραξάντων ἐν τοῖς στρατοῖς ἐκείνοις εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν, οὓς ἡμεῖς εἰσάγομεν ἐνταῦθα, παρὰ τῶν ξένων ἐθνῶν παραλαμβάνοντες αὐτούς· ὀφείλομεν νὰ καλέσωμεν ξένους ἀξιωματικοὺς ὡς ὀργανωτὰς τοῦ στρατοῦ πλείονας ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ἐπιτρέπει· ὀφείλομεν τὴν ὀργάνωσιν πᾶσαν τοῦ στρατοῦ νὰ ἐκτελέσωμεν δι’ αὐτῶν, καὶ ὅταν ἔλθωσιν οἱ ξένοι οὗτοι ἀξιωματικοί, ὅταν ἔλθῃ ὁ ἀνώτατος διοργανωτὴς, τότε δυνάμεθα ν’ ἀναθεωρήσωμεν καὶ αὐτοὺς τοὺς ὀργανισμούς, περὶ τῶν ὁποίων σήμερον πραγματευόμεθα. Ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ψηφίσωμεν σήμερον, θέλει εἶσθαι προσωρινὸν, οὐχὶ κατὰ τύπον, διότι δὲν πρέπει νὰ νομοθετῶμεν προσωρινῶς, ἀλλὰ διότι ἡ ἐφαρμογὴ ἐν Ἑλλάδι θέλει ἀποδείξει κατὰ τίνα τρόπον τὰ παρὰ ξένοις ἔθνεσιν ἰσχύοντα δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς ἡμᾶς. Αὐτὸς ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος εἶναι μετάφρασις ξένων νόμων, καὶ ἐφ’ ὅσον ἠθελήσαμεν νὰ νεωτερίσωμεν, εἰσηγάγομεν διατάξεις, τὰς ὁποίας θέλει τότε παρασταθῆ ἀνάγκη ἀμέσως ν’ ἀναθεωρήσωμεν, διότι τὰς εἰσηγάγομεν ἄνευ τῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς ὑπαγορεύσεων, ἄνευ τῆς διδασκαλίας τῆς πείρας. Τὴν πεῖραν ταύτην ὀφείλομεν ν’ ἀποκτήσωμεν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγνώρισαν ἀλλαχοῦ ἐφαρμοζομένους τοὺς νόμους ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ὑπὸ τοὺς νόμους τούτους, καὶ τότε θέλομεν δυνηθῆ νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα ὁριστικὰ περὶ τοῦ νομοθετικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ὁ ὀργανισμὸς ὁ νομοθετικὸς δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ πάγιος, καίτοι θὰ καλῆται ὁ νόμος πάγιος, ἐν ὅσῳ δὲν προσαρμοσθῇ εἰς τὴν χώραν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς χρονίας. Διὰ τροποποιήσεων ἀλληλοδιαδόχων θέλομεν φθάσει εἰς τὸν καταρτισμὸν ὀργανισμοῦ ἀναλόγου πρὸς τὰς δυνάμεις καὶ πρὸς τὰ ἤθη ἡμῶν. Ἡ τοιαύτη ὅμως προσωρινότης οὐδόλως θὰ ἐδικαιολόγει τὴν παράτασιν τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρτι ἐκπνεύσαντος, ἀλλ’ ἐφαρμοζομένου ἔτι προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ· δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν παράτασιν τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, διότι ὁ προσωρινὸς ὀργανισμὸς ἔχει τὸ πρῶτον ἐλάττωμα, ὅτι δὲν χωρίζει τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλωμεν τοὺς κατὰ τὸν νέον νόμον κατατασσομένους εἰς τὸν στρατὸν ἐξ ἀπογραφῆς εἰς ὑποχρεώσεις ἀναγομένας εἰς τὰ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ κράτους. Ἀλλὰ προσέτι καὶ λόγοι οἰκονομίας ἀπαγορεύουσι τοῦτο. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων ὑπέδειξεν οἰκονομίας μεθ’ ὧν συνδέει τὴν γνώμην αὐτοῦ, ὅπως ἐμμείνωμεν εἰς τὸν ὑφιστάμενον προσωρινὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ αἱ οἰκονομίαι ἐκεῖναι, ἡ κατάργησις δηλ. τῶν γενικῶν ἀρχηγείων καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνδρῶν, δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν οἰκονομίαν μεγαλειτέραν τοῦ 1,500,000 δραχμῶν. Ἐὰν δὲ ἀφαιρέσωμεν ταῦτα ἀπὸ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ, ἔχομεν ποσὸν ἀνώτερον τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἤδη. Ὀφείλομεν ἄρα νὰ ἀποδεχθῶμεν σύστημα ἄλλο, σύστημα πάγιον, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν περὶ παγίου ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα πρὸς τὴν Βουλήν. Ποῖαι δὲ ἔσονται αἱ δαπάναι ἐκ τοῦ συστήματος τούτου; Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν, διὰ στρατὸν 16 χιλ. ἀνδρῶν ἀπαιτεῖται δαπάνη 11 ἑκατομμυρίων· ἐὰν κατὰ τὴν ἀναλογίαν ταύτην ὑπολογίσωμεν διὰ στρατὸν 11 χιλ. ἀνδρῶν, θὰ ἀπαιτεῖται δαπάνη 7,500,000.

§120ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄνευ ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν;

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ 11 ἑκατομ. ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν στρατὸν μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν.

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸν ἰδικόν σας;

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀναλογία, τὴν ὁποίαν δίδω εἶναι ἀναλογία στρατοῦ μετὰ τῶν στελέχεων πρὸς στρατὸν μετὰ τῶν στελέχεων, ἑπομένως, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς ὁ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἦναι ἀληθής, ἀφοῦ διὰ στρατὸν μετὰ τῶν στελεχῶν 16 χιλιάδων ἀνδρῶν ἀπαιτεῖται δαπάνη 11,000,000, διὰ τὸν στρατὸν τῶν 11,000 ἀνδρῶν, ἤθελεν ἀπαιτεῖσθαι δαπάνη 7,500,000. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ταὐτοχρόνως καταργοῦμεν ἁπάσας τὰς δαπάνας τῆς πολυτελείας, ἐπειδὴ καταργοῦμεν καὶ τὰ γενικὰ ἀρχηγεῖα καὶ τὰ εἰδικὰ ἀρχηγεῖα, καὶ τὸ σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν καὶ περιττὰς θέσεις καὶ βαθμούς, ἐπειδὴ λαμβάνομεν καὶ ἄλλα μέτρα, περὶ ὧν ἤδη θέλω ὁμιλήσει, τὸ ποσὸν ἤθελε κατέλθει καὶ μέχρι τῶν 7,000,000. Ἀλλὰ δὲν εἶναι οὗτος ὁ ἀληθὴς ἀριθμὸς, διότι ἡ ἀφετηρία δὲν ἦτο ἀληθὴς, διότι τὰ 11,000,000 δὲν παριστῶσι τὴν ἀληθῆ δαπάνην διὰ τὸν στρατὸν τῶν 16 χιλιάδων ἀνδρῶν. Ἡ δαπάνη, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ τὸν στρατὸν, ὅπως ἐξέθηκα τὰ κατ’ αὐτὸν, εἶναι 8,500,000 δραχμαὶ, τουτέστιν ὑπάρχει οἰκονομία ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ οἷος παρουσιάζεται 2,500,000 δραχμῶν, ἡ οἰκονομία δὲ αὕτη πραγματοποιεῖται καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἀνδρῶν καὶ διὰ τῆς καταργήσεως δαπανῶν πολυτελείας Λαμβάνονται καὶ μέτρα νέα, ὅπως ἡ πολυτέλεια κατασταλῇ, καθιεροῦται, ὅτι οὐδεὶς γίνεται προβιβασμὸς εἰς κενουμένας θέσεις, ἐνόσῳ διατελοῦσιν ἐν διαθεσιμότητι ἢ ἐν ἀργίᾳ ἀξιωματικοὶ δυνάμενοι νὰ καθέξωσι τὰς θέσεις ταύτας ἐπανερχόμενοι εἰς τὴν τάξιν αὐτῶν, ὅτι αἱ θέσεις τῶν ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν δὲν καταλαμβάνονται ὑπὸ ἄλλων ἀξιωματικῶν προβιβαζομένων, ὅτι—καὶ τοῦτο δὲν εἶναι μόνον μέτρον οἰκονομίας, εἶναι κυρίως μέτρον οὐσιαστικὸν,— ὅτι οὐδεὶς ἀξιωματικὸς προβιβάζεται, ἐὰν δὲν ὑπηρετήσῃ τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον εἰς προβιβασμὸν ἐντὸς τοῦ μαχίμου στρατοῦ· ἡ διάταξις δὲ αὕτη ἀφορᾷ καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς βουλευτὰς καὶ εἰς τοὺς ὑπασπιστὰς τοῦ Βασιλέως. Τοιουτοτρόπως κατορθοῦται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἀπογραφῆς, τουτέστιν ἡ ἐκγύμνασις ἡ πλήρης τοῦ ἔθνους· κατορθοῦται νὰ ᾖ ἕτοιμον τὸ ἔθνος, ὅπως παρατάξῃ πάσας τὰς ἠσκημένας μαχίμους αὑτοῦ δυνάμεις ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης.

§124ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐντὸς πόσον ἐτῶν;

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀμέσως. Κατορθοῦται, ἵνα ἐκτελῆται ἡ ἐσωτερικὴ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους παρὰ τῶν σωμάτων, ἅτινα εἶναι κατάλληλα πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας ταύτης καὶ ὁ χωρισμὸς τοῦ στρατοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας πρὸς ἀμοιβαίαν αὐτῶν ὠφέλειαν καὶ ἀπαλλαττομένου τοῦ ἔθνους κατὰ πολὺ ἀπὸ τοῦ πιεστικοῦ τῆς ὑποχρεωτικῆς στρατιωτικῆς θητείας. Πραγματοποιοῦνται δὲ πάντα ταῦτα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀδικίας πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας ἀξιωματικούς, διότι καίτοι ζωηρῶς κατέκρινα καὶ κατακρίνω τὴν κυβέρνησιν ἐπὶ τοῖς προβιβασμοῖς, εἰς οὓς προέβη, ἅτε ὁ νόμος ὁ περὶ προσωρινοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἤγγιζεν εἰς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν θὰ ἐξέπνεε, δὲν δύναμαι ὅμως καὶ νὰ θεωρήσω, ὅτι οἱ προβιβασθέντες δὲν ἀπέκτησαν ἐκ τούτου δικαίωμα, καὶ βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ζημιωθῶσιν ἐκ τοῦ τοιούτου προβιβασμοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ οἷον ἐξέθηκα αὐτὸν δύνανται πάντες σχεδὸν οἱ σήμερον ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ νὰ εὕρωσι θέσιν καὶ ἐὰν παραστῇ ἀνάγκη, ὅπως ὁ ἀριθμὸς τῶν ταγμάτων μένει ηὐξημένος κατὰ ἓν ἢ δύω, ἵνα οὐδεὶς ἀξιωματικὸς τεθῇ εἰς ἀργίαν, τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτραπῇ πραγματοποιουμένης τῆς περιστολῆς τῶν ταγμάτων εἰς τὸν κανονικὸν ἀριθμὸν ὅταν αἱ θέσεις κενωθῶσι. Θεωρῶ, ὅτι ἡ πολιτεία δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζημιοῖ ὑπὸ τὴν πρόφασιν ὠφελείας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐπὶ τῇ βάσει νόμου ὑφισταμένου προήγαγεν εἰς θέσιν τινά. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ὑπῆρξε κακή, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Βουλῆς, εἰς τὸ ζήτημα δὲ τοῦτο οὐδόλως ἐνέχονται οἱ προβιβασθέντες· καὶ περὶ αὐτῶν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν. Τοιαῦται εἶνε αἱ περὶ ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ ἰδέαι μου. Ὅπως δὲ περὶ τοῦ στρατοῦ φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποστῶμεν πᾶσαν θυσίαν, ἵνα ἐκτελέσωμεν τὸν νόμον, δι’ οὗ πραγματοποιεῖται ἡ ἄσκησις τοῦ ἔθνους εἰς τὰ ὅπλα, οὕτω φρονῶ ὅτι καὶ περὶ τοῦ ναυτικοῦ ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ποιησώμεθα χρῆσιν αὐτοῦ ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀνάγκης· διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἔθνος ναυτικὸν, καὶ ἄνευ ναυτικῆς παρασκευῆς πᾶσα ἄλλη παρασκευὴ εἶναι ματαία. Ἀλλὰ διαφωνῶ ῥιζικῶς πρὸς τὴν κυβέρνησιν ὡς πρὸς τὸν τόπον τῆς παρασκευῆς· δὲν παραδέχομαι, ὅτι τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους εἶναι ἐπαρκῆ, ὅπως μόνον διὰ τῆς δαπάνης τῆς ἐτησίως ἀναγραφομένης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καταρτισθῶσιν αἱ ναυτικαὶ αὐτοῦ δυνάμεις. Αἱ ναυτικαὶ τοῦ Κράτους δυνάμεις, κατ’ ἐμὲ, δὲν δύνανται νὰ καταρτισθῶσιν εἰμὴ μόνον διὰ μεγάλου δανείου. Εἰς ἕτερα κράτη στρατιωτικὰ ἐλήφθη πρόνοια περὶ παρασκευῆς στρατιωτικοῦ ταμείου· ἡμεῖς, οἱ κυρίως ὄντες ναυτικοί, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ ναυτικοῦ ταμείου. Ποῖον δὲ εἶναι τοῦτο; εἶναι τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, δι’ οὗ θὰ καταστῇ ἐφικτὴ ἡ πραγματοποίησις δανείου, ἀναγκαίου πρὸς καταρτισμὸν στόλου. Τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι δυνάμεθα διὰ προσθήκης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἢ δύο ἢ 2½ νὰ ὀργανώσωμεν ναυτικόν, ὅπως χρησιμεύσῃ ποτὲ ὡς δύναμις μάχιμος δὲν εἶναι σπουδαῖον, καὶ μετὰ 30 ἔτη διὰ τοιαύτης δαπάνης δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, διότι ὁ παρερχόμενος χρόνος θὰ καταστρέφῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προφθάνῃ ν’ ἀναπληροῖ ὁ ἐπερχόμενος. Περὶ χρηματικῆς ἄρα παρασκευῆς ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν ἂν κατανοῶμεν τὸ μέγεθος τῆς ναυτικῆς παρασκευῆς, ἕως οὗ δὲ φθάσωμεν εἰς τὴν παρασκευὴν ἐκείνην, καὶ φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ταχέως, ὀφείλομεν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν ναυτικῶν ἐκείνων δυνάμεων, ἃς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ὀνομάζει σχετικὰς, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ ἔθνους εἰς τὰ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, εἰς τὸν καταρτισμὸν σχολῆς ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, εἰς τὸν καταρτισμὸν σχολῆς ναυκλήστρων· ἀλλ’ ὀφείλομεν χάριν τούτου νὰ καταργήσωμεν πᾶσαν ἄλλην ματαίαν δαπάνην. Ὀφείλομεν νὰ καταρτίσωμεν σχολὴν ναυτικὴν οὐχὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐψηφίσθη, διότι ἐπιβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον βάρη, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο ἀνάγκη ἵνα ἐπιβάλῃ, διότι δὲν εἶναι σχολεῖον ναυτικόν, ἀλλὰ σχολεῖον μορφώσεως εἰς τὰ κοινὰ γράμματα νέων ἀκαταρτίστων, ἀφοῦ διδάσκεται καὶ ἡ γραμματικὴ, συνδυάζεται δὲ ἡ σχολὴ καὶ μετὰ τῶν ὑποτροφιῶν. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος δι’ ὃν δὲν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ναυτικῆς σχολῆς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, οὐχὶ δὲ ὅπως λέγουσιν οἱ ἀρεσκόμενοι εἰς τὰς τοιαύτας δαπάνας, διότι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν κήδεται περὶ τοῦ ναυτικοῦ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι ἀναγεγραμμένη πίστωσις διὰ ἔξοδα συντηρήσεως ἐν τῇ σχολῇ 40 νέων, τουτέστιν ἐν τῇ κατωτάτῃ τάξει θὰ ἔχωμεν 40 νέους, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν τῆς σχολῆς δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τοὺς 40 ἵνα διατελῇ εἰς ἀναλογίαν πρὸς τὸ ἐν ἐνεργείᾳ προσωπικὸν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ἕπεται ὅτι ἡ σχολὴ ἐπὶ ἑπταετίαν θὰ σύγκειται ἐκ μιᾶς μόνης τάξεως. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ προνοήσωμεν περὶ ναυτικῆς σχολῆς, οὐχὶ ὡς ἐπρονόησεν ἡ κυβέρνησις, ἀλλὰ σπουδαίως, ὅπως ἔχωμεν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν ἐκγεγυμνασμένον, διότι σήμερον δὲν ἔχομεν τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου ὡρισμένον κατώτερον προσωπικὸν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ ναυτικῷ. Ἐψηφίσαμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον νόμον περὶ ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, δι’ οὗ ἐξωγκώσαμεν καὶ τὰς δαπάνας καὶ τοὺς βαθμοὺς· καὶ ἐν τούτοις αἱ κατώτεραι θέσεις ἔμειναν κεναὶ, διότι δὲν ἔχομεν νέους παρεσκευασμένους ἵνα καταλάβωσι τὰς θέσεις ταύτας.

§126ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές· πρέπει νὰ ἦσθε ἀκριβής, ἂν παρατηρήσητε εἰς τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον παρουσίασα εἰς τὴν Βουλὴν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὑπάρχουσιν 70 θέσεις κεναὶ, τὰς ὁποίας δὲν ἐπλήρωσα καὶ ἔπρεπε νὰ ἦμαι ἐγὼ ὅπως ἀντισταθῶ.

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπαντᾶτε εἰς ἄλλο ζήτημα· ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν ἠδυνήθητε νὰ πληρώσητε τὰς κατωτέρας, διότι δὲν ἔχετε προσωπικόν.

§128ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ πόσαι εἶναι αὐταὶ αἱ θέσεις; δεκαεπτά.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀφείλομεν λοιπὸν ὑπὲρ τῆς μορφώσεως τῶν ναυτικῶν δυνάμεων τοῦ ἔθνους νὰ προβῶμεν εἰς πᾶσαν δαπάνην, ἀλλὰ σπουδαίως ἐνεργοῦντες· ὀφείλομεν νὰ ὀργανώσωμεν τὴν σχολὴν τῶν ναυκλάστρων, ἔχομεν ὑλικὸν ἄριστον καὶ εἰς τοῦτο — δὲν πιστεύω ν’ ἀντιτείνῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς—συνετέλεσεν ἡ οἰκουμενικὴ, ἔχομεν δὲ καὶ προσωπικὸν δυνάμενον νὰ διευθύνῃ τὰ τῆς σχολῆς, ἀλλὰ ὀργάνωσιν σχολῆς δὲν ἔχομεν, καὶ πᾶς ἀξιωματικὸς, πᾶς ὑπαξιωματικὸς, πᾶς ναύτης ὀφείλει νὰ διέλθῃ διὰ τῆς σχολῆς ταύτης, διότι ἰδιάζει ὁ κλάδος οὗτος τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ.

§130ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ὀργάνωσις εἶναι πλήρης καὶ ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ ἐκ περιτροπῆς σπουδάζουσιν ἐκεῖ.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν περὶ τούτου προνοήσωμεν, ὀφείλομεν νὰ συντηρήσωμεν καὶ τὸ ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, διατηροῦντες τὰ μὴ χρησιμεύοντα πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν ἢ τὴν ὑπηρεσίαν πλοῖα ἕτοιμα ὅπως ἐν βραχεῖ τίθενται εἰς ἐνέργειαν καὶ ὀφείλομεν ἰδίως ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ναυτικοῦ ταμείου. Ἡ δαπάνη περὶ τῆς δεξαμενῆς εἶναι ὅλως περιττή. Ἡ δεξαμενὴ θὰ κατασκευασθῇ ὅταν μετὰ βραχὺ διάστημα χρόνου δυνηθῶμεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς γενικῆς ὀργανώσεως τοῦ ὑλικοῦ τοῦ ναυτικοῦ. Ἡ δαπάνη πρὸς συντήρησιν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ πλοίων ὅλων, ὅσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειοῦνται, δὲν εἶναι ἀναγκαία ἰδίως μάλιστα ὅταν ἓν τῶν πλοίων ἐκείνων δὲν ἦναι πολεμικόν, ἡ δὲ δαπάνη διὰ τὸ πλοῖον ἐκεῖνο δὲν ἦναι μικρά· διότι δὲν εἶναι μόνον ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως, εἶναι καὶ ἡ τῆς ἐπισκευῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσωμεν, ἂν ψηφίσωμεν τὴν συντήρησιν. Ὅταν δὲ ὀλιγώτερον πολυτελῶς διαῤῥυθμισθῶσι τὰ τῆς ναυτικῆς ἐν γένει ὑπηρεσίας καὶ τὰ τῶν ἐφέδρων καὶ παρωπλισμένων πλοίων δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐν συνόλῳ ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν οἰκονομίας, ὧν τὸ ἄθροισμα γινώσκετε ἤδη ἀναβαῖνον εἰς 1½ ἑκατομμύριον. Ἀλλὰ πλὴν τῶν οἰκονομιῶν, πλὴν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος, ἔχομεν ἓν ἔτι μέσον εἰς πορισμὸν χρημάτων, ἔχομεν τὴν διάθεσιν τῶν παρὰ τῇ τραπέζῃ εἰσπράξεων ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶναι ἀναγεγραμμένον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου ἐκείνου, διότι κατὰ τὴν ἰδέαν τῆς κυβερνήσεως καὶ αἱ τέως ἀδιάθετοι 21,000 ὁμολογίαι πρέπει νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἵνα δοθῶσιν 8 ἑκατομμύρια ἐπὶ τόκῳ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ὁποῖον θέλει πάλιν ἐξαγοράσει τὰς διατεθείσας ὁμολογίας. Τὰς ὁμολογίας ταύτας ὀφείλομεν νὰ καταργήσωμεν, τὰ λοιπὰ δὲ παρὰ τῇ τραπέζῃ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου χρήματα νὰ διαθέσωμεν ἀντὶ τόκου, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξουδετερώσῃ τὰ βάρη, ἅτινα ἀνελάβομεν ἐκ τοῦ δανείου τούτου. Ὀφείλομεν νὰ ἐξαγοράσωμεν πάντα τὰ ἔντοκα γραμμάτια, ὀφείλομεν ν’ ἀποτίσωμεν τὰ προσωρινὰ χρέη τοῦ δημοσίου, ὀφείλομεν ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ὅ,τι πρὸς αὐτὸ χρεωστοῦμεν, περὶ τὰ 3 ἑκατομμύρια, καὶ ὀφείλομεν προσέτι ἐκ τῶν χρημάτων τούτων νὰ φυλάξωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἦνε ἀναγκαῖον, ἵνα ἀποτίσωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦ παρελθόντος, ἵνα ἀποτίσωμεν τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θέλουσιν ἀφήσει οἱ πρῶτοι μῆνες τοῦ ἔτους, ἕως τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ τὰ νέα μέτρα τῶν οἰκονομιῶν καὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν φόρων καὶ ἵνα ἀποτίσωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1880 μετὰ τὰς μεταῤῥυθμίσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, ἔλλειμμα ἀνερχόμενον ἐπὶ τοῦ ὅλου ἔτους εἰς 2,400,000. Μένει τότε ποσὸν 5 ἑκατομμυρίων, ὅπερ νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῆς συστάσεως κτηματικῆς τραπέζης, ὅπως μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα συζητήσωμεν τὴν πρότασιν τῆς κυβερνήσεως περὶ συνδυασμοῦ τῆς κτηματικῆς Τραπέζης μετὰ τῆς ἐκποιήσεως τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων. Ἡ κτηματικὴ Τράπεζα εἶναι ἀναγκαιοτάτη, ἡ ἐκποίησις δὲ τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων ἐν τῷ παρόντι εἶναι τι, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα οὐδὲ νὰ σκεφθῶμεν ὀφείλοντες μόνον νὰ κανονίσωμεν ἀνυπερθέτως τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τῶν μονῶν καὶ νὰ διαῤῥυθμίσωμεν καταλληλότερον καὶ ὠφελιμώτερον πρὸς τὴν ἐκκλησίαν τὰ κατ’ αὐτάς. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων χορηγεῖται εἰς τὴν κτηματικὴν Τράπεζαν πρώτη κατάθεσις 5 ἑκατομμυρίων, δι’ ὧν καθίσταται ἐφικτὴ ἡ λειτουργία τῆς Τραπέζης, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν ταῦτα ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Τοιαῦτα εἶναι τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξα πρὸς ὑμᾶς. Ἔχομεν οἰκονομίας ἐκ τῶν ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν 4 ἑκατομμυρίων, ἐκ τῶν ἄλλων ὑπουργείων 1,769,000, ἐκ τοῦ κανονισμοῦ δὲ τῶν κατὰ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων 2,223,000· ἂν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν τρία ἑκατομμύρια ἐκ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ φορολογικοῦ συστήματος καὶ ἀφαιρέσωμεν τὸ ὅλον ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τῶν 13,359,520 μένει ἔλλειμμα 2,400,000. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο θὰ ἦναι μεγαλείτερον κατὰ τὸ 1880, διότι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁλόκληρον τὸ σύστημα ἐκ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους, θὰ ἦναι ὅμως μικρότερον κατὰ τὸ 1881, ὅτε θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁλόκληρον, ἀλλὰ συνάμα θὰ ἔχωμεν καὶ προσαύξησιν τῶν προσόδων ἐκ τῆς κανονικῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς βοηθουμένης καὶ ἐκ τῆς φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Βεβαίως μετὰ τοῦ ζητήματος τῶν νομοθετικῶν οἰκονομιῶν πρέπει νὰ συνδέσητε καὶ τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἂν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ συστήματος τούτου ἀφήσητε εἰς Κυβέρνησιν μὴ οἰκονομικὴν, τὸ ἔλλειμμα θέλει αὐξήσει κατὰ πολὺ διὰ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν συμβάσεων, τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν κατάργησιν, ἵνα ἀπαλλαγῇ τὸ δημόσιον ὑποχρεώσεων ἀνερχομένων εἰς 1,300,000 δραχμῶν. Τὰ δύο ταῦτα ζητήματα συνδέονται στενώτατα, τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ τῶν νομοθετικῶν οἰκονομιῶν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ φρονῇ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, οἷος ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ταῖς βάσεσιν αὐτοῦ, εἶναι ἀποδεκτὸς, διὰ ψήφου αὐτῆς τοιαύτης θέλει ἀποδείξει, ὅτι θεωρεῖ ἀνεκτὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις κατήρτισε τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἥτις θέλει ἐκτελέσει αὐτόν. Ἄν ὅμως ἡ Βουλὴ θεωρῇ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὡς συνετάχθη ἄγει εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὄλεθρον, ψηφίζουσα ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὰς βάσεις αὐτοῦ, ἀποδεικνύει συνάμα, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς ἐκείνους, οἵτινες τοιοῦτον προϋπολογισμὸν θέτουσιν ὡς βάσιν τῆς οἰκονομικῆς διευθύνσεως τῶν τοῦ Κράτους; Τοιαύτην ψῆφον θέλω προτείνει εἰς ὑμᾶς. Θέλω προτείνει εἰς ὑμᾶς, ἵν’ ἀποφανθῆτε, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς αἱ βάσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς περιστάσεις, δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους τὰς ἐσωτερικὰς, δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, πρὸς τὸν Ἑλληνισμόν· θέλω προτείνει, ὅπως ψηφίσητε τὴν πρότασιν ταύτην ἐννοῶν, ὅτι ἡ ψῆφος ὑμῶν ἐπ’ αὐτῆς εἶναι ψῆφος ἐμφαίνουσα γνώμην καὶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἐκτελέσει τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ θέλω θεωρήσει τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως ὡς ἀποδεικνύουσαν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν εἰς τοὺς σήμερον κυβερνῶντας. Ἄν ἡ Βουλὴ ἐννοῇ τοῦτο, ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ν’ ἀποδεχθῶμεν τὰς συνεπείας ὡς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ὀφείλομεν εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴ ταράσσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ζητημάτων ἐμπιστοσύνης, ὀφείλομεν καὶ αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ μὴ ἐπιζητήσωμεν ἐν τοῖς καθέκαστον μεταβολὴν τοῦ συστήματος, διότι αἱ μεταβολαὶ τοῦ συστήματος δὲν ἀποκτῶνται ἐν τοῖς καθέκαστον. Καὶ ἂν κατ’ ἀρχὴν ψηφίσωμεν σύστημα οἰκονομιῶν, πάλιν θ’ ἀπαντήσωμεν δυσχερείας πολλὰς ἐν τοῖς ἄρθροις τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἑκάστη οἰκονομία κατὰ μέρος λαμβανομένη θ’ ἀρύεται δυνάμεις ἰδίας ἑαυτῆς καὶ πολλαὶ δαπάναι θὰ διέρχωνται τὸν κίνδυνον, θὰ διασώζωνται· ὅταν ὅμως καὶ κατ’ ἀρχὴν ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ σύστημα ἄλλο, σύστημα ἀντίθετον πρὸς τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, ὅταν ἀποδεχθῇ τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν ἡ Κυβέρνησις ἐστήριξε τὸν προϋπολογισμὸν, ὅταν ἀναγνωρίζῃ, ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς χθὲς, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον ἀποκτᾶται ἄνευ μεγάλων θυσιῶν, τότε δὲν δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θέλει δυνηθῆ νὰ κατορθώσῃ οἰκονομίας ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Οἰκονομίας ἐν ταῖς λεπτομερείαις δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιφέρωμεν εἰμὴ μετὰ ἀπόφασιν ὁριστικὴν τῆς Βουλῆς περὶ γενικοῦ συστήματος οἰκονομιῶν, μετὰ τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀκραδάντου πεποιθήσεως τῆς Βουλῆς, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον πρὸς τὴν σωτηρίαν τοῦ Κράτους. Ἔχει δὲ ἀνάγκην ἡ Βουλὴ, ἵνα δυνηθῇ νὰ κατορθώσῃ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἀρχῆς ἐν ταῖς λεπτομερείαις τῆς συνδρομῆς τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς διευθύνσεως τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει συνδρομὴν καὶ διεύθυνσιν παρὰ τῆς κυβερνήσεως οὐδὲ ὡς πρὸς τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ κυβέρνησις προτείνει, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀπεκδέχηται τὴν συνδρομὴν τῆς παρούσης κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ συστήματος τῶν οἰκονομιῶν, ἀφοῦ ἡ κυβέρνησις διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτῆς καὶ τῆς περὶ αὐτοῦ ἀναπτύξεως ἀπὸ τοῦ βήματος φαίνεται μὴ ἀσπαζομένη τὰς οἰκονομίας, καὶ φρονοῦσα ὅτι δύναται νὰ σώσῃ τὸ Κράτος καὶ ἄνευ οἰκονομιῶν καὶ ὅτι αἱ οἰκονομίαι δὲν εἶναι ἡ βάσις τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἐνεργείας ἐν τῇ Ἀνατολῇ, δὲν εἶναι ἡ βάσις τῆς κανονικῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7½.)