1873.07.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

Τῆς 13 Ἰουλίου 1873.

(Παρασκευή).

Ὥρα 9 καὶ 5/60 π. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ τῶν κυρίων βουλευτῶν καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ χήρα τοῦ μακαρίτου Δ. Βότσαρη, μαθοῦσα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, μὲ παρεκάλεσε νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην τῆς οἰκογενείας της διὰ τὴν μέριμναν, ἣν ἔλαβε περὶ αὐτῆς.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἐξεπλήρωσε παρὰ ἓν καθῆκον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν κατέθεσε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ φυτειῶν καὶ περὶ ἐθνικῶν γαιῶν. Θὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν. Αὗται ἔχουσιν ὡς ἕπεται· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ συνελθοῦσα καὶ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰ νομοσχέδια τῶν κατὰ καιροὺς ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐμφυτεύσεως τῶν ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ μοναστηριακῶν γαιῶν ΤΠΣΤʹ. νόμου καὶ μελετήσασα καλῶς τὰ δικαιώματα τῶν κατόχων καὶ γεωργῶν, παραβάλλουσα καὶ σχετίζουσα ταῦτα πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς· Ἀπὸ τοῦ 1837 ἡ τότε Ἑλλ. Κυβέρνησις ἐνομοθέτησε διὰ τοῦ ἀπὸ 15 Ἰανουαρίου Β. Διατάγματος περὶ φυτειῶν, ὅτι «οἱ ἐμφυτευταὶ οἱασδήποτε ἐθνικῆς φυτείας νὰ λαμβάνωσι τὸ ἥμισυ τῆς φυτείας εἰς ἰδιοκτησίαν των, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ νὰ μένῃ εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου.» Ἀλλὰ τὸν νόμον τοῦτον τὸ Ἑλλ. Ἔθνος δὲν παρεδέχθη, αἱ δὲ Ἐθνικαὶ Συνελεύσεις, λαβοῦσαι ὑπ’ ὄψιν τοὺς μεγάλους ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνας τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὰ ἐκ τούτων ἐπὶ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ἐλευθερωθείσης γῆς τῶν πατέρων του δικαιώματα, παρεῖδε τὸν ἄδικον τοῦτον νόμον καὶ ἐθέσπισεν ἐν τῷ Συντάγματι τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς. Δικαίως λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐψήφισε τὸν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς καὶ ἐκκλησιαστικῆς γῆς καὶ τὸν ΤΗΣΤʹ. περὶ φυτειῶν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἅπασαι αἱ ἐπὶ ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ μοναστηριακῶν γαιῶν φυτεῖαι παραχωροῦνται εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς ἐπὶ πληρωμῇ τῆς ἀξίας τῆς ἐμφυτευθείσης γῆς εἰς ἰδιοκτησίαν των. Δυστυχῶς ὅμως ἡ ἔλλειψις πρὸ πάντων τῆς ἐγκαίρου ἐκτιμήσεως τῆς ἀξίας τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν ἐμπόδισε τοὺς πλείστους ἐμφυτευτὰς καὶ κατόχους τοιούτων γαιῶν νὰ δηλώσωσιν ἐμπροθέσμως τάς τε φυτείας καὶ τὰς κατεχομένας τοιαύτας γαίας των. Καλῶς λοιπὸν ἡ ἐνεστῶσα καὶ αἱ προκάτοχοι κυβερνήσεις ἔπραξαν, κηδόμεναι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ, ν’ ἀναστείλωσι δι’ ἐγκυκλίων τὴν ἐκτέλεσιν ἀμφοτέρων τούτων τῶν νόμων καὶ νὰ ὑποσχεθῶσι τὴν τροποποίησιν καὶ συμπλήρωσιν αὐτῶν. Ἀμφότεροι λοιπὸν οἱ νόμοι οὗτοι, μείναντες ἀνεφάρμοστοι καὶ ἀνεκτέλεστοι, θεωροῦνται διὰ τὸν μὴ δηλώσαντα ὡς μὴ ὑπάρχοντες. Ἑπομένως ὅλοι οἱ μέχρι τοῦδε ἐμφυτευταὶ τοιούτων γαιῶν ἔχουσι τὰ αὐτὰ πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς τὸ δημόσιον δικαιώματα, καθ’ ὅσον ὅπως οἱ πρὸ τοῦ 1870, οὕτω καὶ οἱ μετὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐμφυτεύσαντες διὰ τῶν κόπων καὶ τῶν ἐξόδων αὐτῶν ἐβελτίωσαν τὴν ἀξίαν τῆς ἐμφυτευθείσης γῆς καὶ ηὔξησαν τὰ εἰσοδήματα τοῦ δημοσίου. Ἄλλως, ἀφοῦ οἱ νόμοι οὗτοι, μὴ ἐφαρμοσθέντες, θεωροῦνται ὡς μὴ ὑπάρχοντες, ἐννοεῖται ὅτι καὶ οἱ πρὸ τοῦ 1870 ἐμφυτευταὶ καὶ κάτοχοι τοιούτων γαιῶν, οἱ μὴ δηλώσαντες τὰς φυτείας καὶ τὰς τοιαύτας γαίας, εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν μὲ τοὺς μετὰ τὸ 1870 ἐμφυτευτὰς μοῖραν, καθ’ ὅσον, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῇ τοὺς προτεινομένους ἤδη συμπληρωτικοὺς νόμους, καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ χάνουσι τὰς μὴ δηλωθείσας φυτείας καὶ γαίας των. Ἄρα ἐὰν παρατείνωμεν τὴν προθεσμίαν τῶν εἰρημένων νόμων διὰ τοὺς πρώτους, ἐξ ἀνάγκης ὀφείλομεν νὰ παρατείνωμεν αὐτὴν καὶ διὰ τοὺς δευτέρους. Πολὺ δὲ μᾶλλον χρεωστοῦμεν νὰ παρατείνωμεν τὴν προθεσμίαν τῆς ἐμφυτεύσεως διὰ τοὺς δευτέρους, καθ’ ὅσον ὅσῳ μᾶλλον παλαιοτέρα ἡ φυτεία, τόσῳ πλείονα εἰσοδήματα φέρει· ὅσῳ δὲ νεωτέρα, τόσῳ ὀλιγώτερα εἰσοδήματα παράγει. Ἑπομένως οἱ μὲν παλαιότεροι ἐμφυτευταὶ ἀπήλαυσαν ἤδη τοσαῦτα ἐκ τῶν φυτειῶν τούτων εἰσοδήματα, ὥστε καὶ τὰς δαπάνας τῆς ἐμφυτεύσεως ἐκάλυψαν καὶ κέρδη ἀκόμη ἔλαβον· ἐν ᾧ οἱ νεώτεροι ἐμφυτευταὶ οὐδὲν ἀκόμη εἰσόδημα ἐκ τῶν φυτειῶν αὐτῶν ἔλαβον. Ἑπομένως μήτε ἐλάχιστον κἂν μέρος τῶν δαπανῶν τῆς ἐμφυτεύσεως ἐκάλυψαν. Εἶναι λοιπὸν μέγιστον ἀδίκημα, ἐὰν εἰς μὲν τοὺς πρὸ τοῦ 1870 ἐμφυτευτάς, καί τοι ἐκ τῶν φυτειῶν αὐτῶν κέρδη ἀπολαύσαντας, παραχωρήσωμεν τὰς φυτείας ταύτας εἰς ἰδιοκτησίαν των, εἰς δὲ τοὺς μετὰ τὸ 1870, ἂν καὶ οὐδὲ ὀβολὸν κἂν εἰσοδήματος ἐκ τῶν φυτειῶν αὐτῶν ἔλαβον καὶ ἑπομένως μεγάλως ἐζημιώθησαν, νὰ μὴ τὰς παραχωρήσωμεν. Καὶ τί ἀδικώτερον εἰς μὲν τοὺς πρώτους, καί τοι ὠφεληθέντας ἐκ τῶν φυτειῶν αὐτῶν, νὰ φανῶμεν γενναῖοι καὶ δίκαιοι, εἰς δὲ τοὺς δευτέρους καί τοι μεγάλως ζημιωθέντας ἐξ αὐτῶν, νὰ δειχθῶμεν σκληροὶ καὶ ἄδικοι! Ἄλλως, ἀφοῦ οἱ κάτοχοι τοιούτων γαιῶν ἐπρόκειτο νὰ λάβωσι ταύτας εἰς ἰδιοκτησίαν των δυνάμει τοῦ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς νόμου (ΥΛΑʹ.), τίς ἡ βλάβη τοῦ δημοσίου, ἐὰν ἐφύτευσαν ταύτας; Τοὐναντίον μάλιστα, ὄχι μόνον οὐδεμίαν βλάβην εἰς τὸ δημόσιον ἐπροξένησαν, ἀλλὰ καὶ βελτιώσαντες τὴν ἀξίαν τῆς ἐμφυτευθείσης γῆς διὰ τῆς μεγαλειτέρας καλλιεργείας καὶ τῶν δαπανῶν των ηὔξησαν καὶ τὰ εἰσοδήματα τοῦ δημοσίου. Τινὰ μὲν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐθεώρησαν προτιμότερον νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, προτείνοντες ὡς ἰσχυρότερον λόγον τὸν φόβον μήπως ἐνθαῤῥυνθέντες τινὲς ἐκ τούτου, ἐμφυτεύσωσι πλείονας ἐκτάσεις τοιούτων γαιῶν· ἀλλ’ ὁ λόγος οὗτος αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν εἶναι ἀνυπόστατος· καθ’ ὅσον πρῶτον μὲν εἰς τὴν παροῦσαν τοῦ χρόνου ὥραν ἕνεκα τῆς μεγάλης θερμότητος ὄχι μόνον οὐδὲν φυτὸν φύεται, ἀλλὰ καὶ πλεῖστα πεφυτευμένα δένδρα ξηραίνονται· δεύτερον δὲ, διότι τίς δύναται νὰ γνωρίζῃ ἐὰν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ γνώμη αὕτη ἢ ὄχι; Ἄλλως, ἐὰν ὁ νόμος ὁρίσῃ μέχρι τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ, τίς θὰ προλάβῃ ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους νὰ ἐμφυτεύσῃ; Προφανῶς λοιπὸν μόνον περὶ τῶν μέχρι τοῦδε ἐμφυτευσάντων καὶ οὐχὶ περὶ μελλόντων πρόκειται. Διὰ ταῦτα ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐμφορουμένη ἀπὸ τὰς ἀνωτέρω δικαίας ἀρχὰς καὶ σκέψεις γνωμοδοτεῖ νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ περὶ φυτειῶν νομοσχέδιον τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ μὲ τὰς ἑξῆς προσθήκας καὶ τροποποιήσεις. Ἄρθρον 1. Αἱ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 καὶ 7 τοῦ ΤΠΣΤʹ. νόμου περὶ ἐμφυτεύσεως καὶ δηλώσεως τῶν φυτειῶν ὁριζόμεναι προθεσμίαι παρατείνονται ἡ μὲν πρώτη μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, ἡ δὲ δευτέρα μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ε. ε. Αἱ δὲ δοθεῖσαι δηλώσεις μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς τριμήνου προθεσμίας εἰσὶν ἔγκυροι. Ἡ δίμηνος προθεσμία πρὸς δήλωσιν τῶν ἐνυποθήκων δανειστῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τοῦ ἀνωτέρω νόμου λογίζεται μέχρι τέλους Φεβρουαρίου τοῦ ἔτους 1874. Ἄρθρον 2, 3 καὶ 4. Νὰ ψηφισθῶσιν ὡς ἔχουσιν. Ἄρθρον 5. Διὰ νὰ ἔχῃ δικαίωμα ἐμφυτεύσεως ὁ κάτοχος φυτείας ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι αὕτη πλήρης. Θεωρεῖται δὲ πλήρης ἡ φυτεία, ἐὰν περιέχῃ ἀνὰ ὀκτὼ τοὐλάχιστον καρποφόρα δένδρα ἐν ἑκάστῳ Βασ. στρέμματι· ἡ δὲ ἄμπελος ἀνὰ 300 καὶ ἡ σταφιδάμπελος ἀνὰ 200 κλήματα. Ἄρθρον 6. Ἐὰν τὸ δημόσιον ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἐντελοῦς δηλώσεως τῶν φυτειῶν δὲν παραχωρήσῃ εἰς τοὺς δηλώσαντας ταύτας, ὀφείλει ἢ νὰ πληρώσῃ αὐτοῖς εἰς τὸ μέλλον νόμιμον τόκον ἐπὶ τῶν προκαταβολῶν των συμψηφισθησόμενον εἰς τὰς ἐτησίας δόσεις των ἢ νὰ μὴ εἰσπράττῃ φόρον ἐπικαρπίας. Ἄρθρον 7. Εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ φυτειῶν νόμου ὑπάγονται· ά) Τὰ ἁλώνια τῶν σταφιδαμπέλων καὶ αἱ ἐντὸς αὐτῶν ἢ τῶν φυτειῶν παντοῖαι οἰκοδομαί. βʹ) Τὰ ἁλώνια τῶν σταφιδαμπέλων καὶ αἱ φυτεῖαι αἱ γενόμεναι ἐπὶ ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ μοναστηριακῶν γαιῶν, πρὶν αὗται καταμετρηθῶσι καὶ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν χῶρον κωμοπόλεων καὶ χωρίων. γʹ) Αἱ φυτεῖται αἱ γενόμεναι ἐπὶ ἀγρῶν, οἵτινες ἦσαν πρότερον ἄμπελοι ἢ σταφιδάμπελοι ἐθνικαὶ καὶ καταστραφεῖσαι ἐντελῶς ὑπὸ τῆς νόσου μετεβλήθησαν εἰς ἀγρούς. δʹ) Αἱ μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν κατόχων ἐμφυτευτῶν ἢ ἀγοραστῶν ἐπίδικοι φυτεῖαι, ἂν ἡ δίκη ἀποβῇ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, τασσομένης ἑξαμήνου προθεσμίας πρὸς δήλωσιν ὑπὲρ τῶν κατόχων ἀγοραστῶν ἢ ἐμφυτευτῶν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 12 Ἰουλίου 1873. Ἡ ἐπιτροπὴ Στ. Στεφανόπουλος, Γ. Καραβᾶς, Ι. Δ. Τζιώτης, Ν. Παπαμιχαλόπουλος. «Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ, Λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τά τε ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ τῶν φυτειῶν νόμων, καὶ τὰς ἐπὶ τούτων ἐκδηλωθείσας παρὰ τῶν μελῶν αὐτῆς προτάσεις· α) τοῦ νὰ ὁρισθῇ ὁ χαρακτὴρ τῶν φυτειῶν, β) νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν πεφυτευμένων γαιῶν καὶ ὅσαι τοιαῦται ἐνεφυτεύθησαν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ῥηθέντος νόμου καὶ ἄχρι τῆς κυρώσεως τῶν ἤδη ὑποβαλλομένων, γ) νὰ μειωθῇ ἡ καταβολὴ καὶ ὑποχρεωθῇ τὸ δημόσιον εἰς πληρωμὴν τόκου ἐπὶ τῶν καταβαλλομένων, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπέλθῃ βραδύτης περὶ τὴν παραχώρησιν, δ) νὰ ἐπιτραπῶσι τοῖς κατόχοις αἱ ἁπλαῖ δηλώσεις, πρὸς τὸ τέλος τοῦ νὰ καλλιεργῶσι τὰς γαίας ἀποδίδοντες τὸν νενομισμένον φόρον, ε) νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ διατηρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν, ἂν αὗται ὦσι χρήσιμοι πρὸς δημοσίαν ἀνάγκην· καὶ ϛ) νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν φυτειῶν καὶ ὅσαι τοιαῦται ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Κορίνθου καὶ ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ δημόσιον εἰσὶ χαρακτηρισμέναι ὡς φθαρτὰ ἐθνικὰ κτήματα· Σκεφθεῖσα α) ὅτι οἱ λόγοι, οὓς ἀναφέρει ἡ συνοδεύουσα τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἔκθεσις περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς παρατάσεως τῆς πρὸς δήλωσιν προθεσμίας καὶ τῆς τροποποιήσεως τῶν νόμων ΥΛΑʹ. καὶ ΤΠΣΤʹ. εἶναι ὀρθοὶ καὶ συνᾴδουσι πρὸς τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τῶν νόμων αὐτῶν, β) ἀφοῦ ὁ περὶ φυτειῶν νόμος ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς ὅπως λάβωσιν εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν τὰς παρ’ αὐτῶν ἐμφυτευθείσας γαίας, ὅσην δήποτε καὶ ἂν ἔχωσιν αὗται ἔκτασιν, ἐνῷ εἰς τοὺς κατόχους τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν περιώρισε τὸ δικαίωμα τῆς κτήσεως ἐπὶ ὡρισμένης ἐκτάσεως, ἀναγκαίως συμπεραίνεται, ὅτι προῆλθεν εἰς τὴν τοιαύτην διάκρισιν ὑπὲρ τῶν κατόχων φυτειῶν, κυρίως ἀποβλέψας εἰς τὸν λόγον, ὅτι διὰ τῶν δαπανῶν αὐτῶν κατέστησαν τὰς ἀσκεπεῖς γαίας μᾶλλον προσοδοφόρους, διὰ τῆς πλήρους αὐτῶν ἐμφυτεύσεως, ἄρα πρέπει νὰ ὁρισθῇ τίνες θεωροῦνται τοιαῦται· γʹ) ὅτι ὁ νομοθέτης περιώρισε τὸν χρόνον ὡς πρὸς τὰς φυτείας μέχρι τέλους τοῦ 1870, ἵνα κυρίως ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐμφύτευσιν τοιούτων κατὰ τὸν μετέπειτα χρόνον, ὅπερ ἀναγκαίως ἠδύνατο νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα τῶν πολιτῶν ἐπὶ τῶν ἄχρι τότε ἀσκεπῶν ἐθνικῶν καὶ λοιπῶν ἐν αὐταῖς ἀναφερομένων γαιῶν, ἄρα ἡ προτεινομένη παρά τινων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς παράτασις καὶ ἐπὶ τῶν ἄχρι τοῦδε πεφυτευμένων γαιῶν ἄρδην ἀνατρέπει τὸν σκοπὸν τῆς τοιαύτης ἀπαγορεύσεως· ἂν ὅμως εἴτε μετὰ τὴν δήλωσιν πρὸς ἀπόκτησιν τῶν γαιῶν αὐτῶν ὡς ἀσκεπῶν ἐγένετο ἐμφύτευσις παρὰ τῶν δηλωσάντων αὐτὰς εἴτε καὶ πρὸ τῆς δηλώσεως μὲν ἐφυτεύθησαν, ζητηθῶσι δὲ παρὰ τῶν δικαιουμένων κατόχων ὅπως λάβωσιν αὐτὰς, θεωρουμένας ὡς ἀσκεπεῖς καὶ κατὰ τὰς διακρίσεις τοῦ περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς νόμου, τοῦτο οὐδαμῶς ἀντίκειται εἰς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ· δ) τὸ ὁρισθὲν εἰς καταβολὴν ποσὸν εἶναι τοσούτῳ μικρὸν, ὥστε μᾶλλον ἡ παράτασις περὶ τὴν παραχώρησιν δύναται ν’ ἀποβῇ ἐπιβλαβὴς εἰς τοὺς δηλώσαντας· ε) ἀληθῶς μὲν παρατεινομένου τοῦ χρόνου ἀπὸ τῆς δηλώσεως μέχρι τῆς ἐκτελέσεως τῶν διατάξεων τῶν ἄρθρ. 10 ἕως 18 τοῦ ῥηθέντος νόμου, ἐπιζήμιον εἶναι εἰς τοὺς καταβαλόντας τὴν διατασσομένην καταβολὴν ἐν ᾧ θέλουσιν ἐξακολουθεῖ νὰ δίδωσι καὶ τὸν τῆς ἐπικαρπίας φόρον, ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως θεωρεῖ μὴ ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ νὰ πληρόνεται τοῖς καταβαλοῦσι τόκος ἐπὶ τῶν καταβολῶν αὐτῶν ἐπὶ τῆς τοιαύτης παρατάσεως, καθόσον ἐνῷ ἐκ τούτων οὐδεμίαν ἔχει τὸ δημόσιον ὠφέλειαν· ἄλλως τε ἡ παράτασις δυνατὸν νὰ προέλθῃ ἐξ ἀνεξαρτήτων περιστάσεων, καὶ ἰδίως τῶν δυσχερειῶν, ὅσαι προέρχονται διά τε τὴν διάκρισιν τῆς ποιότητος τῶν γαιῶν, τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀξίας αὐτῶν, τὴν ἔλλειψιν τῶν ἀναγκαίων μηχανικῶν, ἅτινα πάντα οὐδαμῶς ἐνδεικνύουσι πνεῦμα πρὸς ἀναβολήν, ἑπομένως δὲν βαρύνουσι τὸ δημόσιον, ὅπερ πιστεύει, ὅτι θέλει καταβάλλει πᾶσαν μέριμναν, ὅπως αἱ παρὰ τοῦ νόμου περὶ τὴν λειτουργίαν αὐτὴν καλούμεναι ἀρχαὶ θεωρήσωσιν αὐτὴν εἰς τὴν σπουδαιοτάτην καὶ κατὰ συνέπειαν καταβάλωσι πᾶσαν ἐπιμέλειαν πρὸς τὴν ταχεῖαν περαίωσιν τοῦ ἔργου τούτου· ϛ) ὁ κύριος σκοπὸς τοῦ ῥηθέντος νόμου εἶναι 1) τοῦ ν’ ἀποκατασταθῶσιν οἱ πολῖται διὰ τῆς προσκτήσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ διὰ τῆς βελτιώσεως καὶ ἀναπτύξεως τῆς καλλιεργείας καὶ διοικήσεως αὐτῶν προσαυξήσωσι τὴν ἰδίαν αὑτῶν καὶ τὴν τοῦ δημοσίου πρόσοδον, μόνον δὲ ἡ ἰδιότης τῆς κυριότητος ἐπαγγέλλεται τὴν τοιαύτην βελτίωσιν, καὶ 2) ὅπως οὕτω διατεθειμένων τῶν γαιῶν τούτων θέλει διευκολυνθῆ σπουδαίως ἡ μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ παρ’ ἡμῖν συστήματος, ὑπὲρ ἧς ἀείποτε σύμπασαι αἱ Βουλαὶ ἀπεφάνθησαν· ὁ σκοπὸς δὲ οὗτος ἐντελῶς καταστρέφεται, ἂν ἐπιτραπῇ τοῖς κατόχοις ἡ ἁπλῆ δήλωσις· ζʹ) ὅτι ἀπολύτως ἀναγκαῖον εἶναι ὅπως αἱ πλεονάζουσαι μετὰ τὴν πρὸς τοὺς κατόχους παραχώρησιν τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένων γαιῶν διατηρηθῶσιν ὅσαι εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸς δημόσιον σκοπόν, κατὰ προτίμησιν τῶν μὴ κατόχων· ἡ) ὅτι τὰ φθαρτὰ κτήματα καὶ ὅσα εἰς πεφυτευμένας γαίας συνίστανται οὐδέποτε εἶναι δίκαιον νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν φυτειῶν, ἂν δὲ ὡς ἀνέφερόν τινα τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς οἱ καλλιεργοῦντες αὐτὰ ὡς μισθωταὶ ἢ ἄλλας ἐπέφερον ἐπ’ αὐτῶν βελτιώσεις, περὶ τούτων ἔχουσιν οἱ τοιοῦτοι ὅσα τὸ κοινὸν δίκαιον καθιεροῖ δικαιώματα, ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν ὁρίζονται ἄλλως διὰ τῶν συμφώνων τῆς μισθώσεως. Διὰ ταῦτα ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῶν ῥηθέντων νομοσχεδίων ὑπὸ τὰς ἑπομένας προσθήκας· ά) Ἐπὶ τοῦ Νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς νὰ προστεθῶσι τὰ ἑπόμενα πρὸ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ 6 ἄρθρου τοῦ ΥΛΑʹ. νόμου. «Ἄρθρον 7. Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ὑπὸ τοῦ ἄρθρ. 3 τοῦ νόμου ΥΛΑʹ. ἀναφερομένων ἐθνικῶν ἢ τῶν διαλελυμένων Μονῶν ἢ ἐπισκοπικῶν γαιῶν ὑπάγονται καὶ ὅσαι τοιαῦται ἐνεφυτεύθησαν παρὰ τῶν κατόχων αὐτῶν μετὰ τὸ τέλος τοῦ 1870 ἄχρι τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 10 καὶ ἑπόμενα τοῦ ῥηθέντος νόμου καὶ τοῦ παρόντος ἐπιτρεπομένης δηλώσεως, καὶ διατίθενται κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 6, 7 καὶ ἑπομένων τοῦ μνησθέντος νόμου ΥΛΑʹ. Ἄρθρον 8. Ἐκ τῶν μὴ κατεχομένων ὡς καὶ τῶν κατεχομένων μὲν ἀλλὰ μὴ δηλωθησομένων παρὰ τῶν κατόχων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΥΛΑʹ. καὶ τοῦ παρόντος, ἢ πλεοναζουσῶν ἐθνικῶν, τῶν διαλελυμένων Μονῶν καὶ ἐπισκοπικῶν γαιῶν, ἐξαιροῦνται τῆς κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρ. 20 τοῦ νόμου ΥΛΑʹ. εἰς μὴ κατόχους διαθέσεως καὶ προτιμῶνται αὐτῆς ὅσαι εἰσὶ χρήσιμοι πρὸς δημόσιον σκοπὸν, ἢ χάριν τῆς ὁδοποιίας καὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, θέλουσι δὲ ὁρισθῆ αὗται διὰ Β. Διατάγματος. Ἄρθρον 9. Οἱ κατὰ τὸ κεφάλαιον ϛʹ. καὶ τὸ ἄρθρον 20 καὶ ἑπόμενα τοῦ νόμου ΥΛΑʹ. προώρως τοιαύτας ἀσκεπεῖς γαίας δηλώσαντες δικαιοῦνται ἢ νὰ συμψηφίσωσι τὰς ἐπὶ τοιούτων γενομένας καταβολὰς ἐπὶ ἄλλων νομίμων καὶ ἐγκαίρως δηλωθεισῶν γαιῶν ἢ ν’ ἀναλάβωσιν αὐτάς.» Ἐπὶ τοῦ Νόμου περὶ φυτειῶν. Νὰ προστεθῇ μετὰ τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἰδιαίτερον ἄρθρον τὸ ἑπόμενον· «Ἐπὶ τῶν δενδροφυτειῶν ἢ ἄλλων πεφυτευμένων γαιῶν τότε μόνον δύνανται νὰ μετάσχωσι τῶν ὠφελημάτων τοῦ ἀπὸ 24 Μαρτίου 1871 ΤΠΓʹ. Νόμου, ὅταν αἱ ὑπ’ αὐτῶν γενόμεναι φυτεῖαι εἶναι πλήρεις. Εἶναι δὲ πλήρεις, ὅταν ἐν ἑκάστῳ στρέμματι γῆς ὑπάρχωσι πεφυτευμένα τοὐλάχιστον δέκα καρποφόρα δένδρα ἢ διακόσια κλήματα ἐπὶ σταφιδαμπέλων καὶ 300 ἐπὶ ἀμπέλων. Αἱ ἀγριελαῖαι δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν καρποφόρων δένδρων. Οἱ ἁρμόδιοι οἰκονομικοὶ ἔφοροι καὶ γεωμέτραι βεβαιοῦσιν ἐν καιρῷ τῆς καταμετρήσεως τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν ἑκάστῳ στρέμματι περιεχομένων δένδρων ἢ κλημάτων κατ’ εἶδος καὶ σημειοῦσιν αὐτὰ ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς καταμετρήσεως. Ἀθῆναι, τῇ 12 Ἰουλίου 1873.

Ὁ πρόεδρος

Δ. Γ. ΖΕΓΓΕΛΗΣ.

Τὰ μέλη Ἰω. Γ. Ἀνδρίτσου, Ε. Πεταλλᾶς, Σ. Θ. Ζερβός.» «Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ συνελθοῦσα καὶ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰ περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς νόμου τῶν κατὰ καιροὺς ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν νομοσχέδια, καὶ μελετήσασα καλῶς τὰ δικαιώματα τῶν κατόχων καὶ γεωργῶν, σχετιζόμενα πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, καὶ ἀναφερομένη εἰς ὅσα ἐν τῇ περὶ φυτειῶν ἐκθέσει της ἐν ἐκτάσει ἐκθέτει, γνωμοδοτεῖ νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ μὲ τὰς ἑξῆς προσθήκας καὶ τροποποιήσεις. Ἄρθρ. 1, 2, 3, 4 καὶ 5 νὰ ψηφισθῶσιν ὡς ἔχουσιν. Νὰ προστεθῶσι δὲ καὶ τὰ ἑξῆς ἄρθρα. «Ἄρθρ. 6. Εἰς τοὺς μετὰ τὸ 1870 ἐπὶ ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ μοναστηριακῶν γαιῶν μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐμφυτεύσαντας παραχωροῦνται αὗται μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῶν 80 στρεμμάτων κατὰ προτίμησιν ὡς ἀσκεπεῖς γαῖαι, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ΥΛΑʹ. νόμου. Ἄρθρ. 7. Αἱ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ νόμου ὁριζόμεναι προκαταβολαὶ προσδιορίζονται διὰ μὲν τὰς ξηρικὰς γαίας ἀνὰ μίαν δραχμήν, διὰ δὲ τὰς ποτιστικὰς ἀνὰ δύω δι’ ἕκαστον βασιλικὸν στρέμμα. Ποτιστικαὶ γαῖαι θεωροῦνται αἱ ὑπὸ τῶν δημοσίων ὑδάτων ἄνευ πληρωμῆς ἀρδευόμεναι. Ἄρθρ. 8. Ἐπὶ τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἐν γένει γαιῶν κάτοχοι θεωροῦνται οἱ ἀπὸ τῆς τελευταίας πολυετοῦς αὐτῶν ἐνοικιάσεως μέχρι τέλους αὐτῆς διαρκεῖς καλλιεργηταί, ἐὰν πληρόνωσι τὴν ἐπικαρπίαν αὐτῶν. Ἄρθρ. 9. Τὸ δημόσιον, ἐὰν ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἐντελοῦς δηλώσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν ἐν γένει καὶ ἐθνικῶν γαιῶν δὲν ἐκδώσῃ εἰς τοὺς δηλώσαντας ταύτας τὰ παραχωρητήρια, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ εἰς αὐτοὺς διὰ τὸ μέλλον νόμιμον τόκον ἐπὶ τῶν προκαταβολῶν των συμψηφισθησόμενον εἰς τὰς ἐντόκους δόσεις των. Ἄρθρ. 10. Οἱ προώρως τοιαύτας ἀσκεπεῖς γαίας ὡς μὴ κάτοχοι δηλώσαντες, εἴτε συμψηφίζουσι τὰς προκαταβολάς των εἰς νέας νομίμους δηλώσεις, εἴτε ἐπιστρέφεται αὐτοῖς ἀτόκως ἡ προκαταβολή των. Ἄρθρ. 11. Τὸ δημόσιον ὑποχρεοῦται ἐντὸς τοῦ ἐλευσομένου μηνὸς Ὀκτωβρίου νὰ περαιώσῃ τὰς ἐκτιμήσεις τῶν τοιούτων γαιῶν· ἄλλως, δὲν δύναται νὰ εἰσπράξῃ φόρους ἐπικαρπίας.» Ἄρθρ. 12. Νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει τὸ ἄρθρ. 6 τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν Ἀθήναις, 12 Ἰουλίου 1873. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς Γ. Καραβᾶς, Ι. Δ. Τζιώτης, Σ. Στεφανόπουλος, Ν. Παπαμιχαλόπουλος. Τρία δὲ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς προτείνουσι νὰ ψηφισθῶσι καὶ τὰ ἄρθρα 2, 3, 4 καὶ 5 τῶν νομοσχεδίων τῶν πρώην ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν Δηλιγιάννη καὶ Παπαμιχαλοπούλου, τὰ ὁποῖα τυποῦνται ἐνταῦθα. Ν. Παπαμιχαλόπουλος, Γ. Καραβᾶς. Ἄρθρον 2. Πᾶς κάτοχος ἐκ τῶν ἀνωτέρω γαιῶν, μὴ θέλων νὰ μετάσχῃ τῶν ὠφελημάτων, ἅτινα παρέχει ὁ προμνησθεὶς νόμος, ὀφείλει μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἐνεστῶτος ἔτους νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον τῆς ἐπαρχίας, ἐν ᾗ κεῖνται αἱ παρ’ αὐτοῦ κατεχόμεναι γαῖαι, δήλωσιν εἰς διπλοῦν ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου περιέχουσαν· ά.) Τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον τοῦ κατόχου, τὸν δῆμον εἰς ὃν ἀνήκει καὶ τὸν τόπον τῆς κατοικίας του. βʹ.) Τὸ χωρίον, τὴν θέσιν, τὰ ὅρια καὶ τὴν ὡς ἔγγιστα ἔκτασιν εἰς βασιλικὰ στρέμματα τῶν παρ’ αὐτοῦ κατεχομένων γαιῶν, καὶ γʹ.) ἐὰν ἡ γῆ ᾖναι ποτιστικὴ ἢ ξηρική. Ἡ μία τῶν δηλώσεων ἐπιστρέφεται ἀμέσως πρὸς τὸν κάτοχον, ἀφοῦ ὑπογραφῇ παρὰ τοῦ ἐφόρου καὶ καταχωρισθῇ ἐν τῷ οἰκείῳ βιβλίῳ, ὅπερ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας κλείεται διὰ πράξεως ὑπογεγραμμένης παρὰ τοῦ ἐφόρου καὶ τοῦ ἐπάρχου, καὶ τούτου ἢ τοῦ γραμματέως του κωλυομένων, παρὰ τοῦ εἰρηνοδίκου τοῦ τόπου ἔνθα ἑδρεύει ὁ ἔφορος. Ἀντίγραφον τοῦ βιβλίου ἐκτίθεται ἐν τῷ οἰκείῳ δημαρχείῳ καὶ ἀποσπάσματα εἰς τὰ σχετικὰ παρεδρεῖα. Ἐὰν ὁ δηλῶν ᾖναι ἀγράμματος, ὑπογράφει ἄλλος τῆς ἐκλογῆς του· ὁ δὲ δήμαρχος τῆς κατοικίας τοῦ δηλοῦντος ἢ ὁ εἰρηνοδίκης βεβαιοῖ τὴν ταυτότητα καὶ τὸ γνήσιον τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ. Ἄρθρον 3. Ὡς μέγιστος ὅρος κατοχῆς γαιῶν δι’ ἕκαστον προσωπικῶς καλλιεργητὴν ὁρίζεται εἰς ὀγδοήκοντα στρέμματα ξηρικῶν γαιῶν· αἱ ποτιστικαὶ λογίζονται ἀντὶ ξηρικῶν διπλασίας ἐκτάσεως. Ἄρθρον 4. Οἱ δηλώσαντες τὰς παρ’ αὐτῶν κατεχομένας γαίας ἐντὸς τῆς προθεσμίας, τῆς ὁρισθείσης διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ παρόντος νόμου, ἀναγνωρίζονται ὡς κατὰ παράκλησιν κάτοχοι τῶν γαιῶν, τῶν ὁποίων ἡ διάθεσις δὲν ἐπιτρέπεται ἀπέναντι πιστωτικῶν γραμματίων τοῦ δημοσίου ἢ ἄλλων νομίμων δικαιωμάτων, θέλουσι δὲ πληρόνει τὰ νόμιμα κατὰ τοὺς ἐπετείους φορολογικοὺς νόμους. Ἄρθρον 5. Οἱ μὴ δηλώσαντες τὰς παρ’ αὐτῶν κατεχομένας γαίας ἐντὸς τῆς ὁρισθείσης διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου προθεσμίας θεωροῦνται ὡς παρῃτημένοι τοῦ δικαιώματος τῆς κατοχῆς.»

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἷς ἱεροδιάκονος Μελέτιος Βλαχάκης, Κρὴς, ἔχει ἀναφορὰν διὰ τῆς ὁποίας διηγεῖται, ὅτι ἅμα ἡ πατρίς του Κρήτη ἐπῆρε τὰ ὅπλα κατὰ τοῦ τυράννου προσεφέρθη καὶ ὑπηρέτησε μὲ τὸν Κορωναῖον καὶ εἰς τὴν μάχην τοῦ Γερακάρη ἐπληγώθη. Ἦλθεν ἐδῶ καὶ τοῦ ἀπέκοψαν οἱ ἰατροὶ τὴν χεῖρα. Ζητεῖ νὰ τοῦ χορηγηθῇ ἓν χορήγημα χρηματικὸν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ μετέλθῃ τὸ ἱερατικὸν ἐπάγγελμα.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§6ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἐσύστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅπως λάβῃ ἓν γενικὸν μέτρον. Ἐνταῦθα ἀνεγνώσθησαν καὶ ἐγένοντο δεκτὰ διὰ πρώτην φορὰν τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια. 1) Περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως πρὸς ἐπέκτασιν τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας δι’ ὑποβρυχίων γραμμῶν. 2) Ὡσαύτως μεταξὺ τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἐν Ἀμστελοδάμῳ Β. Ὁλανδικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. 3) Περὶ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων. 4) Περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ΥΝΔʹ. νόμου καὶ εἰς τοὺς δήμους Ἰθάκης. 5) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΨΜΘʹ. νόμου περὶ συντάξεως τῶν ὑπαλλήλων τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων. 6) Περὶ τῆς χρήσεως τῶν φόρων τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου. 7) Περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον.

§7Δ. ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὡς ὑπεσχέθην χθὲς, κύριοι, παρουσιάζω νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ λόχου τῶν πρεσβυτῶν.

Ἔχει δ’ ὡς ἕπεται·

«ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ διαλύσεως τοῦ παρὰ τῷ Β. Ναυστάθμῳ λόχου τῶν πρεσβυτῶν. Ἄρθρον 1. Ὁ παρὰ τῷ Β. Ναυστάθμῳ λόχος τῶν πρεσβυτῶν διαλύεται. Ἄρθρον 2. Οἱ ὑπάρχοντες ἀξιωματικοὶ καὶ ναῦται τοῦ λόχου, οἱ ἀποκτήσαντες τὸ πρὸς σύνταξιν ἀποστρατείας δικαίωμα, τίθενται εἰς σύνταξιν, οἱ δὲ λοιποὶ ἀποστέλλονται οἴκοι, ἀπολαμβάνοντες τὸν μισθὸν τοῦ βαθμοῦ των μόνον ὡς σύνταξιν ἐκ τοῦ οἰκείου κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτῶν ἐξομοιοῦνται μὲ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀποστράτων. Ἀθῆναι, τὴν 13 Ἰουλίου 1873.

Ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργὸς

Δ. ΔΡΟΣΟΣ.»

§8ΤΙΝΕΣ. Καλῶς.

§9Δ. ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Χθὲς, κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐῤῥέθησάν τινα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν ὅτι προσβάλλουν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Ἂν καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ ἀγορεύσας περὶ τῶν ναυτικῶν πραγμάτων δὲν εἶχε τοιοῦτον σκοπὸν, ἐνόμισα μὀλαταῦτα καθῆκον νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου καὶ μαρτυρήσω ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Ὑπάρχουν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, οἵτινες διακρίνονται καὶ κατὰ τὴν παιδείαν καὶ κατὰ τὰς γνώσεις καὶ κατὰ τὴν πειθαρχίαν καὶ κατὰ τὴν ἀξιοπρεπῆ συμπεριφορὰν καὶ περιποιοῦν τιμὴν εἰς τὴν πατρίδα· δὲν ὑπάχει δὲ κᾀνεὶς, ὅστις νὰ στερῆται φιλοτιμίας, φιλοπατρίας καὶ ἀνδρείας, καὶ εἰς πολλὰς περιστάσεις ἔδειξαν, ὅτι περιφρονοῦν τὸν κίνδυνον, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι δοθείσης περιστάσεις θὰ φανοῦν ἄξιοι τῶν πατέρων των.

§10ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, ὅτι χθὲς ἐλαλήσαμεν περὶ πραγμάτων καὶ ὄχι περὶ προσώπων. Οὔτε σκοπὸν εἶχον νὰ λαλήσω περὶ προσώπων, καὶ ἤθελον ἀδικήσει καὶ τὸν ἑαυτόν μου καὶ τοὺς συναδέλφους μου, ἂν καὶ πόῤῥωθεν ἐγεννᾶτο ὑπόνοια, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ αὐτῶν. Θὰ ἦτο δὲ ἄδικον νὰ κατηγορήσω συναδέλφους, μεθ’ ὧν συνέζησα ὁλόκληρον βίον, καὶ ἤθελον οὕτω κατηγορήσει καὶ τὸν ἑαυτόν μου. Νομίζω δὲ ὅτι ἐλάλησα εἰς ἐπήκοον τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς κανενὸς τὸν νοῦν δὲν ἦλθεν ὅτι ἤθελα νὰ προσβάλω ἐκείνους ἐξ ὧν πολλοὺς τιμῶ, πολλοὺς καὶ ἀγαπῶ, μὲ πλείστους εἶμαι φίλος, εἰς τὴν αὐτὴν δὲ κατηγορίαν ὑπάγομαι καὶ ἐγώ. Ἠξεύρετε ὅτι ὁ Ἀρχιμήδης ἀνεδέχθη νὰ κινήσῃ τὴν γῆν. Εἶπεν ὅμως, κινῶ τὴν γῆν, ἀλλὰ δός μοι πᾶ στῶ·» ἐδώκατε δὲ τὸ «πᾶ στῶ» εἰς τοὺς ναυτικοὺς ἀξιωματικούς; Δότε το, καὶ τότε δύνασθε νὰ ἔχετε περισσοτέρας ἀξιώσεις Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐνόησε τὰς λέξεις μου ὡς καὶ ἐγὼ τὰς ἐδικάς του. Ἐπαναλαμβάνω ἐπὶ τέλους, ὅτι ἤθελον προσβάλει τὸν ἑαυτόν μου πρῶτον, ἐὰν κατὰ διάνοιαν σκοπὸν εἶχον νὰ προσβάλω τοὺς συναδέλφους μου.

§11Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ζωχιὸς εἶχε δίκαιον νὰ εἴπῃ ὅσα εἶπε περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Ναυτικοῦ μας· καὶ σᾶς εἶπε ποῖον εἶναι τὸ αἴτιον, ὅτι δὲν φθάνει μόνον ἡ θεωρία, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ ἡ πρᾶξις. Διὰ τοῦτο κάμνω τὴν ἑπομένην πρότασιν· «Πᾶς ἀξιωματικὸς τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ (τῶν ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος ἐξαιρουμένων) μὴ ὑπηρετήσας εἰς ἕνα κἂν ἐκ τῶν ὁποίων διῆλθε καὶ φέρει βαθμὸν τὸ ἥμισυ (καὶ τοῦτο κατ’ ἐπιείκειαν) τοῦ ἀπαιτουμένου χρόνου θαλασσίου ὑπηρεσίας, συμφώνως μὲ τὸν περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ νόμον, τίθεται αὐτεπαγγέλτως εἰς ἀποστρατείαν μὴ ἀπολαύων τοῦ εὐεργετήματος, ὅπερ ὁ νόμος χορηγεῖ πρὸς προβιβασμόν. Λεωνίδας Λ. Βούλγαρης, Μ. Βότσαρης.»

§12ΖΩΧΙΟΣ. Δύω μόνον λέξεις, κύριοι, θὰ εἴπω.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τώρα συζήτησις· θὰ τυπωθῇ πρῶτον.

§14ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπειδὴ χθὲς ἔμαθον ἀπό τινα, ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδόθησαν αἰτήσεις περὶ παραχωρήσεως μεταλλείων κατὰ προτίμησιν ἀπὸ τὴν νέαν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Ἀκαρνανίας, ἐπιθύμουν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἂν ἦναι ἀληθὲς τοῦτο.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν γνωρίζω τίποτε. Πότε ἐδόθησαν;

§16ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Αὐτὰς τὰς ἡμέρας.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρῶτον ἑταιρία ἀκόμη δὲν ὑπάρχει, δὲν μοῦ εἶναι γνωστή.

§18ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἂν τοιαῦται αἰτήσεις ἐδόθησαν, βεβαίως θὰ θεωρηθοῦν ὅτι ἐδόθησαν ἀπὸ ἄτομον πλέον καὶ ὄχι ἀπὸ ἑταιρίαν καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι θέλουν δοθῆ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ἀφοῦ ὑπάρξει. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι πολὺ δίκαιον νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν πάντοτε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν παραχώρησιν πρὸ αὐτῆς. Μήπως οἱ κύριοι εἰς τοὺς ὁποίους παρεχωρήθη ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς κάμνουν διαφορετικὴν ἐξήγησιν τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον μνημονεύει εἰς τὴν σύμβασιν, ὅτι τότε ἔχουν τὴν προτίμησιν ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἑταιρίαν καὶ ἀπὸ πάντα ἄλλον ἰδιώτην ὅταν αὐτοὶ ἀνακαλύψουν καὶ ζητήσουν καὶ πρῶτοι; Ἄλλως, ἤθελον ἀδικηθῆ πολλοί, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐδαπάνησαν καὶ τὴν προτεραιότητα ἔχουν καὶ τὴν δύναμιν νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὰ μεταλλεῖα ἐκεῖνα, ἂν τοὺς παραχωρηθῶσι.

§19ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς ἀπάντησιν παρατηρῶ ὅτι οὐδεμίαν ἔχω εἴδησιν περὶ αἰτήσεων τοιούτων ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Ἀκαρνανίας. Κάμνω δὲ καὶ τὴν παρατήρησιν ὅτι ἑταιρία δὲν ἐδήλωσεν, καθὼς πρέπει, ὅτι ἐσυστήθη. Ἀλλὰ προσθέτω ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ἑταιρία ἔχει δικαίωμα προτιμήσεως, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπὶ παντὸς μεταλλείου, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ μεταλλείου τῶν γαιανθράκων. Τὸ ἄρθρον διαλαμβάνει ὅτι ἡ παραχώρησις δὲν ἀναφέρεται εἰς τὰς αἰτηθείσας παρ’ ἄλλων παραχωρήσεις. Ἀλλὰ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δηλόνω πρὸς γνῶσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μας ὅτι ὁποιαδήποτε Κυβέρνησις ἂν ἤθελε λάβει αἴτησιν παρὰ τῆς ἑταιρίας, ἀφοῦ ἀρχίσει τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἐπειδὴ θὰ δίδῃ 30%, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον 5% μόνον εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου, νομίζω ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις, ἐπειδὴ δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον τίνα προτιμᾷ, θὰ προτιμήσῃ τὴν ἑταιρίαν.

§20ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν δύναται νὰ καταργηθῇ διὰ τῆς συμβάσεως ὁ περὶ μεταλλείων νόμος.

§21ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, ὡς ὑποχρέωσιν σᾶς τὸ λέγω ....

§22ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐδόθησαν 30 αἰτήσεις προτιμήσεως καὶ παρακαλῶ νὰ ἐξετάσητε.

§23ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἰδοποιήθην (θόρυβος).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως περὶ τοῦ Λαυρίου. Ὁ κ. Κατσικόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§25ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπει ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν; Ἔχω ἀντιπρότασιν, μὲ προτιμᾷ ὁ κανονισμός, κ. πρόεδρε.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σὲ προτιμᾷ· ἐζήτησε προηγουμένως ὁ κ. Κατσικόπουλος τὸν λόγον.

§27ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τῆς συμβάσεως· εἶσθε κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος, κ. Κατσικόπουλε;

§28ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θὰ τὸ μάθητε.

§29ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀναχρονισμός... (θόρυβος)·

§30ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος. Ὅτε ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν σύμβασιν περὶ τῆς παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Μιχαλόπουλος, λαβὼν τὸν λόγον, ἐζήτησεν ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ παραγγείλῃ τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἀπεστάλη εἰς Λαύριον διὰ νὰ ἐνεργήσῃ διαφόρους ἐρεύνας, νὰ συντάξῃ μίαν ἔκθεσιν περὶ τῶν φρονημάτων καὶ τῶν ἰδεῶν τὰς ὁποίας ἐσχημάτισε, καὶ τὴν ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἤμεθα ἐν γνώσει, τί εἶδε, τί ἐσκέφθη, καὶ τί φρονεῖ ἡ ἐπιτροπή. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ μία τοιαύτη ἔκθεσις, διότι ἀπαιτεῖται χρονικὸν διάστημα 6 ἢ τοὐλάχιστον 3 μηνῶν.

§31ΤΙΝΕΣ. Ἑνὸς ἔτους ἢ τοὐλάχιστον 6 μηνῶν.

§32ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιμείνωμεν μετὰ 6 μῆνας νὰ ὑποβληθῇ μία ἔκθεσις. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ μετέβη ἐκεῖ. Ἔκ τινων ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι τὰ μέλη αὐτῆς ἐνήργησάν τινας ἐργασίας, ἔστω καὶ ἀτελεῖς. Ὅ,τι λοιπὸν εἶδον καὶ ὅ,τι ἐσκέφθησαν περὶ τοῦ ἀποχωρισμοῦ τῶν ἐκβολάδων ἀπὸ τῶν σκωριῶν καὶ ἐν γένει περὶ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα τοῖς ἐτέθησαν, εἶναι καλὸν νὰ τὸ μάθῃ καὶ ἡ Βουλή. Συνάμα δὲ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωμεν καὶ ἄλλας τινὰς πληροφορίας. Ἀνέγνωσα τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἀγγλίαν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν ἑταιρίαν. Ἡ ἑταιρία αὐτὴ δὲν ἠθέλησε νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, διότι ἐνῷ εἰς τὰς προφορικὰς διαπραγματεύσεις δὲν ὑπάρχει ἕνας ὅρος, προσετέθη κατόπιν, ὁ ὅρος τοῦ νὰ συγκαμινευθῶσιν αἱ ἐκβολάδες μετὰ μεταλλίτιδος, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν ὑπέγραψε τὰς προτάσεις. Θέλω νὰ μάθω λοιπὸν εἶναι δυνατὸν αἱ ἐκβολάδες νὰ τακῶσι χωρὶς νὰ ἀναμιχθῶσι μὲ ἄλλας οὐσίας; διότι ὁ ὅρος ἐκεῖνος δὲν ἐγένετο δεκτὸς ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας. Ἂν λοιπὸν ἡ ἐκκαμίνευσις μόνων τῶν ἐκβολάδων ᾖναι δυνατὴ, τότε φρονῶ, ὅτι βελτιοῦται ἡ θέσις τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας καὶ ἄλλων, καὶ δὲν θὰ μᾶς ἐμποδίσῃ, ὅτι ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου ἔχει τὰς σκωρίας. Θέλω νὰ μάθω συνάμα ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἡ τῆξις μόνον τῶν ἐκβολάδων, ποία εἶναι τὰ εἴδη τῶν οὐσιῶν, ἅτινα θεωροῦνται ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα πρὸς τελείαν τῆξιν τῶν ἐκβολάδων· εἶναι μόνον αἱ σκωρίαι, ἡ μεταλλίτης, ἢ καὶ ἄλλαι οὐσίαι δύνανται νὰ ἀναπληρώσωσι ταύτας; Τρίτον, ποία πρέπει νὰ φυλαχθῇ ἀναλογία ἀναμίξεως τῶν οὐσιῶν τούτων πρὸς τὰς ἐκβολάδας. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας ἐπιθυμῶ νὰ τὰς ἔχω καὶ ἐγὼ καὶ πολλοὶ ἄλλοι πιστεύω νὰ τὰς θεωρήσουν ἀναγκαίας· διότι εἰς περίστασιν καθ’ ἣν δύναται νὰ γείνῃ ἡ τῆξις ἄνευ ἀναμίξεως ἄλλης οὐσίας, τότε ἐλλείπει τὸ προνόμιον τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου. Καὶ εἰς περίστασιν καθ’ ἣν δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἡ τῆξις ἄνευ ἀναμίξεως, πρέπει νὰ μάθωμεν ποῖαι αἱ ἀναγκαῖαι πρὸς ἀνάμιξιν μεταλλικαὶ οὐσίαι, καὶ ποία ἀναλογία πρέπει νὰ φυλαχθῇ κατὰ τὴν ἀνάμιξιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ τοιαύτην ἐπιτροπήν, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θεωρῇ ἀναγκαῖα αὐτὰ τὰ ζητήματα, νὰ τὰ λύσῃ. Συνάμα δὲ ἂς ἔλθῃ καὶ μία ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις μετέβη εἰς τὸ Λαύριον καὶ ἥτις ἀντελήφθη πράγματα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν ἀντελήφθημεν ἰδίοις ὄμμασι.

§33ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω πρῶτον τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὁ κ. Χρηστομάνος ἔχει ἔκθεσιν ἑτοίμην νὰ τὴν παρουσιάσῃ. Ἔχω μερικὰς προτάσεις παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῶσι.

§34ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐπειδὴ ὁ περὶ παραχωρήσεως διὰ συναγωνισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ἐκβολάδων Λαυρίου πρὸς ἑταιρίαν νόμος τῆς Βουλῆς τοῦ 1871 ἀπέβη καὶ ἀποβήσεται καταστρεπτικὸς διὰ τὸ ἔθνος, ἐπιζήμιος καὶ ἀντικοινωνικός, διότι αἱ πλεῖσται τῶν ἐκβολάδων περιέχουσιν ἀξίαν ἄνω τῶν 85 τοῖς ἑκατόν, ἐν ὅλῳ δὲ ἀξίαν ἄνω τῶν 580 ἑκατομμυρίων ἐξ ὧν μόνον 80 ἑκατομ. ἐν ὅλῳ εἰσελεύσονται ἐν τριακονταετεῖ χρόνῳ εἰς τὸ Κράτος διὰ τῆς πρὸς οἱασδήποτε ἑταιρίας παραχωρήσεώς των, ὡς καὶ ἄλλοτε ἀπεδείχθη ἐπισήμως ἐκ τῶν συζητήσεων τῆς τότε Βουλῆς. Ἐπειδή, ἐκτὸς τῶν ἐκβολάδων, καὶ τὰ λοιπὰ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Λαυριακοῦ χώρου ἀργυρομολυβδοῦχα χώματα εἰσὶ πολύτιμα τὴν ἀξίαν, καὶ μηδὲ ταῦτα παραχωρητέα πρὸς ἑταιρίας, αἵτινες μόνα τὰ ὑπὸ τὴν γῆν μεταλλεῖα καὶ τὰς παραχωρηθείσας σκωρίας κέκτηνται διὰ τῶν προγενεστέρων νόμων. Ἐπειδὴ διὰ δαπάνης ἐτησίου δύω ἑκατομ. δραχμῶν τὸ Κράτος δύναται δι’ ἑαυτοῦ νὰ κάμῃ τὴν ἀνάλυσιν, ἀποφέρουσαν αὐτῷ πρόσοδον ἐτησίαν ἐξ ὅλου τοῦ Λαυρίου εἴκοσιν ἑκατομμυρίων καὶ ἐργασίαν τριῶν χιλιάδων Ἑλληνικῶν χειρῶν. Ἐπειδὴ τοιαύτη εἶναι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ τῆς Ἀττικῆς καὶ τοῦ Πανελληνίου, ἥτις παραγνωριζομένη, πολλὰ θέλει προκαλέσει συμβάντα. Προτείνω. Ἄρθρ. 1. Ὁ νόμος περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων, ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ 1871, καταργεῖται. Ἄρθρ. 2. Αἱ ἐκβολάδες καὶ τὰ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς τοῦ Λαυρίου παντὸς μεταλλοῦχα χώματα χρησιμοποιηθήσονται διὰ τοῦ Κράτους καὶ ὑπὲρ τοῦ Κράτους δι’ ἐμμίσθων ἐργατῶν Ἑλλήνων καὶ μηχανικῶν ἀλλοδαπῶν. Ἄρθρ. 3. Ἀπαγορεύεται πρὸς πάσας τὰς διὰ νόμου καὶ παραχωρήσεων λαβούσας μεταλλεῖα καὶ σκωρίας ἐν Λαυρίῳ ἑταιρίας πᾶσα χρῆσις φανερὰ ἢ λαθραία τῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ Λαυρίου χωμάτων καὶ ἐκβολάδων ὅπου δήποτε κεῖνται. Ἄρθρ. 4. Εἰδικὸς νόμος θέλει κανονίσει τὴν δαπάνην, τὸν τρόπον καὶ τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως καὶ ἐργασίας, καθὼς καὶ τὴν ἐπιστασίαν καὶ διεύθυνσιν τῆς ἐπιχειρήσεως μέχρι τοῦ τέλους. Ἐν Ἀθήναις, 20 Ἰουνίου 1873.

Ὁ βουλευτὴς

Α. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.»

§35ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς βλέπετε, κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ἐναντίος πάσης παραχωρήσεως. Ἤμην, εἶμαι καὶ θὰ ἦμαι ἐναντίος πάσης, κατ’ ἀρχὴν, παραχωρήσεως τῶν Λαυριωτικῶν προσόδων εἰς ἑταιρίας. Μετὰ μεγίστης δὲ ἀθυμίας καὶ στενοχωρίας ἔρχομαι νὰ παρουσιάσω γνώμην ἀντικειμένην οὐχὶ εἰς τὴν γνώμην τῶν πολλῶν, οὐχὶ εἰς τὴν γνώμην τῶν ὀλίγων, ἀλλ’ εἰς τὴν γνώμην ὅλων. Ἡ πεποίθησίς μου εἶναι τοιαύτη, ὥστε καὶ ἂν ἀκόμη ὑπῆρχεν ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος, ὅστις ἔλεγεν, ὅτι πᾶς ὅστις ἔρχεται νὰ προτείνῃ πρότασιν νεωτεριστικὴν, πρέπει νὰ ἔρχηται μὲ τὸν βρόχον εἰς τὸν λαιμὸν, δὲν ἤθελον δυσκολευθῆ νὰ πράξω τοῦτο. Καὶ ὅταν, κύριοι, δὲν ὑπῆρχεν ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου τούτου ζήτημα Λαυριωτικὸν, τοῦ ὁποίου σήμερον, συγχωρήσατέ με νὰ εἴπω, τελοῦμεν τὰ μνημόσυνα· καὶ ὅταν ἐκάματε τὸν νόμον τοῦ 1871 περὶ παραχωρήσεως πρὸς ἑταιρίαν, ἤμην ἐναντίος· εἶχον πεποίθησιν, ὅπως ἔχω καὶ σήμερον· ἡ πεποίθησίς μου δὲ αὕτη, κύριοι, εἶναι ὁμοία μὲ τὴν πεποίθησιν ἐκείνου, ὅστις ἔλεγεν ἀπέναντι ὅλου τοῦ κόσμου, ὅτι κινεῖται ἡ γῆ· καὶ μολαταῦτα ἐκινεῖτο. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ αὐθαίρετος. Ὀλίγας μόνον παρατηρήσεις θέλω σᾶς ὑποβάλει, διὰ νὰ ἴδητε ποῦ ἐγὼ στηριζόμενος ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν ταύτην. Ἀνατρέξατε, κύριοι, κατὰ διάνοιαν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅταν μεταξὺ ἀντιφατικῶν γνωμῶν, πληροφοριῶν καὶ ἐκθέσεων, ἠναγκάσθημεν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ φῶτα καὶ τὴν εἰδικότητα ξένων ἐπικρατειῶν. Ἀπετάνθη λοιπὸν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν τῶν Παρισίων ἡ τότε Κυβέρνησις· ἡ Ἀκαδημία τῶν Παρισίων δὶς κατ’ ἐπανάληψιν ἀποφανθεῖσα εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν καὶ τῶν καταμετρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐντεῦθεν τῇ ἐστάλησαν, ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐκ μόνων τῶν ἐκβολάδων 600 ἑκατομμυρίων δραχμῶν πρόσοδον, παραλειπομένων τῶν λοιπῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς μεταλλευμάτων, παραλειπομένης τῆς προσόδου τῶν μεταλλείων καὶ τοῦ φόρου τῶν σκωριῶν, ὁ ὁποῖος ἦτο τότε κανονισμένος. Δὲν ἠδυνήθην, κύριοι, παρὰ νὰ παραδεχθῶ τὴν αὐθεντίαν τῆς γνώμης ταύτης ἑνὸς σώματος τόσῳ πεφωτισμένου ὑπεράνω τῶν γνωμῶν τῶν ἡμετέρων μηχανικῶν, δὶς μάλιστα ἀποφανθέντος. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐψεύσθη τὸ σοφὸν ἐκεῖνο σῶμα καὶ ἐχαρίσθη, καὶ ἐλανθάσθη ἄνευ συμφέροντος! Δικαίως ὑπὲρ πᾶσαν λοιπὸν ἄλλην αὐθεντίαν ἔλαβον ὡς βάσιν τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν, ἥτις σχηματίζει κατ’ ἐμὲ αὐθεντίαν τοῦ σώματος ἐκείνου. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῆς γνωμοδοτήσεως ἐκείνων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσων καὶ ἡμεῖς παρετηρήσαμεν καὶ ἰδίως αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης, ὅστις τότε ἦτο σύμφωνος πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1871, εἶπεν ὅτι δηλ. πιθανὸν, ἐνδεχόμενον, ἄφευκτον εἶναι μίαν ἡμέραν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν τὴν ἐκκαμίνευσιν πολιτειακὴν διὰ τὸ τὸ Κράτος, ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῶν γνωμῶν τούτων, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω ἀκόμη σήμερον τὴν σύγκρισιν εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ κατὰ δύναμιν λογιστικὴν καὶ δι’ ἀριθμῶν, περιοριζόμενος εἰς τοῦτο καὶ μόνον, ὅπως ἀποδείξω τὴν διαφορὰν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου τρόπου, τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ἐπιχειρήσεως, ὅπως ἀποδείξω τὴν διαφορὰν τῆς ὠφελείας εἰς τὸ δημόσιον διὰ τῆς ὑπὲρ τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοῦ ἰδίου Κράτους ἐργασίας. Κατὰ τὴν βάσιν λοιπὸν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ἡ Ἀκαδημία τῶν Παρισίων, 600 ἑκατομμύρια ἀνέρχεται ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος τῶν ἐκβολάδων μόνον τοῦ Λαυρίου ἐπὶ τριακονταετίαν, τουτέστιν εἰς 20 ἑκατομμύρια ἀκαθαρίστου προσόδου ἐτησίως. Διὰ τὴν ἐτησίαν αὐτὴν ἐργασίαν, ἤτοι ἐκκαμίνευσιν, ἀπαιτεῖται δαπάνη δύω ὡς ἔγγιστα ἑκατομμυρίων ἐπὶ 30 ἔτη· ἀπαιτοῦνται 4 ἑκατομμύρια ἐφ’ ἅπαξ διὰ τὴν κατασκευὴν ἐργοστασίων, καμίνων, δρόμων κλπ. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τοῦ λογαριασμοῦ τούτου τὸ ἔθνος θὰ ἔχῃ διὰ μόνον τὸ πρῶτον ἔτος 14 ἑκατομμύρια, διὰ δὲ τὰ λοιπὰ μέχρι τριακονταετίας 18 ἑκατομ., τὸ ὅλον 536 ἑκατομμύρια. Θὰ ἔχῃ ἀπὸ τὸν φόρον τῶν σκωριῶν, διότι ἐννοεῖται ὅτι ἤθελεν εἰσπράξει τὸν φόρον αὐτὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ σκωριῶν, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 20 ἑκατομυρίων ἐν ὅλῳ. Θὰ ἔχῃ ἐκ τῶν ὑπὸ γῆν μεταλλείων τοῦ Λαυρίου ἐν ὅλῳ ἐπὶ τριακονταετίαν τοὐλάχιστον 10 ἑκατομ. Θὰ ἔχῃ καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν σωρῶν μεταλλευμάτων (διότι μέχρι τοῦ Σουνίου ὑπάρχουν εἰς ἐννεάωρον καὶ δεκάωρον διάστημα μεταλλεύματα παρέχοντα ἄργυρον καὶ μόλυβδον, τὰ ὁποῖα ἂν δὲν ἦναι τῆς αὐτῆς ἀξίας, εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως μὲ τὰς ἐκβολάδας). Λοιπὸν ἐκ τῶν τοιούτων μεταλλευμάτων θὰ ἔχῃ ἐν ὅλῳ ἐπὶ τριακονταετίαν κατὰ τὴν πεποίθησίν μου 160 ἑκατομμύρια. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι δωδεκάωρον διάστημα καὶ ἐκ τοῦ μέρους τούτου, δηλ. τοῦ Σουνίου, ἐλήφθη τὸ πρῶτον δεῖγμα, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη εἰς τὴν Εὐρώπην. Τὸ ὅλον λοιπὸν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνωμεν ἐπὶ τριακονταετίαν ἐκκαμινεύοντες τὰ Λαυριακὰ μεταλλεύματα διὰ τὸ Κράτος, ἤθελεν εἶσθαι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου 626 ἑκατομμύρια. Τώρα κατὰ τὸν τρόπον τῆς δι’ ἑταιριῶν ἐκκαμινεύσεως ἀπολύτως πάλιν καὶ ἐν ὅλῳ κατὰ τὸν ἰδικόν μου λογαριασμὸν (ὅστις ἠμπορεῖ νὰ ἦναι λανθασμένος, ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἦναι λανθασμένος, ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη) θὰ ἔχωμεν διὰ τῆς ἐκ τῶν ἑταιριῶν ἐκκαμινεύσεως κατὰ μέσον ὅρον μεταξὺ τῆς διαφορᾶς τῶν προσφορῶν ἑκατέρας καὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, εἰσόδημα 7 ἑκατομμύρια περίπου. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι, ὅτι εἶναι κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τῶν ἐπιτροπῶν ὅλων τόνοι 6,700,000. Οὕτω παραδεχόμενοι ὅτι θὰ ἀπολαμβάνωμεν 7 ἑκατομμύρια περίπου ἐκ τῶν ἐκβολάδων, μὲ τὰς σκωρίας κλπ. λογιζόμενοι δὲ πρὸς χιλίας δραχμὰς τὴν ἀξίαν ἐπὶ τοῦ τόνου, καὶ ἀφαιρουμένης τῆς δαπάνης πρὸς δραχμὰς 300 μόνον καὶ ὄχι 350 καὶ 380 τὸν τόνον, καὶ πρὸς 50% καὶ οὐχὶ 44 τὸ μέρισμα τοῦ δημοσίου συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ μερίσματος τῶν σκωριῶν, θὰ ἔχωμεν ἐτησίως 3 ἑκατομμύρια ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἐπὶ τριακονταετίαν δὲ 90 ἑκατομμύρια. Αὐτή, κύριοι, εἶναι ἡ ἀναλογία, τὴν ὁποίαν ἐγὼ κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ἐσχημάτισα μεταξὺ τοῦ ἑνὸς τρόπου τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν Λαυριακῶν προσόδων καὶ τοῦ ἑτέρου, εἶναι ἡ ἀληθὴς εἰκών. Καὶ ὤφειλον νὰ σᾶς τὴν ὑποβάλω, διὰ νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, πρὶν ἀκόμη ἔλθωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν. Τώρα ἔρχονται οἱ λόγοι τῶν δυσκολιῶν. Καθόσον ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅταν ἐσυζητοῦμεν διὰ μακρῶν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, εἷς ἦτον ὁ λόγος τῶν δυσκολιῶν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἐθνικὴν βιομηχανίαν τὸ Λαύριον, διότι στερούμεθα ἀνθρώπων τινῶν τιμίων καὶ καταλλήλων, διότι θὰ ἔχωμεν δαπάνας ὑλικάς· ἀλλὰ καὶ τὰ δύω ταῦτα, κύριοι, δὲν εἶναι ὀρθά. Καθόσον ἀφορᾷ τὰς δαπάνας, τὰς ἔχει καὶ ὁ εἷς τρόπος καὶ ὁ ἄλλος καὶ ἴσως ὀλιγοδαπανώτερος εἶναι ὁ τρόπος τῆς διὰ τοῦ Κράτους ἐκκαμινεύσεως, διότι θέλει ὑπάρχει προσωπικὸν ὀλιγώτερον, τουτέστι δὲν θέλομεν εἶσθαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ χωρίζωμεν τὴν πρόσοδον· διότι, ὅταν ἐκ τῶν ἰδίων καταβάλλωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παράγεται, θέλει εἶναι τοῦ Κράτους, θέλει εἶναι ἰδικόν μας. Δὲν θέλομεν ἔχει μεταλλευτικὸν συμβούλιον διὰ νὰ γνωμοδοτῇ περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἐξαγομένου μετάλλου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αἰτήσεως νὰ προσδιορίζηται ὁ φόρος· ὥστε κατὰ μὲν τὰς δαπάνας θέλομεν ἔχει ὀλιγωτέρας, κατὰ δὲ τὴν δυσκολίαν ὅτι δὲν ἔχομεν πρόσωπα, ἐγὼ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη κατάστασις εἰς τὸ ἔθνος, ὅτι δὲν ἔχομεν τοὺς ἀναγκαίους ἀνθρώπους διὰ τὴν ἐπιστασίαν, διότι διὰ τὴν μηχανικὴν ἐργασίαν θὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅπως κάμνουν ὅλα τὰ Κράτη, θὰ φέρωμεν ξένους μηχανικοὺς κτλ. Λέγω δὲ ξένους ὀφείλω νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν, διότι εἶπον Ἕλληνες ἐργάται, ξένοι μηχανικοί· οἱ ἰδικοί μας μηχανικοί, κύριοι, εἴδατε ἢ ὅτι δὲν μᾶς ἔφερον τίποτε, ἢ μᾶς ἔφεραν πάντοτε λελανθασμένους ὑπολογισμούς. Διὰ τοῦτο προτιμῶ τὸ ἀσφαλέστερον. Ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, κύριοι, μήπως σήμερον δι’ ἀγγέλων γίνεται ἡ ἐκκαθάρισις καὶ ὁ προσδιορισμός; Δι’ ἀνθρώπων μάλιστα πλειοτέρων, καὶ μὲ περισσοτέραν δυσκολίαν εὑρίσκομεν τοὺς πολλούς, παρὰ τοὺς ὀλίγους. Λοιπὸν δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὑπάρχουν δυσκολίαι. Θέλησις ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ, κύριοι· καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι τὰ ἕτοιμα καὶ πολύτιμα εἰς οὐδὲν ἔθνος τὰ παραχωροῦσι πρὸς ξένους, πρὸς ἑταιρίας· καὶ ἡ Ῥωσσία καὶ ἡ Ἱσπανία ἄλλοτε εἶχε τὸ προνόμιον τοῦτο τῆς ἐργασίας τῶν χρυσορυχείων ὑπὲρ τῆς πολιτείας ἢ ὑπὲρ τοῦ αὐτοκράτορος. Αὐτάς, κύριοι, τὰς παρατηρήσεις παρακαλῶ νὰ τὰς ἐκλάβετε ὡς προερχομένας ἀπὸ ἀτομικὴν πεποίθησιν· δὲν ἔχω ἐγὼ κἀμμίαν συμπάθειαν πρὸς οὐδεμίαν ἑταιρίαν, οὔτε ἀντιπάθειαν· συλλογισθῆτε ὅτι ἐκ τῶν 600 ἑκατομυρίων θὰ φύγουν τὰ 500 ἑκατομμύρια καὶ θὰ λάβετε 90, ἢ 100! Καὶ τοῦτο σᾶς ἐξηγεῖ εὐγλωττότερον τὴν κατάστασι νείς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα συζητοῦντες· καθότι ἐκ τῶν ἑκατομμυρίων αὐτῶν ἠμποροῦσε νὰ ἐπέλθῃ ἐθνοσωτηρία. Ἐὰν ὅμως οἱ λογαριασμοὶ δὲν ᾖναι λελανθασμένοι, ἐὰν δὲν ᾖναι ὑπερβολικοὶ ὅπως σᾶς τοὺς παρουσιάζω, μὴν ἀναλάβετε τοιαύτην εὐθύνην, μὴ θελήσετε νὰ πράξητε τοιαύτην κακίαν, καὶ νὰ χάσητε τοιαύτην εὐκαιρίαν, διὰ τῆς ὁποίας δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ νεκρανάστασις τῆς Ἑλλάδος ὑλικῶς τε καὶ ἐθνικῶς. Ἐπιφυλάσσομαι ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, ἐὰν ἔχω νὰ προσθέσω τι, μολονότι ἀνωφελὲς καὶ περιττόν.

§36ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐκβολάδας, καλά· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἴπατε καὶ διὰ τὰ μεταλλεῖα. Δὲν νομίζετε, ὅτι προσβάλλονται κεκτημένα δικαιώματα;

§37ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν ἄλλο δικαίωμα γνωρίζω εἰς τὰς ἑταιρίας παρὰ μόνον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλαβον διὰ νόμου ἐπὶ τῶν μεταλλείων τῶν ὑπὸ τὴν γῆν, ὄχι δὲ τῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας μεταλλευμάτων καὶ χωμάτων, προσέτι δὲ καὶ ἐπὶ σκωριῶν, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ λαμβάνετε κατὰ τοὺς κειμένους νόμους τὸν φόρον. Ὥστε, βλέπετε, δὲν ἔχει κἀμμίαν ἐπιῤῥοὴν τὸ ζήτημα τοῦτο.

§38Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀνερχόμενος, κύριοι, ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο διὰ νὰ καταπολεμήσω τὴν σύμβασιν τὴν ὑπὸ συζήτησιν, ὀφείλω νὰ προτάξω δύω παρατηρήσεις. Πρῶτον, ὅτι ἐπικρίνων τὴν σύμβασιν ταύτην δὲν ἐννοῶ νὰ ἐγείρω πολιτικόν τι ζήτημα· τὸ πολιτικὸν ζήτημα ἐσυζητήθη καὶ ἀπεφασίσθη ἤδη· ὁποιαδήποτε δὲ καὶ ἂν ᾖναι ἡ θέσις τῶν μὴ λαβόντων μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν, τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐνίκησε, διότι ἔλαβε πλειονοψηφίαν, καί τοι μικρὰν, μεταξὺ τῶν ψηφοφορησάντων. Ἀναγνωρίζω λοιπὸν τὴν νίκην τοῦ ὑπουργείου· φρονῶ δὲ, ἀφοῦ πρὸ δέκα μόνον ἡμερῶν τὸ ὑπουργεῖον ἐνίκησεν, ὅτι εἶναι ἄτοπον ἤδη νὰ ἐγερθῇ νέον πολιτικὸν ζήτημα. Εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἴσως ἐν ἑκάστῃ ἑβδομάδι ἐφέροντο ὑπουργικὰ καὶ πολιτικὰ ζητήματα ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλ’ ὅ,τι τότε κατέκρινα, δὲν δύναμαι σήμερον νὰ ἐπιδοκιμάσω. Πᾶσα λοιπὸν ἰδέα πολιτικοῦ ζητήματος ἀπομακρύνεται, καὶ διὰ τοῦτο, μὴ ὑπάρχοντος πολιτικοῦ ζητήματος τῆς συζητήσεως ταύτης, ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκθέσω, εἶναι γνώμη ὅλως ἀτομική, γνώμη ἰδιαιτέρα ἐμοῦ τοῦ λαλοῦντος. Δευτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ὑποβάλω, εἶναι, ὅτι δὲν ἔρχομαι φέρων κατὰ τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου οὐδεμίαν προκατάληψιν. Ἀγνοῶ, κύριοι, διὰ ποῖον λόγον διεδόθη καὶ ἐπιστεύθη, ὅτι εἶμαι οὐχὶ μόνον ἄσπονδος ἐχθρὸς τῆς ἑταιρίας ταύτης, ἀλλὰ καὶ ἐχθρὸς μὴ λογικός· διὰ τοῦτο κάτοχοι μετοχῶν πολλάκις καὶ ἀδιαλείπτως μοῦ ὡμίλησαν περὶ τούτου καὶ ἐπιστολαὶ ἀνώνυμαι μοὶ ἀπετάνθησαν διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἐλαττώσωσι τὴν δῆθεν αὐτὴν ἔχθραν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἐπεθύμησα πάντοτε τὴν συῤῥοὴν ξένων κεφαλαίων ἐν τῇ ἡμετέρᾳ πατρίδι, ὁσάκις δὲ διῆλθον διὰ τῆς ἐξουσίας ἐπροστάτευσα ὅσον ἠδυνήθην τὸν συνεταιρισμόν· ηὐχήθην δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πολλάκις καὶ ὑπὲρ κερδῶν πολλῶν τῶν ἐπιχειρήσεων, ἵνα ἐνισχυθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ ἡ συγκέντρωσις τῶν κεφαλαίων καὶ προοδεύσῃ καὶ εὐημερήσῃ ὁ συνεταιρισμός· ἀλλ’ ηὐχήθην ὑπὲρ κερδῶν μὴ ἀναιρούντων τὴν δημοσίαν ἠθικὴν καὶ μὴ καταστρεφόντων τὰ ἀθῶα θύματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν εἰσδύσει εἰς ἐνόχους μηχανοῤῥαφίας. Ὕψωσα, τὸ ὁμολογῶ, φωνὴν κατὰ τῆς πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἀναφανείσης ἐν ἡμῖν κυβείας, ὡς ὠνόμασεν ὁ πεπαιδευμένος καὶ εὐφυέστατος βουλευτὴς, κύριος Ζωχιὸς, τὸ agiotage. Ἀλλὰ πρὶν ἔλθω ἐπὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπιτρέψατέ μοι μικρὰν ἐκδρομήν. Ἡ Ἑλλὰς, καί τοι μικρὸν χῶρον ἐν τῷ γεωγραφικῷ χάρτῃ κατέχουσα, καί τοι μὴ πλουσία, εἶναι κατὰ τὴν ἐμὴν ἰδέαν μία τῶν εὐτυχεστέρων χωρῶν τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου· ἡ διαίρεσις καὶ ὁ κατακερματισμὸς τῆς ἰδιοκτησίας ἀποτελοῦν τὴν βάσιν τῆς εὐημερίας ταύτης, διότι ἐν Ἑλλάδι οὔτε ἑκατομμύρια πλημμυροῦσιν, ἀλλ’ οὔτε ἡ πτωχεία, ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὰς πλείστας χώρας τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, πιέζει τὴν ἡμετέραν πατρίδα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς φιλοκτήμων, λιτὸς, ἐπιχειρηματίας, ἂν καὶ πολλάκις ἄκριτος, προβαίνει ἠρέμα καὶ ἡσύχως εἰς τὴν ὑλικὴν αὑτοῦ πρόοδον, καὶ ἡ πρόοδος αὕτη, ἥτις εἶναι ἀναμφισβήτητος, παριστᾷ ὡραιότατον θέαμα. Ἡ βιομηχανία πρὸ μικροῦ, πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε ἐτῶν, ἤρχισε νὰ προσεγγίζῃ καὶ τὰς πόλεις καὶ τὰς ἐπαρχίας. Ἐν τῇ εὐχαρίστῳ καταστάσει ταύτῃ ἡ Ἑλλὰς ἦτον ἀπηλλαγμένη ἀπὸ δύω πληγὰς τῶν εὐρωπαϊκῶν ἐθνῶν, ἦτον ἀπηλλαγμένη ἀπὸ τὴν πληθὺν τῶν Τραπεζῶν, τῶν ἐχουσῶν δικαίωμα ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἀπὸ τὴν κυβείαν, agiotage. Αἱ δύω αὗται πληγαὶ εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε ἡ σύγχρονος ἱστορία, αὐτοῦ τούτου τοῦ ἔτους, σᾶς ἀποδεικνύει καθαρώτατα τὴν ἀλήθειαν ταύτην· δὲν ἔχετε παρὰ νὰ στρέψητε τὰ βλέμματα ὑμῶν εἰς τὴν Βιέννην καὶ θέλετε ἴδει, ὅτι ἡ ὀλβία καὶ πλουσία αὕτη πόλις ἕνεκα τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν Τραπεζῶν καὶ τῆς κυβείας ὑπέστη τὴν τρομερωτέραν τῶν κρίσεων, ὅσαι ἐφάνησαν εἰς τὸν οἰκονομικὸν κόσμον. Ἀπὸ τῆς πληθύος τῶν Τραπεζῶν προσδοκῶ, ὅτι ἡ πεφωτισμένη γνώμη τῆς Βουλῆς ἀπήλλαξε τὸν τόπον, ἀλλὰ εἶναι δύσκολον καὶ δυσχερὲς νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς κυβείας. Τὸ agiotage ὥρισεν ἀκριβέστατα ὁ μεγαλείτερος ῥήτωρ τῶν νεωτέρων χρόνων, ὁ Μιραβὼ, εἰπὼν «ἡ κυβεία εἶναι ἡ μελέτη καὶ ἡ χρῆσις τῶν ἀπρεπεστέρων μηχανοῤῥαφιῶν, ἵνα γενῶνται ἀπροσδόκηται μεταβολαὶ ἐπὶ τῶν χρεωγράφων καὶ μετοχῶν πρὸς ἀπογύμνωσιν τῶν ἐξαπατωμένων.» Τῆς κυβείας ταύτης εἶσθε θεαταὶ πρὸ τριῶν ἤδη μηνῶν· ὅστις διῆλθε τὰς ὁδοὺς τοῦ Αἰόλου καὶ τοῦ Ἑρμοῦ, παρετήρησεν εἰς τὸ ἐν ὑπαίθρῳ χρηματιστήριον τῆς Ἑλληνικῆς πρωτευούσης τὴν κυβείαν ἐξασκουμένην ἐλεεινῶς. Τοῦ agiotage λοιπὸν τούτου γεννήτωρ καὶ παιδαγωγὸς εἶναι ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν σήμερον θέλετε νὰ ἐπιψηφίσωμεν. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἐμφύτευσιν τῆς κυβείας ταύτης (πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν· καὶ διὰ τὶ νὰ μὴ τὴν εἴπωμεν), εἰς τὴν ἐμφύτευσιν ταύτην, λέγω, συνέτειναν, ἂν οὐχὶ τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, συνέτειναν ὅμως τινὲς ἱδρυταὶ αὐτῶν· τὴν ἐπαιδαγώγησαν λοιπὸν καὶ οὗτοι καὶ ἐπέφερον τὴν τρομερὰν αὐτὴν πληγὴν ἡμῶν. Διερχόμενοι δὲ διὰ τῆς Εὐρώπης, διεκήρυττον ὅτι, εὑρόντες κουτοκρατίαν ἐν Ἑλλάδι, ἔπρεπε νὰ ὠφεληθῶσιν, ὡς ὠφελήθησαν. Καὶ μολαταῦτα, κύριοι, παρ’ ἡμῖν εὑρέθησαν ἄτομα ἢ σωματεῖα, ἀνακηρύξαντα αὐτοὺς σωτῆρας τοῦ τόπου! Πρέπει, εἴτε ἀτόμου, εἴτε σωματείου, εἴτε λαοῦ, νὰ ᾖναι μεγάλη ἡ ἔκπτωσις ἡ ἠθικὴ, ὅταν ἀποφασίζῃ νὰ ὑποζευχθῇ εἰς ἅρμα τι, διὰ νὰ ἀναβιβάσῃ ἐπὶ τοῦ Καπιτωλίου τοὺς ἁπλῶς κερδοσκοποῦντας. Ὁμιλῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος περὶ τῆς συμβάσεως, εἶπον ὅτι τὴν σύμβασιν ταύτην ἀποκρούω, διότι ἀνέτρεψεν ἀνωφελῶς καὶ πρὸς βλάβην τοῦ τόπου τὸν νόμον τοῦ 1871. Κατὰ τῆς ῥήσεώς μου ταύτης δὲν ἤκουσα λόγον τινά. Ἀνέλαβον ὅμως 8 μέλη τῶν ὑμετέρων ἐπιτροπῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν νὰ ἀπαντήσωσι διὰ τῆς ἐκθέσεώς των. Ἰδοὺ τὰ νέα δόγματα τῆς ὀκτανδρίας ταύτης. «Τούτου ἕνεκα αἱ κυβερνήσεις ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις εὑρισκόμεναι ὀφείλουσι πολλάκις νὰ δέχωνται ὅρους ἐναντίον τῶν ὁρισμῶν τῶν κειμένων νόμων, καὶ νὰ δεσμεύωσιν ὅσον οἷόν τε ἀσφαλέστερον τοὺς ἀναλαμβάνοντας τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων, προσφεύγουσαι εἰς τὸν τύπον τῶν συμβάσεων, καθ’ ἃς ὁ μὲν ἰδιώτης δεσμεύεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ὑπογραφῆς αὐτῶν, τὸ δὲ δημόσιον θεωρεῖται ἐλεύθερον μέχρι τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει, ὅτι πᾶσα τροποποίησις τῶν κειμένων νόμων δὲν ὑπάρχει διὰ τῆς συμβάσεως κυρίως, ἀλλὰ πράγματι δι’ αὐτοῦ τοῦ μεταγενεστέρου νόμου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν.» Κατὰ τὴν ἐπιτροπήν σας λοιπὸν, ἡ σύμβασις δὲν ἀναιρεῖ τὸν νόμον. Καὶ βεβαίως ἡ νομικὴ ἐλευθερία τοῦ δημοσίου διατηρεῖται, διότι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία οὐδὲν δικαίωμα ἔχει διὰ πράξεων αὑτῆς νὰ ἀναιρῇ καὶ καταστρέφῃ τοὺς νόμους. Ἐπομένως καὶ ἐὰν ἤθελε, δὲν ἠδύνατο διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης νὰ καταστρέψῃ τὸν νόμον τοῦ 1871. Ἀλλὰ μία σύμβασις, ἥτις ἀνατρέπει ὑπάρχοντα νόμον, κλονίζει τὸ κῦρος αὐτοῦ. Τοιαύτη δὲ σύμβασις διασείει τὰς πεποιθήσεις τοῦ κοινοῦ περὶ τοῦ κράτους τοῦ νόμου τούτου. Ἀλλ’ αἱ τοιαῦται συμβάσεις ἔχουν καὶ ἄλλο ἄτοπον· αἱ συμβάσεις γεννοῦν ἐν τῇ κοινωνίᾳ συμφέροντα, ταῦτα δὲ ἂν ὄχι βέβαιον, εἶναι πιθανὸν τοὐλάχιστον, ὅτι ἐξασκοῦσιν ἐπιῤῥοήν τινα ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Τοιοῦτος εἶναι ὁ ἄνθρωπος· ἡ ἀτέλεια αὐτοῦ δεικνύει ὅτι πολλάκις ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ἐπενήργησαν τὰ ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ τὰ πέριξ αὐτοῦ γεγονότα· οἱ δὲ Φωκίωνες καὶ οἱ Κάτωνες ἐν τῇ πολιτικῇ εἶναι μετεωρολογικὸν φαινόμενον. Ἐὰν λοιπὸν μία σύμβασις δὲν δύναται νὰ ἀναιρέσῃ τὸν νόμον, δύναται ὅμως νὰ τὸν κλονίσῃ καὶ διασείσῃ τὰς ῥίζας του καὶ νὰ κατορθώσῃ ὥστε πᾶσα πεποίθησις τοῦ κοινοῦ περὶ τοῦ κράτους τοῦ νόμου τούτου νὰ ἐκλείψῃ. Ἀλλ’ ἡ ὀκτανδρία τῆς ἐπιτροπῆς ἀνακηρύττει καὶ νέον δόγμα, ἄγνωστον μέχρι τοῦδε. Ἀκούσατε. «Διὰ ταῦτα λίαν συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα εἰς διαπραγματεύσεις, προέβη εἰς τὴν πρὸς ἐκκαμμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων σύμβασιν, ἀφ’ οὗ, ὡς ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται, προεκάλεσε τόσον δεξιῶς πάντα δυνατὸν συναγωνισμὸν καὶ ὑπηρέτησε τὰ ἀληθῆ τοῦ δημοσίου συμφέροντα, διότι οὐ μόνον ἐπέτυχεν ἐπὶ τέλους τὴν συμφερωτέραν τῶν ἐκβολάδων διάσωσιν, ἀλλ’ ἐπεδίωξε τὴν ὅσον οἷόν τε ταχυτέραν καὶ ἀσφαλεστέραν χρησιμοποίησιν τοῦ τεθαμμένου τούτου πλούτου τοῦ δημοσίου.» Μέχρι τοῦδε, κύριοι, ἐγνώριζα, ὅτι συναγωνισμὸς ἢ διαγωνισμὸς σημαίνει δημοσιότης· μέχρι τοῦδε ἐγνώριζα ὅτι συναγωνισμὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐν αἰθούσῃ τινὶ, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν. Ἡ ὀκτανδρία τῶν ἐπιτροπῶν σας ἀνακηρύττει νέον δόγμα. Ἡ ὀκτανδρία σᾶς λέγει, ὅτι ὑπάρχει συναγωνισμὸς ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ πρωθυπουργοῦ, καὶ ὄχι μόνον συναγωνισμὸς, ἀλλὰ καὶ συναγωνισμὸς δεξιός.

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§40ΖΑΪΜΗΣ. Κατ’ ἐμὲ, πρῶτον ἤδη μανθάνω τοῦτο καὶ λογίζομαι εὐτυχὴς, διότι, πρὶν ἀποθάνω, ἔμελλα νὰ διδαχθῶ παρὰ τῆς ὀκτανδρίας τῶν ἐπιτροπῶν σας ὅτι συναγωνισμὸς δὲν σημαίνει δημοσιότης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὅταν πρόκειται περὶ τῆς καταστροφῆς ἑνὸς νόμου, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ λεπτομερῶς καὶ ἀκριβῶς τὸ εἶδος τῆς συμβάσεως καὶ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν αὕτη ὑπεγράφη. Ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἀποβλέπει εἰς ἐλάχιστον ζήτημα τῆς ἡμετέρας κοινωνίας· ἡ σύμβασις αὕτη ἀποβλέπει εἰς τὸ σπουδαιότερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεφάνη πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι διὰ τοῦ ζητήματος τούτου συνετάραξαν τρεῖς ὅλους ἐνιαυτοὺς τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἔφεραν μέχρι τῶν πυλῶν τῶν Ἀθηνῶν τὸν νέον Ἰουγούρθαν διὰ νὰ μᾶς ἐξαγοράσῃ· ἀλλὰ κατ’ εὐτυχίαν ὁ Ἰουγούρθας τότε δὲν ἦλθεν ἴσως ἔμελλε νὰ ἔλθῃ βραδύτερον. Ἡ σύμβασις λοιπὸν αὐτὴ δὲν ἦτον ἐκ τῶν κοινῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπεν ἄνευ περισκέψεως καὶ ἄνευ βαθείας μελέτης νὰ τελεσθῶσιν· ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἀνατρέπει μόνον τὸν νόμον τοῦ 1871, ἀλλ’ ἀνατρέπει ἀρχὴν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τῆς καθιδρύσεως τῆς βασιλείας· ἀνατρέπει τὴν ἀρχὴν, ὅτι εἰς πᾶσαν ὑπόθεσιν ἀφορῶσαν πώλησιν δημοσίου κτήματος ἢ δημοσίας προσόδου πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ὁ συναγωνισμὸς, ὄχι ὁ συναγωνισμὸς τῆς ὀκτανδρίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὁ συναγωνισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐννοεῖ ὅλος ὁ κόσμος. Δὲν δύναται σήμερον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκποιήσῃ ἓν πτωχὸν ἐλαιόδενδρον ἢ μωρέοδενδρον ἄνευ συναγωνισμοῦ, ἤτοι ἄνευ δημοπρασίας. Καὶ ὅμως διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς διατίθεται ὁ μεγαλείτερος πλοῦτος τοῦ τόπου. Τὸ ἀντικείμενον λοιπὸν τῆς συμβάσεως ταύτης ἦτο τοιοῦτον, ὥστε ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ ἀκριβῶς, διότι δι’ αὐτῆς πρόκειται νὰ ἀνατραπῇ ὄχι μόνον εἷς νόμος, ἀλλὰ γενικὴ ἀρχὴ διέπουσα τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους. Ἐκτὸς τούτου, σᾶς εἶπον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ καὶ ὁ χρόνος. Ἡ σύμβασις, ὡς γνωρίζετε, ὑπεγράφη τὴν 29 Ἀπριλίου, ἤτοι δέκα ἡμέρας πρὸ τῆς ἐπανόδου τῆς Βουλῆς. Δὲν ἦτο δυνατὸν, καὶ ἐὰν ἤθελαν νὰ ὑπογράψουν τὴν σύμβασιν ταύτην, νὰ ἀναμείνουν τὴν ἔλευσιν τῆς Βουλῆς, νὰ τὴν ὑπογράψουν τότε καὶ ἀμέσως νὰ τὴν παρουσιάσουν καὶ ἀμέσως νὰ ζητήσουν τὴν συζήτησιν αὐτῆς, ὥστε νὰ μὴ δώσουν καιρὸν εἰς τὴν γέννησιν καὶ παιδαγώγησιν τῆς κυβείας; Τί ἄλλο ἐγέννησεν αὐτὸ τὸ τρομερὸν agiotage, τὸ ὁποῖον πρόκειται πιθανῶς νὰ καταστρέψῃ ἄπειρα θύματα, παρὰ ἡ βραδύτης τῆς παρουσιάσεως τῆς συμβάσεως ταύτης; Καὶ ἐνῷ ὑπεγράφη κατὰ τὴν 29 Ἀπριλίου, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ μὴ ὑπογραφῇ, ἐνῷ ἡ Βουλὴ συνῆλθε κατὰ τὴν 10 Μαΐου, ἡ σύμβασις αὕτη δὲν κατετέθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰμὴ κατὰ τὴν 18 ἢ 19 Ἰουνίου. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς λέγει...

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπήντησα εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, ὅστις εἶπεν ὅτι ἡ τύπωσις ἔγεινεν ἀργά.

§42ΖΑΪΜΗΣ. Ἐν τούτοις, κύριοι, ἡ σύμβασις κατέστρεψεν ὅ,τι καλὸν περιεῖχεν ὁ νόμος τοῦ 1871. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον καθιεροῦντο τέσσαρες πρὸ πάντων ἀρχαὶ, α) ὁ συναγωνισμὸς, β) ὁ προσδιορισμὸς τῶν ἐξόδων, γ) τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον ἐδικαιοῦτο νὰ λαμβάνῃ ἐκ τῆς ἐκκαμινεύσεως, καὶ δ) ὁ κατὰ μερίδας μεγάλας πλειστηριασμὸς τῶν ἐκβολάδων. Τὰς ἀρχὰς ταύτας τοῦ νόμου τὰς καταστρέφει ἡ σύμβασις. Ὁ συναγωνισμὸς ὡς καὶ ὁ προσδιορισμὸς τῶν ἐξόδων τῶν παραγωγικῶν δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῇ συμβάσει· ἡ ἀρχὴ τῆς κατὰ μερίδας ἐκποιήσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ αὐτὴ ἀνατρέπεται, διότι ἡ σύμβασις αὕτη χορηγεῖ ὅλας τὰς ἐκβολάδας εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων, τὸ ποσοστὸν τοῦ δημοσίου καταβιβάζεται ἀπὸ 60%, ὅσον ἐπροσδιορίζετο ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1871 ὡς ἐλάχιστος ὅρος, εἰς 44%, αἱ δὲ ἐπιτροπαὶ τῶν τε ἐσωτερικῶν καὶ οἰκονομικῶν εὑρίσκουσι μετὰ ἀξιοθαυμάστου αὐθεντικότητος διὰ τὸ θάῤῥος των ὅτι τὰ 44% εἶναι ἀνώτερα τῶν 60. Τὸ λέγουσι ῥητῶς, «πρόδηλον ὅτι τὰ ὁρισθέντα 50% διὰ μόνας τὰς ἐκβολάδας δέον νὰ θεωρηθῶσιν ἀνώτερα καὶ τῶν 60% τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἐκβολάδων ὁριζομένων.» Ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὸ 1871, ὅτε πολλαὶ καὶ ἐκτεταμέναι συζητήσεις ἔλαβον χώραν, δύω γνῶμαι ἐξεδηλώθησαν ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν ἐκβολάδων, α) ἡ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ἐκκαμίνευσις, β) ὁ συναγωνισμός. Οὐδόλως ἐπροτάθη ἡ εἰς ἑταιρίαν διὰ συμβάσεως παραχώρησις τῶν ἐκβολάδων, καὶ ὑπὲρ τοῦ συναγωνισμοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ ποσοστοῦ τῶν 60% πρὸ παντὸς ἄλλου πρωτηγωνίστησεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου κ. Δεληγεώργης. Τὰ 60% ὁ κ. Δεληγεώργης εὕρισκε τότε ὅτι δὲν εἶναι μέγα ποσόν. Ἰδοὺ δὲ τί ἔλεγεν εἰς μίαν ἐκ τῶν ὁμιλιῶν του, «διὰ τοῦτο ἡ προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς νὰ κερδήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον, δὲν εἶναι πρασπάθεια ματαία, δὲν εἶναι χίμαιρα·» αὐτὰ ἔλεγε τότε. Ἀναζητήσας εἰς τὸν εἰσαγωγικὸν λόγον τοῦ κ. προέδρου τοῦ ὑπουργείου καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ὀκτανδρίας ὑμῶν νὰ εὕρω τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ κ. Δεληγεώργης προετράπη νὰ καταβιβάσῃ εἰς 44% τὸ 60%, δὲν εὗρον οὐδένα ἄλλον, εἰμὴ ὅτι τὰ 44% ὡρίσθησαν, διότι διὰ τῆς συμβάσεως ὡρίσθη ἡ συνεκκαμίνευσις τῶν σκωριῶν μετὰ τῶν ἐκβολάδων· δὲν ἤκουσα ἄλλον τινὰ λόγον δικαιολογοῦντα τὴν ἀνατροπὴν τὴν οὐσιωδεστάτην τοῦ νόμου. Ποῖος ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ κατέλθῃ εἰς τὰ 44 ἀπὸ τῶν 60%; Ἄλλον λόγον, δὲν εὗρον παρὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον εἶπον· ἀναγνώσατε τὸν εἰσαγωγικὸν λόγον τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ θέλετε ἴδει ὅτι μετὰ τὸ ἱστορικὸν τῶν διαπραγματεύσεων ὁ μόνος λόγος, τὸν ὁποῖον ἐκφέρει εἶναι ὅτι «ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὸ σύστημα τοῦτο προτιμήσασα τὰ 44% ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς συνεκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ τῶν σκωριῶν.» Ἰδοὺ ὁ μόνος λόγος, ὅστις προτάσσεται ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς συμβάσεως. Ἀλλὰ εὑρίσκετε τὸν λόγον αὐτὸν σπουδαῖον καὶ βάσιμον; Σᾶς λέγουν ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τὸν ὑπάρχοντα πρόκειται νὰ λαμβάνητε μόνον 30% ἐκ τοῦ μολύβδου τοῦ ἐξαγομένου ἐκ τῶν σκωριῶν, διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης θὰ λαμβάνητε 44%· ἄρα κερδίζετε 14%. Δὲν μοὶ φαίνεται οὗτος ὁ λόγος δυνάμενος νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀνατροπὴν διατάξεως συνδεομένης τόσον στενῶς μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Αἱ σκωρίαι πλησιάζουν εἰς τὸ τέλος των· αἱ σκωρίαι κατὰ τὰς γενομένας ἀναμετρήσεις μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη τελειώνουν. Ἀλλὰ μήπως ἐν τῇ συμβάσει ὑπάρχει κύρωσίς τις περὶ συνεκκαμινεύσεως τῶν σκωριῶν καὶ τῶν ἐκβολάδων; Τὸ τοιοῦτον δὲν εὑρίσκω. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων νὰ ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰς σκωρίας καὶ ἐκκαμινεύσῃ μόνον ἐκβολάδας; Ἡ κύρωσις θὰ σᾶς εἴπουν ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ συμβούλους καὶ Β. ἐπίτροπον. Αἱ ἐγγυήσεις ὅμως αὗται δὲν ἔχουν, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, σπουδαιότητά τινα, καὶ κατωτέρω θέλω σᾶς ἀναπτύξει τοῦτο. Ὑποθέτω ὅμως, κύριοι, ὅτι κερδίζετε καὶ τὰ 14% ἐπὶ τῶν σκωριῶν· ἀλλὰ ποία ἡ ζημία τῆς ἑταιρίας, ἐὰν πληρώσῃ 14% ἐπὶ τῶν σκωριῶν, ὅταν πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ 16% ἐκ τῶν ἐκβολάδων; Ζημία δὲν θὰ ὑπάρξῃ διὰ τὴν ἑταιρίαν, ἀλλὰ διὰ τὸ δημόσιον εἶναι θυσία τῶν μεγαλειτέρων αὐτοῦ συμφερόντων. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν οὐδόλως τὴν συνεκκαμίνευσιν τῶν σκωριῶν μετὰ τῶν ἐκβολάδων ὡς τὴν προσήκουσαν δικαιολόγησιν τῆς συμβάσεως. Δεύτερον σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ σύμβασις καταστρέφει τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ προσδιορισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ὅσα καὶ ἂν σᾶς εἴπωσι περὶ τούτου, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι ἄνευ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν ἐξόδων θὰ ὑπάρχῃ ἡ μεγαλειτέρα ἀβεβαιότης περὶ τῆς προσόδου τοῦ δημοσίου. Ἡ ἐγγύησις τῶν μετόχων, τῶν Β. ἐπιτρόπων, τῶν συμβούλων, ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, δὲν παρέχει εἰς ἐμὲ κἀμμίαν ἐλπίδα· δὲν κατηγορῶ οὐδένα· ἔχω ἄπειρον ὑπόληψιν καὶ σεβασμὸν εἰς πολλὰ μέλη τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, ἀλλ’ ὅταν βλέπω εἰς ἓν ἔθνος μέγα καὶ τίμιον εἰς τὰς συναλλαγάς του, ὅταν βλέπω, ὅτι εἰς τὴν Ἀγγλίαν πολλὰ συμβούλια διοικητικὰ σιδηροδρόμων ἠθέλησαν νὰ ἐξαπατήσωσι τὸ κοινὸν διὰ νὰ ὑψώσωσι τὰς μετοχὰς αὑτῶν, ὅταν, λέγω, βλέπω τοῦτο εἰς τὴν Ἀγγλίαν, διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴν ὑποθέσω, ὅτι δύναται νὰ συμβῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι; Καὶ διατί νὰ μὴ ζητήσω νὰ ἐξασφαλισθῇ βεβαίως καὶ ἀδιασείστως ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν ἐξόδων; Ὑπὸ τοῦ πνεύματος τούτου, κύριοι, ἐνεφορεῖτο ἡ Βουλὴ τοῦ 1871, καὶ διὰ τοῦτο προσδιώρισε τὰ ἔξοδα· καὶ ὅμως τὰ ἔξοδα ταῦτα καταστρέφονται ὑπὸ τῆς συμβάσεως, ἐλάττωμα δεύτερον καὶ μέγιστον αὐτῆς. Ἡ σύμβασις λοιπὸν αὕτη, ὡς σᾶς εἶπον μέχρι τοῦδε, κατέστρεψε τὸν συναγωνισμόν, κατέστρεψε τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἐξόδων, κατέστρεψε τὸ ποσοστόν. Ἀλλά, κύριοι, κατέστρεψε καὶ ἄλλην διάταξιν τοῦ νόμου σπουδαίαν, κατέστρεψε τὴν κατὰ μερίδας δημοπρασίαν τῶν ἐκβολάδων, καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 12 τῆς συμβάσεως αἱ ἐκβολάδες ἀποδίδονται ὅλαι εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων, καὶ ἀποδίδονται διὰ τρόπου λίαν παραδόξου. Ἐνῷ, ὡς εἶναι γνωστόν, αἱ ἐκβολάδες, αἱ κείμεναι ἐπὶ τῶν γενομένων εἰς τὸν κύριον Σερπιέρην παραχωρήσεων, εἶναι βεβαίως αἱ πλουσιώτεραι, αἱ ἐκβολάδες αὗται δίδονται πρὸς 44%, διὰ δὲ τὰς ἐκβολάδας τῶν λοιπῶν Λαυριωτικῶν μεταλλείων προσδιορίζεται τὸ 50%· διότι τὴν ἔννοιαν ταύτην ἔχει τὸ ἄρθρον 12 τῆς Συμβάσεως, τὸ ὁποῖον λέγει.

§43ΤΙΝΕΣ. Ὅλα, ὅλα.

§44ΖΑΪΜΗΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει «ἐὰν μέχρι τῆς ἐγκρίσεως τῆς παρούσης συμβάσεως παρὰ τῆς Βουλῆς δὲν διατεθῶσιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αἱ λοιπαὶ ἐν Λαυρίῳ ἐκβολάδες, ἡ Ἑταιρία θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκκαμινεύσῃ καὶ ταύτας ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ μὲ τὰς ἑξῆς μόνον μεταβολάς· ά.) τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου μολύβδου ἁπασῶν τῶν σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων τοῦ Λαυρίου θέλει εἶσθαι 50% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος ἀντὶ 44% κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τῆς παρούσης.» Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἀνεδέχθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσῃ παρὰ παντὸς ἄλλου, ὅστις ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τὰς ἐκβολάδας πρὸ τῆς ἐγκρίσεως, ἀνεδέχθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαιτήσῃ περισσότερον ἀπὸ 50%. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἐὰν τὸ ἐννοεῖτε, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 12.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§46ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἀνεδέχθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσῃ περισσότερον διὰ τὰς ἐκβολάδας τὰς κειμένας ἐπὶ ταῖς λοιπαῖς Λαυριωτικαῖς χώραις, μὲ ἄλλας λέξεις παρεχώρησε τὰς πλουσιωτέρας ἐκβολάδας πρὸς 44%, διὰ δὲ τὰς λοιπὰς ἀπαιτεῖ περισσότερον τῶν 50%. Ἀλλά, κύριοι, εἶναι δικαία ἡ παραχώρησις ὅλων τῶν ἐκβολάδων εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων; Ὅταν εἰς τὸ βιβλίον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, βλέπετε διαφόρους ἄλλας ἑταιρίας, αἵτινες παρέχουν ἐγγυήσεις, (ἐγὼ δὲν εἶμαι μέτοχος εἰς οὐδεμίαν ἐξ αὐτῶν τῶν ἑταιριῶν) ζητούσας τὰς λοιπὰς ἐκβολάδας ἐν Λαυρίῳ, διὰ ποῖον λόγον ἡ σύμβασις αὕτη θέλει νὰ παραχωρήσῃ καὶ τὰς ἐκβολάδας ταύτας εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεταλλουργείων; Δὲν εὑρίσκω τινὰ λόγον δυνάμενον νὰ μὲ πείσῃ, ὅτι καὶ ἡ διάταξις αὐτὴ τῆς συμβάσεως εἶναι ὀρθὴ καὶ δικαία. Ἀφίνων, κύριοι, εἰς τοὺς μετ’ ἐμὲ μέλλοντας νὰ λάβωσι τὸν λόγον τὴν λεπτομερεστέραν ἀνάλυσιν περὶ τῶν ἐλαττωμάτων τῆς συμβάσεως ταύτης, βλέπω μετὰ λύπης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔθεσε τὴν Βουλὴν εἰς δύσκολον καὶ δυσχερῆ θέσιν... Ἡ παραδοχὴ τῆς συμβάσεως, ὡς ἔχει, εἶναι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου καταστροφὴ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἡ σύμβασις αὕτη ἐγέννησε καὶ ἐπαιδαγώγησε ἐν τῇ πρωτευούσῃ τὴν κυβείαν, τῆς κυβείας δὲ ταύτης τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν, ἅμα ἀποῤῥιφθῇ ἡ σύμβασις, διατρέχει τὸν μέγιστον κίνδυνον. Βεβαίως μεταβολὴ δὲν δύναται νὰ παραβλάψῃ εἰς τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων τῆς καθέδρας· ἀνώτερα βεβαίως εἶναι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς πρωτευούσης, ἐν τόπῳ, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχει μεγάλη συγκέντρωσις, δὲν ἠμποροῦν ἐντελῶς νὰ παραβλεφθῶσιν. Ἡ σύμβασις, ὡς ἔχει, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπισύρῃ τὴν ψῆφόν μου. Ἂν προσδιώριζε τὰ ἔξοδα, ἂν ἔφερε ποσοστὸν ἀνώτερον τῶν 44%, ἂν διεχώριζε τὰς ἐκβολάδας τὰς ἐπὶ τῶν παραχωρήσεων τοῦ κυρίου Σερπιέρη, ἀπὸ τὰς λοιπὰς ἐκβολάδας, τὰς ἐπὶ τῆς Λαυριωτικῆς, ἴσως ἠδυνάμην νὰ παραβλέψω τὴν ζημίαν τοῦ δημοσίου καὶ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς· διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ὀφείλω νὰ μὴ ἴδω μετὰ σκληρότητος καὶ τὰ θύματα, τὰ ὁποῖα ἐγέννησεν ἡ σύμβασις αὕτη, καθόσον, κύριοι, εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ μὲν εὔποροι σήμερον πολλὰ ὀλίγας μετοχὰς κατέχουσιν, αἱ περισσότεραι δὲ εὑρίσκονται εἰς χεῖρας θυμάτων ἀκρίτων καὶ ἀθώων. Ἀλλά, κύριοι, ἂν ἡ σύμβασις μείνῃ ὡς ἔχει, εἶναι ἀδύνατον δι’ οὐδένα λόγον νὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς· διότι, ὡς ἔχει, εἶναι θυσία τοῦ ἐθνικοῦ τῆς Ἑλλάδος πλούτου. Πρέπει λοιπὸν οὐχὶ νὰ διασώσωμεν τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, διότι δὲν διασώζεται διὰ τροπολογιῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ἵνα ἡ ζημία τοῦ δημοσίου ἐλαττωθῇ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐλλαττουμένης τῆς ζημίας τοῦ δημοσίου, ἠμποροῦν νὰ διασωθῶσι καὶ τὰ θύματα τῆς ἀπάτης, καὶ ἠμπορεῖ ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν νὰ μὴ ναυαγήσῃ, ὡς ὑπάρχει φόβος. Ἐλπίζω λοιπὸν ὅτι καὶ ἡ ἑταιρία καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλουσι δεχθῆ τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι, ὡς εἶπον, δὲν πρόκειται νὰ διασώσωσιν ἐν γένει τὸν πλοῦτον τοῦτον, ἀλλὰ πρόκειται μόνον νὰ ἐλαττώσωσι τὴν ζημίαν τοῦ δημοσίου.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἄλλος ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ.

§48ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἓν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως τοὐλάχιστον ἢ τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀντικρούσῃ τὸν κύριον Ζαΐμην· ἄλλως, θὰ εἰπῇ ὅτι ἀποδέχεται τὰς παρατηρήσεις τοῦ κυρίου Ζαΐμη.

§49ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ σήμερον ἐπῆρα 25 κόκκους κινίνης καὶ δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλήσω· ἀλλὰ ἐὰν ἐπιμένετε ὁμιλῶ.

§50ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός.). Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὀφείλω νὰ δώσω τινὰς διασαφήσεις συνεπείᾳ τῶν ἐρωτήσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπηυθύνθησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοὺς πρώην λαλήσαντας. Ὁ κ. Κατσικόπουλος ἠρώτησεν ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνῷ διεπραγματεύετο μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας ἐπὶ ἄλλων βάσεων, κατόπιν προσέθηκε τὸν ὅρον, καθ’ ὃν ἡ Ἀγγλικὴ ἑταιρία ὤφειλε νὰ συγκαμινεύῃ μετὰ τῶν ἐκβολάδων καὶ μεταλλίτιδα 15%, καὶ ἕνεκα τούτου ἀπεσύρθη ἡ Ἀγγλικὴ ἑταιρία. Τὸ πρᾶγμα ἐὰν ἦτον ἀληθὲς, θὰ ἦτο σπουδαῖον, καὶ διὰ τοῦτο χρεωστῶ νὰ ἀπαντήσω. Ἐν τῷ βιβλιαρίῳ, ὅπερ πάντες ἔχετε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐν σελίδι 68 ὑπάρχει τὸ ἑξῆς ἔγγραφον. «Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 45|21 τῆς 30 Ἰανουαρίου ε. ε. ἐγγράφου μοὶ ἐσυστήσατε ὡς λίαν σπουδαίους τοὺς ἀποστείλαντας ἐκ Λονδίνου εἰς Ἀθήνας τὸν δικηγόρον Θεμ. Ἰωαννίδην ὅπως ζητήσῃ παρὰ τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως τὴν παραχώρησιν μέρους τῶν ἐκβολάδων καὶ ὡς προθύμους ν’ ἀναλάβωσιν οὐ μόνον ταύτην, ἀλλὰ καὶ ἄλλας ἐν Ἑλλάδι ἐπιχειρήσεις. Ὁ κύριος Ἰωαννίδης ἦλθε πραγματικῶς εἰς Ἀθήνας μετὰ τοῦ κυρίου Νικολάου Καράλη καὶ διεπραγματεύθησαν μετ’ ἐμοῦ περὶ παραχωρήσεως ὅλων τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐκβολάδων καὶ σκωριῶν πλὴν τῶν περιλαμβανομένων εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ μεταλλείου τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ καὶ Σερπιέρη.» Τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὴν ἐν Λονδίνῳ πρεσβείαν ἐντὸς τοῦ ὁποίου περιέχονται οἱ ὅροι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ τὸ προκαταρκτικὸν νομοσχέδιον μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας, εἰς τὸ ἐδάφιον δὲ 4 φέροντος τὰ ἑξῆς· «Θέλουσι συγκαμινεύσει ἐκβολάδας ὁμοῦ καὶ ἀρχαίας σκωρίας ἢ μεταλλίτιδα (galéne) εἰς ἀναλογίαν 30% σκωρίας ἢ 15% μεταλλίτιδος· καὶ ἐν σελίδι 70 καὶ 71 θέλετε ἀπαντήσει τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐν Λονδίνῳ πρέσβεως καὶ ἐν αὐτῷ τὰ ἑξῆς· «Κύριε πρόεδρε, ἔλαβον τὸ ἀπὸ 3|15 ὑμέτερον τηλεγράφημα καὶ τὸ ἐν αὐτῷ ἀναφερόμενον ἐπίσημον τῆς ὑμετέρας ἐξοχότητος ὑπ’ ἀριθμὸν 1288 τῆς 24 Φεβρουαρίου (8 Μαρτίου) ἐπιγραφόμενον ἀπόῤῥητον. Ὁ κύριος Delmar μετὰ τοῦ ὑποδικηγόρου καὶ τοῦ μηχανικοῦ τῆς ἑταιρίας δὲν ἐβράδυναν νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Πρεσβείαν ταύτην καὶ μοὶ εἶπον ἐκ μέρους καὶ τῶν συνεταίρων αὐτῶν, ὅτι δέχονται τοὺς ὅρους τῆς παραχωρήσεως καὶ ὅτι μόνον διστάζουσιν ὡς πρὸς τὸν ὑπ’ ἀριθ. 4 ἐν τῷ ὑμετέρῳ ἐπισήμῳ καὶ ὑπ’ ἀριθ. 5, ἐν ᾧ εἶχον αὐτοὶ ἐγγράφῳ τῶν αὐτόθι ἐπιτρόπων αὐτῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ἐζήτησαν παρ’ αὐτῶν διασαφήσεις, διότι δὲν δύνανται νὰ ἀποφασίσωσιν ἐκ τῶν προτέρων κατὰ ποίαν ἀναλογίαν θέλουν συγκαμινεύεσθαι ὁμοῦ ἐκβολάδες καὶ ἀρχαῖαι σκωρίαι, μέλλοντος τοῦ ζητήματος τούτου νὰ λυθῇ ἐπὶ τόπου καὶ μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν πρώτων ἐργασιῶν. Περὶ δὲ τῆς ἀπὸ τοῦδε παραδοχῆς τῶν ἄλλων ὅρων μὲ παρεκάλεσαν νὰ σᾶς τηλεγραφήσω· ὅθεν σᾶς ἀπέστειλα δι’ αὐτῶν τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα· «Ἔλαβον τὸ ἀπὸ 15 τρέχοντος ὑμέτερον τηλεγράφημα. Εἶδον τοὺς ἐνδιαφερομένους καὶ δέχονται τοὺς ὅρους, ἐκτὸς τοῦ 5ου, διὰ τὸν ὁποῖον χρειάζονται ἐξηγήσεις ζητηθείσας διὰ τοῦ ἐν Ἀθήναις πράκτορός των.» Ἐν σελίδι 80 θέλετε ἀπαντήσει τὸ ἑξῆς ἔγγραφον, τὴν σημείωσιν τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους διεπραγματεύετο ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς ἑταιρίας, σημείωσιν, ἣν ἀπεφασίσαμεν καὶ ἐδώκαμεν εἰς μίαν ἐκ τῶν διαπραγματευομένων ἑταιριῶν καὶ ὅπου φέρονται τὰ ἑξῆς· «Ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ συγκαμινεύῃ μετὰ τῶν ἐκβολάδων πρὸς 15% μεταλλίτιδος ἢ 30% ἀρχαίων σκωριῶν.» Ὥστε βλέπετε ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑπόπτευσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας. Ἡ δευτέρα ἐρώτησις, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω, διότι εἶναι σπουδαία, εἶναι ἡ ἑξῆς· ἐὰν δηλονότι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐκβολάδων ἄνευ τῆς συνδρομῆς σκωριῶν ἢ ἄλλων εὐτήκτων οὐσιῶν. Ἐν πρώτοις ἐν τῷ βιβλιαρίῳ, τὸ ὁποῖον κατετέθη εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1871 ἐν σελίδι 30 ἀπαντῶνται εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιστημονικῆς ἐπιτροπῆς τὰ περὶ τούτου ὡς ἑξῆς· «ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις νομίζομεν ὅτι ἡ ἑταιρία κάπως ἀντογνωμόνως κλπ.» (ἀναγινώσκει). Ὑπάρχουσι προσέτι δύω ἐκθέσεις σπουδαίων ἐπιστημόνων. Ἡ μία ἐξ αὐτῶν εἶναι τοῦ κυρίου Ansted, ἑνὸς περιφήμου γεωγνώστου τῆς Ἀγγλίας· οὗτος λέγει τὰ ἑξῆς· «εἶναι εὐκταῖον λίαν ἐν τῇ πρακτικῇ, ὅπως αἱ ἐκβολάδες κλπ.» (ἀναγινώσκει). Ὑπάρχει ἑτέρα ἔκθεσις ἐπιστήμονος Ἄγγλου, τὸν ὁποῖον πρὶν ἔλθωμεν εἰς τὰ πράγματα εἶχεν ἀποστείλει ἑταιρία τις ἐξ Ἀγγλίας διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἐκβολάδας τοῦ Λαυρίου. Αὐτὸς ὑπέβαλεν πρὸς τοὺς ἀποστολεῖς του ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς πρεσβείας κατωρθώσαμεν νὰ λάβωμεν καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς· «εἰς τὴν ἐν λόγῳ ἑταιρίαν αἱ ἐκβολάδες δύνανται νὰ ὦσιν ἐπικερδεῖς, κλπ.» (ἀναγινώσκει).

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν θὰ ἦταν ἂν εἴχαμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τῶν Γερμανῶν ὀρυκτολόγων, ἣν ὑπέβαλον κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1872.

§53ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐκθέσεις ἔπρεπε νὰ ᾖναι τυπωμέναι.

§54ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αἱ ἐκβολάδες ἀναμφισβητήτως ἔχουν ἀνάγκην ἢ τῆς συγκαμινεύσεως αὐτῶν μετὰ τῶν σκωριῶν ἢ μετὰ τῆς μεταλλίτιδος· καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπῆρξέ τις, ὅπως ἤκουσα πρὸ ὀλίγου, ἐπισήμων ὁποῖος ἐγνωμάτευσεν ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐκβολάδων ἄνευ μεταλλίτιδος, ἄνευ σκωριῶν· τοιαύτη ἔκθεσις δι’ ἡμᾶς εἶναι ἄγνωστος.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Nasse.

§56ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ γνώμη τοῦ κ. Nasse ἀμφιβάλλω ἂν ἔχῃ τὴν ἀξίαν, ἧς ὑπάρχει ἀνάγκη, καὶ ἡ ἀμφιβολία γεννᾶται οὐχὶ διότι γνωρίζω τὸν ἄνθρωπον ἢ εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ τὸν κρίνω, ἀλλ’ ἐκ τῆς κακῆς ὑποδοχῆς, ἧς ἔτυχεν ἐνταῦθα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία περὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος κρίνουσα, ἐπὶ τέλους ἐνόμισεν, ὅτι ὁ Nasse καὶ ὁ σύντροφος αὐτοῦ δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ διεξαγάγωσι τὸ ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχον προσκληθῆ, καὶ διὰ τοῦτο τοὺς ἀπέπεμψεν ἄνευ ἀποτελέσματος· ὡς πρὸς δὲ τὸ ποσὸν τῶν σκωριῶν, ὑπάρχουσιν, ὡς γνωρίζετε, ἐκθέσεις τὰς ὁποίας προεκάλεσε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη κατὰ τὸ 1872 ὀλίγον χρόνον πρὶν ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις ἢ φθάσῃ εἰς ἓν οἱονδήποτε ἀποτέλεσμα μετὰ τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ Σερπιέρη. Ὡς πρὸς τὰς ἐκβολάδας, τότε ἀπεστάλη πρῶτον μὲν ὁ κύριος Σκαλιστήρης μετὰ τοῦ κυρίου Βουγιούκα, κατόπιν δὲ ὁλόκληρος ἡ ἐπιτροπή· οὕτω δὲ ἐσχηματίσθησαν τριῶν εἰδῶν ἀριθμοί, τριῶν εἰδῶν ἐκτιμήσεις. Μία ἦτο τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ Σερπιέρη, ἡ ὁποία ἀνεβίβαζεν τὰς ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ μεταλλείου ὑπαρχούσας σκωρίας εἰς 800,000 τόνους. Ἡ δὲ ἐπιτροπὴ καθὼς καὶ δύω ἐκ τῶν ἀπεσταλμένων μετὰ μικρὰς διαφωνίας εἰς τὸ ἥμισυ, 490,000. Σημειωτέον δὲ ὅτι ἡ ἐκτίμησις ἐγένετο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν εἰμὴ μόνον τὰς λεγομένας δῆθεν ἀμιγεῖς σκωρίας· διότι τοὺς σωροὺς τοὺς ἀναμεμιγμένους μετὰ ἐκβολάδων δὲν τοὺς ἠρεύνησαν... (Ἡ συνέχεια τῆς ὁμιλίας ταύτης μέχρι τέλους ἀπωλέσθη).

§57ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§58ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, σήμερον.

§59ΕΤΕΡΟΙ. Ἂν θέλῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς νὰ ὁμιλήσῃ....

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός)........ Ἡ πρώτη παρατήρησις, ἣν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐποιήσατο σήμερον ἀγορεύων κατὰ τῆς συμβάσεως, εἶναι ὅτι δύω μεγάλαι πληγαί, ὧν ἡ Ἑλλὰς πρὶν ἦτον ἀπηλλαγμένη, παρουσιάζονται ἤδη, δηλονότι ἡ πλησμονὴ Τραπεζῶν μὲ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ ἡ κερδοσκοπία ἐπὶ τῶν μετοχῶν τῶν ἑταιριῶν. Τὸ πρῶτον ζήτημα ἐσυζητήθη διὰ μακρῶν· φαίνεται ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, ὅστις ἦν ἀπὼν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὰς συζητήσεις, εἶχε τὴν αὐτὴν γνώμην, ἣν εἶχον ὅλοι οἱ ὑπερασπισταὶ τοῦ μονοπωλίου. Δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι σοβαρὸς πολιτικὸς ἀνὴρ, οἷος ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, ἠδύνατο νὰ κατακρίνῃ καὶ ὡς ἀληθεῖς πληγὰς τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας νὰ χαρακτηρήσῃ τὴν ὕπαρξιν ἐν ἐλαχίστῳ μιᾶς ἀρχῆς, ἥτις ἐν μεγίστῳ εἰς ἄλλα κράτη ὑπάρχουσα καταπλουτίζει αὐτὰ καὶ ὑψόνει εἰς μέγαν βαθμὸν εὐημερίας καὶ δυνάμεως. Ἴσως ἴσως ἐγκολπούμενος ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ὑπερασπιστῶν τοῦ μονοπολίου ἠδύνατο νὰ ἀπευθύνῃ καθ’ ἡμῶν παρατηρήσεις, ἐὰν πραγματικῶς ὑπ’ ὄψιν εἶχεν ὅτι ἐν Ἑλλάδι συνέβη ὅ,τι ὑπ’ ὄψιν ἔχοντες οἱ τολμηροὶ ὑπερασπισταὶ τοῦ μονοπωλίου κατηγοροῦσι τὸ ἐναντίον σύστημα· ἐὰν φερ’ εἰπεῖν ὑπ’ ὄψιν εἶχε τὰς 1600 Τραπέζας τῆς Ἀμερικῆς καὶ τὸν μεταξὺ αὐτῶν ἀνταγωνισμὸν καὶ ἀμοιβαῖον πόλεμον, ἢ ἐὰν ἐν Ἑλλάδι ὑπῆρχεν ἡ κατάστασις τῶν Τραπεζῶν ἥτις ἀπαντᾶται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου τὸ μονοπώλιον δὲν ἔχει εἰμὴ 65 μόνον μιλίων ἀκτίνα περὶ τὸ Λονδῖνον, καθ’ ὅλην δὲ τὴν ὑπόλοιπον χώραν ὑπάρχει ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν, καὶ ὅπου τὰ ὑποκαταστήματα τῆς ἀγγλικῆς τραπέζης ἀνταγωνίζονται εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἀγγλίας πρὸς ὅλας τὰς Τραπέζας, αἵτινες ἐκδίδουσι τραπεζικὰ γραμμάτια, ἢ ὡς ἐν Σκωτίᾳ ὅπου ὁ συναγωνισμὸς ὑπάρχει πολλῷ μείζων· ἴσως ἐνώπιον τοιούτων φαινομένων ἠδύνατο ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων νὰ κατενεχθῇ ἐναντίον ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐπανελθὼν ὁ κ. Ζαΐμης ἐκ τῆς περιοδείας του εὗρεν ἐκκρεμῆ συζήτησιν περιστρεφομένην εἰς τοῦτο καὶ μόνον· «ἂν πρέπει νὰ ἔχωμεν μίαν καὶ μόνην Τράπεζαν καὶ νὰ πέσωμεν αἰχμάλωτοι εἰς χεῖρας αὐτῆς, ἢ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ μικρᾶς τινος δόσεως μείζονος ἐλευθερίας δυνάμενοι ν’ ἀπευθυνώμεθα εἰς τρεῖς;» Ἡ κατάστασις τῆς αἰχμαλωσίας, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ παρατηρήσω ὅτι εἰς ἕνα σοβαρὸν πολιτικὸν ἄνδρα, οἷος ὁ κ. Ζαΐμης ὁ ὁποῖος γνωρίζει καὶ ἀκαταπαύστως μελετᾷ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου του, ἔπρεπε νὰ προξενήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπροξένησεν εἰς ἐκείνους οἵτινες ὑπερασπίσθησαν τὴν ὕπαρξιν τῶν τριῶν Τραπεζῶν. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα περὶ τῶν ἀσφαλειῶν, ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα περὶ τῶν λεπτομερειῶν, ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα περὶ τῶν ληπτέων ἐγγυήσεων κατὰ πάσης ἐνδεχομένης τυχὸν παρεκτροπῆς τοῦ συναγωνισμοῦ. Μεταβαίνω εἰς τὸ agiotage. Ἡ κυβεία, ὡς ὠνόμασεν αὐτὴν ὁ κ. Ζαΐμης, εἶναι παλαιοτέρα τῆς ἐποχῆς, εἰς ἣν ἀπέδωκε τὴν γέννησίν της. Ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου συνωμολογήθη μόλις τῇ 29ῃ Ἀπριλίου, τὸ δὲ agiotage εἶναι πολὺ παλαιότερον. Ὁ κ. Ζαΐμης δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι πολλαὶ ἑταιρίαι πρὸ πολλοῦ χρόνου συσταθεῖσαι καὶ οὐδεμίαν πραγματικὴν ἀξίαν παρέχουσαι περὶ τῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν των, ὄχι μόνον ἠδυνήθησαν νὰ κυκλοφορῶσιν αὐτὰς ἐν τῇ ἀγορᾷ, ἀλλὰ καὶ μὲ ὑπερτίμησιν δεκαπλασίαν, εἰκοσαπλασίαν καὶ τριακονταπλασίαν. Ἡ κερδοσκοπία ἐπὶ τῶν μετοχῶν, ἐπὶ τῶν δημοσίων χρεωγράφων καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀξιῶν τοῦ ἐμπορίου εἶναι καθιερωμένη καὶ ὑπάρχει πανταχοῦ· ἐὰν δὲ ἦτον εὐχῆς ἔργον νὰ μὴν ἔλθῃ ἐν Ἑλλάδι, ὀφείλομεν λόγον οἱ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου κυβερνῶντες, καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὀφείλει λόγον καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μας κ. Ζαΐμης, διότι ἐὰν αὐτὴ ἡ ἰδέα ἦτον ὀρθὴ, ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ καιροῦ νὰ ἐμποδίσωμεν καὶ αὐτὸν τὸν Πειραιᾶ νὰ ἀρχίσῃ νὰ κατασκευάζῃ ἓν ἵδρυμα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καθιερωμένον. Ἡ Κυβέρνησις τὸ καθ’ ἑαυτὴν ἔπραξεν ὅ,τι ὤφειλε νὰ πράξῃ ὡρίμως σκεπτομένη περὶ τῶν κοινῶν συμφερόντων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν σᾶς ἀνέφερον, ἀλλὰ καὶ ἤδη εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω τὰς πράξεις της ταύτας. Ὅτε συνεστήθη ἡ ἑταιρία τῶν «Μεταλουργείων τοῦ Λαυρίου», ἡ Κυβέρνησις ἀπηγόρευσεν αὐτῇ νὰ ἐργάζηται εἰς ἄλλο τι, εἰμὴ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν σκωριῶν. Τὸ διάταγμα τῆς ἐγκρίσεως τοῦ καταστατικοῦ της ῥητὸν ὅρον ἔθετο, ὅτι πάσας τὰς λοιπὰς ἐργασίας τὰς ἀναφερομένας ἐν τῷ καταστατικῷ ἡ Κυβέρνησις καταργεῖ καὶ οὐδεμίαν ἐξ αὐτῶν ἐννοεῖ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ὁ ἀγοράζων ἑπομένως μετά τινα καιρὸν, διότι πρῶτον ἐθεωρήθη τὸ καταστατικὸν καὶ ἔπειτα ἐδόθη ἡ ἄδεια τῆς ἐκδόσεως μετοχῶν, ὁ ἀγοράζων μετοχὰς τῶν «Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου» εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τί ἀγοράζει καὶ ἴσως ἴσως ἤθελεν ὑπάρχει δικαίωμα παραπόνων, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔπραττεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔπραξεν, ἀλλ’ ἐπεκύρου τὸ καταστατικὸν ὡς εἶχε, διότι ἐν τῷ καταστατικῷ τούτῳ καὶ ποικίλαι ἄλλαι ἐργασίαι ἀνεφέροντο ὡς ἀναγόμεναι εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἑταιρίας καὶ αὐτὴ ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐκβολάδων ἐν γένει. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν πρόνοιαν νὰ περιορίσῃ τὰς ἐργασίας τῆς ἑταιρίας εἰς ἓν μόνον εἶδος, νομίζω, οὐδεὶς δύναται νὰ αἰτιαθῇ τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν ἐζημιώθη ὁ ἀγοράσας εἰς ἀνωτέρας ἀξίας ἀφ’ ὅ,τι ἡ μετοχὴ ἀξίζει. Ὅτε δὲ ὁ κ. Συγγρὸς ἠγόρασε τὰ δικαιώματα τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ–Σερπιέρη, ἡ Κυβέρνησις τὸν ὑπεχρέωσεν, ἰδοῦσα ὅτι ἤρχισε νὰ γεννᾶται πλάνη τις ἐν τῇ κοινωνίᾳ, νὰ κοινοποιήσῃ δι’ ὅλων τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ἡ ἀγορὰ, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, περιορίζεται εἰς μόνα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἡ ἑταιρία Ῥοῦ–Σερπιέρη εἶχε καὶ ὅτι ῥητῶς δὲν ἐπεκτείνεται ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων. Τοῦτο ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔπραξεν, ὅπως ἡ ἰδέα, ἥτις ὑπῆρχε περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἐκβολάδων, μὴ ἐμφιλοχωρήσῃ κατὰ τὴν ἀγορὰν καὶ πώλησιν τῶν μετοχῶν τῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία ὑποκατέστησε τὴν ἑταιρίαν Ῥοῦ– Σερπιέρη. Οὕτω πάντα, κύριοι, τὰ συμβάντα εἶναι ἀλλότρια τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐὰν συνέβησαν δυστυχήματα, ἡ Κυβέρνησις οὐδόλως δι’ αὐτὰ εὐθύνεται. Παρατηρῶ δὲ μάλιστα καὶ ὑπενθυμίζω εἰς τοὺς πολὺ περὶ τούτου ἐνασχοληθέντας, ὅτι ὅτε ἐδημοσιεύθη ἡ σύμβασις τοῦ Λαυρίου, ἀπὸ τότε ἤρχισαν αἱ μετοχαὶ νὰ ἐκπίπτωσι, διότι ἡ σύμβασις ἐθεωρήθη σκληρὰ διὰ τὴν ἑταιρίαν ὡς ἐπιβάλλουσα εἰς αὐτὴν ὅρους βαρεῖς. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς διακυμάνσεις αὐτὰς τῶν μετοχῶν δὲν ἐπενήργησεν ὁ ἀκατάπαυστος πολιτικὸς πόλεμος, ὁ ὁποῖος διηγέρθη περὶ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, ἅμα γενομένην γνωστὴν, διότι ἐννοεῖται ὅτι τὸ κοινὸν προσεῖχεν εἰς τοῦτο καὶ κατὰ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν αἱ διάφοραι ἰδέαι αἵτινες ἐῤῥίπτοντο ἐν τῷ μέσῳ ἀπέκτων, κατὰ τὴν δύναμιν ταύτην καὶ αἱ τιμαὶ τῶν μετοχῶν διεμορφοῦντο. Ἡ Κυβέρνησις περιπλέον προῆλθε διὰ πάσης ταχύτητος εἰς τὴν σύνταξιν νομοσχεδίου μεταῤῥυθμίζοντος ἐντελῶς τὸν ἐμπορικὸν νόμον καὶ ἀναπληροῦντος τὰ κενὰ τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας ὅσον ἀφορᾷ τὸν σπουδαιότατον θεσμὸν τῶν ἀνωνύμων μετοχικῶν ἑταιριῶν, ἤθελεν εἶσθαι δὲ ὑποβεβλημένον ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἕτοιμον, ἐὰν δὲν ὑπερίσχυεν ἡ ἰδέα τοῦ νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τοῦ νέου νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον διὰ πάσης ταχύτητος ἡ........ κυβέρνησις ἐπεχείρησε μετὰ τὰ συμβάντα εἰς τὴν χώραν αὐτῆς. Συνέστησε δὲ προσέτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιτροπὴν περιλαμβάνουσαν ἐκ τῶν ἀρίστων καὶ περὶ τὴν ἐπιστήμην καὶ περὶ τὰ τραπεζιτικὰ ὅπως συντάξῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν σχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τῶν χρηματιστηρίων ἐξασφαλίζοντος καθ’ ὅλα τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εὑρέθησαν δημοτικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἀπηύθυνον ἐπαίνους καὶ εὐχαριστίας πρὸς τὸν κ. Συγγρόν· ἀλλὰ νομίζω, ἀφίνων κατὰ μέρος τὸ ὕφος των (διότι οὔτε ἀνέγνωσα τὰ εὐχαριστήρια ταῦτα, ἀλλὰ μόνον περὶ αὐτῶν ἤκουσα νὰ γίνεται λόγος) ὅτι τὰ συμβούλια ταῦτα δὲν εἶναι ἄξια τῆς κατακρίσεως, ἣν ἐποιήσατο αὐτῶν ὁ κ. Ζαΐμης· διότι τὸν κ. Συγγρὸν δὲν συνεχάρησαν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν σκωριῶν ἀπὸ τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ καὶ Συντροφίας, ἀλλὰ διὰ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ αἴσθημα φαίνεται ὅτι ὑπῆρξε λίαν περιωρισμένον, διότι ἕτεροι κεφαλαιοῦχοι ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν πολὺ μακροτέρου σιδηροδρόμου καὶ δὲν ἠξιώθησαν συγχαριτηρίου παρ’ οὐδενὸς δημοτικοῦ συμβουλίου. Ἐπανέλαβεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἣν καὶ ἄλλοτε καθ’ ἡμῶν ἀπηύθυνε κατηγορίαν, ὅτι ἐτολμήσαμεν διὰ συμβάσεως νὰ καταργήσωμεν νόμον. Ἡ μομφὴ αὕτη ἠμπορεῖ νὰ λέγεται μόνον, οὐδέποτε ὅμως δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀληθὴς μομφή. Ἐὰν ἀπολύτως καὶ κατ’ ἀρχὴν αἱ Κυβερνήσεις ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς δύνανται νὰ συνάπτωσι συμβάσεις ἀντικειμένας καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς νόμους, εἰς τὴν εἰδικὴν ὅμως ταύτην περίπτωσιν ἔτι μᾶλλον ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ἀξία ἐγκρίσεως. Ἡ πρώτη ἀντιπαρατήρησίς μου εἶναι ὅτι οἱ κατακρίνοντες ἐπὶ τούτῳ τὴν Κυβέρνησιν μετὰ πολλῆς ταχύτητος ἔσπευσαν εἰς τὴν κατάκρισιν ταύτην. Τοὺς ἐρωτῶ ἑπομένως ἐὰν ἠδύναντο νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν νόμον τοῦ 1871 περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μερίδα, ἣν ἡ ἑταιρία τῶν «Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου» ἠγόρασε παρὰ τῆς προκατόχου αὐτῆς ἑταιρίας μὲ τὸ δικαίωμα τῆς προσφυγῆς εἰς τὰ δικαστήρια. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐκβάσεως τῆς δίκης· ὑπῆρξα εἷς τῶν ἐνθερμοτέρων συνηγόρων τῶν δικαιωμάτων τοῦ δημοσίου καὶ θεωρῶ ἄντικρυς ἐναντίαν καὶ πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ πρὸς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου πᾶσαν ἀξίωσιν ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων, οὐδ’ ἀξιῶ νὰ ἐλαττώσω τὴν δύναμιν τῆς πεποιθήσεώς μου ταύτης διότι εὑρέθησαν νομικοὶ ἄνδρες φέροντες ἀξίωμα, τὰ ἐναντία γνωματεύσαντες, καὶ κυβερνήσεις στηριχθεῖσαι ἐπὶ τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν γνωμῶν ἐκείνων. — Ἀλλὰ προτείνω τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν νόμον τοῦ 1871 καὶ νὰ παραχωρήσωσι διὰ δημοσίου συναγωνισμοῦ τὰς ἐκβολάδας τὰς περιλαμβανομένας ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ μεταλλείου Ῥοῦ–Σερπιέρη, ὄχι διότι ἔχω τὸν φόβον ὅτι αἱ ἰδέαι αὗται δύνανται νὰ ἀποβῶσιν ὑπὲρ τῶν ἐναγόντων, ἀλλὰ διότι ἡ ἑταιρία δύναται νὰ καταστήσῃ αὐτὰς πάντοτε ἐπιδίκους, τὰ δὲ ἐπίδικα δὲν εὑρίσκουσιν ἀγοραστήν, οὔτε δὲ κυβερνήσεις προθύμους ὅπως ἐκθέσωσιν αὐτὰ εἰς δημοπρασίαν. Δὲν εἶναι λοιπόν, κύριοι, ἀληθὲς ὅτι ἡμεῖς διεθέσαμεν διὰ συμβάσεως ὅ,τι ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν διὰ τοῦ νόμου. Πλὴν ὅμως τοῦ λόγου τούτου ὑπάρχουν πολλοὶ ἄλλοι λόγοι, τοὺς ὁποίους ἕνα πρὸς ἕνα θέλω ἐπιχειρήσει ἀμέσως νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ σύμβασις δὲν πραγματεύεται μόνον περὶ ὅσων πραγματεύεται ὁ νόμος τοῦ 1871. Ἡ σύμβασις πραγματεύεται περὶ πολλῶν ἄλλων ἀντικειμένων καὶ ἔλυσε πολλὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τοῦ 1871 οὔτε διενοήθη, οὔτε ἠδύνατο νὰ λύσῃ, διότι μόνον διὰ συμβάσεως ἠδύναντο νὰ λυθῶσι. Κατὰ τὴν σύμβασιν, μεταῤῥυθμίζονται δύω νόμοι, ὁ τοῦ 1871 περὶ ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ ὁ τοῦ 1867 περὶ ἐκκαμινεύσεως τῶν σκωριῶν· καθιεροῦται δὲ ἡ ἀρχὴ καὶ τίθεται ὡς βάσις τῆς συμβάσεως ἡ σύγχρονος ἐντὸς τῶν αὐτῶν καμίνων ἐκκαμίνευσις ἐκβολάδων καὶ σκωριῶν· εἶναι δὲ ἡ βάσις αὕτη τόσον φανερὰ καὶ ὑπ’ οὐδενὸς περικαλύμματος περικεκαλυμμένη, ὥστε θαυμάζω πῶς ὁ ὀξυδερκὴς νοῦς τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος δὲν ἠδυνήθη νὰ ἴδῃ αὐτήν. Ἡ σύμβασις αὕτη ἄρχεται οὕτω: «ἡ ἐσχάτως συστηθεῖσα κτλ. τὴν αἴτησιν δὲ ταύτην ἐποιήσατο ἡ ἑταιρία ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ συγκαμινεύσῃ μετὰ τῶν ἐκβολάδων ἐντὸς τῶν αὑτῶν καμίνων καὶ τὰς σκωρίας, περὶ ὧν διαλαμβάνει ὁ νόμος ὑπὸ στοιχεῖον ΣΙΓʹ τῆς 14ης Ἀπριλίου 1867 καὶ ἑπομένως νὰ πληρόνῃ τῷ δημοσίῳ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ δικαίωμα ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου μολύβδου ἐκ τῶν ἐκβολάδων ὁμοῦ καὶ σκωριῶν.» «Ἄρθρον 1ον. Ἡ εἰρημένη ἑταιρία θέλει ἐκμεταλλευθῆ καὶ ἐκκαμινεύσει ἁπάσας τὰς ἐν τῇ εἰρημένῃ περιφερείᾳ τοῦ μεταλλείου τοῦ Σερπιέρη κειμένας ἐκβολάδας, ὁμοῦ δὲ μετ’ αὐτῶν τὰς σκωρίας τάς τε ἰδιωτικάς, ἐὰν τοιαῦται ἤθελον ἀναγνωρισθῆ ὡς ἀνήκουσαι τῇ ἑταιρίᾳ, καὶ τὰς δημοσίας περὶ ὧν διαλαμβάνει ὁ εἰρημένος νόμος τοῦ 1867 οἱαδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ὑπάρξει ἡ ἔκβασις τῶν δικαστικῶν ἀμφισβητήσεων, περὶ ἧς ὁ νόμος οὗτος διαπραγματεύεται.» Ἐρωτῶ ἑπομένως τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων, ἡ σύμβασις, περὶ ἧς πρόκειται, οὐδὲν ἄλλο διαλαμβάνει εἰμὴ μόνον τὸ διαλαμβανόμενον ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1871; Δὲν βλέπει ἐντὸς τῆς συμβάσεως ταύτης μίαν ἄλλην βάσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν συγχωνεύονται οἱ δύω νόμοι τοῦ 1867 καὶ 1871, δηλ. τὰ δύω δικαιώματα, τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν σκωριῶν καὶ τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων, καὶ ὑψοῦται τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου, τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦτο κατὰ τὸν πρῶτον νόμον νὰ λαμβάνῃ ἐκ τῶν σκωριῶν; Ἀλλὰ περιπλέον ἡ σύμβασις λύει ἓν ἄλλο ζήτημα, κύριοι, λύει τὸ ζήτημα, τὴν δυσκολίαν μᾶλλον εἰπεῖν, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ συνύπαρξις ἐν τῷ αὐτῷ σωρῷ ἐκβολάδων ἅμα καὶ σκωριῶν. Εἰς ποίαν κατάστασιν εὗρε τὰ περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις; Πρὶν συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν τῆς 29 Ἀπριλίου ὑπῆρχεν εἷς νόμος, ὁ τοῦ 1867, ὁ ὁποῖος ἔδιδε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν σκωριῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν Ῥοῦ–Σερπιέρη. Ὁ νόμος οὗτος ἑρμηνεύθη παρὰ τῆς διοικήσεως, ἑρμηνεύθη παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ δημοσίου καὶ ἐκ τῶν χειρῶν αὐτοῦ, ἐκ τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ ἐξῆλθον ἔγγραφα προσδιορίζοντα καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου καὶ τὰς ἀξιώσεις αὐτοῦ καὶ ὑποχρεωτικὰ διὰ τὸ δημόσιον, δηλονότι διὰ τὸ Κράτος. Τούτου τεθέντος, δὲν πρόκειται ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν τί ἦτο λογικόν, πῶς ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθῇ ὁ νόμος καὶ ὁποία ἡ γνώμη ἑκάστου ἑρμηνευτοῦ· πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν μόνον ὁποία ἦτον ἡ κατάστασις τῶν ζητημάτων τούτων ἡ ἐπίσημος καὶ κυβερνητική. Τῇ 27 Ἀπριλίου 1871 ἔλαβε πρώτην φορὰν ἀφορμὴν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μικρὸν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ πρώτου νόμου, δηλονότι τοῦ ἀπαγορεύοντος τὴν χρῆσιν τῶν ἐκβολάδων, ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ ζητήματος: τί γενήσονται αἱ σκωρίαι αἱ μετὰ τῶν ἐκβολάδων ἀναμεμιγμέναι. Τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα τὸ πρῶτον ἔγγραφον ὑπ’ ἀριθ. 18556 διαλαμβάνει, εἶναι τὰ ἑξῆς· «Ὁ ἐν Λαυρίῳ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς χρήσεως τῶν παλαιῶν ἐκβολάδων νόμου διατελῶν οἰκονομικὸς ἐπιθεωρητὴς κ. Ν. Δικαῖος ἐζητήσατο ἐπανειλημμένως τὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἀντικατάστασίν του, διότι πάσχων ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην τῆς χρήσεως λουτρῶν· ἐντεῦθεν ἀπαιτεῖται νὰ μεταβῆτε ὑμεῖς εἰς Λαύριον πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς σπουδαίας ταύτης ὑπηρεσίας, περὶ τῆς ὁποίας ὁ ῥηθεὶς ἐπιθεωρητὴς δι’ ἀναφορᾶς του ὑπ’ ἀριθ. 221 ἀπὸ 25 λήγοντος μηνὸς ὑπέβαλε καὶ τὰς ἑξῆς ἀπορίας· αʹ) Τὰ χώματα τὰ χρησιμεύοντα διὰ τὴν καθεκάστην ἐπισκευὴν τῶν καμίνων τῆς ἑταιρίας, ἐπιτρέπεται καὶ ἤδη νὰ μεταφέρωνται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον; βʹ.) Τὰ κατὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν καμίνων πίπτοντα πέριξ αὐτῶν χώματα, ἤδη πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν μεταχειρισθέντα, ἐπιτρέπεται νὰ μεταφέρωνται εἰς πλύσιν, καὶ τὸ ἐξ αὐτῶν προϊὸν τῆς πλύσεως νὰ συντήκεται μετὰ τῶν σκωριῶν; γʹ) Εἰς τὰς σκωριούχους θέσεις ὑπάρχουσιν ὑπὸ τὰς σκωρίας χώματα ἀνήκοντα εἰς τὸ ἔδαφος τῆς γῆς, τὰ ὁποῖα περιέχουσι μικρὰ τεμάχια καὶ ψήγματα σκωριῶν ἢ καὶ μολύβδου ἀποσπασθέντος ἐκ τῶν σκωριῶν καὶ διατελοῦντος εἰς μεταλλικὴν καὶ εἰς ὀξειδωμένην κατάστασιν· τὰ χώματα ταῦτα ἐπιτρέπεται νὰ μεταφέρωνται ἐκεῖθεν πρὸς πλύσιν, τὸ δὲ προϊὸν τῆς πλύσεως νὰ συντήκεται μετὰ τῶν σκωριῶν ἐν τοῖς καμίνοις; καὶ δʹ) Εἰς τοὺς σωροὺς τῶν ἐκβολάδων, ὅπου ἐγένετο χρῆσις αὐτῶν πρὸ τοῦ νόμου ΤΠΔʹ τῆς 20 Μαρτίου ε. ε., ἀπεκαλύφθησαν, ὡς γνωστόν, καὶ στρώματα σκωριῶν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον παχέα· αἱ σκωρίαι αὗται μὴ δυνάμεναι ν’ ἀποσπασθῶσι κατὰ μέγα μέρος τοῦ περιβάλλοντος αὐτὰς περικαλύμματος, ὄντος φύσεως ἐκβολαδικῆς, ἐπιτρέπεται νῦν νὰ μεταφέρωνται αὗται πρὸς καμίνευσιν;» Ἐπὶ τῶν ἀποριῶν ὁ ὑπουργὸς ἀπαντᾷ, καί, διὰ νὰ μὴ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον ὁλόκληρον, τὰ τρία πρῶτα ζητήματα λύει καταφατικῶς, τὸ δὲ τέταρτον ἀποφατικῶς ὡς ἑξῆς· Ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν ὅμως ἀπορίαν δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν καταφατικὴν ἀπάντησιν, διότι αἱ ἐν ταῖς ἐκβολάσι σκωρίαι, καθὸ περιβεβλημέναι μὲ ἐκβολαδικὸν περικάλυμμα ἀποτελεσθὲν ἐκ τῆς διαλύσεως μεταλλικῶν οὐσιῶν τῶν ὑπαρχουσῶν ἐν αὐταῖς, δὲν δύνανται νὰ ἀφαιρεθῶσι χωρὶς νὰ γείνῃ χρῆσις τῶν ἐκβολάδων, τὴν ὁποίαν ῥητῶς ἀπαγορεύει ὁ ἐπισημειωθεὶς νόμος· συνεπῶς θέλετε ἀπαγορεύει τὴν χρῆσιν τῶν τοιούτων σκωριῶν». Μετὰ ἕνδεκα ἡμέρας, τὴν 7 Μαΐου 1871, ἐκδίδεται δεύτερον ἔγγραφον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπ’ ἀριθ. 20,253 ἀποφαινόμενον ὡς ἑξῆς· Καὶ πρὸ τῆς λήψεως τῆς ἀπὸ 5 τρέχοντος μηνὸς ἀναφορᾶς σας, λαβόντες ἀφορμὴν ἀπὸ παράπονα τοῦ κ. Ι. Σερπιέρη κατὰ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς χρήσεως τῶν ἐν ταῖς ἐκβολάσι σκωριῶν, ἐζητήσαμεν τὴν γνώμην τοῦ τε δικαστικοῦ συμβούλου καὶ τῶν μελῶν τῆς πρὸς ἐξέτασιν τῶν ἐκβολάδων ἐπιτροπῆς, οἵτινες ὁμοφώνως παρετήρησαν ὅτι ἀφοῦ ὁ νόμος τῆς 14 Ἀπριλίου 1867 ἀφῆκε τὴν ἀνακαμίνευσιν ἐν γένει τῶν ἐν Λαυρίῳ σκωριῶν, μὴ ἐξαιρομένων οὐδὲ αὐτῶν τῶν ἀναγνωρισθησομένων ἐθνικῶν, εἰς τὴν ἀναλαβοῦσαν τὸ ἔργον ἑταιρίαν Ἱλαρίωνος Ῥοῦ καὶ Συντροφίας, εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη δικαιοῦται δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ νὰ λαμβάνῃ καὶ τὰς ἐν ταῖς ἐκβολάσι σκωρίας, ἀλλ’ ὀφείλει ν’ ἀποχωρίζῃ αὐτὰς ἀπὸ τὰς ἐκβολάδας εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ συμπεριλαμβάνῃ εἰς τὰς σκωρίας ἐκβολάδας εἴτε εἰς κατάστασιν κόνεως, εἴτε εἰς κατάστασιν τεμαχίων· αἱ δὲ ἀνασκαπτόμεναι πρὸς ἀνεύρεσιν σκωριῶν ἐκβολάδες δέον νὰ τοποθετῶνται εἰς σωροὺς κατὰ διαστρώσεις ὅπως καὶ πρὸ τῆς ἀνασκαφῆς εἶχον. Κοινοποιοῦντες ὑμῖν ταῦτα, ὧν τὴν ὀρθότητα καὶ ἡμεῖς ἐγκρίνομεν, παραγγέλλομεν νὰ συμμορφωθῆτε ἀμέσως μὲ ταῦτα, ἀνακαλουμένης τῆς εἰς τὴν προηγουμένην ὑπ’ ἀριθ. 18556 ἀπὸ 27 Ἀπριλίου πρὸς ὑμᾶς διαταγήν μας περιεχομένης ἀπαγορεύσεως ὑπὸ στοιχ. Δʹ περὶ τῶν ἐν ταῖς ἐκβολάσι σκωριῶν.» Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι οἱ προώρως κατακρίναντες τὴν σύμβασιν ἐὰν εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὰ γενόμενα κατὰ τὸ παρελθὸν, τὰ ἀποφασισθέντα δηλονότι κατὰ τὸ παρελθὸν παρὰ τοῦ Κράτους ὡς πρὸς τὸ κύριον αὐτὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον διέπει τὰ τῆς συμβάσεως, δὲν ἤθελον εἶσθαι τόσον δριμεῖς περὶ τὴν κατάκρισιν. Πρὸ πάντων δὲ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων δὲν ἤθελεν ἔχει τοιαύτην γνώμην, ὁποίαν σήμερον ἐξέφερε. Μετ’ ὀλίγον, κύριοι, τὴν 18 Μαΐου ὁ διευθυντὴς τῆς ἑταιρίας ἐν Λαυρίῳ Σερπιέρης ἀπηύθυνεν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παραπονούμενος ὅτι κακῶς ἐκτελεῖ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἐκεῖ ἀπεσταλμένος· συνέβη δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὶς ἢ τρὶς νὰ μεταβληθῶσιν ἔφοροι καὶ ἐπιθεωρηταὶ καὶ ἐπὶ τέλους εἶχε σταλῆ ὁ ἀξιωματικὸς κ. Παπαγεωργίου· ἐν τῇ ἀναφορᾷ ἐκθέτει σὺν τοῖς ἄλλοις τὰ ἑξῆς· «Καὶ ὅμως ὁ κύριος Παπαγεωργίου μᾶς ἀπαγορεύει καὶ αὐτὴν ἐργασίαν ταύτην, ἀπαιτῶν νὰ κοσκινίζωμεν τὰς σκωρίας, οὐχὶ ὅμως καὶ νὰ πλύνωμεν τὰς ἐκ τοῦ κοσκινίσματος προερχομένας οὐσίας ἐπὶ λόγῳ ὅτι κατ’ αὐτὸν δύνανται νὰ περιέχωσι καὶ ἐκβολάδας.» Ὁ κ. Παπαγεωργίου φαίνεται, ὅτι ἐφήρμοσε τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δηλονότι ἐπέτρεψε τὸ κόσκινον, δὲν ἠννόει ὅμως νὰ ἐπιτρέψῃ καὶ τὸ πλύσιμον. Κατὰ τῆς ἀπαγορεύσεως ταύτης παρεπονεῖτο ὁ κ. Σερπιέρης: «Ἐννοεῖτε, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὁ αὐθαίρετος οὗτος περιορισμὸς τῶν ἐργασιῶν μας προσβάλλει ἀπ’ εὐθείας τὰ δικαιώματά μας, καθιστᾷ δὲ ἀδύνατον τὴν ἐξακολούθησιν τῆς καμινεύσεως τῶν σκωριῶν· ἐκτὸς δὲ τούτου καθιστᾷ ἐπὶ πλέον ἀδύνατον τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐργασιῶν μας ὁ τρόπος, δι’ οὗ ἐνεργεῖται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ περὶ ἐκβολάδων νόμου.» Μετὰ τὴν λῆψιν τῆς ἀναφορᾶς ταύτης τὴν ἐπιοῦσαν δηλαδή, 19ην Μαΐου, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν γράφει πρὸς τὸν λοχαγὸν τοῦ μηχανικοῦ Παπαγεωργίου: «Τὰς σκωρίας, αἵτινες εὑρίσκονται ἐντὸς τῶν ἐκβολάδων, θέλετε ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιτρέπητε εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ λαμβάνῃ καὶ ταύτας, ἀφ’ οὗ πρότερον ἀποχωρίζεται ἐξ αὐτῶν διὰ κοσκινίσματος πᾶν ἐκβολαδικὸν χῶμα. Ὅπου ὅμως ὁ ἀποχωρισμὸς οὗτος ἀποβαίνει ἀδύνατος ἐκεῖ θέλετε ἐμποδίζει νὰ λαμβάνωνται αὗται.» Σᾶς ἀνέγνωσα τὰ ἐπίσημα ταῦτα ἔγγραφα διὰ νὰ καταστήσω τὴν Βουλὴν εἰς γνῶσιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος, εἴτε καλῶς ἑρμηνεῦον τοὺς νόμους εἴτε κακῶς ἑρμηνεῦον αὐτούς, ἀπένειμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, τῆς ὁποίας τὴν διάδοχον ἔχομεν ἤδη ἐν Λαυρίῳ.

§61ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. — Φρονεῖτε, ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸ δημόσιον αἱ ἐξηγήσεις αὗται τοῦ ὑπουργοῦ;

§62ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. — Ἡ ἑρμηνεία τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ φαίνεται ὅτι παρὰ τοῦ δημοσίου εἶναι δύσκολον ν’ ἀναιρεθῇ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, διότι δὲν ὑπάρχει πρὸς τὸ γράμμα τοῦ νόμου καταφανὴς αὐτῆς ἀντίφασις. Ἐκ τῆς λογικῆς ἑρμηνείας τῶν πραγμάτων ἠμπορεῖ νὰ ἐξάξῃ τις ἐναντίαν ἔννοιαν· ἀλλ’ ὅτε συνετάχθη ὁ νόμος τοῦ 1867, ὁ νομοθέτης δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὰ κατόπιν συμβάντα, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς θέλετε παρατηρήσει, αἱ ἐκφράσεις του εἶναι ἀόριστοι. Ὁ ἔχων ἐναντίαν ἰδέαν ἀπὸ τὴν τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἐξάξῃ αὐτὴν ἐκ διαφόρων συμπερασμάτων, ἀναγομένων εἰς μίαν λογικὴν ἑρμηνείαν, ὄχι ὅμως ποτὲ ἐκ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου. Ἄνευ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ὑπουργοῦ, ἡ ἐναντία ἑρμηνεία θὰ ἦτο πιθανωτέρα· ἀλλὰ μετ’ αὐτὴν εἶναι ζήτημα δύσκολον, τὸ ὁποῖον θὰ λύσουν τὰ δικαστήρια. Καὶ ἂν ὑποθέσετε ὅτι ἔχετε δύω ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι πολεμοῦν ἡ μία τὴν ἄλλην, θέλετε ἔχει δίκας καὶ διαπληκτισμούς, τῆς δὲ Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ἀργόν. Ταύτας εὗρε τὰς δυσκολίας, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις, δυσκολίας δυσυπερβλήτους· ὠφελήθη δ’ ἐξ αὐτῶν ἀντὶ νὰ καταβληθῇ, διότι ἡ λύσις ἣν ἔδωκεν ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ τὰς ἀπολαβὰς τοῦ δημοσίου, ἐξ ἐναντίας ὕψωσε τὸν φόρον, τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ὤφειλε κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἡ ἑταιρία νὰ πληρόνῃ εἰς τὸ δημόσιον διὰ τὰς σκωρίας ταύτας, τὰς ὁποίας ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῇ ἐπέτρεψεν ὄχι μόνον εἰς τοὺς ἀμιγεῖς σωροὺς νὰ λαμβάνῃ, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς σωροὺς τοὺς ἐκβολαδικοὺς νὰ ἀνασύρῃ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς ἑτέρας καινοτομίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο διὰ τῆς συμβάσεως πρὸς ὠφέλειαν τοῦ δημοσίου καὶ αἱ ὁποῖαι καινοτομίαι ἦσαν ἀναγκαῖαι καὶ ἔπρεπε νὰ γείνωσι παρὰ Κυβερνήσεως σπουδαζούσης περὶ τὰ δημόσια συμφέροντα. Τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως λέγει· «ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐκβολάδων θέλει ἀρχίσει τὸ βραδύτερον ἓξ μῆνας ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως τῆς παρούσης συμβάσεως παρὰ τῆς Βουλῆς· μέχρι δὲ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀπὸ σήμερον ἡ ἑταιρία θέλει ἐξακολουθεῖ, ὡς μέχρι τοῦδε, τὴν καμίνευσιν μόνων τῶν σκωριῶν, ἀλλ’ ἐπὶ πληρωμῇ πρὸς τὸ δημόσιον 30% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου τοῦ ἐξαγομένου μολύβδου ἄνευ οὐδεμιᾶς διακρίσεως, ἤτοι ἀνὰ δρ. 73 14|00 δι’ ἕκαστον τόνον, κατὰ τὸν εἰρημένον περὶ φορολογίας τῶν σκωριῶν νόμον τοῦ 1867.—Παρελθούσης τῆς ἑξαμήνου προθεσμίας, τὸ δημόσιον θέλει εἰσπράττει τεσσαράκοντα τέσσαρα τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ καθαροῦ κέρδους, καὶ ἂν τυχὸν ἡ ἑταιρία δὲν ἀρχίσῃ τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων ἀλλ’ ἐκκαμινεύσῃ μόνον τὰς σκωρίας ἢ καὶ ἄλλας οὐσίας.» Τῳόντι, κύριοι, ὁ νόμος τοῦ 1867 διελάμβανεν ὅτι αἱ σκωρίαι αἱ ἐθνικαὶ πληρόνουσι 30%, ἐνῷ αἱ σκωρίαι αἱ ἰδιόκτητοι πληρόνουσι 10. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἡ σύμβασις αὕτη ὑπεγράφη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὐδέποτε τὸ δημόσιον ἔλαβε 30% ἐπὶ σκωριῶν, ἄνευ δὲ τῆς συμβάσεως δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὸ 30% τοῦτο, ἄγνωστον δὲ εἶναι πότε ἤθελεν ἀξιωθῆ νὰ τὸ λάβῃ. Διατί; διότι ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς δίκαι μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ Σερπιέρη περὶ σκωριῶν, αἱ ὁποῖαι ἀκόμη ὁριστικῶς δὲν ἐπαρουσιάσθησαν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἐθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι τὸ πρωτοδικεῖον ἐξέδωκεν ἀπόφασιν, ὅτε ἡμεῖς ἐσυζητοῦμεν τὸν νόμον τῶν ἐκβολάδων τοῦ 1871, ἡ ὁποία διέτασσεν ἀποδείξεις ἐὰν αἱ σκωρίαι συνεσωματώθησαν μετὰ τοῦ ἐδάφους εἰς τρόπον ὥστε νὰ συναποτελῶσιν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ὅλον, θεωρία ἥτις προσέβαλε τὴν βάσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ δημοσίου, ὅπερ ἰσχυρίζετο ὅτι ὁ κύριος τῆς γῆς εἶναι κύριος τῶν σκωριῶν, αἱ ὁποῖαι κεῖνται ἐπ’ αὐτῆς. Ἡ ὑπόθεσις μετεβιβάσθη εἰς τὸ ἐφετεῖον, καὶ τὸ ἐφετεῖον ἐξήνεγκεν ἄλλην γνώμην εὐνοϊκήν· ἐγένετο δὲ ἀναίρεσις καὶ αὕτη δὲν συνεζητήθη εἰσέτι· μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύω γνωμῶν φυσικῷ τῷ λόγῳ θὰ ἀποφασίσῃ τὸ ἀνώτατον δικαστήριον.

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐφετεῖον ἀπεφάνθη.

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς εἶπα, μεταξὺ τῆς γνώμης τοῦ πρωτοδικείου καὶ τοῦ ἐφετείου ὑπάρχει ὁ Ἄρειος Πάγος, ὅστις ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ. Ἐπίσης καὶ τὸ ἐφετεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται τυχὸν νὰ παραπεμφθῇ ἐκ νέου ἡ ὑπόθεσις, ἀναιρεθείσης τῆς ἀποφάσεως, δύναται νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην ἢ τοῦ πρωτοδικείου ἢ τοῦ ἐφετείου Ἀθηνῶν. Διὰ τῆς συμβάσεως ὅμως καταργοῦνται αἱ δίκαι διὰ τὸ μέλλον, δὲν ὑφίστανται δὲ παρὰ μόνον διὰ τὸ παρελθόν· τὸ ἀποτέλεσμα δηλονότι τῶν ἐκκρεμῶν τούτων δικῶν δὲν θέλει εἶσθαι ἄλλο εἰμὴ ὅπως κανονισθῇ ἡ ὀφειλὴ τῆς ἑταιρίας διὰ τὰς σκωρίας, τὰς ὁποίας ἐκκαμινεύει ἐν Λαυρίῳ ἀπὸ τοῦ 1865 μέχρι σήμερον· διὰ τὰς ὑπολοίπους ὅμως σκωρίας ἀπὸ τῆς 29 Ἀπριλίου τρέχοντος ἔτους καὶ ἐφεξῆς εἶναι αἱ δίκαι περιτταί, διότι οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἔκβασις τῶν δικῶν, ἡ ἑταιρία ὀφείλει νὰ πληρόνῃ εἰς τὸ δημόσιον 30% τοὺς πρώτους 6 μῆνας καὶ 44 ἢ 50% μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν 6 μηνῶν. Τρίτη καινοτομία παρατηρεῖται εἰς τὴν σύμβασιν ἡ ἑξῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 2. «Ἐκ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος τῆς ἐκκαμινεύσεως σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων τὸ δημόσιον θέλει λαμβάνει 44% εἴτε εἰς εἶδος, δηλονότι εἰς ἀργυροῦχον μόλυβδον, ἅμα παραγόμενον ἐκ τῶν τῆς ἑταιρίας καμίνων, εἴτε εἰς χρήματα, κατ’ ἐκλογὴν αὐτοῦ.» Κατακρίνουσι τὴν σύμβασιν ὅτι δὲν προσδιώρισε τὰ ἔξοδα τῆς καμινεύσεως ἑκάστου τόνου μολύβδου κηρυττόμενοι ὑπὲρ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει ὁ νόμος τοῦ 1871. Ἀλλὰ τοὺς παρακαλῶ, καθὼς ἐξετάζουσι μετ’ αὐστηρότητος τὴν σύμβασιν ὡς πρὸς τοῦτο, νὰ ἐξετάσωσιν ἐπίσης καὶ τὸν νόμον ὡς πρὸς τὸ ἴδιον θέμα. Τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου λαμβάνεται ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου· πρὸς ἀνεύρεσιν δὲ τῆς καθαρᾶς προσόδου ἀπαιτοῦνται δύω στοιχεῖα, τὸ ἓν εἶναι αἱ δαπάναι τῆς παραγωγῆς, τὸ δεύτερον εἶναι ἡ ἀξία τοῦ παραγομένου μετάλλου. Ὁ νόμος τοῦ 1871 προσδιώρισε τὸ ἓν, ἀφῆκε δὲ ἀπροσδιόριστον τὸ ἄλλο, καθὼς ἡ σύμβασις τοῦ 1872 ἀφῆκεν ἀπροσδιόριστον τὸ ἓν, ἀλλὰ κατέστησε περιττὸν τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἑτέρου. Ὁ νόμος ἀναφέρει· «Ἄρθρον 5. Καθαρὰ πρόσοδος, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θέλει πληρόνει ὁ ἐργολάβος τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου, εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀξίας τῶν παραγομένων μετάλλων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δραχμῶν 300 κατὰ τόνον διὰ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, καμινεύσεως κλπ. «Ὁ μέσος ὅρος τῆς ἀξίας προσδιορίζεται κατὰ τριμηνίαν ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἀπὸ τοὺς προέδρους τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ Ἐλεκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Πολυτεχνείου· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὡς πρὸς μὲν τὴν ἀξίαν τῶν μετάλλων θέλει λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰ τιμολόγια τῆς Εὐρώπης, ὡς πρὸς δὲ τὴν περιεχομένην ἐξ ἑκάστου εἴδους ποσότητα τὰ ἐξαγόμενα τῶν χημικῶν ἀναλύσεων, αἵτινες θέλουσιν ἐνεργεῖσθαι ὑπὸ τὴν ἄμεσον αὑτῆς ἐποπτείαν ἐπὶ δειγμάτων, λαμβανομένων παρὰ τοῦ γενικοῦ ἐφόρου τοῦ Λαυρίου ἐξ ἑκάστης χελώνης.» Ἐρωτῶ τοὺς κατακρίνοντας τὴν σύμβασιν καὶ βασιζομένους εἰς τὸν πόθον τοῦ νὰ μείνωσιν ἀμφίβολα σπουδαῖα δικαιώματα τοῦ δημοσίου ταμείου ἂν αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις τὰς ἔχωσιν ἐκ τοῦ ἄρθρου 5· διότι ἔχουσι μὲν τὸν ἐκ τῶν πρωτέρων προσδιορισμὸν τῶν ἐξόδων, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν περιέχει ἡ σύμβασις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ λαμβάνῃ εἰς εἶδος τὸ μερίδιόν της. Κατὰ τὸν νόμον ὅμως τοῦ 1871 δὲν λαμβάνει εἰς εἶδος ἡ Κυβέρνησις τὸ μερίδιόν της, ἀλλ’ εἰς μετρητὰ καὶ ταῦτα κατὰ τὸν μέσον ὅρον, ὃν θέλουν προσδιορίσει οἱ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὑπάλληλοι μάλιστα, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν πρὸς τοῦτο ἀπαιτουμένην ἰδιότητα, διότι οἱ πρόεδροι τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ Ἐλεκτικοῦ Συνεδρίου εἶναι ἥκιστα πρόσφοροι νὰ προσδιορίσωσιν ὁποία εἶναι ἡ ἀξία τοῦ ἐξαχθέντος ἐκ τῶν 18 καμίνων τοῦ Σερπιέρη μολύβδου. Ἀλλὰ καὶ αὐταὶ ἀκόμη αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5 διαλαμβάνει, δύνανται νὰ ὑπάρξουν ἐπικίνδυνοι. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ νόμος οὗτος, ἔφερα ἀντίῤῥησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· «Παρατηρῶ προσέτι,» εἶπον τότε, «ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐξακριβώσεως τῆς καθαρᾶς προσόδου, τὸ ὁποῖον περιέχει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, οὐδόλως εἶναι ἀσφαλές. Τί διατάττει τὸν νομοσχέδιον τοῦτο; θέλει ἀποκόπτεσθαι ἓν τεμάχιον μολύβδου ἐξ ἑκάστης χελώνης, καὶ τὰ τεμάχια, τὰ οὕτω πῶς συλλεγόμενα εἰς τὸ διάστημα μιᾶς τριμηνίας, θέλουσιν ὑποστῆ διαφόρους ἀναλύσεις, ἐξ ὧν θὰ ἐξάγεται ὁ μέσος ὅρος τοῦ εἰς τὰς ἐκβολάδας περιεχομένου ἀργύρου· μετὰ δὲ τὴν ἐργασίαν ταύτην ἕπεται τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ σταμαμήσητε ἐπὶ μίαν στιγμὴν καὶ νὰ σκεφθῆτε αὐτὸ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου καὶ θέλετε ἀπορήσει. «Τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον φρονεῖ, ὅτι ὑπάρχει μία ἐγγύησις ἐκ τῆς ἀποκοπῆς μολύβδου ἐξ ἑκάστης χελώνης. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ πράγματα· ἑκάστη κάμινος παράγει τὸ ἡμερονύκτιον 40–45 χελώνας. Μία μόνον ἑταιρία, ἡ ὑφισταμένη ἤδη ἐν Λαυρίῳ καὶ ἐκκαμινεύουσα τὰς σκωρίας, ἔχει 18 φούρνους εἰς ἐνέργειαν, ἐγὼ παραδέχομαι 12 μόνον· 12 φοῦρνοι τὸ ἡμερονύκτιον ἐξάγουσι 500 χελώνας, καὶ τοῦτο ἐὰν μόνον μία ἑταιρία ὑπάρχῃ. Ποῦ θὰ προφθάσῃ, κύριοι, καὶ πῶς δύναται νὰ γείνῃ ἐπιτήρησις παρ’ ἑνὸς ἢ καὶ δύω ἢ καὶ τριῶν ἐφόρων, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον δημιουργεῖ μόνον ἕνα ἔφορον; Ἐὰν δὲ ὑποτεθῇ, ὅτι καὶ δευτέρα ἑταιρία θὰ ἔλθῃ καὶ τρίτη καὶ τετάρτη, καὶ ὅτι αὗται θὰ ἔχουν τὰς καμίνους των διεσπαρμένας εἰς διαφόρους θέσεις, τίνι τρόπῳ θέλετε ἔχει τὴν ἀσφάλειαν ταύτην; Ἐὰν δὲ ὅλη ἡ ἀσφάλειά σας εἰς τοῦτο συνίσταται, ὅτι δι’ ἐμπεπιστευμένου ἀνθρώπου, τὸν ὁποῖον ἐννοεῖτε καλῶς νὰ πληρόσητε, θέλετε κατωρθώσει νὰ μὴ σᾶς διαφύγῃ οὐδεμία χελώνη, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ εὕρητε ἕνα μέσον ὅρον, εἴπατέ μοι, αὐτὴν τὴν ἀσφάλειαν τὴν ἔχετε πλέον μετὰ τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμα; Αἱ δὲ ἀναλύσεις, κύριοι, τί μᾶς παρουσιάζουσι μέχρι τοῦδε ἐν Ἑλλάδι; μᾶς παρουσιάζουσιν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸν μόλυβδον ὑπῆρξαν ἐπιτυχεῖς. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ τοῦ μολύβδου, πρόκειται περὶ τοῦ ἀργύρου. Αἱ ἀναλύσεις ὡς πρὸς τὸν ἄργυρον ὑπῆρξαν πάντοτε ἀτυχεῖς καὶ ἔχομεν τὰς ἀποδείξεις, περὶ τῶν ὁποίων θέλω σᾶς ὁμιλήσει ἀμέσως.» Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, τὸ εἰσαχθὲν τότε νομοσχέδιον ἦτον ἀτυχέστατον. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐξησφάλισε τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου, ἀφοῦ ἀφῆκε θύραν τόσῳ εὐρεῖαν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ εἰσέλθῃ ἡ κατάχρησις δυνάμει τῶν αὐτῶν λόγων, δι’ οὓς ἰσχυρίζονται οἱ ἐναντίοι ὅτι δύναται νὰ εἰσέλθῃ ἡ κατάχρησις διὰ μιᾶς θύρας ἐπίσης εὐρείας τὴν σήμερον. Τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον θέλει εἰσπράττει ὡς σᾶς εἶπον καὶ πρὶν, δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ ἑνὸς ὅρου, τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν ἐξόδων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ἄλλου ὅρου, τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἀξίας ἑκάστης χελώνης. Ἀλλ’ ἡ ἀξία εἴδετε πῶς ἤθελε προσδιορισθῆ δι’ ἀποκοπῆς τμημάτων καὶ δι’ ἀναλύσεως. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἐμπιστοσύνη εἰς τὰ πρόσωπα, εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ διὰ τοῦτο κατακρίνετε τὴν σύμβασιν, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ κατακρίνετε τὸν νόμον τοῦ 1871, ὅστις μεταχειρίζεται τὰ εἰρημένα μέσα διὰ νὰ σώσῃ τὸ δημόσιον συμφέρον, κατὰ μείζονα λόγον διότι ἡ σύμβασις παρέχει πολλῷ μείζονας ἐγγυήσεις. Ἐν πρώτοις, ἂν ὑπάρχῃ ἄπειρος ἐμπιστοσύνη εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Πολυτεχνείου κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1871, οὐδεὶς ἐμποδίζει τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίζῃ τοὺς δύω συμβούλους καὶ τὸν βασιλικὸν ἐπίτροπον καὶ τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν ἔργων καὶ τὸν ἐπόπτην καὶ τὸν ἔφορον ἐκ τῶν αὐτῶν τούτων ὑπαλλήλων· διότι, ὡς παρετηρήσατε ἐν τῷ συνοδεύοντι τὴν σύμβασιν νομοσχεδίῳ, καὶ τοῦτο ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν. «Εἰς ταύτας τὰς θέσεις,» λέγει τὸ ἄρθρον 2, «δύνανται νὰ διορισθῶσιν ἐκ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους ἐπὶ ἀπολαβῇ ἐπιμισθίου ἴσου πρὸς τὸ ἥμισυ τῶν ἀνωτέρων ὁρισθεισῶν ἀποδοχῶν.» Ὥστε ὡς πρὸς τοῦτο κᾀμμία διαφορὰ δὲν ὑπάρχει καὶ ἀρκεῖ νὰ ἔχητε ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς τρεῖς τούτους ὑπαλλήλους καὶ χρεωστεῖτε νὰ ἔχετε, ἀφοῦ εἴχατε κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐκβολάδων τοῦ 1871. Κατακρίνετε τὴν σύμβασιν καὶ ὑπερασπίζεσθε τὸν νόμον· ἐπαινεῖτε τὸν νόμον ὡς ἔχοντα ταύτας τὰς διατάξεις ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ μέσου ὅρου τῆς ἀξίας, διατάξεις καθ’ ἃς ὁ διευθυντὴς τοῦ Πολυτεχνείου καὶ οἱ πρόεδροι τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου θέλουσιν εἶσθαι αἱ ἐγγυήσεις τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἀλλὰ κατὰ τὴν σύμβασιν τὰ πράγματα καὶ ταύτας καὶ πολλῷ πλείονας τοῦ νόμου ἐγγυήσεις παρέχουσι. Κατὰ τὸν νόμον, ἐπρόκειτο περὶ ἀγνώστων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν πλειστηριασμὸν, ἢ ἑταιριῶν ἀδιαφόρως ὑπὸ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τύπον συσταθεισῶν καὶ ὑπαρχουσῶν. Τώρα πρόκειται περὶ μιᾶς ἑταιρίας ὑπὸ τὸν τύπον τῆς ἀνωνύμου μετοχικῆς, ἡ ὁποία ὀφείλει δημοσίᾳ λόγον καὶ τῶν κερδῶν της καὶ τῶν ζημιῶν της, καθὼς ἐπίσης τῶν μερισμάτων, τὰ ὁποῖα τοῖς μετόχοις αὐτῆς παρέχει. Τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν ἐγγύησιν διὰ τὸ δημόσιον, διότι ἄνευ κλοπῆς ἐκτελουμένης κατὰ τῶν συνεταίρων τῶν ἀποτελούντων τὴν ἑταιρίαν, δηλονότι κατὰ τῆς ἑταιρίας τῆς ἰδίας καὶ χωρὶς νὰ κλέψουν τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν δὲν ἠμποροῦν νὰ κλέψουν τὸ δημόσιον· καὶ τοῦτο μόνον δυνάμει τῆς ὑποχρεώσεως τῆς δημοσιότητος κατὰ τὸ σύστημα τῶν μετοχικῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν. Καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον παρετήρησε πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Κεχαγιᾶς, ἐνῷ εἶναι πολὺ εἰλικρινὲς εἶναι συγχρόνως καὶ πολὺ σπουδαῖον, ὅτι καὶ ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία εἶναι ὑπὸ τὸν τύπον μετοχικῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας, ὅτι καὶ αὐτὴ δημοσιεύει τοὺς ἰσολογισμούς της· καὶ μολαταῦτα (ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω τὴν λέξιν, διότι ἔγκειται εἰς τοὺς λόγους αὐτοῦ ὡς συμπέρασμα) μολαταῦτα κλέπτει τοὺς μετόχους της.

§65ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατηγορεῖτε.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε μὲ τοῦτο μόνον νὰ ἀνατρέπετε τοὺς λόγους σας, ἀλλὰ μὲ τὴν πεποίθησίν σας.

§67ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μοῦ βάζετε λόγια, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν εἶπα.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι· ὡς συμπέρασμα τῶν λόγων σας τὸ εἶπα· ὄχι ὅτι εἴπατε τὴν λέξιν κλέπτει. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία οὐδόλως ἀπεφάνθη κατὰ τὴν συζήτησιν ἂν ἡ ἑταιρία κλέπῃ καὶ ἡ ὁποία εἶπε μόνον καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ διεύθυνσις τῆς ἑταιρίας δὲν εἶναι ὅσον ἔπρεπε νὰ ᾖναι δικαιολογημένη καὶ ἐπιτυχὴς, ἡ Κυβέρνησις, λέγω, ἐζήτησε τῶν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας τὴν διόρθωσιν διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἐπεδίωξε τὴν ἀσφάλειαν τῶν δημοσίων συμφερόντων ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ, διότι ἐζήτησε νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἐν ταῖς γενικαῖς συνελεύσεσι τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας εἰς τὸ τέταρτον τῶν ψήφων ἑκάστης συνεδριάσεως. Ἐπὶ δὲ τῶν ἐκβολάδων ἔπραξε τὸ αὐτὸ, ἀλλ’ εὐρύτερον· διότι ἐν τῷ διοικητικῷ συμβουλίῳ, τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται καὶ διοικεῖ τὴν ἑταιρίαν, ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὸ ἓν τέταρτον τῶν ψήφων, δηλονότι τρεῖς ψήφους ἐκ τῶν δώδεκα. Εἴμεθα λοιπὸν συνεπεῖς, ηὐχόμην δὲ νὰ ἦτο συνεπὴς καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κεχαγιᾶς εἰς τὴν ἀντίῤῥησιν τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμε, πρὸς τὸ φρόνημα τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας ἐξήνεγκε. Λοιπὸν ἰσχυριζόμεθα ὅτι, διὰ νὰ συμβῶσι καταχρήσεις τοῦ δημοσίου δικαιώματος, ἀπαιτεῖται συγχρόνως νὰ συμβῶσι καταχρήσεις τοῦ δικαιώματος τῆς ἑταιρίας. Τοῦτο ὅμως, κύριοι, παρακολουθεῖ ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις· εἶναι φόβος, ὅστις αἰώνια ὑπάρχει καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διὰ πᾶσαν ἐπιχείρησιν, εἴτε εἰς τὴν ἐπικράτειαν ἀνήκουσαν, εἴτε εἰς ἰδιώτας, διότι οἱ ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους διορίζετε νὰ διευθύνωσι τὰς ἐργασίας, καὶ ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους αὐτοὶ ἐπιφορτίζουσι τὰ ἔργα, ὅλοι οὗτοι δύνανται νὰ σαγηνευθῶσιν ὑπὸ τῶν θελγήτρων τοῦ κέρδους, ἤτοι τῆς αἰσχροκερδείας καὶ νὰ καταφύγωσιν εἰς κλοπάς. Ἡ προκειμένη ὅμως σύμβασις, κύριοι, συγκεντρόνει τὴν ἐπιτήρησιν δύω ἀγρύπνων ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει τοὐλάχιστον, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, νὰ ᾖναι πράγματι ἄγρυπνοι φύλακες, δηλονότι τοῦ δημοσίου ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τοῦ κοινοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει ἡ ἑταιρία, δηλ. τῶν μετόχων, ἀφ’ ἑτέρου. Τῳόντι, κύριοι, ἡ σύμβασις δὲν περιλαμβάνει τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς ἐκκαμινεύσεως· ὡς πρὸς τοῦτο δὲ χρεωστῶ πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι τὴν αὐτὴν γνώμην εἶχον πάντοτε. Συγχωρήσατέ με νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος τῆς ὁμιλίας μου κατὰ τὸ 1871 ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. «Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὰ ἔξοδα τῆς καμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων συνίστανται εἰς δραχμὰς 350 κατὰ τόνον. Ἀλλὰ περὶ τίνος νομοσχεδίου πρόκειται, κύριοι; πρόκειται περὶ διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων, ὁπουδήποτε τῆς Ἐπικρατείας κεῖνται. Ὁ νόμος εἶναι γενικός· καὶ λοιπὸν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ὁπουδήποτε τῆς ἐπικρατείας ἂν εὑρεθῶσιν ἐκβολάδες, εἰς Σκῦρον, εἰς Σέριφον, εἰς Εὔβοιαν, ἐκ χαλκοῦ, ἐκ σιδήρου, ἐκ μολύβδου ἢ ἄλλου μετάλλου, καὶ οἱαδήποτε ἂν ᾖναι ἡ ἀναλογία καὶ ἡ φύσις τῶν ὑλῶν, αἱ ὁποῖαι τὰς ἀποτελοῦσι, 350 δραχμαὶ χρειάζονται δι’ ἔξοδα ἐκκαμινεύσεως αὐτῶν; Τὸ ἄτοπον εἶναι τόσον προφανὲς, ὥστε ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχῃ εἷς ὁ ὁποῖος ἤθελε συνταχθῆ ποτε μὲ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ οὐ μόνον αἱ ἐκβολάδες, αἱ ὁποῖαι κεῖνται ὁπουδήποτε τῆς ἐπικρατείας καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ᾖναι καὶ σιδηροῦχοι καὶ μολυβδοῦχοι καὶ ἀργυροῦχοι καὶ χαλκοῦχοι, ἀλλὰ αἱ ἐκβολάδες τοῦ Λαυρίου, αἵτινες προεκάλεσαν τὴν παροῦσαν συζήτησιν καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, οὐδ’ αὐταὶ δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν γενικὸν κανόνα, τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον πλάττει. Δύω περιστάσεις ἐμποδίζουσιν· ἡ πρώτη εἶναι ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ ἐμπλουτισμοῦ τῶν ἐκβολάδων ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ μετάλλου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀναζητήσωμεν. Ἐὰν αἱ ἐκβολάδες ἔχωσι 2% εἰς μόλυβδον, ἀπαιτοῦν πολὺ περισσότερα ἔξοδα παρ’ ὅσα ἀπαιτοῦν αἱ ἐκβολάδες, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν εἰς μόλυβδον 10 ἢ 12 ἢ 15%. Δὲν δύνασθε ἑπομένως νὰ εἴπητε 350 δραχμαὶ ἀπαιτοῦνται δι’ ἔξοδα οὔτε αὐτῶν τῶν ἐν Λαυρίῳ ἐκβολάδων, διότι ἀναλόγως τοῦ μολύβδου, τὸν ὁποῖον κέκτηνται αἱ ἐκβολάδες, θέλουν γείνει καὶ αἱ δαπάναι τοῦ ἐμπλουτισμοῦ. Ἡ δὲ δευτέρα περίστασις εἶναι ὅτι αἱ δαπάναι τῆς ἐκκαμινεύσεως εἶναι ἀνάλογοι τῆς ἰδιότητος τῶν ὑλῶν, αἱ ὁποῖαι συνοδεύουσι τὸ μέταλλον. Ἐὰν τὸ μέταλλον τοῦ μολύβδου καὶ ἀργύρου συνοδεύεται μὲ ὕλας εὐτήκτους ἢ δυστήκτους, τὰ ἔξοδα θὰ ᾖναι ἀνάλογα· εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν ἀπαιτοῦνται ὀλιγώτερα εἰς τὴν ἄλλην περισσότερα· πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν, κύριοι, νὰ θέσωμεν ἕνα ὅρον γενικὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ καὶ ἐκτὸς τῆς ἐπικρατείας εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ὁ ἐπιστημονικὸς κόσμος, τὸν ὁποῖον προκαλοῦμεν πρὸς συναγωνισμὸν καὶ ὁ ὁποῖος γινώσκει τὰ ζητήματα ταῦτα πολλῷ κρεῖττον ἡμῶν; Τί θὰ εἴπῃ περὶ ἡμῶν, ὅταν ἴδῃ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο διατάττει ὁπουδήποτε εὑρεθῶσιν ἐκβολάδες, οἱαδήποτε μέταλλα καὶ ἂν περιέχωσιν, εἰς οἱανδήποτε ποσότητα καὶ ἂν περιέχωσι τὸν μόλυβδον, καὶ εἴτε συνοδεύονται μὲ ὕλας εὐτήκτους, εἴτε μὲ δυστήκτους ὁ αὐτὸς ὅρος τίθεται, ὡς ὅρος δαπανῶν, δραχμ. 350 κατὰ τόνον; Ἅμα δὲ, κύριοι, αὐτὴ ἡ δυσκολία ὑπάρχει, ἀναγνωρίζετε, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν καταστάσει ν’ ἀποφασίσωμεν ἀπὸ τοῦδε περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων, διότι ὁ προσδιορισμὸς τῶν ἐξόδων εἶναι μία τῶν κυριωτέρων βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ ὑποβληθὲν σύστημα περὶ διαθέσεως.» Ἐνόμισα πρέπον, κύριοι, νὰ προτάξω τὴν παρατήρησιν ταύτην, ὅπως πείσω τοὺς κατηγόρους μου, ὅτι ἡ σύμβασις, περὶ ἧς πρόκειται, δὲν περιλαμβάνει καινοτομίαν τινὰ περὶ τὰς ἀείποτε γνώμας μου. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο, κύριοι, τὸ ἐναντίον, ἤτοι τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν ἐξόδων, δὲν ἀπαντᾶται εἰμὴ μόνον εἰς τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον καθιέρωσε τὸ 1871, καὶ εἰς οὐδεμίαν ἄλλην σύμβασιν ἢ νόμον ἢ πρότασιν. Ἐν πρώτοις ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1871 καὶ δυνάμει τοῦ ὁποίου προσεκλήθημεν νὰ ψηφίσωμεν, ὅτι διὰ τὰς ἐκβολάδας θέλει πληρόνει ὁ ἐργολάβος 10%, τὰ ἔξοδα δὲν προσδιορίζει, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐπεκράτησε τὸ σύστημα νὰ διορίζηται ἐπιτροπὴ ἀπὸ ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀποφασίζουν περὶ τῶν ἐξόδων, καὶ τοῦτο νὰ ἰσχύῃ εἴτε ἐπὶ ἑξαμηνίαν, εἴτε ἐπὶ τριμηνίαν, εἴτε ἐπὶ ἔτος, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Ἰδοὺ λοιπὸν κατὰ πρῶτον ὅτι τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1871 ἠκολούθει τὴν ἀρχὴν τῆς ἀοριστίας. Ἐνθυμεῖσθε προσέτι ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὑπεβλήθη εἰς ἔκτακτόν τινα ἐπιτροπὴν, ἐπιτροπὴν δι’ ἐκτάκτου τρόπου συγκροτηθεῖσαν, νομίζω, ἐκ τριάκοντα μελῶν.

§69ΤΙΝΕΣ. Εἴκοσιν ἑνός.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη συνέταξε νέον νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ δὲν προσδιώρισε τὰ ἔξοδα ἐκ τῶν προτέρων, ἀλλὰ κατέφυγεν εἰς τὸ μέσον τοῦ προσδιορισμοῦ κατὰ τὸ αὐτὸ σύστημα, ὅπερ καὶ τὸ νομοσχέδιον ὥριζε τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας, ὑπῆρχε διαφορὰ μεταξὺ τοῦ μὲν καὶ τοῦ δέ. Ὁ νόμος ὡσαύτως περὶ σκωριῶν, κύριοι, τοῦ 1867 τὸ αὐτὸ σύστημα παραδέχεται τῆς ἀοριστίας· ἠδύνατό τις ν’ ἀπατηθῇ ἀναγινώσκων αὐτὸν, ἐὰν δὲν γνωρίζῃ τὴν ἱστορίαν καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ συζητήσεις, καὶ πρὸ πάντων ἐὰν δὲν ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσαγαγόντος ἐκείνην ὑπουργοῦ. Τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ὁρίζεται τῳόντι εἰς χρήματα, ἀλλ’ ὁ προσδιορισμὸς οὗτος περιορίζεται μόνον διὰ τὸ 1867, διὰ δὲ τὰ ἑπόμενα ἔτη ἔπρεπε νὰ γίνεται ἑκάστοτε ὁ προσδιορισμός. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος κύριος Κεχαγιᾶς, τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει του τὰ ἑξῆς: «Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου ἤτοι τὸν προσδιορισμὸν αὐτοῦ εἰς 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται ὡς ὀρθὰς τὰς ἐν τῇ συνοδευσάσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκθέσει σκέψεις τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Δὲν παραδέχεται ὅμως τὸ μόνιμον τοῦ τοιούτου φόρου ὡς ἀντικείμενον εἰς τὴν καθιερωμένην διὰ τοῦ πολιτεύματός μας ἀρχὴν τοῦ νὰ ψηφίζωνται κατ’ ἔτος οἱ φόροι. Τὴν ἀρχὴν ταύτην θεωρῶ τοσούτῳ μᾶλλον ὀρθὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅσῳ βέβαιον εἶναι ὅτι ἡ καθαρὰ πρόσοδος τοῦ μολύβδου ἐπηρεάζεται καὶ εἰς αὐξομείωσιν ὑπόκειται ἕνεκα περιστάσεων, τὰς ὁποίας οὐδεὶς δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὑπολογίσῃ. Ἡ τιμὴ τοῦ μολύβδου, αἱ τῆς παραγωγῆς δαπάναι τοῦ ἐργοστασίου, ἡ τελειοτέρα διαῤῥύθμισις κτλ. δὲν δύνανται ἀπὸ τοῦδε νὰ προσδιορισθῶσι βασίμως διὰ τὸ μέλλον. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ὀρθότερον κρίνει νὰ ὁρισθῇ μὲν κατ’ ἀρχὴν ὁ ἐπιβλητέος φόρος εἰς 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ὁ δὲ εἰδικώτερος εἰς δραχμὰς προσδιορισμὸς αὐτοῦ νὰ γείνῃ διὰ μόνον τὸ τρέχον ἔτος 1867, εἰσπραχθησόμενος καὶ ἐπὶ τοῦ πρὸ τοῦ νόμου ἐξαχθέντος μολύβδου, καθόσον ὡς γνωστὸν ὑπὸ ἐγγύησιν διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ τοιούτου φόρου ἐπετρέπετο μέχρι τοῦδε ἡ ἐξαγωγή.» Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οὐ μόνον ἀντικείμενον εἰς τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῶν ἐπιχειρήσεων καὶ τοῦ δημοσίου ἐθεώρησε τότε ὁ ἀξιότιμος Κεχαγιᾶς τὸν προσδιορισμὸν τῶν φόρων διὰ τὸ μέλλον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀντισυνταγματικόν· καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῷ κατὰ τὰ ἄλλα, ἤτοι ὡς πρὸς τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου πρὸς 10%, ἔμειναν σύμφωνοι μετὰ τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, ὡς πρὸς τὸ τοῦ διαρκοῦς ὅμως ἐκ τῶν προτέρων προσδιορισμοῦ τῶν φόρων διεφώνησε μὲ αὐτὸν ὅπως σᾶς ἀνέγνωσα.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ φόρου.

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤκουσα ἐδῶ φωνὴν λέγουσαν πρόκειται περὶ φόρου· ἡ ἐρώτησις εἶναι πολλὰ λογικὴ, ἂν καὶ ἡ ἀπάντησις εἶναι πρόχειρος. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο διαλαμβάνει 10% φόρον καὶ 20% δικαίωμα δημόσιον. Σᾶς ἀνέγνωσα τί ἐφρόνει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸν φόρον, ἀκούσατε ἤδη τί ἐφρόνει ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου. «Ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι καὶ τῶν σκωριῶν, ὅσαι ἤθελον ἀποδειχθῆ ἐθνικαί, τὴν χρησιμοποίησιν δὲν δύναται δι’ ἴδιον λογαριασμὸν νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις, καθόσον τοιαῦται ἐπιχειρήσεις ἀπαιτοῦσαι εἰδικὰς γνώσεις, κεφάλαια χρηματικὰ καὶ ἰδιωτικὴν δραστηριότητα, δὲν δύνανται ἐπιτυχῶς νὰ διεξαχθῶσι μόνον δι’ ἰδιωτικῶν ἑταιριῶν, αἵτινες τὰ προσόντα ταῦτα ἑνόνουσιν· ὅταν συνάμα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ τόπος ἡμῶν ἔχει ἀνάγκην νὰ προσελκύσῃ ξένα κεφάλαια καὶ εἰδικότητα δι’ ἵδρυσιν μεταλλουργικῶν καταστημάτων πρὸς ἐκμετάλλευσιν τοῦ τεθαμμένου τῆς χώρας ἡμῶν πλούτου, τοῦτο δὲ δὲν κατορθοῦται ἢ διὰ τῆς παροχῆς ἀναλόγων πρὸς τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ κεφάλαια κερδῶν· ὅταν τέλος ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἀφαίρεσις ποσοστοῦ ὑπερβαίνοντος τὰς 30% ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου εἰς ἐπιχείρησιν, ἥτις καὶ κινδύνους ἀπήντησε καὶ εἰς περιπετείας καὶ δυσχερείας οὐκ ὀλίγας εὑρέθη, κεφαλαίων δὲ οὐκ εὐκαταφρονήτων τὴν καταβολὴν ἀπῄτησεν, ἰσοδυναμεῖ πρὸς τὴν ἄρνησιν τοῦ προσδοκωμένου εἰς πᾶσαν ἐπιχείρησιν ἐμπορικὴν κέρδους· ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, ληφθῶσι ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, οὐδεὶς ἐκ τῶν ὀρθῶς σκεπτομένων καὶ ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς καὶ ἀναπτύξεως τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου θέλει ἀρνηθῆ, ὅτι ἀνάλογον εἶναι πρὸς τὰς ἐπικρατούσας ἀρχὰς καὶ ἰδέας ἐν παρομοίαις συμφωνίαις τὸ ἐξ 20% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου μέρισμα τοῦ δημοσίου, πληρονομένου πλὴν αὐτοῦ καὶ ἑτέρων 10% δι’ ἁπλοῦν φόρον. Καὶ ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα ὅμως τοῦτο προσδιοριζόμενον εἰδικώτερον εἰς δραχμὰς ἐπὶ τῆς γνωστῆς καθαρᾶς προσόδου ἡ Κυβέρνησις παραδέχεται τὸν προσδιορισμὸν τοῦτον διὰ μόνον τὸ ἔτος 1867, ὅπως καὶ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ φόρου, καθόσον μεταβλητὴ εἶναι ἐν τῷ μέλλοντι, ὡς ἀνωτέρω παρετήρησα ἡ καθαρὰ πρόσοδος.» Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ἐξ ὅσων σᾶς ἐξέθεσα, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀοριστίας ἠκολούθησαν εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ εἰσαχθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, Σωτηροπούλου καὶ λοιπῶν συναδέλφων περὶ φορολογίας τῶν ἐκβολάδων κατὰ τὸ 1871· ὅτι ἡ ἀοριστία ὑπῆρξε τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν τότε συνέστησεν ἡ Βουλὴ καὶ ἥτις συνέταξε νέον περὶ ἐκβολάδων νομοσχέδιον, ὅτι ἀοριστία ὑπῆρξε τὸ σύστημα καὶ ἑτέρου δοκίμου ἀνδρὸς καὶ λίαν διαπρέποντος ἐπὶ τῶν τοιούτων πλουτολογικῶν ζητημάτων, τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ, τοῦ εἰσαγαγόντος τὸν νόμον τῶν σκωριῶν. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ, καὶ ὁ κύριος Ῥενιέρης, διακρινόμενος ὡσαύτως περὶ τὰ τοιαῦτα ζητήματα, τὴν αὐτὴν γνώμην συνεβούλευε καὶ τὰ αὐτὰ ἐθεώρει παραδεκτέα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ τῆς παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων πρὸς ἐκκαμίνευσιν. Ἐν ἄρθρῳ 13 (σελ. 54 τοῦ βιβλίου) ὁ κ. Ῥενιέρης καὶ λοιποὶ συμβουλεύουσι καὶ προτείνουσι τὰ ἑξῆς· «Κατ’ ἔτος συντάσσεται ἰσολογισμὸς ἐξελεγχόμενος ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μέλους τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου καὶ ὑπὸ ἐξελεγκτῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν μετόχων. Ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἔτους ἀφαιρουμένων τῶν δαπανῶν τοῦ προσωπικοῦ τῆς διαχειρίσεως ἐν γένει καὶ πάσης δαπάνης μηχανῶν, καταστημάτων, δρόμων καὶ λοιπῶν ἀναγκαίων τῆς ἑταιρίας ἐπιχειρήσεως, ὁρίζονται τὰ καθαρὰ κέρδη τῆς ἑταιρίας. Ἐκ τούτων προαφαιροῦνται 30% ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, τὰ δὲ λοιπὰ διανέμονται μεταξὺ τῶν μετόχων.» Ἐνόμισα δὲ πρέπον νὰ προσθέσω καὶ τὴν γνώμην ταύτην ὡς προερχομένην ἀπ’ ἀξιοτίμων προσώπων, τὰ ὁποῖα ὅτε προσῆλθον πρὸς ἐμὲ νὰ μοὶ ἀνακοινώσωσι κατὰ πρῶτον τὸν σκοπόν των, με διαβεβαίωσαν ὅτι αὐταὶ εἶναι αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ὤφειλον νὰ λάβω, ὅτι οὐδεὶς σκοπὸς φιλοκερδὴς ὑπῆρχεν ἐν ταῖς προτάσεσί των καὶ ὅτι μόνον ἐσκέπτοντο καὶ ἐπεθύμουν νὰ κατορθώσωσι συνδυασμόν τινα, ὅστις νὰ δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ἤδη νεκρὰ καὶ κινδυνεύοντα πλούτη τοῦ Λαυρίου. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι μόνος ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἐκάματε τῷ 1871 περὶ ἐκβολάδων, νόμος τὸν ὁποῖον δὲν ἀνεδέχθη νὰ ἐκτελέσῃ κἀμμία ἑταιρία, μόνον, λέγω, εἰς αὐτὸν τὸν νόμον εἰσήχθη τὸ σύστημα τοῦ ἐκ τῶν προτέρων ἅπαξ διὰ παντὸς προσδιορισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ἐκ δὲ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐτυπώθησαν, βλέπετε, ὅτι μεταξὺ τῶν λόγων, οἵτινες ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν ἀγγλικὴν ἑταιρίαν ν’ ἀποσυρθῇ, εἶναι καὶ αὐτὸς, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἐκ τῶν προτέρων νὰ προσδιορίσῃ τὰ ἔξοδα. Βλέπετε προσέτι καὶ αὐτὸν τὸν κ. Βαλτατζῆν εἰς τὴν τελευταίαν πρότασίν του ἐπίσης λέγοντα «τότε μόνον συναγωνίζομαι, ὅταν δὲν προσδιορισθῶσι τὰ ἔξοδα.» Ἐν τούτοις ἡμεῖς ἐφροντίσαμεν, κύριοι, νὰ συνομολογήσωμεν μίαν ἄλλην ἐγγύησιν, μὴ ἀπαντωμένην εἰς οὐδὲν τῶν σχεδίων καὶ νομοθετημάτων, προσδιωρίσαμεν τὰ ἔξοδα, ἐσυμφωνήσαμεν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνωμεν τὸ μερίδιον τοῦ δημοσίου εἰς εἶδος· τοῦτο δὲ τὸ εἶδος θὰ ἐκποιῶμεν διὰ διαγωνισμοῦ ὅσον εὐρέως καὶ ἂν θέλωμεν. Παρεκτὸς τοῦτο προσδιωρίσαμεν τί θέλει καταλογίζεσθαι εἰς τὰ ἔξοδα καὶ τί δὲν θέλει συμπεριλαμβάνεσθαι. «Ἄρθρον 2. Ἐκ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος τῆς καμινεύσεως σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων τὸ δημόσιον θέλει λαμβάνει 44% εἴτε εἰς εἶδος, δηλονότι εἰς ἀργυροῦχον μόλυβδον, ἅμα παραγόμενον ἐκ τῶν τῆς ἑταιρίας καμίνων, εἴτε εἰς χρήματα, κατ’ ἐκλογὴν αὐτοῦ. «Εἶναι δὲ καθαρὸν εἰσόδημα τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς παραγωγῆς τοῦ μολύβδου, εἰς ἃ δὲν θέλει συμπεριλαμβάνεσθαι οὐδενὸς εἴδους τόκος ἢ χρεωλύσιον, οὔτε διὰ τὸ πάγιον, οὔτε διὰ τὸ τῆς διαχειρίσεως κεφάλαιον (capital de roulement)· τὸ δικαίωμα δὲ τοῦτο τοῦ δημοσίου δὲν θέλει ἐλαττοῦσθαι οἱασδήποτε ἄλλας οὐσίας καὶ ἂν ἡ ἑταιρία συγκαμινεύσῃ καὶ εἰς οἱασδήποτε ἀναλογίας· οὔτε θέλει συμπεριλαμβάνεσθαι εἰς τὰ προειρημένα ἔξοδα ἡ δαπάνη πρὸς ἀπόκτησιν τυχὸν μεταλλίτιδος ἢ οἱασδήποτε ἄλλης οὐσίας χρησίμου πρὸς τῆξιν (fondant). Θέλει ὡσαύτως ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τῶν 44% ἡ ἐκ τῶν καμίνων τῆς ἑταιρίας σκωρία καὶ ὁ ἐκ τῶν καπνῶν αὐτῶν μόλυβδος.»

§73ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν εἰς εἶδος νὰ λάβωμεν τὸ εἰσόδημα, δὲν φαίνεται παράδοξον; Ἐὰν ἐπρόκειτο ἐκ τοῦ ἀκαθαρίστου τὸ ἐννοῶ· δέκα χελώνας ἐὰν κάμῃ, τέσσαρας θὰ λάβῃ τὸ δημόσιον καὶ ἓξ θὰ μένουν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἀλλ’ αὐτὸ λέγει ἐπὶ τοῦ καθαροῦ· ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη νὰ εὑρεθοῦν τὰ ἔξοδα καὶ ἡ τιμὴ τῶν χελωνῶν, διότι ἄνευ τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τίποτε. Διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ ἐννοήσω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ φέρετε ἓν παράδειγμα.

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶσθε τόσον εὐφυὴς ὥστε δὲν ἔχετε ἀνάγκην παραδείγματος· μολαταῦτα σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ὑποθέσατε ὅτι εἶναι 50% τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου· ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ λάβωμεν αὐτὸ ἄνευ ἀφαιρέσεως ἐξόδων θὰ ἐλαμβάνομεν τὰς ἡμίσεις χελώνας· νομίζετε ὅτι εἶναι δύσκολον πρᾶγμα νὰ συμφωνήσωμεν μετὰ τῆς ἑταιρίας νὰ λαμβάνωμεν αὐτουσίους 40 χελώνας ἐκ τῶν 100 ἢ 30 ἢ 25 καθόσον ἤθελεν ἀποδειχθῆ κατὰ προσέγγισιν ὁ μέσος ὅρος τῶν ἐξόδων, ὁ δὲ λογαριασμὸς νὰ γείνῃ κατόπιν;

§75ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔξοδα.

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις οὕτω θὰ λαμβάνῃ αὐτούσιον τὸν μόλυβδον εἰς τὴν κατοχήν της.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν περιέχουσι τὸ αὐτὸ ποσὸν ἀργύρου ὅλαι αἱ χελῶναι, καὶ ἐδῶ θὰ ἐμπερδευθῆτε.

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὐδεμίαν, κύριοι, δυσκολίαν δύναται ν’ ἀπαντήσῃ ἡ μέθοδος αὕτη τῆς εἰς εἶδος καταβολῆς τοῦ δικαιώματος τοῦ δημοσίου, οὐδ’ ἀπ’ αὐτῆς τῆς πρώτης ἡμέρας· διότι καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ συνεννόησις. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ ἐγγύησιν διὰ τὰ ἔξοδα καὶ νὰ τῆς εἴπῃ· θέλω λαμβάνει 50 χελώνας ἐκ τῶν 100, τὸ δὲ δικαίωμα σοὶ τὸ πληρόνω εἰς μετρητά· δύω τελωνεῖα σοὶ δίδω εἰς ἐγγύησιν ἐὰν δυσπιστῇς. Πῶς ἀπαντοῦν δυσκολίαν εἰς πράγματα πασιφανῆ; Εἶχον δίκαιον νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἶσθε εὐφυής.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσωμεν κατόπιν.

§80ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπατε τώρα.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ εἴπω κατόπιν.

§82ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἐγνωρίζατε ἐκ τῶν προτέρων, ἀλλὰ δὲν ἔχετε ἀπάντησιν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 2, κύριοι, ἡμεῖς προσδιωρίσαμεν ἐπ’ ἀκριβῶς τὰ ἔξοδα καὶ αὐστηρότερον ἀφ’ ὅ,τι τὸ παρελθὸν, τίνα ἔξοδα ἠδύναντο νὰ ᾖναι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου καὶ τίνα ἔξοδα δὲν ἠδύναντο νὰ ᾖναι εἰς βάρος τοῦ δημοσίου. Ὅτι δὲ τὰ προσδιωρίσαμεν αὐστηρότερον ἀφ’ ὅ,τι τὰ προσδιώρισε τὸ παρελθὸν, ἀρκεῖ νὰ ῥίψετε ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν ἀφορώντων τὴν παραχώρησιν τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου. Ἡ ἐπιστιμονικὴ ἔκθεσις, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐψηφίσθη, δὲν διαλαμβάνει μόνον τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐν ἄρθρῳ 2 διελάβομεν, ἀλλὰ περιλαμβάνει συγχρόνως καὶ τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία κατέβαλε διὰ νὰ συστήσῃ ἐργοστάσιον, καὶ προσέτι τοὺς τόκους καὶ αὐτῶν τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα διὰ τὴν καθημερινὴν ἐργασίαν ἀπαιτοῦνται· ὁ κ. Κεχαγιᾶς, εἰσάγων τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν λέγει ὡς πρὸς τοῦτο· «ἡ ἀποσταλεῖσα ἐπιτροπὴ ἐξεπλήρωσε μετ’ ἀξιεπαίνου ζήλου καὶ ἀκριβείας τὴν ἀποστολήν της καὶ ὑπέβαλε τὸ τῶν ἐρευνῶν της ἀποτέλεσμα, ὅπερ εἶναι ὑμῖν γνωστὸν ἐκ τῆς τυπωθείσης καὶ διανεμηθείσης ἐκθέσεώς της. Ἄσκοπον θεωρῶ νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους καὶ τὰς σκέψεις, εἰς τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ στηρίζει τὴν περὶ καθαρᾶς προσόδου γνώμην της. Ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκει τὰς σκέψεις αὐτῆς τοσούτῳ μᾶλλον βασίμους ὅσῳ ἀναφέρονται εἰς τοὺς ἀνθρωπίνους δυνατοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ εἰς μέθοδον ἐπιστιμονικήν.» Ἰδοὺ δὲ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν ἐμνημόνευσε τότε ὁ κ. Κεχαγιᾶς, δηλονότι τὰ κονδύλια, ἅπερ εἰς τὰς δαπάνας κατελόγισεν. «Ἄρθρ. 1. Ἀρχικαὶ δαπάναι οἰκοδομῶν καὶ μηχανῶν. Αʹ) Κτίρια, ὑδραυλικὰ ἔργα καὶ ὁδοποιΐα. Βʹ) Μηχαναὶ καὶ μηχανήματα. Γʹ) Προμήθεια ὑλικοῦ δι’ ἑξάμηνον χρῆσιν. Ἄρθρ. 2. Δαπάναι ἐργασιῶν. Αʹ) Γενικὸν προσωπικόν. Βʹ) Ἔξοδα ἐκκαμινεύσεως. αʹ) ἔξοδα καμίνων. βʹ) ἔξοδα ἀτμομηχανῶν. Ἄρθρ. 3. Τόκοι. Αʹ) τοῦ κεφαλαίου. Βʹ) διὰ συντήρησιν καὶ φθορὰν τῶν οἰκοδομῶν, μηχανῶν κλπ.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ εἰς τὸ σύστημα τῶν σκωριῶν συμπεριλαμβάνονται δαπάναι, τὰς ὁποίας ἡμεῖς διὰ τοῦ ἄρθρου 2 ἐξωστρακίσαμεν. Ἀλλὰ περιπλέον ἐξωστρακίσαμεν, κύριοι, καί τι πλέον, διότι αἱ ἐκβολάδες δὲν ἐκκαμινεύονται μὲ τόσην εὐκολίαν, ὅσον αἱ σκωρίαι. Αἱ ἐκβολάδες κατὰ τὴν ἐπικρατοῦσαν γνώμην ἔχουσιν ἀνάγκην ἢ μεταλλίτιδος ἢ σκωριῶν πρὸς ὠφελιμωτέραν ἐκκαμίνευσιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης ἐξήγαγε πλείστην ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ὠφέλειαν. Ὕψωσε τὸν φόρον καὶ τῶν σκωριῶν καὶ τῆς μεταλλίτιδος· ταύτης δὲ καὶ τὰς δαπάνας ἀφῆκεν ἀποκλειστικῶς εἰς βάρος τῆς ἑταιρίας. Ἐν ὅσῳ ἡ ἑταιρία, πρὸς τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως παρεχώρησε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκκαμινεύσεως, ἔχει σκωρίας, τὸ δημόσιον ὠφελεῖται, διότι ἀντὶ τῶν 10 καὶ 30% ἡ Κυβέρνησις θέλει λαμβάνει 44 ἢ 50%· ὅταν δὲ αἱ σκωρίαι ἐξαντληθῶσιν, ἡ ἑταιρία εἶναι ἠναγκασμένη νὰ μεταχειρίζηται τὴν μεταλλίτιδα· καὶ ἐκ τῆς μεταλλίτιδος λοιπὸν θὰ λαμβάνωμεν κατὰ τὴν σύμβασιν τὰ 44 ἢ 50% ἀντὶ τῶν 5% κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1861. Σημειώσατε δὲ τοῦτο, τὸ ὁποῖον πάντοτε πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ὁ περιεχόμενος μόλυβδος εἰς τὰς ἐκβολάδας καὶ τὴν μεταλλίτιδα δὲν εἶναι ὁ αὐτός· ἐὰν ἑπομένως εἰσαγάγετε εἰς τὰς καμίνους 50% μεταλλίτιδος καὶ 50% ἐκβολάδων δὲν πρέπει νὰ ἐννοήσητε ὅτι θὰ ἔχετε ἴσον ποσὸν μολύβδου ἀπὸ ἑκατέρας τῶν δύο τούτων οὐσιῶν. Ἀλλ’ ὄχι μόνον, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως τοιοῦτον συνδυασμὸν ἐποιήσατο, ὥστε ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐκβολάδων νὰ μὴ δίδῃ μόνον 44 ἢ 50%, ἀλλὰ νὰ προσλαμβάνῃ καὶ ἐκ τῆς προσθήκης τῶν σκωριῶν καὶ τῆς μεταλλίτιδος, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰ ἔξοδα τῆς προμηθείας τῆς μεταλλίτιδος ἢ καὶ ἄλλων οὐσιῶν πρὸς τῆξιν τῶν ἐκβολάδων χρησίμων δὲν κατελόγισεν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου. Ἐὰν ὑποθέσητε τῳόντι ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν σκωριῶν νὰ μεταχειρίζηται ἔστω καὶ εἰς μικρὸν ποσὸν κατ’ ἀναλογίαν μεταλλίτιδος διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων, σκέπτεσθε, κύριοι, πόσον τὰ ἔξοδα τὰ ἀφορῶντα τὴν μερίδα τοῦ δημοσίου θὰ ᾖναι ὀλιγώτερα, τῆς δὲ ἑταιρίας μεγαλεῖτερα; διότι τὴν μεταλλίτιδα ἢ θὰ τὴν ἀγοράσῃ παρ’ ἄλλων ἑταιριῶν, ἢ, ἐὰν ἔχῃ μεταλλεῖον πρὸς τοῦτο, θὰ δαπανᾷ ἁδρῶς διὰ νὰ ἐξαγάγῃ τὸ μέταλλον. Μεταβαίνω, κύριοι, ἤδη εἰς τετάρτην κατηγορίαν τῆς συμβάσεως, τοὺς θρήνους τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου τοῦ 1871, ἣν ἡ σύμβασις ἐπήνεγκεν. Ἀλλ’ ἡ κατηγορία αὕτη δὲν ἔχει ἀνάγκην τῶν λόγων μου πρὸς διευκρίνισιν· ἀρκεῖ ἁπλῆ παραβολὴ τῶν διατάξεων τῆς συμβάσεως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1871. Ἀναγνώσατε τῆς συμβάσεως τὰ ἄρθρα 3, 4, 6, 10, 13. Ἔπειτα ἀναγνώσατε τὰ ἄρθρα τοῦ νόμου περὶ ἐκβολάδων τοῦ 1871, ἤτοι τὰ ἄρθρα 9 καὶ 15. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, ἐὰν βλέπετε εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θαυμάζετε, κἀμμίαν ἐγγύησιν ἀνταξίαν τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ σύμβασις. Αὐτὸς ὁ νόμος οὐδὲν ἄλλο ἔκαμεν, εἰμὴ νὰ πλάσῃ τὰς μικροκαμίνους ἐκείνας τῶν ἀρχαίων. Πρέπει νὰ ἐνοήσωμεν ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1871 θὰ ὑπῆρχον εἰς τὸ Λαύριον μικραὶ μόνον ἐπιχειρήσεις καὶ μηδαμιναί, εἰς τὰς ὁποίας φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν θὰ ἐπέτρεπον τὰ μέσα οὔτε ἐγγυήσεις νὰ δώσωσιν ἐπαρκεῖς, οὔτε τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου νὰ καταστήσωσι σπουδαῖον. Ἐν πρώτοις ὑποχρεόνει ὁ νόμος τὸν ἐργολάβον, τὸν ἀγοραστὴν ἐκβολάδων, νὰ ἀρχίσῃ τὰ ἔργα μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους, ἄλλως κηρύσσεται ἔκπτωτος· καὶ ποία εἶναι ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ; θὰ χάσῃ 50,000 δραχμῶν! Ἐὰν δ’ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας του, δὲν ὑποχρεοῦται νὰ ἔχῃ εἰμὴ 5 καμίνους εἰς ἐνέργειαν! Ἐὰν δὲ δι’ οἱονδήποτε λόγον γείνῃ ἔκπτωτος, ἡ Κυβέρνησις τοῦ πληρόνει καὶ τὴν ἀξίαν τῶν κατασκευασμάτων του κατ’ ἐκτίμησιν ἐμπειροτεχνῶν. Τοῦτον τὸν νόμον θεωρεῖτε ὡς σπουδαῖον καὶ θρηνεῖτε διὰ τὴν ἀπώλειάν του ἐνώπιον συμβάσεως, ἥτις ἐντὸς ἓξ μηνῶν ὑποχρεοῖ τὸν ἐργολάβον νὰ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας καὶ νὰ ἔχῃ εἰς ἐνέργειαν 24 φούρνους, ἐντὸς δὲ δύω ἐτῶν ν’ αὐξήσῃ εἰς 42, νὰ παράγῃ δ’ ἐξ ἑκάστου 400 τοὐλάχιστον τόννους μολύβδου ἐτησίως· νὰ ὑπόκειται δὲ εἰς τὴν ἀπώλειαν ὅλης τῆς περιουσίας τῆς ἑταιρίας, ἐὰν παραβῇ οἱονδήποτε ὅρον τῆς συμβάσεως, διότι ὅλη ἡ περιουσία της δὲν δύναται νὰ συμπληρώσῃ τὴν ποινικὴν ῥήτραν, ἥτις εἶναι συνωμολογημένη διὰ τοῦ ἄρθρου 6· «Ἐὰν ἡ ἑταιρία παραβιάσῃ τινὰ τῶν ὅρων τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ δὲν ἐπανορθώσῃ τὴν ἔλλειψιν ἢ τὴν ζημίαν, μετὰ τὴν πρόσκλησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς προθεσμίας τριῶν μέχρις ἓξ μηνῶν, ἡ ἑταιρία ὑπόκειται εἰς ἀποζημίωσιν ἴσην μὲ τὸ τρίτον τοῦ παρ’ αὐτῆς εἰσπραχθέντος κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς καθαροῦ κέρδους ἀπὸ τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς παραβιάσεως αὐτῆς, καὶ συνάμα καταργεῖται αὐτοδικαίως τὸ τῆς ἑταιρίας δικαίωμα τοῦ ἐκκαμινεύειν τὰς ἐκβολάδας.» Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων εὗρεν ὅτι τὸ 44% καθὼς καὶ τὸ 50% εἶναι σημαντικὴ ζημία διὰ τὸ δημόσιον. Ὁ κ. Ζαΐμης δὲν πιστεύω νὰ μᾶς ἀδικῇ ὅτι δὲν ἐπροσπαθήσαμεν ὅσον ἠδυνάμεθα νὰ παραγάγωμεν μεῖζον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου συμφέρον, ἀφοῦ ἀνέγνω τὰ ἔγγραφα, ἅτινα πολὺ εὐκρινῶς τὸ πιστοποιοῦσιν. Οὐδὲ πιστεύω ὅτι, ἂν θελήσῃ μὲ ἤρεμον ψυχὴν καὶ ἀπαθῆ νὰ ἐξετάσῃ τὸν νόμον τοῦ 1871, θὰ ὑποστηρίξῃ ποτὲ ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἠδύνατο νὰ φέρῃ ὄχι εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα ὁποῖα ἡ σύμβασις, ἀλλ’ εἰς ἀποτελέσματα κἂν πόῤῥωθεν προσεγγίζοντα εἰς αὐτά. Τὸ 60%, κύριοι, ἐπροτάθη μίαν ἡμέραν ἀπὸ τὴν πλευρὰν αὐτὴν (δεικνύει τὴν δεξιὰν) τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Δὲν γνωρίζω τίνες βουλευταὶ τὴν ὑπέγραψαν......

§83ΣΚΑΡΛΑΤΟΣ ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης.

§84ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σεῖς τὸ ἐπροτείνατε;

§85ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Μάλιστα κατὰ τὸ 1871.

§86ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ τὸ 60, κύριοι, δὲν εἶχε κἀμμίαν βάσιν· κἀμμία ἐπιτροπὴ ἐπιστημονικὴ δὲν εἶχε προσκληθῆ, νὰ ἀποφανθῇ, οὐδὲ κἀνεὶς συναγωνισμὸς εἶχε γείνει πρίν, ὥστε νὰ μὴν εἶχε δώσει ἀφορμὴν νὰ φωτισθῶμεν ὡς πρὸς τοῦτο. Καὶ ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, πολλάκις ὁ κ. Ζαΐμης ἐπανέλαβεν ἀπὸ τὴν θέσιν του (ἀφίνω τὰ ἰδιαιτέρως) ὅτι ὁ νόμος οὗτος εἶναι προσωρινός, ἀφεύκτως θὰ μεταῤῥυθμισθῇ. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἐμφορούμεθα ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας πῶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν περιουσίαν τοῦ δημοσίου καὶ ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1871 σκοπὸν εἶχε κύριον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ δημοσίου, πανταχόθεν πολεμουμένην καὶ ὑπὸ ξένων καὶ ὑπὸ ἐντοπίων, αἱ δὲ λεπτομέρειαι ἦσαν ὀλίγον λόγου ἄξιαι. Ἀπόδειξις τούτου ἔστω, σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι εἰς τὸ ἕτερον τῶν δύω ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, τὸ βουλευτικόν, οὐδεὶς περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως ἐγίνετο λόγος. Ἀλλ’ ἔλθωμεν εἰς τὰ πράγματα. Θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ κ. Κεχαγιᾶς νὰ τὸν ἐνθυμίσω τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀξίαν τὴν μεταλλικὴν αὐτῶν τῶν οὐσιῶν τοῦ Λαυρίου. «Καθόσον ἀφορᾷ», λέγει ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος, ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τότε, «καθόσον ἀφορᾷ τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου, ἤτοι τὸν προσδιορισμὸν αὐτοῦ εἰς 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται ὡς ὀρθὰς τὰς ἐν τῇ συνοδευσάσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκθέσει σκέψεις τοῦ κ. Σωτηροπούλου....... Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν σκωριῶν, αἵτινες ἤθελον ἀναγνωρισθῆ νομίμως ὡς ἐθνικαί, παραδέχεται ὡσαύτως ἡ Κυβέρνησις ὡς ὀρθὰς τὰς σκέψεις ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη τὸ ὑπὸ τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Τῳόντι 20% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, πλὴν τοῦ φόρου, ἀποτελοῦσιν ἓν δίκαιον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου μέρισμα ἢ δικαίωμα.» Μᾶς εἴπετε ὅτι θὰ μᾶς τὰ εἴπητε· σᾶς ἀπαλλάσσομεν ἀπὸ τὸν κόπον.

§87ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μόλα ταῦτα θὰ τὰ εἰποῦμεν ὅσα καὶ ἂν εἰπῆτε σεῖς διὰ λογαριασμόν μας.

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ πάλιν, κύριοι, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γνώμην ἀνδρῶν μὴ μετεχόντων τῶν παθῶν, ἅτινα ἔχομεν ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ πολιτικῇ σκηνῇ εὑρισκόμενοι, ἀνδρῶν ἀξιοτίμων, οἵτινες χάριν τοῦ δημοσίου συμφέροντος προσεφέρθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ μᾶς δώσωσιν ἀρωγήν. Συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τῶν προτάσεων Μ. Ῥενιέρη, κλπ, τὸ 12 καὶ 13 ἄρθρον. (Ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, πῶς ἤρχισαν αἱ προτάσεις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως περὶ παραχωρήσεως ἐκβολάδων. Μᾶς ἐπρότεινον 30%, ἀλλὰ νὰ χαρίσωμεν τὰς δίκας, ἐκ τῶν ὁποίων πρόκειται τὸ δημόσιον ν’ ἀπολαύσῃ 3 καὶ 4,000,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ πολλοὺς ἄλλους ὅρους ἤθελον νὰ μᾶς ἐπιβάλλωσι θαῤῥοῦντες εἰς τὴν τότε στενοχωρίαν μας. Οὐδεμία δ’ ἑταιρία, ἐξ ὅσων ἦλθον εἰς διαπραγματεύσεις, κατ’ ἀρχὰς ἤρχετο προσφέρουσα πλείονα· ἀλλ’ ὅταν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἔμαθον ὅτι ὑπὸ τὸ 44 δὲν δέχεται ἔναρξιν διαπραγματεύσεων, τότε αἱ διαπραγματεύσεις ἤρχισαν νὰ γίνωνται ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ, Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι αἱ συμβάσεις δὲν ὑπέχουσι μεταβολὰς καὶ τροπολογίας, ἀλλ’ ἢ γίνονται δεκταὶ, ἢ ἀποῤῥίπτονται· χρεωστῶ μολοντοῦτο, ἐπειδὴ ὁ κ. Ζαΐμης ὡμίλησεν ἐπὶ τέλους περὶ τροπολογίας, νὰ δώσω τινὰς ἐξηγήσεις. Ὁ κ. Ζαΐμης εἶπε κατὰ πρῶτον, ἂν ἦτο δυνατὸν ἡ σύμβασις νὰ περιορισθῇ εἰς μόνας τὰς ἐκβολάδας τὰς ὑπαρχούσας ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ μεταλλείου Σερπιέρη. Τὸ 12 ἄρθρον τῆς συμβάσεως δὲν μᾶς ἐζητήθη, κύριοι, ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐπέβαλεν εἰς αὐτήν. Ἑπομένως οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω ὅτι, ὅπως τότε ἡ σύμβασις ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἄνευ τοιούτου ἄρθρου, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸ ἀπῄτει, τοιουτοτρόπως ὑποθέτω ὅτι ἡ ἑταιρία ἠδύνατο νὰ συγκατατεθῇ εἰς τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 12. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ἂν συμφέρῃ ἡμεῖς νὰ τὸ δεχθῶμεν ἢ ὄχι. Ἡ Κυβέρνησις κατεχώρισε τὸ ἄρθρον 12, διότι ἀπέτυχον αἱ διαπραγματεύσεις της μετὰ τῆς ἀγγλικῆς ἑταιρίας· μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἔλαβε τὴν εἰδοποίησιν ὅτι ἀπέτυχε μετὰ τῆς ἀγγλικῆς, οὐδεὶς λόγος περὶ τοῦ ἄρθρου 12 μετὰ τῆς ἑταιρίας τῶν «Μεταλλουργείων»· διὰ μυρίων μάλιστα περιστροφῶν προσεπαθήσαμεν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ὑπογραφὴν τῶν συμβάσεων, πότε τὸ ἓν καὶ πότε τὸ ἄλλο προβάλλοντες πρόσκομμα· ὅτε δ’ ἦλθεν ἡ ἀπάντησις τῆς ἀγγλικῆς ἑταιρίας, τότε ἐνομίσαμεν καλὸν νὰ καταχωρίσωμεν τὸ ἄρθρον 12, ὅπερ λίαν προσφυῶς ἐξυπηρετεῖ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἡ καταχώρισις τοῦ ἄρθρου 12 ἦτο συμφέρον τοῦ δημοσίου, διότι ὁ προσφερόμενος μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ὤφειλε νὰ προσφέρῃ οὐχὶ ὑπὲρ τὸ 50, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ζαΐμης, ἀλλ’ ὑπὲρ τὸ 60 καὶ πλέον· διότι τὸ ἄρθρον 12 ἀναβιβάζει τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων εἰς 50 ἐπὶ ὅλων τῶν ἐκβολάδων, ἐνῷ τῶν λοιπῶν εἶναι 44, ὥστε ὑπάρχει διαφορὰ 6· τὸ 50 λοιπὸν εἶναι 56. Ὅταν ἔλθῃ λοιπὸν μία ἄλλη ἑταιρία, πρέπει νὰ προσφέρῃ ὑπὲρ τὰ 56 διὰ νὰ ἀντικαταστήσῃ ὅλον τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον τὸ ἄρθρον 12 δίδει εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸ ἐκ τῆς συγχωνεύσεως τῶν σκωριῶν. Αἱ ἐκβολάδες εἶχον ἐκτιμηθῆ 7,000,000.

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. 6,700,000.

§90ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂς ᾖναι. Ὁ κ. Βουγιούκας μὲ εἶπεν ὅτι δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὸ ὅλον τὰ 13 ἢ 14,000,000, ἀλλ’ ἠμποροῦν βαθμηδὸν ν’ ἀνακαλύπτωνται (θόρυβος). Ἂν δ’ ὑπάρξῃ γνώμη ἐν τῇ Βουλῇ ὁμοία τῇ τοῦ κ. Ζαΐμη περὶ περιορισμοῦ τῆς ἑταιρίας τῶν «Μεταλλουργείων» εἰς τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ μεταλλείου Σερπιέρη ἐκβολάδων, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ μόνον ἤθελε προσπαθήσει νὰ δεχθῇ ἡ ἑταιρία τὴν ἑξῆς μεταβολὴν ὅπως μὴ βλαφθῶσι τὰ δημόσια συμφέροντα (διότι ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἰδέαν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ βλάβη)· ἤτοι οὐχὶ νὰ ἐξαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 12, ἀλλὰ νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία αὐτοῦ, δηλ. ἀντὶ μέχρι τῆς ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως, νὰ διαρκῇ ἡ προθεσμία ἐπὶ χρόνον μακρότερον, θέλετε ἐπὶ 6 μῆνας, θέλετε ἐπὶ 9 μῆνας, θέλετε ἐπὶ ἓν ἔτος· ἡ δὲ Κυβέρνησις ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν νὰ δύναται ἐν τῷ μεταξὺ νὰ διαθέσῃ αὐτὴ, ἂν εὕρῃ συμφέρον μεγαλεῖτερον.

§91ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλας ὁμοῦ ἢ ἐν μέρει;

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κἀμμία ἑταιρία δὲν τὰς ἐζήτησεν ἐν μέρει. Ἓν πρᾶγμα ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ. Ὑπάρχουν μεταλλευτικαὶ ἑταιρίαι ἐν Λαυρίῳ· μία ἑταιρία ἠμπορεῖ νὰ εὕρῃ τὸ συμφέρον της, διότι ἔχει ἐκεῖ πλησίον τῶν ἐκβολάδων φούρνους· αἱ μεγάλαι ὅμως ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι ὁμιλοῦν μὲ ἑκατομμύρια, δὲν ἐνόησάν ποτε νὰ κατακερματίσωσι τὰς ἐκβολάδας. Ἐπειδὴ δὲ θὰ λάβω ἀφορμὴν καὶ κατόπιν νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι πιστεύω καὶ ἄλλοι θὰ λάβουν τὸν λόγον, μὲ συγχωρεῖτε νὰ καταλήξω ἤδη ἐδῶ.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, κ. πρόεδρε.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 καὶ 5/60 μ.μ.)