1875.11.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

τῆς 12 Νοεμβρίου 1875.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 2½ Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ πρὸ ταύτης ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν θέλῃ νὰ γείνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγορᾶς τοῦ πλησίον τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου γηπέδου πρὸς ἵδρισιν τῶν Δικαστηρίων, διότι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν λήγει ἡ προθεσμία τῆς συμβάσεως.

§2ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω, κύριοι, τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησεν ὁ βουλευτὴς Μαντινείας κ. Ζέγγελης.

§3ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ. Ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως πρὸς ἀγορὰν τῶν πλησίον τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου οἰκοπέδων.

§4ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐτυπώθη;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§6ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δὲν ἐλάβαμεν γνῶσιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διανέμεται.

§8ΔΟΥΜΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ἓξ ἡμερῶν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ προηγηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων· ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπήν; Νομίζω, ὅτι δὲν ἐτυπώθη εἰσέτι καὶ δὲν ἔλαβε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Ἐπιτροπή.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐτυπώθη, διότι εἶναι πολλαὶ ἐργασίαι, τὸ δὲ τυπογραφεῖον δὲν ἔχει τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν στοιχείων, ὥστε νὰ καταφθάσῃ· ἀπόψε θὰ διανεμηθῇ.

§10ΔΟΥΜΑΣ. Ἐπειδὴ περιώρισεν ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἑαυτὴν, ὅπως ἐντὸς προθεσμίας ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ᾖναι ἀξιοπρεπὲς νὰ μὴ τὸ πράξῃ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν μέχρι τῆς 20 Νοεμβρίου, ἐὰν δὲν φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς 21 Νοεμβρίου, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἔπρεπε νὰ ᾖναι πρὸ ἑπταετίας ἐψηφισμένον. Εἶναι μία παράβασις τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν δὲν θέλει κᾀνεὶς ἐκ τῶν Βουλευτῶν παραδεχθῆ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν Κανονισμὸν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι αὔριον θὰ ᾖναι ἡ καλλιτέρα ἡμέρα νὰ ὁρίσωμεν τοῦτο, καὶ τεθῇ ἡ προθεσμία, ἀφοῦ διανεμηθῇ σήμερον τὸ νομοσχέδιον. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἥτις εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ κατηγορητηρίου κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κ. κ. Βουλπιώτης, Φιλήμων, Κατσικαπῆς, καὶ πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Βουλπιώτης.

§12ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Διπλοῦν ἐπιβάλλεταί μοι καθῆκον νὰ μετάσχω τῶν σπουδαίων συζητήσεων, αἵτινες τρίτην ταύτην ἡμέραν, εὐλόγως ἀσχολοῦσι τὴν Βουλὴν τῶν ἀντιπροσώπων· τὸ μὲν ὡς βουλευτὴς, τὸ δὲ ὡς μετασχόντι τῆς συντάξεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν κατηγορητηρίου καὶ ὑπογράψαντι αὐτὸ μετ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ὀφείλω λοιπὸν καὶ τὴν ψῆφον, ἣν μετ’ ὀλίγον θέλω φέρει, νὰ δικαιολογήσω, καὶ τὰς ἰδέας νὰ ἐξηγήσω, ὑπὸ τὰς ὁποίας συνέπραξα εἰς τὴν σύνταξιν καὶ ὑπογραφὴν τοῦ κατηγορητηρίου αὐτοῦ. Φρονῶ, κύριοι, μεθ’ ὅλου τοῦ κόσμου, ὅτι ἡ ἀληθῶς ἔκτακτος καὶ ὑψίστη ἀποστολὴ τῆς παρούσης Βουλῆς, ἐρχομένης μετὰ τὰ πασίγνωστα ἐκεῖνα πολιτικὰ πραξικοπήματα τῆς ὑποδίκου Κυβερνήσεως, καὶ μετὰ τὴν ἐξ αὐτῶν προκληθεῖσαν πολιτικὴν μεταβολὴν δι’ εἰρηνικῆς καὶ ἀναιμάκτου ἐθνικῆς ἐξεγέρσεως, συνίσταται βεβαίως εἰς τὸ νὰ ἐργασθῇ ἀνενδότως καὶ συντελέσῃ τὸ καθ’ ἑαυτὴν οὐχὶ μόνον εἰς ἀνόρθωσιν καὶ ἱκανοποίησιν τῶν καταπατηθέντων καὶ περιυβρισθέντων θεσμῶν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ κυρίως εἰς τὴν πρόληψιν καὶ ματαίωσιν πάσης τοιαύτης ἢ ἄλλης παραπλησίας ἐν τῷ μέλλοντι ἀποπείρας. Πρὸς ἐπιδίωξιν καὶ ἐξασφάλισιν τῆς ἐπιτυχίας ἀμφοτέρων αὐτῶν συνετάχθη τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν κατηγορητήριον, τῶν ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητήσεων μετὰ τοσαύτης προσοχῆς καὶ ἐπιστασίας ἀκορέστως ἀκροᾶται ἥ τε Βουλὴ καὶ κοινωνία ὁλόκληρος διὰ τῶν πάσης τάξεως καὶ παντὸς γένους μελῶν αὑτῆς, ἐκτάκτως κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας εἰς τὰ περὶ ἡμᾶς θεωρεῖα συνωθουμένων. Ἡ πρότασις ἡμῶν αὕτη, κύριοι, ὑπηγορεύθη, ὡς γινώσκετε, ἀπὸ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, διετυπώθη δὲ καὶ ὑπεβλήθη ἡμῖν μόνον καὶ μόνον πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν εἰρημένων δύω πρὸς τὴν πατρίδα καθηκόντων, καὶ ὡς τοιαύτη εἶναι ἐντελῶς ξένη παντὸς αἰσθήματος εὐτελοῦς ἐκδικήσεως ἢ χαμαιζήλου μνησικακίας, ὅπως βεβαίως καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς κρίσις καὶ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πέποιθα, ὅτι θέλει εἶσθαι ἐντελῶς ξένη παντὸς αἰσθήματος ἐπιβλαβοῦς μακροθυμίας, ἀκαίρου γενναιότητος ἢ ἀτόπου ἐπιεικείας, προϊὸν δὲ ἁγνὸν καὶ ἀμιγὲς δικαιοσύνης πλήρους καὶ ἀκριβοῦς συναισθήσεως τῶν πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τὸ καθεστὼς καθηκόντων ἡμῶν. Ἡ μακροθυμία καὶ ἡ γενναιότης, ἡ ἐπιείκεια καὶ ὁ οἶκτος εἶναι βεβαίως ἀρεταὶ τῶν ἀτόμων, ὡς τοιαῦται δὲ δὲν εἶναι ἴσως ἐντελῶς ἄγνωστοι καὶ εἰς τοὺς ὑπογράψαντας τὸ κατηγορητήριον, ἀλλ’ αἱ ἀτομικαὶ αὗται ἀρεταὶ δὲν εἶναι, κύριοι, ἀσφαλὴς ὁδηγὸς εἰς τοὺς ἀντιπροσωπεύοντας οὐχὶ τὰ ἴδια αὑτῶν ἀτομικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, κεκλημένους μετὰ τρικυμίαν τόσον φοβερὰν καὶ κινδυνώδη νὰ παρασκευάσωσιν ἀσφαλῆ καὶ ἀκύμαντον λιμένα διὰ τὸ μόλις ἀπὸ τοῦ ναυαγίου σωθὲν σκάφος τῆς πολιτείας.—Ἐὰν τὸ φιλέκδικον καὶ ἡ μνησικακία οὐδέποτε χαρακτηρίζουσιν ἀκέραιον καὶ εὐθὺν δικαστὴν, ἡ ἄκαιρος ὅμως μακροθυμία καὶ ἐπιείκεια οὐδέποτε ἐπιτρέπονται εἰς βάρος καὶ διὰ λογαριασμὸν τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους καὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ πολιτεύματός του. Δικαιοσύνην λοιπὸν καὶ μόνον δικαιοσύνην, πλήρη καὶ πεφωτισμένην, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς ἀποκλειστικὸν ὁδηγὸν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐκτάκτου καὶ ὑψηλοῦ καθήκοντός μας. Ἐῤῥέθη, κύριοι, ὅτι καὶ ἄλλοτε ὑπουργοὶ ἐν Ἑλλάδι κατεδιώχθησαν ἢ ἐτιμωρήθησαν δι’ ὁμοίας πράξεις. Ἐπιτραπήτω μοι νὰ φρονῶ, ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἀληθές. Γνωρίζω ὅτι, ἀφ’ ἧς τὸ ἔθνος ἡμῶν κατέκτησε τὸν συνταγματικὸν τοῦ πολιτεύματος τύπον, μέχρι μὲν τοῦ 1862 πάντοτε, ἀπὸ δὲ τοῦ 1865 καὶ ἐφεξῆς πολλάκις δυστυχῶς καὶ κατ’ ἐπανάληψιν εἶδε τὸ πολίτευμα αὑτοῦ κατ’ οὐσίαν στραγγαλισθὲν καὶ μηδενισθὲν, τὰς ἐκλογὰς πρὸς καταρτισμὸν τῶν Κοινοβουλίων διεξαγομένας διὰ πάσης βίας καὶ νοθείας, τὴν δὲ θέλησιν τοῦ λαοῦ ἀντικαθισταμένην ὑπὸ τῆς θελήσεως τῆς ἐξουσίας· ἀλλὰ ποτὲ, κύριοι, ποτὲ μέχρι τοῦδε δὲν εἶδε Κυβέρνησιν μετὰ τοσαύτης θρασύτητος καταργοῦσαν καὶ τοὺς ἐξωτερικοὺς ἀκόμη τύπους τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἡ τήρησις τῶν ὁποίων ἐκάλυπτε τοὐλάχιστον ἄλλοτε τὴν νόθευσιν καὶ ἐκμηδένισιν τῆς οὐσίας αὐτοῦ· ποτὲ τὸ ἔθνος ἡμῶν δὲν εἶδε μέχρι τοῦδε Κυβέρνησιν χοροστατοῦσαν εἰς τὸν καταρτισμὸν παρανόμων καὶ νόθων συνεδριάσεων, εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν κύρωσιν πλαστῶν νομοθετημάτων. Ἡ ἐντολὴ ἡμῶν εἶναι διὰ τοῦτο καὶ ἔκτακτος καὶ πρωτοφανὴς, συνίσταται δὲ εἰς τὸ νὰ σώσωμεν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς μεθ’ ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἐπαναλήψεως ὁμοίων ἀνοσιουργημάτων, τὰ ὁποῖα ἄδηλον εἶναι ἂν παρέρχωνται πάντοτε τόσον ἀκινδύνως καὶ ἀζημίως. Κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς προτάσεως ἡμῶν ταύτης, θέλω προσπαθήσει ὅσον οἷόν τε συντόμως καὶ καταληπτῶς νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν τὰς ἰδέας μου, χωρὶς οὔτε εἰς εὐρείας καὶ ἀδιεξόδους ἐπιστημονικὰς θεωρίας νὰ πλανηθῶ, οὔτε μακρὰν ἐπιχειρῶν ἐκδρομὴν καὶ διερχόμενος «οὔρεά τε σκιόεντα θάλασσάν τε ἠχήεσσαν» νὰ ἐπιζητήσω εἰς ἄλλας χώρας καὶ εἰς ἄλλας ἠπείρους τὴν ἔννοιαν τῶν οὐχὶ τόσον πολὺ χρησιμολογικῶν κατ’ ἐμὲ νόμων τῆς πατρίδος μας. Τοιαύτην ἐκδρομὴν οὔτε καιρὸν οὔτε εὐκολίαν εἶχον νὰ ἐπιχειρήσω· ἄλλοι δὲ ἀμφοτέρων ἴσως τούτων εὐμοιροῦντες ἐλπίζω, ὅτι προέβησαν εἰς τοιαύτην ἐπιχείρησιν, καὶ ὅτι μετ’ ὀλίγον διαδεχόμενοί με θέλουσιν ἀποδείξει ὅτι χθὲς καὶ προχθὲς οὔτε ὀρθῶς ἐξηγήθησαν, οὔτε πιστῶς ἡρμηνεύθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ νόμοι καὶ τὰ πολιτεύματα τῶν ξένων ἐθνῶν. Ποῖον εἶναι, κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ ἐπασχολοῦν ἡμᾶς; Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη ἐδημοσίευσεν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως σωρείαν νομοθετημάτων ὡς ψηφισθέντων δῆθεν παρὰ τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 30 9βρίου 1874 καὶ τὰς κατὰ τὸν Μάρτιον 1875 συνεδριάσεις τῆς ἐκτάκτου λεγομένης συνόδου. Τὸ ἔθνος ὁλόκληρον γινώσκει ἤδη σαφῶς καὶ ἀνενδοιάστως, ὅτι ἡ ἐθνικὴ αὐτοῦ ἀντιπροσωπεία οὔτε τὴν 30 Νοεμβρίου 1874, οὔτε κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1875 συνῆλθεν εἰς συνεδρίασιν. Τὴν σαφῶς δὲ γνωστὴν τῷ ἔθνει ἀλήθειαν ταύτην καὶ ἡ παροῦσα Βουλὴ διὰ νόμου, νομιμώτατα συζητηθέντος καὶ ψηφισθέντος, ἀνεκήρυξε, καὶ ὁ Βασιλεὺς αὐτὸς ἐπισήμως ἀνωμολόγησε κυρώσας τὸν νόμον ἐκεῖνον τὸν ἀκυροῦντα τοὺς ψευδεῖς αὐτοὺς νόμους, διὰ τοῦ ὁποίου οὐδὲν ἄλλο πιστοποιεῖται παρ’ ὅτι τὴν 30 Νοεμβρίου 1874 καὶ τὸν Μάρτιον 1875 ἡ Βουλὴ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος οὐδόλως συνῆλθεν εἰς συνεδρίασιν. Τούτου λοιπὸν οὕτως ἔχοντος, τούτου ἀναμφισβητήτου ὄντος, τί τάχα ἐπὶ τοῦ προκειμένου συμβαίνει; Πῶς Κυβέρνησις προκαλεῖ τὴν κύρωσιν καὶ δημοσίευσιν νόμων ὡς ψηφισθέντων παρὰ τῆς Βουλῆς ἐν ᾗ ἐποχῇ ἡ Βουλὴ δὲν συνεδρίασεν; Ὁμολογουμένως ὑπάρχει τις ἐν τούτῳ ὅστις ἀντεποιήθη τὴν ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς, ὑπάρχει τις ὅστις ἀντικατέστησε τὴν ἑαυτοῦ θέλησιν εἰς τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων, ὑπάρχει τις ὅστις ψευδῶς ἐπιστοποίησεν, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων συνῆλθε τότε, συνεδρίασεν, ἐσυζήτησε καὶ ἐψήφισε τοὺς νόμους ἐκείνους, ὑπάρχει τις ὅστις ἐν γνώσει προεκάλεσε τὴν κύρωσιν καὶ ἐδημοσίευσε τοὺς πλαστοὺς καὶ ψευδεῖς ἐκείνους νόμους ὡς νόμους γνησίους. Τίς ὅμως οὗτος, καὶ ποῖον αἱ πρωτάκουσται αὗται πράξεις του φέρουσι χαρακτῆρα; Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἡμεῖς, ἀπαντῶντες διὰ τοῦ κατηγορητηρίου, εἴπαμεν ἤδη ὁ τίς οὗτος εἶναι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη, χαρακτὴρ δὲ τῶν πράξεων αὐτῆς τούτων εἶναι ὁ χαρακτὴρ τοῦ ἐγκλήματος τῆς παραβιάσεως ῥητῶν ἄρθρων τοῦ πολιτεύματος, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁποίας ἡ ὑπόδικος Κυβέρνησις παρεβίασε συγχρόνως καὶ τὰ ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ μνημονευόμενα ἄρθρα τοῦ ποινικοῦ ἡμῶν νόμου, διαπράξασα τὰ ἐγκλήματα τῆς ψευδοῦς πιστοποιήσεως, τῆς πλαστογραφίας καὶ τῆς ἀντιποιήσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τὴν ἀκρίβειαν τοῦ τοιούτου τῶν πράξεων χαρακτηρισμοῦ λίαν πειστικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς ἀνέπτυξε καὶ ὑπεστήριξε πρὸς ὑμᾶς χθὲς ὁ ἐκ Θήρας φίλτατος συνάδελφος, ἀντέκρουσαν δὲ διά τε τῶν ἐκθέσεών των καὶ τῶν ἀγορεύσεών των οἱ ἐκ Πατρῶν καὶ Κερκύρας ἀξιότιμοι βουλευταί. Ἐὰν καλῶς τῶν ἰδεῶν καὶ ἐπιχειρημάτων αὐτῶν ἀντελήφθην, δὲν εἶναι ταῦτα οὔτε ἰσχυρὰ, οὔτε πειστικὰ, καὶ ὡς τοιαῦτα δὲ φρονῶ ὅτι δὲν ἐκλόνισαν τὸ παράπαν τὴν ὀρθότητα καὶ ἀκρίβειαν τῶν ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ἰδεῶν ἡμῶν καὶ τοῦ ἐν αὐτῷ χαρακτηρισμοῦ τῶν καταγγελλομένων πράξεων. Καὶ πρῶτον ὡς πρὸς τὸ ἔγκλημα τῆς ψευδοῦς βεβαιώσεως, τῆς πλαστογραφίας δηλονότι, ἡ ὁποία ἐγένετο διὰ ψευδοῦς πιστοποιήσεως, τί ἀντετάχθη; Ὅτι τὸ ἄρθρον τὸ προβλέπον περὶ τούτου δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν ἐπὶ τῆς συγκεκριμένης ταύτης περιπτώσεως· διατί; διότι τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο προβλέπει περὶ ψευδοῦς πιστοποιήσεως ἐκ μέρους τινῶν ὑπαλλήλων ἐπὶ ἀντικειμένων, τῶν ὁποίων ἔχουν ἢ ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν ἰδίαν γνῶσιν. Καὶ διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ τοιαύτη ἰδέα, κύριοι, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, καὶ ἴσως τὸ πάντων χρησιμώτερον, ν’ ἀναγνωσθῇ ὁλόκληρον ἐκεῖνο τὸ ἄρθρον, ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὁποίου ὁμολογῶ, ὅτι ἴσως ἠδύνατο νὰ περιπλέξῃ τοὺς ἁπλουστέρους, τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις. Ἀλλὰ πρὸς τὸ προκείμενον δὲν ἔχει βεβαίως σχέσιν ὁλόκληρον ἐκεῖνο τὸ ἄρθρον, οὔτε οἱ διατυπώσαντες ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ τὸ ἔγκλημα αὐτὸ τῆς ψευδοῦς πιστοποιήσεως διϊσχυρίσθησαν ἢ ἠδύναντο νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι οἱ ὑπόδικοι ὑπουργοὶ παρεβίασαν ὁλόκληρον ἐκεῖνο τὸ ἄρθρον ἀπὸ τῆς πρώτης μέχρι τῆς τελευταίας αὐτοῦ λέξεως. Ἀκούσατε, παρακαλῶ, πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον αὐτό: «Τιμωρεῖται μὲ εἱρκτὴν ὁ δημόσιος ὑπάλληλος, ὅστις παραμορφόνει ἐν γνώσει διὰ παραλείψεως, προσθήκης ἢ μεταβολῆς, ὅσα ἔγγραφα, διαπραγματεύσεις, ἐξηγήσεις θελήσεως, ἢ διομολογήσεις τῶν συναλλαττομένων ἢ διαφερομένων, ἢ τῶν μαρτύρων, χρεωστεῖ ἐκ τῶν καθηκόντων του νὰ συνθέτῃ ἢ νὰ φυλάττῃ». Ἐντονώτερον παντὸς ἄλλου κηρύττω καὶ διαμαρτύρομαι ὅτι οὐδόλως ὑπάγονται εἰς τὰς περιστάσεις αὐτὰς οἱ ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, διότι οὔτε παρέλειψαν, οὔτε προσέθηκαν, οὔτε ἠλλοίωσαν, οὔτε διέγραψάν τι ἐπὶ ἐγγράφων τοιαύτης φύσεως· διαμαρτύρομαι λοιπὸν ὅτι δὲν ἐννοῶ αὐτοὺς εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας ὑπαγομένους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου ἐκείνου· δευτέρα ἐν αὐτῷ περίστασις ἀναγράφεται ἡ ἑξῆς: «ἢ εἰς τὴν σύνθεσιν ἢ ἀποδοχὴν τούτων ἀναφέρει πλαστὰ ἢ ὑποβολιμαῖα πρόσωπα, ἢ ψευδεῖς χρόνου ἢ τόπου προσδιορισμούς». Ἴσως ἠδύνατό τις νὰ περιλάβῃ εὐπροσώπως καὶ εἰς τοῦτο τὸ ἐδάφιον τοὺς κατηγορουμένους ὑπουργούς, διότι οὗτοι συνθέσαντες ἢ συντάξαντες τὴν πρᾶξιν τῆς κυρώσεως τῶν νόμων ἀνέφερον ὡς συμπράξαν εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν πρόσωπον ὑποβολιμαῖον, τὴν Βουλὴν δηλονότι, ἥτις ἀναμφισβητήτως δὲν ἦτο παροῦσα κατὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν. Ἡμεῖς ὅμως οὔτε ζητοῦμεν νὰ ὑπαχθῶσιν οἱ ὑπόδικοι ὑπουργοὶ εἰς τὸ ἐδάφιον τοῦτο, οὔτε διενοήθημεν κἂν νὰ προτείνωμεν τοιοῦτόν τι, διότι ἐφρονοῦμεν πάντοτε ὅτι εἰς τὰς καταγγελλομένας πράξεις αὐτῶν ἐφαρμόζεται ἰδίως καὶ ἐξαιρέτως καὶ λίαν ἐπακριβῶς ἡ ἀμέσως ἑπομένη ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ περίστασις ἔχουσα οὕτως· «ἢ ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς βεβαιόνει καὶ ἐπιμαρτυρεῖ ἐν γνώσει μὴ ἀληθῆ πράγματα ὡς ἀληθῆ». Αὗται καὶ μόναι αἱ ὀλίγαι λέξεις ἰσχυρίσθημεν πάντοτε καὶ ἐπιμένομεν ἰσχυριζόμενοι ὅτι χαρακτηρίζουσι τὸ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς ἐκείνους ἀποδιδόμενον ἔγκλημα τῆς ψευδοῦς πιστοποιήσεως. Διαγράψατέ τα ὅλα τά τε προηγούμενα καὶ τὰ ἑπόμενα ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ καὶ εἴπατέ μοι εὐσυνειδήτως ἐὰν ἐν ταύταις ταῖς ὀλίγαις λέξεσι δὲν διαλαμβάνεται, ἐπ’ αὐτοφώρῳ συλλαμβανόμενον τὸ ἔγκλημα τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου. Ποῖα εἶναι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἀπαιτεῖ διὰ νὰ ὑπάρξῃ τὸ ἔγκλημα αὐτὸ τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου; πρῶτον, ὁ δημόσιος ὑπάλληλος νὰ βεβαιοῖ τι ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς του· δεύτερον, ἡ βεβαίωσις αὕτη νὰ ᾖναι ἐντὸς τῆς ἁρμοδιότητός του· τρίτον, νὰ βεβαιῶνται δι’ αὐτῆς γεγονότα μὴ ἀληθῆ ὡς ἀληθῆ, καὶ τέταρτον, τὴν τοιαύτην βεβαίωσιν νὰ ἐκτελῇ ὁ ὑπάλληλος ἐν γνώσει ὅτι τὰ γεγονότα δὲν εἶναι ἀληθῆ. Προκαλῶ ἤδη τοὺς ἀντιφρονοῦντας νὰ μοὶ εἴπωσι ποῖον ἐκ τῶν στοιχείων αὐτῶν εὑρίσκουσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐλλεῖπον. Ἡ πιστοποίησις ἐκείνη δὲν ἐγένετο ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς; Οἱ βεβαιώσαντες ὑπουργοὶ δὲν εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία διὰ τοιαύτας πιστοποιήσεις ἀρχή; καὶ ποία ἄλλη ἀρχὴ εἶχεν ἢ ἔχει τὴν ἐντολὴν καὶ τὸ καθῆκον νὰ βεβαιόνῃ κατὰ τὴν κύρωσιν καὶ δημοσίευσιν τῶν νόμων τὴν παρὰ τῆς Βουλῆς συζήτησιν καὶ ψήφισιν αὐτῶν εἰμὴ μόνον οἱ ὑπουργοί; Ἀλλ’ ὁποίαν τάχα ἔχει ἡ τοιαύτη αὐτῶν πιστοποίησις σημασίαν; Διὰ τῆς πιστοποιήσεως αὐτῆς ὁ νόμος λαμβάνει σάρκα καὶ ὀστᾶ· διὰ μόνης αὐτῆς τῆς πιστοποιήσεως καὶ τῆς δημοσιεύσεως ὁ λαὸς δεσμεύεται εἰς ὑποταγὴν πρὸς τὸν νόμον· ὅλαι αἱ αἱ προηγούμεναι ταύτης πράξεις οὐδὲν δύνανται νὰ δώσωσι κῦρος εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Δύναται ὅσον θέλει ἡ Βουλὴ νὰ συζητῇ καὶ νὰ ψηφίζῃ νόμον τινὰ, δύναται ὅσον θέλει ὁ Βασιλεὺς νὰ κυρώνῃ αὐτόν· ὁ νόμος αὐτὸς οὔτε ὕπαρξιν βεβαίαν ἔχει, οὔτε ἐκδεδομένος θεωρεῖται, οὔτε τὸν λαὸν εἰς ὑπακοὴν αὐτοῦ ὑποχρεοῖ, ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ τὸ πάντων τούτων μέγιστον, ἡ διὰ τῆς δημοσιεύσεως δηλονότι γνωστοποίησις τοῦ νόμου. Κατήρτισαν λοιπὸν ταύτην τὴν γνωστοποίησιν ἐπὶ τῇ ἐπισημότητι τῆς ἑαυτῶν ἀρχῆς ἐντὸς βεβαίως τῆς ἰδίας αὐτῶν ἀποκλειστικῆς ἁρμοδιότητος, διότι οὐδεὶς ἄλλος εἶχεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ἀλλὰ διὰ τῆς πράξεώς των ταύτης ἐβεβαίωσαν τάχα γεγονότα μὴ ἀληθῆ ὡς ἀληθῆ; Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ δυνάμενος καὶ θέλων νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τοῦτο ἀποφατικῶς, διότι οὐδεὶς θὰ τολμήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἀληθῶς ἡ Βουλὴ συνεζήτησε καὶ ἐψήφισε τοὺς νόμους ἐκείνους, καὶ ὅτι ἑπομένως ἀληθῶς συνέπραξαν εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν ἀμφότερα τὰ κατὰ τὸ Σύνταγμα μέλη τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τὸ μὴ ἀληθὲς λοιπὸν τῆς τοιαύτης βεβαιώσεως εἶναι αὐταπόδεικτον, καὶ οὐδεὶς τὸ ἀρνεῖται. Ἀλλ’ ἡ γνῶσις τούτου ὑπῆρχεν ἆρά γε; Μολονότι καὶ ἡ ἀλήθεια ἢ μὴ τῶν βεβαιωθέντων γεγονότων, καὶ ἡ περὶ αὐτῆς γνῶσις τῶν κατηγορουμένων κυρίως εἰπεῖν εἶναι ἀντικείμενα ἀποδείξεως, περὶ ἃ θὰ ἀσχοληθῇ ἡ συσταθησομένη ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή, οὐχ ἧττον ὅμως ἐπὶ τοῦ προκειμένου δύναταί τις εἰς προαπόδειξιν αὐτῶν νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν κοινὴν συνείδησιν ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, ὅπερ σαφῶς γινώσκει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔβλεπεν ὑπὸ τὰς ὄψεις της συνεδριάζοντας ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ὀλίγους ἀνθρώπους καὶ ἀντιποιουμένους τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν χωρὶς ποτὲ νὰ ἀποτελέσωσι Βουλὴν κατὰ τὴν ῥητὴν τοῦ Συντάγματος ἀπαίτησιν, οὔτε κἂν ἤκουσα μέχρι τοῦδε ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι ἠρνήθησαν τὴν περὶ τούτου γνῶσίν των, διότι ποτὲ δὲν κατεδέχθησαν ἢ δὲν ἔσχον τὸ θάῤῥος νὰ ἰσχυρισθῶσιν ὅτι ὅλα ἐκεῖνα ἐγένοντο ἐν ἀγνοίᾳ των. Ποῖον λοιπὸν λείπει ἐκ τῶν στοιχείων τῶν ἀποτελούντων τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς ψευδοῦς βεβαιώσεως; Ἐῤῥέθη, καὶ δὲν ἠξεύρω διατί ἐῤῥέθη, ὅτι ἡ κύρωσις νόμου ἀντισυνταγματικοῦ εἶναι ἔγκλημα πολιτικόν. Αἴ! ἔστω, ἔγκλημα πολιτικόν, καί τοι ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν εἶναι καθαρῶς πολιτικὸν ἔγκλημα, ἀλλ’ ἔγκλημα μικτόν, ἔγκλημα σύνθετον. Καὶ πολιτικὸν ὅμως ἐὰν ᾖναι, τί τοῦτο σημαίνει; Κατὰ τί μεταβάλλεται ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ; Κατὰ τί πρέπει νὰ μεταβάλῃ τὰς σκέψεις καὶ ἰδέας ἡμῶν ὁ πολιτικὸς αὐτοῦ χαρακτήρ; Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν διὰ τί τοῦτο κατ’ ἐπανάληψιν καὶ μετ’ ἐπιμονῆς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπεστηρίχθη, ὅπως ἐπίσης δὲν ἐννοῶ διὰ τί κατ’ ἐπανάληψιν ἐντεῦθεν ἐῤῥέθη ὅτι πρόκειται ἤδη περὶ κυρώσεως νόμων ἀντισυνταγματικῶν. Περὶ τοιούτου τινὸς ἀληθῶς πρόκειται; Ἄπαγε! Θὰ ἦτο πολὺ ἐλαφροτέρα ἡ πρᾶξις, ἐὰν περὶ τοιοῦτόν τι περιεστρέφετο. Ἡμεῖς δὲν ἀπεχωρήσαμεν, τὸ ἔθνος δὲν ἐξανέστη, διότι ἡ Βουλὴ νομίμως συνεδριάζουσα ἐψήφιζε νόμους περιέχοντας ἀντισυνταγματικὰς διατάξεις καὶ διότι τὰς ἀντισυνταγματικὰς αὐτὰς διατάξεις τὰς νομίμως παρὰ τῆς Βουλῆς ψηφισθείσας ἐξετέλεσεν ἡ Κυβέρνησις· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὄχι ὅτι οἱ νόμοι ἐκεῖνοι περιεῖχον ἀντισυνταγματικὰς διατάξεις, ἀλλ’ ὅτι δὲν ὑπῆρξαν νόμοι. Ἄλλο εἶναι ἡ κύρωσις καὶ ἡ δημοσίευσις νόμων ἀντισυνταγματικῶν, περιεχόντων διατάξεις ἀντικειμένας εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ ἄλλο εἶναι ἡ κύρωσις νόμων ψευδῶν καὶ πλαστῶν μηδέποτε παρὰ τῆς Βουλῆς ψηφισθέντων. Τὸ Σύνταγμα π. χ. λέγει ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τοῦ πολίτου εἶναι ἀπαραβίαστος, καὶ οὐδεὶς συλλαμβάνεται παρὰ μόνον ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος ὁρίζει. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίμως συνεδριάζουσα ἐψήφιζε νόμον ὅτι πᾶς τις συλλαμβάνεται ἐὰν καὶ ὅταν θελήσῃ ἡ ἐξουσία, αὐτὸς ὁ νόμος βεβαίως θὰ ἦτο ἀντισυνταγματικός, καὶ ἡ κύρωσις αὐτοῦ βεβαίως θὰ ἀπετέλει τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται οἱ ἀντιφρονοῦντες. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἴσως μάλιστα ὅλοι οἱ ψευδεῖς ἐκεῖνοι νόμοι περιέχουσι διατάξεις συμφωνοτάτας πρὸς τὸ Σύνταγμα· τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι δὲν ἐψηφίσθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅτι εἶναι ἑπομένως νόμοι πλαστοὶ καὶ ψευδεῖς. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ συγχέωμεν οὕτω τὰ πράγματα. Δὲν φρονῶ ἑπομένως ὅτι σπουδαίως μέχρι τοῦδε ἀντέτεινέ τις εἰς τὴν ἀναμφισβήτητον ὕπαρξιν τοῦ ἐγκλήματος αὐτοῦ τῆς ψευδοῦς πιστοποιήσεως καὶ ὅλων αὐτοῦ τῶν στοιχείων, ὅσα ὁ νόμος ἀπαιτεῖ. Τοῦτο λέγων προϋποθέτω λελυμένον πλέον τὸ ζήτημα, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων τοῦ ποινικοῦ νόμου, διότι καίτοι ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς εἶδον ὅτι μεταξὺ τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν δέχεται αὕτη τὸ κατηγορητήριον, ἀναφέρει καὶ ὅτι δὲν κατονομάζει ὁ ποινικὸς νόμος τοὺς ὑπουργοὺς εἰς τὰ ἄρθρα τὰ προβλέποντα τὰς ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ διατυπουμένας πράξεις, μετ’ εὐχαριστήσεως ὅμως ἤκουσα χθὲς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πατρῶν καὶ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς εἰπόντος, ὅτι ἡ θεωρία αὕτη ἐγκαταλείπεται καὶ ὅτι δὲν ἰσχυρίζεταί τις πλέον ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν ὑπάγονται εἰς τὰ ἄρθρα τοῦ ποινικοῦ νόμου, εἰς τὰ ὁποῖα ῥητῶς δὲν ὀνομάζονται, διότι τότε δὲν ἤθελον ὑπάγεσθαι εἰς κἀνὲν, ἐπειδὴ εἰς οὐδὲν ὀνομαστὶ ἀναφέρονται, καὶ τότε ἑπομένως ἡ δικαστικὴ ἡμῶν ἐπιτροπὴ ἀδίκως ἤθελεν ἔχει τοὺς δύω ὑπουργοὺς εἰς τὰς φυλακὰς, ἀφ’ οὗ οὔτε εἰς τὸ περὶ δωροδοκίας ἄρθρον κατονομάζονται. Δικαιοῦμαι ἑπομένως νὰ μὴ θεωρῶ πλέον ὑφιστάμενον τοιοῦτο ζήτημα, ἀφοῦ καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες τὸ ἐθεώρησαν ζήτημα, ὡμολόγησαν χθὲς ὅτι οἱ ὑπουργοὶ βεβαίως περιλαμβάνονται εἰς τὰ ἄρθρα τοῦ ποινικοῦ νόμου, ὅταν αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων αὐτῶν ἐφαρμόζωνται ἐπὶ πράξεων τῶν ὑπουργῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων αὐτῶν. Καὶ ταῦτα μὲν ἱκανὰ περὶ τούτου. Ἀλλὰ μήπως ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ὑφίσταται τάχα καὶ τὸ ἄλλο, τῆς καθ’ αὑτὸ πλαστογραφίας τὸ ἔγκλημα; καὶ αὐτὸ, περὶ ὃ μέχρι τοῦδε διέτριψα, πλαστογραφία εἶναι διὰ ψευδοῦς πιστοποιήσεως, ἀλλ’ ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ διαλαμβάνεται καὶ ἡ καθ’ αὑτὸ πλαστογραφία τοῦ ἄρθρου 247 τοῦ δίδοντος τὸν ὁρισμὸν τῆς πλαστογραφίας. Πάλιν αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον, διὰ τοὺς ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις τοὐλάχιστον ἁπλουστέρους, νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὴς ἡ περὶ πλαστογραφίας κοινῶς ἐπικρατοῦσα παρὰ τοῖς ἁπλουστέροις ἰδέα, ὅτι δηλ. συνίσταται αὕτη μόνον εἰς ἀλλοίωσιν, εἰς παραμόρφωσιν, εἰς μεταβολὴν ἐγγράφων. Καὶ οὕτω διαπράττεται, ἀλλ’ ὄχι μόνον οὕτως. Ἰδοὺ πῶς ὁ νόμος ὁρίζει ἐν ἀρχῇ τὴν πλαστογραφίαν: «Ἔνοχος πλαστογραφίας καθίσταται ὅστις ἐκδίδει ἔγγραφα μὲν ὀνόματι ἄλλου, καὶ ὡς νὰ ἦσαν παρ’ αὐτοῦ τούτου ἐκδεδομένα». Ἐρωτῶ, τὸ ἔγκλημα αὐτὸ τὸ ἔπραξαν οἱ ὑπουργοί; βεβαίως τὸ ἔπραξαν. Τὴν ὕπαρξιν τῶν στοιχείων τοῦ ἐγκλήματος αὐτοῦ τὴν ἠκούσατε χθές· διὰ συντόμων δὲ ἐπαναλέγω ὑμῖν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ διὰ τῆς δημοσιεύσεως, ἔχοντες τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ δημοσιεύειν τοὺς νόμους, θεωροῦνται διὰ τοῦτο καὶ μόνον ὡς ἐκδιδόντες αὐτοὺς, διότι καθ’ αὑτὸ ἔκδοσις τῶν νόμων εἶναι ἡ δημοσίευσις. Ἐὰν δημοσίευσις νόμου ᾖναι, ὡς ἐῤῥέθη ἤδη καὶ ὡς κατὰ λέξιν διδάσκει ὁ εἰσηγητὴς τοῦ γαλλικοῦ ἀστικοῦ κώδικος κ. Portalis, τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς ἡ ἀναπόφευκτος βεβαίωσις περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ νόμου καὶ πρὸς ὕπαρξιν αὐτοῦ, καὶ τὸ μόνον μέσον τὸ δεσμεῦον τὸν λαὸν εἰς ὑπακοὴν πρὸς τὸν νόμον, ἐὰν ἑπομένως πρὸ τῆς πράξεως ταύτης τῆς δημοσιεύσεως ὁ νόμος δὲν ᾖναι ἐκδεδομένος καὶ δὲν λογίζεται ὑπάρχων, ἕπεται ὅτι ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀσκεῖ αὐτὸ τὸ ἔργον, τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς δημοσιεύσεως τὴν διδοῦσαν κῦρος καὶ ὕπαρξιν εἰς τὸν νόμον, αὕτη εἶναι ἡ ἐκδιδοῦσα τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐξέδωκαν οἱ ὑπουργοὶ αὐτοὶ νόμους ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς καὶ ὡς νὰ ἦσαν παρ’ αὐτῆς ἐκδεδομένοι; Εἰς τοῦτο μοὶ ἀπαντῶσιν οἱ ἴδιοι ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς κυρώσεως καὶ δημοσιεύσεως τῶν νόμων ἐκείνων πιστοποιοῦσι τοῦτο πανηγυρικῶς πρὸς τὸν κόσμον, λέγοντες: «ψηφισάμενοι ὁμοφώνως μετὰ τῆς Βουλῆς» καὶ «ὁ παρὼν νόμος παρὰ τῆς Βουλῆς ψηφισθεὶς καὶ παρ’ ἡμῶν σήμερον κυρωθεὶς δημοσιευθήτω καὶ ἐκτελεσθήτω ὡς νόμος τοῦ Κράτους». Αὕτη εἶναι ἡ ἔκφρασις τοῦ νόμου καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐγκλήματος, ὅπερ ἔπραξαν οἱ συνταγματικῶς ὑπεύθυνοι ὑπουργοὶ, προκαλέσαντες τὴν κύρωσιν τῶν ψευδῶν νόμων καὶ δημοσιεύσαντες αὐτοὺς ὡς νόμους γνησίους. Σὺν ἀμφοτέροις δὲ τούτοις ὑφίσταται τάχα καὶ τῆς ἀντιποιήσεως ἀρχῆς τὸ ἔγκλημα; Καί τοι, κύριοι, ἠδυνάμην ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε εἰρημένων στηριζόμενος νὰ συναγάγω τὴν ὕπαρξιν καὶ τοῦ τρίτου αὐτοῦ ἐγκλήματος, καὶ νὰ ὑποστηρίξω ἰσχυρῶς ὅτι οἱ ὑπουργοὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν μέχρι τοῦδε ἐκτεθεισῶν πράξεών των, ἀναγομένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν καὶ περιεχομένων ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἁρμοδιότητά των, κατέδειξαν ὅτι ἀντεποιήθησαν τῆς Βουλῆς τὴν ἐξουσίαν, ὅτι ἀντικατέστησαν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὴν θέλησιν διὰ τῆς ἰδικῆς των θελήσεως, οὐχ ἧττον περαιτέρω προβαίνων ἰσχυρίζομαι ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐν τῷ βουλευτηρίῳ κατασκευὴν τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ τῶν νόμων οἱ ὑπουργοὶ ἰδίως ἀντεποιήθησαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τὰ ἔργα. Ὅλα ταῦτα λέγονται ὡς ἐκ περισσοῦ καὶ πρὸς ἀκριβέστερον οὕτως εἰπεῖν χαρακτηρισμὸν τῶν ἐγκλημάτων, διότι οἱονδήποτε ἀπὸ τὰ ἐγκλήματα αὐτὰ ὑπάρξῃ, τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ἡ βαρύτης τῆς πράξεως εἶναι ἡ αὐτή· ἀλλ’ ὅταν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀξιοποίνου τινὸς πράξεως συῤῥέωσι πολλὰ ἐγκλήματα, ἀπαιτεῖται ὅλα νὰ διατυπῶνται, ἡ δὲ συῤῥοὴ αὐτῶν εἶναι μόνον λόγος χρησιμεύων εἰς τῆς ποινῆς τὴν ἐπιμέτρησιν. Τί ἐστὶν ἀρχῆς ἀντιποίησις; ἡ αὐτογνώμων ἰδιοποίησις τῆς ἐξουσίας τῆς ἀρχῆς, λέγουσιν οἱ τῶν ποινικῶν νόμων ὑπομνηματισταί. Ὡς τοιαύτη δὲ ἡ ἀντιποίησις εἶναι ἔγκλημα, πολλὴν παριστῶν τὴν ποικιλίαν, εἶναι ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον σπανίως μόνον καὶ καθ’ ἑαυτὸ παρουσιάζεται, παρακολουθεῖται δὲ συνήθως ὑπὸ ἐγκλημάτων ἄλλων. Ἐδῶ φαίνεται ἀκολουθούμενον ἀπὸ διπλοῦν ἔγκλημα πλαστογραφίας, καὶ ὀφείλω νὰ κάμω γνωστόν, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐμφάνισις τοῦ ἐγκλήματος αὐτοῦ τῆς ἀντιποιήσεως συνοδευομένης ὑπὸ πλαστογραφίας, ὄχι μόνον ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης διδάσκεται, ἀλλ’ ἐν τῷ γαλλικῷ ἰδίως νόμῳ ἀναγράφεται ῥητῶς ἐν τῷ ἄρθρῳ τῷ περὶ τῆς ἀντιποιήσεως, διότι ὁ νομοθέτης ἐκεῖνος ἐθεώρησεν ὅτι τὸ συνηθέστατον εἶναι ἡ ἀντιποίησις νὰ συνοδεύεται ἀπὸ τὸ ἔγκλημα τῆς πλαστογραφίας, καὶ ἰδοὺ τί λέγει ὁ γαλλικὸς ποινικὸς νόμος ἐν τῷ ἄρθρῳ 258. «Quiconque, sans titre, se sera immiscé dans des fonctions publiques, civiles ou militaires, ou aura fait les actes d'une de ces fonctions, sera puni d'un emprisonnement de deux à cinq ans, sans prejudice de la peine de faux si l'acte porte le caractère de ce crime». Ἡ ἀντιποίησις δηλονότι ἀρχῆς τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν 2–5 ἐτῶν, χωρὶς νὰ ἀποκλείηται ἡ ποινὴ τῆς πλαστογραφίας, ἐὰν ἡ πρᾶξις φέρῃ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐγκλήματος τὸν χαρακτῆρα. Ἡ περὶ πλαστογραφίας διασάφησις αὕτη δὲν εὑρίσκεται ἐν τῷ ἡμετέρῳ νόμῳ, διότι ἐν αὐτῷ ἀντικαθίσταται αὕτη διὰ τῶν γενικῶν ὁρισμῶν περὶ συῤῥοῆς ἐγκλημάτων, οἵτινες δὲν ὑπάρχουσιν εἰς τὸν γαλλικὸν νόμον. Ἀκριβῶς λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει τοιαύτη ἀντιποίησις, διαπραττομένη διὰ τῶν ἐγκλημάτων τῆς πλαστογραφίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀντιποίησις, διϊσχυρίζονται οἱ ἀντιλέγοντες· διατί; διότι τὸ ἄρθρον 229 ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν ἀντιποίησιν τὴν γενομένην παρ’ ἰδιώτου, οὐχὶ δὲ παρ’ ὑπαλλήλου· καὶ διατί τοῦτο; διότι δὲν ἀναφέρει ὑπαλλήλους, καὶ διότι τὴν ἀντιποίησιν τῶν ὑπαλλήλων προβλέπουν τὰ ἄρθρα 476 καὶ 479. Οὐδέτερον τούτων εἶναι, κύριοι, ἀληθές, οὔτε ὅτι τὸ ἄρθρον 229 ἀφορᾷ μόνον καὶ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀντιποίησιν τῶν ἰδιωτῶν, οὔτε ὅτι τῶν ὑπαλλήλων τὴν ἀντιποίησιν ἐν γένει προβλέπουσι τὰ ἄρθρα 476 καὶ 479. Καὶ δὲν εἶναι, κύριοι, ἀληθῆ αὐτὰ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ὑπάρχει διάκρισις καὶ διάκρισις οὐσιώδης μεταξὺ τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει τὸ κεφάλαιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάγεται τὸ ἄρθρον 229, καὶ τῶν ἐγκλημάτων, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ κεφάλαιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάγονται τὰ ἄρθρα 476 καὶ 479. Τὸ μὲν ἄρθρ. 229 προβλέπει τὴν ἀντιποίησιν ἀρχῆς μὴ ἐπιτραπείσης, εἴτε παρ’ ἰδιώτου ἐκτελουμένην, εἴτε παρ’ ὑπαλλήλου, τὰ δὲ ἄρθρ. 476 καὶ 479 τὴν ὑπέρβασιν τῶν καθηκόντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων κατὰ τὴν ἐνάσκησιν ἀρχῆς ἐπιτραπείσης ἤδη αὐτοῖς. Διὰ μὲν τοῦ ἄρθρου 229 προβλέπεται γενικῶς οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἄνευ προσδιωρισμένων ὅρων καὶ περιστάσεων ἡ παρ’ οἱουδήποτε ἀντιποίησις οἱασδήποτε ἀρχῆς, διὰ δὲ τῶν ἄρθρων 476 καὶ 479 προβλέπονται δύω μόνον συγκεκριμέναι ὑπερβάσεις τῶν καθηκόντων τῶν ὑπαλλήλων, συνιστάμεναι εἰς παράνομον ὑπεισέλευσιν αὐτῶν ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν δικαιωμάτων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ διαπραττόμεναι εἴτε διὰ τῆς ἀναβολῆς ἐκτελέσεως νόμου τινός, εἴτε διὰ τῆς ἐκδόσεως διαταγμάτων περιεκτικῶν νομοθετικῶν ὁρισμῶν. Σημειωτέον ὅτι ἡ λέξις διάταγμα ἐνταῦθα σημαίνει καταφανῶς ἔγγραφον τῆς ἁρμοδιότητος τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις αὐτοῖς ἀναφερομένων ἀρχῶν, ἀπόφασιν δηλονότι, διαταγὴν, ἐγκύκλιον καὶ τὰ τοιαῦτα, οὐχὶ δὲ Βασιλικὸν διάταγμα, διότι τοιαῦτα δὲν ἐκδίδουσι βεβαίως οὔτε οἱ δικασταί, οὔτε οἱ ἀνακριταί, οὔτε οἱ εἰσαγγελεῖς, οὔτε οἱ νομάρχαι, οὔτε οἱ ἔπαρχοι, οὔτε οἱ δήμαρχοι, ὧν μνημονεύουσι τὰ ἄρθρα αὐτά. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐδεμία βεβαίως τῶν δύω αὐτῶν περιστάσεων ἔχει ἐφαρμογήν. Διὰ νὰ καταστήσω δὲ καταληπτοτέραν ἔτι τὴν ἰδέαν μου περὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ ἄρθρου 229 ἀπὸ τῶν ἄρθρων 476 καὶ 479, ἐπιτραπήτω μοι νὰ μεταχειρισθῶ ἓν παράδειγμα. Φρονῶ, ὅτι τῶν μὲν ἄρθρων 476 καὶ 479 τὴν ἀντιποίησιν ἤθελε διαπράξει ὁ ὑπουργὸς, ἐὰν ἀσκῶν τὴν ἰδίαν αὐτοῦ, τὴν ὑπουργικὴν ἐξουσίαν, ὡς ὑπουργὸς καθ’ ὑπέρβασιν καθηκόντων ἐξέδιδεν ἐγκύκλιον ἢ ἀπόφασιν ἢ διαταγὴν ὑπουργικὴν, περιέχουσαν νομοθετικὸν ὁρισμὸν, καὶ ἔλεγε π. χ. «Ἡμεῖς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάσσομεν ἵνα ὁ ἐπὶ τῶν ζώων φόρος λογισθῇ διὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς δραχμὰς πέντε κατὰ κεφαλήν.» Τὴν δὲ ἀντιποίησιν τοῦ ἄρθρ. 229 ἤθελε πράξει ὁ αὐτὸς ὑπουργὸς, ἐὰν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου διέταττεν, οὐχὶ πλέον ἀσκῶν μόνον καθ’ ὑπέρβασιν τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ὑπουργικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ περιβαλλόμενος καὶ τὴν τῆς Βουλῆς, ὡς συμβαίνει ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ πλαστῶν νόμων, ἐν οἷς οἱ ὑπουργοὶ δὲν νομοθετοῦσιν ἐν ἰδίῳ αὐτῶν ὀνόματι, ἀλλ’ ὡς «ψηφισάμενοι ὁμοφώνως μετὰ τῆς Βουλῆς,» ἥτις ὅμως Βουλὴ οὐδέποτε τοὺς νόμους ἐκείνους ἐψήφισεν. Ἡ μεταξὺ τῶν δύω αὐτῶν περιστάσεων διαφορὰ εἶναι καταφανὴς, καὶ ἑπομένως ἀναμφισβήτητον καθίσταται ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς αὐτῆς ἀντιποιήσεως ἐν τῷ ἄρθρῳ 229 καὶ ἐν τοῖς ἄρθρ. 476 καὶ 479, καθὼς ἐπίσης καὶ ὅτι τὴν μὲν ἀντιποίησιν τῶν ἄρθρ. 476 καὶ 479 πράττουσι μόνον ὑπάλληλοι, τὴν δὲ τοῦ ἄρθρ. 229 καὶ ὑπάλληλοι καὶ ἰδιῶται. Καὶ ἄλλη δὲ μεταξὺ τῶν δύω αὐτῶν ἀντιποιήσεων ὑπάρχει διάκρισις ἐν τῷ νόμῳ, καθόσον ἐπὶ μὲν τῆς ἀντιποιήσεως τοῦ ἄρθρ. 229 ἀπαιτεῖται νὰ διαπράττηται αὕτη ἐπὶ σκοπῷ βλάβης ἢ ἀπάτης τοῦ Κράτους ἢ ἰδιώτου τινὸς ἢ ἐπιτυχίας ἄλλης ἀθεμίτου ὠφελείας, ἐπὶ δὲ τῆς εἰδικῆς ἀντιποιήσεως τῶν ὑπαλλήλων, περὶ ἧς τὰ ἄρθρ. 476 καὶ 479, οὐδόλως ἀπαιτεῖται τοιοῦτος σκοπός. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ὑποπτεύσω ποτὲ ὅτι ὁ νόμος ἐξῄρεσε τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τοῦ κράτους τοῦ ἄρθρ. 229, διότι δὲν βλέπω, ὅπως φρονοῦν οἱ τοῦτο ἰσχυρισθέντες, ὅτι πᾶσα οἱαδήποτε παρὰ τῶν ὑπαλλήλων ἀντιποίησις ἐξουσίας προβλέπεται καὶ τιμωρεῖται ἀπὸ τὰ ἄρθρα 476 κλπ. οὐδ’ εὑρίσκω ἄλλον τινὰ λόγον, ὁ ὁποῖος σπουδαίως νὰ δικαιολογῇ τὴν ῥητὴν ἐξαίρεσιν τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας μου ταύτης, ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ περικοπήν τινα οὐχὶ συγγραφέων ξένων, ἀλλὰ τοῦ ἀρίστου καὶ σοφωτέρου τοῦ ποινικοῦ ἡμῶν νόμου ὑπομνηματιστοῦ, τοῦ μακαρίτου καθηγητοῦ Πήλλικα, ὁ ὁποῖος ἰδοὺ πῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀποφαίνεται ἑρμηνεύων τὸ 229 ἄρθρον τῆς ἀντιποιήσεως: «Ἀληθῶς τὴν ἀντιποίησιν τοῦ ἄρθρου 229 πράττει συνήθως ὁ ἰδιώτης, ἀλλὰ καὶ ὁ δημόσιος ὑπάλληλος δύναται νὰ πράξῃ αὐτήν. Ὅταν μὲν ὁ ὑπάλληλος, πρᾶξιν ἀνήκουσαν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα ἄλλης ἀρχῆς τὴν ἐκτελῇ ὡς περιεχομένην ἐντὸς τῆς ἁρμοδιότητός του, πράττει ἁπλῶς ὑπέρβασιν καθηκόντων κατὰ τὰ ἄρθρα 476, 479, ὡς π. χ. ὁ δικαστὴς ὁ κατὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεώς του ἐπεμβαίνων εἰς νομοθετικὰ ἢ διοικητικὰ καθήκοντα. Ὅταν ὅμως ὁ ὑπάλληλος μεταβάλλῃ τὸν τύπον τῆς ἀρχῆς του, τότε καὶ οὗτος γίνεται ἔνοχος τῆς ἀντιποιήσεως τοῦ ἄρθρ. 229. Αἱ σημειώσεις τοῦ Βαυαρικοῦ νόμου ἐν 2|2 ῥητῶς ἀναφέρουσι τοῦτο, ὡς ἐπίσης καὶ τὰ σχόλια τοῦ νόμου τῆς Βυρτεμβέργης σελ. 364.» Οὐδέτερον τῶν ξένων αὐτῶν νομοθετημάτων ἠδυνήθην ἐγὼ νὰ ἴδω. Τὰ ἀναφέρω ὅμως καὶ οἱ βουλόμενοι δύνανται νὰ προστρέξωσιν εἰς αὐτά, παραπεμπόμενοι ἀπὸ τὸν σοφὸν καθηγητὴν καὶ ὑπομνηματιστὴν τοῦ ποινικοῦ ἡμῶν νόμου. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ ζήτημα ὅτι καὶ οἱ ὑπάλληλοι ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἀλλὰ τοῦτο καὶ ἐξ ἄλλου ἀκόμη καταδεικνύεται. Δὲν εἶναι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τῆς γενικῆς ἀντιποιήσεως, κεφάλαιον περιλαμβάνον μόνον ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, καὶ τοῦτο καταδεικνύεται ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως καὶ τῶν ἑπομένων ἄρθρων. Ἰδοὺ τὸ ἄρθρον περὶ τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις, εἶναι τὸ 229, τὸ δὲ ἀμέσως ἑπόμενον ἄρθρ. 230 ῥητῶς δεικνύει ὅτι ἀναφέρεται καὶ εἰς ὑπαλλήλους λέγον: «.... ἢ ὑπερπηδᾷ τὰ ὅρια τῆς ἀρχῆς του·» ἐπίσης δὲ καὶ τὸ 231 ἀναφέρον ὅτι: «ὡσαύτως καὶ ὁ ἐπεκτείνων τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀνηκούσης εἰς αὐτὸν δημοσίας ὑπηρεσίας ὑπὲρ τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας του, εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα τῷ εἶναι ἀπηγορευμένα.» Ἀφ’ οὗ λοιπὸν καὶ τὰ δύω αὐτὰ ἄρθρα συμπεριλαμβάνονται εἰς τὸ κεφάλαιον δέκατον, εἰς ὃ καὶ τὸ ἄρθρ. 229, ἐπαρκῶς ἀποδεικνύεται ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν εἶναι ἐξῃρημένοι τῆς δικαιοδοσίας τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ. Ἄλλη αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν ἔχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐφαρμογὴν εἶναι τὸ ὅτι λέγει, «ὅστις ἀντιποιεῖται ἀρχήν τινα» καὶ δὲν λέγει ὅστις ἀντιποιεῖται νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Οὕτως ἐκφράζεται ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας· ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο ὅλως διόλου περιττόν· θὰ ἦτο δὲ καὶ πολὺ ἐργῶδες νὰ ἀριθμήσῃ ὁ νόμος ὅλα τὰ εἴδη τῆς ἀρχῆς, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντιποίησις· ἡ δὲ γενικότης τῆς ἐκφράσεως δὲν ἀποκλείει τὰς εἰδικὰς περιστάσεις, τοὐναντίον μάλιστα ἐὰν ἀπηρίθμει ὅλα τὰ εἴδη τῆς ἀντιποιήσεως τότε ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀφοῦ δὲν περιελήφθη ἡ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἀντιποίησις, ἄρα ἐξαιρεῖται· ὁ νόμος ὅμως ἐφάνη σοφὸς μεταχειρισθεὶς τὴν γενικὴν ἔκφρασιν «ὅστις ἀντιποιεῖται ἀρχήν τινα.» Καὶ δὲν εἶναι τάχα ἀντιποίησις ἀρχῆς ἡ ἀντιποίησις νομοθετικῆς ἐξουσίας, τῆς μεγίστης δηλ. πασῶν τῶν ἀρχῶν; Φρονῶ λοιπὸν ὅτι αἱ μέχρι τοῦδε ἀντιῤῥήσεις δὲν δύνανται σπουδαίως νὰ κλονίσωσι τὸ κῦρος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 229 ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἀλλ’ ἐῤῥέθη ὅτι κατὰ τὴν ἐν τῷ βουλευτηρίῳ ἐργασίαν αὐτοὶ οἱ κύριοι εἰργάσθησαν ὡς βουλευταί, οὐχὶ δὲ ὡς ὑπουργοί. Γνωστὸν ὅμως ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀναπτύξεων, ὅτι ἡμεῖς τὴν ἀντιποίησιν δὲν στηρίζομεν μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ἐν τῷ βουλευτηρίῳ κατασκευὴν τοῦ κειμένου τῶν νόμων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐπ’ αὐτῶν περαιτέρω ἐνέργειαν τῶν ὑπουργῶν ὡς τοιούτων· οὐχ ἧττον ὅμως καὶ διὰ τὴν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ κοινὴν μετὰ τῶν βουλευτῶν ἐργασίαν σπουδαίως νομίζετε, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν ὑπέχουσιν εὐθύνας; Ἀληθῶς φρονεῖτε, κύριοι, ὅτι ἡ ἐργασία ἐκείνη, τὸ ἔγκλημα ἐκεῖνο, τὸ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τελεσθὲν ὑπὸ τὰς ὄψεις ὅλου τοῦ κόσμου, ὑπῆρξεν ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσαν οἱ βουλευταὶ βοηθηθέντες δῆθεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν; φρονῶ ἀκριβῶς τοὐναντίον. Πέποιθα ἀδιστάκτως ὅτι τὸ ἔγκλημα ἐκεῖνο συνέλαβεν ἐν τῇ διανοίᾳ της ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἐσχεδίασε, τὸ ἐμελέτησε, τὸ ἀπεφάσισε, τὸ προπαρεσκεύασε καὶ τὸ ἐξετέλεσεν, ἀντὶ δὲ αὐτὴ νὰ βοηθήσῃ τοὺς βουλευτάς, ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομὴν τῶν εὐαρίθμων ἐκείνων ἀνθρώπων διὰ νὰ ἐκτελέσῃ ἔγκλημα παρ’ αὐτῆς, ὡς εἴρηται, συλληφθὲν, ἀποφασισθὲν καὶ προπαρασκευασθέν. Ποῖοι τὴν νόθον ἐκείνην συνεδρίασιν ἀπετέλεσαν βουλευταί; Ποία τῆς Βουλῆς ἐκείνης μερίς; ἀναμφιβόλως ἡ μερὶς ἡ ὑπουργική. Καὶ διατί ἡ μερὶς ἡ ὑπουργική; διότι τὸ ἔγκλημα ἦτο ὑπουργικὸν, παρὰ τοῦ ὑπουργείου ἀπεφασίσθη. Ἐψήφιζον ἀληθῶς ὡς βουλευταί, καὶ περὶ τούτου δὲν ἐγκαλοῦμεν αὐτούς. Δὲν ἔπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι δὲν εὐθύνονται ὡς ὑπουργοί, ἀφοῦ καὶ αἱ περιστάσεις καταδεικνύουν καὶ νὰ ἀποδειχθῇ δύναται ὅτι αὐτοί, ὡς ὑπουργοί, συνέλαβον τὴν ἰδέαν τοῦ ἐγκλήματος, αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς συστάσεως, αὐτοὶ προπαρεσκεύασαν τὸ ἔγκλημα, αὐτοὶ παρέσχον τὰ μέσα καὶ τὴν ἐπισημότητα εἰς τὰς ἐργασίας ἐκείνας, αὐτοὶ διὰ τῆς ἐνόπλου τοῦ ἔθνους δυνάμεως ὑπεστήριξαν τοὺς συστασιώτας ἐκτελοῦντας τὸ ἔγκλημα, καὶ τοῦτο διότι αὐτοὶ εἶναι οἱ καθ’ αὑτὸ ἐπινοήσαντες καὶ ἀποφασίσαντες καὶ ἐκτελέσαντες τὸ ἔγκλημα. Φρονῶ μάλιστα ὅτι τοιοῦτον ἔγκλημα ἀντιποιήσεως νομοθετικῆς ἐξουσίας ἢ ἀδύνατον ἐντελῶς ἢ σπανιώτατον εἶναι νὰ ἐπινοηθῇ καὶ νὰ ἐπιχειρισθῇ ὑπὸ βουλευτῶν μόνον, διότι δὲν ἐννοῶ ποίαν ἔχει σημασίαν, εἰς ποῖον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δύναται νὰ φθάσῃ τὸ ἔγκλημα αὐτὸ διαπραττόμενον ἀπὸ βουλευτάς, ἐφ’ ὅσον οἱ βουλευταὶ δὲν ἔχουν ἐκ τῶν προτέρων τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ ἔργα των θὰ τὰ κυρώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι αὕτη δὲν θὰ τοὺς διασκορπίσῃ καὶ δὲν θὰ τοὺς καταδιώξῃ παρανόμως συνερχομένους καὶ συνεδριάζοντας, ἀλλὰ θὰ τοὺς περιφρουρήσῃ, ὅτι εἰς αὐτοὺς συνερχομένους θὰ προσέλθῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια, νὰ ἀγορεύσῃ, νὰ συνεργασθῇ μετ’ αὐτῶν. Ἀπαιτεῖται ἐντελὴς παραγνώρισις ὅλων αὐτῶν τῶν ἀληθειῶν διὰ νὰ ἰσχυρισθῇ τις σπουδαίως, ὅτι καὶ ἐν τῷ σταδίῳ τῆς κατασκευῆς τῶν νόμων ἡ ἀντιποίησις δὲν ἐγένετο παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς Κυβερνήσεως. Καίτοι ὅμως πεποιθότως φρονῶ, ὅτι τοῦ ἐγκλήματος αὐτοῦ αὐτουργὸς καὶ ἀρχηγὸς εἶναι καθ’ αὑτὸ ἡ Κυβέρνησις, οὐχ ἧττον διὰ τοὺς μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς ἰσχυριζομένους, ὅτι εἶναι παράξενον πρᾶγμα νὰ ἐπικαλῆταί τις ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοιοῦτον διὰ τοὺς ὑπουργοὺς ἔγκλημα, ὑπενθυμίζω αὐτοῖς ὅτι, καὶ ἂν δὲν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ εἶναι οἱ ἔργῳ αὐτουργοὶ τοῦ ἐγκλήματος, ὅτι ἐκεῖνοι τὸ συνέλαβον, τὸ παρεσκεύασαν καὶ τὸ διέπραξαν, καὶ ἂν ἑπομένως τὸ ἔγκλημα αὐτὸ τὸ διέπραττον μόνον οἱ βουλευταί, οἱ ὑπουργοὶ προσελθόντες ἐκεῖσε ὡς βουλευταὶ καὶ ὡς ὑπουργοὶ εἶναι διὰ τοῦτο συναυτουργοὶ τοῦ ἐγκλήματος ἐκείνου. Τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, κύριοι, τὸ ἄρθρον 56 τοῦ ποινικοῦ νόμου; Τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ ὅτι τὸ ἄρθρον 56, ἀναφέρον ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν ποινικὸν νόμον χαρακτηρίζονται καὶ τιμωροῦνται ὡς αὐτουργοὶ ἐγκλήματός τινος, δὲν ἀναφέρει τοὺς τελοῦντας μόνον τὸ ἔγκλημα, ἀλλὰ καὶ σειρὰν ἄλλην αὐτουργῶν εἰς τὴν ὁποίαν πολλοὶ ὑπάγονται καί τοι μὴ αὐτοπροσώπως μετασχόντες τοῦ ἐγκλήματος; Ἀκούσατε ποῖοι κατὰ τὸν ποινικὸν νόμον δύνανται νὰ ᾖναι αὐτουργοὶ ἑνὸς ἐγκλήματος: «1) ὅστις ἐξετέλεσε τὴν πρᾶξιν αὐτοπροσώπως καὶ ἀμέσως. Ὑποθέσατε ὅμως ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν μετέσχον διόλου τῶν συνεδριάσεων· παύουσι τοῦ νὰ ᾖναι αὐτουργοί; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὦσιν οἱ ὑπουργοὶ αὐτουργοὶ καὶ ἂν ἡ συνεδρίασις ἐγένετο εἰς τὰς Πάτρας; Ὁ νόμος τὸ λέγει ῥητῶς 2) «ὅστις ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως ὑπεστήριξεν ἀμέσως τὴν κυρίαν πρᾶξιν διὰ τῆς συνδρομῆς του, ἢ ἐχορήγησεν εἰς τὸν ἐκπεραιωτὴν αὐτῆς πρὸ ἢ ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τοιαύτην βοήθειαν, ἄνευ τῆς ὁποίας οὗτος δὲν ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὴν πρᾶξιν· 3) ὅστις ἐκ προθέσεως παρεκίνησεν ἄλλον εἰς ἐκτέλεσιν ἀξιοποίνου τινὸς πράξεως εἴτε ἀπειλῶν, εἴτε βιάζων, εἴτε προστάζων, εἴτε παραγγέλων, εἴτε ὑποσχόμενος ἢ χορηγῶν μισθὸν (μνήσθητε καὶ τοῦ ἐκ Καρυστίας Παπαγεωργίου) ἢ συμβουλεύων μετ’ ἀπάτης, πειθοῦς ἢ φορτικότητος». Τίς δύναται, κύριοι, νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, ὡς συναυτουργοὶ τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἀντιποιήσεως, δὲν ὑπάγονται εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς πολυαρίθμους ταύτας τάξεις τῶν αὐτουργῶν τοῦ ἄρθρου 56; Δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε ἀφορμὴ δυναμένη νὰ μὲ πείσῃ νὰ μεταβάλω ἰδέαν, καὶ νὰ πεισθῶ ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ ἐγκλήματος, ὁ διὰ τοῦ κατηγορητηρίου δοθείς, εἶναι πλημμελὴς ἢ ἄδικος.

§13ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, μίαν παρατήρησιν, ὅπως συμπληρώσητε τὸ μέρος τοῦτο, διότι ὁμολογῶ ὅτι ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ἐκάματε περὶ πλαστογραφίας, ἔχει βεβαίως βάσιν, καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅπως ἀνεπτύξατε ὅτι ὁ ὑπουργὸς ὁ προσυπογράφων νόμον τινὰ βεβαιοῖ ψευδῶς ὅτι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸν νόμον· ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ τις τῶν ὑπουργῶν, ὅστις δὲν προσυπέγραψεν εἰς κανένα ἐκ τῶν ἀκύρων νόμων, πῶς θὰ ἐφαρμόσητε τὸ ἄρθρον τῆς πλαστογραφίας καὶ ἐπ’ αὐτοῦ;

§14ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐξ ὅλων τῶν ῥηθέντων καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας καὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, καταδεικνύεται, ὅτι τὰ μέτρα αὐτὰ ἦσαν μέτρα ληφθέντα παρ’ αὐτῆς, ὡς παρὰ Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν ἐκ συστάσεως οἱ ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι ἔπραξαν ταῦτα.

§15ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Σᾶς ἠρώτησα, ἐπειδὴ ἐπείσθην ἐκ τῶν λόγων σας, παρατηρῶ ὅμως ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Βαλασσόπουλος δὲν ἔχει ὑπογράψει, οὔτε ἔχει κυρώσει κανένα νόμον.

§16ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ εὐλογημένος. (Γέλως).

§17ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὥστε κατὰ τὴν θεωρίαν σας ἐξαιρεῖται.

§18ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Παντάπασιν. Ἄν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὁ τότε ἦτο παρών, ἤθελε διαμαρτυρηθῆ κατὰ τῆς ἀδικίας, ἣν προσάπτετε αὐτῷ, ὅτι διετέλει ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ, ἐν ᾧ αὐτὸς εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ἦτο καὶ ἀξιοῖ ὅτι ἦτο ἓν τῶν σπουδαιοτέρων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὔτε αὐτὸς ἤθελε καταδεχθῆ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἦτο ἐν ἀγνοίᾳ τῶν μέτρων τῶν κυβερνητικῶν. Δὲν αἰσθάνομαι ἀνάγκην νὰ διατρίψω περισσότερον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν θεμάτων τούτων, διότι, ὡς προεῖπον, χωρὶς διόλου νὰ τραπῶ εἰς εὐρείας καὶ λαβυρινθώδεις ἐπιστημονικὰς θεωρίας, ὅσον ἠδυνήθην καταληπτῶς ἐξήγησα τὰς ἰδέας μου, καὶ τὴν κατὰ τὰς ἰδέας μου ἔννοιαν τοῦ νόμου, συνδυάσας αὐτὸν πρὸς τὰ πραγματικὰ γεγονότα ἐπὶ τῶν ὁποίων φρονῶ, ὅτι ἐφαρμόζονται τοῦ νόμου αἱ διατάξεις. Ἤκουσα, κύριοι, παρὰ πολλῶν ἐκ τῶν πρὸ ἐμοῦ λαλησάντων νὰ γίνηται λόγος ἐκτενὴς περὶ τοῦ πῶς θὰ τιμωρηθῶσι καὶ διὰ ποίας ποινῆς αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον οὐδόλως πρέπει νὰ ἐπασχολήσῃ τὸ ζήτημα περὶ τῆς τύχης, τὴν ὁποίαν ἡ κατηγορία ἡμῶν ἤθελε λάβει, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελε παραπεμφθῆ. Ἀρκεῖ ἡμῖν νὰ ὦμεν πεπεισμένοι ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν τῇ ἀληθείᾳ καὶ τῷ δικαίῳ, ὅτι τὰ πραγματικὰ γεγονότα συνδυαζόμενα πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἀποτελοῦσι τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα κατηγοροῦμεν. Εἶναι δὲ καὶ ἄτοπος ἴσως ἡ ἀξίωσις νὰ θέλωμεν νὰ σχηματίσωμεν ἐκ τῶν προτέρων πεποίθησιν ὅτι τὸ δικαστήριον δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἐξέλθῃ τοῦ κύκλου τῶν ἡμετέρων ἰδεῶν· ἡ ἀξίωσις αὕτη εἶναι καὶ ἄδικος καὶ τολμηρὰ καὶ ἀποτελεῖ ἄρνησιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἀπὸ τῆς νομοθετικῆς. Τὸ δικαστήριον εἶναι ἐντελῶς ἐλεύθερον· γινώσκει ἐπίσης τοὺς νόμους· ἔχει πατριωτισμόν, τί δὲ θὰ πράξῃ, οὐδόλως ἡμῖν μέλλει, καὶ δὲν πρέπει νὰ μέλλῃ ἡμῖν, ἂν θέλωμεν νὰ ἤμεθα δίκαιοι. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὸ καὶ μόνον, ἐὰν δηλ. εὑρισκώμεθα ἐν τῇ ἀληθείᾳ καὶ τῷ δικαίῳ, ἐὰν τὰ πραγματικὰ γεγονότα καὶ αἱ ποινικαὶ διατάξεις εἰσὶν εἰς ἐντελῆ ἁρμονίαν, ὥστε νὰ ἀποτελῶνται τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα κατηγοροῦμεν· ἡ σκέψις περὶ τῆς ποινῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐπιβληθῇ, καὶ περὶ τοῦ τί θὰ κάμῃ τὸ δικαστήριον πρέπει νὰ ᾖναι ἐντελῶς ξένη τῶν ἰδεῶν ἡμῶν. Ὅτε εἰργαζόμην εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ κατηγορητηρίου τούτου καὶ ὑπέγραφον αὐτό, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν ἐνόησα ποσῶς ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ κατηγορητηρίου νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ ἀμέσως εἰς κατηγορίαν κατὰ τῶν ὑπουργῶν ἐκείνων. Ἐνόουν ὅτι τὸ κατηγορητήριον αὐτὸ θὰ δώσῃ καὶ πρέπει νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ προβῇ εἰς τὰς ἑξῆς ἐργασίας· πρῶτον μὲν νὰ συσταθῇ ἐπιτροπὴ εἰσηγητική, ἥτις νὰ γνωμοδοτήσῃ ἂν ᾖναι περίπτωσις ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 81, καὶ τοιαύτη ἐπιτροπὴ συνέστη ἤδη, καὶ μᾶς εἶπε διὰ τῶν τριῶν αὐτῆς ἐκθέσεων ὅτι πρόκειται ἤδη περὶ ἀξιοποίνων πράξεων πραχθεισῶν παρ’ ὑπουργῶν κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων των, προβλεπομένων ἀπὸ τὸν νόμον, καὶ τὰς ὁποίας δικαιοῦται ἡ Βουλὴ, δυνάμει τοῦ Συντάγματος, νὰ κατηγορήσῃ. Μετὰ τοῦτο ἐφρόνουν τότε καὶ ἐπιμένω φρονῶν, ὅτι πειθομένη ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ὅτι ὑπάρχει ἀφορμὴ νὰ κατηγορήσῃ, ὀφείλει νὰ σχηματίσῃ ἐπιτροπὴν ἄλλην ἀνακριτικήν, εἰς τὴν ὁποίαν ν’ ἀνατεθῇ ἡ ἀνάκρισις τῶν καταγγελλομένων πράξεων καὶ ἡ διατύπωσις τοῦ σχεδίου τῆς κατηγορίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνδεχομένων τροποποιήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἴσως πιθανόν, δὲν εἶναι ἀδύνατον, νὰ προέλθωσιν ἐκ τῶν ἀνακρίσεων, ὅτι δηλαδὴ ἔπρεπε πάντως νὰ ἐπέλθῃ ἀνάκρισίς τις, ἔστω καὶ συντομωτάτη. Μετ’ ἀπορίας ὅμως ἤκουσα ὑποστηριζομένην ἐντεῦθεν τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς ἄλλης, καὶ ὅτι παραχρῆμα ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προβῇ εἰς κλήρωσιν δικαστηρίου καὶ εἰς κατηγορίαν τῶν ὑπουργῶν ἐκείνων. Κατὰ τῆς ἰδέας αὐτῆς καὶ ἀντιλέγω καὶ διαμαρτύρομαι, ἀπορῶ δὲ πῶς τοιαύτη ἰδέα ὑπεστηρίχθη παρ’ ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἄλλως εἰσὶν ἐπιεικέστατοι εἰς τὰς περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῶν πράξεων κρίσεις των, καὶ ἀπορῶ, διότι φρονῶ, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι ὅλως ἐναντίον τοῦ συστήματος τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας, εἶναι προφανὴς παραβίασις τῶν δικαιωμάτων τῆς ὑπερασπίσεως τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων. Εἶναι παράτολμον τῇ ἀληθείᾳ καὶ ἀσύγγνωστον ἐπὶ ἐγκλήματι τοσοῦτον σπουδαίῳ, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία ἐπὶ τόσας ἡμέρας συνταράσσονται, ν’ ἀποφασισθῇ ἡ δι’ ἀπ’ εὐθείας κλήσεως εἰσαγωγή, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ἁπλουστέρου τῶν πταισμάτων. Εἶναι λοιπὸν ἄδικον νὰ ἀρνηθῇ τις εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολογηθῶσι καὶ νὰ προτείνωσι τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεώς των, καὶ νὰ μᾶς φωτίσωσιν, ἐὰν τυχὸν νομίζωσιν ὅτι ἐπλανήθημεν. Ἐξανέστην, κύριοι, ὅταν ἔλαβα ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῆς διαγωγῆς τοῦ νομάρχου Μεσολογγίου, ζητοῦντος ἀναπολόγητον νὰ τιμωρήσῃ τὸν δήμαρχον Τσέλιον, καὶ δὲν ἤλπιζον ὅτι ἤθελον ἀκούσει ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ ἀναπολογήτους νὰ δικάσῃ τοὺς ὑπουργοὺς δι’ ἔγκλημα τόσον σπουδαῖον, διότι τότε ἤθελεν εὐλόγως μεταβάλλει τοὺς ὑποδίκους αὐτοὺς καὶ ἐνόχους τοιούτου ἐγκλήματος εἰς μάρτυρας πολιτικοὺς, καὶ τὸν τίτλον τοῦτον ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ τοῖς χορηγήσῃ, διότι εἶναι ὅλως ἀνάξιοι νὰ λάβωσι τίτλον μάρτυρος ἢ θύματος. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωρίσῃ εἰς αὐτοὺς πλῆρες τὸ δικαίωμα ν’ ἀπολογηθῶσι καὶ νὰ ὑποβάλωσιν, ἐὰν θέλωσιν, ὑπεράσπισιν· καὶ πρὸς τοῦτο συμμερίζομαι τὴν γνώμην μιᾶς ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις προέτεινε νὰ σχηματισθῇ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ τοιαύτη. Αὐταὶ, κύριοι, εἶναι αἱ σκέψεις καὶ αἱ ἰδέαι ὑπὸ τὰς ὁποίας διετυπώθη καὶ ὑπεβλήθη ὑμῖν ὑπὸ συζήτησιν κατηγορητήριον, αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐπιμένω φρονῶν ὅτι εἶναι ὀρθῶς καὶ νομίμως χαρακτηρισμένα ἐν αὐτῷ τὰ ἐγκλήματα. Ἐλπίζω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ, ἐνθυμουμένη τὴν ἀφήγησιν τῆς ὅλης πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν μετὰ τοσαύτης ἀκριβείας καὶ ἐμβριθείας διετύπωσεν ἐν ἐκθέσει καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας κύριος Πολυλᾶς, ἀναπολοῦσα τὴν ἱστορίαν αὐτῆς, ἰδίως δὲ μὴ λησμονοῦσα τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας καὶ τοὺς λόγους ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξαν τότε τῆς Βουλῆς τὴν διάλυσιν, τὴν μικρὰν μετὰ τοῦτο συμπλήρωσιν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, διὰ τῆς προσλήψεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἃς διεξήγαγεν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας καὶ τῆς νοθείας, τὸν ἀποκλεισμὸν βουλευτῶν γνησίων, διὰ τῆς ἀρνήσεως τῶν εἰσιτηρίων, δι’ ἧς ἐπεδίωκε καὶ ἐπέτυχε τὸν σχηματισμὸν νόθου καὶ πειθηνίου πλειοψηφίας, τὴν ἀκατανόητον τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων ἐπιμονὴν εἰς τὴν ἀθέτησιν τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν νόμου καὶ μεθ’ ὅλας τὰς παντοειδεῖς διαμαρτυρήσεις πάσης τάξεως πολιτῶν, τὰς ἐπανειλημμένως πολλάκις γενομένας διαβεβαιώσεις αὐτῶν τε ἐκείνων τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ὀργάνων των περὶ ἀνάγκης ταχείας μεταβολῆς τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν πρὸς περιορισμὸν τῶν συνταγματικῶν τοῦ ἔθνου, ἐλευθεριῶν, τὰς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον γενομένας ἐπιδείξεις καὶ προπαρασκευὰς, ἐὰν ἐξ ὅλων τούτων ἡ Βουλὴ δὲν εὑρίσκει τὰ στοιχεῖα πράξεων δεινοτέρων καὶ σοβαρωτέρων, θέλει ὅμως ἀναγνωρίσει τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ προβῇ μετ’ ἀπαθείας, ἀλλὰ καὶ μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ δικαιοσύνης καὶ αὐστηρότητος εἰς τὴν ἐπιδίωξιν τῆς προτεινομένης κατηγορίας κατὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες παρεσκεύασαν τόσον μεγάλας καὶ καταφανεῖς συμφορὰς, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἔσωσε τὸ Κράτος ἡ μετριοπάθεια τοῦ ἔθνους καὶ ἡ περίσκεψις τοῦ βασιλέως. Συμπεραίνων δὲ ἐπαναλαμβάνω, ὅπερ καὶ ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου εἶπον, νὰ ὑπενθυμίσω μετὰ σεβασμοῦ τῇ Βουλῇ, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προβῶμεν εἰς μέτρον εὐτελοῦς ἐκδικήσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀπονομὴν δικαιοσύνης, ὀφειλομένης εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν ὑπερτάτου καθήκοντος καὶ σπουδαιοτάτου πρὸς τὴν πατρίδα καὶ πρὸς τὸ πολίτευμα· διότι τώρα, κύριοι, ὑπέρ ποτε πρέπει ν’ ἀποδειχθῇ ἐπισήμως ἂν τὸ Σύνταγμα ᾖναι ἡ αἰτία τῆς μὴ εὐαρέστου ἡμῶν πολιτικῆς καταστάσεως ἢ ἡ παρακώλυσις τῆς ἐλευθέρας αὐτοῦ λειτουργίας, καὶ ἡ κατ’ αὐτοῦ παρὰ τῶν ὑπευθύνων τολμωμένη παντοειδὴς νόθευσις καὶ ἐπιβουλή. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία εἰς τὸ ἀκροατήριον. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ὅτι ἂν ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἀταξίαι θὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν.

§20ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἷς καὶ ἐγὼ τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν περὶ παραπομπῆς εἰς δίκην τοῦ προτελευταίου Ὑπουργείου, ὀφείλω νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν τοὺς λόγους, οἵτινες μοὶ ἐπέβαλον, ὡς καθῆκον, νὰ συμμεθέξω εἰς πρᾶξιν ὁμολογουμένως βαρεῖαν καὶ ἀναμφισβητήτως δυσάρεστον. Βεβαίως δὲν εἶναι λίαν εὐχάριστον ν’ ἀναλαμβάνῃ τις τὴν εὐθύνην τῆς κατηγορίας, καὶ ἐπὶ σπουδαιοτάταις καὶ βαρυτάταις παρεκτροπαῖς, κατὰ προσώπων, ἅτινα μέχρι τῆς χθὲς κατεῖχον τὰ ὕψιστα ἐν τῇ πολιτείᾳ ἀξιώματα ἅτινα πολλάκις ἐκυβέρνησαν τὸν τόπον, καὶ ἅτινα ὁμολογουμένως, καὶ δὲν ἀνήκει ν’ ἀρνηθῶ τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ταύτην, προσέφερον ὑπηρεσίας εἰς τὸ τὸ Ἔθνος. Μὴ λησμονεῖτε ἐπίσης, ὅτι ἐπὶ τῶν πολιτικῶν καταδιώξεων, πεπρωμένως ἐνεργουμένων ὑπὸ τῶν πολιτευομένων, εὐκόλως δύναται νὰ ὑπεισδύσῃ ἡ ὑπόνοια, ὅτι δύνανται νὰ ὦσιν αὗται ὑπαγορεύματα κομματικοῦ συμφέροντος, ἢ θεραπεία αἰσθήματος ἐκδικήσεως. Θὰ προσπαθήσω νὰ σᾶς πείσω, ὅτι τὰ κομματικὰ συμφέροντα, ἂν τοιαῦτα ὑπάρχωσι, πᾶν ἄλλο ἠδύναντο νὰ ὑπαγορεύσωσιν, ἢ τὸ βῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον προέβημεν, τὸ δὲ αἴσθημα τῆς ἐκδικήσεως, εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν ἢ τὴν ἐνεστῶσαν, μετὰ νίκην ἐπιφανῆ ἐθνικὴν τοιαύτην, ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν κρίσιν πολλῶν τε ἄλλων καὶ ἐμοῦ. Ὑπερτάτη καὶ ἀναπόδραστος ἀνάγκη, ἡ ἀνάγκη τῆς παγιώσεως τῆς πολιτικῆς τάξεως ἐν τῇ Ἑλλάδι, καὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἐξασφαλίσεως τῶν δημοσίων ἐλευθεριῶν, μᾶς ἐπέβαλλε τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν συζητοῦμεν. Ἔχομεν δὲ ἀκλόνητον τὴν πεποίθησιν, ἡμεῖς οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν, ὅτι ἐπιτελοῦμεν τὸ συντηρητικώτατον καὶ εἰρηνικώτατον τῶν ἔργων, παρέχοντες ὑμῖν τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσητε ἐπὶ τέλους σάρκα εἰς τὸν θεσμὸν τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, θεσμὸν ἀναγεγραμμένον καὶ ἐν τῷ Συντάγματι τῷ ἐν ἰσχύϊ, ὡς ἦν ἀναγεγραμμένος καὶ ἐν τῷ πρὸ τούτου, δυστυχῶς ὅμως μείναντα μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης νεκρὸν γράμμα, οὐδέποτε λαβὸν σάρκα ζωῆς. Ἂν τὴν στιγμὴν ταύτην παριστάμην ἐνώπιον ξένων, ἤθελον ἀρχίσει ἀπὸ ἐποχῆς πολὺ παλαιοτέρας. Εὐτυχῶς ἀπευθύνομαι πρὸς Ἕλληνας, καὶ πρὸς Ἕλληνας, οἵτινες ἐκ τοῦ σύνεγγυς παρακολουθοῦσι τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Πατρίδος, καὶ μετέχουσιν εἰς ταῦτα, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχω χρείαν μακρῶν λόγων, ὅπως χαρακτηρίσω τὸ πολιτικὸν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον εὑρισκόμεθα, καὶ ἐξηγήσω τὴν ὑπερτάτην ἀνάγκην, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ μεριμνήσωμεν ἐπὶ τέλους καὶ σκεφθῶμεν σπουδαιότερον καὶ πρακτικώτερον περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ ἔτους 1862, διότι οὔτε ἡ 30 Νοεμβρίου, οὔτε ἡ 19 Μαρτίου, εἶναι ἡ ἀρχὴ τῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν διήλθομεν, καὶ δυστυχῶς εἰσέτι διερχόμεθα. Ἡ 30 Νοεμβρίου καὶ ἡ 19 Μαρτίου εἶναι δύω σταθμοί, εἰσὶ τὰ μᾶλλον πρόσφατα φαινόμενα μακρᾶς κρίσεως, δὲν εἶναι ἡ ἀρχή. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἱστορικὸν μυστήριον ἐφεξῆς, τίς ὑπῆρξεν ὁ κύριος καὶ θεμελιώδης λόγος, ὁ ἐσωτερικὸς λόγος, ὅστις προεκάλεσε τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1862 καὶ τὴν μετ’ αὐτὴν ἐπελθοῦσαν μεταβολήν. Βεβαίως πολλαὶ περιστάσεις συνετέλεσαν εἰς τὴν ταχυτέραν ἔκρηξιν τῆς κρίσεως· εἷς ὅμως καὶ μόνος, εἷς ὑπῆρξεν ὁ λόγος τῆς μεταβολῆς ἐκείνης, ἡ καταστροφὴ τῆς εὐθύνης τῆς ὑπουργικῆς καὶ ἡ ἀντικατάστασις αὐτῆς διὰ τῆς εὐθύνης τοῦ Βασιλέως. Ὁ μακαρίτης Βασιλεὺς Ὄθων εἶχεν ὁμολογουμένως ἀρετὰς προσωπικὰς μεγάλας, εἶχεν ἠθικότητα, καὶ ἠγάπα τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ, κατερχόμενος εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τίνα ἀπέβαινε χώραν, καὶ ἐν μέσῳ τίνος λαοῦ ἐκλήθη νὰ βασιλεύσῃ. Ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἐπίστευεν, ὅτι ἦτο ἀλήθεια, ἐνῷ ἦτο θεμελιῶδες ψεῦδος, ἐκεῖνο, ὅπερ ἀνέγραψεν εἰς τὰ Διατάγματά του, ὅτι βασιλεύει ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος ἐλέῳ Θεοῦ. Ἐλησμόνησεν, ὅτι ἀπέβη εἰς χώραν, ἧς οἱ κάτοικοι μόνοι ἤρξαντο καὶ ἐπεράτωσαν τὸν θαυμαστότατον τῶν ἀγώνων, χωρὶς οὐδένα νὰ ἔχωσιν ἄρχοντα, χωρὶς νὰ ἔχωσι βασιλέα. Ὁ βασιλεὺς Ὄθων πρὸ παντὸς, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ μεγαλείτερον δυστύχημα, οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ὁ πρὸς τὰς δημοσίας ἐλευθερίας ἔρως τῶν Ἑλλήνων εἶναι πάθος, τὸ ὁποῖον ἐκληροδοτήθη αὐτοῖς, ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων, ἀπὸ τὰς ἐνδόξους Πολιτείας τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος, καὶ ὅτι μετὰ τοῦ αἵματος τῶν πολιτῶν τῶν ἀρχαίων Ἀθηνῶν καὶ τῆς Σπάρτης τῶν μηδικῶν χρόνων ῥέει εἰς τὰς φλέβας αὐτῶν τὸ πάθος τοῦτο ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἐλευθεριῶν. Ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἀτυχῶς ἐθέλησε νὰ καταστήσῃ ἀπόλυτον μοναρχίαν ἐν τῇ Ἑλλάδι. Κατὰ τὸ πρῶτον τρίτον τῆς βασιλείας αὐτοῦ, τῷ παρουσιάσθη εὐκαιρία λίαν εὐτυχὴς, ὅπως σωθῇ καὶ ὅπως σώσῃ τὸν τόπον, ἡ 3 Σεπτεμβρίου 1843. Τὸ Ἔθνος συνῆλθε τότε εἰς Συνέλευσιν καὶ ἀπεφάσισε νὰ θέσῃ παρὰ τὸν ἀνεύθυνον Ἡγεμόνα ὑπευθύνους Ὑπουργοὺς. Τῷ εἶπεν, ἰδοὺ θέτω πλησίον σου ἐκείνους, οἵτινες εἶναι προωρισμένοι νὰ ἀποτίωσιν ἑκάστοτε τὰς ποινὰς τῶν βασιλικῶν σου ἁμαρτημάτων. Δυστυχῶς ὁ Βασιλεὺς Ὄθων δὲν ηὐτύχησε καὶ μετὰ τὴν μεταβολὴν ἐκείνην νὰ μεταπεισθῇ, οὔτε νὰ ὠφεληθῇ. Αἱ καλπονοθεύσεις, ὁ ἐξευτελισμὸς τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἑτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος, πᾶσαι αἱ παρανομίαι, αἵτινες τότε ἐτελοῦντο, ἕνα καὶ μόνον κύριον εἶχον σκοπὸν, νὰ καταστρέψωσι τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Ἐννοεῖται ὅτι, ἄνευ Βουλῆς, ἐλευθέρως ἐκλεγομένης, ἡ ὑπουργικὴ εὐθύνη εἶναι οἰκτρὸν ψεῦδος. Ἀπέναντι γεγονότων τοιούτων, ἡ Βασιλεία ἐκείνη δὲν ἠδύνατο νὰ διατηρηθῇ· ἤρκεσαν τυχηροί τινες συνδυασμοὶ, ἵνα ἐπισπεύσωσι τὸ τέλος αὐτῆς· λέγω νὰ ἐπισπεύσωσι τὸ τέλος της, καὶ ἔργῳ, διότι πρὸ πολλοῦ ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος εἶχεν ἀποθάνει ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ἔθνους. Μετὰ τὴν πτῶσιν τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος, ἐπῆλθε κατάστασις πολιτικὴ ἀβασίλευτος. Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἥτις ἐκλήθη νὰ συντάξῃ τὸ πολίτευμα, βεβαίως δὲν ὑπῆρξε καθ’ ὅλα ἀνεπίληπτος· πρὸ πάντων ἡ Ἱστορία θὰ τῇ παραπονεθῇ μίαν ἡμέραν, ὅτι ἐπί τινων πρακτικῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων δὲν ἔδειξε τὴν δέουσαν προσοχὴν, οὔτε τὰ συνεζήτησεν ἐμβριθῶς. Ἀλλ’ ὅμως οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ εἰς αὐτὴν τὴν τιμὴν, ὅτι ἐνόησε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς, καὶ ὅτι ὑπηρέτησε τὰς ἐθνικὰς ἰδέας. Ἐν τῷ νέῳ Συντάγματι σαφέστερον καὶ καθαρώτερον ἀνέγραψε τὴν ἱστορικὴν αὐτὴν ἀρχὴν, ὅτι ἐν τῇ Ἑλλάδι μία καὶ μόνη εἶναι ἡ πηγὴ τῆς νομιμότητος, ἡ θέλησις τοῦ Ἔθνους, ἐνώπιον δὲ ταύτης ὀφείλουσι νὰ κύπτωσι πάντες, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου. Τὸ Σύνταγμα ἐκεῖνο, ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας συνετάχθη, ἀνταποκρίνεται καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὰς θελήσεις τοῦ Ἔθνους. Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐκείνη ἦλθεν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἡ δυσπιστία πρὸς τὸ Στέμμα ἦτο μεγίστη· τὸ νέον Σύνταγμα ἔκρινε δέον νὰ περιορίσῃ ἔτι μᾶλλον τὴν προσωπικὴν ἐπίδρασιν τοῦ Βασιλέως ἐπὶ τῶν τῆς Πολιτείας. Ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν ἐνεγράφη ἐν τῷ νέῳ Συντάγματι, πληρεστέρα καὶ τελειοτέρα. Ἡ βασιλεία, ἥτις μετὰ τὸ 1862 ἐγκατέστη εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς ψήφου καὶ διὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι διὰ τῶν πρώτων κηρυγμάτων της, διὰ τῶν πρώτων βημάτων της, ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἐλανθάνετο ἐπὶ τῶν σημείων τῶν καιρῶν, καὶ ὅτι ἐγίνωσκε κατὰ βάθος τοὺς πόθους τοῦ τόπου, τὰς ἐθνικὰς ἰδέας καὶ τὰς ἐθνικὰς ἀπαιτήσεις. Δυστυχῶς αἱ φωτειναὶ ἡμέραι δὲν ἐβράδυναν νὰ παραχωρήσωσι τὴν θέσιν των εἰς ἡμέρας ζοφώδεις. Περὶ τὸν Θρόνον ἤρχισαν νὰ πτερυγίζωσιν ἰδέαι σκοτειναί. Πολιτευόμενοί τινες, μυστικώτερον τὸ κατ’ ἀρχὰς, θαῤῥαλεώτερον ἀκολούθως, ἐπὶ τέλους δὲ καὶ διὰ τῆς δημοσιότητος, δὲν ἐδίστασαν νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ νέον Πολίτευμα, ὅπερ ἡ Συνέλευσις συνέταξε, δὲν εἶναι τὸ ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, ὅτι ἐκλύει τὰς δυνάμεις ἡμῶν καὶ ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή τις, ὅπως ἡ Μοναρχία ἀποκτήσῃ πλειότερα καὶ θετικώτερα δικαιώματα. Πρὸ τοῦ 1862 ὑπῆρχεν ἡ τάξις τῶν ἀφωσιωμένων· μετὰ τὸ 1862 ἦλθον οἱ φίλοι τοῦ Βασιλέως. Καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ εἰς τὴν αὐτὴν ἀνάγονται κατηγορίαν· δυστυχῶς δὲ ὑπῆρξαν ἀνέκαθεν καὶ πάντοτε καὶ πανταχοῦ, οἱ νεκροθάπται τῶν Θρόνων. Πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ τοιούτου σκοποῦ πολλὰ ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν· ἀλλὰ πρωτίστως ἔπρεπε ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι οἱ πολιτευόμενοι Ἕλληνες οὐδὲν ἄλλο εἰσὶν ἢ συρφετὸς ἀνθρώπων, οἵτινες διώκουσι τὰ ἴδια συμφέροντα. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἔμελε νὰ πεισθῇ καὶ ὁ τόπος ἐσωτερικῶς καὶ ὁ ἔξω κόσμος, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς μεταβολῆς τοῦ Πολιτεύματος εἶναι ἀναπόφευκτος, καὶ ὅτι ἡ Βασιλεία πρέπει νὰ κατασταθῇ ἀπόλυτος. Τὰ κηρύγματα καὶ αἱ ἰδέαι αὗται ἐξηκολούθησαν μέχρι τινὸς καιροῦ, μὴ φέρουσαι χαρακτῆρα αὐθεντικότητος. Δυστυχῶς καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦτον περιεβλήθησαν ἐπὶ τέλους, ἐν τῇ Κυβερνήσει δ’ αὐτῇ ἡ συνωμοσία ἡ κατὰ Πολιτεύματος εὗρε στηρίγματα. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔχετε χρείαν νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ κηρύγματα, ἅτινα κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ προπαρελθὸν ἔτος ἐδημοσιεύοντο εἰς τὰς αὐθεντικὰς ἐφημερίδας τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τοῦ Συντάγματος καὶ ὑπὲρ τῆς ἑδραιώσεως τοῦ Θρόνου. Τὴν ἑδραίωσιν δὲ τοῦ Θρόνου ἀνεύρισκον ἐκεῖνα εἰς τὴν κατάργησιν τῶν προνομίων τοῦ Σώματος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ παρενέβαινεν ἓν μέγα πρόσκομμα εἰς τὸ μέσον, παρακωλύον τὴν ἐκτέλεσιν, τὴν πρόοδον εἰς τὰ ἔργα. Τὸ πρόσκομμα τοῦτο πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος τὸ παρεῖχεν αὐτὸ τοῦτο τὸ Σύνταγμα. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 107, ἀπαιτεῖ τοῦτο τὴν συνδρομὴν μιᾶς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1873 δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπηρετήσῃ τὰς ἐλπίδας καὶ τὰς προσδοκίας πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ὁποίαν ἡ συνωμοσία ἐσκευώρησε. Πρὸς τιμὴν δὲ καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς συμπολιτεύσεως τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τὴν πραγματικὴν ἀλήθειαν αὐτήν, ὅτι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἀπεδείχθησαν ἀκλονήτως καὶ εἰλικρινῶς προσηλωμένοι εἰς τὸ ἔργον τοῦ 1864. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη τοῦ 1873 διελύθη. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ φίλος μου καὶ συνάδελφός μου Βουλευτὴς ἐξ ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Κ. Παπαμιχαλόπουλος νὰ τῷ εἴπω, ὅτι πραγματικὸς λόγος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἐκείνης δὲν ἦτον ἡ ἀδυναμία, εἰς ἣν περιῆλθε τὸ Στέμμα, ὅπως σχηματίσῃ Κυβέρνησιν· αὐτὸς ἦτον ὁ ἐξωτερικὸς καὶ φαινόμενος λόγος. Ὁ σκοπὸς ὁ κύριος, καὶ ὁ λόγος ὁ ἐσώτερος, ὁ προκαλέσας τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς τοῦ 1873, ἦτον, ὅτε ἐκρίθη ἐπὶ τέλους, ὅτι ἐσήμανεν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ἠδύνατο ἡ συνωμοσία κατὰ τοῦ Πολιτεύματος νὰ προβῇ εἰς τὰ ἔργα, καὶ ἑπομένως ἐπέκειτο ἡ ἀνάγκη νέας Βουλῆς. Ὁ λόγος οὗτος ἐξηγεῖ καὶ ὅλα τὰ φαινόμενα, ἅτινα παρουσιάσθησαν κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἦτον ἀνάγκη ἀπὸ τῆς νέας Βουλῆς ὄχι μόνον ν’ ἀποκλεισθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες δικαίως ἢ ἀδίκως περιεβάλλοντο μὲ τὴν ὑψίστην τιμὴν, ὅτι ἐθεωροῦντο ὡς μέλλοντες νὰ παρακωλύσωσιν ἀποτελεσματικῶς τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν τῶν ἀντισυνταγματικῶν σκοπῶν, διὰ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ παρουσίας των, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ μορφωθῇ καὶ πλειονοψηφία ἐπαρκὴς καὶ πειθήνιος, ὑλικῶς δ’ ἰσχυρά. Ἡ πεποίθησις τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1874 ὑπῆρξε μεγίστη εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Οὐ μόνον εἰς τοὺς ἐντοπίους, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ξένους ἀνήγγειλεν ἤδη, ὅτι ἡ νέα Βουλὴ θέλει περιέχει ἑκατὸν πεντήκοντα πρόσωπα, ὅλως ἀφωσιωμένα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἕτοιμα νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ποθητὴν ἀναθεώρησιν. Εἷς πρέσβυς ῥητῶς μοὶ τὸ εἶπεν· ἐκάγχασε δὲ, ὅτε τῷ ἀπήντησα, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, τοιαῦτα λέγον, πλανᾶται οἰκτρῶς, καὶ πλανᾷ, ἂν μὴ ψεύδηται. Ἡ ἔκφρασις τῆς κάλπης εὐτυχῶς δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὴν προσδοκίαν τῆς κατὰ τοῦ Πολιτεύματος σκευωρίας. Εἰς ἑκατὸν μόλις τὸ κατ’ ἀρχὰς ἠριθμήθησαν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔδειξαν συμπαθείας καὶ ὑποταγήν. Ἀπελπισθεῖσα ἐντεῦθεν ἡ συνωμοσία κατὰ τοῦ Πολιτεύματος, ἔστρεψε πρώραν, ἤρχισε δὲ νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως εἶναι ἄρθρον, ὅπερ πρέπει νὰ μείνῃ νεκρὸν, ἀπέναντι τοῦ ὑπερτάτου Νόμου τῆς σωτηρίας τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, ὅτι καὶ εἷς Καθηγητὴς, τοῦ ὁποίου θρηνῶ τὴν τύχην, ἔσχε τὴν τόλμην νὰ γείνῃ ὁ δήμιος τῶν ἐλευθεριῶν τῆς Πατρίδος, ἀναλαμβάνων τὴν ὑποστήριξιν τῆς διὰ πραξικοπήματος ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. (Γίνεται θόρυβός τις εἰς τὸ ἀκροατήριον τῶν ἐφημεριδογράφων.)

§21ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Φαίνεται, ὅτι αἱ διαταγαί σας δὲν ἐκτελοῦνται, κ. Πρόεδρε. Νὰ κανονίσητε τὰ τῶν ἐφημεριδογράφων, ὥστε οἱ λαμβάνοντες σημειώσεις νὰ ἔχωσι θέσιν νὰ γράφωσι.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἷς κατέλαβε τὴν θέσιν ἑνὸς ἄλλου, ἕνεκα τούτου......

§23ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ὁ δὲ καταλαβὼν τὴν θέσιν δὲν ἐννοεῖ νὰ τὴν ἐγκαταλείψῃ ἢ διὰ γρονθοκοπημάτων.

§24ΦΙΛΗΜΩΝ. Τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος ἡ καταστροφὴ ὑπῆρξεν ὁ πρῶτος σταθμὸς καὶ τὸ πρῶτον ἔργον, ἀφοῦ ἡ συνωμοσία ἀπηλπίσθη, ὅτι ἠδύνατο νὰ καλυφθῇ διὰ τῶν τύπων τὸ ἔγκλημα, καὶ ὅτι τὸ Ἔθνος ἔμελλε νὰ καταστῇ συνένοχον. Αἱ πράξεις αὗται ἔπεισαν καὶ αὐτοὺς τοὺς μᾶλλον δυσπίστους καὶ αὐτοὺς τοὺς μᾶλλον συντηρητικῶν φρονημάτων ἀνθρώπους, ὅτι αἱ διαδόσεις περὶ ἀνατροπῆς τοῦ Πολιτεύματος δὲν ἦσαν πλέον κενοὶ λόγοι, ἀλλ’ ἦσαν πράγματα, ἅτινα ἤρξαντο νὰ ἐφαρμόζωνται. Ἡ βεβαίωσις τούτου ἤρκεσε νὰ πληγώσῃ εἰς τὰ βαθύτερα τὴν καρδίαν τοῦ τόπου· διότι ὁ τόπος, καθὼς καὶ προηγουμένως εἶπον, χωρὶς ἴσως νὰ τὸ ἐννοῇ, ἐκ παραδόσεως ἀρχαίας, εἶναι ἀφωσιωμένος εἰς τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας. Ἡ ἐξέγερσις ὑπῆρξε γενική. Λέγεται, καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ ὑφαίστεια, πρὶν ἢ ἐπέλθῃ ἡ ἔκρηξις, μουγγρίζουν, καὶ ἡ βοὴ ἐκείνη παραλύει τοὺς ἀκούοντας. Ἡ βοὴ αὕτη τοῦ ὑφαιστείου, τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγον ἔμελλε νὰ ἐκραγῇ, παρέλυσε τὰς χεῖρας τῶν συνωμοτῶν, καὶ κατέθεσαν τὴν ἐξουσίαν. Οὐδεὶς ἄλλος λόγος ἢ οὗτος εἶναι ὁ ἐπενεγκὼν τὴν μεταβολὴν, ἣν πάντες εὐχαρίστως ἐχαιρετήσαμεν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οὐδεμία ἐπῆλθεν ὑλικὴ καταστροφὴ, οὔτε αἷμα ἐχύθη· ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν μεγάλην αὐτὴν καὶ θλιβερὰν ἀλήθειαν, ὅτι ἐκ θεμελίων ἐσαλεύθησαν οἱ στύλοι τοῦ πολιτεύματος. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη, ἡ πλήρης καὶ ἡ τελεία, ἥτις πρέπει νὰ ὑφίσταται ἐν μέσῳ τῶν διαφόρων Ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους, ἵνα ἐπιτυχῶς λειτουργῇ τὸ Πολίτευμα, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη αὕτη εἶναι ἐπίσης κλονισμένη. Τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ ἐποχὴ ἡ ἐνεστῶσα, ἐν ᾗ εὑρισκόμεθα, μὴ πλανώμεθα δὲ ὑποθέτοντες, ὅτι τὰ πάντα ἐπανῆλθον εἰς τὴν κανονικὴν πορείαν αὐτῶν, ἢ ὅτι ὁριστικῶς ἀπηλπίσθη τὸ κατὰ τοῦ Πολιτεύματος πνεῦμα, ὅπως παραιτηθῇ πάσης ἐν τῷ μέλλοντι ἐνεργείας. Ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς, τί ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν; Ὀφείλομεν νὰ δείξωμεν εἰς τὸν τόπον, ὀφείλομεν νὰ τὸν πείσωμεν, ὅτι ὁ Νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν εἶναι ζῶν, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐσκευώρησαν τὴν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον, δὲν ἐκφεύγουσι τῆς τιμωρίας τῆς ἐθνικῆς. Ὀφείλομεν νὰ πείσωμεν τὸν τόπον, διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι τὸ ἀνεύθυνον εἶναι καὶ πραγματικῶς τοιοῦτον, καὶ ὅτι οἱ πραγματικῶς ὑπεύθυνοι δὲν καλύπτονται ὄπισθεν τοῦ ἀνευθύνου. Ὁ λόγος οὗτος εἶναι ὁ κύριος καὶ οὐσιώδης, καὶ θεμελιώδης, ὅστις ὑπηγόρευσε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ μὴ ἀρνηθῶ τὴν ὑπογραφήν μου εἰς τὴν πρότασιν τῆς κατηγορίας κατὰ τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες τὴν Πολιτείαν ἔφερον εἰς τὸ σημεῖον τοῦ κλονισμοῦ, εἰς ὃ εὑρίσκεται σήμερον. Μὴ νομίσετε δὲ, ὅτι τὰ τοιαῦτα λέγω εἰς ὑμᾶς, ἐκτὸς τιθέμενος εἰλικρινείας, τελείας καὶ πλήρους. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι δὲν ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἵτινες πιστεύουσιν, ὅτι ἡ ἀνθρωπότης εἶναι καρφωμένη διαρκῶς καὶ αἰωνίως εἰς ὡρισμένας πολιτειακὰς μορφάς· πολὺ δ’ ὀλιγώτερον παραδέχομαι, ὅτι τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ὡς τοιοῦτον ἔχουσι ἄλλα Κράτη, εἶναι τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς ἐργασίας τῆς ἀνθρωπίνης διανοίας, ἐπέκεινα τοῦ ὁποίου καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ διὰ τοὺς ἄλλους εὑρίσκεται τὸ χάος. Τὸ τοιοῦτον δὲν τὸ πιστεύω· διότι δὲν θέλω νὰ βλασφημήσω πρὸς τὸν Δημιουργὸν, ἀποδεχόμενος, ὅτι ἔῤῥιψε κατὰ τῆς ἀνθρωπότητος τοιαύτην κατάραν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου παραδέχομαι εἰλικρινῶς, ὅτι ἡ συντήρησις ἑνὸς καθεστῶτος, ἢ τελεία ἀνάπτυξις αὐτοῦ, εἶναι ὁ ἀπαραίτητος ὅρος πρὸς τὴν προοδευτικὴν ἀνάπτυξιν ἐν τῷ μέλλοντι. Οὐδεμία μεταβολὴ πραγματικὴ δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἄλλως ἢ διὰ τῆς τακτικῆς ἀναπτύξεως τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν πεποιθήσεων τοῦ ἐνεστῶτος. Ὑποστηρίζων λοιπὸν τὸ καθεστὼς, καὶ τὸ καθεστὼς τὸ σημερινὸν, ἐπὶ δύω ἐρείδεται βάσεων, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν ἐπὶ τοῦ ἀνευθύνου τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ ὑπευθύνου τῶν Ὑπουργῶν, πέποιθα, ὅτι ὑπηρετῶ τὰς ἰδέας, εἰς τὰς ὁποίας τιμήν μου θεωρῶ, ὅτι ἀνήκω. Ἡ ἐξήγησίς μου, ὡς βλέπετε, εἶναι καὶ εἰλικρινὴς καὶ πλήρης. Ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος καὶ ὑπὲρ τοῦ καθεστῶτος ἀγωνιζόμενος, πέποιθα, ὅτι ἀγωνίζομαι ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος καὶ ὑπὲρ τῆς τελειοτέρας καὶ πληρεστέρας καθιερώσεως αὐτοῦ. Οἱ ὀλίγοι αὐτοὶ λόγοι, οὓς ὅσῳ ἠδυνήθην σαφῶς ἐξέθηκα ἐνώπιόν σας, εἶναι οἱ πείσαντές με νὰ ὑποστηρίξω μετ’ ἄλλων ἐντίμων συναδέλφων μου τὴν κατηγορίαν κατὰ τοῦ προτελευταίου Ὑπουργείου. Ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ σώσητε τὸ ἐνεστὼς, ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσιν αἱ πρὸ δεκατριετίας σκηναὶ, ἐὰν ἦσθε πράγματι φίλοι τοῦ καθεστῶτος, μὴ ἀφήσετε νὰ παρέλθῃ ἐν σιγῇ ἡ τελευταία κατὰ τοῦ Πολιτεύματος σκευωρία, πείσατε τὸν τόπον, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ εἰσὶν οἱ ἀρχηγοὶ καὶ οἱ τελειωταὶ τῆς συνωμοσίας, καὶ ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ οὗτοι, οἵτινες ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ καλυφθῶσι διὰ τοῦ ἀνευθύνου, δὲν δύνανται νὰ τὸ κατορθῶσι πλέον. Καὶ ταῦτα μὲν ἐσωτερικῶς. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος λόγος ἐξωτερικὸς, ἀφορῶν εἰς τοὺς ἐκτὸς ἡμῶν, ὅστις πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ἐπίσης ἐπὶ τῆς κρίσεώς σας. Πολλάκις θ’ ἀνεγνώσατε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι τόπος ἀκυβέρνητος, καὶ ὅτι εἶναι τόπος ἀκυβέρνητος, διότι οἱ πολιτευόμενοι ἐν αὐτῇ συνέστησαν ἀμοιβαίαν τινὰ ἑταιρίαν παρανομούντων, πρόθυμοι νὰ καλύπτωσιν ἑκάστοτε ὁ εἷς τοῦ ἑτέρου τὰς παρεκτροπάς. Σήμερον παρέχεται εἰς ἡμᾶς ἡ εὐκαιρία νὰ φιμώσωμεν τοὺς τοιαῦτα διαδόντας, καὶ τοιαῦτα ὑποστηρίξαντας. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἤδη ἐῤῥέθη, ὅτι δυσμενῶς ἴσως θ’ ἀκούσῃ ὁ πεπολιτισμένος κόσμος, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καταγίνεται, καὶ ἐν ἐποχῇ τοιαύτῃ, οἵα ἡ ἐνεστῶσα, εἰς πολιτικὰς συζητήσεις καὶ εἰς διωγμοὺς ὑπουργῶν. Τοὐναντίον ὁ πεπολιτισμένος κόσμος πρεσβεύει, ὅτι λαὸς ἄξιος ἐλευθεριῶν εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις δύναται νὰ κατηγορῇ καὶ νὰ τιμωρῇ τοὺς παρεκτρεπομένους Ἄρχοντάς του, ὅτι ὁ τοιοῦτος λαὸς εἶναι ἄξιος κρείττονος μέλλοντος. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο θὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῆς Εὐρώπης ἡ κατηγορία κατὰ τῶν παρανομησάντων ὑπουργῶν. Ἠθέλησαν οὗτοι νὰ παραστήσωσι τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος ὡς λαὸν Φελάχων· τοῖς δεικνύομεν, ὅτι εἶναι λαὸς εὐνομούμενος, ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ. Ἐπὶ τοῦ γενικοῦ μέρους περιορίζομαι εἰς ὅσα εἶπον. Μεταβαίνω εἰς τὰ συγκεκριμένα· ἔρχομαι εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς κατηγορίας, ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑπογράψω μετ’ ἄλλων συναδέλφων βουλευτῶν· μετὰ τοῦτο δὲ θέλω σᾶς ὑποβάλει πληροφορίας τινάς, αἵτινές εἰσιν ὅλως ἀντίθετοι πρὸς ἐκείνας, αἵτινες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χθὲς τὴν ἑσπέραν ἠκούσθησαν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ποινὴν καὶ τὴν διαδικασίαν, ἣν ἄλλοι πεπολιτισμένοι Λαοὶ παρεδέχθησαν καὶ ἐφήρμοσαν ἐπὶ κατηγορουμένων ὑπουργῶν. Ὁ προλαλήσας συνάδελφός μου βουλευτὴς Εὐρυτανίας εὐγλώττως σᾶς ἀνέπτυξε, πῶς τὸ ἄρθρον 229 τοῦ ποινικοῦ νόμου ἐφαρμόζεται εἰς τὰς πράξεις, εἰς ἃς ἐξετράπη τὸ προτελευταῖον ὑπουργεῖον. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέτω ὀλίγας ἔτι λέξεις. Οἱ πολεμήσαντες τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν πράξεων τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, οἷον τὸ κατηγορητήριον περιέχει, ἐστηρίχθησαν ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι τὸ ἄρθρον 229 δὲν ἀφορᾷ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, διότι τούτους δὲν ἀναφέρει, ἑπομένως καὶ εἰς τοὺς ὑπουργούς, ἀλλ’ ὅτι ἀφορᾷ εἰς μόνους τοὺς ἁπλοῦς πολίτας. Δὲν θέλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ γενικὴ ἔκφρασις «ὅστις ἀντιποιεῖται Ἀρχήν τινα», δὲν ἀποκλείει τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἑπομένως καὶ τοὺς ὑπουργούς. Ἂν τὴν ἀρχὴν αὐτὴν θελήσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν, τότε, ἐπειδὴ ἐν τῷ ἄρθρῳ 123 τοῦ ποινικοῦ νόμου, τῷ πραγματευομένῳ περὶ ἐσχάτης προδοσίας δὲν ἀναφέρεται ῥητῶς, ὅτι καὶ οἱ ὑπουργοὶ δύνανται νὰ γείνωσιν ἔνοχοι τοῦ ἐγκλήματος τῆς ἐσχάτης προδοσίας, διότι καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο τὴν ἀντωνυμίαν ὅστις ἔχει, ἕπεται, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἀπαλλάσσονται τῶν ποινῶν τοῦ τοιούτου ἐγκλήματος. Ἀλλὰ δύναται νὰ στηριχθῇ ὁπωσδήποτε τοιαύτη ἀξίωσις; Ὑπάρχουσιν, ὡς γινώσκομεν πάντες, ἐγκλήματα, ἅτινα δύναται νὰ πράξῃ τις μόνον διότι φέρει ὡρισμένον ἀξίωμα· ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἐγκλήματα, ἅτινα δύναται νὰ διαπράξῃ τις εἴτε φέρει ὡρισμένον ἀξίωμα, εἴτε δὲν φέρει τοιοῦτον. Τοιοῦτον εἶναι καὶ τὸ ἔγκλημα τῆς ἀντιποιήσεως. Εἶναι ἀδιάφορον, διότι ὁ νόμος δὲν ὠνόμασε ῥητῶς, ὅτι καὶ οἱ ὑπουργοὶ δύνανται νὰ γείνωσιν ἔνοχοι τοῦ ἐγκλήματος τούτου. Ἡ γενικὴ λέξις ὅστις περιλαμβάνει καὶ τούτους· διότι καὶ οἱ ὑπουργοὶ δύνανται ν’ ἀντιποιηθῶσιν, ἐν τῇ ἰδιότητί των ταύτῃ, καὶ Ἐξουσίαν ἢ Ἀρχὴν μὴ ἐπιτετραμμένην αὐτοῖς. Ἀλλ’ ἰδίως ἀπὸ τοῦ 1864 ἡ ἑρμηνεία αὕτη ἔχει βάσιν αὐτὸν τὸν θετικὸν νόμον. Τὸ ἄρθρον 81 τοῦ Συντάγματος λέγει, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δύνανται νὰ κατηγορηθῶσι καὶ τιμωρηθῶσι «διὰ πᾶσαν παράβασιν τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων των». Τί ὁρίζει τὸ ἄρθρον τοῦτο διὰ τῶν λέξεων αὐτῶν; Τὸ ἄρθρον τοῦτο συμπληροῖ πάντα ἐκεῖνα τὰ ἄρθρα τοῦ ποινικοῦ νόμου, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἀναφέρονται ῥητῶς. Προσέξατε δὲ καὶ εἰς τὰς λέξεις αὐτάς. Δὲν λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι εἶναι τιμωρητέοι οἱ ὑπουργοὶ δι’ ὅσα δύνανται νὰ πράξωσιν ὡς ὑπουργοί, ἀλλὰ δι’ ὅσας παραβάσεις τῶν νόμων δύνανται νὰ πράξωσι, κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων, ἤτοι ἐνῷ ἐνεργοῦσιν ὡς ὑπουργοί. Οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἀπαλλάσσονται λοιπὸν τῆς ποινῆς, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς διαπράττοντας ἀξιόποινον πρᾶξιν, χωρὶς νὰ ᾖναι ὑπουργοί· τοὐναντίον, εἶναι ἐπιβαρυντικὴ περίστασις, ὅταν ὁ τὸ ἔγκλημα πράττων ᾖναι ὑπουργός. Καὶ ὁ ὑπουργὸς λοιπὸν δύναται νὰ καταστῇ ἔνοχος ἀντιποιήσεως, πληρέστατα δὲ νὰ ἐφαρμοσθῇ κατ’ αὐτοῦ τὸ ἄρθρον 229 τοῦ ποινικοῦ νόμου. Ἀλλὰ θὰ εἴπωσι, καὶ τὸ εἶπον, παραδεχόμεθα, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ὑπουργῶν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ περὶ ἀντιποιήσεως ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου· ἀλλ’ ὅμως αἱ πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας κατηγοροῦνται οἱ πρώην ὑπουργοί, δὲν εἶναι ἀντιποίησις Ἀρχῆς, κατ’ οὐσίαν ἐκ τῆς φύσεώς των. Ὅπως ἀποκρούσω τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν γνώμην νομοδιδασκάλου, αὐτοῦ τούτου, ἐξ οὗ σᾶς ἀνέγνωσε χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥικάκης τεμάχια, τοῦ Βέλγου δικηγόρου Ὄσβαλδ Κερχόβ: «Ὑπουργός τις,» γράφει ὁ νομομαθὴς οὗτος, «προβαίνει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν νομοσχεδίων, μὴ ἐπιψηφισθέντων παρὰ τῶν Βουλῶν· ἀντιποιεῖται διὰ τούτου προνομίαν οὐσιώδη τῆς νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ἐνασκεῖ Ἐξουσίαν, ἣν οἱ νόμοι κατ’ οὐδένα τρόπον τῷ ἀπένειμον. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ ὑπουργὸς οὗτος δὲν ἐξετέλεσε τὴν πρᾶξιν αὐτήν, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων του; Ὁ δισταγμὸς δὲν εἶναι δυνατός. Ὑπουργός τις ἐκδίδει ὑπουργικὴν διαταγὴν ἢ προσυπογράφει βασιλικὸν Διάταγμα, ἀναφερόμενον εἰς ὑποκείμενα, ἀνήκοντα εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τὴν νόμιμον τῆς νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ἢ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων. Ἡ ἀντιποίησις τῶν καθηκόντων εἶναι ἐπ’ αὐτοφώρῳ... Ὁ οὕτω πράξας ὑπουργὸς δὲν ἐνήργησεν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων του; Τὰ περιώνυμα Διατάγματα τῆς 13 (25) Ἰουλίου 1830, κατὰ τῆς ἐλευθεροτυπίας καὶ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἅτινα προὐκάλεσαν τὴν κατὰ τῶν ὑπουργῶν τοῦ Καρόλου Ιʹ. κατηγορίαν, καὶ τὴν πτῶσιν τοῦ ἡγεμόνος τούτου, ἦσαν ἆρά γε τόσῳ ξένα εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ὑπουργικῆς Ἐξουσίας; Δὲν διεκινδύνευον ταῦτα τὴν πολιτικὴν εὐθύνην τῶν κατασκευασάντων ταῦτα; Λύεται τὸ ζήτημα δι’ ἑαυτοῦ ἅμα μεταφερόμενον ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῶν γεγονότων. Οὕτω ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ θεωρηθῇ, ὡς ἐνεργῶν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων του, εἴτε ὅταν καταχρᾶται τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπονεμομένην αὐτῷ Ἐξουσίαν, εἴτε ὅταν ἐκτελῇ πρᾶξιν συνιστῶσαν ἀντιποίησιν Ἐξουσίας. (usurpation de pouvoir).». Ὁποῖαι, ἐρωτῶ ἤδη, ὑπῆρξαν αἱ πράξεις τῶν προτελευταίων ὑπουργῶν; Δὲν ὑπῆρξαν ἀντιποίησις τῆς νομοθετικῆς Ἐξουσίας, περὶ ἧς διαλαμβάνει τὸ τεμάχιον ἀκριβῶς, ὅπερ σᾶς ἀνέγνωσα; Ὁ βουλευτὴς Πατρῶν καὶ φίλος μου κ. Ῥικάκης, θέλων νὰ πείσῃ ἡμᾶς ὑπὲρ τῆς γνώμης, ἣν ὡς μέλος τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπεστήριξε, σας εἶπεν, ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ποινὴ τῆς στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων· ὅπως δὲ μᾶς ἑλκύσῃ ἔτι μᾶλλον, ἀνέτρεξεν εἰς τὰ ξένα Πολιτεύματα, ἀνέτρεξεν εἰς ξένους περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νόμους, εἰς σχέδια ὑποβληθέντα καὶ συζητηθέντα, ἀλλὰ μηδέποτε ἐπιψηφισθέντα. Ἰδού, σᾶς εἶπεν, οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι δὲν ἐξέβησαν τοῦ ὅρου τῆς στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Τὸ τοιοῦτον, μετὰ λύπης ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω, οὐδόλως εἶναι ἀκριβές, ὑπῆρξε δὲ λίαν ἐσφαλμένη ἡ ἀντίληψις τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μου. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος. Τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα, ἐν ἄρθρῳ 134, ὁρίζει τὰ ἑπόμενα περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν: «Ἄρθρον 134. Μέχρι τῆς ἐκδόσεως ἰδίου νόμου, ἡ Βουλὴ θέλει ἔχει ἀπεριόριστον ἐξουσίαν, (pouvoir discretionnaire) νὰ κατηγορῇ ὑπουργὸν καὶ τὸ ἀκυρωτικὸν νὰ τὸν δικάζῃ, χαρακτηρίζον τὸ ἔγκλημα καὶ ὁρίζον τὴν ποινήν. Ἡ ποινὴ ὅμως δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἀνωτέρα τῆς εἱρκτῆς, μὴ παραβλαπτομένων τῶν ῥητῶς ὑπὸ τῶν ποινικῶν νόμων προβλεπομένων περιπτώσεων.» Ὡς βλέπετε, τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα τίθησι ὡς ὑπέρτατον ὅρον ποινῆς τὴν εἱρκτήν. Δὲν περιορίζεται εἰς τὴν ἁπλῆν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, οὔτε εἰς τὴν ἐπιβολὴν μικρᾶς καὶ ἀσήμαντου χρηματικῆς ποινῆς, εἰς τὴν ποινὴν τοῦ προστίμου. Πρὶν μεταβῶ ἐκ τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος εἰς ἄλλα, θέλω σᾶς ἀναγνώσει ἓν τεμάχιον ἐκ τοῦ αὐτοῦ Βέλγου συγγραφέως, ὃν θέλω λάβει ἀφορμὴν ἅπαξ ἢ δὶς ἔτι νὰ σᾶς ἀναφέρω, διότι πραγματικῶς εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιότερον πραγματευθέντων τὸ ζήτημα περὶ τῆς εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν. Ἰδοὺ τί λέγει οὗτος, ἐξηγῶν τὸ ἄρθρον 131, ὅπερ πρὸ ὀλίγων στιγμῶν σᾶς ἀνέγνωσα: «Ὁποῖος πρέπει νὰ ᾖναι ὁ χαρακτὴρ καὶ ἡ σπουδαιότης τῶν ποινῶν, αἵτινες πρέπει νὰ ἐφαρμόζωνται ἐν περιπτώσει «ἐγκλημάτων, διαπραττομένων ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων των; Τὰ μέγιστα διίστανται τὰς γνώμας ἐπὶ τούτου οἱ δημοσιολόγοι, ἡ αὐτὴ δ’ ἀντίθεσις ἀναφαίνεται ἔν τε τοῖς Συντάγμασι καὶ ἐν ταῖς νομοθεσίαις ταῖς ξέναις. Τρία συστήματα προτείνονται· κατὰ τὸ μὲν, αἱ ποιναὶ αἱ ἐφαρμοστέαι κατὰ τῶν ὑπουργῶν, δι’ ἐγκλήματα καὶ πλημμελήματα αὐτῶν, διαπραχθέντα ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων των, πρέπει νὰ ὦσιν αὐστηρόταται.» Ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης εἰσὶν ὁ Βενιαμὶν Κωνστάντιος, ὁ Μόλ, ὁ Ἐκκενδάλ. «Τὸ δεύτερον σύστημα, ἀπόλυτον ἐπίσης ὡς τὸ πρῶτον, κρίνει ὡς ἐπαρκῆ τιμωρίαν κατὰ τῶν ὑπουργικῶν ἐγκλημάτων καὶ πλημμελημάτων, τὰς καθαρῶς ἠθικὰς ἢ χρηματικὰς ποινάς, οἷον τὴν ἐπίπληξιν, τὴν ἀποπομπὴν ἀπὸ τῆς θέσεως καὶ τὸ πρόστιμον.» Ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης εἶναι ὁ Ῥόττεκ, ὁ Χάμιλτων, καὶ ἄλλοι τινὲς δευτερευούσης ἐπιστημονικῆς σημασίας συγγραφεῖς. «Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις Βελγίου προὐτίμησε μέσην τινά γνώμην, παραδεχθεῖσα, ὡς μέγιστον ὅρον τῆς ποινῆς, τὴν τῆς εἱρκτῆς.» Ὡς βλέπετε, τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα ἠκολούθησε μέσην τινὰ ὁδὸν, δὲν ἐσταμάτησεν εἰς τὸ σύστημα τῶν μικρῶν ποινῶν. Ὁ αὐτὸς συγγραφεὺς, προχωρῶν περαιτέρω, ἐκφράζει καὶ τὴν ἰδία γνώμην. Ἀποκρούει τὸ σύστημα τῆς αὐστηρότητος, ἀλλ’ ἀποκρούει ἐπίσης τὸ σύστημα τῆς ἄκρας ἐπιεικείας, προτείνων τὴν ἐξορίαν ἀπὸ δύω μέχρις εἴκοσιν ἐτῶν, πρὸ πάντων ὅμως καὶ κυρίως τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ πολίτου τῶν ἐγκληματούντων πολιτικῶς ὑπουργῶν. Ἐπιθυμεῖτε νὰ μάθητε, τί εἶναι αὐτὴ ἡ ποινὴ τῆς ἐκπτώσεως, καὶ ἂν ἡ ποινὴ αὕτη ὁμοιάζῃ κατά τι πρὸς τὴν ποινὴν τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ ποινικοῦ νόμου ἡμῶν, ὅπερ ὁ φίλος μου κ. Ῥικάκης παραδέχεται, ὅτι ἐφαρμόζεται ἐπὶ τῆς περιπτώσεως τῶν ἐγκλημάτων τῶν προτελευταίων ὑπουργῶν; Ἀκούσατε τί λέγει τὸ ἄρθρον 38 τοῦ Βελγικοῦ ποινικοῦ νόμου, καὶ πῶς ὁρίζει τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ πολίτου. «Ἡ ἔκπτωσις ἀπὸ τῆς τιμῆς τοῦ πολίτου συνίσταται ά) εἰς τὴν παῦσιν καὶ εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν καταδικασθέντων ἀπὸ παντὸς ἀξιώματος, θέσεως ἢ δημοσίου ἐπαγγέλματος· βʹ) εἰς τὴν στέρησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ψηφοφορεῖν, τοῦ ἐκλέγεσθαι, καὶ ἐν γένει πάντων τῶν πολιτικῶν καὶ ἀστυκῶν δικαιωμάτων, καὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ φέρειν οἱονδήποτε παράσημον· γʹ) εἰς τὴν ἀνικανότητα τοῦ νὰ διορισθῇ πραγματογνώμων, τοῦ νὰ προσκαλῆται ὡς μάρτυς εἰς πράξεις καὶ τοῦ μαρτυρεῖν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου· αἱ καταθέσεις αὐτοῦ λαμβάνονται ἁπλῶς ὡς πληροφορίαι· δʹ) εἰς τὴν ἀνικανότητα τοῦ νὰ μετέχῃ εἰς οἰκογενειακὸν συμβούλιον, τοῦ νὰ ᾖναι ἐπίτροπος, κηδεμὼν, ἢ δικαστικὸς σύμβολος, ἐκτὸς μόνον τῶν ἰδίων του τέκνων, καὶ τῇ προηγουμένῃ συναινέσει τῆς οἰκογενείας του· έ) εἰς τὴν στέρησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ὁπλοφορεῖν, τοῦ ὑπηρετεῖν ἐν τῇ ἐθνοφυλακῇ καὶ ἐν τῷ στρατῷ, τοῦ διατηρεῖν σχολεῖον ἢ διδάσκειν ἢ ὑπηρετεῖν ἐν οἱῳδήποτε ἐκπαιδευτηρίῳ, ὡς καθηγητὴς, διδάσκαλος ἢ ἐπιτηρητής.» Ἡ ποινὴ αὕτη εἶναι ἆρά γε μαλακὴ καὶ ἐπιεικὴς, ἢ εἶναι πλήρης καὶ τέλειος πολιτικὸς θάνατος; Τοιαύτη ὅμως δὲν εἶναι ἡ ποινὴ ἡ ὁριζομένη διὰ τῶν ἄρθρων τοῦ ἡμετέρου ποινικοῦ νόμου. Καὶ αὐτὸς ὁ ἀποκρούων τὰς σωματικὰς ποινὰς συγγραφεὺς, ὡς βλέπετε, παρεδέχθη ἐπίσης βαρεῖαν καὶ ἀγρίαν ποινήν· διότι δὲν ἐννοῶ κατὰ τί ὁ πραγματικὸς ἠθικὸς θάνατος εἶναι ἥττων τοῦ φυσικοῦ, ὅταν μάλιστα συνοδεύηται καὶ διὰ τῆς ἐξορίας ἀπὸ τῆς Πατρίδος, οὐχ ἧττον τῆς ἐκπτώσεως ὀδυνηρᾶς καὶ σκληρᾶς τιμωρίας. Ἀλλὰ τί ἐπιβάλλουσιν οἱ νόμοι οἱ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν ἄλλων κρατῶν; Ὁ Δανικὸς νόμος τῆς 3 Μαρτίου 1852 ἐπιβάλλει τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, οἵτινες παρεκτρέπονται εἰς προσβολὴν τῆς καθεστώσης πολιτικῆς τάξεως καὶ τῶν θεσμῶν τοῦ Κράτους. Ὁ Σουηδικὸς νόμος τοῦ 1850 καὶ ὁ νόμος τῆς Ἱσπανίας τοῦ 1849 τὴν αὐτὴν ποινὴν τοῦ θανάτου καὶ ἄλλας, τὰς ἀμέσως ἑπομένας τούτου, ἐπιβάλλουσι κατὰ τῶν ἐνόχων ἐγκλήματος καθισταμένων ὑπουργῶν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἀγγλίαν εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω τι· ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν γραπτὸς νόμος· νόμος εἶναι ἡ πρᾶξις. Ὡς δ’ εἶναι παγκοίνως γνωστὸν, δύω ὑπουργῶν ἀπέκοψε τὰς κεφαλὰς τὸ Κοινοβούλιον, ἄλλους κατεδίκασεν εἰς ἐξορίαν, ἄλλους εἰς εἱρκτὴν, καὶ εἰς ἕνα ἐπέβαλε μὲν πρόστιμον, ἀλλὰ πρόστιμον τριάκοντα χιλιάδων λιρῶν, οὐχὶ δραχμῶν τριακοσίων. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νομοσχέδια. Τὸ σχέδιον, ὅπερ τῷ 1832 ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Γαλλίας, τὸ σχέδιον, ὅπερ, ὡς βλέπετε, ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ, οὐχὶ δὲ ἁπλοῦς τις βουλευτὴς, καὶ ἐκ τῶν ἄκρων, ἰδοὺ τί περιέχει: «Ἄρθρον 37. Ἡ Γερουσία δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἑπομένας ποινάς· τὸν θάνατον, τὴν ὑπερορίαν, τὴν κράτησιν, τὴν ἐξορίαν, τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, τὴν φυλάκισιν, τὴν προσωρινὴν ἀπαγόρευσιν ἀπὸ τῆς ἐνασκήσεως πολιτικῶν τινων δικαιωμάτων, ἀστικῶν ἢ οἰκογενειακῶν, καὶ τὸ πρόστιμον. Ἡ Γερουσία δύναται ν’ αὐξομειοῖ τὰς ποινὰς ταύτας, κατὰ λόγον τῆς σοβαρότητος τῆς ὑποθέσεως καὶ τῶν περιστάσεων. Ἀλλ’ ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου καὶ τῆς ὑπερορίας δύναται νὰ καταγνωσθῇ, μόνον ἐν περιπτώσει προδοσίας ἐσχάτης.» Ὡς βλέπετε, τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, ἀντὶ νὰ ᾖναι ἐπιεικὲς καί πως μαλακὸν, εἶναι μᾶλλον αὐστηρόν· ἐφαρμόζει πάσας τὰς ποινὰς, ἀπὸ τῆς πρώτης μέχρι τῆς τελευταίας, ἀπὸ τῆς ἀποκεφαλίσεως μέχρι τοῦ προστίμου. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις ἐμελέτησε τὸ σχέδιον τοῦτο, τὸ ἐτροποποίησεν οὕτω: «Ἄρθρον 48. Ἡ Γερουσία δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ἄλλας ἢ τὰς ἐν τῷ ποινικῷ νόμῳ περιεχομένας ποινὰς, ἀλλὰ δύναται ν’ αὐξομειώσῃ ταύτας, κατὰ τὴν σπουδαιότητα τῆς ὑποθέσεως καὶ τῶν περιστάσεων.» Ἐν ἄλλαις λέξεσι, καὶ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς ὥρισεν ὅ,τι καὶ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως εἶπε, ἀλλὰ διὰ φράσεως μᾶλλον συνεπτυγμένης. Τὴν τροποποίησιν αὐτὴν ἐδέχθη καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1834. Ἐν ἔτει 1836 ἐπαναλήφθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν νόμου· ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἐτροποποίησεν, ὡς ἕπεται, τὸ περὶ ἐπιβλητέων ποινῶν ἄρθρον: «Ἄρθρον 32. Ἡ Γερουσία καταγινώσκει μόνας τὰς ἐν τῷ Π. Ν. ὁριζομένας ποινάς. Ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ποινήν, ἀνωτέραν τῆς ὁριζομένης κατὰ τοῦ ἐγκλήματος ἢ τοῦ πλημμελήματος, οὗ ἤθελε κηρυχθῆ ἔνοχος. Ἡ Γερουσία δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ποινὴν μικροτέραν. Ὁ ἔνοχος κηρυσσόμενος ὑπουργὸς δύναται, ἐκτὸς τούτων, νὰ καταδικασθῇ ὑπὸ τῆς Γερουσίας εἰς τὴν πληρωμὴν προστίμου, εἴτε εἰς τὸ Κράτος, εἴτε εἰς ἰδιώτην πληρωθησομένου.» Ὡς βλέπετε, κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, οὐ μόνον ἐδέχθη τὴν πρώτην καὶ ἀρχικὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ προσέθετο, ὅτι δύναται νὰ ἐπιβάλληται καὶ ἡ ποινὴ τοῦ προστίμου. Αἱ εὐρωπαϊκαὶ πολιτεῖαι δὲν ὑπῆρξαν λοιπὸν ἐπιεικεῖς, μαλακαί, συγκαταβατικαὶ εἰς τὸ μέτρον τῶν ποινῶν, τὰς ὁποίας, εἴτε ἐπιβάλλουσι, εἴτε ἐσχεδίασαν νὰ ἐπιβάλλωνται κατὰ τῶν ἐγκληματιῶν ὑπουργῶν. Καὶ τοῦτο εἶναι καὶ λογικὸν καὶ ὀρθόν. Καὶ σκληρὸν καὶ ἄδικον ἀληθῶς ἤθελεν εἶσθαι, ὁ μὲν ἰδιώτης νὰ καταδικάζηται εἰς αὐστηροτάτας ποινάς, ὁ δὲ ὑπουργός, ὁ διαπράττων τὰ αὐτὰ ἀδικήματα, καὶ δεινότερον φέροντα χαρακτῆρα, ὡς ἐκ τοῦ ἀξιώματος τοῦ ὑπουργικοῦ, νὰ ὑφίσταται ποινὴν μικροτέραν, ἀσήμαντον, τὴν ἐλαφροτάτην πασῶν. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ σαγηνεύσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἀναφέρων τὰ ἰσχύοντα ἐν τῇ δημοκρατικωτάτῃ τῶν πολιτειῶν, ἐν τῇ Ἀμερικῇ. Σᾶς ἀνέφερε καὶ σᾶς ἀνέγνωσεν ἓν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τῆς Ἀμερικανικῆς Ὁμοσπονδίας, ὁρίζον, ὅτι ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς δημοκρατίας, καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱ κατηγορούμενοι ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ δικαζόμενοι ὑπὸ τῆς Γερουσίας, μόνην ποινὴν ὑφίστανται τὴν τῆς ἐκπτώσεως ἐκ τῆς θέσεώς των.

§25ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι πραγματικὸν λάθος. Εἶπον, ὅτι ἐκτὸς τούτου......................

§26ΦΙΛΗΜΩΝ. Οὔτε αὐτὸ εἶναι ἀκριβές. Τὸ τμῆμα 4 τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Ἀμερικανικοῦ Συντάγματος ὁρίζει τὰ ἑπόμενα: «Ὁ Πρόεδρος, ὁ Ἀντιπρόεδρος καὶ πάντες οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι δύνανται ν’ ἀποπεμφθῶσι τῆς θέσεως αὑτῶν, ἐὰν συνεπεία κατηγορίας ὑπὸ τῆς Βουλῆς (impeachement), κριθῶσιν ἔνοχοι προδοσίας, καταχρήσεως ἢ ἄλλων μεγάλων ἐγκλημάτων καὶ πλημμελημάτων (misdemeanours).» Βεβαίως φαίνεται λίαν παράδοξον, πῶς, ἐν πολιτεύματι μάλιστα δημοκρατικῷ, ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς διαπράττοντας ἔγκλημα προδοσίας Ἄρχοντας, ὡς ποινή, μόνον ἡ ἔκπτωσις ἐκ τῆς θέσεώς των. Ἀλλ’ ἆρα ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα; Οὐδόλως. Τὸ τμῆμα 3 τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ αὐτοῦ Συντάγματος συμπληροῖ τὸ ὅλον ποινικὸν σύστημα ἐπὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων τῆς Ἀμερικῆς διὰ τῆς ἑπομένης διατάξεως: «Ἐν περιπτώσει κατηγορίας ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἡ Γερουσία δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ἢ μόνην τὴν ἀπώλειαν τῆς θέσεως τοῦ κατηγορουμένου, τὴν κήρυξιν αὐτοῦ, ὡς ἀνικάνου νὰ καθέξῃ τιμητικήν τινα θέσιν, ἐμπιστοσύνης ἢ ἐπικερδῆ, ἐν τῇ Κυβερνήσει τῆς Ὁμοσπονδίας· ἀλλὰ ὁ ἔνοχος κριθεὶς πολιτικοῦ ἐγκλήματος, δύναται νὰ καταδιωχθῇ, νὰ δικασθῇ καὶ νὰ τιμωρηθῇ κατὰ τοὺς νόμους, καὶ ὑπὸ τῶν κοινῶν δικαστηρίων.» Εἰξεύρετε δὲ τίνες εἶναι αἱ ποιναί, αἵτινες ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς Ἄρχοντας τῆς Ἀμερικανικῆς Ὁμοσπονδίας, ἐνόχους ἐγκλημάτων καθισταμένους; Ἡ ἀποκεφάλισις καὶ τὰ δεσμά. Τὸ Σύνταγμα τὸ Ἀμερικανικόν, ἐὰν μὴ ἐπέβαλλε τοιαύτας ποινὰς κατὰ τοῦ Προέδρου, δὲν ἤθελεν εἶσθαι εἰς ἀντίφασιν; Πῶς δικαίως θὰ ἠδύνατο τὸν μὲν πολίτην νὰ καταδικάζῃ εἰς θάνατον, δι’ ἓν ἐκ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων, τὸν δὲ Πρόεδρον διαπράττοντα τὸ αὐτὸ ἔγκλημα, νὰ τὸν τιμωρῇ διὰ μόνης τῆς ἐκπτώσεως ἀπὸ τοῦ προεδρικοῦ του ἀξιώματος καὶ οὕτω νὰ σώζῃ αὑτὸν ἀπὸ πάσης ἄλλης ποινῆς; Ὅπως δὲ σαφέστερον ἐννοήσητε τὰ ἐν Ἀμερικῇ κρατοῦντα ἐπὶ εὐθύνης τῶν πολιτικῶν Ἀρχόντων καὶ τῶν ἐπιβαλλομένων αὐτοῖς ποινῶν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν τεμάχιον ἐκ τοῦ συγγράμματος ἑνὸς ἐκ τῶν δημοτικωτέρων καὶ γνωστοτέρων ὑπομνηματιστῶν τοῦ ἀμερικανικοῦ Συντάγματος τοῦ Στόρυ: «Ἐν περιπτώσει καταδίκης ἐπὶ πολιτικῆς κατηγορίας,» γράφει ὁ Στόρυς, «δύω ἠδύνατο ν’ ἀκολουθήσῃ συστήματα τὸ Σύνταγμα· ἢ ἐδύνατο ν’ ἀπονείμῃ εἰς τὸ ἀνώτατον δικαστήριον (τὴν Γερουσίαν) τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ ποινὴν πλήρη, δηλαδὴ ἐκτὸς τῆς παύσεως τοῦ ὑπαλλήλου, νὰ ἐπιβάλλῃ καὶ τὰς ὑπὸ τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ νόμου καταγινωσκομένας ποινάς, εἰς ὁμοίας περιστάσεις ὑπαγομένας εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια, ἢ νὰ περιορίσῃ τὴν καταδίκην εἰς μόνην τὴν ἀπὸ τῆς θέσεως ἔκπτωσιν καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνικανότητα τοῦ κατηγορουμένου. Ἐὰν τὸ Σύνταγμα παρεδέχετο τὸ πρῶτο, εἶναι πρόδηλον, ὅτι, ἐν περιπτώσει ἀθωώσεως, ὁ κατηγορούμενος δὲν ἔπρεπε νὰ προσαχθῇ ἐκ νέου πρὸς δίκην ἐνώπιον τῶν κοινῶν δικαστηρίων, καὶ ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Γερουσίας θὰ ἐμπόδιζε πᾶσαν νέαν καταδίωξιν αὐτοῦ διὰ τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν· διότι εἶναι ἀρχὴ τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης, ὅτι οὐδεὶς δύναται δὶς καὶ ἐπὶ τῷ αὐτῷ ἐγκλήματι νὰ περιέλθῃ εἰς κίνδυνον ν’ ἀπολέσῃ τὴν ζωὴν ἢ τὴν ἐλευθερίαν του. Ἀλλ’ ἂν ἡ Γερουσία ἤθελε δικαιοῦσθαι νὰ καταγινώσκῃ μόνην τὴν ποινὴν τῆς ἐκπτώσεως ἀπὸ τῆς θέσεως, τότε θὰ ἦτον ἀπαραίτητον τὸ Σύνταγμα νὰ παραπέμψῃ ῥητῶς τὸν κατηγορούμενον ἐνώπιον τῶν κοινῶν δικαστηρίων, διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς ποινῆς, τῆς ἐπιβαλλομένης εἰς ἐνόχους μὴ ὑπαλλήλους δημοσίους.» Ὡς βλέπετε καὶ ἐν Ἀμερικῇ ἡ ποινή, ἥτις διά τι ἔγκλημα ἐπιβάλλεται εἰς μὴ δημόσιον ὑπάλληλον, ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπαλλήλου, ὅταν οὗτος καταστῇ ἔνοχος τοῦ αὐτοῦ ἐγκλήματος. «Ἄλλως τῳόντι,» ἐξακολουθεῖ ὁ Στόρυ, «εὐλόγως ἤθελεν ἀμφιβάλλει τις, ἐὰν ἀπέναντι τῆς μεγάλης ἀρχῆς τῆς Δικαιοσύνης, ἧς ἀνωτέρω ἐμνήσθημεν, ἐδύνατο νὰ κινηθῇ νέα δίκη περὶ τῆς αὐτῆς πράξεως εἴτε μετὰ ἀθώωσιν, εἴτε μετὰ καταδίκην. Προσέτι ἐὰν ἤθελεν ὁρισθῇ, ὅτι πᾶσα νέα καταδίωξις εἶναι ἀδύνατος, ἤθελομεν καταλήξει εἰς τοῦτο, ὅτι οἱ ἐγκληματίαι δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱ ἧττον συγχωρητέοι, ἤθελον σώζεσθαι ἀπὸ τῆς πραγματικῆς τιμωρίας, δι’ ἐγκλήματα, ἅτινα ἤθελον προκαλέσει τὴν ἐφαρμογὴν τῆς κεφαλικῆς ποινῆς, παρ’ ἁπλῶν πολιτῶν διαπραττόμενα. Τὸ Σύνταγμα λοιπὸν περιορίσαν τὴν καταδίκην ἐπὶ πολιτικῆς δίκης ἐνώπιον τῆς Γερουσίας εἰς τὴν μόνην ἔκπτωσιν τοῦ ὑπαλλήλου ἀπὸ τῆς δημοσίας θέσεως καὶ εἰς τὴν ἀπώλειαν τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ καθέξῃ οἱανδήποτε δημοσίαν θέσιν, σοφῶς παρέπεμψε τὸν κατηγορούμενον ἐνώπιον τῶν κοινῶν δικαστηρίων, ὅπως ἀποτίσῃ τὴν εἰς τὸ ἔγκλημά του ἐπιβαλλομένην ποινήν. Οὕτω ἡ προδοσία, ἥτις τιμωρεῖται διὰ κεφαλικῆς ποινῆς παρὰ τῶν νόμων ἡμῶν, θὰ λάβῃ τὴν ἀνήκουσαν αὐτῇ ποινήν, ἡ δὲ κατάχρησις τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων θὰ τιμωρηθῇ διὰ τῆς αὐτῆς ἀμειλίκτου αὐστηρότητος, δι’ ἧς τιμωροῦνται καὶ ἁπλοῖ πολῖται.» Ὁ δὲ Λαβουλαί, ὁ ὑπομνηματιστὴς ἐπίσης τοῦ Ἀμερικανικοῦ Συντάγματος, ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται ἐπὶ τῆς αὐτῆς περιστάσεως: «Ἐν τῇ Ἀμερικῇ,» λέγει, «ἡ Γερουσία δικάζει ὡς ἐν τῇ Ἀγγλίᾳ ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων· ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ διαφορὰ αὕτη, ὅτι ἡ Γερουσία ἐν Ἀμερικῇ δύναται νὰ καταγνώσῃ μόνην τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ τῆς θέσεως. Δύναται νὰ κηρύξῃ ὅτι ὁ Πρόεδρος θὰ παύσῃ ὢν Πρόεδρος, καὶ ὅτι εἶναι ἀνίκανος νὰ καθέξῃ δημοσίαν τινὰ θέσιν· ἀλλὰ διὰ τὴν τιμωρία τοῦ ἐγκλήματος, ἐὰν τοιοῦτον ὑπάρχῃ, οὐδεμίαν ἔχει δικαιοδοσίαν. Τὸ δικαστήριον τῶν Ἐνόρκων μόνον δύναται ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἐνοχῆς. Ἡ διάκρισις αὕτη τῆς πολιτικῆς ἀπὸ τῆς καθαρῶς ποινικῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἀξία θαυμασμοῦ, τὴν μεγίστην δὲ περιποιεῖ τιμὴν εἰς τοὺς συντάκτας τοῦ Ἀμερικανικοῦ Συντάγματος.» Ἡ Ἀμερικὴ λοιπόν, ἣν ἔφερεν ὡς παράδειγμα ἐπιεικείας ὁ ἐκ Πατρῶν βουλευτής, δὲν ἔχει τόσον μαλακάς, οὔτε ἐπιεικεῖς ποινὰς τὰς ἐπιβαλλομένας εἰς ἐγκληματοῦντας Ἄρχοντας, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι αὐστηροτέρα ὡς πρὸς τοῦτο, ἢ ἄλλα Κράτη; Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀφήσω, κύριοι, ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῆς αὐστηροτέρας καὶ τῆς σκληροτέρας ποινῆς· ἴσως θὰ ὑποθέσητε ὅτι ἀνέφερα τελευταῖον τὸ ἀμερικανικὸν Σύνταγμα, τὸ ἀποδεχόμενον τὴν αὐστηροτέραν καὶ σκληροτέραν ποινήν, διότι καὶ ἐγὼ ἀποκρούω τὴν ἐπιείκειαν, ὑποστηρίζων ἀπολύτως τὰς βαρείας καὶ σκληρὰς ποινάς. Τὸ τοιοῦτον ἀδίκημα δὲν πιστεύω, ὅτι δύνασθε νὰ τὸ πράξητε πρὸς ἐμέ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι Ἕλλην ὡς σεῖς. Τίς δὲ ἀμφισβητεῖ, ὅτι οἱ Ἕλληνες διὰ πᾶν ἄλλο δύνανται νὰ κατηγορηθῶσιν ἢ ἐπὶ σκληρότητι; Τοὐναντίον ἡ ἐπιείκεια πρὸς τοὺς ἀδικοῦντας τοὺς διέκρινε πάντοτε, ἐδείχθησαν ἐπιεικεῖς καὶ μέχρις ἐλαττώματος μάλιστα. Ἡ ἐπιείκεια καὶ ἡ μακροθυμία εἰσὶν ἀρεταὶ ἔξοχοι ὁμολογουμένως· ἀλλ’ αἱ ἀρεταὶ αὗται πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸν λόγον, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὰς περιστάσεις. Ἄλλως, ἡ ἐπιείκεια κακῶς ἐφαρμοζομένη δύναται νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν διαφθορὰν καὶ εἰς τὴν ἔκλυσιν τῶν κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν δεσμῶν. Σήμερον ἐνώπιόν μας ἔχομεν ἐγκλήματα· σήμερον ἐνώπιόν μας ἔχομεν ἀνθρώπους, οἵτινες ἂν ἀφίνοντο ὀλίγον ἔτι εἰς τὴν Ἐξουσίαν ἠθέλομεν ἰδεῖ τὴν σφαγὴν κρατοῦσαν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τῆς Ἑλλάδος μέχρι τοῦ ἄλλου. Τί ἀπαιτοῦσι τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, τί ἐπιβάλλουσι τὰ συμφέροντα αὐτὰ τῆς Βασιλείας; Τοῦτο εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου· ἐπιβάλλουσι τὴν τιμωρίαν τῶν τοιούτων κυβερνητῶν. Ἐὰν θελήσωμεν σήμερον νὰ δείξωμεν ἐπιείκειαν ἄκαιρον, ἢ ἀρκούμενοι ὡς ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος εἶπεν, εἰς μόνην τὴν ἀποτυχίαν των κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ τὴν στέρησιν τῆς τιμῆς τοῦ νὰ παρακάθηνται ἐν τῷ ἐθνικῷ συνεδρίῳ, ἢ χαρακτηρίζοντες τὴν πρᾶξιν αὐτῶν τὴν βαρεῖαν ὡς πρᾶξιν ἁπλῆν, τιμωρουμένην μόνον δι’ ἑκατονταδράχμου προστίμου καὶ προσκαίρου στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων των, οὐδὲν θὰ πράξωμεν ἄλλο ἢ νὰ δώσωμεν θάῤῥος εἰς ἄλλους νὰ διαπράξωσι χείρονα ἀνομήματα, ἐπὶ τούτῳ δὲ πικρῶς θὰ μετανοήσωμεν. Ὁ καιρὸς τῆς ἐπιεικείας δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἔλθῃ. Ἐὰν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠδίκησαν τὴν Πατρίδα των μέχρι τοῦ σημείου ὅπως τὴν ὠθήσωσιν εἰς τὸ χεῖλος τῆς ἀναρχίας, ἐὰν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἀποδείξωσι μετάνοιαν, ἢ ἀναγνωρίσωσι τὰς πράξεις των, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἡμεῖς αὐτοί, οἵτινες ὑπεγράψαμεν τὸ κατηγορητήριον, πρῶτοι θέλομεν ἔλθει νὰ παρακαλέσωμεν ὑμᾶς νὰ ποιήσητε χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ τὸ Σύνταγμα σᾶς δίδει, νὰ ζητήσητε τὴν χάριν ἀπὸ τὸν ἀνώτατον Ἄρχοντα. Σήμερον ὀφείλομεν ἓν καὶ μόνον νὰ πράξωμεν, νὰ ἐπιτελέσωμεν αὐστηρῶς καὶ ἀκριβῶς τὸ καθῆκόν μας, τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸν νόμον. Συμφωνῶ δὲ καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες εἶπον, ὅτι εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντος ἡμῶν τούτου ὀφείλομεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι δὲν μᾶς παρασύρει, οὔτε πάθος, οὔτε σπουδή, ἀλλὰ μόνον ὁ σκοπός, ὅπως ἐπιβληθῇ ἡ ἁρμόζουσα ποινὴ εἰς τὰς πράξεις, δι’ ἃς καὶ ὁ ἁπλοῦς ἰδιώτης ἤθελε ὑποστῆ τὴν ποινήν, ἣν οἱ νόμοι τῆς πατρίδος μας τῷ ἐπιβάλλουσι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, εἶναι ἀδύνατον νὰ λησμονήσητε τὰς ἀνησυχίας.— Ὁ κ. Κατσικαπῆς ἔχει τὸν λόγον.

§28ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητὴς δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητριάδης.

§30ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τόσων ἄλλων διαπρεπόντων ἐπὶ ῥητορικῇ δεινότητι καὶ νομομαθείᾳ βεβαίως εἶναι τολμηρὸν νὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα· ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ συγχωρήσῃ τὴν τόλμην αὐτὴν καὶ νὰ μὲ ἀκούσῃ μετ’ ἀνοχῆς, διότι θὰ ἦμαι λίαν σύντομος. Κύριοι, ὁ χρόνος παρέρχεται· μετὰ τὰ λεχθέντα εἶναι ἀνάγκη, φρονῶ, νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν. Δύω εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν· τὸ πρῶτον ζήτημα ἐλύθη ἐν τῇ συζητήσει τῶν ἐπισκοπικῶν, δηλ. ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ ὡς ὑπουργοὶ ὑπάγωνται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, καίτοι μὴ ἀναφερόμενοι ἐν αὐτῷ, ὥστε ὀλίγα μόνον θὰ εἴπω. Ὅτε, κύριοι, ἐγένετο ὁ ποινικὸς νόμος ἡμῶν, βεβαίως Σύνταγμα δὲν εἴχομεν καὶ διὰ τοῦτο οὐδαμοῦ τοῦ ποινικοῦ νόμου ἀναφέρονται οἱ Γραμματεῖς τῆς Ἐπικρατείας· διότι τότε οἱ μὲν Γραμματεῖς τῆς Ἐπικρατείας ἦσαν ἀνεύθυνοι, ὑπεύθυνος δὲ ἦτον ὁ Βασιλεύς. Τὸ Σύνταγμα ὅμως τοῦ 1864 ὑπήγαγε καὶ τοὺς ὑπουργοὺς εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ποιν. νόμου, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ὑπουργοὶ τιμωροῦνται καὶ αὐτοὶ καθὼς ὅλοι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι οἱ παραβαίνοντες τοὺς νόμους, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον ἡ ποιν. νομοθεσία μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Συντάγματος ἔμεινεν ἰσχύουσα. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι ἐὰν αἱ ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ἀναφερόμεναι πράξεις ἦναι ἐγκληματικαὶ καὶ εἰς ποίας διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου ὑπάγονται. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ὀλίγον δύσκολον, δυστυχῶς ὡς ἔχει τὸ Σύνταγμά μας καὶ ὡς ἔχει ὁ ποινικὸς νόμος. Ἀλλὰ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπεβλήθη ἓν κατηγορητήριον· τί ἔκαμεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Διώρισε διὰ τοῦ προέδρου αὑτῆς μίαν ἐπιτροπήν, παρέπεμψε τὸ κατηγορητήριον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ φέρῃ τὰς κρίσεις της. Ἡ ἐπιτροπὴ κατ’ ἀρχὴν εἶναι σύμφωνος, διότι καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Πολυλᾶ, καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ζέγγελη, ὁμοφώνως λέγουσιν ὅτι αἱ πράξεις εἶναι ἐγκληματικαί. Ἀλλ’ ὁ μὲν κ. Ῥικάκης καὶ τὰ ἄλλα δύω μέλη λέγουσιν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ πεισθῶμεν, ὅτι αἱ περιεχόμεναι αὗται πράξεις εἰς τὸ κατηγορητήριον ὑπάγονται εἰς ἄλλην διάταξιν παρὰ τὴν παράβασιν τῶν καθηκόντων, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ ἄλλως ἂς διατάξῃ ἀνακρίσεις. Τί λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Πολυλᾶ; Ὅτι εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅλαι αἱ ἀποδιδόμεναι πράξεις εἶναι ἐγκληματικαί, ἀλλὰ κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπαγάγωμεν τοὺς διαπράξαντας αὐτὰς εἰς ἄλλην διάταξιν εἰμὴ τῆς ὑπερβάσεως. Ὁ δὲ κ. Ζέγγελης καὶ αὐτὸς παραδέχεται τὰ αὐτά, ἀλλ’ ἀποφαίνεται νὰ διορισθῇ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ κάμῃ περαιτέρω ἀνακρίσεις. Τί πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ διὰ νὰ μὴ παρέρχηται ὁ καιρὸς εἰς μάτην; Νὰ κάμῃ ὅ,τι καὶ εἰς τὰ ἐπισκοπικά, νὰ διορίσῃ ἐπιτροπὴν νὰ κάμῃ ἀνακρίσεις, ν’ ἀπολογηθοῦν οἱ κατηγορούμενοι καὶ ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα τῶν σκέψεών της καὶ τὰς κρίσεις αὑτῆς, καὶ τότε ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ὑποβάλῃ τὰς κρίσεις της εἰς τὴν Βουλήν, πρέπει νὰ γείνῃ γενική, ἐμβριθὴς καὶ ὥριμος συζήτησις. Τότε δὲ φρονῶ, ὅτι τὸ ζήτημα καὶ ὑπὸ τὰς δύω ἐπόψεις, θὰ συζητηθῇ καὶ ὑπὸ τὴν πολιτικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ τὴν νομικήν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἀνάκρισιν καὶ ἀπολογίαν πεισθῇ ὅτι ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ νόμου, θὰ ἐκδώσῃ τὸ βούλευμα, καὶ ἂν φρονῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀπαγγείλῃ κατηγορία, νὰ τὸ κάμῃ τότε. Αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι τὸ ὀρθότερον. Προτείνω λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ νὰ κάμῃ ἀνακρίσεις καὶ νὰ ἀπολογηθοῦν οἱ κατηγορούμενοι, νὰ ἐπιφυλάξῃ δὲ ἡ Βουλὴ εἰς ἑαυτὴν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σοβαρὸν, τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τοῦ ἐντάλματος συλλήψεως καὶ φυλακίσεως.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κηρύξω τὴν συζήτησιν περαιωμένην, διότι δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς ἐγγεγραμμένος.

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ εἴπω ἐγὼ κάτι τι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀντιτείνω εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία δὲν εἶναι νέα ἤδη προτεινομένη· ἐπροτάθη ἀπὸ τὸν κύριον Ζέγγελην καὶ ἀπὸ τὸν κ. Ζωχιόν. Ἀφ’ ἧς ἡμέρας τὴν ἐπρότειναν, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω πρὸς τίνα σκοπὸν προτείνεται. Πρότασις περὶ ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς γενομένης ὅπως φωτίσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ γεγονότος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ἐνώπιόν της καὶ ἥτις θὰ ἐξετάσῃ ἐὰν τὰ γεγονότα, περὶ τὰ ὁποῖα περιστρέφεται ἡ κατηγορία, εἶναι ἀληθῆ ἢ ὄχι. Ὅσον προσεπάθησα νὰ ἀνεύρω περιστάσεις, αἵτινες νὰ θέτωσιν εἰς ἀμφιβολίαν τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς, δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸ κατορθώσω. Ἐπὶ τίνος γεγονότος προτείνεται ἡ κατηγορία; ἐπὶ τῶν πασιφανεστέρων γεγονότων, τοῦ γεγονότος τῆς 30 Νοεμβρίου, τῆς 2 καὶ 3 Δεκεμβρίου, τὴν 19 Μαρτίου. Εἶναι ψυχὴ, ὄχι ἀπὸ ἡμᾶς οἵτινες εἴμεθα ἐδῶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν, εἶναι ψυχὴ εἰς τὰς ἀπωτέρας ἄκρας τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία νὰ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῶν γεγονότων ἐκείνων; Πρόκειται νὰ ἀποφανθῶμεν ἐὰν ὑπάρχουν γεγονότα τετελεσμένα, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν, τίποτε ἄλλο. Νομίζομεν, ὅτι τὸ γεγονὸς τῆς 30 Νοεμβρίου δίδει ἀφορμὴν εἰς κατηγορίαν; τὸ γεγονὸς τῆς 19 Μαρτίου εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ προτείνωμεν κατηγορίαν ναὶ ἢ ὄχι; Ἰδοὺ τὸ γεγονὸς εἶναι ἐνώπιόν μας, πρὸς τί νὰ χρονοτριβῶμεν; Δύω ἰδέαι παρουσιάζονται πρὸς δικαιολόγησιν τῆς προτάσεως ταύτης· μία ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βουλπιώτης, ἤγουν ἡ ἐλευθερία τῆς ὑπερασπίσεως, ὅπως οἱ κατηγορούμενοι προσέλθωσιν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀπολογηθῶσιν. Ἐλευθερία ὑπερασπίσεως λέγω καὶ ἐγὼ ὅπως οἱ κατηγορούμενοι προσέλθωσιν ἐνώπιον ὅλης τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἤδη γινώσκει τὸ γεγονός· καὶ ἐγὼ λέγω νὰ προσκληθῶσιν οἱ κατηγορούμενοι νὰ ὑπερασπισθῶσιν· ἐκεῖνοι ἐκ τῶν κατηγορουμένων, οἱ ὁποῖοι τυγχάνουν νὰ ἦναι βουλευταὶ δύνανται, νὰ ἔλθωσιν, ἀλλὰ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ εἰς τοὺς μὴ ὄντας βουλευτὰς, ἐὰν δὲ, δὲν τολμοῦν νὰ μᾶς ἴδωσι κατὰ πρόσωπον ἂς στείλουν ἕνα δικηγόρον νὰ ἀπολογηθῇ· ἰδοὺ ἡ ἀνάκρισις, κύριοι. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη τί θὰ κάμῃ καὶ πόσας ἡμέρας θὰ καταναλώσῃ; Ἡ ἐλευθερία λοιπὸν τῆς ὑπερασπίσεως δύναται νὰ λάβῃ χώραν πλήρης καὶ πληρέστατα, ἐνώπιόν μας παρὰ ἐντὸς τῶν κεκλεισμένων θυρῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἂς ἔλθωσιν οἱ κατηγορούμενοι ἐδῶ νὰ ἀπολογηθῶσιν, ἐὰν τολμῶσι ν’ ἀντικρύσωσι τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, τοὺς ὁποίους διὰ τῆς λόγχης ἐξέβαλλον ἐκ τοῦ βουλευτηρίου· ἄλλως, ἂς στείλωσι δικηγόρον. Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶμαι σύμφωνος τοῦ νὰ σχηματισθῇ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή. Δευτέρα ἰδέα, ἡ ὁποία νομίζω ἐπηρεάζει τινὰς, εἶναι ὅτι τὸ κατηγορητήριον, τοῦτο ἀκούω τοὐλάχιστον παρά τινων ἐπαναλαμβανόμενον, ὅτι τὸ συζητούμενον κατηγορητήριον εἶναι τὸ ὅλον κατηγορητήριον κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη· καὶ ὑποθέτουσιν ὅτι ἅμα τελειώσωμεν τὸ συζητούμενον, οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἐκ τῶν τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, καὶ ἑπομένως ὑποστηρίζουσι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς ὅπως αὕτη συλλέξῃ καὶ ἄλλα γεγονότα πρὸς κατηγορίαν. Οὐχί, κύριοι· τὸ κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον ἐξετάζομεν, δὲν εἶναι τὸ ὅλον κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη θὰ ἔλθῃ καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ· οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ οἱ ὑπογράψαντες τὸ ὑπὸ συζήτησιν κατηγορητήριον ἐστοχάσθησαν, ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσωσιν ἀπὸ τὸ τελευταῖον κατηγορήσιμον γεγονὸς τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου καὶ ἔχουν καὶ τοὺς λόγους, λόγους ἰσχυρούς, διότι τὸ ὑπὸ συζήτησιν κατηγορητήριον δύναται νὰ ἐκπεραιωθῇ ταχύτερον παντὸς ἄλλου ὡς μὴ ἀπαιτοῦν ἀνακρίσεις πρὸς βεβαίωσιν τῶν γεγονότων· ἀλλὰ κατόπιν τούτου θὰ ἔλθῃ, πιστεύω, καὶ ἓν ἄλλο κατηγορητήριον, καὶ ἂν δὲν τὸ φέρουν ἄλλοι βουλευταὶ θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ τὸ φέρω ἐγώ. Θέλει ἔλθει ἡ ἐξέτασις τῶν πλαστογραφιῶν τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον θέλει ἔλθει ἰδιαιτέρως· θέλει ἔλθει καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἄλλοι δὲν τὸ φέρουν θὰ ζητήσω ἐγὼ τὴν ἄδειαν νὰ τὸ φέρω· θέλει ἔλθει κατηγορία διὰ τὰς ἐκλογικὰς παρανομίας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μᾶς φωτίσωσι ποῖον ἄρθρον θὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ ποῖον χαρακτῆρα θὰ δώσωμεν, διότι, κύριοι, ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι καθαρός, καὶ δὲν ἔχομεν νὰ φοβηθῶμεν ὅτι θὰ μᾶς διαστρέψῃ τὴν ἔννοιαν εἴτε ἡ παρερμηνεία, εἴτε ἄλλο τι. Τρίτη κατηγορία, ἥτις πρέπει νὰ ἔλθῃ, καὶ ἂν δὲν ἔλθῃ θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ τὴν καταθέσω ἐγώ, εἶναι ἡ ἐξέτασις τῆς διαχειρίσεως ὅλου τοῦ ὑπουργείου· ἐκεῖ βλέπω τὴν ἀνάγκην ν’ ἀνακρίνῃ καὶ ἐξετάσῃ εἰδικὴ ἐπιτροπή, ἥτις νὰ μᾶς φέρῃ τὸ ἐξαγόμενον τῶν ἐρευνῶν της. Τετάρτη κατηγορία θὰ ἐπέλθῃ διὰ τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι τοῦ δημοσίου πλούτου χωρὶς τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς καὶ ἄνευ προϋπολογισμοῦ· καὶ ἀναφέρω ἓν μόνον γεγονός, τὴν δαπάνην τῶν 250 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν σύστασιν τῶν πρεσβειῶν, τὰς ὁποίας ἐδαπάνησαν ἐναντίον ῥητῆς ἐπὶ τοῦτο ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, τὰς ὁποίας ὀφείλουν νὰ πληρώσουν καὶ θὰ πληρώσουν, ἐὰν τὸ θέλετε. Ἰδοὺ ὅσα ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Διατί νὰ πολυλογῶμεν καὶ ψυχολογῶμεν τώρα νὰ στείλωμεν καὶ νὰ χάσωμεν οὕτω ἔστω καὶ 5, 6 ἡμέρας; Συμφωνήσατε, ἀξιότιμοι συνάδελφοι νομικοί, ποῖον ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου θὰ ἐπικαλεσθῆτε, καὶ ἂς ἔλθῃ τὸ δικαστήριον νὰ ἐνεργήσῃ τὰ καθήκοντά του. Ἀκολούθως θέλομεν ἐξετάσει τὰ ἄλλα παραπτώματα καὶ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι τοιαῦτα ὥστε δὲν ἠμποροῦν νὰ μᾶς θέσωσιν εἰς ἀμφιβολίαν ἢ διαφωνίαν. Ἀλλὰ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν 30 Νοεμβρίου ἢ τὴν 19 Μαρτίου τί θὰ σᾶς εἴπῃ; ὅτι ἔλεγον ὅτι ἦσαν 96, ἐνῷ δὲν ἦσαν οὔτε 80; ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐπισήμως βεβαιωμένον; Διὰ τὴν 19 Μαρτίου τί θὰ μοὶ εἴπῃ ἡ ἐπιτροπή; ὅτι ἔφερον τὸν ταλαίπωρον Γκίλην ἐπὶ τοῦ ξυλοκρεββάτου νὰ κάμουν ἀπαρτίαν καὶ δὲν τὸ κατώρθωσαν, καὶ μετὰ ταῦτα εἶπον ὅτι 85 ἀρκοῦν διὰ τὴν ἀπαρτίαν, καὶ ὅμως δὲν ἦσαν οὔτε 85. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι βεβαιωμένον; Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ὅπως συλλέξῃ πληροφορίας ματαιώνει τὸν σκοπὸν τῆς ταχείας διεκπεραιώσεως τοῦ προκειμένου, καὶ δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτή, διότι νομίζω, ὅτι ὅλοι μας καὶ τὸ ὑπουργεῖον πρῶτον γνωρίζει ὅτι τὸ πρώτιστον ἔργον, τὸ πρώτιστον καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐκτελέσῃ ἡ παροῦσα Βουλὴ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον, εἶναι νὰ τελειώσῃ τοὺς λογαριασμούς της μὲ τὸ παρελθόν. Ἐὰν τοῦτο δὲν πράξῃ, μὴ περιμένετε διόρθωσιν τῶν πραγμάτων τοῦ τόπου μας ἀπὸ νομοσχέδια ὅσον σοφὰ καὶ ἂν ᾖναι (εὖγε), ἔστω ὅτι ἄλλο δὲν θὰ φθάσῃ νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ εἰς αὐτὴν τὴν σύνοδον παρὰ τοῦτο καὶ μόνον· ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο αἰσίως τελειώσῃ, μείνατε βέβαιοι, ὅτι ἐξεπληρώσατε τὸ πρώτιστον καθῆκόν σας. Μὴ ἀκούετε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι σᾶς λέγουν τί συνέρχεσθε διὰ τὰ κατηγορητήρια διὰ συζητήσεις πολιτικάς· αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον καὶ τὸ τελευταῖον καθῆκόν μας. Ἀφοῦ ἐκπληρώσωμεν τοῦτο, ἀφοῦ θέσωμεν ὅριον ὡρισμένον καὶ σαφὲς μεταξὺ παρόντος καὶ παρελθόντος, τότε ἂς ὑπάγωμεν ἐμπρὸς μὲ τὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ τελειώσωμεν ὁριστικῶς, ἀποφασιστικῶς (εὖγε). Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλή, ὅτι τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς πρὶν ἀποφασίσωμεν πρέπει νὰ τοὺς προσκαλέσωμεν νὰ ἀπολογηθοῦν ἂν θέλουν ἐνώπιόν μας, ἐὰν τοῦτο μόνον ἐπιδιώκῃ ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ παραδέχομαι, διότι τὸ δικαίωμα τῆς ὑπερασπίσεως εἶναι ἱερόν.

§35ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὴν ἐντολὴν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ὁποίας συνεμερίσθην τὴν σύστασιν δὲν ἐνόησα νὰ τὴν περιορίσω μόνον νὰ ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν, ἀλλὰ νὰ κάμῃ συντομωτάτην τινὰ προανάκρισιν· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν θὰ ἔχῃ τὴν εὐρύτητα τῆς ἐνεργείας, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ ἐπὶ τῆς δωροδοκίας ἐπιτροπή. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δύναται ἐξετάζουσα δύο ἢ τέσσαρα πρόσωπα ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις παρόντων ἐντὸς πέντε ἡμερῶν νὰ τελειώσῃ. Νομίζω, ὅτι τοιαύτη προανακριτικὴ ἐργασία εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία ἵνα ἤμεθα ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τοὺς νόμους. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Λομβάρδου, φρονῶ ὅτι ἐνώπιον ἐπιτροπῆς εἰδικῶς πρὸς τοῦτο ἐκλεγομένης πρέπει ν’ ἀπολογηθῶσι, καὶ ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη φέρῃ εἰς ἡμᾶς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προκαταρκτικῆς αὐτῆς ἐργασίας καὶ ἡμεῖς ἀποφασίσωμεν, τότε δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ συμφωνήσω ν’ ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ εἰς ἐκείνους τὸ δικαίωμα νὰ προσέλθουν καὶ ὑποβάλουν τὴν ἀπολογίαν των. Τοῦτο ἐσκόπουν μάλιστα νὰ ὑποβάλω μετ’ ἄλλων συναδέλφων, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, διότι εἶναι καὶ δίκαιον καὶ ἀξιοπρεπές.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἡ συζήτησις ἐπερατώθη.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, κύριε πρόεδρε.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μά, κύριε Τρικούπη.....

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπορῶ, κύριε πρόεδρε, πῶς θέλετε νὰ δώσητε πέρας εἰς συζήτησιν.....

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητήσατε τὸν λόγον. Ὅταν κἀνεὶς δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένος, ἡ συζήτησις περατοῦται.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πρότασις ὅπως διετυπώθη πρὸ ὀλίγου εἶναι πρότασις νέα· ὁ βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας λέγει ὅτι παραδέχεται τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ὅτι πρέπει νὰ σχηματισθῇ κατόπιν ἄλλη ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ προβῇ εἰς ἐξετάσεις ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἀπηρίθμησεν ὁ κύριος Λομβάρδος. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κύριος Βουλπιώτης, ὅτι πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ προσέλθουν εἰς ἀπολογίαν· τοῦτο δυσκολεύομαι νὰ ἐννοήσω ποίαν σημασίαν ἔχῃ. Πῶς δύναται ν’ ἀπολογηθῶσιν οἱ ἔνοχοι, ἀφ’ οὗ οὐδεμία ἀπηγγέλθη κατ’ αὐτῶν κατηγορία; Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δημητριάδου πρόκειται νὰ συστηθῇ ἐπιτροπή, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐργασίας τῆς ὁποίας θ’ ἀντιληφθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς διατυπώσεως τῆς κατηγορίας, καὶ ἤδη ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ κυρίου Βουλπιώτου ὅτι πρόκειται νὰ προσκληθοῦν εἰς ἀπολογίαν οἱ ἔνοχοι. Ταῦτα εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν, ὅτι ἡ ἰδέα ὅταν ὑποβάλλεται δὲν ᾖναι ὥριμος. Ὅταν καλῇ τοὺς ἐνόχους εἰς ἀπολογίαν, τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ πράξῃ εἶναι νὰ τοῖς εἴπῃ ἐπὶ τίνι πράξει κατηγοροῦνται, καὶ ἡμεῖς λέγομεν ὅτι δὲν γνωρίζομεν ταῦτα, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν πρέπει νὰ τὸ μάθωμεν, ὥστε δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ πρότασις δὲν εἶναι ὥριμος. Ὁ κύριος Λομβάρδος σᾶς εἶπεν ὅτι καλούμενοι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου οἱ κατηγορούμενοι θὰ λάβουν τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀπολογηθοῦν ἐδῶ ἐνώπιον ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἠδίκησαν. Βεβαίως τοῦτο θὰ γείνῃ, ἀλλὰ τοῦτο οὐδόλως ἀποκλείει τὴν πρόσκλησιν αὐτῶν καὶ ἐνώπιον ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐὰν οἱ δικαστικοὶ τύποι τὸ ἀπαιτοῦσιν, ἀλλὰ ἐνώπιον ἐπιτροπῆς ἀνακριτικῆς, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ ἔργα καθαρῶς ὡρισμένα ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον ἐπιτροπῆς ἀνακριτικῆς, ἡ ὁποία συσταίνεται μετὰ τὸν ὁρισμὸν τῆς κατηγορίας. Τὸ ἔργον λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ κάμωμεν, εἶναι ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, εἶναι νὰ προσδιορίσωμεν ποία εἶναι ἡ κατηγορία, ποία ἡ πρᾶξις, ποῖος ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτῆς, ποία εἶναι ἡ ποινὴ, διότι ὅλα ταῦτα συνδέονται. Πρὸς τί ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ τὰ θέματα ταῦτα; Ἐπὶ τίνος τῶν θεμάτων τούτων δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ἡ χρῄζουσα τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς τινος; Ἔχομεν ἀνάγκην τῆς γνώμης ἐπιτροπῆς, ἵνα μάθωμεν ἐὰν τῷ ὄντι ἐγένοντο αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν εἰς τὴν πρότασιν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, εἰς τὰς διαφόρους προτάσεις τῶν διορισθέντων παρ’ ὑμῶν, κ. Πρόεδρε, μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς; Περὶ τούτων οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίαν, καὶ εἰς οὐδὲν δύναται νὰ συντελέσῃ ἡ ἐπιτροπή. Πρόκειται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν αἱ πράξεις αὗται ἀποτελοῦσι κατὰ τὸ ἄρθρον 81 τοῦ Συντάγματος παράβασιν ὑπουργικὴν ἐν τῇ ἐκτελέσῃ τοῦ καθήκοντος; περὶ τούτου οὐδεὶς ἔχει ἀμφιβολίαν. Πρόκειται νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖον τὸ ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον δύναται ν’ ἀποδοθῇ; Νομίζω, ὅ,τι δύναται νὰ πράξῃ ἡ ἐπιτροπὴ, δύναται νὰ τὸ πράξῃ ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ πράξωμεν πρὶν καλέσωμεν τοὺς ἐνόχους εἰς ἀπολογίαν, εἴτε πρόκειται νὰ τοὺς καλέσωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, ἢ ἐνώπιον ἐπιτροπῆς.

§42ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὔτε ἐνόησα, οὔτε εἶπον ἄλλο τί παρ’ ὅ,τι εἶπεν ὁ κύριος Τρικούπης, ἠνόησα ὅτι εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς θ’ ἀπαγγελθῇ κατηγορία ὡρισμένη.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴμεθα λοιπὸν σύμφωνοι καὶ πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ποία εἶναι ἡ κατηγορία, ἡ ὁποία θὰ ἀπαγγελθῇ.

§44ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Οὐδέποτε ἤλπιζον ὅτι θὰ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ παρεξήγησις. Τὸ κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον οἱ ἑπτὰ, εἶναι σαφές· εἶναι πλαστογραφία, ἀντιποίησις, παράβασις, ὑπέρβασις. Ἐννοῶ λοιπὸν νὰ γείνῃ μία ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ νὰ κάμῃ ἀνακρίσεις καὶ ν’ ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, ἐπὶ ἀντιποιήσει, ἐπὶ παραβάσει, ἐπὶ ὑπερβάσει.

§45ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Βεβαίως, κύριοι, πρέπει νὰ διακρίνωμεν καλῶς τὰ καθήκοντα τῆς ἐπιτροπῆς· ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη λάβῃ τὴν ἐντολὴν νὰ ζητήσῃ καὶ τὴν ἀπολογίαν τῶν κατηγορουμένων, τότε βεβαίως καὶ ἀναποφεύκτως πρέπει νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὸ ἔγκλημα δυνάμει τοῦ ὁποίου φέρομεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς· ἄλλως, ἀορίστως δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ τὸ καθῆκόν της. Θ’ ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος, ἐπὶ ἀντιποιήσει ἀρχῆς ἢ ἐν συνόλῳ ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν πράξεων; Τοῦτο πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ ἐκ προοιμίων. Ἐὰν ὅμως ἐννοεῖτε νὰ προβῇ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς ἐξέτασιν τῶν κατηγορουμένων χωρὶς ν’ ἀπαγγείλῃ ὡρισμένην κατηγορίαν, ἐπιφυλασσομένης τῆς Βουλῆς νὰ ὁρίσῃ τὴν πρᾶξιν ἔπειτα, τότε βεβαίως θὰ γείνῃ ὅ,τι ἐπρότεινεν ὁ κ. Λομβάρδος, δηλαδὴ δὲν ἔχομεν πλέον παρὰ νὰ ἀπαγγείλωμεν τὴν κατηγορίαν συνεπείᾳ τῆς γνωμοδοτήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ θὰ μᾶς φέρῃ, θ’ ἀποφασίσωμεν ποίαν ἐκ τῶν κατηγοριῶν θὰ ἀπαγγείλωμεν.

§46ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μήπως δεσμεύεται κατόπιν ἡ Βουλή, ὅταν θὰ ἐκδώσῃ τὸ βούλευμα, νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν συμφωνεῖ μὲ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς;

§47ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν δεσμεύεται διόλου· ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, κ. Δημητριάδη, νὰ μὴ εἴπητε ὅταν ὁ κ. Ῥικάκης προτείνει κατηγορίαν ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος, σεῖς δὲ δὲν ἔχετε τὴν κατηγορίαν αὐτὴν, ἐὰν δώσητε ἐντολὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ν’ ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν συναφῆ πρὸς τὸ κατηγορητήριόν σας, βεβαίως ἡ ἐπιτροπὴ δὲν θ’ ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν ἐπὶ τοῦ κατηγορητηρίου τοῦ κ. Ῥικάκη· καὶ ἂν αὔριον δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν κατηγορίαν τοῦ κ. Ῥικάκη, θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὸ ἄτοπον νὰ συστήσητε νέαν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἀπαγγείλῃ κατηγορίαν τὴν τοῦ κ. Ῥικάκη. Καὶ ἂν καὶ μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν προέλθῃ ὅτι ἄλλη ἀξιόποινος πρᾶξις πρέπει ν’ ἀπαγγελθῇ, καὶ ὑπάρχει πρότασις τοῦ κ. Ζωχιοῦ, ἥτις εἶναι πολὺ λογική, καὶ δύναται νὰ ἔχῃ ὑπόστασιν ὅτι πρέπει ν’ ἀπαγγελθῇ κατηγορία ἐπὶ ἀνατροπῇ τοῦ πολιτεύματος, τότε πρέπει νὰ συστηθῇ νέα ἐπιτροπὴ καὶ ν’ ἀπαγγελθῇ νέα κατηγορία. Λοιπὸν λέγω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐνεργήσῃ ἐξετάσεις χωρὶς ν’ ἀπαγγείλῃ....

§48ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τί θὰ ἐξετάσῃ; εἰς τὰς 30 Νοεμβρίου συνῆλθον καὶ ἔκαμον νόμους (θόρυβος).

§49ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν λέγω ἐὰν πρέπει νὰ διορισθῇ ἢ οὒ ἐπιτροπή, λέγω ὅμως εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προτείνουν τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι, ἐὰν ἀποφασισθῇ ἡ ἐπιτροπή, πρέπει ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ ν’ ἀφήσωμεν τὸν προσδιορισμὸν τῆς πράξεως μετὰ ταῦτα, ἢ ἐὰν θέλωμεν νὰ τὸν ὁρίσωμεν ἀπὸ τοῦδε, τότε πρέπει νὰ ψηφοφορηθοῦν μετὰ τῶν ἄλλων ὅλαι αἱ πράξεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ πρότασις· ἄλλως ἐννοῶ, καὶ θὰ ἐννοήσουν καὶ οἱ κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν.

§50ΖΩΧΙΟΣ. Ἐν ᾧ ἐνομίζαμεν, ὅτι εἴμεθα ἐντὸς λιμένος, εὑρέθημεν εἰς πέλαγος μετέωρον. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τοῦ κ. Λομβάρδου τὴν γνώμην, οὔτε ἐφέτος θὰ ἔχωμεν πάσχα, οὔτε τοῦ χρόνου. Ἐγὼ κατηγορῶ τοὺς ὑπουργούς, ὅτι ἀπεπειράθησαν νὰ παραβιάσουν τὸ Σύνταγμα· ὄχι δὲ μόνον ἀπεπειράθησαν, ἀλλ’ ἐξετέλεσαν τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος· αὐτὸν δὲ εἶχον τελικὸν σκοπόν, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἶναι μηδέν. Διατί ἔκαμαν τὴν πλαστογραφίαν, τὴν ὑπέρβασιν, τὴν ἐπέμβασιν εἰς τὰς ἐκλογάς; εἶχον βεβαίως ἕνα σκοπόν. Ἐὰν λοιπὸν καταδιώξωμεν τὸν κύριον σκοπόν, κύριε Λομβάρδε, τί τὰ θέλεις ὅλα τ’ ἄλλα; Ἀφ’ οὗ δὲ τοὺς κόψῃς τὰς κεφαλάς, πρὸς τί θέλεις νὰ τοὺς ἀναστήσῃς ἐκ νέου, διὰ νὰ τοὺς τὰ κόψῃς πάλιν; Ἐγὼ ἐπιμένω ὅτι οἱ ὑπουργοὶ αὐτοί, οἱ κατηγορούμενοι, αὐτὸν εἶχον τὸν σκοπόν, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασαν νὰ τὸν φέρουσιν εἰς πέρας· ἤλπιζον καὶ ἀπεπειράθησαν νὰ ἐπιτύχουν αὐτὸν τὸν σκοπόν, ἐκβιάζοντες, ἐπεμβαίνοντες, πλαστογραφοῦντες, διότι ἐὰν δὲν δεχθῶμεν αὐτὸν τὸν σκοπόν, αὐτοὶ ἐσκιαμάχουν. Σκοπὸς λοιπὸν ὑπῆρξεν εἷς, πολλὰ τὰ μέσα. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἐννοῶ νὰ παραλείψῃ ἡ Βουλὴ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, διότι ὑπέγραψα καὶ ἐγὼ εἰς τὸ κατηγορητήριον, εἶμαι μάλιστα πρῶτος ὑπογεγραμμένος· σημειώσατε ὅμως ὅτι τρεῖς μόνον μῆνας ἔχομεν νὰ ζήσωμεν, ὅλα δὲ ὅσα ζητεῖ ὁ κ. Λομβάρδος ἐντὸς τριῶν μηνῶν δὲν τελειόνουν, ἀλλὰ πρέπει νὰ παρέλθῃ ἔτος ὁλόκληρον. Ὁ κύριος Λομβάρδος λέγει νὰ καλέσωμεν ἐδῶ τὸν Γρίβα· ἀλλὰ προφθάνομεν;

§51ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἄνευ ἀπολογίας θὰ τοὺς καταδικάσῃ;

§52ΖΩΧΙΟΣ. Μὰ, κ. Λούντζη, ποῦ σᾶς καταβαίνει ἡ σοφία εὐθὺς εὐθύς! Θέλετε νὰ τοὺς φέρωμεν ἐδῶ· πῶς θὰ φέρωμεν τὸν Δεληγιάννην ἀπὸ τὸ Παρίσι; Καὶ ἂν δὲν εἶχον ὑπόληψιν εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, ἤθελον λάβει ὑποψίας, διότι εἶναι χρονοτριβή.

§53ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ τὴν ἔλαβον τὴν ὑποψίαν.

§54ΖΩΧΙΟΣ. Σὺ τοὺς κατηγορεῖς ὅτι ἐπλαστογράφησαν, ἐγὼ τὸν κατηγορῶ ὅτι κατέλυσε τὸ Σύνταγμα· ἐὰν δὲ τοῦτο τὸ κατηγορητήριον ὑπογράψῃς, κ. Λομβάρδε, ὅλα τὰ κατηγορητήριά σου εἶναι μηδέν. Ἐὰν δὲ εἰς τοῦτο ἀποδειχθῇ ἔνοχος, τί τὰς θέλεις τὰς πλαστογραφίας, τὰς ἐπεμβάσεις; Λοιπὸν ἐγὼ ἐπιμένω νὰ περιορισθῇ ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τὸ κύριον ζήτημα.

§55ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀφίνω κανένα νὰ διακόψῃ.

§57ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν θέλετε, κ. Λούντζη, ἐλᾶτε εἰς τὸ βῆμα· αἰωνίως διακόπτετε.

§58ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις κατηγορίας ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη παρέβη τὸ Σύνταγμα;

§59ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ λέγει ὅλη ἡ Ἑλλάς. Αὐτὸ ἐφώναζεν ἡ Ἑλλάς. Νομίζετε δὲ ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἐπανάστασις διὰ τὴν Ζάκυνθον; (θόρυβος).

§60ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Διετυπώθη εἰς τὸ κατηγορητήριον;

§61ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα νὰ τοὺς καταδιώξωμεν δι’ ἔγκλημα ἐσχάτης προδοσίας, διότι παρέβησαν τὸ Σύνταγμα. Ὅλαι δὲ αἱ προτάσεις σας εἶναι παρεμπίπτουσαι, ἂν ἔπραξαν δηλαδὴ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, καὶ δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. Ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσα χθὲς, εἰς τὴν πρότασιν δηλαδὴ τοῦ νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ νὰ τοὺς καταδιώξῃ, νὰ μὴ δοθῇ ὅμως ἡ ἄδεια τῆς προφυλακίσεως.

§62ΦΙΛΗΜΩΝ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα μετέστη· πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ὑπεβλήθη πρότασις περὶ παραπομπῆς εἰς δίκην τῶν ὑπουργῶν δι’ ὡρισμένην πρᾶξιν, ἥτις καὶ χαρακτηρίζεται ἐν τῇ προτάσει αὐτῇ· ἐπὶ ταύτης ἡ διορισθεῖσα παρ’ ἡμῶν ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε τρεῖς γνώμας, πρόκειται ἤδη νὰ ἀποφασίσητε ποίαν τῶν γνωμῶν παραδέχεσθε. Ἐκ τῆς συζητήσεως νομίζω, ὅτι προκύπτουσι τὰ ἑπόμενα, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ περισσότεροι θέλετε συμφωνήσει:

Η ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς αὐτὴν πρότασιν ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1875 περὶ κατηγορίας τῶν πρώην ὑπουργῶν Δ. Βούλγαρη, προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, Ι. Δεληγιάννη ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, Β. Νικολοπούλου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, Ι. Βαλασσοπούλου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, Δ. Γρίβα ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Δ. Τριγγέτα ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, τὰς ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἐκθέσεις τῆς πρὸς ἐξέτασιν αὐτῆς διορισθείσης εἰδικῆς ἐκ βουλευτῶν ἐπιτροπῆς καὶ τὰς ἐπὶ τῶν ἐκθέσεων τούτων γενομένας συζητήσεις, Ψηφίζει: Ὅτι πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ ἀνάκρισις κατὰ τῶν εἰρημένων πρώην ὑπουργῶν ἐπὶ ταῖς ἐγκληματικαῖς πράξεσι ταῖς ἀναφερομέναις καὶ χαρακτηριζομέναις ἐν τῇ ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1875 προτάσει. Ἡ ἀνάκρισις αὕτη θέλει διεξαχθῆ κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους ὑπὸ ἐννεαμελοῦς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς βουλευτῶν, ἐκλεχθησομένης ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θέλει ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς καὶ τὸ σχέδιον τοῦ κατηγορητηρίου ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς· Ἡ Βουλὴ ἐπιφυλάσσεται εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς προφυλακίσεως τῶν κατηγορουμένων.

§63ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρεξετράπη τὸ ζήτημα, εἶπεν ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος· καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι παρεξετράπη, διότι εἰς ὥραν, εἰς τὴν ὁποίαν κἀνεὶς δὲν τὸ περιέμενεν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἦλθεν ἡ πρότασις τῆς ἐκπεραιώσεως τῆς συζητήσεως. Ἡ συζήτησις δὲν ἦτο καὶ δὲν εἶναι ὥριμος· ἀκόμη πολλοὶ μέλλουν νὰ λαλήσουν, ἵνα φωτίσωσι τὴν Βουλήν· ἐπὶ ἀντικειμένου τοσοῦτον σπουδαίου, οἷον τὸ προκείμενον, πρέπει νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ ὅλων ἐκείνων, ὧν ὁ λόγος ἔχει βάρος ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ ἀντικειμένου τοσοῦτον σπουδαίου, τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν συζητοῦμεν ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὸ ὁποῖον δευτέραν φορὰν κατὰ τὴν ἑκατονταετηρίδα μᾶς παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης, ἐπὶ ἀντικειμένου τοσοῦτον σπουδαίου νὰ ζητοῦμεν νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν μὲ προτάσεις; (συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον φέρω εἰς τοὺς προτείνοντας) αἵτινες φέρουσιν ἁπλῶς τύπον δικονομικόν, δὲν εἶναι πρέπον. Ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἀκουσθῶσι πρότερον αἱ γνῶμαι ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ μᾶς φωτίσωσιν ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου.

§64Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὴν κυρίαν συζήτησιν θὰ λάβουν ὅλοι τὸν λόγον· τί θέλετε τώρα νὰ παίζωμεν;

§65ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προσέξατε, κ. Δημητριάδη, μὴ τυχὸν χωρὶς νὰ θέλετε, τρέχοντες, ἐμπέσετε εἰς αὐτὸ τὸ παιγνίδι, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ ἀποφύγετε. Ἂς προσέξῃ ἡ Βουλὴ ἐπιθυμοῦσα νὰ βαδίσῃ ὁδὸν ἀσφαλῆ μὴ ἐμπέσῃ εἰς ὁδὸν σκολιάν. Μήπως θὰ τοὺς κόψωμεν τὸ κεφάλι, εἶπεν ὁ προαγορεύσας βουλευτὴς Μέσης; Ἀλλ’ ὅστις ἐπρόσεξεν εἰς τὰς ἄχρι τοῦδε γενομένας συζητήσεις ἀπὸ ἄνδρας εἰδικοὺς, νομομαθεῖς, θὰ παρετήρησεν, ὅτι δὲν ἐσυμφώνησαν, οὔτε εἰς τὴν ἐφαρμοστέαν ποινὴν, οὔτε εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς πράξεως. Τὸ κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον συνετάχθη καὶ τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν ὑπέγραψα, ὑποστηρίζω δι’ ὅλων τῶν δυνάμεών μου, δὲν εἶναι παρὰ πρῶτον στάδιον τοῦ ἀληθοῦς κατηγορητηρίου. Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ σᾶς βραδύνῃ ἀκόμη ἐπὶ ματαίῳ διά τινας ἡμέρας. Δὲν ἐννοῶ νὰ χρονοτριβήσωμεν εἰς τοῦτο τὸ ζήτημα, λέγω μάλιστα νὰ μεταβῶμεν ὅσον ταχύτερον δυνάμεθα· ὁ δρόμος ὅμως, ὁ ὁποῖος δεικνύεται ἤδη, θὰ μᾶς ἀπομακρύνῃ τοῦ κυρίου σκοποῦ. Μία ἢ δύω ἡμέραι ἀκόμη συζητήσεως, ἀφοῦ παρακαλέσωμεν πάντας ἐκείνους τῶν ὁποίων ἡ φωνὴ ἀκούεται μετὰ προσοχῆς ἐντὸς τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς φωτίσωσι...

§66ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. —Θὰ μᾶς φέρωσι ταχύτερον εἰς τὸν σκοπόν. Ἐπροχωρήσαμεν ἕως τώρα μὲ τὴν μεγαλειτέραν ὁμοφωνίαν, εὐχῆς ἔργον εἶναι καὶ πρέπει νὰ καταβάλωμεν πάντες πᾶσαν προσπάθειαν ἀφίνοντες πᾶσαν φιλοτιμίαν καὶ πᾶσαν ἄλλην σκέψιν, ὅπως φθάσωμεν, εἰ δυνατὸν, εἰς ὁμόφωνον συμπέρασμα. Προτείνονται ἤδη προτάσεις εἰς τὸ μέσον διάφοροι· δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι πρέπει νὰ σταματήσωμεν, ὅπως τοὐλάχιστον συνεννοηθῶμεν ἔστω ἐπ’ αὐτῶν τῶν προτάσεων; Μὴ σπεύδετε νὰ λύσηται τὸ ζήτημα ἀπόψε, διότι θὰ ᾖναι πρὸς βλάβην τοῦ ζητήματος. Προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Λομβάρδος προτείνει τὴν ἀναβολήν. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 4½ μ. μ.