1873.07.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63

Τῆς 9 Ἰουλίου 1873,

(Δευτέρα).

Ὥρα 9 καὶ 10/60 Π. Μ. Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ τῶν κ. βουλευτῶν καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν, κύριοι;

§2ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὑπάρχει.— Ὡς γνωρίζετε, κύριοι, καλλίτερόν μου, πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα φέρουσιν ἐπισημότητα, εἶναι τὰ ἀναγινωσκόμενα καθ’ ἑκάστην καὶ τὰ ἐγκρινόμενα ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι τὰ λεχθέντα εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας περὶ τοῦ ἂν πρέπει νὰ ἐγγραφῶσιν ἢ μὴ αἱ 280,000 δραχμαί, φρονῶ, λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῶς καταχωρημένα εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, καὶ θεωρῶ ἀναγκαιότατον, κύριοι, νὰ ἐγγραφῶσί τινα, τὰ ὁποῖα διὰ τὴν σπουδὴν τῆς συζητήσεως ἐν ὀλίγοις ἐῤῥέθησαν προχθές. Ἡ ὥρα, ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, εἶχε παρέλθει, καὶ δικαίως οἱ κύριοι βουλευταὶ ἦσαν κεκμηκότες καὶ πεινασμένοι. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον, πολλοὶ ἐμποδίσθησαν ἀπὸ τοῦ νὰ λάβωσι τὸν λόγον καὶ ν’ ἀναπτύξωσι τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὅπως πρέπει, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι πολλοὶ κύριοι δὲν γνωρίζουσιν ἀκριβῶς τὰ καθέκαστα ὡς οὐδ’ αὐτὸς ὁ βουλευτὴς Σύρου κ. Σοῦτσος, καθὰ ἀκόμη σήμερον τὴν πρωΐαν ὡμίλει μαζῆ μου.

§3ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας ὁμιλεῖτε;

§4ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὄχι, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν· ἀλλὰ θέλω νὰ καταχωρηθῇ ὅ,τι ἐλέχθη. — Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς, διῄρεσε τὸ ζήτημα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας εἰς δύω, ἓν καθόσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου, ἕτερον δὲ καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐγγραφὴν τῆς ἐπιχορηγήσεως τῶν 280,000 δραχμῶν, καὶ δὲν περιωρίσθη εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ νομικοῦ μέρους περὶ τοῦ ἂν ἐδημοσιεύθη ἢ ὄχι ἐγκαίρως, περὶ τοῦ ἂν ἡ σύμβασις ἐκείνη ᾖναι ἔγκυρος ἢ μὴ, ἀλλὰ πραγματευόμενος ἐπὶ τοῦ δευτέρου μέρους ἔπλασε κατηγορητήριον κατὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Δὲν ἐδόθη ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς διὰ νὰ λεχθῶσιν, ὅσα ἔπρεπε νὰ λεχθῶσι, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δι’ ὀλίγων ἀπὸ τῆς ἕδρας μου ἀντεῖπον.

§5ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἡ πρότασις ἦτον ἔγγραφος, καὶ ἐγὼ λαλῶ, διότι ἡ ἰδική μου συνεχωνεύθη μετὰ τῆς τοῦ κ. Ζωχιοῦ· ἡ πρότασις ἦτον ἔγγραφος. Διορθώσατε λοιπὸν τὰ πρακτικὰ (Θόρυβος).

§6ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν σᾶς ἐβάρυνα μὲ ὁμιλίας· ἔχομεν μίαν τετραμηνίαν καὶ δὲν ἔλαβα, πιστεύω, τὸν λόγον· ἠδυνάμην καὶ ἐγὼ νὰ ὁμιλῶ, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησα νὰ φέρω πρόσκομμα εἰς τὰς συζητήσεις καὶ τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως.

§7ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, λέγω, νὰ ὁμιλήσητε καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§8ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, μάλιστα· ἴσα ἴσα τέσσαρας λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπον πρὸς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, θέλω νὰ ὑπῆρχον μέσα εἰς τὰ πρακτικά. Εἶπεν, ὅτι δὲν γίνεται συνέλευσις τακτικὴ, ὅτι εἶναι ἀνεξέλεγκτος, ὅτι δὲν λαμβάνει γνῶσιν κἀνεὶς, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ θέλησις τῶν ὀλίγων ἐκεῖ μέσα, τοὐτέστιν ἐπιθυμεῖ ἡ μειονοψηφία νὰ ὑπερτερῇ τῆς πλειονοψηφίας. Τί εἶπον ἐγὼ, κύριοι; Δὲν εἶναι ἀληθῆ τὰ κατηγορηματικῶς λεχθέντα, διότι κατ’ ἔτος ἐκλέγονται, σύμφωνα μὲ τὸ καταστατικὸν, ἐλεγκταὶ τρεῖς, δύω ὑπὸ τῶν μετόχων τῶν κατοικούντων ἐν Σύρῳ καὶ εἷς ὑπὸ τοῦ δημοσίου, καὶ αὐτοὶ, κύριοι, λαμβάνουν κατ’ ἔτος τοὺς λογαριασμοὺς, ἐξελέγχουν αὐτοὺς καὶ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοὺς φέρουν εἰς τὴν γενικὴν συνέλευσιν. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι λαμβάνει μέρος ἐλεγκτὴς τοῦ δημοσίου· πλὴν τούτου εἶπον ἀκόμη, ὅτι εἶναι προσδιωρισμένος Βασιλικὸς ἐπίτροπος καὶ ὅτι ἡ ἑταιρία τὸν Βασιλικὸν ἐπίτροπον ἐζήτησεν ἀνέκαθεν· δύναται δὲ νὰ ὁμολογήσῃ καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἂν ὁ ἐδῶ ὑποδιευθυντὴς ἀπειράκις δὲν ἐζήτησε νὰ διορισθῇ ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος, καὶ μάλιστα μὲ αὐτὰς τὰς λέξεις, Βασιλικὸς ἐπίτροπος ἀναγνωρισμένος διὰ τὰς ἀρετάς του καὶ τὴν ἱκανότητά του δυνάμενος νὰ εὑρεθῇ τοιοῦτος, διότι ἔχομεν, κύριοι, πολλοὺς καὶ μὲ ἱκανότητα καὶ μὲ τιμιότητα, οἱ ὁποῖοι ἤθελον προσφέρει τι καλὸν εἰς τὴν πατρίδα. Ἀείποτε μετ’ ἐπιμονῆς ἐζήτησεν ἡ ἑταιρία νὰ διορισθῇ ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος, δικαίωμα ἔχων νὰ ἐξελέγχῃ τὰς πράξεις αὐτοῦ τοῦ συμβουλίου, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα περιυβρίζεται καὶ περιυβρίσθη παρὰ τὸ δίκαιον. Καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καιρὸν, καὶ θὰ ἔλθῃ καιρὸς, διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ κεῖται τὸ κακὸν τῆς ἑταιρίας ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διατρεχόντων κατηγορουμένης ὑπό τινων (θόρυβος). Λοιπὸν μέσα εἰς τὰ πρακτικὰ ζητῶ νὰ καταχωρηθῇ, ὅτι ἀπέναντι τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ εἶπον, ὅτι ὑπάρχει τακτικὸς ὁ ἐλεγκτὴς τοῦ δημοσίου.

§9ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι;

§10ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἀμέσως· ὁρίστε ποῖος εἶναι· εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ 1870 καὶ 1871, ὅστις ἐτελείωσε τώρα, ἰδοὺ ποῖος εἶναι «οἱ ἐλεγκταὶ Δ. Ι. Δαμιανὸς ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου, Λεωνίδας Χ. Κουτσοδόντης μέτοχος καὶ Θ. Ν. Παπαδάκης μέτοχος.» Εἶναι ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ 1870 καὶ 1871. Κύριοι, ἰδοὺ τί ἐπιμένω νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ὅτι ἐλεγκτὴς τοῦ δημοσίου ὑπάρχει, καὶ ὅτι ἡ ἑταιρία ἐζήτησε τὸν Βασιλικὸν ἐπίτροπον μετ’ ἐπιμονῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ διορισθῇ καὶ δὲν διωρίσθη μέχρι τοῦδε. Ἂν ᾖναι ἄξιος ὑπολήψεως ἢ τιμῆς ἢ ἐμπιστοσύνης ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος, δὲν εἶναι εἰς ἐμὲ νὰ τὸ ἐξετάσω.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ προστεθοῦν αὐτὰ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά;

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ᾖναι εἰς τὰ στενογραφημένα, κύριε πρόεδρε, διατί νὰ μὴ τεθοῦν· ἂν δὲν ᾖναι ὅμως...

§13ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι.

§14ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ τὸ εἴπῃ ὁ κ. Καραλίβανος, ὅλος ὁ κόσμος τὸ ἠξεύρει ὅτι διορίζονται... (θόρυβος)· ἀλλὰ πῶς διορίζονται; (θόρυβος).

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ τῶν συνεδριάσεων τοῦ συμβουλίου καὶ περὶ τῆς δυνάμεως ἢ τῆς ἀδυναμίας τῆς Κυβερνήσεως ἐν αὐτῷ ὑπάρχει ἔκθεσις, κύριε πρόεδρε.

§16ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὁποία θὰ ἦτο καλὸν νὰ τυπωθῇ, κύριε πρόεδρε.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν θέλετε, νὰ τὴν στείλω.

§18ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ τυπωθῇ, κύριε πρόεδρε.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — Αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑποβάλλουν τὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς χρήσεως τῶν φόρων τοῦ πορθμοῦ περὶ Εὐρίπου. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Αὕτη ἔχει ὡς ἔπεται· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Αἱ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ οἰκονομικῶν ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς λαβοῦσαι ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τῆς χρήσεως τῶν φόρων τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου, παρατηροῦσιν· Ὅτι ἡ γενομένη αὔξησις φόρων ἐπὶ τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον διὰ τοῦ νόμου τῆς 26 Ἀπριλίου 1867, ἥτις σκοπὸν εἶχε τὴν διοχέτευσιν ποσίμου πηγαίου ὕδατος ἐν τῇ πόλει Χαλκίδος, ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν μόνον δραχμῶν 57,708, αἵτινες κατετέθησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐνῷ ἡ δαπάνη τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος διὰ σιδηρῶν σωλήνων ὑπελογίσθη εἰς δραχμὰς 569,000, ἡ δὲ παράτασις τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου τούτου ὄχι μόνον σπουδαίως ἠδύνατο νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὴν νέκρωσιν τοῦ ἐπιτοπίου ἐμπορίου κατὰ τὰς παραστάσεις τοῦ ἐν Χαλκίδι ἐμπορικοῦ ἐπιμελητηρίου, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἤθελε στερηθῆ ὁ τόπος τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος μέχρις οὗ συμπληρωθῇ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν, ὡς εἴρηται, ἑξακοσίων περίπου χιλιάδων δραχμῶν· Ὅτι ἐνῷ διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, δι’ οὗ χορηγεῖται ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου τὸ ἥμισυ τῆς προσόδου τῶν διὰ του νόμου τῆς 23 8βρίου 1853 ἐπιβληθέντων φόρων ἐπὶ τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου, σπουδαίως συντρέχει τὸ δημόσιον εἰς τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην καὶ τὴν ταχεῖαν περαίωσιν τοῦ ἔργου, δὲν ἔχει νὰ ὑποστῇ καὶ ζημίαν τινὰ, διότι τὸ ἕτερον ἥμισυ τῆς προσόδου θέλει χρησιμεύσει εἰς ἀποπληρωμὴν τοῦ ὑπὸ τοῦ δημοσίου προκαταβληθέντος ποσοῦ, ἐξ οὗ μέχρι τοῦ ἔτους 1872 εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 844,181, 67|00 καὶ δὲν ὑπολείπεται εἰμὴ το ποσὸν δραχμῶν 272,792 34|00 πρὸς ἐντελῆ ἐξόφλησιν τῆς προκαταβολῆς, ὅπως εἰσπραχθήσεται ἐκ τοῦ ἑτέρου ἡμίσεος τῆς προκαταβολῆς· Ὅτι ἡ ἐκ τοῦ μέρους τοῦ δημοσίου ἀρωγὴ πρὸς ἐκτέλεσιν τοσούτου ζωτικοῦ διὰ τὴν πόλιν Χαλκίδος ἄνευ βλάβης πολλῆς τῶν δημοσίων συμφερόντων ἀρκούντως συνιστᾷ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Διὰ ταῦτα αἱ ἐπιτροπαὶ προτείνουσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραδοχὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου μὲ τὴν παρατήρησιν μόνον ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ χρόνος ἀφ’ οὗ ἄρχεται ἡ διάθεσις τοῦ ἡμίσεος τῆς προσόδου ὑπὲρ τῆς διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος, καὶ ὡς τοιοῦτον προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ τὴν 1 7βρίου ε. ε. Ἀθήνῃσι, τῇ 7 Ἰουλίου 1873. Ὁ πρόεδρος Ἀντ. Γεωργαντᾶς. Ὁ εἰσηγητὴς Ι. Γ. Ἀνδρίτσου. Τὰ μέλη Δ. Ζέγγελης, Ζ. Θ. Ζερβὸς, Γ. Καραβᾶς, Εὐστ. Δ. Ἠλιόπουλος, Ἰω. Δ. Τζιώτης, Γρ. Μαυρομαρᾶς, Χαρ. Κανελλόπουλος, Ε. Πεταλλᾶς.» Αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ οἰκονομικῶν κατέθεσαν τὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τῆς συμβάσεως τοῦ Λαυρίου.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῖος εἶναι εἰσηγητής;

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Μαυρομαρᾶς.

§22ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τὶ ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπή. Εἶναι ἀντικείμενον, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκπληρωθοῦν ὅλοι οἱ κανονισμένοι τύποι...

§23ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις.

§24ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πολὺ καλὰ, τὴν ἀναγινώσκω. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν). «Πρὸς τὴν Βουλήν! Αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν συνελθοῦσαι καὶ λαβοῦσαι ὑπ’ ὄψιν τὴν πρὸς ἐπιψήφισιν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρωθυπουργοῦ σύμβασιν τῆς 29 Ἀπριλίου 1873 «περὶ συνεκκαμινεύσεως τῶν ἐν Λαυρίῳ σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων», μελετήσασαι δὲ ἐπισταμένως τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ πάντα τὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὑποβληθέντα σχετικὰ ἔγγραφα, ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς αὐτῶν σκέψεις καὶ παρατηρήσεις. Ἡ προκειμένη σύμβασις κατέστη τῳόντι ἀντικείμενον δημοσίας συζητήσεως, ἀφ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις, καλῶς ποιοῦσα, παρέδωκεν αὐτὴν, ἅμα τῇ συνάψει αὐτῆς, εἰς τὴν δημοσιότητα. Τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ κοινοῦ ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ὑπῆρξεν, ὡς γνωστὸν, μέγιστον, οὐ μόνον ἕνεκα τῶν σπουδαίων συζητήσεων, αἵτινες ἄλλοτε ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ ἐκβολάδων νόμου καὶ ἕνεκα τοῦ ὄγκου καὶ τῆς σπουδαιότητος, μεθ’ ἧς περιέβαλε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἡ Ἑταιρία Ῥοῦ καὶ Σερπιέρη βοηθουμένη καὶ ὑποστηριζομένη ὑπὸ δύω μεγάλων Δυνάμεων κατὰ τὰ παρελθόντα δύω ἔτη, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἀντικαταστήσασα δι’ ἀγορᾶς τὴν Γαλλο–Ἰταλικὴν ἑταιρίαν Ἑλληνικὴ Ἑταιρία «τὰ Μεταλλουργεῖα τοῦ Λαυρίου» ἐξέδωκε μετοχὰς, αἵτινες κατὰ τὸ πλεῖστον ἐγένοντο ἰδιοκτησία τοῦ Ἑλληνικοῦ κοινοῦ, διὰ τοῦτο καὶ ἡ σπουδαιότης, ἥτις ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὑλικοῦ συμφέροντος ἀπεδίδετο εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν ἐκβολάδων ἔλαβεν ἔκτοτε μείζονας διαστάσεις. Αἱ συνταγματικαὶ Κυβερνήσεις ἀνέκαθεν καθιέρωσαν τὴν διὰ συμβάσεων χορήγησιν ἐργολαβιῶν ἢ ἄλλων παραχωρήσεων, καθ’ ἃς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου ἀπαιτεῖ, ὅπως αἱ ἐργολαβίαι αὗται καὶ παραχωρήσεις γίνωνται οὐ μόνον ὑπὲρ τῶν ὑποβαλλομένων εἰς συμφερωτέρους χρηματιστικοὺς ὅρους, ἀλλὰ συνάμα καὶ δυναμένων ὡς ἐκ τῆς πείρας αὑτῶν καὶ τῆς ἐπιστήμης νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν ἐπιτυχῆ διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου, ὅπερ ἀναδέχονται. Τούτου ἕνεκα αἱ Κυβερνήσεις ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις εὑρισκόμεναι ὀφείλουσι πολλάκις νὰ δέχωνται καὶ ὅρους ἐναντίον τῶν ὁρισμῶν τῶν κειμένων νόμων καὶ νὰ δεσμεύωσιν ὅσον οἷόν τε ἀσφαλέστερον τοὺς ἀναλαμβάνοντας τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων, προσφεύγουσαι εἰς τὸν τύπον τῶν συμβάσεων, καθ’ ἃς ὁ μὲν ἰδιώτης δεσμεύεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ὑπογραφῆς αὐτῶν, τὸ δὲ δημόσιον θεωρεῖται ἐλεύθερον μέχρι τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς νομοθευικῆς ἐξουσίας, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει, ὅτι πᾶσα τροποποίησις τῶν κειμένων νόμων δὲν ἐπέρχεται διὰ τῆς συμβάσεως κυρίως, ἀλλὰ πράγματι δι’ αὐτοῦ τοῦ μεταγενεστέρου νόμου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν. Διὰ τοῦτο λίαν συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις ἐλθοῦσα εἰς διαπραγματεύσεις, προέβη εἰς τὴν πρὸς ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων σύμβασιν, ἀφοῦ ὡς ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται προεκάλεσε τόσον δεξιῶς πάντα δυνατὸν συναγωνισμὸν καὶ ὑπηρέτησε τὰ ἀληθῆ τοῦ δημοσίου συμφέροντα· διότι οὐ μόνον ἐπέτυχεν ἐπὶ τέλους τὴν συμφερωτέραν τῶν ἐκβολάδων διάθεσιν, ἀλλὰ καὶ ἐπεδίωξε τὴν ὅσον οἷόν τε ταχυτέραν καὶ ἀσφαλεστέραν χρησιμοποίησιν τοῦ τεθαμμένου τούτου πλούτου τοῦ δημοσίου. Ἐκ τῶν δημοσιευθέντων μετὰ τῆς συμβάσεως ἐγγράφων παρατηρεῖ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ πρώτη πρότασις τῆς 4 Δεκεμβρίου 1872 ὑπέσχετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν 30% ἐπὶ τῶν καθαρῶν κερδῶν τῶν προκυψόντων ἐκ τῆς συνεκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ σκωριῶν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ καταργήσῃ τὸ δημόσιον πᾶσαν δίκην, ἣν ἔχει ἐκκρεμῆ μετὰ τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ καὶ Σας. Ἡ δὲ δευτέρα πρότασις τῆς 30 Δεκεμβρίου 1872 τῶν κυρίων Βούρου, Σκουζὲ, Θεολόγη καὶ λοιπῶν προσήνεγκε μὲν 50 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν καθαρῶν κερδῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἀφαιρῶνται προηγουμένως 8% διὰ τόκον ἐτήσιον καὶ 2% διὰ χρεωλύσιον ἐπὶ τοῦ καταβληθέντος κεφαλαίου. Οἱ αὐτοὶ κύριοι διὰ νεωτέρας προτάσεώς των τῆς 4 Ἰαννουαρίου 1873 ἐδέχθησαν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ χρεωλυσίου ἀπὸ δύω εἰς ἓν τοῖς ἑκατὸν καὶ συνάμα τὴν αὔξησιν τοῦ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ποσοστοῦ εἰς 60%, καθ’ ἣν περίπτωσιν τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου καθαρὸν κέρδος ὑπερβαίνῃ τὰ δύω καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια. Ἡ δὲ Ἑλληνικὴ μεταλλευτικὴ ἑταιρία διὰ τῆς ἀπὸ 26 Ἰαννουαρίου 1873 προτάσεώς της ὑπέμνησεν ἣν εἶχεν ὑποβάλει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἐκβολάδων νόμου πρότασιν αὑτῆς, καθ’ ἣν προσεφέροντο ὑπὲρ τοῦ δημοσίου 50%, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς προαφαιρέσεως τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου τῶν καταβληθησομένων κεφαλαίων. Οἱ κύριοι Βοῦρος, Σκουζὲς καὶ λοιποὶ διὰ νεωτέρας προτάσεώς των τῆς 6 Φεβρουαρίου 1873, τροποποιοῦντες τὴν προηγουμένην πρότασίν των, προέτειναν ν’ ἀφαιρῆται ἐκ τοῦ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν παραγωγικῶν ἐξόδων προκύπτοντος καθαροῦ κέρδους τὸ ποσὸν 12% πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ καταβληθησομένου κεφαλαίου καὶ ἐκ τῶν ὑπολειπομένων 88%, τὸ μὲν δημόσιον νὰ λαμβάνῃ 44, ἡ δὲ ἑταιρία τὰ ἕτερα 44. Κατόπιν ἐπῆλθεν ἡ ἀπὸ 15 Φεβρουαρίου 1873 πρότασις τῆς Ἀγγλο–Ἑλληνικῆς ἐπικληθείσης ἑταιρίας, ἥτις ὅμως ἐζήτητε νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς αὐτὴν ἅπασαι αἱ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κράτει καὶ πανταχοῦ τῆς χώρας αὐτοῦ ἐκβολάδες καὶ σκωρίαι παντὸς εἴδους ἀνακαλυφθεῖσαι καὶ ἀνακαλυφθησόμεναι (πλὴν τῶν ἐν Λαυρίῳ σκωριῶν) ἐλεύθεραι πάσης ἀμφισβητήσεως ἢ ἀξιώσεως τρίτου, συνάμα δὲ νὰ παραχωρηθῶσι δωρεὰν γήπεδα πρὸς κατασκευὴν καταστημάτων ἀποθηκῶν καὶ σιδηροδρόμων καὶ νὰ συγχωρηθῇ ἀτέλεια τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου ὑλικοῦ καὶ τῆς ἐσωτερικῆς ξυλείας. Ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς ἐδέχθη τὸν ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἐκβολάδων ὑπάρχοντα προσδιορισμὸν τῶν ἐξόδων καὶ προσέφερεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ποσοστὸν 44%. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἦν ἑπόμενον, ἐζήτησε νὰ ἐξαιρεθῶσιν αἱ περιλαμβανόμεναι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ μεταλλείου Σερπιέρη περιεχόμεναι ἐκβολάδες, ὡς μὴ οὖσαι ἐλεύθεραι ἀμφισβητήσεως, ὡς πρὸς δὲ τὰς λοιπὰς συνεφώνησε μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἑταιρίας ταύτης τοὺς ὅρους τῆς παραχωρήσεως, οὓς ὅμως δὲν ἀπεδέχθησαν οἱ τὴν ὁμάδα ταύτην ἀποτελοῦντες ἐν Ἀγγλίᾳ, καὶ οὕτω διεκόπη ἡ μετὰ τῆς ἑταιρίας ταύτης περαιτέρω διαπραγμάτευσις. Ἀλλὰ τὴν 31 Μαρτίου 1873 ἡ Ἑλληνικὴ Μεταλλευτικὴ ἑταιρία ἀνενέωσε τὴν πρώτην πρότασίν της περὶ παραχωρήσεως τοῦ ἑνὸς τρίτου τῶν ἐκβολάδων ἐπὶ ἀποδόσει ποσοστοῦ πρὸς τὸ δημόσιον 50% ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς προαφαιρέσεως 10% διὰ τόκον καὶ χρεωλύσιον ἐπὶ τοῦ καταβληθησομένου κεφαλαίου. Τὴν 11 Ἀπριλίου 1873, μετὰ προηγηθεῖσαν διαπραγμάτευσιν προκληθεῖσαν διὰ τῆς ἀπὸ 4 Ἀπριλίου πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν ἐπιστολῆς των, οἱ κύριοι Ἀριστ. Βαλτατζῆς, Βοῦρος, Θεολόγης, Κλάδος καὶ λοιποὶ ὑπέβαλον πρότασιν προσφέροντες ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ποσοστὸν 45%· ἀλλὰ μετὰ τὰς γενομένας προφορικὰς διαπραγματεύσεις, καθ’ ἃς προεκλήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ τροποποιήσωσι τὰς προτάσεις των ἐπὶ ὅροις συμφερωτέροις διὰ τὸ δημόσιον, ἀπεσύρθησαν δηλώσαντες τοῦτο διὰ τῆς ἀπὸ 20 Ἀπριλίου 1873 ἐπιστολῆς των πρὸς τὸν πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐπιφυλαχθέντες νὰ ὑποβάλωσι προσφορὰν ἐν ἄλλῳ χρόνῳ. Οὕτως ἐχουσῶν τῶν διαφόρων προτάσεων καὶ διαπραγματεύσεων τῶν ἄλλων ἑταιρικῶν ὁμάδων, ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ποιοῦσα, καθὰ ἐξάγεται καὶ ἐκ τοῦ ἀπὸ 21 Ἀπριλίου 1873 πρακτικοῦ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀπεφάσισε νὰ προχωρήσῃ ἡ μετὰ τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων διαπραγμάτευσις περὶ παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς προτάσεως αὐτῆς περὶ χωριστῆς ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων, ἔστω καὶ πρὸς 60%· διότι αἱ ἐκβολάδες κεῖνται ἀναμὶξ μετὰ τῶν σκωριῶν καὶ πολλαὶ θὰ συμβαίνωσι περὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ μερίσματος τοῦ δημοσίου καταχρήσεις, καὶ διότι τὸ ποσοστὸν τῶν 41% εἶναι συμφερώτερον διὰ τὸ δημόσιον, ὅταν ἀποδίδεται ἀπὸ τοῦ προϊόντος τῶν σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων συνεκκαμινευομένων, ἢ τὸ ποσοστὸν τῶν 60% ἐκ μόνων τῶν ἐκβολάδων, διατηρουμένης τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας τῶν σκωριῶν. Οὕτω δὲ συνήφθη τὴν 29 Ἀπριλίου ἡ μετὰ τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων σύμβασις περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς ὁποίας πρόκειται ἤδη. Τὸ ποσοστὸν, ὅπερ κυρίως θὰ ἀπολαμβάνῃ τὸ δημόσιον, ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη κυρωθῇ, ἔσται 50% διὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς ἐκκαμινεύσεως ὅλων τῶν ἐν Λαυρίῳ ἐκβολάδων· ἐπειδὴ ὅμως εἰς τὴν καταβολὴν ταύτην ὑποβάλλεται καὶ τὸ προϊὸν τῶν συνεκκαμινευομένων σκωριῶν, ὅπερ σήμερον δυνάμει τῶν ἰσχυόντων νόμων δὲν εἶναι εἰμὴ 10 ἢ 30%, πρόδηλον ὅτι τὰ ὁρισθέντα 50% διὰ μόνας τὰς ἐκβολάδας δέον νὰ θεωρηθῶσιν ἀνώτερα καὶ τῶν 60% τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἐκβολάδων ὁριζομένων. Τὴν ἀπόδειξιν τούτου μᾶς παρέχει πρόχειρον αὐτὴ ἡ πρότασις ἡ γενομένη ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου τοῦ νὰ ὑποβληθῇ διὰ μὲν τὸ προϊὸν τῶν ἐκβολάδων εἰς 60 τοῖς ἑκατὸν, νὰ τηρηθῶσι δὲ τὰ ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων ὁριζόμενα ὡς πρὸς τὸ προϊὸν τῶν σκωριῶν. Διὰ τοῦτο αἱ προτάσεις τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου καὶ αἱ προσφοραὶ αἱ ὑπὸ τῆς προκειμένης συμβάσεως καθιερούμεναι εἶναι αἱ συμφερώτεραι διὰ τὸ δημόσιον πάσης ἄλλης προτάσεως καὶ προσφορᾶς γενομένης μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν συνωμολογήθη ἡ σύμβασις αὕτη. Ἀλλὰ μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ταύτης νέα ὑπεβλήθη πρότασις ὑπὸ τῆς ὁμάδος τοῦ κυρίου Ἀριστείδου Βαλτατζῆ, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο ν’ ἀπολαμβάνῃ τὸ δημόσιον 65 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῶν ἐκβολάδων. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν πρότασιν ταύτην θεωροῦμεν ὅτι τὰ ἀληθῆ καὶ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τοῦ δημοσίου ὑπαγορεύουσι τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως τῆς 29 Ἀπριλίου 1873· διότι καὶ ἐὰν ἀριθμητικῶς ἡ πρότασις αὕτη φαίνεται ὑπερτέρα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, κατὰ βάθος ὅμως καὶ βιομηχανικῶς ἐξεταζομένη καὶ κατὰ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς κρινομένη εἶναι ὅλως ἀποβλητέα καὶ οὐδόλως δύναται νὰ ληφθῇ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, διότι μὴ προκειμένου νὰ πωληθῶσιν ἢ νὰ ἐκμισθωθῶσιν αἱ ἐκβολάδες ἀντὶ ὡρισμένου χρηματικοῦ ποσοῦ, ἀλλὰ προκειμένου νὰ συναιτερισθῇ τὸ δημόσιον μὲ βιομηχανικὴν μεταλλευτικὴν ἑταιρίαν καὶ ἐκ τοῦ κέρδους τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς ἑαυτὸ ποσοστὸν ὡρισμένον, ὀφείλομεν νὰ ἐκλέξωμεν μεταξὺ τῶν συναγωνιζομένων ἑταιριῶν (ἔστω καὶ μὲ ποσοστὸν ἀριθμητικῶς κατώτερον) ἐκείνην ἥτις ὡς ἐκ τῆς θέσεώς της καὶ τῆν πείρας της καὶ τῶν παρ’ αὐτῆς κατεχομένων μέσων καὶ τῆς γνωστῆς εἰς τὰς μεταλλευτικὰς ἐπιχειρήσεις αὐτῆς ἐπιτυχίας ἐξασφαλίζει εἰς τὸ δημόσιον ἄμεσον καὶ βεβαίαν πρόσοδον. Πᾶσα νέα ἑταιρία πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς νέαν πεῖραν καὶ νέας δοκιμασίας, ἀλλὰ μέχρις οὗ αἱ δοκιμασίαι αὗται τελεσθῶσι καὶ ἡ πεῖρα ἀποκτηθῇ, θὰ διακινδυνεύσωμεν νὰ ἀπολέσωμεν τὸ πᾶν καὶ τὴν σταθερὰν καὶ ἀσφαλῆ ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν παρέχει εἰς τὸ δημόσιον ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων χορηγοῦσα εἰς αὐτὸ 50 τοῖς ἑκατὸν ἐφ’ ἁπάσης τῆς προσόδου αὑτῆς τῆς πηγαζούσης ἐκ τῆς συνεκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ σκωριῶν καὶ τῆς μετ’ αὐτῶν συνεκκαμινευομένης μεταλλίτιδος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ἡ ὁμὰς τοῦ κ. Ἀριστείδου Βαλτατζῆ ἀναδεχομένη πάσας τὰς συμφωνίας καὶ πάντας τοὺς ὅρους, εἰς οὓς ὑπεβλήθη ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου, ὑπόσχεται ὅπως ἐντὸς τῶν πρώτων ἓξ μηνῶν συστήσῃ καὶ ἔχῃ ἐν ἐνεργείᾳ 24 κλιβάνους· καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο ἁπλῶς νὰ οἰκοδομήσῃ τούτους ἤθελεν εἶσθαι ἐφικτὴ ἡ ἐκτέλεσις τοιαύτης ὑποχρεώσεως, ἀλλὰ ὅπως τεθῶσιν οἱ κλίβανοι οὗτοι ἐν ἐνεργείᾳ ἀπαιτεῖται ἡ προπαρασκευὴ καταπληκτικῶν μέσων πρὸς μετακόμισιν τῶν ἐκβολάδων εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκκαμινεύσεως, οἷον ἀπαιτοῦνται σιδηρόδρομοι καὶ ἱπποσιδηρόδρομοι, ἄνευ τῶν ὁποίων καὶ ἡ μετακόμισις ἀποβαίνει ἀδύνατος· καὶ δυνατὴ δὲ ὑποτιθεμένη, ἤθελεν ἀπαιτεῖ δαπάνας ἀποῤῥοφώσας πᾶν κέρδος· ἀπαιτεῖται ἀπαραιτήτως ἡ εὕρεσις καὶ ὁ πορισμὸς πολλῶν χιλιάδων τόνων μεταλλίτιδος, ἄνευ τῆς ὁποίας ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν ἐκβολάδων ἤθελεν ἀποβῆ οὐ μόνον ἐπιζήμιος εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ καὶ ἀδύνατος εἰς τὴν ὁμάδα τοῦ Ἀριστ. Βαλτατζῆ. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἡ ὁμὰς αὕτη διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων, πρέπει προκαταβολικῶς νὰ δαπανήσῃ ὑπὲρ τὰ 9 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ προπαρασκευαστικὰ ἔργα, τοῦθ’ ὅπερ θέλει ἀποῤῥοφήσει ἅπαν σχεδὸν τὸ κεφάλαιον αὑτῆς ἐπ’ ἐλπίδι μόνον, ἐνῷ τὸ δημόσιον οὐδὲν ἐκ τῶν ἐλπίδων τούτων θὰ κερδήσῃ, τὰ δὲ συμφέροντα αὐτοῦ θέλουσι κατασταθῆ προβληματικά. Ἐκτὸς ὅμως τούτων ἡ ἑταιρικὴ αὕτη ὁμὰς δὲν παρουσιάζει καὶ ὅλα τὰ στοιχεῖα σπουδαίας προτάσεως δι’ ὅλους τοὺς ἀνωτέρω λόγους, καὶ διὰ τὸν ἑξῆς· οἱ ὀρυκτολόγοι Ἄγγλοι προτείναντες ν’ ἀναλάβωσι τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων ἀνεδέχοντο τὴν ὑποχρέωσιν ἐντὸς μὲν τοῦ πρώτου ἔτους νὰ ἐκκαμινεύωσι δι’ ἕξ μόνον κλιβάνων, ἐντὸς δὲ τοῦ δευτέρου διὰ δώδεκα· πρὸς ἐπιτυχῆ δὲ τῶν ἐκβολάδων ἐκκαμίνευσιν ἀπαιτεῖται ἡ ἀνάμιξις ἄλλων εὐτήκτων οὐσιῶν ἤτοι σκωριῶν ἢ μεταλλίτιδος, ἡ δὲ Κυβέρνησις ὥριζεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἑταιρίαν ὡς ἐλάχιστον ὅρον ἀναμίξεως μεταλλίτιδος 15%. Ἐν τούτοις τὸ συμβούλιον τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ ὀρυκτολόγων ἀπεφάνθη ὅτι οὐδεμίαν δύναται ν’ ἀναλάβῃ ὑποχρέωσιν περὶ ἀναμίξεως μεταλλίτιδος, ἀφοῦ ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχει ἐξησφαλισμένη ἡ παραγωγὴ αὐτῆς, ἡ δὲ ἀνάμιξις διὰ τοὺς ἓξ μόνον κλιβάνους ἤθελεν ἀπαιτήσει ποσὸν ἑπτὰ χιλιάδων τόννων κατ’ ἔτος προπαρασκευασμένης μεταλλίτιδος. Κατέναντι τούτων ἡ ἑταιρία τῶν Μεταλλουργείων τοῦ Λαυρίου ἔχουσα πρόχειρα λιπάσματα τῶν σκωριῶν εἴτε παλαιῶν εἴτε νέων καὶ δυναμένη ἐπὶ πολλὰ ἔτη νὰ προβῇ δι’ αὐτῶν εἰς τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων, θέλει ἔχει καὶ ἱκανὰ ἔτη εἰς τὴν διάθεσιν αὑτῆς ὅπως σκεφθῇ καὶ περὶ πορισμοῦ μεταλλίτιδος, ὅταν ἐξαντληθῶσιν αἱ σκωρίαι καὶ κατασταθῇ τοῦτο ἀναγκαῖον. Καὶ ὑπὸ τὴν καθαρῶς δὲ χρηματιστικὴν ἔποψιν καὶ ὠφέλειαν τοῦ δημοσίου ἐξετάζοντες τὰς διαφόρους προτάσεις, ἀνευρίσκομεν ἀσφαλεστέραν καὶ ἐπωφελεστέραν τὴν ἐπὶ τούτου ἐκδοχὴν τῆς συμβάσεως τῆς 29 Ἀπριλίου 1873· ἤτοι ἐνῶ ὑφίσταται ἑταιρία ὠργανισμένη ἤδη καὶ καλῶς διοικουμένη καὶ εἰς χεῖρας Ἑλληνικὰς περιελθοῦσα, ἤτοι ἐνῶ ἔχομέν τι βέβαιον καὶ ὑπάρχον, ἀπαλλάττον ἡμᾶς τῶν κινδύνων, δοκιμασιῶν καὶ πειραμάτων μετὰ συνεταίρων, οἵτινες ἐκ τῶν προτάσεων αὑτῶν καταφαίνονται ὅτι οὐδόλως ἐμελέτησαν οὐδ’ ἐννοοῦσι κατὰ βάθος τὸ ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προτείνουσι νὰ συνεργασθῶσι μετὰ τοῦ δημοσίου, ἤθελεν εἶσθαι λίαν ἐπιφαλὲς καὶ ἐπικίνδυνον νὰ καταστήσῃ ἡ Βουλὴ προσβλητικὰ τὰ τοῦ δημοσίου συμφέροντα, ἐξαρτῶσα ταῦτα ἐξ ἁπλῶν ἐπαγγελιῶν μόνον, μὴ προσφερουσῶν εἰμὴ μόνον πᾶσαν ἀβεβαιότητα. Ὁ δὲ ὁρισμὸς τῶν παραγωγικῶν δαπανῶν θεωρεῖται μὲν ὡς ἐξασφαλίζων τὴν πρόσοδον τοῦ δημοσίου ἐπὶ σταθερῶν βάσεων, ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι βέβαιον ὅτι ὁ ἐκ τῶν προτέρων σταθερὸς ὁρισμὸς τῶν ἐξόδων τούτων δύναται νὰ ἀποβῇ καὶ ἐπιζήμιος εἴτε πρὸς τὴν ἑταιρίαν εἴτε πρὸς τὸ δημόσιον· πρὸς ἐκείνην μὲν, ἐὰν αἱ δαπάναι ὁρισθῶσιν ἐλάσσονες τῶν πραγματικῶν, πρὸς δὲ τὸ δημόσιον, ἐὰν ὁρισθῶσι μείζονες. Καὶ εἶναι μὲν δυνατὴ ἡ κατάχρησις, ἂν δὲν ἦναι ὡρισμένα τὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ κατάχρησις δύναται νὰ εἰσχωρήσῃ καὶ ἂν τὰ ἔξοδα ταῦτα ὦσιν ὡρισμένα, ἀρκεῖ νὰ σημειοῦται ἐν τοῖς δημοσίοις βιβλίοις τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ μολύβδου ποσὸν ἔλαττον τοῦ ἐξαγομένου, καὶ ἡ ζημία τοῦ δημοσίου εἶναι πρόδηλος· ἐνῷ δὲ πρὸς ἀποτροπὴν τοιαύτης χρήσεως τὸ δημόσιον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλο ἐχέγγυον εἰμὴ τὴν τιμιότητα ἑνὸς ὑπαλλήλου του ἤτοι τοῦ τελώνου Λαυρίου, τὸ ὑπὸ τῆς προκειμένης συμβάσεως τῆς 29 Ἀπριλίου 1872 ἀποδεκτὸν γενόμενον σύστημα ἐξασφαλίζει τὸ δημόσιον πληρέστερον καὶ καθίστησιν ἀνέφικτον τὴν διάπραξιν πάσης καταχρήσεως. Τῷ ὄντι ἡ ὕπαρξις δύω διευθυντῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τοῦ δημοσίου ὡς διαχειριστῶν μετὰ τῶν διευθυνόντων τὴν ἑταιρίαν καὶ ἀπολαμβανόντων ἀποζημίωσιν ἐκ τοῦ καθαροῦ κέρδους τῆς ἑταιρίας, ἡ ὕπαρξις ἑνὸς Βασιλικοῦ ἐπιτρόπου καὶ ἑνὸς ἐπόπτου εἰς Λαύριον, τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ δημόσιον θέλει λαμβάνει τὸ ἐπιβάλλον αὐτῷ μέρος ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἰσολογισμοῦ τῆς ἑταιρίας, ὅλα ταῦτα θέλουσι καθιστᾷ ἀδύνατον πᾶσαν κατάχρησιν· ἐκτὸς ὅμως τούτων ἐπόπται καὶ ἐγγυηταὶ, οὕτως εἰπεῖν, τῆς προσόδου τοῦ δημοσίου θέλουσιν εἶσθαι αὐτοὶ οἱ μέτοχοι καὶ ἐξελεγκταὶ τῆς ἑταιρίας, οἵτινες ἐκ τοῦ ἰδίου ἰσολογισμοῦ θέλουσι πορίζεσθαι τὰ μερίσματα αὑτῶν. Εἶναι ἄλλως ἐκ τῆς πείρας ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ δημόσιον εὐκολώτερον δύναται νὰ ζημιωθῇ ἐπαναπαυόμενον εἰς τὴν τιμιότητα ἑνὸς μόνου ὑπαλλήλου του, ἢ οἱ μέτοχοι μιᾶς ἰδιωτικῆς ἑταιρίας, οἵτινες ἔχουσι καὶ ἄμεσον συμφέρον ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῆς, καὶ δικαίωμα ἐξελέγξεως καὶ ἀντικαταστάσεως τῶν διευθυνόντων καὶ διαχειριζομένων τὰ κατ’ αὐτήν· ὥστε τὸ ζήτημα τῆς ἀποτροπῆς τοῦ κινδύνου πάσης καταχρήσεως, τιθέμενον μεταξὺ τῆς τιμιότητος ἑνὸς ὑπαλλήλου τοῦ Λαυρίου καταχωροῦντος ἐν τοῖς βιβλίοις τὰ ἐξαγόμενα προϊόντα τῆς ἑταιρίας καὶ τῆς συνταυτίσεως τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου μετ’ ἐκείνων τῶν μετόχων, συμπραττούσης εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται νὰ λυθῇ εἰμὴ κατὰ τὴν δευτέραν ἐκδοχήν, ἣν ἠσπάσθη καὶ ἡ προκειμένη σύμβασις ὡς συνδυάζουσα τὴν ἐποπτείαν καὶ σύμπραξιν ἀνωτέρων δημοσίων λειτουργῶν μετὰ τῆς ἐποπτείας τοῦ συμφέροντος τῶν μετόχων. Ἡ δὲ ἀντίῤῥησις ὅτι αὐξάνει μὲν τὸ ἐκ τῶν σκωριῶν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου μέρισμα, ἀλλὰ παύει τὸ διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν αὐτῶν ὡρισμένον ποσὸν τῆς δαπάνης, ἀναιρεῖται 1) ἐκ τῆς παρατηρήσεως ὅτι ἡ ἐκ τῶν σκωριῶν αὔξησις τοῦ μερίσματος τοῦ δημοσίου εἶναι σημαντική, ὑπερβαίνουσα κατὰ πολὺ πᾶσαν ἐνδεχομένην αὔξησιν τῶν ἐξόδων τῆς ἐκκαμινεύσεως, καὶ πάντοτε ἀφίνουσα ἐπαισθητὸν ὄφελος ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ἀνώτερον κατὰ πολὺ παντὸς προηγουμένου μερίσματος, καὶ 2) ἐκ τῆς παρατηρήσεως ὅτι αἱ ἐκβολάδες ἄνευ σκωριῶν ἐκκαμινευόμεναι ἀπαιτοῦσι δαπάνην λίαν ὑπερβάλλουσαν πρὸς τῆξιν αὐτῶν ἢ αἱ σκωρίαι· ἑπομένως τὸ ὑπερβάλλον τῆς δαπάνης πρὸς τῆξιν καὶ ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων μειοῦται σημαντικῶς διὰ τῆς συνεκκαμινεύσεως αὐτῶν μετὰ τῶν σκωριῶν καὶ πᾶς κίνδυνος ζημίας τοῦ δημοσίου ἐκ τοῦ μὴ ὁρισμοῦ τῶν ἐξόδων ἐκ τῶν προτέρων ἀποσοβεῖται. Ἐπὶ τέλους ἡ προκειμένη σύμβασις ἀπομακρύνει καὶ πᾶσαν ζημίαν τοῦ δημοσίου, ἥτις ἤθελε προέλθει ἐκ τοῦ χωρισμοῦ τῶν ἐκβολάδων ἀπὸ τῶν σκωριῶν, ὅστις χωρισμὸς ἐὰν δὲν ᾖναι ἀνέφικτος εἶναι ὅμως δυσεκτέλεστος καὶ πολλαχῶς ἐπιζήμιος· ἡ δὲ διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐπιτρεπομένη συνεκκαμίνευσις τῶν σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων οὐχὶ μόνον ἐξασφαλίζει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ποσὸν ἀνώτερον τοῦ δι’ ὅλων τῶν ἄλλων προτάσεων προσενεχθέντος, ἀλλ’ ἀκόμη ἡ συνεκκαμίνευσις αὕτη παρέχει καὶ τὴν βεβαιότητα ὅτι δὲν θέλει ἀπολεσθῆ οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τοῦ ἐν ταῖς ἐκβολάσι περιεχομένου μετάλλου, καθότι δὲν εἶναι πλέον ζήτημα ὅτι ἡ τῆξις τῶν ἐκβολάδων εἶναι ἀδύνατος ἄνευ καταλλήλου λιπάσματος. Τὸ τοιοῦτον ὡμολογήθη καὶ ἐπεβεβαιώθη ἀπὸ τοὺς ἐκ Γερμανίας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κληθέντας πρὸ καιροῦ ὀρυκτολόγους καὶ παρ’ ἁπάντων τῶν ἐπιστημόνων, ὅσοι κατ’ ἐντολὴν διαφόρων ἑταιρικῶν ὁμάδων ἐξήτασαν ἐπιτοπίως καὶ δι’ ἐπιστημονικῶν πειραμάτων τὸ ζήτημα τοῦτο. Καταλληλότερον δὲ λίπασμα συντελοῦν εἰς τὴν συμφερωτέραν τῶν ἐκβολάδων τῆξιν ἀπεδείχθησαν αἱ σκωρίαι, καὶ μετ’ αὐτὰς αἱ διὰ τῆς καμινεύσεως τῶν σκωριῶν παραγόμεναι νέαι σκωρίαι, ἐν ἐλλείψει δὲ τούτων, ἡ μεταλλῖτις. Ὅθεν αἱ ἐπιτροπαὶ εἰς τὰς σκέψεις ταύτας ἐρειδόμεναι, προτείνουσιν εἰς τὴν Βουλήν. Νὰ ἐπιψηφίσῃ τὴν προκειμένην σύμβασιν τῆς 29 Ἀπριλίου 1873. Ἀθῆναι, τῇ 8 Ἰουλίου 1873. Οἱ Πρόεδροι.

ΑΝΤ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ, Δ. ΖΕΓΓΕΛΗΣ.

Ὁ εἰσηγητὴς Γρηγ. Μαυρομαρᾶς. Τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν. Χαρ. Κανελλόπουλος, Γ. Καρκαδᾶς, Ε. Πεταλλᾶς, Σπ. Ζερβὸς, Εὐστ. Ἠλιόπουλος, Ἰωάν. Γ. Ἀνδρίτσου ἐπιφυλακτικός. Ἀνασ. Δημητριάδης μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ἵνα κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκθέσω τοὺς λόγους, δι’ οὓς πρέπει νὰ τροποποιηθῶσιν ὅροι τινὲς τῆς συμβάσεως. Ι. Δ. Τζιώτης, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ προηγουμένου προσδιορισμοῦ τῶν δαπανῶν καὶ τοῦ περιορισμοῦ τῆς παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων μόνον ἐπὶ τῶν ἐντὸς τοῦ μεταλλείου τοῦ παραχωρηθέντος τῷ Σερπιέρῃ κειμένων, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου εἰς τὴν συζήτησιν.»

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε εἰσηγητὰ, μίαν διασάφησιν. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε εἰς τὴν ἔκθεσιν, ὅτι αἱ προτάσεις τῆς ἑταιρίας τῆς ἄλλης δὲν ἔχουν βάσιν, τὸ ἐπληροφορήθητε καλῶς, τὸ ἐξετάσατε. Ἐμελετήσατε ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἐμάθατε, ὅτι δὲν προσφέρουν ἐγγυήσεις.

§26ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὅσα ἀνέγνωσα εἶναι κρίσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ὑπάρχοντα ἔγγραφα. Περὶ τῆς ἐγγυήσεως, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀνεφέρατε, ἡμεῖς δὲν εἴπομεν, ὅτι οἱ παρουσιαζόμενοι εἶναι ἀφερέγγυοι, ἔχουν χρήματα, ἀλλὰ αἱ προτάσεις των δὲν φέρουν κἀνὲν ἀποτέλεσμα.

§27ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἀπεστάλη εἰς τὸ Λαύριον ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της;

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω τίποτε.

§29ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, ζητεῖτε ὅ,τι θέλετε. Τί ἐπιτροπὴ, ποῦ γνωρίζετε ὑμεῖς, ὅτι ἐπεστάλη ἐπιτροπή.

§30Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Λαυρίου πρέπει νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅλαι αἱ ἐκθέσεις τῶν ἑλληνικῶν ἐπιτροπῶν, καθὼς καὶ τῶν γερμανικῶν ἐπίσης, καὶ εἰ δυνατὸν νὰ τυπωθῶσι.

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐστάλη ἐσχάτως εἰς τὸ Λαύριον δὲν ὑπάρχει. Ἡ ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε διάφορα ζητήματα, ἀπεφάνθη διὰ δύω ἀναφορῶν της, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἵνα κάμῃ τὰς ἐρεύνας της τοὐλάχιστον ἓξ μηνῶν προθεσμίας.

§32ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοὐλάχιστον νὰ γνωρίζωμεν, ὁποῖα ζητήματα, ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς συμβάσεως, ὑπάρχουν ἄπειρα πράγματα ἐν Λαυρίῳ, τὰ ὁποῖα ὀφείλει μία Κυβέρνησις νὰ γνωρίζῃ· διὰ τοῦτο ἐστείλαμεν τὴν ἐπιτροπὴν, ὅπως γνωρίζωμεν κατὰ προσέγγισιν τὰ ἐξαγόμενα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ αὐτῆς τῆς συμβάσεως εἴτε ἑτέρου νόμου.

§34ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ καὶ ἡ Βουλή.

§35ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τέλος, κύριοι, ὅ,τι θέλετε δυνάμεθα νὰ τὸ καταθέσωμεν εἰς τὴν Βουλήν.

§36ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τὰς ἐπιστημονικὰς ἐκθέσεις.

§37ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, καὶ ἐὰν ὑπάρχουν Γερμανικὰ ἔγγραφα δύνανται νὰ μεταφρασθῶσι.

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ νὰ τυπωθῶσι, διότι πάντες ἐνδιαφέρονται καὶ πρέπει καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ κοινωνία νὰ φωτισθῇ· οὐδὲν πρέπει νὰ μείνῃ κεκρυμμένον.

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλα εἶναι δημοσιευμένα, τίποτε δὲν εἶναι κρυφόν. Αἱ Κυβερνήσεις αἱ προηγούμεναι ἔκαμον τὰς ἐρεύνας, ἔφερον τοὺς Γερμανούς, οἵτινες ἔκαμον ἐκθέσεις· ὅλα ταῦτα εἶναι προϊὸν ἐργασίας καὶ τῆς πρωτοβουλίας τῶν προκατόχων κυβερνήσεων.

§40Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, κάμνω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ἐγὼ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ συζητήσω τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν· μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον ποία Κυβέρνησις ἔκαμε τὰς ἐπιτροπάς, ποία ὄχι. Τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου πρέπει νὰ συζητηθῇ οἰκογενιακῶς· ἀφορᾷ συμφέροντα τῆς ὅλης Ἐπικρατείας καὶ δὲν πρέπει νὰ συνδεθῇ μὲ τὴν πολιτικήν. Δὲν ἐκφράζω τὴν γνώμην τῆς ἀντιπολιτεύσεως, διότι δὲν εἶμαι ἀρχηγός της, ἐκφράζω μόνον τὴν ἐδικήν μου γνώμην· ὅ,τι ζητῶ, τὸ ζητῶ μόνον καὶ μόνον ἵνα πείσω τὸν ἑαυτόν μου.

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλα τὰ ἔγγραφα εἶναι ἐδῶ. Ἂν δὲ καὶ τῶν βουλευτῶν τις θέλῃ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ ὁμιλήσῃ μὲ τοὺς τμηματάρχας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἕτερα ἔγγραφα δύναται νὰ τὸ πράξῃ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ παράσχῃ αὐτῷ ὅλα τὰ μέσα. Τῶν γερμανικῶν ἐκθέσεων δὲ πρέπει νὰ γείνῃ μετάφρασις.

§42ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ τυπωθῇ μετὰ τῆς μεταφράσεως καὶ τὸ γερμανικὸν κείμενον, διότι δυστυχῶς εἴδομεν πολλὰς μεταφράσεις, αἱ ὁποῖαι πᾶν ἄλλο ἦσαν ἢ μεταφράσεις τοῦ πρωτοτύπου. Ὑπάρχουν, κύριοι, ὅροι ἐπιστημονικοὶ τῶν ὁποίων ἡ μετάφρασις δὲν εἶναι ἔργον τόσον εὔκολον.

§43ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὀρθῶς ποιοῦσα ἡ Κυβέρνησις διέταξεν ἐρεύνας, ὅπως ἡ Βουλὴ βασισθῇ ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἀποφασίσῃ γινώσκουσα ἐκ τῶν προτέρων τὸ ποσὸν τῶν σκωριῶν, καὶ τὰ περὶ τῆς ἀναμίξεως αὐτῶν μετὰ τῶν ἐκβολάδων ἐν Λαυρίῳ· ὀρθῶς δὲ ποιοῦσα ἔστειλεν ἐπιτροπήν, ἵνα ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα, ὅπερ εἶναι σπουδαιότατον· διότι πῶς θέλομεν κρίνει ποία εἶναι ἡ ὠφελιμωτέρα σύμβασις, ἂν δὲν γνωρίζωμεν ποία εἶναι ἡ ἀναλογία μεταξὺ σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων; Ἀνάγκη ἐκ τούτου παρίσταται, καὶ ἐπιμένω, νὰ φέρωσι τὴν ἔκθεσιν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἀπεστάλη, διότι ἄνευ τοῦ στοιχείου τούτου τῆς γνώσεως, ὅ,τι καὶ ἂν ἀποφασίσωμεν θὰ τὸ ἀποφασίσωμεν ἐν τῷ σκότει. Ἡ Κυβέρνησις ἐνδέχεται νὰ γνωρίζῃ τὰ στοιχεῖα ταῦτα, ἡμεῖς δὲν τὰ γνωρίζομεν.

§44ΜΑΚΡΗΣ. Αὐτὰ νὰ τὰ εἴπητε κατὰ τὴν συζήτησιν.

§45ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ λέγομεν ἀπὸ τώρα, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν ἔκθεσιν ἐν καιρῷ ὑπ’ ὄψιν, καὶ διὰ νὰ μὴ ἀνοίξωμεν ἄλλα ταβιτούρια. Προλέγω λοιπὸν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἄνευ τῆς ἐκθέσεως εἶμαι ἐν τῷ σκότει, δὲν δύναμαι νὰ συζητήσω· καὶ ἂν σεῖς ἦσθε ἐμπνευσμένοι, ἐγὼ δὲν εἶμαι.

§46ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δίδω τὴν ἐξήγησιν ἐκ νέου, ὅτι ἔκθεσις ἐπιτροπῆς νεωτέρα δὲν ὑπάρχει. Ὑπάρχει ὅμως ἔκθεσις προκληθεῖσα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ὑπὸ τῶν ὑπουργῶν τῶν προκατόχων παρ’ ἐπιτροπῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἔκθεσις Γερμανῶν. Ὅλαι αὗται εἶναι κατατεθειμέναι εἰς τὸ προεδρεῖον· σᾶς εἶπον δὲ ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἀπεστάλη ἐκεῖ ἤδη, διὰ νὰ ἀποπερατώσῃ τὰς ἐργασίας της, τὰς ὁποίας ἀνέθεσεν εἰς αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει ἔκθεσιν, ἀλλ’ ἀπεφάνθη, ὅτι ἀπαιτεῖται οὐχὶ ἑνὸς ἔτους, ἀλλ’ ἓξ μηνῶν προθεσμία.

§47ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸν χωρισμὸν τῶν σκωριῶν ἀπὸ τῶν ἐκβολάδων, τί ἀπεφάνθη;

§48ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ τούτου ὑπάρχουν γνωμοδοτήσεις ἐπανειλημμέναι· ὑπάρχει προσέτι καὶ ἀπόφασις τῶν Κυβερνήσεων τῶν προκατόχων ἂν δύναται νὰ γείνῃ χωρισμὸς μηχανικῶς ἢ δὲν δύναται.

§49ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ τελευταία ἐπιτροπὴ δὲν ἀπεφάνθη;

§50ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ οὐδενὸς ζητήματος ἀπεφάνθη· ἡ ἐπιτροπὴ μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀποφανθῇ παρὰ ἀφοῦ παρέλθῃ ἓν ἔτος, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ παραλάβῃ ἕνα σωρὸν, αὐτὸς δὲ ἔχει ἀπείρους περιπλοκὰς, ἀπαιτεῖται εἰς αὐτὸν νὰ κάμῃ τομὰς, νὰ ἀνοίξῃ φρέατα, νὰ προχωρήσῃ ἐπὶ δεκαπέντε μέτρα καὶ τοῦτο νὰ ἐπαναλάβῃ εἰς διαφόρους σωροὺς, ἵνα φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Τῆς ἐδώκαμεν τριάκοντα πυροσβέστας, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς αὐτὰς τὰς ἐργασίας, καὶ δέκα ἄλλους στρατιώτας.

§51ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν ἐπρόκειτο νὰ συγκαμινευθῶσιν αἱ σκωρίαι μετὰ τῶν ἐκβολάδων, θὰ ἦτον ὅλως διόλου ἀνωφελὲς, ἢ ἀδιάφορον νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκ τῆς συμβάσεως γεννᾶται ἡ ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν πόσας σκωρίας ἔχομεν, πόσας ἐκβολάδας, ἂν ᾖναι ἀναμεμιγμέναι ἢ ὄχι, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν γνῶσιν ὅλων τούτων.

§52ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοὐλάχιστον νὰ μᾶς καταθέσῃ τὸ ἔγγραφον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔθεσε τὰ θέματα.

§53ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλα τὰ καταθέτομεν.

§54ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχει ἔκθεσις ὀρυκτολόγου Γερμανοῦ, ὅστις γνωμοδοτεῖ, ὅτι αἱ ἐκβολάδες δύνανται νὰ ἐκκαμινευθῶσι μόναι των. Παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη.

§55ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τίνος;

§56ΖΑΪΜΗΣ. Τοῦ Νάσσελ.

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι κατατεθειμένη.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη, κύριοι, πρότασις νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΣΜ.... περὶ συντάξεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Ἑταιρία τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας κάμνει πρότασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθὼς καὶ εἰς τὰς ἄλλας Κυβερνήσεις τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, νὰ ἐλαττώσωσι τὰ τέλη τῶν τηλεγραφημάτων εἰς τρόπον ὥστε τὰ ἔξοδα τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας διὰ Κερκύρας νὰ ᾖναι ἴσα μὲ τὰ ἔξοδα τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας διὰ Βώλου. Αὐτὴ ἡ πρότασις, ἂν ᾖναι ὠφέλιμος ἐν γένει διὰ τὴν συγκοινωνίαν τὴν τηλεγραφικὴν, εἶναι συγχρόνως ὠφελιμωτάτη διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι θέλει κατορθώσει, ὥστε τὰ μεταξὺ Δύσεως καὶ Ἀνατολῆς τηλεγραφήματα νὰ διέρχωνται διὰ τῶν Κορφῶν· πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου ἐξ ἑνὸς ἄρθρου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν καὶ αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις ἤθελον πεισθῆ, ἀνάλογος ἐλάττωσις τῶν τελῶν τῶν τηλεγραφημάτων, ὅπως ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ καταβιβάσῃ τὸ τέλος κατὰ 25 λεπτὰ ἀντὶ ἑνὸς φράγκου, δηλ. 75 centimes.

§60ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ὑποβάλλω, κύριοι, νομοσχέδιον περὶ μεταποιήσεως τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πάλλης ὑπαρχούσης Σχολῆς εἰς Γυμνάσιον.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, κύριοι, τὴν δευτέραν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως συντάξεως εἰς τὴν χήραν Βότσαρη, συνταγματάρχου. Γίνεται ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου διὰ σφαιριδίων.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 139, 119 ἦσαν ὑπὲρ καὶ 20 κατά. Ἔχομεν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν σύμβασιν περὶ συστάσεως σιδηροδρόμου ἐν Πελοποννήσῳ. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§63ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν μᾶς ἔφερεν, ὅπως ὑπεσχέθη, τὸ νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τῶν τέκνων Κουντουριώτου.

§64ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Αὔριον. Τὸ ἔχω ἕτοιμον, ἀλλὰ δὲν τὸ ὑπέβαλον εἰσέτι εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ φιλολογικὸς σύλλογος τοῦ Βύρωνος ζητεῖ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπιψηφίσῃ μίαν ἀνάλογον χρηματικὴν δαπάνην διὰ τὴν ἀνέγερσιν μνημείου τοῦ Βύρωνος.

§66ΜΑΚΡΗΣ. Ἡ νεολαία ἀνέλαβε τὸν ἀγῶνα τὸν εὐγενῆ πρὸς ἀνίδρυσιν μαυσωλείου τοῦ Βύρωνος ἐν Μεσολογγίῳ. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον προσέφερε 5,000 δραχ. καὶ ἄλλοι ἰδιῶται συνεισφέρουν ὁλονέν. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ προσφέρῃ κάτι τι.

§67ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ μίαν πρότασιν. — Δύω ἀναφοραὶ ἡ μία τῆς χήρας Νικ. Σπηλιάδου καὶ ἡ ἑτέρα τῆς Εὐφροσ. καὶ Ἀμαλ. Ἰω. Ζαφειροπούλου, δι’ ὧν ζητῶσι νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς αἱ ἐκδουλεύσεις τῶν συζύγων των καὶ νὰ ἀποφασισθῇ ἀνάλογος σύνταξις.

§69ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶμαι ἐναντίος εἰς τὰς ἀπονεμομένας εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ὑπὲρ πατρίδος πεσόντων συντάξεις· νομίζω ὅμως, ὅτι οἱ ἀγῶνες εἶναι διαφόρων βαθμῶν, αἱ ἀπονεμόμεναι συντάξεις πρέπει νὰ ὦσιν ἀνάλογοι τῶν ἀγωνισθέντων καὶ οὕτω ἕκαστος νὰ λαμβάνῃ τὸ ἐπιβάλλον. Ψηφίζομεν, καλῶς ποιοῦντες, συντάξεις διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν πρωταγωνιστῶν Κουντουριώτου καὶ Βότσαρη· ἀλλὰ μὲ λύπην μου παρατηρῶ, ὅτι οὐδέποτε δὲν ἐλάβομεν πρόνοιαν καὶ περὶ τῶν δευτερευόντων ἀγωνιστῶν, ὡς λ. χ. περὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τοῦ Σπηλιάδου, τοῦ Ἰω. Ζαφειροπούλου κτλ. ὧν ἡ μὲν εἶναι πρὸ εἰκοσαετίας καὶ ἡ ἄλλη πρὸ ἑξαετίας ἐν χηρείᾳ. Αἱ διακρίσεις αὗται εἰς ἀπονομὴν τῶν συντάξεων κινοῦσι τὴν ἀγανάκτησιν τῶν δικαιουμένων μὲν, ἀλλὰ μὴ τυγχανόντων τοῦ δικαίου των καὶ ἀποθαῤῥύνουσι πάντα ὑπὲρ πατρίδος ἀγωνιζόμενον, ὅταν βλέπῃ ὅτι μόνον δι’ ἰσχυροῦ προστατευτοῦ δύναται νὰ δικαιοῦται. Μόλις ἐξεμέτρησαν τὸ ζῆν οἱ ἀγωνισθέντες Βότσαρης καὶ ἡ χήρα Κουντουριώτου καὶ ἀμέσως ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτήσεως αὐτῶν καὶ Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ αὐθόρμητοι, ὅπερ εἶναι λίαν ἐπαινετὸν, ἔσπευσαν εἰς ἀπονομὴν συντάξεων· ἀλλ’ αἱ ἐν λόγῳ χῆραι μετὰ ἐπανειλημμένας αἰτήσεις καὶ ἀπὸ τοσούτου χρόνου δὲν ἔλαβον οὐδ’ ὀβολὸν, οὐδ’ ἀπέναντι τῶν χρηματικῶν θυσιῶν τῶν συζύγων αὐτῶν, αἵτινες ἀναβαίνουσιν εἰς οὐ σμικρὸν ποσόν. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα ἴσοι, διότι ἄλλως καταπατοῦμεν τὴν ἐν τῷ Συντάγματι ἀναγραφομένην ἰσότητα. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ στερῶνται αὗται καὶ αἱ ἄλλαι, ἐνῷ πολυειδῶς ἔχουσι καὶ ἄλλας συνδρομὰς, νὰ συλλογίζωνται οὐ μόνον πῶς νὰ συνδέσωσι τὰς ἀγάμους θυγατέρας των, ἀλλὰ καὶ πῶς νὰ ἔχωσι τὰ καθ’ ἡμέραν ἐπιτήδεια. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἔντονον καὶ ὑπὲρ αὐτῶν εἰσάγουσα προσεχῶς νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως δικαίας καὶ ἀναλόγου. Αὐτὴ εἶναι ἡ παράκλησίς μου πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ νομίζω, ὅτι αὕτη θὰ συστήσῃ τὴν πρότασίν μου ἐνθέρμως.

§70ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Νὰ προσθέτητε καὶ τὴν χήραν τοῦ Νικολ. Παπαλεξοπούλου.

§71ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ οἰκογένεια τῶν Ζαφειροπούλων ἔχει ἀπαίτησιν παρὰ τοῦ Ἔθνους πλέον τῶν 200,000 δραχ. ἃς ἐδαπάνησε διὰ τὸν ἀγῶνα.

§72ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ Σπηλιάδου εἶναι ἀξία πάσης προστασίας.

§73ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ Ζαφειροπούλου ἐπίσης.

§74ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα!

§75ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ συστηθῶσιν ἐνθέρμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Ταχυδρομικὴ συγκοινωνία. Κεφ. 1. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν τῆς Γενικ. Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων 35,223.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§77Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μόνον μία ἀντίῤῥησις ὑπάρχει, νὰ μὴ χάνωνται τὰ γράμματα εἰς τὸ Ταχυδρομεῖον.

§78ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ νὰ ἐξασφαλισθοῦν αἱ εἰσπράξεις.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἔξοδα...... 14,600.» Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει. «Ἐπὶ τοῦ κεφ. 7, ἄρθρου 1 «προσωπικὸν Γεν. Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων» ἡ ἐπιτροπὴ εὔχεται ἵνα ληφθῇ πρόνοια περὶ βελτιώσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν παρὰ τῇ Γενικῇ Διευθύνσει τῶν βοηθῶν Αης καὶ Βας τάξεως, οἵτινες ἀπέναντι τῆς σπουδαιότητος τῆς ἐμπεπιστευμένης αὐτοῖς ὑπηρεσίας καὶ τῶν καταβαλλομένων κόπων ἀμείβονται γλίσχρως.»

§80ΘΕΟΔ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίαν γνώμην ἔχετε, κ. ὑπουργέ;

§81ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἣν γνώμην εἶχεν ὁ κ. Ζαΐμης, ὅτε ἦτον ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, φαίνεται, ἤθελον νὰ πωλήσουν δούλευσιν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐχὴν ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπή.

§84Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἶναι δίκαιον, διότι αὐτοὶ ἐργάζονται νυχθημερὸν ἕως τὰ μεσάνυκτα πολλάκις, δὲν ἔχουν οὔτε ἑορτὴν, οὔτε λαμπράν (θόρυβος).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεδέχθη. «Ἄρθρον 3. Προσωπικὸν τῶν κατ’ ἐπαρχίας ταχυδρομείων................... 85,095» Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει. «Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη παμψηφεὶ τὴν προσθήκην δρ. 960 πρὸς σύστασιν 4 ταχυδρομικῶν γραφείων, εἰς Κέαν, Ἴον, Μονεμβασίαν καὶ Φουρνᾶ τοῦ δήμου Κτημενίων.»

§86ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν γείνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ, κάθε βουλευτὴς θὰ ζητήσῃ καὶ δεύτερον ταχυδρομεῖον. Ὁ δημοτικὸς ταχυδρόμος δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ. Εἶσθε δὲ βέβαιος, κ. πρόεδρε, ὅτι τόσον εἰς τὴν Κέαν, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα μέρη, κάθε ταχυδρομεῖον δὲν θὰ ὑπάγῃ περισσότερα ἀπὸ 3 γράμματα καὶ 2 ἐφημερίδας.

§87ΕΠΙΦΑΝΙΟΥ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Σκοπέλου δὲν ὑπάρχει διόλου ταχυδρομικὸν γραφεῖον, διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ συστηθῇ καὶ ἐκεῖ. Γνωρίζετε ὅτι αὐτὸς ὁ τόπος ἔχει σχέσεις μὲ τὸ ἐξωτερικὸν ἕνεκα τῆς ναυτιλίας καὶ τῆς βιομηχανίας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατάγονται ἐκεῖθεν καὶ εὑρίσκονται εἰς διάφορα μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Τουρκίας. Αὐτοὶ εἶναι ἠναγκασμένοι ν’ ἀλληλογραφοῦν, αἱ δὲ ἐπιστολαί των νὰ μὴ πηγαίνουν ἀσφαλῶς εἰς τὴν Σκόπελον, διότι τὸ ταχυδρομικὸν γραφεῖον εἶναι ἀνατεθειμένον ἄλλοτε εἰς τὸν ἔπαρχον, ἄλλοτε εἰς τὸν γραμματέα, ἄλλοτε εἰς ἕνα πρωτοκολλιστὴν, καὶ ἐπειδὴ οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἔχουν κἀμμίαν ἀμοιβὴν ἀφίνουν εἰς τὸν κλητῆρα· καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι πρὸ ἑνὸς ἔτους ἕνας ἄνθρωπος εὗρε 1000 γράμματα ἐῤῥιμμένα εἰς ἕνα τόπον, μόνον διὰ νὰ ὠφεληθοῦν τὸ 20λεπτον γραμματόσημον. Λοιπὸν λάβετε πρόνοιαν διὰ νὰ ὑπάρχῃ τοὐλάχιστον ἓν πρόσωπον τῆς ἐμπιστοσύνης.

§88Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς παρεστάθη κυρίως ἀνάγκη συστάσεως ταχυδρομείου εἰς Κέαν, διότι ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει διόλου ταχυδρομεῖον καὶ οὔτε γίνεται ὑπηρεσία ταχυδρομική. Ὁμοία ἀνάγκη παρεστάθη εἰς τὴν νῆσον Ἴον. Οἱ βουλευταὶ τῶν μερῶν ἐκείνων ἰδίως ὁ κ. Μαυροκορδάτος καὶ Κυριακὸς παρέστησαν, ὅτι ἕνεκα τῆς μὴ τακτικῆς συγκοινωνίας διὰ τῶν ἀτμοπλοίων παρέρχονται πολλάκις 15–20 καὶ 30 ἡμέραι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ταχυδρομεῖον.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀξιώσεις καὶ συστάσεις παρουσιάζονται διάφοραι καὶ εἶναι πολλὰ φυσικόν· πρῶτον μὲν διότι ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἔχει μεγάλην ἀξίαν εἰς τὰ συμφέροντα ἑνὸς ἑκάστου, καὶ δεύτερον διότι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι τοιοῦτον ὥστε παρουσιάζει ἐλλείψεις. Ἐκτὸς αὐτῆς τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς παρατηρήσατε ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ διὰ τὴν Σκόπελον, καθὼς ἐπίσης ἀπαιτεῖται ἡ ὕπαρξις λέμβου κατὰ τὸν χειμῶνα διὰ τὴν ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν τῶν Κυθήρων. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ μίαν πίστωσιν διὰ τὸ τρέχον ἔτος 1200 δραχμῶν καὶ αὕτη θὰ ἀρκέσῃ δι’ ὅλας τὰς ἀνάγκας.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§91ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ ποσὸν θὰ διαιρεθῇ εἰς τὰ δύω ἄρθρα, 3 καὶ 4.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 5ον. Προσωπικὸν ταχυδρομικῶν γρα-

φείων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ····················· 10,347

6) Ἔξοδα ································· 7,440

7) Μετακομιδὴ γραμμάτων ·················· 175,504.»

Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει. «Ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 7 μετακομιδὴ γραμμάτων, ἔκρινεν ἐπίσης παμψηφεὶ ἀναγκαίαν τὴν προσθήκην δραχ. 750 διὰ πληρωμὴν πορθμείου μεταξὺ Ἄνδρου καὶ Τήνου εἰς θέσιν Στενό, διότι ὡς ἐκ τῆς ἐξαιρετικῆς θέσεως τῆς νήσου Ἄνδρου ἡ συνήθης ταχυδρομικὴ διὰ τῶν ἀτμοπλοίων συγκοινωνία διακόπτεται ἐπὶ μῆνα, ἐντεῦθεν δὲ παραβλάπτονται σπουδαίως τὰ ἰδιωτικὰ καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα.» «Ἄρθρον 8. Ἀπόδοσις διεθνῶν ταχυδρομικῶν τελῶν 160,000.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§94ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη τὸ κεφάλαιον 7. ἐκ δραχ. 513,529. «Κεφάλαιον 8.

Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν τῆς διευθύνσεως τῶν τηλεγράφων ··· 11,580

2) Ἔξοδα ··············································· 31,000

3) Προσωπικὸν τῶν κατ’ ἐπαρχίας τηλεγραφείων ··········· 243,360.»

Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε μίαν σύστασιν. «Λόγῳ κοινωνικῆς ἀνάγκης διὰ τὰ μὲν, τῆς δημοσίας δὲ ἀσφαλείας διὰ τὰ δὲ, ἡ ἐπιτροπὴ, προκειμένου περὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας, προτείνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἵνα συστήσῃ ταχέως τηλεγραφικοὺς σταθμοὺς ἐν Γαστούνῃ, ἐν τοῖς μεθορίοις δήμοις Ἀγραίων καὶ Μακρακώμης καὶ ἐν Μωλάοις, πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδ. Λιμηρᾶς.»

«4ον. Ἔξοδα τῶν κατ’ ἐπαρχίας τηλεγραφείων·············· 46,500

5ον. Φύλαξις καὶ συντήρησις τηλεγραφικῶν γραμμῶν ······· 123,000

6ον. Σύστασις νέων τηλεγραφικῶν γραμμῶν ················ 45,000.»

§96ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς ποιοῦσα ἐνέκρινε διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν ἓν ποσὸν 45,000 δραχ. Ἡ ἐπιτροπὴ, ὡς παρατηρεῖτε, συνέστησεν ἰδίως εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν σύστασιν τηλεγραφικῆς γραμμῆς κατὰ τοὺς δήμους Γαστούνης, Ἀγραίων, Μακρακώμης καὶ Μωλάων. Οἱ ἁρμοδιώτεροι ἀπὸ ἐμὲ κύριοι βουλευταὶ δύνανται νὰ δώσουν πληροφορίας περὶ τῶν ἄλλων, ἐγὼ ὅμως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω περὶ Μακρωκώμης ἰδίως χάριν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας. Ὑπάρχει ἤδη καθ’ ὅλην τὴν Φθιώτιδα σχεδὸν τηλεγραφικὴ συγκοινωνία, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν χάριν τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, ἐπειδὴ πρὸ πάντων τὸν χειμῶνα δύω ποταμοὶ κατακλύζουσι τὰ μέρη ἐκεῖνα, νὰ συστηθῇ καὶ εἰς τὸν δῆμον Μακρακώμης τηλεγραφικὴ γραμμή.

§97ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Ὁ αὐτὸς λόγος συνηγορεῖ καὶ ὑπὲρ τοῦ δήμου Σπερχειάδος.

§98ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν κατὰ δήμους γραμμάς.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δέχεται.

§100ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν τὸ χρέος μας.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 7. Ἀπόδοσις διεθνῶν τηλεγραφικῶν τελῶν δραχμὰς 100,000.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θʹ.

Δημόσια ἔργα.

§102ΤΙΝΕΣ. Εἶναι καὶ τὸ Βουλευτήριον μέσα;

§103ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὴ ἡ πίστωσις ἀρκεῖ πρὸς περαίωσιν τοῦ Βουλευτηρίου;

§104ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δαπανήσωμεν ἐντὸς τοῦ ἔτους πλειότερα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ ἀναβολήν τινα εἶναι ἡ κατασκευὴ τῶν στηλῶν ἐντὸς τῆς αἰθούσης, διότι παρετηρήθη ὅτι τὸ σχέδιον δὲν ἐξετελέσθη ὡς ἔπρεπε ἢ ἐξ ἀρχῆς εἶχε γείνει σφάλμα, ὥστε τὸ κτήριον δὲν εἶναι ἀσφαλές, καὶ ἐδέησε νὰ γείνῃ μεταῤῥύθμισις σχεδίου· ἐκρημνίσθησαν τοῖχοι καὶ προσετέθησαν ἀναστηλώματα μεταξὺ αὐτῶν προσετέθησαν καὶ τέσσαρες στῆλαι, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἀρχὰς ὑπῆρχε γνώμη νὰ γείνουν ἐξ ὀρειχάλκου, ἀλλ’ ἐνομίσαμεν, ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας ἤθελεν εἶναι σόλοικον τοῦτο, καὶ ἐπροτιμήσαμεν στήλας ἐκ μαρμάρου Ἰωνικοῦ ῥυθμοῦ. Δαπάνη ὅμως μείζων τῶν 115,000 δραχμῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ.

§105ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τάχιστα περαιούμενον τὸ Βουλευτήριον. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν ὁ χρόνος δὲν τὸ ἐπιτρέπει. Ἡ κατάστασις ἡ παροῦσα εἶναι ἐλεεινή. Τὸ κατ’ ἐμὲ σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὰ ποδάριά μου πιάνονται ὅταν κάθημαι ἐδῶ, καὶ πιστεύω ὅτι καὶ ἄλλοι τὸ αὐτὸ παθαίνουν. Λοιπὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ πίστωσις νὰ περαιωθῇ τὸ βουλευτήριον, διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ καθήμεθα ἐν ἀνέσει (ἱλαρότης). Μὴ γελᾶτε· εἶναι κατάστασις νὰ κάθηνται ἐδῶ μέσα οἱ βουλευταί; Ἂς ἐξωδευθοῦν 6,000 δραχμαὶ νὰ ἐπιδιορθωθῇ τοὐλάχιστον αὐτὸ τὸ κατάστημα.

§106ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, ἐξοδεύσαμεν 5 ἢ 6,000 δραχ. καὶ τὸ διορθώσαμεν.

§107Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τί νὰ διορθώσητε.

§108ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Νὰ κάμουν τοὐλάχιστον καθίσματα διὰ νὰ μὴ ὑποφέρωμεν.

§109ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Μερικὰς πολυθρόνας διὰ τοὺς γέροντας.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 7. Κατασκευὴ οἰκίσκων ἐν τοῖς λοι-

μοκαθαρτηρίοις τοῦ Κράτους ························· 20,000

Ἄρθρον 8. Ἔξοδα διαγραφῆς ὁδῶν ····················· 4,000

Ἄρθρον 9. Ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ τελμάτων ············ 60,000

§111ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι! ὡς γιγνώσκετε, παρῆλθε, καὶ κατ’ ἐμὲ κριτὴν, ἀνεπιστρεπτεὶ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν διαμιλλώμεθα περὶ στρατῶν καὶ στόλων μὲ τοὺς ἰσχυροὺς τῆς γῆς προξενοῦντες ἀληθῶς γέλωτα. Ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ἡμῖν ἡ συμφορὰ τῆς Κρήτης ἐπεδόθημεν εἰς ἐσωτερικὰς βελτιώσεις ἀκούοντες ἐκ τῆς συμφορᾶς τὰς συμβουλὰς Ἑλλήνων φρονίμων καὶ φιλελλήνων ξένων. Ἀείποτε, κύριοί μου, εἰς τὸν πολιτικὸν, καθὼς καὶ εἰς τὸν πρακτικόν μας βίον, ἀγαπῶμεν νὰ προστρέχωμεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἐκεῖθεν ν’ ἀρυόμεθα συμβουλὰς περὶ ἐσωτερικῆς καλλιτερεύσεως τοῦ τόπου μας καὶ περὶ ἐφαρμογῆς συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, οἱ φρόνιμοι καὶ πρακτικοὶ Ἄγγλοι μεταξὺ τῶν πολλῶν γνωμικῶν των ἔχουσι καὶ τὸ ἑξῆς «liberty is monay», ἐλευθερία εἶναι ὁ παράς· ἐλευθερία ἐν ἄλλοις ῥήμασι διὰ τὰ ἔθνη εἶναι ἡ ἀπόκτησις πλούτου. Ὁ πλοῦτος, κατ’ ἐμὲ κριτὴν, δὲν ἀποκτᾶται εἰμὴ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν χειρῶν, αἱ δὲ χεῖρες τόπου τινὸς δὲν αὐξάνουν εἰμὴ διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀτυχῶς ἐπεδόθημεν εἰς πολλὰς νομιζομένας καλλιτερεύσεις ἐσωτερικοῦ βίου ἀφήσαντες σπουδαιότερα πράγματα. Βάσις νομίζω ἐγὼ, κύριοι, τῆς εὐδαιμονίας ἑνὸς τόπου πρὸ πάντων εἶναι ἡ καλλιτέρευσις τῆς δημοσίας ὑγείας. Αὕτη δὲ δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπό τινας συμβουλὰς, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἡ δημοσία ἢ ἡ τῶν ἀτόμων ὑγιεινὴ, ἀλλ’ ἰδίως ἀπὸ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τῶν τελμάτων τοῦ τόπου, ἀπὸ τὰ ὁποῖα βρίθει ἡ Ἑλλὰς πρὸς κοινὴν συμφορὰν ὄχι μόνον τοῦ πληθυσμοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Ἐσμὲν ἐν τῇ μεσογείῳ τὸ μόνον κράτος τοῦ ὁποίου ὁ πληθυσμὸς δὲν αὐξάνει ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἄλλων πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων ὑποφέρομεν δύω κακὰ, τὸ κακὸν τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τὸ κακὸν τῆς πενίας. Εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ἥμισυ τῶν τέκνων μας χάνεται κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἡλικίας αὐτοῦ· ἐνῷ δὲ οἱ γάμοι μας εἶναι διπλασίως γονιμώτεροι τῶν γάμων τῶν λοιπῶν κρατῶν τῆς Εὐρώπης καὶ ἰδίως τῶν βορείων, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐκφύλισις, ἥτις προέρχεται ἀπὸ τοὺς περιοδικοὺς πυρετοὺς, εἶναι πανώλεθρος. Ἔχομεν καθῆκον λοιπὸν νὰ ἄρωμεν ἀπὸ τοῦ μέσου ἡμῶν διὰ πάσης θυσίας τὰ τέλματα, ὑποχρεούμενοι εἰς δαπάνας, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπιτρέπει τὸ βαλάντιόν μας. Πρὸ διετίας ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ᾖμαι βουλευτὴς, εἶπον καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ἐκφύλισις, ἡ γενομένη ἐν τῷ τόπῳ ὡς ἐκ τῶν διαλειπόντων πυρετῶν, καταστρέφει ἡμᾶς οὐχὶ μόνον εἰς τὰ ὑλικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτό μας τὸ πνεῦμα· διότι ἡ ὑλώδης ἐκφύλισις καταστρέφει καὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν εἰς τὸ κονδύλιον τῆς ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων ἀντὶ 60 χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐνέγραψε τὸ ὑπουργεῖον, νὰ προστεθῶσι τοὐλάχιστον 200 χιλιάδες δραχμαὶ, διότι αἱ δραχμαὶ αὗται θέλουσι εἶσθαι πολὺ ὠφέλιμοι εἰς τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου, δύνανται δὲ νὰ παράσχωσι καὶ παραγωγικὰ κεφάλαια λ. χ. ἡ ἀπόψυξις τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ τοῦ Βοραϊκοῦ κτλ. εἶναι σπουδαῖα πράγματα, διότι πρὶν ἢ ἀποφραχθῇ ἡ τοῦ Βοραϊκοῦ ποταμοῦ κοίτη, ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἔτος, ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ δώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν πληροφορίας ληφθείσας ἀπὸ τὴν ἐφορίαν Καλαβρύτων, ὠφελεῖτο κατ’ ἔτος 13–14 χιλιάδας κοιλὰ, ἐνῷ πρότερον εἶχε μόνον 4 χιλιάδας· ἐνῷ σήμερον..... (θόρυβος) τοῦ ποταμοῦ, μόλις τὸ ἥμισυ λαμβάνει, ζημιουμένη οὕτω κατ’ ἔτος τοὐλάχιστον 50,000 δραχμὰς, ἐνῷ μὲ θυσίαν 50 χιλιάδων δραχμῶν ἠδύνατο ὄχι μόνον νὰ καταστήσῃ ὑγιέστερον τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἀλλὰ καὶ τὰ χρήματα αὐτὰ νὰ τὰ εἰσπράξῃ διὰ τῆς παραγωγῆς ἑνὸς μόνου ἔτους. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀπὸ 60 χιλιάδας εἰς 200 χιλιάδας δραχμάς.

§112ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μέλη τινὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ προτείνουσι τὴν αὔξησιν τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ ἀπὸ 60 εἰς 200 χιλιάδας, πρὸ πάντων διότι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετὸν, καθόσον πέρυσιν ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισεν ὅπως προστεθῇ κονδύλιον ἐκ 50 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τὴν διευθέτησιν τῆς κοίτης τοῦ Σπερχειοῦ. Ἡ ἐπιχείρησις ἐπέτυχε, καὶ ἀπόδειξις ἡ ὁμολογία τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Πέρυσιν ὅμως ἔγεινεν ἀτυχὴς καὶ ἂν δὲν προστεθῇ ποσόν τι ὅπως τὸ ἔργον ἔλθῃ εἰς πέρας, θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ ἴδια καὶ θὰ ἐπανέλθουν μεγάλαι ζημίαι καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ δημόσιον καὶ εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων, διότι πολὺ συντελεῖ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν πυρετῶν τοῦτο. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν αὐτὴν καὶ τὸ Κοινοβούλιον νὰ τὴν παραδεχθῇ.

§113ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τὴν Φθιώτιδα ἔγειναν δαπάναι. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἰσότης, δὲν πρέπει νὰ γείνουν ὅλαι αἱ δαπάναι ἐκεῖ.

§114ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Μαντινείας ὑπάρχουν ἕλη τινὰ, ἰδίως δὲ εἰς τὸ χωρίον τὸ καλούμενον Κανδύλα. Πληροφοροῦμαι ὅτι ἑταιρία τις χαρακτηρίσασα τὸ ἕλος αὐτὸ ὡς λίμνην, ἔχει ζητήσει τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους τούτου δυνάμει τοῦ Νόμου τοῦ 1867. Ἡ Κυβέρνησις μὴ γνωρίζουσα, προέβη εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τοῦ Νόμου αὐτοῦ καὶ ἡ ἑταιρία κατεμέτρησε 30 χιλιάδας στρεμμάτων. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ ἕλος αὐτὸ σπείρεται κατ’ ἔτος καὶ πολὺ ὀλίγα στρέμματα δὲν σπείρονται· ὅταν γίνεται πολυομβρία, ἠμπορεῖ νὰ μείνουν ἄσπαρτα. Ἡ Κυβέρνησις μὴ γνωρίζουσα προέβη εἰς τὸ πρῶτον στάδιον καὶ ἐπειδὴ εὑρίσκεται εἰς τὸ δεύτερον, βιάζομαι νὰ ἀναφέρω τοῦτο, διότι φρονῶ ὅτι τὸ ἕλος αὐτὸ δὲν εἶναι λίμνη καὶ παρακαλῶ νὰ δοθῶσιν μόνον 25 χιλιάδες δραχμαὶ πίστωσις διὰ νὰ ἀποξηράνῃ αὐτὸν τὸν τόπον ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ παραχωρήσῃ αὐτὸν εἰς ἑταιρίαν.

§115ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ παραχωρήσῃ εἰς ἑταιρίαν.

§116ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύω ὅτι ὁ κύριος, Δεληγεώργης δὲν θέλει τὸ παραχωρήσῃ ποτέ· λοιπὸν θὰ παρακαλέσω νὰ δοθοῦν 25 χιλιάδες δραχμαί.

§117Θ. ΠΑΠΠΑΚΩΣΤΑΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῆς διευθετήσεως τοῦ ποταμοῦ Σπερχιοῦ καὶ εἶπεν ὅτι δίδω 50 χιλιάδας δραχμὰς ἐφέτος καὶ τὸ προσεχὲς ἔτος τὸ ὑπόλοιπον τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ τῶν 132 χιλιάδ. δραχμῶν· δὲν γνωρίζω ὅμως διατὶ ἐφέτος δὲν ἐνέγραψε τὸ ὑπόλοιπον. Νομίζω, ὅτι ἡ οἰκονομία αὐτὴ τοῦ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον τοῦτο δὲν εἶναι σωστὴ, διότι ἐξ αὐτοῦ θὰ προέλθουν ὠφέλειαι εἰς τὸ δημόσιον μεγάλαι ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ προέλθουν, τῆς ὑγείας καὶ τῆς ὑλικῆς ὠφελείας τῶν ἰδιωτῶν, θ’ ἀποκτήσωμεν καὶ συγκοινωνίαν. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἕνα πίνακα συγκριτικὸν τῶν εἰσοδημάτων, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐξωδεύθη πέρυσι, τὸ ἐπληρώθη ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις ἐφέτος. Κατὰ τὰ 1872 εἰσέπραξε τὸ δημόσιον 4 χιλιάδες τόσα κοιλὰ καὶ κατὰ τὸ 1873 10 χιλιάδας τόσα, ἓξ χιλιάδας περισσότερον, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδουν 32 χιλιάδας δραχμὰς πρὸς 6 δραχ. τὸ κοιλόν· εἰσέπραξεν ἐπίσης 3 χιλιάδας περισσότερον ἀραβόσιτον, ὥστε τὸ ὅλον γίνονται 46 χιλιάδες δραχ. ἐκτὸς τῶν φόρων κριθῆς καὶ βάμβακος· ὥστε βλέπετε ὅτι ἀμέσως τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ ἐπῆρεν ἡ Κυβέρνησις. 75 χιλιάδες στρέμματα κατεστράφησαν ἀπὸ τὴν πλημμύραν τοῦ ποταμοῦ, καὶ σήμερον ὅλοι οἱ ἄνθρωποι καταφεύγουν εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, καὶ ἔπειτα μάλιστα ἀπὸ τοὺς ἀνεπτυχθέντας ........ πυρετοὺς ἔφυγον πολλοὶ ἄνθρωποι ἐκ τῆς ἐπαρχίας· ἔπειτα δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία μεταξὺ Λοκρίδος, Φθιώτιδος καὶ Παρνασσίδος. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην πρέπει νὰ θεραπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις. Πρὸ δέκα ἐτῶν ἔγεινε κἄτι, ἀλλὰ πάλιν ἐχάλασεν ὁ ποταμός. Πρέπει νὰ γείνῃ ἓν ἔργον δημόσιον. Ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἐκαθαρίζετο ὁ ποταμὸς μετὰ 5 ἕως ἓξ ἔτη. Ὑπάρχει, κύριοι, καὶ ἓν ἄλλο δυστύχημα· ὁ ποταμὸς ἔχει ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ μηχανικοῦ ἐν ᾧ πρότερον ἐπήρχετο ἡ καταστροφὴ ἄνωθεν τοῦ χωρίου Κόμματος, τώρα ἐπέρχεται εἰς τὰ κάτω χωρία, καὶ ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ διόρθωσις θὰ καταστραφῇ τὸ χωρίον Ἰμόρμανη, τὸ ὁποῖον ἔχει 150 οἰκογενείας. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ ἀξιότιμος μηχανικὸς, ὅστις ἔκαμε τὴν καταμέτρησιν, ὅτι 130 χιλιάδες δραχμαὶ ἀπαιτοῦνται· (ἀναγινώσκει). Δὲν καταλαμβάνω δὲ διὰ ποῖον λόγον δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τελειώσωμεν τὸ ἔργον. Εἶναι καὶ ἄλλος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ τελειώσῃ μίαν ὥραν προτήτερα αὐτὸ τὸ ἔργον· διότι ἐὰν ἀφήσωμεν νὰ ἀρχίσουν οἱ σιδηρόδρομοι, τότε θὰ μᾶς κουστίσῃ πολὺ ἀκριβά. Ἀντὶ νὰ μᾶς κουστίσῃ 82 χιλιάδας, θὰ μᾶς κουστίσῃ διακοσίας χιλιάδας, διότι θ’ αὐξήσουν τὰ ἡμερομίσθια. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν εἰς 200 χιλιάδας δραχμῶν ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἐξοδευθοῦν κατὰ προτίμησιν 82 χιλιάδες διὰ τὸ ἔργον αὐτό.

§118ΛΑΠΑΣ. Κύριοι, ἡ ἀνάγκη, ἥτις παρουσιάζεται εἰς τὴν Φθιώτιδα, χειροτέρα ὑπάρχει εἰς τὴν Λεβαδείαν, διότι ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ ἐσφάλισε καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη ἔστειλε τὸν Νομάρχην καὶ ἕνα μηχανικὸν καὶ παρετήρησεν νὰ ἀνοιχθῇ μία ἄλλη κοίτη παλαιά, ἥτις ὑπῆρχεν καὶ δύναμαι νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι τὸ δημόσιον ζημιόνεται 200 χιλιάδας δραχμάς.

§119Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀποδείξατέ το.

§120ΛΑΠΑΣ. Εἰς τὴν τιμήν μου σᾶς λέγω, ὅτι δύναμαι νὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, διότι εἰς τὴν Λεβαδείαν, ἐὰν δὲν εἶχον τὴν Λοκρίδα, ἤθελον ἀπολεσθῆ. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἐπειδὴ ἡ κοίτη ἐσφάλισε, ἔρχονται αἱ πλημμύραι καὶ ὁ σπόρος καταστρέφεται καὶ ὑπάρχουν τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Τέλος πάντων αὐτὴ ἡ ἀνάγκη, ἥτις παρουσιάζεται εἰς τὴν Φθιώτιδα, εἶναι μεγαλειτέρα εἰς τὴν Λεβαδείαν· καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει μέγα συμφέρον νὰ κάμῃ αὐτὸ τὸ ἔργον, διότι ζημιόνεται σπουδαίως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπροσδιόρισεν αὐτὸ τὸ ποσὸν, θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποφασίσῃ ὅπως αὐταὶ αἱ δραχμαὶ νὰ χρησιμεύσωσι καὶ διὰ τὸ μέρος αὐτό. Σᾶς λέγω λοιπὸν αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου περισσότερον παντὸς ἄλλου. Καὶ τέλος πάντων αὐτὸ τὸ πρᾶγμα βεβαιωθῆτε ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ, διότι ἄλλως εἶναι μεγάλη ζημία τοῦ δημοσίου.

§121ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, θεωρῶ σπουδαίαν ἀνάγκην νὰ αὐξήσωμεν τὸ κονδύλιον τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, τοὐλάχιστον εἰς 150 χιλιάδας δραχμῶν· τοῦτο κατὰ τὴν κρίσιν μου ἀρκεῖ πρὸς πρόσκαιρον θεραπείαν. Δὲν ἐννοῶ ὅτι δύνανται δι’ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ νὰ ἀποξηρανθῶσι πάντα τὰ ἕλη καὶ τέλματα ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ μέσα τοῦ δημοσίου καὶ δὲν δύναμαι νὰ προβῶ εἰς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ὀρθὸν, ἀλλὰ τὰ μέσα τοῦ δημοσίου δὲν ἐπαρκοῦσι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ τὸ ποσὸν εἰς 150,000. Αἱ ἀρεταὶ, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ἡ ἀποξήρανσις, εἶναι σπουδαῖαι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑγείαν, ὁ κύριος Διαμαντόπουλος, ἰατρὸς καὶ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς, ἀνέπτυξε τοὺς λόγους. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν παραγωγὴν, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου ὑπάρχει ἡ λίμνη τῆς Κανδύλας, τελματώδης λίμνη, ἥτις ἔχει περιφέρειαν πλέον τῶν 20,000 στρεμμάτων. Αὐταὶ αἱ γαῖαι δύνανται νὰ ἀποξηρανθῶσι δι’ ὀλίγων ἐξόδων, διότι ἡ προθυμία τῶν κατοίκων πάντοτε συνεισέφερε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ εἶναι προθυμότατοι εἰς τὴν ἀναγκαίαν προσωπικὴν ἐργασίαν. Φρονῶ ὅτι, ἐὰν δοθῇ μία ἐπιβοήθεια πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, ἡ ὠφέλεια θὰ ᾖναι μεγάλη. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἑταιρίαν, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ φέρω παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κύριος Χρηστόπουλος ἔφερεν. Εὐθὺς ὡς ἔμαθον ὅτι ὑπάρχει ἀναφορὰ ὑπό τινων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ χαρακτηρίσουν τὴν τελματώδη αὐτὴν γῆν ὡς λίμνην, ἐνῷ δὲν εἶναι τοιαύτη, εἶδον τὸν κύριον ὑπουργὸν καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἑπόμενος εἰς τὸν νόμον καὶ μὴ γνωρίζων τὴν ἰδιότητα τοῦ μέρους αὐτοῦ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασιν αὐτῶν ἀλλ’ ἀφοῦ εἶπον εἰς αὐτὸν τοὺς λόγους ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι βεβαιότατον, ὅτι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ δὲν εἶναι λίμνη, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὁ κύριος Ζαΐμης ὅταν καὶ ἄλλοτε ἐγένετο ὁμοία αἴτησις ἐξήτασε καὶ εὗρε τὸ μέρος ἐκεῖνο ὅπως τὸ διετύπωσα, μ’ ἐβεβαίωσεν ὅτι θέλει λάβει πᾶσαν πρόνοιαν, Ἑπομένως βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς μὲ ἐβεβαίωσε, καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ αἴτησις θὰ ἀποβῇ εἰς οὐδὲν, καθόσον τὰ πράγματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθοῦν.

§122ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὶς ὑπῆρξα νομάρχης εἰς τὸν νομὸν ἐκεῖνον καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι δὲν εἶναι λίμνη. Τὸ ἔδαφος σπείρεται τακτικὰ, ἐνίοτε δὲ μόνον ὅταν ᾖναι πολυομβρία δὲν δύναται νὰ σπαρῇ· ἀλλ’ ὅταν ἀποξηραίνηται, οἱ γεωργοὶ τὸ σπέρνουν· ἀπορῶ δὲ πῶς τὸ μέρος τοῦτο ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς λίμνη. Αὐτὸ τὸ γνωρίζω· δὲν ἠξεύρω πῶς νὰ ἀποκαλέσω τὴν πρᾶξιν ἐκείνων, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ τὴν χαρακτηρίσουν ὡς λίμνην, εἶναι ἀκατανόμαστος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ πιστεύσῃ ὅτι δὲν εἶναι λίμνη, εἶναι γαῖαι, αἱ ὁποῖαι ὅταν δὲν ᾖναι πολυομβρία ἀποξηραίνονται καὶ σπείρονται.

§123ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, τὰς διαφόρους ἀνάγκας, τὰς ὁποίας οἱ βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν παρέστησαν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐζήτησαν τὴν συνδρομὴν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ὅσον εἶναι δυνατόν. Καὶ ἐν τῇ Κυνουρίᾳ, κύριοι, εὑρίσκεται ἑλώδης χώρα, ἡ ὁποία εἰς ἀρχαιοτέρους χρόνους, ἐπὶ βαβαροκρατίας, εἵλκυσε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐδαπάνησε πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν πρὸς ἀποξήρανσιν πολλῶν στρεμμάτων γῆς. Ἔκτοτε ὅμως δὲν ἐλήφθη πρόνοια καὶ οὕτω τὰ ἀποξηρανθέντα τότε ἕλη κατεκλύσθησαν ἐκ νέου καὶ οὕτω καὶ ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων καὶ τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν καὶ τοῦ δημοσίου προσεβλήθησαν σπουδαίως. Ἐγὼ σκοπῶ διὰ τῆς παρατηρήσεώς μου ταύτης νὰ κάμω γνωστὰ ταῦτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐν καιρῷ λάβῃ πρόνοιαν καὶ φέρει τὴν δέουσαν θεραπείαν ἐν δέοντι.

§124ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κονδύλιον τῶν δημοσίων ἔργων ἀπησχόλησε σπουδαίως τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν. Ἐνώπιον αὐτῆς ἐπροτάθησαν ἀνάγκαι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας ἐκ μέρους τῶν διαφόρων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Πρὸ πάντων ὅμως ὑπεστηρίχθη ὡς πρωτίστη ἀνάγκη, ὡς κατεπείγουσα ἀνάγκη, ἡ γεφύρωσις τοῦ ποταμοῦ τῆς Εὐρυτανίας. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὁ κύριος Βουλπιώτης, μέλος καὶ αὐτὸς τῆς ἐπιτροπῆς, παρέστησε τὴν ἀνάγκην ταύτην διὰ ἀκαταμαχήτων λόγων καὶ ἐπιχειρημάτων, τοὺς ὁποίους ἐπανέλαβε καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν περὶ συστάσεως πρωτοδικείων. Ἡ κατάστασις τῆς Εὐρυτανίας παρουσιάζει μίαν κατάστασιν ἀγρίαν καὶ βάρβαρον, ἡ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων διατρέχει προφανῆ κίνδυνον τὸν χειμῶνα, ἴσως δὲ καὶ τὸ θέρος διατρέχει τὸν αὐτὸν κίνδυνον. Ἐπίσης ὑπεστηρίχθη ζωηρῶς ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ ἔργου τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, τὸ ὁποῖον ἤρξατο κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἡ δαπάνη, ἥτις πρόκειται νὰ γείνῃ διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου τούτου, εἶναι δαπάνη παραγωγικὴ διὰ τὸ δημόσιον διότι ἀπὸ τὴν διευθέτησιν τῶν ὑδάτων τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, πρόκειται νὰ ἀποξηρανθῶσιν μεγάλαι ἐκτάσεις εἰς ἀρίστας ποιότητας γαιῶν, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀπολαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς δημοσίους φόρους, ἐκ τῶν ὁποίων ἴσως καλυφθῇ ἀμέσως ἡ περὶ ἧς πρόκειται δαπάνη. Ἑπομένως, κύριοι, συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸ προεδρεῖον νὰ ἀναγνώσῃ· συνηγορῶ ἰδιαιτέρως δὲ διὰ τὰ δύω ταῦτα ἀντικείμενα. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ παραδεχθῶσι νὰ σημειωθῇ ἓν ποσὸν ἀνάλογον διὰ τὰ περὶ ὧν ἡ παροῦσα συζήτησις ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἔργα παραγωγικά. Αἱ μόναι δαπάναι, κ. πρόεδρε, αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦνται ἐπαρκῶς εἶναι αἱ διὰ τὰ δημόσια ἔργα δαπάναι, διότι αὗται εἰσὶ παραγωγικαὶ καὶ δύνανται νὰ ἱκανοποιήσωσι καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν.

§125ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς ὑπέβαλον ἐνώπιον αὐτῆς τὴν θλιβερὰν καὶ ἀφόρητον κατάστασιν τῆς συγκοινωνίας, εἰς ἣν διατελεῖ ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανίας. Εἰς τὴν συζήτησιν ὅμως τὴν προκειμένην δὲν ἠθέλησα νὰ λάβω μέρος, διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῇ ὅτι ὁμιλῶ pro domo meo.—Ἐκφράζω τὴν ἐγκάρδιον εὐγνωμοσύνην μου πρός τε τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν ὁλόκληρον διὰ τὴν πατριωτικὴν συγκίνησιν καὶ τὴν συμπαθῆ ἐντύπωσιν, ἣν ἐξεδήλωσαν ἀκούσασαι τὴν ὑπ’ ἐμοῦ γενομένην ἀτελεστάτην περιγραφὴν τῆς καταστάσεως τῆς Εὐρυτανίας, ἡ μὲν κατὰ τὴν προεξεργασίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου, ἡ δὲ κατὰ τὴν περὶ τῶν Πρωτοδικείων μακρὰν συζήτησιν. Εὐχαριστῶ ἐπίσης τὸν προλαλήσαντα ἀξιότιμον φίλον μου κ. Παπαμιχαλόπουλον, ὅστις ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῆς Εὐρυτανίας. Δὲν θέλω λοιπὸν παρατείνει τὴν προκειμένην συζήτησιν· ἐπιλείψει ὁ χρόνος καὶ ἐμὲ διηγούμενον καὶ τὴν Βουλὴν ἀκούουσαν ἐν λεπτομερίᾳ τοὺς μεγίστους καὶ προφανεῖς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἔκτοτε διατρέχομεν ὁδοιποροῦντες ἐν Εὐρυτανίᾳ ἢ μεταβαίνοντες ἀπ’ αὐτῆς εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ.—Παρακαλῶ μόνον τὸν κ. πρόεδρον νὰ διατάξῃ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ σχετικοῦ μέρους τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Διαβεβαιῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς ὅλην τὴν Εὐρυτανίαν δὲν εὑρίσκεται οὐδὲ ἓν σημεῖον δυνάμενον νὰ μαρτυρήσῃ, ὅτι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἐμερίμνησάν ποτε ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐπαρχίαν συμβαίνει.— Πρὸς μείζονα δὲ αἰσχύνην τῶν τόσον ἀστόργως τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην παριδουσῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι σήμερον, ὁ δι’ αὐτῆς διερχόμενος ἀπαντᾷ γεφύρας τινὰς ἑτοιμοῤῥόπους πλέον καὶ ἐρείπια ἄλλων, δι’ ὧν καταδείκνυται, ὅτι ἐν τῇ ἐποχῇ τῆς δουλείας οἱ βάρβαροι κατακτηταὶ ἐκήδοντο περισσότερον καὶ ἐμερίμνων περὶ τῆς εὐημερίας τῶν ὑπηκόων των. Εἶναι ἐντροπή, κύριοι, νὰ παρατείνηται ἐπὶ πλέον ἡ τοιαύτη ἐκεῖσε κατάστασις· σημειώσατε δὲ ὅτι ὄχι μόνον τὴν ζωὴν τῶν ἀνθρώπων θέλει ἐξασφαλίσει καὶ τὴν ἐν γένει ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν θέλει διευκολύνει ἡ ἐπιζητουμένη τῶν ποταμῶν γεφύρωσις, ἀλλὰ θέλει δι’ αὐτῆς εὐκολυνθῇ καὶ ἡ συγκοινωνία τῆς Ἑλλάδος, ἰδίᾳ δὲ τῆς δυτικῆς, μετὰ τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου· γνωρίζετε δὲ ὁπόσα καὶ ὁποῖα καλὰ θέλουν προκύψει ἐκ τῆς τοιαύτης συγκοινωνίας καὶ πόσον μεγάλα καὶ ὑψηλὰ συμφέροντα θέλουσιν οὕτως ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἐξυπηρετηθῇ.

§126ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§127Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἐὰν ζητῇ μία ἑταιρία τὰ ὕδατα τῆς Λερναίας λίμνης.

§128ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῦ εἶναι;

§129Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἰς τοὺς Μύλους εἰς τὸ Ναύπλιον.—Διότι τὰ ζητοῦν αὐτὰ διὰ νὰ κάμουν μηχανήν. Θὰ παρακαλέσω νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἂν ἔγεινε προσφορὰ, διότι τὰ ὕδατα αὐτὰ θὰ συντελέσωσι εἰς τὴν ἄρδευσιν τῆς ἐπαρχίας, καὶ φοβοῦμαι μήπως τὰ παραχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὕστερα στερηθῇ ἡ ἐπαρχία. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἐὰν κἀμμία ἑταιρία ἐζήτησεν αὐτὰ τὰ ὕδατα.

§130ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι τοῦ προϋπολογισμοῦ πράγματα αὐτὰ, κύριε Βούλγαρη.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκεται τὸ μέρος τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς). «Ἐπὶ δὲ τοῦ κεφ. «Δημόσια ἔργα» ζωηρὰ ἠγέρθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συζήτησις. Κατ’ αὐτὴν ἀνεπτύχθησαν τοιαῦται ἀνάγκαι τοῦ τόπου, χρῄζουσαι τῆς συντονωτέρας μερίμνης, ὥστε ἀληθῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς θεραπείας αὐτῶν σπουδαιότατα κεφάλαια δέον ν’ ἀφιερωθῶσιν· οὐχ ἧττον ὅμως εἶναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι ὀλίγη μέχρι τοῦδε ἐδόθη προσοχὴ, ἢ μᾶλλον εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν μέχρι τοῦδε κατασκευασθέντων ἔργων δὲν ἐγένετο προτίμησις τῶν μᾶλλον κατεπειγόντων. Μὴ δυναμένη ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ, καί τοι ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀναπόδραστον ταύτην ἀνάγκην, νὰ προέλθῃ εἰς προσθήκας πιστώσεων τοιούτων, αἵτινες, εἰ καὶ προφανῶς ἤθελον ἀλλοιώσει τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν ἤθελον ἀφ’ ἑτέρου παραγάγει καὶ τὰ ἐκ τῆς προσθήκης ἐπιθυμητὰ ἀποτελέσματα διά τε τὸ πάρωρον τοῦ χρόνου καὶ τὴν ἔλλειψιν ἀναλόγου ἀριθμοῦ ἐπιστημόνων διὰ τὴν διεύθυνσιν ὅλων τῶν ἔργων, αἰσθάνεται μολαταῦτα τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκφράσῃ ζωηρῶς τὴν ἐπιθυμίαν καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλεῖται καὶ αὐτῆς τῆς Βουλῆς τὴν ἀπόφασιν ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ταχέως πρόνοιαν πρὸς θεραπείαν τῶν κατωτέρω ἀναγκῶν, θεωρουμένων ὡς τῶν μᾶλλον κατεπειγουσῶν. α) Περὶ γεφυρώσεως κατὰ προτίμησιν ἐκ τῶν πόρων τῆς ὁδοποιΐας τῶν ἐν Εὐρυτανείᾳ ποταμῶν, ἤτοι 1) ἐπὶ τῆς ἑνώσεως τῶν ποταμῶν Ἀγαλιανοῦ καὶ Μέγδοβας ἐν τῇ θέσει Μαυριᾷ τοῦ δήμου Ἀγραίων ἀφ’ ἑνὸς, καὶ Χαράττι τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων ἀφ’ ἑτέρου, ἔνθα σώζονται ἴχνη γεφύρας, ὑπαρξάσης ἐκεῖ πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, γνωστὰ ὑπὸ τὸ ὄνομα «Σίδηρα», καὶ μαρτυροῦντα εὐτυχεστέραν ἐποχὴν τῆς ἐνεστώσης εἰς χρόνους δυστυχεῖς. Ἡ γέφυρα αὕτη εἶναι πρωτίστης ἀνάγκης καὶ μᾶλλον κατεπείγουσα. 2) Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ποταμοῦ ἐν τῇ ἑνώσει τῶν χειμάῤῥων Καρπενησίου καὶ Προυσιώτου μεταξὺ τῶν δήμων Ἀρακυνθίων καὶ Καρπενησίων εἰς θέσιν Πορτίτσες. 3) Ἐπὶ τοῦ χειμάῤῥου Ζέρβα εἰς θέσιν Φραγγοσκάλα, ὅρια τῶν δήμων Θέρμου τῆς Τριχωνίας καὶ Παρακαμπυλίων τῆς Εὐρυτανίας, διότι ἡ ἔλλειψις αὐτῶν καθιστᾷ πλεῖστα θύματα κατ’ ἔτος, ἀποκλείεται δὲ ἡ συγκοινωνία τοῦ πλείστου μέρους τῆς ὀρεινῆς ταύτης ἐπαρχίας. β). Περὶ διευθετήσεως τῆς κοίτης τοῦ παρὰ τὴν πόλιν Καλαμῶν ποταμοῦ, ἀπειλοῦντος ἀνυπολόγιστον βλάβην τῆς τε πόλεως καὶ τῶν πέριξ κτημάτων. γ). Περὶ ἀνορύξεως τῶν ἀναγκαιουσῶν τάφρων πρὸς ἀποσόβησιν τῶν καταστρεπτικῶν πλημμυρῶν τῆς πεδιάδος Μακαρίας. δ). Περὶ ταχείας ἀποπερατώσεως τῆς ἀρξαμένης διευθετήσεως τῆς κοίτης τοῦ Σπερχειοῦ καὶ περὶ γεφυρώσεως αὐτοῦ, γνωστῆς οὔσης τῆς κατ’ ἔτος ἐπερχομένης βλάβης εἰς τὰ κτήματα τοῦ μέρους τούτου. ε). Περὶ γεφυρώσεως τοῦ Εὐρώτα, ἡ ἔλλειψις τῆς ὁποίας διακρατεῖ διακεκομένην τὴν συγκοινωνίαν καὶ ϛ). Περὶ ἐπισκευῆς τῆς γεφύρας Πούλιανης ἐπὶ τοῦ Εὐήνου, δι’ ἧς συγκοινωνοῦσι κατὰ μέγα μέρος οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν Τριχωνίας, Ναυπακτίας καὶ Μεσολογγίου. Πρὸς πραγματοποίησιν πάντων τῶν ἔργων τούτων ἡ ἐπιτροπὴ ὁρίζει πίστωσιν κεφάλαιον δραχμῶν 100,000 ἀλλ’ ἐκ τῶν οἰκείων πόρων.»

§132ΤΙΝΕΣ. Ἀρκεῖ, κύριε πρόεδρε, τὰ ἐδιαβάσαμεν καὶ τὰ ἠξεύρομεν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀξίωσις τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου.

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθοῦν, κύριε πρόεδρε, μάλιστα.

§135Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι περιπλανήθημεν εἰς τὴν θεωρίαν· ὅ,τι εἶναι ἀναγκαῖον εἶναι ὅτι τὸ κονδύλιον τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων πρέπει νὰ αὐξηθῇ. Τώρα νὰ καθήσωμεν ἡμεῖς ἡ Βουλὴ νὰ ὡρίσωμεν ὅτι εἶναι καὶ τὸ δεῖνα τέλμα ὅπου πρέπει νὰ ἀποξηρανθῇ καὶ τὸ ἄλλο, αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως· τὸ ποσὸν πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅπου καθίσταται ἀνάγκη νὰ ἀποξηράνῃ.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀφήσαμεν, κύριε βουλευτὰ, ἀκόμη τὸν πρωθυπουργὸν νὰ ἀκούσωμεν τί λέγει.

§137ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ ἔργα περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, κύριοι εἶναι πάμπολλα, πολὺ περισότερα παρ’ ὅσα ἀπηρίθμησαν σήμερον οἱ ὁμιλήσαντες, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχουν πολλὰ τέλματα, πολλοὶ χείμαῤῥοι, πολλοὶ ποταμοὶ τῶν ὁποίων ἡ κοίτη καὶ ἡ ῥοὴ ἐπιφέρουν βλάβας εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τὴν ὑγείαν. Εἶναι λοιπὸν ἔργον σπουδαῖον κυβερνητικῆς προνοίας καὶ ἄξιον τῆς μερίμνης τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἐννοεῖτε ὅτι ἀπαιτεῖτε σύστημα· πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἓν σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ἔργα ταῦτα νὰ ἐκτελεσθῶσιν· ἄλλως, ἄνευ συστήματος εἶναι ἀδύνατον τίποτε νὰ κατορθωθῇ. Τοῦτο δὲ τὸ ὁποῖον λέγω δὲν εἶναι τολμηρὸν, διότι τὸ γνωρίζομεν ἀπὸ τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὸν προϋπολογισμοῦ των κατεχώριζον ποσὰ ἄσχετα ὅμως καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν πρὸς τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ σημερινὴ συζήτησις πάντη ἀνεπαρκῆ· οὐδεμία δὲ Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ ἐνόησέ ποτε ὅτι καταχωροῦσα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν φερ’ εἰπεῖν τοῦ 1868 δραχμὰς 35,000, τοῦ 1869 δραχμὰς 10,000, τοῦ 1870 δραχμὰς 30,000, τοῦ 1871 δραχμὰς 30,000, ὅτι τῷ ὄντι ἐλαμβάνετο ἡ δέουσα πρόνοια ὑπὲρ τῆς ὑγιείας τῶν κατοίκων καὶ τῆς προόδου τῆς γεωργίας καὶ τῆς περιποιήσεως τῶν ἄλλων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν ἔργων τούτων ἐξαρτῶνται, ὅπως εἶναι ἡ συγκοινωνία, ἡ ἀσφάλεια τῆς ζωῆς τῶν ταξειδευόντων κτλ. Δὲν δυνάμεθα νὰ κατακρίνωμεν τὸ παρελθὸν ὅτι δὲν ἔλαβε πρόνοιαν νὰ συστηματοποιήσῃ τὴν περὶ τῶν ἀναγκῶν τούτων πρόνοιαν, διότι ὑπάρχουν νόμοι· πρῶτον ἐγένετο νόμος περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν· ὅθεν πᾶσα συζήτησις περὶ λιμνῶν εἶναι ξένη τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι περὶ αὐτοῦ ὑπάρχει ἕνας νόμος, ὅστις ἀναθέτει εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ἐνέργειαν καὶ φροντίδα τὸ ἔργον. Τὸ ἔργον, ὡς γνωρίζετε, γίνεται κατ’ αἴτησιν ἑταιριῶν καὶ ἡ παραχώρησις γίνεται τακτικὴ διὰ Β. Διατάγματος, ἀφοῦ ἐκτελεσθῶσιν ὅλαι αἱ διατυπώσεις. — Ὡς πρὸς τὰ ἕλη καὶ τὰ τέλματα δὲν ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος· ὑπάρχει ὅμως νόμος ὁ περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Αὐτὸς ὁ νόμος περὶ Βοιωτικοῦ πεδίου ἀπαιτεῖ τὴν εἰς τὰς δαπάνας συμμετοχὴν τῶν κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι ἐξ αὐτοῦ ὠφελοῦνται, διότι ὑποχρεοῖ τοὺς παροδίους νὰ συμμετάσχωσι. Τὸ κονδύλιον ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει. Καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ἐπισταμένως νὰ σκεφθῇ περὶ πληρεστέρου σχεδίου καὶ συστήματος πρὸς ἱκανοποίησιν αὐτῶν τῶν ἀναγκῶν, διότι σὺν τοῖς ἄλλοις σᾶς ἀναφέρω ὅτι τὰ περὶ Βοιωτικοῦ πεδίου ἐθεωρήθησαν περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τόσον περίπλοκα, ὥστε ἴσως εἰς ὀλίγιστα μέρα ἢ οὐδαμοῦ ἐφηρμόσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος. Ἡ δὲ πρόνοια, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ Κοινοβούλιον κατ’ ἔτος, καθὼς καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν Κυβερνήσεων, ἀφορῶσιν ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ ἀνάγκας· τὴν θεραπείαν ὅμως αὐτῆς τῆς μεγάλης ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Κράτος νὰ ἀποξηράνῃ τὰ τέλματα καὶ διευθετήσῃ τὴν κοίτην τῶν χειμάῤῥων καὶ ποταμῶν πρὸς τοὺς διαφόρους κοινωνικοὺς σκοποὺς, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν πραγματοποιήσωμεν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λυποῦμαι διότι τὸ λέγω, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀποκρύψω.

§138ΖΑΪΜΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§139ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1872 ἐδιπλασιάσθη τὸ ποσὸν τὸ πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1871 τοῦ 1870 καὶ 1868, ἀπὸ 30,000 εἰς 60,000, κατὰ δὲ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγένετο ἡ πρότασις νὰ δοθῇ εἰδικὴ πίστωσις πρὸς διευθέτησιν τῆς κοίτης τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ ἐκ 50,000 δραχμῶν, καὶ ἡ Βουλὴ, συμπραττούσης καὶ τῆς Κυβερνήσεως, κατεχώρισεν αὐτὸ τὸ ποσὸν, καὶ οὕτως ηὐξήθη τὸ κονδύλιον ἀπὸ 60,000 εἰς 110,000 δραχμάς. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ἐφετεινὸν κατεχωρίσθη διπλασιασμένη ἡ πίστωσις οὐχὶ 30,000 δραχμῶν, ὡς εἶχον οἱ παρελθόντες προϋπολογισμοὶ, ἀλλὰ 60,000, ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1872. δὲν κατεχωρίσθη ὅμως ἡ πίστωσις περὶ Σπερχειοῦ· καὶ νὰ σᾶς εἴπω τὴν αἰτίαν· κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ἐπῆλθον δυσκολίαι, καὶ σᾶς τὸ ὁμολογῶ, διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸ ὁποῖον οἱ ἀπευθείας ὠφελούμενοι ἐκ τοῦ ἔργου ἠκολούθησαν· ἡ Κυβέρνησις εἶπε διὰ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν πρὸς τοὺς κατοίκους, ὅτι ἡ Βουλὴ, τὸ Κράτος ἀπεφάσισαν νὰ κάμουν αὐτὴν τὴν δαπάνην, ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦν νὰ δεχθοῦν καὶ καμμίαν ἀποζημίωσιν. Κατὰ συνέπειαν τὸ ἔργον τότε μόνον θὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἡ δαπάνη τότε μόνον θὰ γείνῃ, ὅταν διὰ πράξεως συνομολογήσητε αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, ὅτι πᾶσαν ἀποζημίωσιν θέλετε τὴν κρατήσῃ διὰ τὸν ἑαυτόν σας, καὶ δὲν θέλετε τὴν ἐπιβάλει εἰς τὸ δημόσιον. Τῷ ὄντι μετὰ πολλὰς περιστροφὰς, καὶ ὅταν εἶδον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενεν, ἔκαμαν ἓν συμβόλαιον, ἀλλ’ ἀτελές· ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῖς ὑπεσχέθην κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ἔπρεπε νὰ τὸ φυλάξω εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἐφύλαξα τὸν λόγον μου· ἐὰν ἤθελον ἀναδεχθῆ ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκ τοῦ ἔργου τούτου ἤθελον προκύψει, ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ καταχωρίσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν τὸ ἔκαμαν, δὲν τὸ κατεχώρισα.

§140ΤΙΝΕΣ. Ὑπὸ τὸν ὅρον.

§141ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐξ ἐναντίας, ἔχομεν διαμαρτυρήσεις ἐπιδοθείσας διὰ κλητῆρος· συνετάξατε συμβόλαιον, ἀλλ’ εἶναι ἀτελές. Τὸ ἔργον δὲ, κύριοι, τὸ ὁποῖον κατασκευάσθη, κατασκευάσθη μὲ τοιοῦτον τρόπον διότι τοιαῦται ἦσαν αἱ ῥηταὶ καὶ ἐπανειλημμέναι καὶ ἔντονοι διατάξεις τοῦ ὑπουργείου ὥστε... (Θόρυβος)· καὶ τοιοῦτον ἔγεινε· πρὸς τούτοις ὅμως ἐγένετο μεταῤῥύθμησις τοῦ σχεδίου, διότι ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν ἐστείλαμεν, ἐγνωμοδότησεν ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ γείνῃ μία δαπάνη ἔξω τοῦ σχεδίου τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅπως ἐγερθῇ ἓν πρόχωμα· πολλὰ ἰσχυρίσθησαν ἵνα μὴ γείνῃ... (Θόρυβος) τὰ ὕδατα ἔτρεξαν ἀθρόως εἰς τὴν πεδιάδα καὶ ἔφεραν μεγάλην ζημίαν, καὶ διὰ τοῦτο ὑπὲρ τὰς 50,000 δραχμὰς ἐξωδεύσαμεν καὶ ἄλλας 2,500 καὶ ἐγένετο αὐτὸ τὸ πρόχωμα. Ὡς πρὸς τὴν Κανδύλαν, παρατηρῶ ὅτι μοὶ ἐγένετο πρό τινων ἡμερῶν παρατήρησις, ἐννοῶ αὐτὸ τὸ τέλμα τῆς Μαντινείας, μοὶ ἐγένετο παρατήρησις πρό τινων ἡμερῶν ὅτι ὑπάρχει αἴτησις ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ παραχωρήσεως τῆς Κανδύλας ὡς δῆθεν λίμνη, ἐνῷ αὐτὴ ἀπεξηράνθη κατὰ μέγα μέρος καὶ εἶναι καὶ σπαρμένη.

§142ΤΙΝΕΣ. Κατὰ τὸ ὅλον.

§143ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τὸ πλεῖστον μοὶ εἶπαν· καὶ ἔπειτα τὸ πλεῖστον εἶναι, διότι ἐγένετο λόγος ὅτι ἐὰν γείνῃ μικρὰ δαπάνη, δύναται νὰ ἀποξηρανθῇ καὶ τὸ ὑπόλοιπον τὸ ὁποῖον μένει. Ἐγὼ ἀπήντησα παρευθὺς εἰς τοὺς ἀξιοτίμους βουλευτὰς τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, νομίζω ὅτι ἦτον ὁ κύριος Χρηστόπουλος καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖοι ἄλλοι, ὅτι εἶναι πρώτη φορὰ καὶ ἡ ὑπόθεσις δὲν ἐπροχώρησεν ἀκόμη, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν συνεστήθησαν εἰσέτι, μόλα ταῦτα, τοῖς εἶπον, δώσατέ μοι δύω λέξεις ἀναφορὰν προερχομένην ἀπὸ ἕνα συμπολίτην σας· μοί εἶπον ὅτι ὁ ἴδιος κ. Χρηστόπουλος τὴν ὑπογράφει· τῷ εἶπα λοιπὸν νὰ δώσῃ δύω λέξεις ἀναφορὰν διὰ νὰ ζητήσω λόγον ἀπὸ τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς ἐὰν ἔδωκαν γνώμην ἐναντίαν πρὸς τὰ πράγματα (ψιθυρισμοί).

§144ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύωμεν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. προέδρου.

§145ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα· τί θὰ τὴν κάμωμεν τὴν Κανδύλαν; Πλὴν αὐτῶν ἐγένετο λόγος σήμερον περὶ τοῦ ποταμοῦ........., τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ ἐν Λεβαδίᾳ, περὶ γεφυρῶν ἐν Εὐρυτανίᾳ, περὶ Λερναίας λίμνης, ἤτοι περὶ τῶν ὑδάτων τῶν Μύλων, περὶ τείχους Καλαμῶν, περὶ τοῦ ποταμοῦ Εὐρώτα καὶ τὰ λοιπά.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Περὶ Καλαβρύτων;

§147ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ᾖναι, ἀλλ’ εἶναι ἔργον τὸ ὁποῖον ἤρχισε ἀπὸ πέρυσι καὶ τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ· ἡ δαπάνη ὑπάρχει καὶ τὸ ἐκκρεμὲς ἔργον δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὸ μέσον· ἄλλως, εἶναι χαμένα τὰ ἔξοδα. Ὡς πρὸς τὴν γέφυραν τοῦ Εὐρώτα, παρατηρῶ ὅτι αὐτὸ ὡς ὑπαγόμενον εἰς τὴν ὁδοποιΐαν ἔτυχε τῆς ἐπιμελείας τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐγένετο τὸ σχέδιον, ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ὅπως αὐτὰ τὰ λοιπά ἔργα οὕτω καὶ αὐτὸ ἐτέθη εἰς τὴν μειοδοτικὴν δημοπρασίαν· ὡς πρὸς τὸ τεῖχος τῶν Καλαμῶν μοὶ ὡμίλησαν οἱ βουλευταὶ τῶν Καλαμῶν καθὼς καὶ ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου ὁ κ. Σκράβας καὶ περὶ αὐτοῦ ἐλήφθη πρόνοια. Τὸ τεῖχος αὐτὸ τῶν Καλαμῶν ὑπαγορεύεται ἐκ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς· ἐγένετο ἄλλοτε τεῖχος ὅπως ἀπὸ τὰς πλημμύρας προφυλαχθῇ ἡ πόλις· ἀλλὰ συνέβη ἄλλο δυστύχημα· ἡ ὕψωσις τοῦ τείχους ἔκαμεν ὥστε τὰ ὕδατα τοῦ ποταμοῦ νὰ στραφῶσι πρὸς τὰ κτήματα, καὶ ἐγένετο οὕτω ζημία τῶν κτημάτων. Κατὰ συνέπειαν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ κάμωμεν ἄλλο τεῖχος, ὥστε νὰ περικλείσωμεν τὸν ποταμὸν ἐντὸς αὐτοῦ· καὶ τοῦ ἔργου τούτου διετάχθη προπαρασκευὴ, τοὐτέστι ἐγένετο τὸ σχέδιον, ὁ προϋπολογισμὸς καὶ δημοπρασία. Ὡς πρὸς τὴν Λερναίαν, τῷ ὄντι ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὑπάρχει μία αἴτησις πρὸ πολλοῦ καιροῦ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία δὲν ἔλαβε καμμίαν ἐνέργειαν.

§148ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. (Πρὸς τὸν πρωθυπουργὸν ἰδίᾳ).

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἐνέργεια ἔγεινεν, ἐστάλη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἔστειλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀκόμη δὲν ὑπεβλήθη... (θόρυβος). Νομίζω ὅμως ὅτι τὰ ὕδατα,... (θόρυβος)· ἀλλὰ δὲν σᾶς τὸ βεβαιόνω, ὅτι καὶ ὁ ἐργολάβος τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου μοὶ εἶπε κάτι τι, ἀλλ’ αἴτησιν δὲν ἔχει.

§150Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Εἶναι ὑδραυλικὸν ἔργον, καὶ (θόρυβος).

§151ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ τοιαῦτα κατασκευάσματα εἶναι ὠφέλιμα εἰς τὸν τόπον, δηλ. βιομηχανικῶν καταστημάτων καὶ ἐργοστασίων.

§152Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὰ αὐτὰ, κ. Βούλγαρη.

§153Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Μάλιστα, εἶναι· διότι εἶναι ἔργα ὑδραυλικὰ, ὑψόνεται τὸ ὕδωρ (διάλογοι θορυβώδεις).

§154ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν γέφυραν τῆς Εὐρυτανίας, τῷ ὄντι ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε πολὺ δίκαιον νὰ συστήσῃ τὴν δαπάνην ταύτην, διότι ἡ συγκοινωνία διακόπτεται, καὶ ἐν καιρῷ χειμῶνος ἡ Εὐρυτανία εὑρίσκεται εἰς ἀποκλεισμόν. Αἱ γέφυραι τῶν ποταμῶν, ὡς γνωρίζετε, ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας. Νομίζω, ὅτι διετάχθη ἐπίσης κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἡ προπαρασκευὴ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἔργου, καὶ τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ κονδυλίου δι’ ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων εἶναι περιττή, τὸ μὲν, διότι τὰ ἔργα τὰ συνιστώμενα περισσότερον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ἐνθερμότερον συνιστώμενα, αὐτὰ ὑπάγονται εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, τὰ δὲ περὶ λιμνῶν εἰς ἰδιαιτέραν παραχώρησιν καὶ συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους.

§155ΤΙΝΕΣ. Τὰ περὶ ποταμῶν;

§156ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ μένουν μόνον· παρακαλῶ. Τὰ περὶ γεφυρῶν, περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1873 εἶναι διπλάσια τοῦ ποσοῦ τῶν ἄλλων ἐτῶν, ἀπὸ 30 χιλ. εἰς 60,000 δραχμῶν. Μολοντοῦτο ἐπειδὴ ὑπάρχει τόσον μεγάλη ἐπιμονὴ, καὶ ἐπιμονὴ δικαιολογημένη, οὐδόλως ἐννοῶ νὰ παραιτήσω τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἀπ’ ἀρχῆς ἐξέφερα, ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ ληφθῇ πρόνοια συστηματικὴ νομοθετικὴ, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς μίαν ἀνάγκην, ἡ ὁποία εἶναι μεγαλειτέρα ἀπὸ ὅ,τι σήμερον φαίνεται, καὶ δύναται νὰ παρουσιάσῃ μεγάλας ὠφελείας· οὐδόλως, λέγω, παραιτούμενος ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἰδέαν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ αὐξήσῃ τὰς 60,000 εἰς 100,000.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Καλὰ εἶναι, καλὰ.

§158Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, δύω παρατηρήσεις θὰ ὑποβάλω, διότι κατὰ τὰ ἄλλα εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου. Ὅλα τὰ ζητήματα τῶν γεφυρῶν ὑπάγονται βεβαίως εἰς τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας· ἡ Κυβέρνησις δὲ δὲν δύναται νὰ ἐγγράψῃ οὐδὲν ποσὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀφ’ οὗ ὑπάρχῃ εἰδικὸς νόμος. Ὡς πρὸς τὴν διευθέτησιν τῶν ποταμῶν, νομίζω, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶναι ἐπίσης ὀρθὴ, ὅτι πρέπει νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ νομοθετική τις διάταξις περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι γενικὸς νόμος δὲν δύναται περὶ τούτου νὰ γείνῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ παρουσιάζωνται εἰδικοὶ νόμοι ἐκ τῶν νόμων τῶν ὀνομαζομένων τοῦ τοπικοῦ συμφέροντος, οἱ ὁποῖοι νὰ ὑποχρεόνουν κατά τι καὶ τὴν ἐπαρχίαν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ γείνῃ τὸ ἔργον, καθὼς καὶ τὸ δημόσιον, ὥστε ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸν κ. Δεληγεώργην. — Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότερον εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν εἶναι ἡ διευθέτησις τῶν ποταμῶν, ὅσον ἡ διευθέτησις τῶν χειμάῤῥων. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι οἱ χείμαῤῥοι ἐν Ἑλλάδι ἀπειλοῦσιν ὄχι μόνον γαίας καλλιεργημένας νὰ κατακλύσωσιν, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν ἀπειλοῦνται πόλεις, ὡς τὸ Καρπενήσιον, τὸ Ξηροχώριον, αἱ Καλάμαι, τὰ Καλάβρυτα. Τὸ δὲ ζήτημα τῆς διευθετήσεως τῶν χειμάῤῥων εἶναι λίαν δύσκολον. Ἐὰν κατὰ τὸ 1870 ἐνέγραψα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 30,000 δραχμὰς, αὐτὰς τὰς προσδιώρισα διὰ νὰ χρησιμεύσουν εἰς μελέτην περὶ τῆς διευθετήσεως τῶν χειμάῤῥων, καὶ ἔκτοτε ἀπέστειλα εἰς Πάτρας ἕνα τῶν εἰδικωτέρων ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, τὸν κ. Μαρκόπουλον· διότι τὸ ζήτημα τῆς διευθετήσεως τῶν χειμάῤῥων εἶναι εἰσέτι ἄγνωστον εἰς πολλοὺς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ, διότι τελεταῖα ἔργα εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς δύο νομοὺς, οἱ ὁποῖοι ἠπειλοῦντο, τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔργα ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, ὥστε νὰ γείνῃ μελέτη ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι ἔπραξαν εἰς τὴν Γαλλίαν. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἠθέλησαν εἰς τὴν πόλιν Καλαμῶν νὰ διευθετήσωσιν τὸν χείμαῤῥον, ὅστις ἀπειλεῖ τὴν πόλιν ταύτην καὶ ἀπέτυχον διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, ὅτι τὰ ὕδατα ἐστράφησαν σήμερον πρὸς τὰ κτήματα, ὥστε ἠσφαλίσθη μὲν ἡ πόλις, ἀλλ’ ἀπειλοῦνται τὰ κτήματα. — Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ σπουδαίως τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ νὰ διατάξῃ νὰ ἐξακολουθήσουν αἱ μελέται καὶ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν τῶν μελετῶν, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ἔγειναν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς διευθετήσεως τῶν χειμάῤῥων. Ὡς πρὸς τὰς αἰτήσεις περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν ὑποβάλλω εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην τὴν ἀκόλουθον παρατήρησιν. Τουλάχιστον ὅτε ἐγὼ ἤμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἅπαντες οἱ ὑποβαλόντες αἰτήσεις περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων ἐζήτησαν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ 1867, τουτέστι τὸν νόμον περὶ λιμνῶν. Ἀπέῤῥιψα δὲ ταύτας πάσας, διότι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀποβλέπει ῥητῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν. Ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἤδη οἱ ζητοῦντες τὴν ἀποξήρανσιν τῶν τελμάτων ἐπικαλοῦνται ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸν νόμον τοῦ 1867 καὶ ὄχι τὸν τοῦ 1852 περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου· διότι, ὡς λίαν ὀρθῶς εἶπεν ὁ κύριος Δεληγεώργης, ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι λίαν δύσκολος εἰς τὴν ἐφαρμογήν του ἢ μᾶλλον ἀνεκτέλεστος· ὥστε σήμερον εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ ζητοῦντες τὴν ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ τελμάτων, τὴν ζητοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τοῦ 1867, εἶναι δὲ ἀναντίῤῥητον ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1867 δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὅταν πρόκειται περὶ ἑλῶν καὶ τελμάτων. Ὥστε ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι πᾶσα παραχώρησις, ἡ ὁποία ἤθελε γείνει ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ λιμνῶν τοῦ 1867, ἤθελεν εἶσθαι παραχώρησις ἐναντίον τοῦ νόμου.

§159ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δύω λέξεις μόνον θὰ εἴπω, κύριοι, πρὸς τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶπε πρὸ ὀλίγου περὶ διευθετήσεως τοῦ ποταμοῦ Καλαμῶν. Εἶπεν ὅτι ὑπῆγαν οἱ βουλευταὶ καὶ ὁ κύριος Σαράβας καὶ τὸν παρεκάλεσαν περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως· ἐννοεῖται ὅτι ἐξαιροῦμαι ἐγώ, διότι δὲν ὑπῆγα, ἀλλὰ θέλω νὰ....

§160ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὴν συγκατάθεσίν σου τὴν εἴχομεν.

§161ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Βεβαίως. Μὴ γελᾶτε, κύριε Σαράβα, διότι θὰ εἴπω μίαν ἀλήθειαν. Ἐπὶ τῆς προεδρείας τοῦ κυρίου Βούλγαρη ὁ ὑπουργὸς κύριος Νικολόπουλος ἔλαβεν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων ἐν γένει, τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, καθὼς ἠξεύρετε καὶ ἡ εὐγενεία σας, ὅτι ἐγένετο πρᾶξις καὶ ἀναφορὰ ἐκ μέρους ὅλων τῶν κατοίκων, καὶ παρεκάλεσαν ὅπως γείνῃ τὸ τεῖχος πρὸς τὴν δυτικὴν πλευρὰν τῆς πόλεως, καθὼς ἔγεινε πρὸς τὴν ἀνατολικήν, καὶ τὰ κτήματα καὶ πέρυσι καὶ ἐφέτος ὑπέφεραν· καὶ παρεκαλέσαμεν τότε καὶ ἐγὼ καὶ σεῖς, μοὶ φαίνεται, ὥστε νὰ ἐπιταχυνθῇ αὐτὸ τὸ ἔργον, καθόσον ἦτο λίαν ἐπικίνδυνον εἰς τὰ κτήματα. Ὑπῆγεν ὁ λοχαγὸς τοῦ μηχανικοῦ κύριος Γεώργιος Σοῦτσος μετὰ τοῦ κυρίου Βαλαβάνη διὰ νὰ ἴδωσιν αὐτὸ τὸ ἔργον καὶ γνωμοδοτήσουν περὶ τῆς ὑποθέσεως.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πότε ὑπῆγαν;

§163ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ, δὲν ἐνθυμεῖσθε, ὅτε εἶσθε εἰς τὸ ὑπουργεῖον, σᾶς παρεκάλεσα περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν σᾶς ἀμφισβητεῖ κανεὶς τὴν φιλοπατρίαν, οὔτε ὅτι δὲν φροντίζετε περὶ τῆς ἐπαρχίας σας· δὲν ἔχετε ἀνάγκην περὶ τούτου.

§165ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ἠξεύρω ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις εἶναι πρὸ πολλοῦ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἄλλη,... (θόρυβος) τὸ ἠξεύρετε καὶ εἴδετε τὴν ἀναφορὰν καὶ τὴν πρᾶξιν τοῦ δημοτ. συμβουλίου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν καὶ ἐγὼ ὅστις δὲν ἦλθα ὡς βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας, διότι δὲν ἤμην βουλευτὴς τότε, θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως διαταχθῇ ὅσον τὸ ταχύτερον, διότι ἐπέρχεται ὁ χειμὼν, καὶ τὰ κτήματα θὰ ὑποφέρουν πολὺ καὶ θὰ ζημιωθοῦν καὶ οἱ κάτοικοι.

§166ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα διάκρισιν μεταξὺ βουλευτῶν.

§167ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς γνώμης τοῦ κυρίου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συστηματικῶς γείνῃ ἐργασία ἐπὶ τοιούτων ἔργων. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὸν Σπερχειὸν, ὅστις ὑπεβλήθη εἰς ἐπιστημονικὴν ἔρευναν. Ἀφοῦ ἅπαξ ἐχαρακτηρίσθη δημόσιον αὐτὸ τὸ ἔργον, σήμερον δὲν ἔχομεν νὰ πράξωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ψηφίσωμεν τὸ ποσόν· δὲν δύναται δὲ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς αὐτὸ ὁ νόμος τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην ἔνστασιν, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται θὰ ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν, δεχόμεθα ὅπως γείνῃ τὸ ἔργον ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτόν. Γνωρίζω, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος οἱ ἰδιοκτῆται Κώματος ἔκαμον συμβόλαιον διὰ τοῦ ὁποίου παραιτοῦνται πάσης ἀπαιτήσεως· τὸ αὐτὸ θὰ πράξουν καὶ οἱ ἄλλοι ἰδιοκτῆται. Ἂς μὴ διατάξῃ τὴν ἐργασίαν ἡ Κυβέρνησις, ἂν δὲν γείνῃ αὐτὸ τὸ συμβόλαιον προηγουμένως καὶ ἴδῃ ὅτι προλαμβάνεται καὶ αὐτὸς ὁ κίνδυνος τοῦ δημοσίου.

§168ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἑλῶν καὶ τελμάτων καὶ ἐν γένει περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων θὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἀντικειμένου ἀρκετὰ σπουδαίου. Πληροφοροῦμαι, ὅτι ὑπεβλήθη αἴτησις περὶ παραχωρήσεως μιᾶς ἀπεράντου ἐκτάσεως γαιῶν 60,000 περίπου στρεμμάτων κειμένων εἰς θέσιν Λεσίνη τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης, ὡς δῆθεν λίμνης, ἐνῷ ἡ ἀπέραντος αὕτη ἔκτασις δὲν εἶναι λίμνη ἀλλὰ τέλμα ἀπὸ τὰ συνήθη τέλματα καὶ τὸ θέρος μάλιστα εἶναι ἐντελῶς ἀπεξηραμένον καὶ δύνανται νὰ διέρχωνται ἀκωλύτως ἐκεῖθεν οἱ ἄνθρωποι. Πληροφοροῦμαι λοιπὸν ὅτι ὑπεβλήθη τοιαύτη αἴτησις· ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη αὐτὴν ἢ τὶ ἄλλο ἐνήργησεν ἐπ’ αὐτῆς.

§169ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, κύριε πρόεδρε, ἐγένοντο αἰτήσεις δύω, τρεῖς μάλιστα περὶ παραχωρήσεως αὐτῆς τῆς λίμνης καὶ διετάχθη ἡ ἐκτέλεσις τῶν διατάξεων τοῦ νόμου· οὐδεμία ὅμως ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως ἐπῆλθε, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἐκκρεμής.

§170ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λίμνην τὴν θεωρεῖ καὶ ἡ Κυβέρνησις;

§171ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ τὰ προσδιορίζουν οἱ ἐμπειροτέχναι.

§172ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφιστῶ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, διότι αἱ πληροφορίαι εἶναι διάφοροι· ἄλλοι μὲν διατείνονται ὅτι εἶναι λίμνη καὶ ἄλλοι ἰσχυρίζονται ὅτι εἶναι τέλμα ἁπλοῦν, ὡς εἶπον, καὶ ὅτι τὸ θέρος ἀποξηραίνεται καὶ διέρχονται ἀκωλύτως οἱ ἄνθρωποι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξετάσῃ μετὰ πλείονος προσοχῆς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἵνα μὴ ὑποπέσῃ εἰς ἐνέργειαν ἀντικειμένην εἰς τὸν νόμον τοῦ 1867.

§173ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως οἱ κάτοικοι τῆς Ἀκαρνανίας καὶ μέρος τῆς Αἰτωλίας προσέφυγον ἐντὸς αὐτῆς τῆς λίμνης, ἥτις ἔχει καὶ νησίδιον (θόρυβος). Τώρα τέλμα δὲν θεωρεῖται αὐτό. Μόλα ταῦτα ἐπειδὴ κάμνετε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, θέλω ἐξετάσει καλλίτερον (διάλογοι).

§174ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐπειδὴ παρεδέχθη ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν, νὰ ὁρισθῇ τουλάχιστον ποσὸν 30 000 δραχ. διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τῆς διευθετήσεως τῆς κοίτης τοῦ Σπερχειοῦ (διάλογοι θορυβώδεις).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ εἰς 100,000;

§176ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 10ον. Ἀνέγερσις φάρων 15,000.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§178ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 11ον. Κάθαρσις λιμένων 42,880.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§180ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 12ον. Σχέδια πόλεων 51, 600.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§182ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐξακολουθῇ ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἐγγράφηται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸ τὸ κονδύλιον; Μήπως κατασκευάζονται νέαι πόλεις καὶ ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ δαπάνη; Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ δαπάνη αὐτὴ εἶναι περιττὴ, ἢ δὲν ἠξεύρω ποία χρῆσις γίνεται.

§183Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, τὸ ποσὸν τοῦτο ἐγγράφεται πάντοτε εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ὄχι μόνον διὰ σχέδια πόλεων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν καλλοπισμὸν τῆς πρωτευούσης. Ἂν ἀνεγίνωσκεν ὁ κ. Δανόπουλος τὸ φύλλον τῆς λεπτομερείας ἤθελεν ἴδει, ὅτι δὲν εἶναι μόνον διὰ τὰ σχέδια τῶν πόλεων, ἀλλὰ καὶ «διὰ τὸ ἄνοιγμα, τὴν διαπλάτυνσιν, τὴν εἰσοπέδωσιν τῶν ὁδῶν καὶ τὸν καλλοπισμὸν ἐν γένει τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν πέριξ αὐτῆς 30,000.» «Ἐκτέλεσις τῶν σχεδίων τῶν λοιπῶν πόλεων καὶ διαγραφὴ νέων 15,000.» Ὥστε τὸ ποσὸν αὐτὸ πάντοτε ἐγγράφεται, 30,000 διὰ νὰ χρησιμεύσουν διὰ τὴν πρωτεύουσαν καὶ 15,000 διὰ τὰς ἄλλας πόλεις. Τὸ νὰ δαπανῶνται 30,000 διὰ τὴν πρωτεύουσαν, δὲν εἶναι μέγα ζήτημα, οὔτε ἡ δαπάνη μεγάλη, διότι ἡ πρωτεύουσα εἶναι τὸ μέρος τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἐπισκέπτεται ἀπὸ πολλοὺς ξένους. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελέσῃ ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς πρωτευούσης. Ὁ δήμαρχος μάλιστα ὁ σημερινὸς ἔδειξε καὶ φιλοκαλίαν καὶ ζῆλον· ἀλλὰ τὰ ἔξοδα εἶναι τόσον μεγάλα, ὥστε πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ τὸ δημόσιον εἰς ἀρωγήν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ, καθόσον μάλιστα εἶναι καὶ ἐλάχιστον.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὸ κονδύλιον αὐτό;

§185ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ συνέπειαν τὸ κεφάλαιον 9 παρεδέχθη διὰ δραχ. 446,163. «Κεφάλαιον 10. «Βοήθειαι». Ἄρθρον 1ον Γενικαὶ 10,000.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§187ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 2ον. Ἰδιαίτεραι 75,700.»

§189ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 10 «Βοήθειαι» ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς φρονεῖ ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὲς τὸ ζητούμενον διὰ περιθάλψεις ἐνδεῶν ποσὸν ἐκ δραχ. 30,000 καὶ προτείνει τὴν προσθήκην ἑτέρων 40,000.»

§191ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον σημειοῦται εἰς τὸ φύλλον τῆς λεπτομερείας «εἰς περίθαλψιν δεομένων τῆς βοηθείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔξοδα κηδειῶν ἐνδεῶν 30,000,» προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς 70,000.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἓν μέλος μόνον τῆς ἐπιτροπῆς τὸ προτείνει· τὸ ὑποστηρίζετε σεῖς;

§193ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου, κ. πρόεδρε.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐρωτῶ ἂν τὴν ὑποστηρίζητε τὴν αὔξησιν σεῖς ὡς βουλευτής.

§195ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου, κύριε πρόεδρε, σᾶς εἶπον.

§196ΡΑΛΛΗΣ. Βλέπω ὡς πρὸς τὸ κονδύλιον τοῦτο εἰς τὰς λεπτομερείας τὴν ἑξῆς ἀνάγκην «εἰς χορηγίαν πρὸς διατήρησιν τῶν ἐν ταῖς μοναῖς τοῦ Κράτους διατηρουμένων φρενοβλαβῶν καὶ ἔξοδα ἀποστολῆς αὐτῶν 4,000.» Πρόκειται δι’ αὐτοῦ τοῦ κονδυλίου νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις αὐτῶν τῶν δυστυχῶν ἢ χειροτερεύσῃ καὶ καταστῇ ἡ ὕπαρξίς των καὶ εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν ἀφόρητος; Νομίζω, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο δύναται ἐπωφελέστερον νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τοῦ φρενοκομείου Κερκύρας καὶ νὰ μεταφερθῶσιν αὐτόθι καὶ οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι, οἵτινες κατὰ κακὴν τύχην καὶ ἐκ προλήψεων, αἵτινες δὲν εἶναι πλέον τῆς ἐποχῆς μας, βιοῦντες ἐν ταῖς μοναῖς, πάσχουσι τὰ πάνδεινα. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι εἰς τὰς μονὰς αὐτὰς οἱ δυστυχεῖς ἀντὶ πάσης ἄλλης θεραπείας μόνον δαρμοὺς ὑφίστανται, ὅπερ μήτε συντελεστικὸν πρὸς θεραπείαν των μήτε φιλάνθρωπον εἶναι.

§197ΔΡΟΣΟΣ. Εἰς τὸ φρενοκομεῖον τῆς Κερκύρας, κ. πρόεδρε, δὲν χωροῦν ἄλλοι (γέλως).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 3. Συνδρομὴ διαφόρων προσφύγων 100, 000.»

§199ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναφορὰς, αἱ ὁποῖαι κατετέθησαν εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς διαφόρων προσφύγων Κρητῶν, ἐν αἷς ἐκθέτουν ὅτι ἡ διανομὴ τῶν βοηθημάτων αὐτῶν ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἄδικος. Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω εἰς ὅλα τὰ παράπονα ὅσα διὰ τοῦ τύπου διετυπώθησαν. Δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐπιδοθείσας ἀναφορὰς, νὰ ἐξετάσῃ τὸ ἀκριβὲς τῶν γενομένων παραπόνων καὶ φέρῃ μίαν διόρθωσιν καὶ ἱκανοποίησιν τῶν ἀδικουμένων.

§200ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§201Λ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πολλοὶ τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται εἰς βοήθειαν, διότι ὑπηρέτησαν τὸν ἀγῶνα, δὲν ἔλαβον, καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν λαμβάνουν καθ’ ἑκάστην χρήματα ἀρκετὰ (διάλογοι θορυβώδεις).

§202ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐπειδὴ εἴμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 3 «συνδρομαὶ διαφόρων προσφύγων», παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν ἀναφορὰν ἀπευθυνομένην εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκαν οἱ ἐνταῦθα πρόσφυγες Κρῆτες. Συγχρόνως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναγνώσω τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν διὰ ν’ ἀποφύγω πᾶσαν προφορικὴν ἀνάπτυξιν. (Ἀναγινώσκει). «Ἐν Ἀθήναις, τῇ 4 Ἰουλίου 1873. Πρὸς τὴν σεβ. Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Κύριε πρόεδρε! Δέκα ἓξ μῆνες παρέρχονται ἤδη, ἀφ’ ὅτου αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῆς Κρήτης, τὰ προσφυγόντα εἰς τὸ ἔδαφος τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἐστερήθησαν τοῦ μηνιαίου βοηθήματος, ὅπερ ἀπὸ τοῦ 1869 εἶχεν ὁρισθῆ εἰς αὐτὰ ἀπό τε τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἂν καὶ εὐτελὲς βεβαίως τὸ βοήθημα τοῦτο, παρεῖχεν ὅμως εἰς τὰ δυστυχῆ ταῦτα ὄντα μικρὰν ἀνακούφισιν καὶ παραμυθίαν· ἀλλὰ καὶ ταύτην ἡ μαύρη μοῖρα τῆς Κρήτης δὲν ἤργησε νὰ φθονήσῃ, καὶ ἰδοὺ τὰ ὀρφανὰ τῶν ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου τῆς Ἑλλάδος θυσιασθέντων ἔρημα, γυμνὰ, καὶ πειναλαία περιέρχονται τὰς ὁδοὺς τῆς πρωτευούσης, ἢ στενάζουσι καὶ κλαίουσιν ὑπὸ τὴν γωνίαν σεσαθρωμένου οἴκου. Δὲν ἤρκουν, φαίνεται, τὰ πρὸς τοὺς Κρήτας ἐν γένει γενόμενα ἐξ ἀρχῆς ἄδικα, ὧν ἕνεκα οἱ πλεῖστοι ἀπῆλθον ἐντεῦθεν δυστυχεῖς καὶ κατατεθλιμμένοι, ἐκ δὲ τῶν ὑπολειφθέντων ἄλλοι μὲν ἔμειναν ὅλως ἀβοήθητοι, καταντήσαντες μετὰ τῶν τέκνων των εἰς τὴν ἐσχάτην δυστυχίαν, ἄλλοι δὲ ἔλαβον τόσον εὐτελῆ βοήθειαν, ὅλως ἀνεπαρκῆ εἰς τὴν ἀπόλυτον συντήρησιν τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως, ὡς μὴ δυναμένην νὰ καλύψῃ οὐδὲ τὰς πρώτας οὐσιώδεις ἀνάγκας οἰκογενείας πολυμελοῦς, ὑποπεσόντες τούτου ἕνεκα εἰς χρέη καὶ ζῶντες βίον ἀβίωτον. Ὡσεὶ μὴ ἤρκουν λοιπὸν ταῦτα, ἐπῆλθε καὶ ἡ ἐντελὴς τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν ἐγκατάλειψις, ἡ παρὰ πᾶν δίκαιον καὶ ἐναντίον τῆς τιμῆς τοῦ ἑλλ. ὀνόματος γενομένη. Πεποιθότες οἱ ὑποφαινόμενοι, ὅτι τὰ ἄδικα ταῦτα συνέβησαν καὶ συμβαίνουν οὐχὶ βεβαίως ἐν γνώσει ἢ ἐκ προθέσεως, ἀλλ’ ἐκ παρανοήσεως, καὶ ἐλπίζοντες ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ, ἡ περιέχουσα εἰς τοὺς κόλπους της ἄνδρας μεγαλοφροσύνης καὶ πατριωτισμοῦ, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰς θυσίας καὶ τοὺς ἀγῶνας τῶν Κρητῶν, οὓς χάριν τῆς Ἑλλάδος ὑπέστησαν, καταφρονήσαντες ἀείποτε προτάσεις ἡγεμονίας καὶ προνομίων ἐξαιρετικῶν, πᾶν ὅ,τι προσφιλέστατον ἐν τῷ κόσμῳ μετὰ χαρᾶς προσενεγκόντες εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἑνότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, καὶ χάριν ταύτης ἀπάτριδες καὶ φυγάδες γενόμενοι, ἐλπίζοντες, λέγομεν, ἐπὶ τὴν εὐθυκρισίαν καὶ δικαιοσύνην, ἅμα δὲ καὶ φιλανθρωπίαν τοῦ σεβ. τούτου Σώματος, τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὰς ἐλπίδας καὶ τοὺς πόθους τοῦ Πανελληνίου, ἀναφερόμεθα πρὸς αὐτὸ, καὶ παρακαλοῦμεν ὅπως εὐαρεστηθῇ· Αʹ. Νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν πρὸς ἀξιοπρεπῆ συντήρησιν τῶν προσφύγων Κρητῶν, τῶν ἐχόντων δικαίωμα ἐπὶ τῆς φιλοξενίας τοῦ Ἔθνους. Βʹ. Νὰ διορίσῃ ἐκ τῶν ἰδίων μελῶν της ἐπιτροπὴν, ἵνα ἐξελέγξῃ τά τε διδόμενα βοηθήματα, καὶ ὅσα δέον ἔτι νὰ δοθῶσι, καὶ εἰς τίνας, ἀναλόγως τῆς ἀξίας καὶ τῶν ἀναγκῶν ἑκάστου. Οὕτω θέλει δοθῇ ἅπαξ τέρμα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν βοηθημάτων, ἵνα πάντες οἱ ἔχοντες δικαίωμα ἱκανοποιηθῶσι διὰ βοηθείας ἀξιοπρεποῦς καὶ δυναμένης νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς πολυειδεῖς ἀνάγκας των. Ἐλπίζομεν δ’ ὅτι ἡ σεβαστὴ Βουλὴ ἀποδεχομένη τὴν παροῦσαν αἴτησιν, θέλει ψηφίσει εὐχαρίστως πᾶν ὅ,τι συντείνει εἰς τὴν ἀνακούφισιν τῶν θυμάτων ἀγῶνος ἐθνικοῦ καὶ ἐνδόξου. Ἀλλ’ ἐὰν παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα αἱ αἰτήσεις ἡμῶν δὲν γείνωσι δεκταί, τότε παρακαλοῦμεν τὴν σεβ. Κυβέρνησιν νὰ ἀπαλείψῃ ἐντελῶς καὶ καταργήσῃ τὰ κρητικὰ βοηθήματα· διότι τοῦτο ἀναπαύει μὲν τὰς συνειδήσεις ἡμῶν ἐνώπιον τῶν συμπολιτῶν μας καὶ τῶν ἐνταῦθα καὶ τῶν ἐν Κρήτῃ, παρέχει δὲ καὶ τὴν λύσιν, τὴν μόνην δυναμένην ν’ ἀπαλλάξῃ καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν Ἑλλ. Κυβέρνησιν ὀχληρᾶς καὶ δυσαρέστου θέσεως. Ὑποσημειούμεθα μετὰ σεβασμοῦ Εὐπειθέστατοι Οἱ πρόσφυγες ἀρχηγοὶ καὶ πληρεξούσιοι τῆς Κρήτης.» Εἶναι ὑπογεγραμμένοι, κύριοι, οἱ ὁπλαρχηγοὶ τῆς Κρήτης.

§203ΤΙΝΕΣ. Ποῖοι εἶναι;

§204ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γ. Βοραΐδης, Ματ. Μυλονογιαννάκος, Ν. Νικολαΐδης, Σ. Δημητρακάκης, Χ. Παπαδάκης, Ἀνδρ. Ἀρχοντᾶς, Χαράλ. Τσόντος, Κωνστ. Σαρολίδης, Μιχαὴλ Βιτσάκης, Μ. Τσουδερὸς, Α. Σκολίδης, Ἀντώνιος Ζωγράφος, Ἐμμ. Κόκκινος καὶ Παντελῆς Σ. Στρατουδάκης. Πρὸς τὴν ἀναφορὰν ταύτην μοὶ ἔδωκαν καὶ δύο σημειώσεις, ἐκ τῶν ὁποίων πληροφοροῦμαι, πληροφορῶ δὲ καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι χορηγοῦνται βοηθήματα εἰς 34 ἄτομα, τὰ ὁποῖα εἶναι σημειωμένα ἐν αὐτῇ τῇ σημειώσει· τὸ ὅλον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 3,580 δρ. κατὰ μῆνα, τοὐτέστι 42,000 καὶ ἐπέκεινα κατ’ ἔτος.

§205ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ ἄλλα τί γίνονται;

§206ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω· δίδονται καὶ εἰς πρόσφυγας ἐκ Θεσσαλίας, Μακεδονίας καὶ Ἠπείρου τοιαῦτα βοηθήματα.

§207ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βέβαια (θόρυβος).

§208ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἔδωκαν δὲ καὶ μίαν ἄλλην σημείωσιν οἱ παραπονούμενοι, εἰς τὴν ὁποίαν σημειοῦνται ὡς μὴ λαμβάνοντα κἀνὲν βοήθημα ἀπὸ μὲν τὸ τμῆμα τῶν ἐπαρχιῶν Χανίων 45 ἄτομα, ἀπὸ δὲ τὸ τμῆμα τῶν ἐπαρχιῶν Ῥεθύμνης 43 ἄτομα, καὶ ἀπὸ τὸ τμῆμα τῶν ἐπαρχιῶν Ἡρακλείου 22 ἄτομα· τοὐτέστιν 113 ἐν ὅλῳ ἄτομα σημειοῦνται εἰς τὴν σημείωσιν ταύτην ὡς μὴ λαμβάνοντα κἀνὲν βοήθημα, ἐνῷ ἔχουν καὶ αὐτὰ ἐξ ἴσου τὸ αὐτὸ δικαίωμα μὲ τοὺς λαμβάνοντας, τοὐτέστι δικαιοῦται νὰ λαμβάνουν καὶ αὐτὰ ἓν βοήθημα διὰ νὰ ζήσουν. Συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὰ παράπονα τῶν ἀδελφῶν Κρητῶν καὶ πράξῃ ὅ,τι τὸ καθῆκον καὶ ἡ φιλανθρωπία, προκειμένου περὶ τῶν θυμάτων τῆς Κρητικῆς ἐπαναστάσεως, ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν.

§209ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ἤλθαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εὕρομεν τὰς ἐργασίας ταύτας περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν κατ’ ἄτομον βοηθημάτων περαιωμένας ἀπὸ τὰς προγενεστέρας Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι φρονίμως ποιοῦσαι ἀνέθηκαν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἰδίους Κρήτας, νομίζω, νὰ προσδιορίσωσι ποῖα πρόσωπα πρέπει νὰ μισθοδοτοῦνται καὶ πόσα κατὰ μῆνα νὰ λαμβάνῃ ἕκαστος· ἀφίνω ὅτι εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν εἶχε συστηθῆ τοιαύτη ἐπιτροπή, ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐσύστησεν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐπέφερε προσθήκας καὶ ἀφαιρέσεις. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ἂν ᾖναι 44 τὰ ἄτομα, διότι αὐτοὶ οἱ κύριοι δὲν ἀπηυθύνθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἔπρεπε ν’ ἀπευθυνθῶσι πρὸ 15 ἡμερῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ᾖμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω σήμερον τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Τώρα ἀνεξέλεγκτα εἶναι αὐτά· αὐτὸς ὁ κατάλογος διαλαμβάνει ὅτι δύω πρόσωπα λαμβάνουν τὸ μὲν 200, τὸ δὲ 160 καὶ ἄλλα 150, τὰ δὲ λοιπὰ 12 ἀπὸ 100. Τὰ ἄλλα πρόσωπα μέχρι τοῦ ἀριθ. 31 λαμβάνουν ἀπὸ 90, εἷς 70, δύω 40 καὶ δύω 50. Τέλος ἡμεῖς δὲν μετεβάλομεν τίποτε, δὲν προσθέσαμεν, οὔτε ἀφηρέσαμεν κἀνένα Κρῆτα. Εὕρομεν προσέτι τὴν συνήθειαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦ νὰ δίδωνται βοηθήματα τακτικὰ ἀνεξαρτήτως ἀπ’ αὐτὸν τὸν κατάλογον εἰς διαφόρους χήρας καὶ ὀρφανὰ, ἀλλὰ κατηργημένα ἀπὸ τὸν Μάρτιον τοῦ 1872 ὑπὸ τοῦ κ. Νικολοπούλου. Λοιπὸν ὁ κ. Νικολόπουλος, ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ τοῦ Μαρτίου μηνὸς τοῦ παρελθόντος εἶχε παύσει νὰ δίδῃ αὐτὸς τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο κατὰ μῆνα· καὶ αὐτὴν τὴν τάξιν ἠκολουθήσαμεν καὶ ἡμεῖς, ὅταν ἤλθαμεν τὸν Ἰούλιον· εὑρόντες κατηργημένα αὐτὰ, δὲν ἐδώκαμεν.

§210Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι γυρίζουν εἰς τοὺς δρόμους.... (θόρυβος).

§211ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ αὐτὰ τὰ εὕρομεν κανονισμένα· τοὺς Ἠπειροθεσσαλοὺς, ὅσοι λαμβάνουσι μισθὸν, τοὺς πληρώνομεν τακτικὰ κατ’ αὐτοὺς τοὺς καταλόγους καὶ τὰ βασιλικὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα εὕρομεν· Ἐπὶ ταῖς βάσεσι ταύταις κατηρτίσθη ὁ προϋπολογισμὸς, ὅστις περιλαμβάνει 100 χιλ. δραχμῶν.

§212ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἑκατὸν τριάντα χιλιάδες ἦσαν εἰς τὸν περυσινὸν προϋπολογισμόν.

§213ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τῳόντι ἑκατὸν τριάντα χιλιάδες ἦσαν, ἀλλὰ τὸν Μάρτιον, σᾶς εἶπον, ἔπαυσαν πλέον νὰ δίδωνται τὰ βοηθήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, καὶ διὰ τοῦτο περιωρίσθη τὸ ποσὸν εἰς 100 χιλιάδας.

§214ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Μήπως τινὲς ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀμνηστευμένοι καὶ κάθηνται εἰς τὴν Ἑλλάδα....; (θόρυβος).

§215ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σταλῶσιν ἡ ἀναφορὰ καὶ οἱ κατάλογοι εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ πράξῃ ὅ,τι τὸ καθῆκόν της τῆς ἐπιβάλλει.

§216ΖΑΛΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις παρέλειψε τὸ καθῆκόν της. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ παρουσιάσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν αὗται αἱ αἰτήσεις, καθῆκον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ παράπονα αὐτῶν.

§217ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι αἱ συστάσεις, τὰς ὁποίας κάμνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι εἷς νόμος (θόρυβος).

§218ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβει ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως ἱκανοποιηθῶσι τὰ δίκαια παράπονα τῶν πασχόντων, διότι πρεσβεύω ὅτι αὐτὸ τὸ Κράτος, τὸ ἐλεύθερον λεγόμενον Ἑλληνικὸν, ὀφείλει νὰ ἔρχηται εἰς ἀρωγὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπὲρ τῆς ἐπεκτάσεως αὐτοῦ ὁπωσδήποτε ἠγωνίσθησαν· ἐπειδὴ δὲ εἴμεθα τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν παθόντων ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ καθυποβάλω εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρατήρησίν τινα ἀφορῶσαν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι συνεισέφεραν καὶ ἐθυσίασαν οὐχὶ περὶ ἐλπιζομένης, ἀλλὰ περὶ πραγματοποιηθείσης ἐπεκτάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν θέλητε νὰ θεωρήσητε τὸν ἀγῶνα τῆς Ἑπτανήσου, ὅσον δήποτε καὶ ἂν ἦτο μικρὸς, ἔχει καὶ αὐτὸς τοὺς ἀγωνιστάς του, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦλθον νὰ ζητήσουν τίποτε. Μόνον καὶ μόνον τέσσαρα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις, διότι τοὺς φέρει τιμὴν, ἀναφέρω τὰ ὀνόματά των, λαμβάνουσι βοήθημα ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἤγουν ὁ κ. Ζερβὸς, ὁ κ. Μομφεράτος καὶ ὁ κ. Λιβαδᾶς. Ἡ χορηγία δὲ αὕτη δὲν δίδεται εἰς αὐτοὺς διὰ νομοθετήματος, ἀλλ’ ὡς βοήθημα. Τὸ τέταρτον πρόσωπον ἦτο τοῦ μακαρίτου Ἰωάννου Λισγαρᾶ, ὅστις καὶ ἐλάμβανε μικρὰν ἀμοιβὴν ἑκατὸν πεντήκοντα δραχμῶν κατὰ μῆνα. Ἀποθανόντος αὐτοῦ, ἔμειναν δύω ἀδελφαὶ, ἐξ ὧν ἡ μία εἶναι.... ἐτῶν καὶ ἴσως καὶ αὐτὴ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὁμιλῶ, δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ζωὴν, καὶ ἡ ἄλλη σχεδὸν ὁμῆλιξ. Νομίζω καθῆκόν μου νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἐγκαταλελειμμένας αὐτὰς γυναῖκας· ὄχι ὅτι θὰ τὰς ἀφήσωμεν ἡμεῖς ἐκεῖ νὰ πεινάσουν, ἀλλ’ ὅπως ἡ κοινωνία ἴδῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις λαμβάνῃ πρόνοιαν περὶ τούτων. Τὰς γυναῖκας ταύτας εἶχον συστήσει καὶ προηγουμένως εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην καὶ ἔλαβε σημείωσιν, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο τίποτε, φαίνεται ὅτι τὸ ἐλησμόνησε.

§219ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐπείραζε νὰ μοῦ τὸ ὑπενθυμίσητε.

§220ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμποροῦσα, διότι δὶς σᾶς τὸ ὑπενθύμισα, καὶ δὶς τὸ ἐσημειώσατε, σᾶς τὸ ὑπενθύμισα δὲ τώρα.

§221ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ὁμολογῶ λίαν ὀρθὰς καὶ δικαίας τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. βουλευτοῦ Ζακύνθου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς οἰκογενείας ταύτης τοῦ ἀποθανόντος Λισγαρᾶ, ἀξίας ἄλλως τε πάσης ἀντιλήψεως, ὑπάρχει καὶ ἀνήρ τις ἐκ τῶν πρῶτα φερόντων κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολιτικοῦ τῆς Ἑπτανήσου ἀγῶνος· οὗτος εἶναι ὁ πολυπαθὴς Σταμάτης Παπύρης, ὅστις καὶ ἀνεφέρθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ οὐδεμιᾶς ἔτυχε μέχρι τοῦδε ἀντιλήψεως, ἐνῷ καθήκοντα εὐγνωμοσύνης ὀφείλει πρὸς αὐτὸν τὸ δημόσιον. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα βοηθήματα ἅτινα εὐγενὲς καθῆκον ἐπιτελοῦσα ἡ Κυβέρνησις παρέχει πρὸς τοὺς μεγάλους ἡμῶν συμπολίτας, Μομφεράτον, Ζερβὸν καὶ Λιβαδᾶ, οὓς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὰ βοηθήματα ταῦτα κατὰ τὸ ποσὸν πρέπει νὰ ἐξισωθῶσι, καθόσον οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅστις νὰ δικαιολογῇ τὰς διακρίσεις ἔλαττον τῆς παροχῆς πρὸς τοὺς κ. κ. Μομφεράτον καὶ Λιβαδᾶ. Θερμῶς συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν λογικὴν καὶ δικαίαν ταύτην παρατήρησίν μου.

§222ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ κυρίου Πυλαρινοῦ νὰ ἐξισωθῶσιν τὰ βοηθήματα τοῦ Μομφεράτου καὶ Λιβαδᾶ μετὰ τοῦ Ζερβοῦ (θόρυβος).

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχεται τὸ ἄρθρον 3 ὅπως εἶναι σημειωμένον εἰς τὸν προϋπολογισμόν. «ἄρθρον 4. Συντάξεις μεγαλοδωρίας 33,010.»

§224ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχθη τὸ κεφάλαιον δέκατον ἐκ δραχμῶν 218,710.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπουργεῖον Ἐκκλησιαστικῶν.

§226ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 1 παρὰ ¼ μ. μ.