1877.06.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

τῆς 25 Ἰουνίου 1877.

(Σάββατον)

Ὥρα 8 π. μ.

Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ παραίτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Καραλιβάνου, βʹ. ἡ ἀπάντησις τῶν κυρίων ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Παιδείας ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων τῶν κ. Μαυρομαρᾶ καὶ Χοϊδᾶ.

§2ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ν’ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος αὐτὰ καὶ νὰ κυτάξωμεν τὰ ἔργα μας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἀντιπρόεδρος τῶν Ὀλυμπίων, μοὶ παρέδωκε χθὲς τοὺς τίτλους τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ Ζαππείου· οἱ τίτλοι ἐτέθησαν ἐντὸς κιβωτίου σιδηροῦ, εἶναι δύω ζεύγη κλειδῶν· παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ποῖος θὰ κρατῇ τὴν μίαν καὶ ποῖος τὴν ἄλλην.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τίτλων· οἱ τίτλοι κρατοῦνται ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, πρέπει λοιπὸν νὰ διευθύνετε ταύτας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§6ΧΟΪΔΑΣ. Ἀφοῦ τὰς κλεῖς τοῦ Παραδείσου κρατεῖ μίαν ὁ Πέτρος καὶ ἄλλην ὁ Παῦλος (θόρυβος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε (θόρυβος). Πολλοὶ τῶν Βουλευτῶν κατέθεσαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ κατάλογον τῶν κατ’ ἐπαρχίας ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ φροντίσῃ ὑπὲρ τῆς εἰσπράξεως τῶν χρημάτων.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§9ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἄν ᾖναι τις ἐκ τῶν βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος ὀφείλει εἰς τὸ Δημόσιον, παρακαλῶ νὰ μᾶς σημειώσῃ τὸ ὑπουργεῖον τὸ ὄνομά του, διότι πολλοὶ λέγουν ὅτι οἱ βουλευταὶ ὀφείλουν εἰς τὸ Δημόσιον.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ οἱ βουλευταὶ, κύριοι, πληρώνουν φόρους, καὶ δύναται νὰ ὑπάρχῃ τις καθυστερῶν. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ παραιτηθοῦν ἀπὸ τὰς συζητήσεις καὶ ἀπὸ τὰς προτάσεις ἀντικειμένων μὴ νομοθετικῶν· εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν πᾶσαν πληροφορίαν καὶ νὰ ἐπιφέρωμεν πᾶσαν θεραπείαν προκειμένου περὶ βλάβης τῶν δικαιωμάτων τῆς πολιτείας. Πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν σπεύδουσι ν’ ἀναχωρήσωσι καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν Βουλὴν· ἐν τούτοις ἀναπόφευκτος ἀνάγκη εἶναι διὰ μεγάλα κοινωνικὰ συμφέροντα, νὰ μείνῃ μερικὰς ἡμέρας ἀκόμη ἡ Βουλὴ ἐνταῦθα καὶ ἐργασθῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν Ἀθήναις εἶναι παρόντες 138 βουλευταί.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ μείνωσι, διότι χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἂν ἡ Βουλὴ μᾶς ἐγκαταλείψῃ, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς λίαν δυσχερῆ θέσιν.

§13ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Προχθὲς συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Ναυτικῶν καὶ ἀπεφάνθη περὶ μιᾶς συμβάσεως περὶ φάρων καὶ φανῶν. Παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοῦφος ἔχει τὸν λόγον.

§16Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Κύριοι, πρό τινων ἡμερῶν ἀπεβίωσεν εἷς τῶν δημάρχων τῆς ἐπαρχίας μας, διετάχθη ἑπομένως νομίμως ἡ ἐπανάληψις τῆς ἐκλογῆς πρὸς συμπλήρωσιν τῆς θέσεως. Ὁ κ. Νομάρχης ἐξέδωκε τὸ ἁρμόδιον πρόγραμμα, ἀλλ’ ἐν αὐτῷ προσδιώρισεν ὡς τόπον ἐκλογῆς Ναὸν ἀπόκεντρον καὶ μικρὸν, ἐνῷ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου ὑπάρχει σχολεῖον δημοτικὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐνεργήθησαν ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἐκτὸς βεβαίως τῆς ἐκλογῆς τοῦ 1872, ἡ ὁποία ἔγεινε εἰς τὸν Προφήτην Ἠλίαν ὡς πάντες γνωρίζετε. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὥστε νὰ διορθωθῇ ἡ ῥητὴ αὕτη παράβασις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι ὁ νόμος ὁρίζει ὅτι ὅπου ὑπάρχει δημοτικὸν σχολεῖον κατάλληλον ἐκεῖ ἐνεργεῖται ἡ ἐκλογή. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἕτερος καὶ εὐρύχωρος καὶ μεγαλείτερος ἐκείνου ὅπου προσδιωρίσθη ἡ ἐκλογή.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω τίποτε· ἐὰν μάθω, σᾶς λέγω.

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπειδὴ καταγινόμεθα περὶ κατεπειγόντων καὶ διορθώσεως τῶν κακῶς κειμένων, ὑποβάλλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἑπομένην παρατήρησιν. Ἔχω ὑπενοικιάσει οἴκημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἰδικόν μου, εἰς στρατιωτικὸν ὁ ὁποῖος χρεωστεῖ ἤδη τρεῖς τριμηνίας· ὁ οἰκοδεσπότης ζητεῖ καὶ δικαίως ἢ τὰ χρήματα ἢ τὸ σπῆτι. Ἀπετάθην εἰς τὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα ἀπεφάσισαν τὴν ἔξωσιν τοῦ στρατιωτικοῦ τούτου καὶ τὴν κατάσχεσιν τῶν ἐπίπλων, ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐκδεδομένη πρὸ δύω μηνῶν δὲν εἰμπορεῖ νὰ ἐκτελεσθῇ· πηγαίνει ὁ κλητὴρ καὶ τὸν διώχνει· ζητῶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων καὶ μᾶς λέγουν, εἶναι ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν συμφώνως μετὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἡ ὁποία ἀπαγορεύει τὴν ἐκτέλεσιν ἀποφάσεων ἐναντίον στρατιωτικῶν, ἐὰν δὲν συμφωνῇ τὸ φρουραρχεῖον. Παρουσιάσθην δ’ ἐπανειλημμένως εἰς τὸ φρουραρχεῖον· μοῦ εἶπον εὔμορφα λόγια, ἀλλ’ ἕως τώρα δὲν ἔγεινε τίποτε· παρουσιάσθην εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἀφοῦ ἐπανειλημμένως ἀπεδιώχθη ὁ κλητὴρ, καὶ μὲ εἶπον, ἔχεις δίκαιον ἀλλὰ δὲν εἰμπορῶ νὰ κάμω τίποτε. Εἰς ἄλλα μέρη ἕνας στρατιωτικὸς ὅταν φθάσει νὰ συνάψῃ χρέη, στερεῖται τοῦ βαθμοῦ του, διότι στοχάζονται ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς, βεβαρυμένος ἀπὸ χρέη, θὰ κάμῃ πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν φέρουν τιμὴν εἰς τὸν στρατιώτην· ἡμεῖς ὅμως ἀδιαφοροῦμεν. Ἀναφέρω λοιπὸν τὸ τοιοῦτον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ἓν μέτρον ὅπως τέλος πάντων μάθωσιν οἱ πολῖται πῶς εἰμποροῦν νὰ ἐξουσιάζουν τὴν ἰδιοκτησίαν των· παρακαλῶ δὲ ἐπίσης τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν τῷ ὄντι τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὸ τοιοῦτον συνεφώνησε, νὰ ἄρῃ αὐτὸ τὸ ἐμπόδιον.

§19ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Βεβαίως εἶναι λίαν παράδοξος αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§20ΖΑΪΜΗΣ. Θέλω συνεννοηθῆ μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὥστε νὰ ληφθῇ μέτρον γενικὸν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον.

§21Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μόναι δὲν ἐκτελοῦνται αἱ ἀποφάσεις ἄνευ τῆς συμπράξεως τοῦ φρουραρχείου.

§22ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, εἰς τὰ Βροῦλα τῆς Σμύρνης καταφεύγουσιν ὅλοι οἱ κληροῦχοι τῆς ἐπαρχίας μου, καὶ κατήντησε νὰ συλλάβουν τὸν 46 κληροῦχον· παρακαλῶ νὰ διατάξετε τὸν πράκτορα νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ταχείας συλλήψεως τῶν κληρούχων.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν παραίτησίν του ὁ κ. Καραλίβανος ἔχει καὶ φράσεις τινὰς κατὰ τὰς ὁποίας εἰς τὸ πρόσωπόν του παρεβιάσθη τὸ ἄρθρον 62 τοῦ Συντάγματος, καὶ τὰ ἄρθρα 27 καὶ 28 τοῦ Κανονισμοῦ. Προχθὲς ὁ κ. Καραλίβανος εἶχε ζητήσει τῷ ὄντι τὸν λόγον, καὶ ἦτο ἐγγεγραμμένος κατὰ τάξιν, κατόπιν αὐτοῦ ἦτο ὁ κ. Μαυρομαρᾶς, ὁ κ. Ζωχιὸς καὶ ὁ κ. Χοϊδᾶς. Ὁ κ. Καραλίβανος ἐζητήθη νὰ ὁμιλήσῃ, ἀλλὰ παρῃτήθη· ἐπίσης παρῃτήθη ὁ κ. Μαυρομαρᾶς· ὁ κ. Ζωχιὸς καὶ ὁ κ. Χοϊδᾶς ἔλαβον τὸν λόγον. Ὁ κ. Καραλίβανος αἰτιᾶται τὸν Πρόεδρον, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν τῷ ὄντι ἐμποδίσθη ὁ λόγος εἰς τὸν κ. Καραλίβανον.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ἀπ’ ἐναντίας.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπομιμνήσκω δὲ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Καραλίβανος ἀνεχώρει, ἄπειροι βουλευταὶ καὶ ἐγὼ αὐτὸς τὸν παρακαλέσαμεν νὰ λάβῃ τὸν λόγον, αὐτὸς ὅμως ἀνεχώρησε. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἔπταισε κατά τι ὁ Πρόεδρος;

§26ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐὰν δέχεται τὴν παραίτησίν του.

§28ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§29ΧΟΪΔΑΣ, ΦΙΛΗΜΩΝ ΚΑΙ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον.

§30ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπεφάνθη ἡ Βουλή;

§31ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπεφάνθη, προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς παραιτήσεως.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Καραλίβανος εἶναι ἀπὼν, δὲν πρέπει νὰ τὸν καταδικάσωμεν ἐρήμην.

§33ΧΟΪΔΑΣ. Ἐνίσταμαι κατὰ τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Καραλιβάνου.

§34ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι κἀνεὶς ὑπέρ.

§35ΧΟΪΔΑΣ. Ἐνίσταμαι κατὰ τῆς παραιτήσεως, διότι ὁ κ. Καραλίβανος, ἐκλεχθεὶς δι’ ἐλευθέρας ἐκλογῆς παρὰ ἐλευθέρου λαοῦ, ἐλεύθερος ἀντιπρόσωπος, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραιτηθῇ. Ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βουλεύεται ὑπὲρ τῶν κοινῶν συμφερόντων, ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ὅστις ἐτίμησεν αὐτὸν διὰ τῆς ἐκλογῆς.

§36ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμηθῆτε ὅτι εἶναι αἱ τελευταῖαι ἡμέραι ὅπου συνεδριάζομεν.

§37ΧΟΪΔΑΣ. Ἐνθυμοῦμαι πρὸ πάντων, ὅτι εἶμαι ἐλεύθερος ἀντιπρόσωπος καὶ ὡς τοιοῦτος ὀφείλω πρὸ πάντων νὰ ὑποστηρίζω τὰς ἰδέας μου, ὅταν δὲ οἱ Κεφαλλῆνες μὲ ἐξέλεξαν ἀντιπρόσωπον δὲν ἐζήτησαν τὴν γνώμην τοῦ φιλτάτου φίλου μου κ. Ἀναστασοπούλου. Ἀλλὰ καί τοι ἀντικρούων τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Καραλιβάνου, ἀνδρὸς ἀληθῶς τιμίου καὶ ἐναρέτου, δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ τὰς περιεχομένας ἐν τῇ παραιτήσει του φράσεις δεινὰς κατὰ τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, δεινὰς κατὰ τοῦ συναδέλφου μας κ. Ζωχιοῦ, δεινὰς κατὰ τοῦ προέδρου, διότι ἐνῷ οὗτος θρησκευτικῶς ἐκπληροῖ τὸ ἑαυτοῦ καθῆκον, ἑκάστοτε ἀναλαμβάνει τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῶν διακοπτομένων, ὁ κ. Καραλίβανος ἐπὶ τὴν πλάνην ἐρειδόμενος ἐπιῤῥίπτει μομφὴν ἄδικον κατὰ τοῦ προέδρου. Σεῖς ἀπεφάνθητε ἤδη ἐὰν ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξεπλήρωσε κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην τὸ καθῆκόν του, καὶ κατεδείξατε πλανώμενον τὸν κ. Καραλίβανον, καὶ θέλω μᾶλλον αὐτὸν πλανώμενον ἢ ψευδόμενον, διότι δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι ὁ κ. Καραλίβανος ἀνὴρ ἐνάρετος δύναται νὰ ἐξευτελισθῇ ἄχρι τοῦ ψεύδους. Δεινῶς ὑβρίζει τὸν συνάδελφον Ζωχιὸν ὅτι ἐρείδεται ἐπὶ ἰδέας μὴ στηριζομένης ἐπὶ τὸ δίκαιον, δεινότατα δὲ ὑβρίζει ἐμὲ, διότι μὲ παριστᾷ ὡς ἄνθρωπον δυνάμενον νὰ ἐξευτελισθῇ ἄχρι τοῦ ψεύδους, ἄχρι τῆς συκοφαντίας. Καθ’ ὅλον μου τὸν βίον καὶ τοῦ μαθητοῦ, καὶ τοῦ δικηγόρου, καὶ τοῦ δικαστικοῦ ὑπαλλήλου, καὶ τοῦ πολιτικοῦ, κατέδειξα διὰ τῶν ἔργων μου, ὅτι κακὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ οὐχὶ τὸ ψεῦδος· ἐὰν ἐπλανήθην ποτὲ ὡς ἄνθρωπος, τὴν πλάνην μου ὡμολόγησα, διότι τὸ πλανᾶσθαι εἶναι ἀνθρώπινον, τὸ ἐπιμένειν ὅμως εἰς τὴν πλάνην σατανικόν. Ἐὰν ἔλαβον πολλάκις τὸν λόγον, ἴσως ἐκλήθην παρὰ τῶν συναδέλφων μου φλύαρος, πολύλογος, ἀλλ’ οὐδέποτε συκοφάντης, οὐδέποτε ὑβριστής· δύναμαι νὰ ἔπω οἱασδήποτε ἰδέας ἐρειδομένας ἐπὶ τὴν πλάνην, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ φθάσω ἄχρι τοῦ ὑβριστοῦ. Ἐὰν ἐγὼ προχθὲς ἀγορεύων κατὰ τῆς ἑταιρίας ἐπλανώμην, ἠδύνατο ὁ κ. Καραλίβανος νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ μὲ ἀντικρούσῃ, καὶ οὐχὶ παραιτούμενος νὰ ρίπτῃ μομφὴν κατὰ τοῦ προέδρου καὶ τῶν συναδέλφων. Ἡ ἱστορία τοῦ παρελθόντος, τοῦ παρόντος, καὶ τοῦ μέλλοντός μου θὰ καταδείξῃ ἐὰν ᾖμαι ἄξιος νὰ ἐξευτελισθῶ ἄχρι τοῦ ψεύδους. Εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ λάβω τὸν λόγον, εἶχον ἐναργεστάτας τὰς ἀποδείξεις, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος παρεκάλεσα τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸν, καὶ χθὲς ἐπανέλαβον τὴν πρότασιν ταύτην εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν, ἀποδεχομένης τῆς Βουλῆς τὴν παραίτησίν μου, νὰ μὲ διορίσῃ εἰσαγγελέα ἐν Σύρῳ, καὶ μετ’ ἐπιστήμονος καὶ ἱκανοῦ ἀνακριτοῦ νὰ προβῶ εἰς ἀνακρίσεις, καὶ ν’ ἀποδείξω ἢ τὴν πλάνην μου καὶ τὴν ἀθωότητα ἐκείνων, ἢ τὸ βάσιμον τῆς κατηγορίας καὶ νὰ ἐπιδιώξω διὰ τῶν κειμένων νόμων τὴν τιμωρίαν των. Ὁ κ. Καραλίβανος ἐξήντλησε πολλάκις τὸν χαρακτῆρά μου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἄξιος ἐξαντλήσεως, διότι τὸ νὰ ᾖναι τίμιός τις δὲν εἶναι προσὸν, ὁ κ. Καραλίβανος δὲν ὤφειλε μακρὰν τῆς Βουλῆς νὰ μὲ ὑβρίσῃ καὶ πρὸ πάντων ὑβριστὴν (θόρυβος).

§38ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε εἰς τὸ ὡρολόγιον νὰ σταματήσῃ.

§39ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν ὑπάρχει κατηγορία καθ’ ἡμῶν.

§40ΧΟΪΔΑΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν ἠννόησα νὰ ὑβρίσω κανένα ἀπόντα· ἦτο παροῦσα ἡ ἑταιρία διὰ τῶν ἀντιπροσώπων της, εἶχεν ἀντιπροσώπους δεινοὺς ῥήτορας καὶ ἐπιστήμονας, εἶχε τὸν κ. Καραλίβανον, τὸν κ. Ζαλλώνην, τὸν κ. Νάζον, τὸν κ. Μπούμπουλην, τὸν φίλον μου μέχρις ἀδελφότητος κ. Μαυρομαρᾶν, τὸν πρόμαχον τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ δικαίου τὸν πλανώμενον ἐν τῇ συγκεκριμένῃ ταύτῃ περιστάσει. Διατί δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα νὰ ἀντικρούσωσιν ἐμὲ τὸν πλανώμενον οὐχὶ τὸν ὑβρίζοντα, ἀλλὰ παρῃτήθησαν πάντες τοῦ λόγου; διότι συνῃσθάνοντο ὅτι τὰ λεγόμενα παρ’ ἐμοῦ ἐρείδονται ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν. Δύω λέξεις ἀκόμη ὅπως καταδείξω ἐκεῖνον πλανώμενον,..... Διατί ἐπυρπολύθη ἡ Εὐνομία; ἀφίνω εἰς τὴν ἱστορίαν νὰ τὸ βεβαιώσῃ· διατὶ ὅμως δὲν ἀπεδόθησαν τὰ βιβλία εἰς τὸν Καθηγητὴν Καστόρχην, ἀφίνω νὰ κρίνετε ὑμεῖς (θόρυβος).

§41ΖΑΛΩΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§42ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπεβιβάσθησαν δύω κιβώτια βιβλία (θόρυβος) ... .... ἐπῆλθε τὸ δυστύχημα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§44ΧΟΪΔΑΣ. Ἡ ἑταιρία ἀπαντᾷ ......(θόρυβος).

§45ΖΑΛΩΝΗΣ. Ἐὰν ἐννοῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς συζήτησιν......

§46ΧΟΪΔΑΣ. Νὰ ἐπανέλθῃς εἰς τὸ βῆμα νὰ μ’ ἀντικρούσῃς. (θόῤῥυβος) Τὰ δικαστήρια ἀπεφάνθησαν (θόρυβος)· πρὶν κοινοποιηθῇ ἡ ἀπόφασις, ἡ ἑταιρία ἀπέδωκε τὰ βιβλία (θόρυβος).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§48ΖΑΛΩΝΗΣ. Δύω λέξεις (θόρυβος).

§49ΤΙΝΕΣ. Θὰ φύγωμεν.

§50ΧΟΪΔΑΣ. Ἰδοὺ ἡ ὁδὸς ἡ ἄγουσα ἐκτὸς τοῦ περιβόλου (θόρυβος).

§51ΠΟΛΛΟΙ. Κάτω, κάτω.

§52ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρετε τὴν τάξιν, κύριε πρόεδρε.

§53ΧΟΪΔΑΣ. Νομίζεις, κύριε Ἀναστασόπουλε, ὅτι μὲ ταράττουν αἱ διακοπαί σας.

§54ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀποτείνομαι εἰς σᾶς.

§55ΧΟΪΔΑΣ. Ὅταν διακόπτετε......

§56ΠΟΛΛΟΙ. Κάτω.

§57ΧΟΪΔΑΣ. Ἐλάτε νὰ μὲ κατεβάσετε (θόρυβος)· κρίνατε ὑμεῖς ἐὰν ἐγὼ ὑπῆρξα ποτὲ συκοφάντης, ἢ ἐὰν ἠθέλησα ν’ ἀνακαλύψω τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ παρατηρῶ δυστυχῶς ὅτι τοὺς ἀποκαλύπτοντας τὴν ἀλήθειαν τοὺς θεωρεῖτε παράφρονας καὶ μαινομένους, ἢ δημοκόπους, τοὺς δὲ πονηροτάτους, τοὺς τὰ δημόσια λυμαινομένους, εἰς τὰ ὕψιστα τῆς πολιτείας ἀναβιβάζετε καὶ ἐναρέτους καλεῖτε.

§58ΖΑΛΩΝΗΣ. Κύριε πρόεδρε, θ’ ἀπαντήσω.

§59ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι (θόῤῥυβος).

§60ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τηρῶ τὴν θέσιν μου, κύριε πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§61Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ ὀλίγου, κύριοι, σᾶς εἶπε καθαρῶς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀνάγκην ἐργασίας τῆς Βουλῆς νομοθετικῆς, διότι πολλὰ σπουδαῖα νομοσχέδια εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ ἄλλα πρόκειται νὰ παρουσθῶσι. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν σᾶς παρακαλεῖ σήμερον καὶ ζητεῖ δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ νὰ μεταβάλετε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἀντὶ πάσης ἄλλης συζητήσεως νὰ προβῆτε εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγώ, ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν λάβῃ τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα, ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως καθίσταται δυσχερὴς καὶ τῆς Βουλῆς ἔτι δυσχερεστέρα. Ἐπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ κατεπείγοντα ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει; Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, δότε μας τὸν λόγον, διότι ἐγὼ νομίζω μόνον τὰ ἀπαραίτητα.....

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν......

§64ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ ζητῶ τὸν λόγον.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅ,τιδήποτε ἀντικείμενον καὶ ἂν ᾖναι ὑπὸ συζήτησιν, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα οὐδείς, οὐδ’ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητῇ τὴν διακοπήν. Ἐσυζητήσαμεν ἐπὶ τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Καραλιβάνου καὶ εἰς αὐτὴν ἐπανέρχομαι. Ὁ κ. Καραλίβανος εἶχεν ἐν τῇ παραιτήσει ἐκφράσεις τινάς, τὰς ὁποίας ἐάν τις θέλει νὰ τὰς δικάσῃ ὅπως ἔχουσιν ἁπλῶς καὶ κατὰ γράμμα, δύναται ἴσως νὰ καταδικάσῃ τὸν κ. Καραλίβανον, ἀλλὰ πρὸ τούτου ὀφείλετε νὰ ἐνθυμηθῆτε τὰ τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως. Ὁ κ. Καραλίβανος παραπονεῖται ὅτι ἐξ ἴσου δὲν ἐπροστατεύθη ὁ λόγος, καὶ δι’ αὐτὸ, εἴπατε, ἔχει ἄδικον· ἀλλ’ ἐὰν ἐνθυμηθῆτε τί ἠκολούθησεν εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, θέλετε εἰπεῖ ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κ. Καραλίβανος νὰ σκεφθῇ καὶ ἐκφρασθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι (καὶ τοῦτο δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ ἐπικρίνω), ὁ πρόεδρος ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ τὸν τότε ἀγορεύοντα· ἂν δὲ ὑπάρχουν περιστάσεις καθ’ ἃ τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου πρέπει νὰ ἐπεμβαίνῃ ὅπως ἐπαναφέρῃ τὸν παρεκτρεπόμενον ἀγορεύοντα, ἡ περίστασις ἦτο ἡ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην· ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος ἄφησεν ἀχαλιναγώγητον τὴν συζήτησιν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὶς καὶ τρὶς ἔκαμα παρατηρήσεις εἰς τὸν ἀγορεύοντα· φαίνεται δὲν ἐπροσέξατε.

§68ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τότε θὰ ἔχετε δίκαιον, κύριε πρόεδρε· ἀλλὰ τότε ὠφείλατε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὸ Σῶμα ὅπως σᾶς βοηθήσῃ νὰ ἐπαναφέρητε τὸν παρεκτραπέντα ἀγορητήν. Τοῦτο λέγων, δὲν θέλω νὰ κάμω καμμίαν ἐπίκρισιν ἢ παρατήρησιν, ἀλλὰ θέλω μόνον νὰ ἀναφέρω τὸ γεγονὸς ἵνα δικαιολογήσω τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Καραλιβάνου. Ὅταν αὐτὸς ἐζήτησε τὸν λόγον τὸν συνέλαβον τρεῖς τέσσαρες διὰ νὰ μὴ ὁμιλήσῃ, ὅταν δὲ πάλιν κατόπιν ἠθέλησε νὰ ὁμιλήσῃ, ναὶ μὲν εἶχεν ἀποφασίσει ἡ Βουλή, εἶχεν ὅμως δίκαιον νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Καραλίβανος, ὅτι ἐν τοιαύτῃ θέσει πολλάκις παρεχωρήθη ὁ λόγος δι’ ὀλιγώτερον σοβαρώτερα αἴτια. Εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ καὶ αὐτὸς νὰ ὁμιλήσῃ. Ὅπως ἐγένετο, καλῶς ἐγένετο, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἰς τὸν νοῦν τοῦ κυρίου Καραλιβάνου εὔλογον καὶ φυσικὸν εἶναι νὰ ἐπέλθουν αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ἐκφράζει εἰς τὴν παραίτησίν του. Δὲν εἶχε δὲ ἴσως δικαίωμα νὰ παραπονεθῇ κατὰ τοῦ κ. Χοϊδᾶ, ἀφοῦ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ὁ κ. Χοϊδᾶς ἐζήτησε νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν παραίτησίν του καὶ ὁ ὑπουργὸς νὰ τὸν διορίσῃ εἰσαγγελέα διὰ νὰ ὑπάγῃ νὰ ἐξετάσῃ, ὅπερ ὤφειλε βεβαίως νὰ πράξῃ ὁ κ. Χοϊδᾶς, ἵνα δείξῃ ἂν ἀληθῆ ἢ ὄχι ἦσαν ὅσα εἶπε· καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ, καὶ ὁ ὑπουργὸς νὰ διορίσῃ τὸν κ. Χοϊδᾶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ κ. Χοϊδᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ τοῦτο ἐὰν δὲν γείνῃ, θὰ γείνῃ ἰδιώτης κατήγορος καὶ φρονῶ, ὅτι θὰ τὸ πράξῃ, διότι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ φανῇ, ὅτι ἦλθε τεθωρακισμένος μὲ τὸ ἀνεύθυνον τοῦ βουλευτοῦ διὰ νὰ προσβάλῃ καὶ ὑβρίσῃ ἀπόντας. Ἀλλοίμονον δὲ ἂν τὸ βῆμα λάβῃ ὡς ἀντικείμενον τῶν ἐπιθέσεών του τὸν ἰδιωτικὸν καὶ οἰκογενειακὸν βίον. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν ἔχομεν εὔλογον λόγον νὰ παραπονεθῶμεν διὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Καραλιβάνου, διότι ἐὰν ὁ πρόεδρος ἐξετέλει, ὅ,τι ὤφειλε νὰ ἐκτελέσῃ, δὲν ἤθελον λάβει χώραν τὰ λυπηρὰ ἐκεῖνα.

§69ΧΟΪΔΑΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε!

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, δὲν ἔχετε τὸν λόγον· θὰ δώσω ἐξηγήσεις.

§71ΧΟΪΔΑΣ. Θ’ ἀπαντήσω εἰς μομφάς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον.

§73ΧΟΪΔΑΣ. Ἐν ὀνόματι τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ὑπακούω· ζητῶ τὸν λόγον ν’ ἀπαντήσω.

§74ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Χοϊδᾶ, ἐγὼ πολλάκις σᾶς ὑπεστήριξα ἀγορεύοντα, ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. πρόεδρος σᾶς λέγῃ ὅτι πρέπει νὰ τὸν ἀφήσητε νὰ ἐξηγήσῃ τὰς ἰδέας του καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ὁμιλήσητε, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιμένητε.

§75ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν τοῦ ὑπουργοῦ, κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μᾶς ὁρίσουν τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ συζητήσωμεν, διότι, ἐὰν τῷ ὄντι πρόκειται περὶ νομοσχεδίων ἀφορώντων ἔκτακτα μέτρα, τότε δεχόμεθα νὰ ἤμεθα περισσότερον ἀπὸ κομιτάδες καὶ νὰ τὰ παραδεχθῶμεν ἀσυζητητί, ἀλλὰ νὰ παραδεχθῶμεν ἀσυζητητὶ 30 ἀντικείμενα κοινῆς ὑπηρεσίας, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ὅσα ἄλλα ἔλθωσιν, αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ τὸ πιστεύσῃ κανεὶς ὅτι θὰ γείνῃ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ τὰ νομοσχέδια.

§76ΖΑΛΩΝΗΣ. Μετὰ λύπης μου, κύριε, πρόεδρε, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι πάντες οἱ φίλοι τῆς ἑταιρίας ἐπροκλήθησαν παρὰ τοῦ κ. Χοϊδᾶ· ἡμεῖς ἀκριβῶς σταθμίσαντες τὰ παρὰ τούτου λεχθέντα καὶ εὐχαριστηθέντες ἐκ τῆς ὀρθῆς αὐτῶν παρὰ τῆς Βουλῆς ἐκτιμήσεως, δὲν ἠθελήσαμεν ν’ ἀπαντήσωμεν οὐδ’ ἤλθομεν μετὰ ταῦτα ζητήσει τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἐῤῥίπτετο εἰς τὸ μέσον ἡ νέα τοῦ κ. Χοϊδᾶ πρόκλησις. Γνωρίζουν πάντες, ὅτι τὰ ἔργα τῶν διευθυνόντων τὴν ἑταιρίαν οὐ μόνον κατ’ ἔτος ὑπὸ τῶν μετόχων αὐτῆς ἐξελέγχονται, ἀλλὰ καὶ πολλάκις ἐν τῇ Βουλῇ συζητοῦνται, πρὸς δὲ καὶ ἐν τῷ τύπῳ γίνονται ἀντικείμενα συζητήσεως καὶ ἐξετάζονται ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, ἤτοι ὑπὸ τῶν ἐποπτῶν καὶ τῶν ἐλεγκτῶν τοὺς ὁποίους περιοδικῶς αὕτη στέλλει καὶ οἵτινες πολλάκις ἐλήφθησαν ἐκ τῶν συστηματικῶν τῆς ἑταιρίας ἐχθρῶν· ἄρα τόσον εἶναι ψευδές, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐργάζεται ἐν τῷ σκότει, ὅσον δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐν αὐτῇ διαπράττονται ὅσα μόνον ἐν τῇ φαντασίᾳ τοῦ κ. Χοϊδᾶ λαμβάνουσι χώραν. Ἄλλως τε πόσον εἴχομεν δίκαιον μὴ ἀπαντῶντες, ἵνα μὴ ἐξευτελίσωμεν ὑπερασπίζοντες τοὺς δικαίως κατέχοντας ὑψηλὴν ἐν τῇ κοινωνίᾳ μας θέσιν ἄνδρας ἐκείνους, ἀπέδειξεν ἐναργῶς αὐτὴ ἡ Βουλή. Ὁλόκληρον τὸ σῶμα τοῦτο ἀπεδοκίμασε τὸν προλαλήσαντα· ὅσα μὲν εἶπεν ὁ κύριος οὗτος κατὰ τῶν ἐντιμοτάτων ἐκείνων προσώπων, ἀπέκρουσε μετ’ ἀγανακτήσεως· τὴν δὲ ἀλλόκοτον πρότασίν του ἐπίσης ἀπέῤῥιψε σχεδὸν παμψηφεί, διότι, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, προταθείσης ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἑπτὰ μόνον ἠγέρθησαν, ὡς ἀποδεχόμενοι αὐτήν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ τώρα οὐ μόνον δὲν ἐκτείνομαι περισσότερον, ὡς ἱκανοποιησάσης πληρέστατα τῆς μεγάλης τῆς Βουλῆς πλειονοψηφίας τοὺς προσβληθέντας ἀδίκως καὶ ἀνυψωσάσης αὐτοὺς εἰς τὴν πρέπουσαν εἰς τὸν ἔτιμον χαρακτῆρά των θέσιν, ἀλλὰ καὶ ὅσα εἶπον, ἐξ ἀνάγκης μόνον καὶ μετὰ λύπης ἀπήντησα.

§77ΧΟΪΔΑΣ. Ὀφείλω μίαν ἀπάντησιν πρὸς ἕνα συμπολίτην μου καὶ στενὸν φίλον μου καὶ πρὸς ἕνα κύριον πρὸς τὸν ὁποῖον οὐδὲ ἁπλῆ γνωριμία μὲ συνδέει· ὁ πρῶτος εἶναι ὁ κ. Λομβάρδος, ὁ δεύτερος εἶναι ὁ κ. Ζαλλώνης.

§78ΖΑΛΩΝΗΣ. Τὸ ἔθνος δὲν συνεδριάζει ἐνταῦθα διὰ νὰ προσβάλλωνται οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ καθ’ ἑκάστην. Παρακαλῶ τὸν κ. Χοϊδᾶν νὰ εἴπῃ, ἐὰν ὡς ἄτομον ἐννοεῖ ἐμὲ, εἰπὼν ὅ,τι εἶπεν, ἢ ὡς πολιτευόμενον. Ἐὰν μὲν ἐννοεῖ ὡς πολιτευόμενον, δύναμαι νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἐγὼ ἐκ πεποιθήσεως ἠκολούθησα πάντοτε τὴν πορείαν, ἣν ἠκολούθησα, καὶ οὐδέποτε παρεξέκλινα τοῦ καθήκοντός μου, καὶ τοῦτο ἂς χρησιμεύσῃ εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Χοϊδᾶ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χοϊδᾶ, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἔρχεσθε εἰς προσωπικότητας.

§80ΧΟΪΔΑΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Λομβάρδος μετὰ τοῦ ὁποίου καυχῶμαι, ὅτι εἶμαι φίλος, τοιαύτας ἐξέφερεν ἰδέας ἐκ τῆς ἕδρας κατ’ ἐμοῦ· μετετράπη ἀπὸ φίλου καὶ συναδέλφου καὶ ἀντιπροσώπου εἰς διδάσκαλον τῆς ἠθικῆς καὶ ἀνατροφῆς, καὶ λυποῦμαι, διότι λίαν ἀτυχὴς διδάσκαλος καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ἀνατροφῆς ἀπέναντι ἐμοῦ τυγχάνει ὤν. Ὁ κ. Λομβάρδος γινώσκει πῶς ἀνετράφην καὶ ὁ Ῥόκος Χοϊδᾶς πῶς ὁ κ. Λομβάρδος, καὶ ἦτο λίαν ἀκαταλληλοτάτη ἡ διδασκαλία περὶ ἠθικῆς καὶ ἀνατροφῆς, διότι ἐγὼ συνείθισα καὶ συνειθίζω νὰ ἐρείδωμαι ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἀγωνίζονται ὅλοι οἱ ἔχοντες τὰς ἰδέας μου· (τινὲς ἐκ τῶν βουλευτῶν ἀπέρχονται εἰς τὰ δωμάτια). Ἂς ἀποχωρίσωσι πάντες, ὁμιλῶ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες μὲ ἔστειλαν ἐδῶ διὰ νὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύσω καὶ στηλιτεύσω ἐκείνους, οἵτινες ἐκλήθησαν ὑπερασπισταὶ τῶν ἐγκλημάτων καὶ ἐκείνων οἵτινες ἠσέλγησαν εἰς τοὺς κειμένους νόμους.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χοϊδᾶ...

§82ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Λομβάρδος ἐνόμισεν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἄξιος τῆς διδασκαλίας του, τότε ὤφειλε νὰ παρέλθῃ τὸ βῆμα καὶ νὰ γείνῃ διδάσκαλος τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ἀνατροφῆς· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ νομίζῃ, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι κακὸς διδάσκαλος τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ἀνατροφῆς. Ὁ πατήρ μου ἦτον ἐπιστήμων νομικός, ὁ πάπος μου ἰατρός, ὁ προπάππος μου ἰατρὸς καὶ μέχρι τῆς ἀνόδου 750 ἐτῶν ἦσαν πάντες ἐπιστήμονες, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων ἔμαθον νὰ ἀγαπῶ τὴν ἀδελφότητα, τὴν ἰσότητα καὶ τὴν ἐλευθερίαν, νὰ σέβωμαι πρὸ πάντων τὸν νόμον τῆς αἰδοῦς καὶ τῆς δίκης, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἄλλοι τὸν σέβονται ἢ ὄχι. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔπρεπε νὰ μείνῃ ν’ ἀκούσῃ· ἂς θέσῃ τὴν χεῖρα ἐπὶ τὴν καρδίαν του καὶ ἂς ἀπαντήσῃ, τί τὴν στιγμὴν ταύτην λέγει, ἐὰν ὑπῆρξεν ἀείποτε εἰς καὶ ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος, καὶ ἂν δὲν παρεξέκλεινε πολλάκις, ἐνῷ ἐγὼ οὐδέποτε ἀπεπλανήθην παρ’ οὐδενός, οὔτε ἀπεπλάνησα. Εἶχον ἀρχηγόν, τὸν ὁποῖον ἐλάτρευον, διότι ἐπίστευον, ὅτι φυλάττουν αἱ ἀρχαί μας· ἅμα δὲ εἶδον τὸ ἐναντίον, ἀπεμακρύνθην· τὸν ἐλάτρευον δὲ καὶ τὸν ἠγάπων ὡς οὐδεὶς ἄλλος, ἀλλ’ ἤδη τὸν βδελύσσομαι.

§83ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, τί εἶναι αὐτά!

§84ΧΟΪΔΑΣ. Ὡς πρὸς τὸν κ. Ζαλλώνην, ὅστις δὲν ἔμεινε ν’ ἀκούσῃ τὴν ἀπάντησιν, ἐννοῶ, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχω καὶ ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς πολιτευόμενος· ἐὰν τοῦτο τὸν προσέβαλε, ἂς μοὶ ζητήσῃ ἐξηγήσεις· ἐὰν δὲ θελήσῃ νὰ μὲ ἀναγκάσῃ νὰ ἀποκαλύψω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶχον, οὔτε θὰ ἔχω σχέσιν, θὰ καλύψῃ τὸ πρόσωπον ἐξ αἰδοῦς καὶ αἰσχύνης.

§85ΤΙΝΕΣ. Τί εἶναι αὐτά, κ. πρόεδρε!

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Χοϊδᾶ... (θόρυβος).

§87ΧΟΪΔΑΣ. Οὔτε τὴν διακοπὴν τοῦ κ. προέδρου ἐννοῶ, οὔτε τῶν ἀντιπροσώπων· ἐάν τις ἀντιφρονεῖ, ἂς παρέλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα.

§88ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὰ αὐτὰ, κ. Χοϊδᾶ.

§89ΧΟΪΔΑΣ. Εἶδον τῆς Γαλλίας, τῆς Γερμανίας, τῆς Ἰταλίας τὰ κοινοβούλια, κύριε Δανόπουλε, καὶ τὸ δημόσιον δίκαιον ἐσπούδασα, ἐνῷ σεῖς παρασάγγας ἀπέχετε τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἐὰν θέλετε νὰ τὴν μάθητε. Λυποῦμαι κατάκαρδα, διότι τοιούτους συναδέλφους ἔχω πλανωμένους, ὥστε νομίζουν, ὅτι πᾶν ὅ,τι εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν δύναμαι καὶ νὰ τὸ ἀποδείξω. Ἔχω ἐναργεστάτας τὰς ἀποδείξεις καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἑξῆς προσώπων· ὁ πρῶτος μάρτυς εἶναι ὁ Ἰωάννης Σοῦτσος, ὁ καθηγητὴς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὁ δεύτερος μάρτυς εἶναι ὁ Ἀναστάσιος Καλὸς, ὅστις ἐστάλη ὡς ἐλεγκτὴς, ὁ τρίτος ὁ Εὐθύμιος Καστόρχης, ὁ τέταρτος ὁ Λάζαρος Κριεζῆς, ὁ πέμπτος ὁ Νικόλαος Σαχτούρης, ὁ ἕκτος ὁ Ἐπαμινώνδας Δεληγεώργης, ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνεφέρθησαν πολλάκις τὰ τοιαῦτα, ὁ ἕβδομος ὁ Παυλίδης, ὁ ὄγδοος ὁ Θρασύβουλος Ζαΐμης· ἂς ἐξετασθῶσιν οὗτοι ὡς μάρτυρες ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν καὶ ἐμοῦ παρισταμένου, ὡς εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ τότε θέλει καταδειχθῆ ἐὰν ἐγὼ πλανῶμαι. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι παραιτοῦμαι τῆς θέσεως καὶ σᾶς παρακαλῶ αὐθωρεὶ νὰ τὴν δεχθῆτε, καὶ νὰ μὲ διορίσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν καὶ νὰ μοὶ δώσῃ ἕνα καλὸν ἀνακριτὴν, καὶ ἂν ἐν διαστήματι 15 ἡμερῶν δὲν καταδείξω, ὅτι ὅσα εἶπον, ὅτι εἶναι ὅλα ἀληθῆ, τότε νὰ μὲ ἀποκαλέσητε κακοῦργον, δολοφόνον, δὲν θέλω οἶκτον.

§90ΡΑΛΛΗΣ. Τοιαῦται φράσεις δὲν ἐμόλυναν ποτὲ τὸ βῆμα, πρώτην φορὰν μολύνεται τὸ βῆμα.

§91ΧΟΪΔΑΣ. Μολύνεται τὸ βῆμα, ὁσάκις σὺ παρέρχεσαι ἐδῶ (θόρυβος).

§92ΦΙΛΗΜΩΝ. Αὐταὶ αἱ φράσεις δὲν ἐπιτρέπονται.

§93ΧΟΪΔΑΣ. Σοὶ ἐζήτησα ἱκανοποίησιν καὶ δὲν τὴν ἔδωσας (θόρυβος).

§94ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ νόμος τιμωρεῖ τὴν μονομαχίαν, τὴν θεωρεῖ ἔγκλημα (θόρυβος).

§95ΧΟΪΔΑΣ. Καὶ ἐν τούτοις ἐμονομάχησας, ὅταν δὲν εἶχες ἀντίπαλον ἰσχυρὸν, τώρα δὲ ὑπεχώρησας ἀνάνδρως (θόρυβος).

§96ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀποδοκιμασθῇ, κύριε πρόεδρε.

§97ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν ἀποδοκιμασθῶ ἐγὼ παρ’ ὑμῶν, Σᾶς θὰ ἀποδοκιμάσῃ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος.

§98ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Δὲν ἐξεύρω πῶς τὸ ἀνέχεσθε οἱ βουλευταὶ νὰ ὑβρίζωνται (θόρυβος).

§99ΧΟΪΔΑΣ. Μὴ ταράττεσαι καὶ ἐγὼ θὰ σὲ διδάξω, διότι ἀπέχεις σταδίους καὶ παρασάγγας (θόρυβος).

§100ΦΙΛΗΜΩΝ. Στάδιον τιμῆς εἶναι τὸ πολιτεύεσθαι ἐντὸς τῶν νόμων, καὶ ὄχι νὰ ᾖναί τις τραμποῦκος.

§101ΧΟΪΔΑΣ. Τραμποῦκος εἶσαι ἐσύ.

§102ΠΟΛΛΟΙ (ποδοκροτοῦντες). Κάτω, κάτω.

§103ΧΟΪΔΑΣ. Ἐὰν δὲν παύσουν τὰ ποδοκροτήματα....

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ πέντε λεπτὰ διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Ὁ ἀγορεύων Ρ. Χοϊδᾶς κατέρχεται τοῦ βήματος).

§105ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, κύριε πρόεδρε, δὲν διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, εἶναι προσβολὴ εἰς τὸ Σῶμα.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ πέντε λεπτά.

§107ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι βουλευταὶ μένουν εἰς τὰς θέσεις των ἐν ἡσυχίᾳ, ὡς καὶ τὸ προεδρεῖον ἐπὶ δύω λεπτά.

§109ΧΟΪΔΑΣ. Ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι διεκόπη ἡ συνεδρίασις ἕνεκα ἐμοῦ, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησίν μου.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, Κύριε πρόεδρε, θέσατέ το εἰς ψηφοφορίαν.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἔγγραφος ἡ παραίτησις. (Ὁ κύριος Ρ. Χοϊδᾶς ἀπέρχεται ὅπως συντάξῃ ἐγγράφως τὴν παραίτησίν του). Νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐῤῥέθησαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Καραλιβάνου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἠκούσατε τί εἶπεν, ὥστε παρακαλῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ συνεννοηθῇ νὰ μᾶς ὁρίσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τελειώσουν.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ συνεννοηθῶμεν, ἀλλὰ τώρα ἂς περάσῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ προξενικοῦ νόμου, καὶ ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ ἐματαιώθη οὕτως ἡ συνεδρίασις. Ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν;

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν. (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 1–6 καὶ ἐγένοντο δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας). Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 7. Ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει νὰ προστεθῇ παράγραφος βʹ. «οἱ πρόεδροι καὶ οἱ ἔμμισθοι πάρεδροι τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, Ἀλεξανδρείᾳ καὶ Σμύρνῃ προξενικῶν δικαστηρίων, ὀμνύουσιν ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου ὅρκον.»

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ προσθήκη αὕτη καὶ ἂν δὲν ἐτίθετο ἐννοεῖται· ἀλλὰ καὶ ἂν τεθῇ δὲν βλάπτει.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὰ ἄρθρα 8–26 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν ψηφοφορίας). Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 26. Ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει νὰ προστεθῇ ἐν τέλει «πολίτην Ἕλληνα, ὅστις πρὶν ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντά του ὀμνύει τὸν τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου ὅρκον.»

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς γείνῃ δεκτόν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 26, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται κατόπιν δεκτὰ τὰ ἄρθρα 27 καὶ 28). Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 29. Ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει ἐν τέλει νὰ προστεθῇ «ἢ ἂν ἐξεδόθη ἐπὶ ταῖς ἀξιοποίνοις ταύταις πράξεσι βούλευμα παραπομπῆς ἢ παῦον πρὸς καιρὸν τὴν περαιτέρω καταδίωξιν.»

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς γείνῃ δεκτόν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 29, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἄρθρα 30, 31 καὶ 32 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 33. Ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει ν’ ἀπαλειφθῶσιν ἐκ τῆς παραγράφου βʹ. αἱ λέξεις «ἢ ὡς ἀντεισαγγελεύς.»

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δέχομαι τὴν πρότασιν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 33, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 34 (ἀναγινώσκεται). Τὴν αὐτὴν τροπολογίαν, ν’ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «ἢ ὡς ἀντεισαγγελεὺς» προτείνει ὁ κ. Ῥικάκης.

§124ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35 (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει νὰ τροποποιηθῇ ἡ παράγραφος βʹ. τοῦ ἄρθρου τούτου ὡς ἑξῆς· (ἀναγινώσκει).

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης ζητεῖ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς βʹ. παραγράφου διὰ τῆς τροπολογίας, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Κατόπιν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ ἄρθρα 36–54 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§128ΖΩΧΙΟΣ. Σιωπηλῷ τῷ τρόπῳ, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρεισάγει τὴν ἰσοβιότητα τῶν ὑπαλλήλων τοῦ γραφείου τοῦ ὑπουργείου, καὶ ὄχι μόνον αὐτὸ παρεισάγει, ἀλλὰ καὶ παραδέχεται τὴν ἰσοβιότητα ὅλων ἐν γένει τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐξαρτωμένων ἐκ τῆς δικαιοδοσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν εἶναι αὐτὸ, κ. Τρικούπη;

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι οὕτως, διότι ὑπάρχει τὸ ἐδάφιον τρίτον τοῦ ἄρθρου 56.

§130ΖΩΧΙΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ τρίτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 56). Αἱ ἀρχαί σας συνίστανται εἰς τὰ τρία ταῦτα, εἰς τὴν ἰσοβιότητα τῶν ὑπαλλήλων, εἰς τὴν ἐξασθένησιν τῆς ἐξουσίας τῶν ὑπουργῶν, καὶ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν. Εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, οἵτινες κατὰ τὸ Σύνταγμα συμβουλεύουν τὸν Βασιλέα, ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξουν πόλεμον, νὰ συνάψουν εἰρήνην, εἰς αὐτοὺς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διορίσουν ὑπάλληλον χωρὶς νὰ συμβουλευθοῦν τοὺς ὑπαλλήλους! Ἐὰν τὸ συμβούλιον δὲν θελήσῃ, ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ πράξῃ τὸ οὐδέν. Τοιουτοτρόπως δὲ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν γίνονται ἰσόβιοι. Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ κάμητε ἰσοβίους αὐτοὺς, διατί νὰ μὴ κάμητε καὶ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν; Εἶναι δὲ εἰς ἄλλα Κράτη ἰσόβιοι; εἰς ἄλλα Κράτη συμβουλεύονται οἱ ὑπουργοὶ τοὺς ὑπαλλήλους; Τοὺς ἔδωκαν τοιαύτην ἐξουσίαν, ὥστε ὁ ὑπουργὸς νὰ μὴ δύναται νὰ κινηθῇ; Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ καλλίτερα τί πρόκειται νὰ κάμωμεν, ἂς λάβωμεν ὡς παράδειγμα τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Γαλλίας. Ἐκεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατ’ αὐτὰς ἔπαυσεν ὅλους τοὺς νομάρχας καὶ ὅλους τοὺς ἐπάρχους· ἐὰν δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ, καὶ ἂν αὔριον ὑπερισχύσωσιν οἱ δημοκρατικοί, τί δύνανται νὰ πράξωσιν οἱ μέλλοντες ὑπουργοί; Ἐὰν νομίζετε, ὅτι ὁ μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρέπει ν’ αὐξήσῃ, ὁ τῶν νομαρχῶν καὶ ὁ τῶν ἐπάρχων δὲν πρέπει ν’ αὐξήσῃ; Λοιπὸν τὴν Ἑλλάδα τὴν ἐσωτερικὴν, τὴν βασιλεύουσαν, τὴν καταδικάζετε, φροντίζετε δὲ περὶ ποίων; περὶ ἀνθρώπων, οἵτινες στέλλονται εἰς τὸ ἐξωτερικόν· φροντίζετε διὰ τὴν ἀριστερὰν χεῖρα καὶ ὄχι διὰ τὴν δεξιάν. Μόνοι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι πρέπει νὰ ᾖναι ἰσόβιοι, καὶ ὄχι οἱ ἄλλοι; Ὅλων τῶν ὑπουργῶν πρέπει νὰ δεθοῦν αἱ χεῖρες.

§131ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Καὶ τότε νὰ γείνωμεν χειρότεροι ἀπὸ ὅτι εἴμεθα.

§132ΖΩΧΙΟΣ. Σημειώσατε δὲ ὅτι, ἐὰν κατορθώσῃ εἷς κακὸς ὑπουργὸς νὰ μείνῃ ἐπὶ ἓξ μῆνας καὶ ἀφήσῃ ὅλους τοὺς κακοὺς ὑπαλλήλους, τὸ κακὸν ποῖος θὰ δυνηθῇ νὰ τὸ διορθώσῃ; Πρέπει νὰ παρέλθῃ ὁλόκληρος αἰών. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλεῖτε περὶ προσόντων, θὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις. Τὰ προσόντα τῶν Ἐπισκόπων τὰ διώρισεν ὁ ἀπόστολος Παῦλος. Ταῦτα δὲ τὰ προσόντα βασανίζονται ὑπὸ τῆς ἱερᾶς Συνόδου, ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ γνωρίζετε τί ἐπάθαμεν. Δὲν ἀρκοῦν προσόντα «Οὐ τοῖς ψηφίσμασιν, ἀλλὰ τοῖς ἤθεσι καλῶς οἰκοῦνται αἱ πόλεις». Καταστήσατε δὲ τὴν μικρὰν Ἑλλάδα εὐδαίμονα, καὶ τότε θὰ ᾖναι μεγάλη. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διανοεῖται νὰ σώσῃ τοὺς ὑπαλλήλους του, ἀλλὰ πρέπει νὰ θέσητε ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους ἐν ἴσῃ μοίρᾳ, καὶ τότε σᾶς ἐννοῶ. Ἐὰν κυρώσητε αὐτὸν τὸν νόμον καὶ μὲ ἀφήσετε νὰ προτιμήσω ὅλους τοὺς ἀνικάνους ὑπαλλήλους, ἂς ἔλθῃ μετὰ ταῦτα ὁ ἀξιότιμος κ. Τρικούπης εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Πιστεύετε ὅτι μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ ἦσθε σεῖς ὑπουργὸς, καὶ δὲν θὰ σᾶς διαδεχθῇ κανένας διάβολος;

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διάβολος ὄχι.

§134ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι βιβλίον καλλίτερον ἀπὸ τὸ Εὐαγγέλιον, καὶ ὅμως οἱ Ἰησουῖται τὸ διώρθωσαν. Λοιπὸν, κ. ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα καθ’ ἣν θὰ εἴπωσιν: ἀνάθεμα τρὶς εἰς ἐκείνους οἵτινες ὑπεστήριξαν τὸν νόμον αὐτόν.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἔδιδε πολλὴν προσοχὴν, δὲν ἤθελον κάμει τὴν παρατήρησιν, διότι τὸ Σύνταγμα ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κανονίσῃ τὰ προσόντα· ὑπεβλήθη λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τῶν προσόντων πρὸς ἐκτέλεσιν ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ὅπως τὸ ἐπρότεινον τὸ κατέκρινεν ὁ προλαλήσας, διότι, λέγει, ὅτι χορηγεῖται ἡ ἰσοβιότης. Πᾶν ἄλλο χορηγεῖται ἢ ἰσοβιότης, ἀφοῦ ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ὑπουργὸν ἐπὶ τῇ ἁπλῇ γνωμοδοτήσει τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ ν’ ἀπολύσῃ πάντα προξενικὸν ὑπάλληλον· ἐκτὸς δὲ τούτου δύναται καὶ αὐτὸς νὰ τὸν ἀπολύσῃ, μετὰ πειθαρχικὴν ποινὴν ἢ ἂν περιπέσῃ εἰς ἀνικανότητα ἢ ἐπέλθῃ κατάργησις θέσεως, ὥστε ὑπάρχει εὐρύτατον τὸ δικαίωμα.

§136ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ γνωμοδότησις;

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅστις δὲν ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς δὲν δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ τὸ παύσῃ.

§138ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν τὸ συμβούλιον εἴπῃ, ὅτι ἕνα πρέπει νὰ τὸν παύσητε, εἶσθε ὑποχρεωμένος.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· διότι ἐγὼ δὲν ἐρωτῶ τὸ συμβούλιον· τὸ συμβούλιον δὲν εἰμπορεῖ ν’ ἀποφανθῇ εἰμὴ προκαλούμενον.

§140ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς προκαλεῖ τὸ συμβούλιον ν’ ἀποφανθῇ καὶ κατόπιν ἔλθει ἄλλος ὑπουργὸς, εἶναι ὑποχρεωμένος;

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὄχι· τὸ ἄρθρον εἶναι καθαρώτατον, ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ παύσῃ, εἰμὴ, ἐὰν ὁ ὑπάλληλος ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς. Ἑτέραν μομφὴν ἐπιρίπτει ὁ προλαλήσας εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δὲν κανονίζει συγχρόνως καὶ τὰ τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῶσιν ἰδιαιτέρως νόμοι περὶ προσόντων, δὲν εἶναι δὲ πρέπον νὰ φέρωμεν κοινὸν νόμον, διότι ἑκάστη ὑπηρεσία ἔχει τὰς ἰδίας ἀνάγκας, καὶ ἀπαιτεῖ ἰδίας νομοθετικὰς διατάξεις· ἂν ἠθέλαμεν νὰ κάμωμεν ἓν κοινὸν νομοσχέδιον, ἤθελεν εἶσθαι τόσον γενικὸν, ὥστε οὐδεμίαν θὰ εἶχεν ἐφαρμογήν. Παρετήρησε προσέτι ὁ προλαλήσας, ὅτι κανονίζοντες τὰ τῆς μισθοδοσίας αὐξάνομεν αὐτὴν εἰς τοὺς προξενικοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλὰ συγχρόνως δὲν πράττομεν τοῦτο καὶ εἰς τοὺς ἄλλους. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι οὗτοι πληρόνονται ἐξ εἰσπράξεων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ ὅτι τὰ ἔσοδα τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς φορολογία, ἑπομένως ἐφ’ ὅσον αἱ εἰσπράξεις αὐξάνουν, αὐξάνουν καὶ αἱ δαπάναι. Θὰ ἦτον ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον τὸ Δημόσιον, ἐὰν ἤθελε νὰ ἀπολαμβάνῃ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦτο, διότι θὰ ἦτον ἀδικαιολόγητον, ἐὰν ἐφορολόγει ὑπὲρ τῶν ἐσωτερικῶν ἀναγκῶν πράξεις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐπιτελουμένας ὑπὸ τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμενόντων· ἡ φορολογία ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ περιουσίαν καὶ ἐργασίαν, ὡς πρὸς δὲ τὰ πρόσωπα τὰ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένοντα δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλλητε φορολογίαν, ὡς πρὸς τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ περιουσίαν καὶ ἐργασίαν αὐτῶν· δικαιοῦσθε μόνον νὰ ὑποβάλητε αὐτὰ εἰς τὴν ἀπότισιν τελῶν χάριν τῆς προσφερομένης αὐτοῖς προξενικῆς ὑπηρεσίας. Αὐξάνοντες λοιπὸν κατὰ ποσὸν σπουδαῖον τὰς εἰσπράξεις ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, πρέπει νὰ αὐξήσητε καὶ τὰς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δαπάνας. Ἡ ἀπόδειξις δὲ ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν οὕτω, εἶναι, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν προξένων λαμβάνουσιν ἤδη ἀντὶ μισθοῦ τὰς εἰσπράξεις, ὅπερ θέλομεν νὰ παύσῃ· θέλομεν νὰ λαμβάνῃ τὸ Δημόσιον ὅ,τι ὁ ἐνεστὼς νόμος παραχωρεῖ εἰς αὐτοὺς, αὐτοὶ δὲ νὰ πληρώνωνται τὴν μισθοδοσίαν των ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου.

§142ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αἱ δαπάναι ἔρχονται εἰς ἐξίσωσιν μὲ τὰς εἰσπράξεις;

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τοὺς ἰσολογισμούς μου θὰ ὑπάρχῃ περίσσευμα 80,000 δραχμῶν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ περίσσευμα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι ὁ νόμος εἶναι ὑπὸ δοκιμασίαν· ἐὰν δὲ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ περίσσευμα εἶναι πραγματικὸν, δέον νὰ διατεθῇ διὰ νέου νόμου εἰς βελτίωσιν τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας.

§144ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, ἀξιότιμε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὸ ἄρθρον 102 εἶναι παράρτημα τοῦ Συντάγματος, καὶ ὄχι Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ἐπεκαλέσθητε, θὰ τὸ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἐγὼ, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξητε. Λοιπὸν «δι’ ἰδιαιτέρων νόμων θὰ γείνουν........ περὶ συντάξεως νόμου κανονίζοντος τὰ προσόντα ἐν γένει τῶν ὑπαλλήλων»· αὐτὸ λέγει. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον τὸ «νόμου» νὰ τὸ κάμωμεν «νόμων» καὶ τὸ «ἐν γένει» νὰ τὸ κάμωμεν «ἐν μέρει». Δὲν εἰμποροῦσε νὰ φαντασθῇ ἡ Συνέλευσις ὅτι ἕκαστον ὑπουργεῖον εἶναι ἰδιαιτέρα οἰκογένεια, ἡ ὁποία θὰ φροντίσῃ διὰ τὸν ἑαυτόν της.

§145ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸ «ἐν γένει» σημαίνει ἄνευ ἐξαιρέσεως, ὅλων τῶν ὑπαλλήλων παντὸς κλάδου.

§146ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγὼ ὁ κακομοίρης, νὰ συνταχθῇ νόμος γενικὸς περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Σημειωτέον δὲ ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐπέτρεψε τὴν ἰσοβιότητα εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, τώρα σιωπηλῷ τῷ τρόπῳ θέλει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους του· βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν· τοὺς θέλετε καὶ σεῖς ἰσοβίους;

§147ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§148ΖΩΧΙΟΣ. Τί σᾶς λέγει ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν; Λέγει, αὐξήσατε τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι δὲν εἶναι ἀπὸ ἐσωτερικὰ χρήματα ἀλλὰ ἀπὸ ἐξωτερικὰ, καὶ οὐκ ἔξεστι αὐτὰ βαλεῖν εἰς τὸν κορβανᾶν ἐπεὶ τιμὴ αἵματος ἐστί. Προχθὲς σᾶς ἔφερα ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατεφρονήσατε.

§149ΤΙΝΕΣ. Τὸ περὶ σκύλων.

§150ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἦτο γεγραμμένον μετὰ πονηρίας, διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν Ἑλλάδα τὴν πραγματικὴν ἀλλὰ μίαν ἄλλην φανταστικὴν, τὴν λεγομένην Ἑλληνισμὸν, λέξιν ἥτις δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ λεξικὸν, τοὺς Ἕλληνας τοὺς καθ’ ἑαυτὸ τοὺς φορολογουμένους ἀλλὰ τοὺς ἄλλους τῆς μεγάλης πατρίδος, οἱ ὁποῖοι δίδουν συμβουλὰς εὐχὰς κτλ. οἵτινες πρέπει νὰ μένουν ἀφορολόγητοι. Θέλεις εὐδαίμονα Ἑλλάδα; Θὰ φορολογηθῇς· πρὸς τοὺς κυρίους αὐτοὺς λέγω ὅτι συνεισφέρουν διὰ νὰ ἔχουν τοὺς προξένους, δὲν πρέπει δὲ οὐδὲ ὀβολὸς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ Ταμεῖον, καὶ νὰ μᾶς περισεύσουν 80,000 πάλιν θὰ γείνῃ ἓν δῶρον διὰ τοὺς προξένους. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ τοιοῦτον· ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ μὴ πεινᾷ ὁ δικαστὴς, νὰ μὴ πεινᾷ ὁ Ἔπαρχος. Λοιπὸν τὴν Ἑλλάδα τὴν ὑπάρχουσαν τὴν Βασιλεύουσαν τὴν θέλουν ὅπως τὴν λέγει ὁ κ. Ῥῶκος κακοδαίμονα ποίαν δὲ πρόκειται νὰ καταστήσουν εὐδαίμονα; τὴν μεγάλην. Βλέπετε λοιπὸν πόσην καὶ ἡ Ἑλλὰς δίδει προσοχὴν εἰς αὐτὰ, καὶ δι’ αὐτὸ ἐγὼ ἦλθον ἐδῶ πλησίον διὰ νὰ ἀκούσω ν’ ἀναγνωσθοῦν ὅλα τὰ ἄρθρα, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον τὴν πῆρα αὐτὴν τὴν....

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§152ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ πολίτευμα· ἡμεῖς γνωρίζομεν ὑπουργοὺς ὑπευθύνους, τώρα οἱ ὑπάλληλοι εἶναι ἀνώτεροι αὐτῶν. Οἱ διορισμοὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι ἐναντίον τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐναντίον τοῦ ὀρθοῦ λόγου, διότι οἱ ὑπάλληλοι κηρύττονται ὡς ἀρχὴ ἀνωτέρα.

§153Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶχον ἐπιφυλαχθῆ κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀναγκάζομαι δὲ σήμερον νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, διότι νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πρὶν ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ σκεφθῇ λίαν ὡρίμως διὰ νὰ μὴ κληροδοτήσῃ εἰς τὸ Κράτος κατάστασιν τοιαύτην, ἥτις θὰ τὸ ἀναγκάσῃ ν’ ἀναιρέσῃ ἐπισήμως ὅ,τι λίαν ἐπισήμως ζητεῖ σήμερον νὰ καθιερώσῃ. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ἐγκαινιάσῃ τῆς γνωμοδοτήσεως ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἴσως δὲν διώρισε ἀλλὰ προγενεστέρα διοίκησις, καὶ οἱ ὁποῖοι φέρουν τὰ ἐλαττώματα τοῦ τόπου τῆς διοικήσεως καὶ τῆς πολιτικῆς μερίδος εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν, θέλει βλάψει πολὺ τὸ Κράτος, διότι βεβαιωθῆτε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι οὐδεὶς Ἕλλην ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, καὶ δυστυχῶς ὄχι μόνον ὁ κατοικῶν τὴν Ἑλλάδα ἀλλὰ καὶ οἱ ἐκτὸς αὐτῆς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς μίαν φατρίαν. Λοιπὸν ὑποθέσατε ἕνα ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος ἐκλήθη διὰ τῆς θελήσεως τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς εἰς τὴν διοίκησιν, ὁ ὁποῖος παρέλαβεν ἀπὸ κακὸν προκάτοχον τὸ προσωπικὸν αὐτὸ, ἀπὸ προκάτοχον τὸν ὁποῖον ἴσως καὶ ἡ θέλησις τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς ἀπεδοκίμασε, καὶ λέγων ταῦτα δὲν ἐννοῶ νὰ φέρω τὴν ἐλαχίστην δυσπιστίαν ἢ μομφὴν, ὁ ὑπουργὸς αὐτὸς τί δύναται νὰ πράξῃ; Δὲν κληροδοτεῖται εἰς τὸ Κράτος κατάστασις τὴν ὁποίαν δυσκόλως δύναται νὰ θεραπεύσῃ; Ὁ νόμος περὶ πρεσβειῶν ἔχει γενικὴν ὑπηρεσίαν, εἶναι δὲ ὑποχρεωτικὸς ἅμα παρέλθουν ἓξ μῆνες, μάθετε δὲ πρὸς τούτοις, κύριοι, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ, τὰς ὁποίας νόμοι ρητοὶ τοῦ Κράτους ψηφίζουν, πολλάκις ἐγνωμοδότησαν ἐναντίον τῆς θελήσεως τῶν ὑπουργῶν, ἐναντίον τοῦ δικαίου, ἐναντίον τοῦ πρέποντος διὰ νὰ κάμουν ἀντιπολίτευσιν πρὸς τοὺς ὑπουργούς. Καὶ λέγων ταῦτα ἐννοῶ τὴν τάξιν τῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητος, καὶ τῆς ὁποίας τὸ ἀξίωμα δὲν καταργεῖται εἰμὴ διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως· καὶ μολαταῦτα κρυπτόμενοι ὄπισθεν μιᾶς διατάξεως τοῦ νόμου ἀντεπολιτεύθησαν ὑπουργεῖα καὶ Κυβερνήσεις καὶ κατώρθωσαν νὰ παραλύσουν τὴν διοίκησιν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Μὴ θελήσητε λοιπὸν, κύριοι, ἄνευ λελογισμένης καὶ μακρᾶς συζητήσεως νὰ ἐγκαταστήσητε εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει ἀφαιρέσει τὴν ἰσχὺν ἀπὸ τὴν καρδίαν· εἶναι προτιμότερον ἡ καρδία τῆς διοικήσεως νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸ Κράτος παρὰ εἰς τάξιν ἀνθρώπων, οἵτινες ἀντιστρατεύονται πολλάκις ἕνεκεν ἰδίων συμφερόντων κατὰ τοῦ Κράτους. Ἤμην πάντοτε καὶ εἶμαι φανατικὸς ὑπὲρ τῶν προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, ἐπιθυμῶ οἱ ὑπουργοὶ νὰ μὴ παύουν αὐτοὺς αὐθαιρέτως, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἂς φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτὴν τὴν μεγάλην ἀνάγκην τῆς πολιτείας, νὰ μὴ θέσῃ τὸ Κράτος ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν ἀνθρώπων, οἵτινες δὲν ἔχουν συνάφειαν πρὸς τὸν τόπον, καὶ ἀφ’ ἑτέρου οἱ ὑπουργοὶ ἂς δεσμεύσωσι τὸν ἑαυτόν των τοῦ νὰ μὴ γίνωνται τὰ τοιαῦτα. Ἀλλ’ ἐνόσῳ ἡ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι ὁποία εἶναι, ἐνόσῳ ἡ φατρία διευθύνει ὅλα τὰ γραφεῖα, εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον νὰ δώσωμεν τὴν ἐξουσίαν τοῦ Κράτους εἰς χεῖρας ὀλίγων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν φέρουν εὐθύνην. Τοιαῦται ἰδέαι δὲν δύνανται νὰ συνυπάρχουν μὲ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἀπαίτησιν καὶ δικαίως νὰ διευθύνῃ τὸν τόπον. Τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο θὰ κηρυχθῇ νεκρὸν, θὰ δίδῃ μόνον πόρους διὰ νὰ τρέφωνται οἱ κηφῆνες τοῦ τόπου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἐγκαινιάσῃ σύστημα διοικήσεως διὰ τὸ ὁποῖον πρῶτος ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ μετανοήσῃ. Μὴ θέλωμεν ἀκαίρως νὰ ἐγκαινιάσωμεν θεσμοὺς, οἱ ὁποῖοι ἀλλοῦ ἐγκαινιάσθησαν δι’ ἐθίμων. Ἄν καὶ ὀπαδὸς, ἐπαναλαμβάνω, ἐνθουσιώδης τῶν προσόντων τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῆς μονιμότητος αὐτῶν, νομίζω ὅτι εἶναι παρακεκιδυνευμένον σήμερον τόσον ἐσπευσμένως νὰ ἐγκαινιάσωμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ θέσῃ ὑπὸ κηδεμονίαν τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὸ Κράτος χάριν προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὐδεμίαν εὐθύνην.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ ὑπεστήριξε κατόπιν καὶ ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου ὅτι εἶναι ἐναντίον εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὴν εὐθύνην τῶν ὑπουργῶν τὸ νὰ περιορίζεται τὸ δικαίωμα τῆς παύσεως τῶν ὑπαλλήλων, εἶναι οὐ μόνον ἀνυπόστατος κατὰ θεωρίαν, ἀποκρούεται καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς νομοθεσίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καὶ ἀπορῶ πῶς τὴν ἰδέαν ταύτην ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, αὐτὸς στρατιωτικὸς ἀπολαμβάνων τῶν ὠφελειῶν τοιούτου θεσμοῦ, διότι ἀπέναντι τοῦ ὑπουργοῦ ὁ ἐλάχιστος στρατιωτικὸς ἔχει δικαιώματα, τὰ ὁποῖα διεκδικεῖ καὶ ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης. Δὲν ζητοῦμεν ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς ὑπηρεσίας τὰ δικαιώματα ὧν ἀπολαύει ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία; δὲν ζητοῦμεν, ὡς εἶπεν ὁ βουλευτὴς Μέσης, ἰσοβιότητα ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ ζητοῦμεν ὅπως κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος παύωνται μὲν οἱ ὑπάλληλοι ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον. Ἐὰν τῷ ὄντι ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπικράτεια διαφέρῃ τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν καθ’ ὃν τρόπον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ἡ διαφορὰ αὕτη ἀποδεικνύει ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἐν Ἑλλάδι πρέπει πλειότερον παρὰ ἐν ἄλλαις ἐπικρατείαις νὰ ᾖναι δεσμευμένοι, διότι ἐν ἄλλαις ἐπικρατείαις δεσμεύονται ὑπὸ ἐθίμων, ἐνῷ ἐν Ἑλλάδι μὴ ὑπάρχοντος ἐθίμου, ἂν δὲν ἐλαμβάνετο ἄλλη πρόνοια, θὰ ἐκινδυνεύομεν νὰ ἔχωμεν τοὺς ὑπουργοὺς ἀχαλινώτους. Τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἐθίμου βεβαίως πρέπει ν’ ἀναπληρώσωμεν διὰ τοῦ νόμου· καὶ μήπως προτείνομεν νόμους, οἵτινες κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῶν προαγορευσάντων ἀληθῶς θέτουσι τοὺς ὑπουργοὺς ὑπὸ κηδεμονίαν; Πᾶν ἄλλο· ἐὰν αἱ ἐπιτροπαί ἀφ’ ὧν ἐξήρτηται ἡ ἀπόφασις τῶν ὑπουργῶν ἦσαν ἐπιτροπαὶ ἰσόβιοι, ἀμετακίνητοι, ἴσως τῷ ὄντι ἡ δέσμευσις τοῦ ὑπουργοῦ θὰ ἦτο ὑπερβολική· ἀλλ’ εἰς ποίας ἐπιτροπὰς ἀναθέσαμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο; Ὡς πρὸς μὲν τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ πιστεύω ὅτι τοιαύτη δέσμευσις δὲν ἀποκρούεται ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων· ὡς πρὸς δὲ τοὺς κατωτέρους ἡ ἐπιτροπὴ σύγκειται ἐκ τῶν τμηματαρχῶν καὶ τοῦ γενικοῦ γραμματέως ἤτοι προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται μὲν νὰ παυθῶσιν, ἀλλὰ δύνανται νὰ μετακινηθῶσι· ὥστε ἐὰν τὰ πρόσωπα ταῦτα φατριάσωσι, ὁ ὑπουργὸς πρῶτον καθῆκον ἔχει ν’ ἀπομακρύνῃ αὐτὰ ἀπὸ θέσεως ἐν ᾗ δύνανται ν’ ἀσκῶσι τὸν φατριασμόν των. Ὁ νόμος μόνον ἕνα περιορισμὸν φέρει εἰς τὸν ὑπουργὸν, δὲν δύναται νὰ ὑποβιβάσῃ αὐτοὺς, δύναται ὅμως νὰ τοὺς μεταθέσῃ εἰς ἰσόβαθμον θέσιν. Ὅταν ἴδῃ ὁ ὑπουργὸς ὅτι οἱ ἐν τῇ Κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ παρεκτρέπονται, ὅτι διὰ φατριασμοῦ ὑποστηρίζουν ἢ καταδιώκουν πρόσωπα, ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ τοὺς μεταθέσῃ εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν ὅπου νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐξασκῶσι τοιαῦτα δικαιώματα, καὶ νὰ φέρῃ εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν ἀνθρώπους, περὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ πεισθῇ ὅτι δὲν θὰ ὁδηγῶνται ὑπὸ τοιούτων ἰδεῶν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐὰν κατόπιν ἀποδειχθῶσι μὴ ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὴν προσδοκίαν τοῦ ὑπουργοῦ, δύνανται πάλιν νὰ μετατεθῶσιν. Ὥστε τὸ πᾶν ἐξήρτηται ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ. Ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς ἐξήρτηται ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ. Οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἐν Ἑλλάδι δυνάμεθα νὰ παραπονεθῶμεν μᾶλλον διὰ τὴν ὑπερβολικὴν ἐξαρτησίαν τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ, παρὰ διὰ τὴν τοῦ ὑπουργοῦ ἐκ τῶν ὑπαλλήλων. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἐσχάτως μέτρον ἄλλο πολὺ σπουδαιότερον, τὸ τοῦ συνυπευθύνου τῶν ὑπαλλήλων, καὶ νομίζω ὅτι ἡ μικρὰ μέχρι τοῦδε ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ἐκείνης ἀπέδειξεν ὅτι δὲν ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ μεταμεληθῶμεν· πιστεύω δὲ ὅτι ὀλιγώτερος χρόνος θὰ παρέλθῃ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου, ἐὰν ὡς εὔχομαι ψηφισθῇ, καὶ θέλετε ἰδεῖ ἐπερχόμενα ἀγαθώτατα ἀποτελέσματα· διότι θέλετε ἰδεῖ τὰς παρεκτροπὰς τῆς πολιτικῆς ἐκλειπούσας, δὲν λέγω τῶν ὑπουργῶν, διότι ἀναγνωρίζω μετὰ τοῦ προαγορεύσαντος ὅτι αἱ παρεκτροπαὶ αὗται δὲν εὐθύνουσι μόνους τοὺς ὑπουργοὺς, τὸ σφάλμα εἶναι κοινόν, καὶ ὁ νόμος ἔρχεται νὰ κανονίσῃ διατάξεις πρὸς περιορισμὸν τῆς κοινῆς ταύτης παρεκτροπῆς. Νόμον περὶ προσόντων, εἶπεν ὁ προαγορεύσας, θέλει, ἀλλὰ δὲν θέλει τὸν περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τοῦ ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ τί ἄλλο εἶναι ὁ νόμος περὶ προσόντων παρὰ νόμος περιορίζων τὸ δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ; Ἐὰν τὸν ὑπουργὸν ἀφήσητε ἐλεύθερον νὰ παύῃ ὅν τινα θέλει, κατὰ τί βελτιώνετε τὴν κατάστασιν; Κατὰ τί θεραπεύετε τὴν κοινωνικὴν αὐτὴν ἀνάγκην; Θέλει πλήρη τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Καὶ κατὰ τί περιορίζεται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος διὰ τούτου τοῦ νόμου; Ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος αὐξάνει, διότι τῷ δίδεται νέον ἔδαφος ἐνεργείας. Τὸ ἔδαφος τῆς ἐνεργείας τοῦ βουλευτοῦ ποῖον εἶναι; Οὐχὶ ν’ ἀναμιγνύηται εἰς τὴν διοίκησιν, νὰ ζητῇ διορισμοὺς καὶ παύσεις ἀλλὰ νὰ ἀγρυπνῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, καὶ ἐὰν ὁ ὑπουργὸς δὲν ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον, ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἐπιβάλῃ βαρεῖαν τὴν εὐθύνην εἰς τὸν ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος παραβαίνει τὸν νόμον. Οὐδέποτε ὅμως ἡ Βουλὴ δύναται νὰ θεωρήσῃ τὴν ἐξουσίαν τοῦ ὑπουργοῦ δεσμευμένην, διότι βάσιν ὁ νόμος ἔχει τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων.

§155Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πράγματι ἀποδέχομαι ὅτι ἡ διοίκησις πρέπει νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, καὶ διὰ νὰ τεθῇ ἕνας φραγμὸς κατὰ τῆς παραλυσίας αὐτῆς ἔρχεται ὁ νόμος περὶ προσόντων· ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι τὸ Κοινοβούλιον παρεμβαίνει πάντοτε εἰς τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι παρεμβαίνουν εἰς τὰ δικαιώματα αὐτῆς ὄργανα μὴ μεταλαμβάνοντα τῶν κοινῶν καὶ διότι δὲν πληρώνουν οὐδένα φόρον. Ἐννοῶ τοὺς βουλευτὰς ἀμετόχους τῆς διοικήσεως, ἐννοῶ τοὺς ὑπουργοὺς ζηλωτὰς τῶν δικαιωμάτων των, ἀλλὰ τότε μόνον ὅταν τὸν ζῆλον αὐτὸν ἐννοοῦν νὰ ἐφαρμόσουν ἀπέναντι παντὸς ἄλλου· πρέπει νὰ τεθῇ φραγμὸς πρὸς ὅλους. Ἀλλ’ αἱ θυσίαι, αἱ ὑποχρεώσεις εἶναι λέξεις ψευδεῖς, διότι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑφίστανται θυσίας, δὲν ἀνέλαβον ὑποχρεώσεις ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἔχουν θέσιν πολὺ μείζονα τοῦ λεγομένου Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον διὰ νὰ συνεδριάζῃ σήμερον γνωρίζετε τί πικρίας ἀπολαμβάνει. Λοιπὸν ἐννοοῦμεν τὴν διαίρεσιν τῶν ἐξουσιῶν ἀλλὰ πλήρη καὶ ἀκεραίαν, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ μὴ ἔχῃ πρωτοβουλίαν ὁ βουλευτὴς ὅταν ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα ἄλλον νὰ πιέζῃ τὸν ὑπουργὸν καὶ νὰ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτόν.

§156ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μπράβο, μπράβο.

§157ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐννοοῦμεν τὴν διάκρισιν τῶν ἐξουσιῶν σεβαστὴν ἀπέναντι παντὸς, δὲν ἐννοοῦμεν ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀμείλικτοι πρὸς τὰς μικρὰς αἰτήσεις τῶν ἀντιπροσώπων, καὶ ἀφειδεῖς καὶ πλουσιοπάροχοι καὶ ἐλευθέριοι ἀπέναντι θελήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν κανὲν δικαίωμα. Ὑπὸ τοιαύτας αἱρέσεις ἐννοῶ τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων καὶ ὡς ἐκ τούτου λαμβάνω ἀφορμὴν ν’ ἀναιρέσω μίαν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις ἐθεώρησε τὸ πολυχρόνιον τῆς ὑπηρεσίας ὡς ἓν δικαίωμα. Ἡ πολυχρόνιος ὑπηρεσία ἐν Ἑλλάδι ἐκτὸς ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων εἶναι κανὼν τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων οἵτινες ἀπολαμβάνουν προστασίαν, ἡ ὁποία δὲν ἀντλεῖται ἀπὸ ἱκανότητα προσωπικὴν ἀλλ’ ἀπὸ μέσα. Δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω πρόσωπα, γνωρίζω ὅμως ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἦτο ὑπουργικὸς γραμματεὺς εἰς ἓν ὑπουργεῖον καὶ ὁ ὁποῖος πώποτε δὲν εἰργάσθη οὔτε ἦτο ἱκανὸς νὰ ἐργασθῇ. Γνωρίζω ὅτι αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον ἐπὶ δέκα ἔτη ἐμισθοδοτεῖτο χωρὶς ποτὲ νὰ ἐργασθῇ, ἐθεωρήθη κατάλληλος νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸ Κράτος εἰς τὸ Ἐξωτερικόν, ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος οὔτε τὴν γλῶσσάν του δὲν γνωρίζει. Αὐτὴ ἡ πολυχρόνιος ὑπηρεσία κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν εἶναι τεκμήριον ἀλάνθαστον τῆς ἀνάγκης τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Κράτος νὰ διατηρῇ τοὺς ὑπαλλήλους· ἔχω δὲ τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησίν του, ἡ ὁποία εἶναι πεφωτισμένη, ἐὰν δύναται νὰ καταστήσῃ ἰσόβιον τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον ἔχει ἐντὸς γραφείου του. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, κ. Πρόεδρε, νομίζω ὅταν πρόκηται νὰ τεθῇ φραγμὸς κατὰ τῆς ἐπιδρομῆς τῆς πολιτικῆς, ὁ φραγμὸς αὐτὸς πρέπει νὰ ᾖναι ἀρκετὰ ὑψηλὸς διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τοὺς πάντας. Νομίζω δὲ ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ νὰ ψηφίσῃ νόμον περὶ προσόντων καὶ νὰ γείνῃ ἀφετηρία ἐκ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, πρέπει τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ὄχι ὅμως νὰ τὸ ἀμνηστεύσωμεν· καὶ ἐὰν ἤμην βέβαιος ὅτι ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ἦν ὑπουργὸς ὅταν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, θὰ εἶχον πλήρη πεποίθησιν, ἀλλὰ δὲν εἶμαι βέβαιος, καὶ νομίζω ὅτι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐφήμερον τῶν περιστάσεων, δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταστήσῃ κατάστασιν διὰ τὴν ὁποίαν πρῶτος θὰ μεταμεληθῇ. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν γʹ. συζήτησιν ἡ διάταξις αὕτη πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ, ὁ δὲ λόγος τῆς πολυετοῦς ὑπηρεσίας εἶναι λόγος, ὁ ὁποῖος καταδικάζει τὸ ὑποβαλλόμενον σύστημα.

§158Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διατί ὑπάρχουν τρεῖς Γραμματεῖς ἀπὸ τὸ πέμπτον κόμμα εἰς τὸ Προεδρεῖον! (ἱλαρότης).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 55 ἄρθρον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 56 ἄρθρον.

§160ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ μεταθέτει τοὺς μὴ ὀρθοφρονοῦντας εἰς ἰσόβαθμον θέσιν. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἠμπορεῖς νὰ μεταθέσῃς τὸν γενικὸν γραμματέα;

§161ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ γενικοὶ πρόξενοι ἔχουν βαθμὸν γραμματέως.

§162ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ τὸ στείλῃς ἔξω.

§163ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§164ΖΩΧΙΟΣ. Λοιπὸν τοὺς ὑπαλλήλους του ἐὰν δὲν συμφωνοῦσι μαζῆ του θὰ τοὺς στέλλῃ ἔξω διὰ πράσινο χαβιάρι. Ἀλλά, κύριε ὑπουργὲ, αὐτὸ εἶναι Ἰησουϊτικὴ λύσις. Ὁ Κριτίας κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἔλυσε τὸ ζήτημά του. Ἤθελε νὰ παλουκώσῃ τὸν Θηραμένην· ἐκεῖνος δὲ τοῦ εἶπεν, εἶμαι ἐν τῷ καταλόγῳ, ἐξαιροῦμαι. Τώρα σὲ διορθώνω, ἀποκρίνεται ὁ Κριτίας, καὶ τὸν σβύνει ἀπὸ τὸν κατάλογον. Ὑποβάλλομαι εἰς τὴν κρίσιν τῶν ὑπαλλήλων μου, ἐὰν ὅμως δὲν μοῦ συμφέρῃ, τοὺς στέλλω εἰς τὰ πέρατα τῆς γῆς. Οἱ δικασταὶ εἶναι ἰσόβιοι, ἐὰν δὲν ὑπακούσουν εἰς τὸν ὑπουργὸν καὶ δὲν δικάσουν ὅπως θέλει αὐτὸς τοὺς μεταθέτει. Τί ἄλλο εἶναι αὐτὸ παρὰ ἐπέμβασις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν δικαιοσύνην! Ἤτοι ἀπὸ τῆς θύρας δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω, ἐμβαίνω ἀπὸ τὸ παράθυρον. Διὰ τὸν γενικὸν γραμματέα θὰ φέρῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον· ἐὰν ὅμως αὐτὸ εἰπῇ ὅτι δὲν εἶναι καλὸς γενικὸς γραμματεύς ὁ Κώστας, ἀλλ’ εἶναι ὁ Ζωχιός, μὲ παίρνεις, κύριε ὑπουργὲ, γενικὸν γραμματέα;

§165ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι βεβαίως.

§166ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ πιστεύω. Ἄνθρωπός τις, λέγει ἡ μυθολογία, ὑπῆρξεν, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε μόνος του νὰ δεθῇ καὶ αὐτὸς ἦτον ὁ μακαρίτης ὁ Ὀδυσσεύς. Ἀλλ’ ἄφησε τὰ αὐτιά του ἀνοικτὰ διὰ νὰ ἀκούσῃ τὰς Σειρῆνας. Μᾶς λέγουν οἱ ὑπουργοί, δέσατέ μας, καὶ τὸ λέγουν τώρα, ὅταν ἔγεινεν ἡ Πανελλήνιος Κυβέρνησις, ἡ Κυβέρνησις τῆς ἀγάπης, καθὼς εἶπεν ὁ πρόεδρος αὐτῆς· ἤτοι λέγουν, μὴ μᾶς ἐμπιστεύεσθε, ὑποτάξετέ μας εἰς τοὺς ὑπαλλήλους καὶ θὰ ἰδῆτε προκοπήν. Μὴ συσσωρεύετε ὅμως ὅλα αὐτὰ τὰ βάρη εἰς τὴν ῥάχιν σας. Τὰ πράγματα εἶναι ἀνώτερα τῶν διατάξεων τῶν νομοσχεδίων σας. Ζητήσατε διὰ μακροῦ χρόνου ν’ ἀνορθώσητε τὸ ἦθος τοῦ τόπου. Αὐτὸ δὲ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν γείνω ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ τὸ κάνω ἄνω κάτω. Βλέπετε δὲ ὅτι δὲν μὲ δέχετε γενικὸν γραμματέα, διότι θέλει τὸν γενικὸν γραμματέα δοῦλόν του. Ἐὰν ὅμως προσλάβῃ δοῦλόν του γενικὸν γραμματέα, γίνεται αὐτὸς δοῦλος τοῦ δούλου του, καὶ ἐν τούτοις λέγεται ὑπουργὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἐννοῶ τὸν ὑπουργὸν ὅπως τὸν ἐννοεῖ τὸ Σύνταγμα. Ὁ ὑπουργὸς διορίζει καὶ παύει, σεῖς δὲ θέλετε νὰ γίνετε εὐνοῦχοι. Ἀφήσατε νὰ ἔλθουν οἱ διάδοχοί σας καὶ τότε ἂς εἴπωμεν, ἐπειδὴ ὁ διάβολος τὸ ἔφερε νὰ πέσῃ τὸ Οἰκουμενικὸν ὑπουργεῖον καὶ οἱ διάδοχοι αὐτοῦ εἶναι ἀνάξιοι, ἂς τοὺς δέσωμεν. Φέρετε ἕνα γενικὸν νόμον καὶ εἰπέτε, δέσατέ μας ὅλους, καὶ τότε σᾶς καταλαμβάνω.

§167Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, πανταχόθεν καὶ πάντοτε καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ τύπος ὕψωσε φωνὴν μέχρι τρίτου οὐρανοῦ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Λέγοντες προσόντα δὲν βλέπω τί ἄλλο ἐννοοῦμεν, παρὰ μίαν οἰκονομίαν, διὰ τῆς ὁποίας θέτομεν περιορισμοὺς εἰς τὴν αὐθερεσίαν τῶν ὑπουργῶν τοῦ παύειν καὶ διορίζειν. Οἱ κύριοι αὐτοὶ προσόντα θέλουν, ἀλλὰ μὴ δένεσθε μὲ αὐτὰ τὰ προσόντα, Ἴσια, ἴσια δένουν τὴν αὐθαιρεσίαν καὶ ὄχι τοὺς ὑπουργούς. Μετὰ τὸν περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν νόμον παρουσιάσθη ἀμμέσως ἡ ἀνάγκη, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἠδύναντο νὰ κάμουν τοὺς ὑπαλλήλους ὅ,τι θέλουν, καὶ ἐρωτῶ τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι σήμερον κάμουν τόσον θόρυβον περὶ τῶν προσόντων, κατὰ τί ἐδεσμεύθη ἡ θέλησις τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ὑπαλλήλων του; Καὶ ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος διατάττει τὰς προτάσεις ἐκ μέρους τῶν εἰσαγγελέων καὶ προέδρων, καὶ ὁρίζει προσόντα, πότε ἐγένετο; εἰς μίαν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔλειπεν ἐντελῶς ἀπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς νομοθετικῆς. Σήμερον δὲ, ὅταν ἔχωμεν Βουλὴν, νὰ ζητῶμεν νὰ ἀφήσωμεν ἐλευθέρους τοὺς ὑπουργοὺς νὰ πράττουν ὅ,τι θέλουν ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τῶν ὑπαλλήλων, τοῦτο νομίζω εἶναι ὅλως διόλου ἄτοπον. Τὰ προσόντα εἶναι ἀναγκαῖα, ἂς μὴ φοβηθῇ δὲ ὁ φίλος μου κ. Μαυρομιχάλης, ὅτι θὰ ἀποκλείσουν τὸ Κοινοβούλιον ἀπὸ τὰς προτάσεις. Ὁ ὑπουργὸς βεβαίως ὅλους τοὺς ἀνθρώπους δὲν τοὺς γνωρίζει· σχηματίζει τὴν πεποίθησίν του ἐκ τῶν διαφόρων γεγονότων καὶ περιστατικῶν καὶ ἐκ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα συνιστοῦν, εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς, εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εἶναι αὐτά. Δύνανται νὰ συστήσουν ἕνα 10 βουλευταὶ καὶ ὁ ὑπουργὸς νὰ σχηματίσῃ καλλιτέραν πεποίθησιν δι’ ἄλλον τὸν ὁποῖον ἐσύστησέ τις καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς· καθὼς καὶ τ’ ἀνάπαλιν ἀπὸ ἔξω νὰ μοῦ τὸν συστήσουν ἕνα 10 καὶ εἷς βουλευτὴς ἄλλον καὶ νὰ σχηματίσω καλλιτέραν πεποίθησιν δι’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον μοῦ συνιστᾷ ὁ βουλευτής· τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν περιστάσεων καὶ ἐκ τῆς ὑπολήψεως τῆς ὁποίας τυγχάνει τὸ συνιστῶν πρόσωπον. Ὅτι εἰς τὸν κόσμον αὐτὸν δὲν θὰ λείψουν αἱ συστάσεις εἴτε ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς, εἴτε ἀπὸ τοὺς ἔξω περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς σχηματίζει τὴν πεποίθησίν του ἐκ τῶν προσώπων τῶν συνιστώντων καὶ ἐξ ἄλλων περιστατικῶν.

§168ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δύω λέξεις.

§169ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἔχομεν καὶ τρίτην συζήτησιν.

§170ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὡμίλησε πολλὰ περὶ προσόντων ὁ προλαλήσας.

§171Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὀλίγα.

§172ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κατ’ ἐμὲ πολλὰ, διότι σεῖς ὡμιλήσατε περὶ προσόντων, ἐνῷ τὰ προσόντα εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου, διότι τὰ προσόντα εἶναι ὁδηγὸς καὶ βάσις τῶν ὑπουργῶν καὶ τὰ προσόντα τὰ θέλομεν ὅλοι· ἀλλ’ ἐὰν ὁ διορισμὸς εἶναι ἀτυχὴς καὶ ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς παύσεως, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐμπόδιον καὶ νὰ μὴ δύναται ὁ ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ἱκανοποίησιν καὶ φέρῃ βελτίωσιν.

§173ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ νόμος περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων εἶναι νόμος χειροκροτήσεως τῶν ὑπουργῶν.

§174ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἔχετε λάθος. Πιέζονται ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλουσι νὰ πιέζωνται. Κατόπιν ἐγένοντο παραδεκτὰ τὰ ἄρθρα 56 ἕως 58, ἐπίσης τὸ 59 ἀφαιρεθεισῶν τῶν λέξεων «ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς·» ἐπίσης δὲ καὶ τὰ ἄρθρα 60 ἕως 72 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἀνεγνώσθη δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 73.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς προτείνει ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν ἢ μᾶλλον προσθήκην· (ἀναγινώσκει).

§176ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν ἄλλο ἄρθρον δὲν πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ, πρέπει αὐτὸ, διότι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θέλει νὰ καθιερώσῃ τὸ ὑπάρχον, ὅπως εἶναι. Μὴ βλέπετε, λέγει αὐτὸ, εἰς τὸ μέλλον προσέξατε, εἰς τὴν δευτέραν παρουσίαν. Ὁ Βασιλεὺς, οἱ δικασταὶ καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ἔχουν τὸ αὐτὸ προνόμοιον· τὸ πρᾶγμα εἶναι σαφὲς, θέλετε νὰ καθιερώσητε τὰ κακῶς ἔχοντα· διότι ἂν καλῶς ἔχουν τί τὸν θέλουν τὸν νόμον; ἐὰν κακῶς, τί θέλετε ἐφ’ ὅρον ζωῆς νὰ τοὺς ἔχετε; Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν αὐτὰ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Κατόπιν ἐγένετο παραδεκτὸν τὸ ἄρθρον 73, ὅπως ἐτροπολογήθη, καὶ τὰ ἄρθρα 74 ἕως 118). (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 118–132 καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§177Ν. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5 λεπτὰ τὴν ἀνάγνωσιν καὶ νὰ ἀναγνώσωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ κερμάτων;

§178ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ περὶ προξένων νομοσχέδιον. (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα 133–168 καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§179ΑΓ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Κάμνω ἔνστασιν, κ. πρόεδρε, περὶ μὴ ἀπαρτίας· δὲν εἶναι κατάστασις αὐτὴ, αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ὑποφέρονται.

§180ΡΑΛΛΗΣ. Ἄν νομίζετε, ὅτι θὰ κατορθώσητε νὰ ματαιώσητε τὴν ἀνάγνωσιν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, σᾶς λέγω, ὅτι τὴν Δευτέραν θὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν ἱστορίαν.

§181ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Μεταξᾶς ἔχει δικαίωμα νὰ κάμῃ ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ὅπως καὶ πᾶς βουλευτὴς, καὶ τοῦτο τὸ ἐννοῶ· δὲν ἔχει ὅμως δίκαιον νὰ μᾶς λέγῃ, ὅτι αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν ὑποφέρονται. Ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑποφέρονται;

§182ΑΓ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Νὰ ἀναγινώσκωνται τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ μὴ ἀκούουν οἱ Βουλευταί!

§183ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι κώδηκες καὶ εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς οὕτω ψηφίζονται. Ἐὰν ἔχῃ κἀνεὶς παρατήρησιν εἴς τι ἄρθρον, δύναται νὰ τὴν φέρῃ (θόρυβος).

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, ἀναγινώσκεται στεντωρείᾳ τῇ φωνῇ. Ἐπειδὴ ἐκουράσθησαν οἱ ἄλλοι γραμματεῖς ἀνέλαβε τὴν ἀνάγνωσιν ὁ κ. Βαλέττας, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τόσον δυνατὴν φωνήν.

§185ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κάμνουν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε συζητοῦν.

§186ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν κατάλογον, τὸν κατάλογον. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου· μετὰ δὲ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ, διελύθη ἡ συνεδρίασις). Ὥρα 12 30/60 μ. μ.