1873.07.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62

Τῆς 7 Ἰουλίου 1873.

(Σάββατον).

Ὥρᾳ 9 παρὰ 5/60 π. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου τῶν κκ. βουλευτῶν εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν·

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Γεωργίας κατέθεσε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ γεωργικῆς ἑταιρίας. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. — Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κατέθεσε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ μεταῤῥυθμίσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ περὶ ληξιάρχων νόμου καὶ τοῦ περὶ ἀπογραφῆς τῶν μέχρις 20 ἐτῶν ἡλικίας ἀῤῥένων. Αἱ ἐκθέσεις αὗται ἔχουσιν ὡς ἑξῆς· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ γεωργία ὁμολογουμένως εἶναι ὁ μεγαλείτερος κλάδος τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς· ἐν τούτοις ἀτυχῶς αἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις οὐδεμίαν ἢ ἐλαχίστην ἔδωκαν συνδρομὴν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Ἡ ἑλληνικὴ γεωργία μένει ἐντελῶς ξένη ὅλων τῶν προόδων καὶ τῶν βελτιώσεων, αἵτινες ἐν Εὐρώπῃ ἀνέπτυξαν εἰς ἀπίστευτον τελειότητα τὸν σπουδαῖον τοῦτον κλάδον τῆς παραγωγῆς. Ἡ ἑλληνικὴ γεωργία εὑρίσκεται ἐν τούτοις εἰς τὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν ἀτέλειαν, εἰς ἃς πρὸ αἰώνων εὑρίσκετο ἐν Εὐρώπῃ ἡ γεωργία, ἂν δὲ ἐξαιρέσωμεν τὰς εὐτελεῖς δαπάνας, αἵτινες κατὰ καιροὺς κατεβλήθησαν διὰ τὴν ἐν Τίρυνθι γεωργικὴν σχολὴν, ἡ ὁποία συνεστήθη κατὰ τὸ 1829 ὑπὸ τοῦ ἀοιδίμου τῆς Ἑλλάδος Κυβερνήτου Ἰωάννου Καποδιστρίου ἀπὸ τὰ ἔξοδα τοῦ φιλελληνικοῦ κομιτάτου τῶν Παρισίων, ἐσταμάτησε τὰς ἐργασίας της κατὰ τὸ 1831 μὴ ὑπάρχοντος προσώπου πλέον νὰ τὴν διευθύνῃ (καὶ ἐνοικιάσθη)· καὶ κατὰ τὸ 1847 ἐγένετο ὁ νόμος περὶ συστάσεως τῆς ἐν Τίρυνθι γεωργικῆς σχολῆς· κατὰ τὸ 1850 ἐγένετο ὁ διοργανισμὸς αὐτῆς, καὶ κατὰ τὸ 1863 διελύθη, καὶ κατὰ τὸ 1872 διεγράφη ἀπὸ τὴν βίβλον τῶν ζώντων (προϋπολογισμῶν), ἥτις ὡς ἐκ τῶν ἀνεπαρκῶν μέσων καὶ τῆς ἐλλείψεως καταλλήλου ὀργανισμοῦ καὶ ἀρκοῦντος ἀριθμοῦ καθηγητῶν ἐλάχιστα παρήγαγεν ἀποτελέσματα· οὐδεμία δὲ ἄλλη δαπάνη κατεβλήθη διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐκ τούτου τὰ ἐργαλεῖα τῆς ἑλληνικῆς γεωργίας εἰσὶν ἀτελέστατα, τὸ ἐν χρήσει ἄροτρον μόλις αὐλακίζει τὴν γῆν, καὶ αἱ ἐν χρήσει ἐν Εὐρώπῃ μηχαναὶ διὰ τὴν σπορὰν καὶ ἐν γένει καλλιέργειάν εἰσι παρ’ ἡμῖν ἐντελῶς ἄγνωστοι, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς διατελεῖ ἐν πληρεστάτῃ ἀπαιδευτίᾳ· ὁμολογουμένως ἡ τελειοποίησις τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ καλλιέργεια μυριαπλασίως ηὔξησε τὰς δυνάμεις τῆς γῆς, δὲν ὑπάρχει δὲ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὅτι ἂν ἐν Ἑλλάδι τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα ἦταν ἐντελῆ καὶ ἡ καλλιέργεια ἐγίνετο ἐπιστημονικὴ, τὰ προϊόντα τῆς ἑλληνικῆς γεωργίας θὰ ἦταν πολλαπλάσια καὶ ἀναλόγως θὰ ηὔξανον οἱ δημόσιοι πόροι. Τὸ κράτος λοιπὸν ἔχει ὄχι μόνον ἀπαραίτητον καθῆκον, ἀλλὰ καὶ πρώτιστον συμφέρον πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἑλληνικῆς γεωργίας. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην πανταχοῦ ἀνεγνώρισαν· διὰ τοῦτο καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ ὅλων τῶν πεφωτισμένων ἐθνῶν τῆς Εὐρώπης μεγάλα ποσὰ ὁρίζουσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον· πανταχοῦ δὲ οἱ νεωτερισμοὶ ἀπήντησαν τὰ μεγαλείτερα ἐμπόδια, ἵνα εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν, διότι οἱ γεωργοὶ ἀφοσιωμένοι εἰς τὰς παλαιὰς ἕξεις καὶ προλήψεις ἀποφεύγουσι τοὺς νεωτερισμοὺς, ἀλλὰ τὰ ἐμπόδια ταῦτα οὐδαμῶς ἀπεθάῤῥυναν τὰς κυβερνήσεις. Ἐν τούτοις παρ’ ἡμῖν, διότι ὡς ἐκ τῶν ἄνω ἐκτεθέντων λόγων ἡ γεωργικὴ σχολὴ Τίρυνθος δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιφέρῃ τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, ἀντὶ νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἄρσιν τῶν ἐμποδίων καὶ ἡ ἐλαχίστη δαπάνη ἀπηλείφθη τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐν προϋπολογισμῷ περιέχοντι 35,000,000, δραχμὰς ἡ μόνη δαπάνη ἡ σημειουμένη διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν εἶναι ἡ μόνη διὰ τὴν συντήρησιν διὰ τὸ ἐν Ἀθήναις δενδροκομεῖον δραχμῶν 13,000. Τὸ κράτος λοιπὸν πρέπει ἀφεύκτως νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας· πρὸς τοῦτο ἀπαραίτητον εἶναι νὰ ἱδρυθῶσι γεωργικαὶ σχολαὶ πρὸς διάδοσιν τῆς γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰσαγάγῃ τὰ ἐν Εὐρώπῃ εἰσηγμένα πρὸ πολλοῦ γεωργικὰ ἐργαλεῖα. Τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον αὐτὸν ἔχει τὸν σκοπὸν, περιέχει δὲ τὸ μέγα πλεονέκτημα ὅτι ἀντὶ τὸ κράτος ἀμέσως νὰ δαπανᾷ καὶ νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ἱδρύσεως καὶ συντηρήσεως τῶν πρακτικῶν ἀγροκηπίων καὶ γεωργικῶν σχολῶν, τὸ καθῆκον τοῦτο ἀναλαμβάνει ἡ ἑταιρία, ἥτις συνῆψε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν σύμβασιν, ἧς ἡ ἐπικύρωσις ζητεῖται. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ ἐπροτιμήθη τὸ σύστημα τοῦτο καὶ παρήγαγε πανταχοῦ εὐχάριστα ἀποτελέσματα, διότι τὸ κράτος πανταχοῦ παρετηρήθη ὅτι κακῶς διαχειρίζεται διὰ τῶν ὑπαλλήλων του καὶ κακῶς καλλιεργεῖται. Ὁ σκοπὸς τῆς ἑταιρίας ἀκριβῶς διατυποῦται ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τῆς συμβάσεως· «σκοπεῖται ἡ ἐν τῷ τόπῳ εἰσαγωγὴ τῶν τεχνικωτέρων καὶ καταλληλοτέρων μεθόδων τῆς καλλιεργείας τῆς γῆς, ἡ μόρφωσις πρακτικῶν καὶ θεωρητικῶν γεωργῶν, καὶ ἐν γένει ἡ ἀνάπτυξις τῇ γεωργίας ἐν Ἑλλάδι.» Ὁ σκοπὸς οὗτος θὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς ἱδρύσεως καταλλήλου συστήματος γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως διαιρουμένης εἰς δύω στάδια εἰς πρακτικὸν καὶ θεωρητικὸν, διὸ καὶ ἐν ἑκάστῳ τοῦ κράτους νομῷ θέλει συστηθῆ ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἓν ἀγροκήπιον, ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν Στερεᾷ θέλει συστηθῆ μία γεωργικὴ σχολή, ἕκαστος δῆμος θέλει ἀποστείλει εἰς τὸ πρακτικὸν ἀγροκήπιον τοῦ Νομοῦ, εἰς ὃν ἀνήκει, ἕνα μαθητὴν, καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προσθέσῃ 20 ἀκόμη τοιούτους. Ἡ ἐκπαίδευσις διαρκεῖ τρία ἔτη, καθ’ ἃ ἡ συντήρησις τῶν μαθητῶν, ἡ τροφὴ, ἡ ἐνδυμασία ἐπιβαρύνει τὴν ἑταιρίαν, ἥτις ἀναδέχεται καὶ πάσας τὰς δαπάνας τῶν πρακτικῶν ἀγροκηπίων καὶ τῶν σχολῶν. Ἡ ἑταιρία ἐπίσης δι’ ἐξόδων της ἀποστέλλει εἰς Εὐρώπην τὸν ἀριστεύσαντα ἐν ταῖς γεωργικαῖς σχολαῖς πρὸς τελειοποίησίν του. Ἡ ἑταιρία ἀπονέμει ἐπίσης βραβεῖα εἰς τοὺς ἀριστεύσαντας καὶ φροντίζει ὅπως κατ’ ἔτος δι’ ἐξόδων της εἰς ἕκαστον Νομὸν συγκροτῶνται γεωργικαὶ συνελεύσεις τοῦ Νομοῦ καὶ παρέχωνται βραβεῖα. Ἡ ἑταιρία διαρκεῖ 99 ἔτη· οὕτως ἡ σύμβασις περιέχει τέλειον σύστημα γεωργικῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ δαπανήσῃ 2,000,000 δραχμὰς καταβληθησομένας ἐντὸς τετραετίας καὶ ἂν ἡ ἀνάγκη τὸ καλέσῃ καὶ ἓν ἔτι ἑκατομμύριον (1,000,000). Τὰ ἑκάστοτε διαθέσιμα κεφάλαια τῆς ἑταιρίας δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι καὶ εἰς δάνεια. Ἡ Κυβέρνησις θέλει παραχωρήσει εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐν ἑκάστῳ Νομῷ ἀνὰ 3,000 στρέμματα γαιῶν πρὸς σύστασιν τοῦ ἀγροκηπίου, καὶ τὴν ἀτέλειαν τῶν δημοσίων καὶ δημοτικῶν φόρων διὰ μίαν πενταετίαν. Ἡ Κυβέρνησις ἐγγυᾶται εἰς τὴν ἑταιρίαν 8%. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐν τῷ διοικητικῷ τῆς ἑταιρίας συμβουλίῳ τὸ πέμπτον τῶν συγκροτουσῶν αὐτὸ ψήφων· ἡ Κυβέρνησις ἐξελέγχει τὰς πράξεις τῆς ἑταιρίας διά τινος Βασιλικοῦ ἐπιτρόπου αὐτῆς, καὶ ὑπάγεται εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Συνεπῶς ἡ δαπάνη, ἣν πρόκειται νὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος πρὸς πλήρωσιν ἀναποφεύκτου καθήκοντος αὐτοῦ καὶ προφανοῦς ὠφελείας εἶναι ἐλαχίστη· συνάμα δὲ λαμβάνονται ὑπὸ τῆς συμβάσεως ὅλα τὰ ἀναγκαῖα μέτρα διὰ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς ἑταιρίας καὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς, διότι καὶ Βασιλικὸς ἐπίτροπος διορίζεται παρ’ αὐτῇ. Ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ τὴν παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν παραδοχὴν τῆς συμβάσεως. Ὁ Πρόεδρος Γ. Γεροθανάσης Ὁ Εἰσηγητὴς Κ. Ἐπιφανίου. Τὰ Μέλη Ν. Καναβὸς, Β. Μπούντουνας, Ἀλ. Παπαλουκᾶς, Γ. Γεωργακόπουλος, Γ. Μαλέας ἐπιφυλακτικὸς καὶ Ἰωάννης Καπετσώνης.» «Πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπή. Λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβληθὲν ἐν τῇ Βουλῇ νομοσχέδιον «περὶ ἀπογραφῆς τῶν μέχρις εἴκοσιν ἐτῶν ἡλικίας ἀῤῥένων παίδων ὅπως παύσῃ ἡ φοβερὰ κατάχρησις καὶ ἀνομία τοῦ νὰ ἐγγράφωνται ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις παῖδες ἀνήλικοι· Ἐπειδὴ οἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκτιθέμενοι λόγοι ἀποδεικνύουσιν ἐναργέστατα τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ κατεπεῖγον τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τούτου. Διὰ ταῦτα Ἡ ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀθῆναι, τῇ 5 Ἰουλίου 1873.

Ὁ πρόεδρος

Δ. Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ.

Ὁ εἰσηγητὴς Δ. Κυριακίδης. Τὰ μέλη Κ. Κατσικόπουλος, Β. Πέλλικας. «Παρὰ τοῦ Κ. εἰσηγητοῦ δὲν ἤκουσα προφορικήν τινα ἔκθεσιν, ἡ δὲ παροῦσα δὲν εἶναι τοιαύτη, ἑπομένως ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου κατὰ τὴν συζήτησιν. Δ. Ῥάλλης,» «Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ περὶ ληξιάρχων νόμου νομοσχέδιον. Ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι δυστυχῶς ἕνεκα οὐσιωδῶν ἐλλείψεων δὲν ἐφηρμόσθη, ὡς ἔδει, ὁ ὠφελιμώτατος οὗτος νόμος, ὅστις διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου εὐκόλως θέλει ἐφαρμοσθῆ καθ’ ἅπαν τὸ Ἑλληνικὸν κράτος. Ἀθῆναι, τὴν 5 Ἰουλίου 1873.

Ὁ πρόεδρος

Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ.

Ὁ εἰσηγητὴς Δ. Κυριακίδης. Τὰ μέλη Β. Πέλλικας, Α. Παραμυθιώτης, Κατσικόπουλος, Κ. Στράτος. Ἐν τῷ τμήματι οὐδεμία ἐγένετο συζήτησις· δὲν προσεκλήθην τοὐλάχιστον εἰς αὐτήν, ἐπειδὴ δὲ αἱ ἀνωτέρω ὀλίγαι λέξεις πληροῦσι μᾶλλον τύπον καὶ οὐχὶ τὸν σκοπὸν τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς περὶ ἐπιτροπῶν, ἐπιφυλάσσομαι κατὰ τὴ συζήτησιν. Δ. Ῥάλλης.»

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἂν συγκατατίθεται ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων ἐν Πελοποννήσῳ.

§3ΟΛΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διατί δὲν ἀναγινώσκεται καὶ τὸ περὶ ὁδοποιΐας, ὅπου εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§5ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ὥρα τώρα.

§6ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διατί;

§7ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Διότι θὰ τελειώσωμεν τὸν προϋπολογισμόν.

§8ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λοιπὸν δὲν ἔπρεπε ν’ ἀναγνωσθῇ οὔτε τὸ ἄλλο.

§9ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ᾖναι δυνατὸν, νὰ γείνῃ ἁπλῆ ἀνάγνωσις καὶ αὐτοῦ ἄνευ συζητήσεως· τὰς συζητήσεις νὰ τὰς ἀφήσωμεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§10ΔΟΥΝΤΖΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ, κ. Πρόεδρε!

§11ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὄχι, ἡμεῖς διαφωνοῦμεν μὲ τὸν κ. Λούντζην· θὰ φέρωμεν τροπολογίας (θόρυβος).

§12ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ἀναγνωσθῇ εἰς ά. ἀνάγνωσιν.

§13ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τὰς τροπολογίας τὰς φέρωμεν εἰς τὴν γʹ. ἀνάγνωσιν.

§14ΤΡΥΦΩΝΑΣ. Ἔχομεν νὰ κάμωμεν τροποποιήσεις σπουδαίας καθόσον ἀφορᾷ τὴν ὁδοποιΐαν τῆς Ἑπτανήσου.

§15Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἓν μικρὸν νομοσχέδιον, κύριοι, ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1871 ὑπὲρ τῆς οἰκογενείας τοῦ μακαρίτου Βότσαρη, εὑρισκομένης εἰς ἐλεεινὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ υἱοθετεῖ τὸ ὑπουργεῖον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὡς δίκαιον νὰ τὸ λάβῃ ὑπὸ σκέψιν καὶ ἀποφασίσῃ (τὸ καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§16ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ἀναγνωσθῇ ἀμέσως.

§17ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι, ἕτερον νομοσχέδιον ὑποβάλλω, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἐπικυρώσῃ, περὶ παραχωρήσεων γαιῶν γενομένων εἰς τὰς μεταλλευτικὰς ἑταιρίας παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διὰ κατασκευὴν ἐργοστασίων ἀναγκαίων πρὸς ἐκμετάλλευσιν τῶν μεταλλείων, ἅτινα αὗται ἔλαβον. Τοῦτο περιέχει καὶ τὴν εὐκολίαν, διὰ τῆς ὁποίας, ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, χορηγεῖται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ὁσάκις παρουσιασθῇ τοιαύτη ἀνάγκη νὰ παραχωρῇ τὴν ἀναγκαίαν γῆν, ὅπου νὰ ἀνεγείρωνται τοιαῦτα ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύωσιν εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν (τὸ καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον).

§18ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§19ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι, ἓν ἄλλο νομοσχέδιον τοπικῆς ἀνάγκης. Ὑπάρχει ἠξεύρετε ἡ νέα πόλις τῆς Κορίνθου, ὅπου ἡ πόλις ἐσχηματίσθη ἢ μᾶλλον ἐχαράχθη ἐπὶ ἑνὸς γηπέδου, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ὁποίου διατρέχει ἕνας χείμαῤῥος· οὐδεὶς τῶν κατοίκων καὶ τοι λαβὼν μερίδιον δὲν ἠθέλησε νὰ ὑπάγῃ πέραν τοῦ χειμάῤῥου νὰ κατοικήσῃ καὶ ἑπομένως μένει ὅλως ἀκατοίκητον αὐτὸ τὸ μέρος, ἐνῷ ἐκ τοῦ ἐντεῦθεν ὑπάρχουν γήπεδα ἱκανὰ κενὰ, ἅτινα προτιμοῦν νὰ δεχθοῦν ἀντὶ τῶν ἤδη παραχωρηθέντων εἰς αὐτούς. Ἐπειδὴ εἶναι συμφέρον εἰς τὴν συνοικίσιν αὐτὴν νὰ εὑρεθοῦν οἱ κάτοικοι συσσωματωμένοι, προτείνω ἓν νομοσχέδιον δι’ οὗ δύνανται νὰ ἀνταλλάξουν τὰ παλαιὰ οἰκόπεδα μὲ νέα οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐκεῖ καὶ μένουν ἄχρηστα (τὸ καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον.)

§20ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§21ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι, δύω προκάτοχοι ὑπουργοὶ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀπαιτήσεις τὰς γεννηθείσας ἐκ μέρους τῶν τελωνοφυλάκων καὶ δεκάρχων, οἵτινες ἀπεμακρύνθησαν δυνάμει νόμου, ὅταν ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισαν νὰ ἐλαττώσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν τελωνοφυλάκων καὶ δεκάρχων καὶ προσέτι νὰ καθαρίσωσιν αὐτὸ τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον ἀκόμη, ἂν θέλετε, ἔχει ἀνάγκην νέου καθαρισμοῦ. Τὰ δικαστήρια καὶ ἐσχάτως ὁ Ἄρειος Πάγος παρεξήγησαν, παρηρμήνευσαν τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου καὶ τὸ γράμμα, ἂν θέλετε, τοῦ νόμου καὶ ἀπέδωκαν δικαίωμα τοῦ νὰ πληρώνωνται διὰ μίαν πενταετίαν καὶ δι’ ἄλλα ἔτη, τὰ ὁποῖα εἶχον προτήτερα, καὶ συγχρόνως νὰ λαμβάνουν πάλιν τὴν θέσιν των, διότι ἦσαν ἀρχαιότεροι καὶ ἔπρεπε νὰ ἐξέλθουν ἐκ τοῦ σώματος τούτου ἄλλοι νεώτεροι. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν δὲν εἶχε βεβαίως ὁ νομοθέτης, ὅταν ἔλεγεν, ἀφαιρῶ ἀπὸ τοὺς 500 τοὺς 100 καὶ ἐπιφορτίζω τοῦ πλεονάζοντας αὐτοὺς νὰ τοὺς ἀπομακρύνῃ τὸ ὑπουργεῖον. Ὁ ὑπουργὸς τοὺς ἀπεμάκρυνε καὶ ἐννοεῖται, ὅτι ἐδιάλεξε τοὺς καλλιτέρους καὶ ἄφησε, καὶ τοὺς μὴ ἱκανοὺς ἀπεμάκρυνε. Τὰ δικαστήρια παρηρμήνευσαν τὸν νόμον, ἐπιδικάζουν εἰς τοὺς παραπονουμένους τελωνοφύλακας ν’ ἀπολάβωσι πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ποτὲ δὲν ἐνόησε νὰ παραχωρήσῃ εἰς τοὺς ἀποβληθέντας. Ὁ προκάτοχος ὑπουργός, μοὶ φαίνεται ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ δώσῃ ἡ Βουλὴ μίαν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐπρόφθασε νὰ ψηφισθῇ. Ἦλθε κατόπιν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὅστις βλέπω εἰς μίαν σημείωσιν τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, ὅτι καὶ αὐτὸς ἔδωκε τὴν συναίνεσίν του καὶ ἔμελλε νὰ ὑποβάλῃ ὅμοιον νομοσχέδιον. Αὐτὸ τὸ θεωρῶ ἀναγκαιότατον καὶ εὐλογώτατον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ τὴν ἐπίσημον αὐτὴν ἑρμηνείαν, ἄνευ τῆς ὁποίας τὸ ἔθνος θὰ καταδικασθῇ νὰ πληρώσῃ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν (τὸ καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον). Κύριοι, ἔρχεται καὶ μία ἄλλη ἀνάγκη, ἡ ὁποία πρό τινος καιροῦ ἀναπτύσσεται καθ’ ἑκάστην καὶ ἀναγνωρίζεται ὡς ἀνάγκη σπουδαία. Εἴς τινα μέρη τὸ δασμολόγιόν μας φαίνεται ὅτι ἐγήρασε καὶ δὲν εἶναι πλέον εἰς ἁρμονίαν μὲ τὴν πρόοδον τῆς βιομηχανίας, ἡ ὁποία, ὡς γνωρίζετε, ἤρχισε παρ’ ἡμῖν νὰ λαμβάνῃ ἀνάπτυξιν. Εἶναι μία ἔκθεσις διαφόρων σπουδαίων ἀνδρῶν εἰδικῶν περὶ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὰ τελωνειακά. Ἐνταῦθα συνέλεξα ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζω ἀναγκαῖον νὰ τροποποιηθῶσιν. Ὑπάρχει καὶ μία ἔκθεσις συνοδεύουσα αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐξηγοῦσα ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὴν Βουλὴν ὅπως ὅσον ἔνεστι κατεπειγόντως θεωρήσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἠξεύρετε ὅτι τὸ κατεπεῖγον αὐτοῦ τοῦ πράγματος καὶ ἡ νομοθεσία μας τὸ ἀνεγνώρισε, καὶ διὰ τοῦτο εἰς ἀπουσίαν τῶν Βουλῶν ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ κάμῃ τροποποίησιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ εἰς ὥριμον σκέψιν αὐτὸ, διότι κωλύεται πολὺ ἡ βιομηχανία μας (τὸ καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον). Τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια ἔχουσιν ὡς ἕπονται· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ υἱὸς τοῦ ἀοιδίμου Μάρκου Βότσαρη Δημήτριος Βότσαρης, συνταγματάρχης, ἀποθανὼν πρὸ ὀλίγου χρόνου, ἐγκατέλιπεν οἰκογένειαν συγκειμένην ἐκ τῆς χήρας, δύω ἀῤῥένων καὶ τεσσάρων θηλέων, ἥτις οἰκογένεια ἕνεκεν ἐλλείψεως πόρων καὶ ἀνεπαρκείας τῆς συντάξεώς της διάγει δυστυχῶς. Εἷς τῶν προκατόχων ὑπουργῶν ὁ κ. Θ. Δηλιγιάννης, προνοήσας περὶ τῆς οἰκογενείας αὐτῆς, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 18 Δεκεμβρίου 1871 πρότασιν νόμου δι’ οὗ χορηγεῖται εἰς τὴν εἰρημένην οἰκογένειαν μηνιαία σύνταξις δραχ. 300. Τὴν πρότασιν ταύτην υἱοθετῶν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἣν παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ περὶ τούτου ἐσώκλειστον νομοσχέδιον.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ συντάξεως τῆς χήρας τοῦ συνταγματάρχου μακαρίτου Δημητρίου Μ. Βότσαρη. Ἄρθρον 1. Χορηγεῖται σύνταξις ἐκ δραχ. τριακοσίων κατὰ μῆνα εἰς τὴν χήραν τοῦ συνταγματάρχου Δημητρίου Μ. Βότσαρη. Ἄρθρον 2. Ἂν ἡ χήρα ἀποθάνῃ ἢ ἄλλως ἀπολέσῃ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τῆς 19 Αὐγούστου 1852 τὸ πρὸς σύνταξιν δικαίωμα, ἡ ἀνωτέρω σύνταξις θέλει ἀποδίδοσθαι εἰς τὰς θυγατέρας αὐτῆς, Αἰκατερίνην, Ἀθηνᾶν καὶ Εὐφροσύνην. Ἑκάστη τῶν θυγατέρων τούτων ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τοῦ τρίτου τῆς συντάξεως· ἑπομένως, ὅταν τις τούτων ἔλθῃ εἰς γάμον ἢ ἐὰν ἀποθάνῃ ἄγαμος, τότε τὸ δικαίωμα αὐτῆς παύει, ἐλαττουμένου ἀναλόγως τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ παρόντος νόμου ποσοῦ τῆς περιελθούσης εἰς αὐτὰς συντάξεως. Ἄρθρον 3. Τὸ κατὰ τὸ ἀνωτέρω 1 ἄρθρον ποσὸν τῆς συντάξεως προστίθεται εἰς τὸ ποσὸν τῆς συντάξεως, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ περὶ συντάξεων τοῦ στρατοῦ νόμου ἔχουσι δικαίωμα νὰ λαμβάνωσιν ἡ χήρα καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ εἰρημένου συνταγματάρχου.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.»

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ.

Πρὸς τὴν Βουλήν. Διάφοροι μεταλλευτικαὶ ἑταιρίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἐγένοντο νομίμως παραχωρήσεις μεταλλείων κατὰ τὴν Λαυριωτικὴν χώραν ἀπεκαλέσθησαν δι’ ἀναφορῶν των τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς παραχώρησιν τῆς ἀναγκαίας ἑκάστῃ ἐκτάσεως γαιῶν δι’ ἀνέγερσιν ἐργοστασίων καὶ ἄλλων οἰκοδομῶν πρὸς ἐκκαμίνευσιν τῆς μεταλλίτιδος, ὥρισαν δὲ τὴν ἔκτασιν αὐτῶν μέχρι τριακοσίων στρεμμάτων, διότι πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσι πολλὰ ἔργα, οἷον πλυντήρια διὰ τὴν μηχανικὴν προπαρασκευὴν τῆς μεταλλίτιδος, κοπανιστήρια, μέρος εἰς ὃ θέλει γίνεσθαι ἡ φρῦξις αὐτῆς καὶ ἄλλαι σχετικαὶ ἐργασίαι, πρόκειται προσέτι νὰ ἀνεγερθῶσι κάμινοι, ἀποθῆκαι εἰς ἐναπόθεσιν παντὸς εἴδους ὑλικῶν, κατοικίαι διά τε τὸ προσωπικὸν τῆς διευθύνσεως καὶ τὸ λοιπὸν ἐργατικὸν καὶ τόσαι ἄλλαι οἰκοδομαὶ, τῶν ὁποίων πᾶς συνοικισμὸς ἔχει ἀνάγκην. Διὰ νὰ γείνωσιν ὅμως ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα ὅπως ἀπαιτεῖ ἡ ἀκριβὴς ἐκτέλεσις τῶν μεταλλουργικῶν ἐργασιῶν, καὶ ἡ ὑγεία τῶν ἐν τῷ χώρῳ τούτῳ βιούντων προσώπων ἀπαιτεῖται εὐρυχωρία ἱκανὴ, ὥστε τὸ ποσὸν τῶν τριακοσίων στρεμμάτων δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ πολυτέλεια. Ἐκ τούτων ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὁρμωμένη καὶ ἐκτιμῶσα τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ κατεπεῖγον αὐτῆς, ἔσπευσε διὰ πράξεως τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἀναλαμβάνουσα διὰ τὸν μήπω τότε καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς τὴν εὐθύνην νὰ παραχωρήσῃ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως εἰς μὲν τὴν μεταλλευτικὴν ἑταιρίαν Περικλῆς προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ κυρίου Κ. Π. Πλατὺ στρέμματα τριακόσια κατὰ τὴν θέσιν ὁ ἅγιος Νικόλαος κειμένην ἐπὶ τῆς παραλίας τοῦ Θερικοῦ μεταξὺ τοῦ λιμένος Θερικοῦ καὶ τοῦ ἑτέρου λιμένος καλουμένου Βρυσάκη. β) Εἰς τὴν μεταλλευτικὴν ἑταιρίαν καλουμένην Νικίας καὶ προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ Κ. Π. Καλλιγᾶ στρέμματα διακόσια κατὰ τὴν παραλίαν τοῦ Πόρτο–Δασκαλιὸ ἐπὶ τοῦ πρώτου ὁρμίσκου ὅπου ὑπάρχει φρέαρ, καὶ γ) εἰς τὴν μεταλλευτικὴν ἑταιρίαν Λαυριωτικὸς Ὄλυμπος ἀποτελεσθεῖσαν, ὡς γνωστὸν, ἐκ δύω διακεκριμένων ἑταιριῶν καὶ ἤδη προεδρευομένων ὑπὸ τῶν κ. Στ. Δεκόλη Βούρου, Π. Ἐμμ. Γιαννοπούλου καὶ κ. Δουρούτη, στρέμματα διακόσια εἰς Ἀναφλοστὸν καὶ 120 εἰς Πασσᾶ λιμάνι. Προκειμένου δὲ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν αἱ γενόμεναι αὗται, ὡς εἴρηται, τρεῖς προσωριναὶ παραχωρήσεις, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ἵνα ἐγκρίνῃ τὰς γενομένας παραχωρήσεις καὶ προσέτι ἐξουσιοδοτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ὥστε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ὁσάκις ζητήσωσι καὶ ἄλλαι μεταλλευτικαὶ ἑταιρίαι τὴν αὐτὴν συνδρομὴν, ὡς ἄχρι τοῦδε ἐζήτησαν ἥ τε Ἑλλην. Μεταλλευτικὴ καὶ ἡ ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν τὸ «Σούνιον», νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις διὰ Βασιλ. Διατάγματος νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν παραχώρησιν ὡς πρὸς αὐτὰς, ἀφοῦ προηγουμένως ἀκούσει τὴν γνωμοδότησιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου συμβουλίου, τὸ ὁποῖον γνωμοδοτεῖ, ὡς γνωστὸν, καὶ διὰ τὴν παραχώρησιν μεταλλείου. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ὑπάρχουσιν ἐγγυήσεις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἀποχρῶσαι, διότι τὸ συμβούλιον αὐτὸ τότε μόνον θέλει συναινέσει εἰς τὴν παραχώρησιν, ὅταν πεισθῇ ὅτι ὑπάρχῃ ἀνάγκη πρὸς τοιαύτην παραχώρησιν, ὅτι δὲν παραβλάπτονται συμφέροντα παρακειμένου συνοικισμοῦ, οὐδὲ κινδυνεύει ἡ ὑγεία περιοικούντων ἀνθρώπων ἀπὸ τοὺς ἐκπεμπομένους ὑπὸ τῶν καμίνων καπνοὺς καὶ ἄλλας ἀναθυμιάσεις, καὶ ὅτι θέλει παραχωρηθῆ εἰς τὴν αὐτὴν ἑταιρίαν, ἥτις ἐξορύττει τὴν μεταλλίτιδα ἐκ τοῦ παραχωρηθέντος αὐτῇ μεταλλείου. Τὸ ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον τοῦ ὑποβαλλομένου Νομοσχεδίου πέπεισμαι ὅτι ἐκτιμῶσα ἡ Βουλὴ θέλει περιβάλει αὐτὸ διὰ τῆς λευκῆς ψήφου αὐτῆς. Ἀθῆναι, τῇ 7 Ἰουλίου 1873. Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς Βουλευτὴς Σύρου

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.

ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΙΣ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ

Περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν εἰς Μεταλλευτικὰς Ἑταιρίας πρὸς ἀνέγερσιν καμινευτικῶν καταστημάτων. Ἄρθρον 1. Διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκδιδομένου, μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου Συμβουλίου, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παραχωρῇ δωρεὰν εἰς τὰς ἐν Ἑλλάδι Μεταλλευτικὰς ἑταιρίας ἔκτασιν γαιῶν ἐθνικῶν ἢ ἐκκλησιαστικῶν ἀδιαθέτων μὴ ὑπερβαίνουσαν τὰ τριακόσια στρέμματα, κειμένων δὲ εἰς ἀκατοίκητα, ἀπόκεντρα παράλια, πρὸς ἀνέγερσιν τῶν ἀναγκαίων ἐργοστασίων καὶ οἰκοδομῶν διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν μεταλλευμάτων. Ἄρθρον 2. Ἡ λαβοῦσα τὴν τοιαύτην παραχώρησιν Ἑταιρία καθίσταται ἰδιοκτήτης τῆς παραχωρηθείσης γῆς, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ κάμῃ ἔναρξιν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν καμινευτικῶν καταστημάτων ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως εἰς αὐτὴν τοῦ τῆς παραχωρήσεως Β. Διατάγματος. Παρελθούσης τῆς προθεσμίας ταύτης ἐπὶ ματαίῳ, ἡ παραχωρηθεῖσα γῆ ἐπανέρχεται αὐτοδικαίως εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου. Ἡ πρὸς ἣν ἐγένετο ἡ παραχώρησις αὕτη Ἑταιρία δύναται ἐν τῇ ἀνωτέρῳ περιπτώσει νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἐπὶ τῇ βεβαιώσει τοῦ ἐπὶ τῶν μεταλλείων ἐπιθεωρητοῦ καὶ μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου Συμβουλίου. Ἄρθρον 3. Κυροῦνται αἱ γενόμεναι ἤδη συνεπείᾳ πράξεως τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παραχωρήσεις ἐθνικῆς γῆς ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως αὐτῶν εἰς τοὺς προέδρους τῶν μεταλευτικῶν ἑταιριῶν «Περικλῆς», «Νικίας» καὶ «Λαυριωτικὸς Ὄλυμπος»· καθίστανται δὲ καὶ αὗται κύριαι τῆς παραχωρηθείσης εἰς ἑκάστην ἐθνικῆς ἢ ἐκκλησιαστικῆς γῆς ὑπὸ τὸν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ 2 ἀναφερθέντα ὅρον, ἀρχομένης μόνον ὡς πρὸς αὐτὰς τῆς πρὸς ἔναρξιν τῆς ἀνεγέρσεως ταχθείσης προθεσμίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Νόμου. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 7 Ἰουλίου 1873.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, Βουλευτὴς Σύρου

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.»

«Πρὸς τὴν Βουλὴν. Κάτοικοί τινες τῆς παλαιᾶς Κορίνθου καὶ τῶν Ἑξαμιλίων, ἐξέλεξαν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων, ἐθνικὰ οἰκόπεδα, εἴτε ἐκ παρεννοήσεως τοῦ σχεδίου τῆς νέας Κορίνθου, εἴτε ἐξ ἄλλου λόγου πολὺ μακρὰν τῶν θέσεων τῆς νέας Κορίνθου, ἐν αἷς ἀνηγέρθησαν οἰκοδομαὶ καὶ ὑπάρχει πράγματι ἡ νέα Κόρινθος, δηλ. εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην τοῦ διχοτομοῦντος τὴν νέαν Κόρινθον χειμάῤῥου, καλουμένου Ξηροχείμαῤῥος Λεύκων, καὶ ἑπομένως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ οἰκοδομήσωσι προτιμῶντες νὰ διαμένωσιν εἰς τὰς παλαιὰς οἰκίας των, τὰς ἐκ τοῦ σεισμοῦ καταστραφείσας. Εἰς τὴν νέαν Κόρινθον μένουσιν ἔτι πολλὰ ἐθνικὰ οἰκόπεδα διαθέσιμα. Ἐκ τῶν οἰκοπέδων τούτων ἐθεωρήσαμεν καὶ δίκαιον καὶ συμφέρον διὰ τὸν συνοικισμὸν τῆς νέας Κορίνθου, νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τοὺς ἐκλέξαντας, ὡς ἀνωτέρω ἐῤῥέθη, οἰκόπεδα ἐπὶ τῶν ὁποίων οὔτε ᾠκοδόμησαν, οὔτε θὰ οἰκοδομήσωσιν ἕνεκα τοῦ ἀποκέντρου καὶ μεμακρυσμένου τῶν οἰκοπέδων· διὸ συνετάξαμεν Νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσάγοντες εἰς τὴν Βουλὴν παρακαλοῦμεν νὰ τὸ ἐγκρίνῃ. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 5 Ἰουλίου 1873. Οἱ ὑπουργοὶ

Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν

Δ. ΔΡΟΣΟΣ.

Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Ἄρθρον 1. Οἱ κάτοικοι τῆς παλαιᾶς Κορίνθου καὶ τῶν Ἐξαμιλίων, οἱ λαβόντες ἐθνικὰ οἰκόπεδα εἰς τὴν νέαν Κόρινθον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΥΣΘʹ. περὶ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων, κείμενα πέραν τοῦ Χειμάῤῥου Λεύκων καὶ μὴ οἰκοδομήσαντες, δύνανται, ἂν θέλωσι, νὰ λάβωσιν ἕτερα ἐθνικὰ οἰκόπεδα, ἴσης ἐκτάσεως ἐκ τῶν διαθεσίμων τῆς νέας Κορίνθου. Ἄρθρον 2. Εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν νέων διαθεσίμων ἐθνικῶν οἰκοπέδων θέλει τηρηθῆ ἡ σειρὰ τοῦ καταλόγου, ὃν συνέταξεν ἡ διορισθεῖσα δυνάμει τοῦ ἀπὸ 24 Μαΐου 1858 Β. Διατάγματος περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων ἐπιτροπὴ περὶ τῶν ἐχόντων δικαίωμα προτιμήσεως ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν ἐθνικῶν οἰκοπέδων. Ἄρθρον 3. Ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, ὀφείλουσιν οἱ θέλοντες νὰ ἀνταλλάξωσι τὰ οἰκόπεδά των, νὰ δηλώσωσι δι’ αἰτήσεώς των ἐπιδοθησομένης πρὸς τὸν ἔπαρχον Κορινθίας διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος. Πᾶσα μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς ἀνωτέρω προθεσμίας δήλωσις εἶναι ἀπαράδεκτος. Ἄρθρον 4. Ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 προθεσμίας, ἐπιτροπὴ συγκειμένη ἐκ τοῦ ἐπάρχου τοῦ οἰκον. ἐφόρου καὶ τοῦ δημάρχου Κορινθίων, θέλει ἐκδώσει καὶ δημοσιεύσει πρόγραμμα, δι’ οὗ θέλουσι προσδιορισθῆ αἱ ἡμέραι καὶ ἐργάσιμοι ὧραι τῆς ἐκλογῆς τῶν οἰκοπέδων, ἥτις θέλει ἐνεργηθῆ ἐν τῷ καταστήματι τοῦ ἐπαρχείου παρουσίᾳ καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων. Εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν οἰκοπέδων, ὡς πρὸς τοὺς παρόντας, ὡς καὶ διὰ τοὺς ἀπόντας τηροῦνται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ συνοικισμοῦ τῶν Κορινθίων, καὶ τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ Β. Διατάγματος. Ἄρθρον 5. Ἐκ τῶν νέων οἰκοπέδων ὀφείλουσιν οἱ ἐκλέξαντες αὐτὰ νὰ οἰκοδομήσωσι τελείας οἰκίας ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς· ἄλλως, ἀποβάλλουσι τὰ ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων αὑτῶν δικαιώματά των. Οἱ ὑπουργοὶ

Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν

Δ. ΔΡΟΣΟΣ.

Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.»

«Πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἕνεκεν οἰκονομικῶν λόγων καὶ ἐκκαθαρίσεως τῆς τελωνοφυλακῆς ἐκ τῶν κατὰ καιροὺς διορισθέντων ἀνικάνων ἢ κακῆς πίστεως τελωνοφυλάκων καὶ δεκαρχῶν ἠναγκάσθη εἷς τῶν προκατόχων μου νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1868 νόμον περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν· ἅμα δὲ τῇ ἐπιψηφίσει τούτου συμφώνως μὲ τὰ διὰ τοῦ 2 ἄρθρου διαταχθέντα προέβη εἰς τὴν παῦσιν τῶν πλεοναζόντων προσώπων. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ παυθέντες προσέφυγον εἰς τὰ δικαστήρια, ὁ δὲ Ἄρειος Πάγος ἑρμηνεύσας τὸν νόμον ἀπεφάνθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπολυθῶσιν οἱ νεώτεροι, ἠναγκάσθη ὁ κατὰ τὸ 1871 ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Θ. Δηλιγιάννης νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἑρμηνευτικὸν νόμον, δι’ οὗ ὡρίζετο ὅτι ἡ διὰ τοῦ ὑπὸ στοιχ. ΤΓʹ. νόμου δοθεῖσα ἐξουσία εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κλπ. παρεῖχεν αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ παύσῃ κατ’ ἀρέσκειαν οἱονδήποτε ἐκ τῶν ὑπαρχόντων τότε δεκαρχῶν καὶ τελωνοφυλάκων ἤθελε κρίνει συμφερώτερον διὰ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν κλπ. Ὁ νόμος οὗτος ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης διαλύσεως τῆς Βουλῆς δὲν ἐσυζητήθη, ὁ δὲ διάδοχος τούτου κ. Παπαμιχαλόπουλος, καί τοι ἀποδεχθεὶς τὰ παρὰ τοῦ προκατόχου του ἀποφασισθέντα, δὲν ἐπρόφθασε νὰ ὑποβάλῃ ἐκ νέου τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης ἀπομακρύνσεώς του. Τὴν ἐνέργειαν τῶν προκατόχων μου ἀποδεχόμενος ἔκ τε τῆς πεποιθήσεως ὅτι σκοπὸς τοῦ νομοθέτου ἦν ἡ ἀπόλυτος ἐξουσία τοῦ ὑπουργοῦ ν’ ἀπομακρύνῃ τοὺς κατ’ αὐτὸν περιττοὺς καὶ ἑπομένως πλεονάζοντας καὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ, ὅτι ἐὰν τοιοῦτος ἑρμηνευτικὸς νόμος δὲν ἐπέλθῃ, τὸ δημόσιον ζημιωθήσεται κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 500,000, διότι ἐὰν κατὰ μέσον ὅρον δεχθῶμεν ὅτι ἐπὶ ἑπταετίαν θέλομεν καταβάλλει εἰς ἕκαστον τῶν παυθέντων τὴν ὀφειλομένην μισθοδοσίαν, τὸ πληρωθησόμενον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 514,000, θεωρῶ ἐπάναγκες νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑποβαλλόμενον ἤδη ἐκ νέου νομοσχέδιον περὶ ἑρμηνείας τοῦ ΤΓʹ. νόμου καὶ εἰς τοῦτο ἐξαιτοῦμαι τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς. Ἐπισυνάπτεται πρὸς πληροφορίαν τῆς Βουλῆς τό τε ἀρχικὸν σχέδιον τοῦ Νόμου, ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις καὶ ἡ ἀπὸ 31 Μαΐου π. ἔ. ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου πρὸς τὸν τότε ὑπουργὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.

ΝΑΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ΤΓʹ. τῆς 15 Δεκεμβρίου 1868. Ἄρθρον 1. Ἡ διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ΤΓʹ. Νόμου τῆς 15 Δεκεμβρίου 1868 δοθεῖσα ἐξουσία εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ν’ ἀπολύσῃ τοὺς πλεονάζοντας τῶν δεκαρχῶν καὶ τελωνοφυλάκων, παρεῖχεν αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ παύσῃ κατ’ ἀρέσκειαν οἱουσδήποτε ἐκ τῶν ὑπαρχόντων τότε δεκαρχῶν καὶ τελωνοφυλάκων ἤθελε κρίνει συμφερώτερον διὰ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ἄρθρον 2. Ὁ παρὼν νόμος ὡς ἑρμηνευτικὸς ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν καὶ ἰσχύει ἀφ’ οὗ χρόνου καὶ ὁ ἑρμηνευόμενος ΤΓʹ.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.

«ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ

Συμπληροῦντος τὸν περὶ ἀρχαιοτήτων. 1. Ἀπαγορεύεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις κτημάτων δημοσίων, δημοτικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ μοναστηριακῶν (μονῶν διαλελυμένων ἢ μὴ) ἐφ’ ὧν ὑπάρχουσιν ἀρχαῖα καὶ μεσαιωνικὰ μνημεῖα οἱαδήποτε, οἷον ἐρείπια πόλεων, ἀκροπόλεων, φρουρίων, ναῶν, θεάτρων, σταδίων, λουτρῶν, τάφων ἢ θησαυρῶν, γήλοφοι σημάτων, λοξευτοὶ πετρώδεις λόφοι, λείψανα ἀρχαίων ὁδῶν κλπ. Ἡ ἀπαγόρευσις περιλαμβάνει οὐ μόνον τὸν κατεχόμενον ὑπὸ τοῦ μνημείου ἢ περιεχόμενον ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ ζώνην πέριξ αὐτοῦ πλάτους τοὐλάχιστον 10 μέτρων. 2. Ἐπίσης ἀναπαλλοτρίωτοί εἰσι τοποθεσίαι ἀνήκουσαι εἰς τὸ δημόσιον, εἰς δήμους κτλ. ὡς ἀνωτέρω, ἔνθα ἐτελοῦντο αἱ ἐθνικαὶ ἀρχαῖαι πανηγύρεις ἢ ἀγῶνες, ὡς τὰ Ὀλύμπια, Ἴσθμια, τὰ Νέμεα, (περὶ τῶν θέσεων αὐτῶν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ πρότερον μήπως εἶναι ἰδιοκτησία ἰδιωτῶν), τὰ Πύθια καὶ αἱ τοποθεσίαι αἱ περιώνυμοι διὰ τὰ κατὰ τῶν βαρβάρων καὶ ἐχθρῶν τρόπαια, ὡς ἡ τοῦ Μαραθῶνος, ἡ τῶν Πλαταιῶν κλπ. 3. Ἐπὶ κτημάτων δημοσίων, δημοτικῶν, ἐπισκοπικῶν, μοναστηριακῶν μονῶν (διαλελυμένων ἢ μὴ) παραχωρηθέντων ἤδη, ἢ παραχωρηθησομένων εἰς ἰδιώτας καθ’ ὁποιονδήποτε τρόπον, ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιχειρῇ ἀνασκαφάς. Τὰ δὲ συνεπείᾳ τῆς ἀνασκαφῆς ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως ἀνακαλυπτόμενα ἀρχαῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸ Ἔθνος, ἀποζημιουμένου τοῦ ἰδιοκτήτου μόνον διὰ τὴν ἐκ τῆς ἀνασκαφῆς προξενηθεῖσαν αὐτῷ ζημίαν. Ἐὰν τὸ ἀνακαλυφθὲν ᾖναι μνημεῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μένῃ ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ἀνεκαλύφθη, δύναται τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ ὅσον μέρος ἐκ τοῦ κτήματος προαιρεῖται ἐπὶ ἀποδόσει ἀναλόγου τιμήματος τῆς παραχωρήσεως καὶ τῶν νομίμων τόκων ἀπὸ τῆς καταβολῆς· ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐν τῷ λαμβανομένῳ χώρῳ βελτιώσεις, ἀποζημιοῦται δι’ αὐτὰς ὁ ἰδιοκτήτης κατ’ ἐκτίμησιν τριῶν πραγματογνωμόνων, ὧν δύω ἐκλέγει τὸ δημόσιον. 4. Τὰ ὅρια τῶν τε μνημείων καὶ τῶν τοποθεσιῶν, περὶ ὧν διαλαμβάνουσι τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τίθησιν ἐπιτροπὴ ἐξ ἁρμοδίων προσώπων καὶ τοῦ γενικοῦ ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων συγκειμένη. 5. Ὁ πολίτης, ὅστις ἐγένετο ἤδη ἰδιοκτήτης κτήματος ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 1 καὶ 2 σημειωμένων, ἢ γενῇ εἰς τὸ μέλλον ἰδιοκτήτης κτήματος, οὗ δὲν ἀπαγορεύεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις κατὰ τὸ ἄρθρον 1, ἐὰν ἀνακαλύψῃ ἀρχαῖον ἐν τῷ τοιούτῳ κτήματι, ὀφείλει, ἐπὶ ποινῇ χρηματικῇ δραχμῶν πεντήκοντα μέχρι πεντακοσίων, ν’ ἀναγγείλῃ αὐτὸ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἡ ἀπαγγελλομένη κατ’ αὐτοῦ ποινὴ δίδεται εἰς τὸν καταμηνύσαντα τὴν πρᾶξιν· ἀπαλλάσσεται δὲ τῆς ποινῆς, ἐὰν ἀναγγείλῃ τὴν ἀνακάλυψιν μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀλλὰ πρὸ τῆς καταμηνύσεως. 6. Βασιλικὸν Διάταγμα θέλει κανονίσει τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου τούτου.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν

Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ.

«ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας καὶ γεωργίας. Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐγχωρίων ἀτμοκινήτων βαμβακοκλωστικῶν καταστημάτων, περιλαμβανόντων ἤδη περὶ τοὺς 29750 κλωστῆρας, καὶ παραγόντων ἀναλόγως ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ 4 μέχρι τοῦ 14 δέματα 1236 νήματος καθ’ ἑκάστην, ἢ κατ’ ἔτος, εἰς 238 ἐργασίμους ἡμέρας ὑπολογιζόμενον δέματα 256000, ἡ αὔξησις λέγομεν αὕτη ἀποτελεῖ παραγωγὴν νήματος ὑπερβαίνουσαν κατὰ πολὺ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, προτιμῶντος ὡς γνωστὸν τὰ ἕτοιμα ὑφάσματα, ἅτινα εἰσέτι εἰσάγονται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Διὸ οἱ ἐργοστασιάρχαι τῶν βαμβακοκλωστηρίων κατιδόντες ἀπὸ πολλοῦ καὶ τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ ἐγχωρίου βάμβακος εἰς παραγωγὴν λεπτοτέρας ἐργασίας ἄνευ τῆς ἀναμίξεώς του μετ’ ἀλλοδαποῦ, καὶ προσέτι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς παραγωγὴν πανίων, ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἂν οὐχὶ τὴν κατάργησιν, τὴν ἐλάττωσιν τοὐλάχιστον τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου βάμβακος, διότι ὅπως ἤδη φορολογεῖται οὗτος ἀποβαίνει σχεδὸν ἀδύνατος ἡ προμήθειά του. Ἔσπευσε δὲ νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῆς αἰτήσεως ταύτης καὶ τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον τῆς πρωτευούσης συνιστῶν συνάμα μετὰ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ τὴν συνδρομὴν ὑπὲρ τῆς ὑαλουργίας, τῆς ὁποίας ἐργοστάσιον νέον ἵδρυται καὶ ἐν Πειραιεῖ καὶ ἕτερον εἰς Σύρον πολλῷ τελειότερον τοῦ ἐκεῖ κατὰ πρῶτον συστηθέντος. Τὴν ἀνάγκην τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας συμμεριζόμενον πληρέστατα, διότι αὕτη πρὸς τῇ ἐπωφελεῖ ἐπασχολήσει τῶν ἐγχωρίων κεφαλαίων ἀπαλλάσσει τὸν τόπον τῆς ἐξαγωγῆς μεγάλων χρηματικῶν ποσῶν, δι’ ὧν προμηθεύεται ἤδη ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς τὰ ἀναγκαιοῦντα εἴδη, δὲν ἐδίστασα νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς τὸ ἀνῆκον νομοσχέδιον, περιλαβὼν εἰς αὐτὸ καὶ ἄλλας τινὰς περὶ τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον μεταβολάς, δι’ ὧν σκοπεῖται ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἡμετέρας βιομηχανίας ἄνευ βλάβης τοῦ ἐξωτερικοῦ συναγωνισμοῦ. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον προέβην εἰς τὴν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τοῦ βάμβακος πρότασιν, καθόσον ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς τοιούτου εἴδους κατὰ τοὺς ἐμπορικοὺς πίνακας ἐλαχίστη ποσότης εἰσάγεται ὡς ἑξῆς:

Ἐκ τῶν βαρικῶν ἐξ ἄλλου ὑλῶν, τῶν χρησιμευουσῶν ὑπὲρ τῆς ὑαλουργίας, ὡς καὶ ἐκείνων αἵτινες ἀναγκαιοῦσι διὰ τὴν σαπωνοποιΐαν ὅλως ἀσήμαντα ποσὰ εἰσάγονται ἤδη. Ἡ δὲ ἐκ τῆς χορηγουμένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου βραχυχρονίου ἀτελείας στέρησις εἰσαγωγικοῦ τέλους θέλει ἀναπληρωθῆ μετὰ τὴν πάροδον τῆς ἀτελείας διὰ τῆς εἰσπράξεως τελωνίου, ὅπερ ἕνεκα τῆς ἀναπτύξεως τῶν βιομηχανιῶν τούτων μείζονα τὰ ὠφέλη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλει χορηγήσει εἰς τὸ ἑξῆς. Ἡ ἀτέλεια τοῦ λατρονίου καὶ τοῦ βουτύρου, τῶν καρυδίων τῆς Ταπροβάνης (Κεϋλάν) θέλει συντελέσει εἰς τὴν κατασκευὴν καλλιτέρας ποιότητος καὶ ἰδίως ἀρωματικοῦ σάπωνος, νέον τοῦ ὁποίου ἐργοστάσιον καθίσταται ἐν Ζακύνθῳ περὶ τῆς προόδου τῆς βιομηχανίας ταύτης ἐνισχυθείσης διὰ τελευταίων νομοθετημάτων, ὡς γνωστόν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παραθέσω τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς τοῦ προϊόντος αὐτοῦ.

Εἰς μόνην δὲ τὴν Ζάκυνθον ἐνῷ κατὰ τὸ 1871 παρήχθησαν ὀκάδ. 727517 σάπωνος, τὸ 1872 παρήχθησαν ὀκάδ. 1048 593, ἤτοι ἐπὶ πλέον ὀκάδ. 321016. Καὶ ἡ πρόοδος αὕτη ἐξακολουθεῖ καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς ἔξωθεν εἰσαγομένης γῆς διὰ τὴν σαπωνοποιΐαν σκοπεῖ τὸν περιορισμὸν τῆς νοθείας, εἰς ἣν ἡ κερδοσκοπία ἐπιδίδεται, ἐνῷ ἐκείνη τῶν ἀλεύρων ἀφορᾷ εἰς τὴν συνδρομήν, ἥτις ὀφείλεται ὑπὲρ τῶν ἐγχωρίων ἀτμομύλων, διότι θεωρεῖται καὶ ἄδικον, ὑπαρχόντων τοιούτων εἰς τὸν τόπον ἀτμομύλων, νὰ εἰσάγωνται ἐλεύθεροι ἔξωθεν. Ἀφίνων δὲ τὴν ὑπὲρ τοῦ ἀρτισυστάτου ἀτμοκινήτου ἐνταῦθα καταστήματος τῆς κατασκευῆς σοκολάτας λαμβανομένην πρόνοιαν ὡς σύμφωνον πρὸς τὴν ἀρχὴν, ἐφ’ ἧς στηρίζεται τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἀφορώσης τὴν ἐλάττωσιν τῶν βαρελοσανίδων καὶ στεφανίων διατάξεως, διότι ἐνδιαφέρει σπουδαίαν τάξιν τῆς γεωργίας. Τὰ βαρελοσάνιδα ταῦτα μετὰ τῶν στεφανίων μεταποιοῦνται εἰς βαρέλια, ἐν οἷς, ὡς γνωστόν, ἐναποτίθενται πρὸς ἐξαγωγὴν ἐκτὸς τοῦ Κράτους τρία πολύτιμα προϊόντα μας, ἡ σταφὶς, δηλονότι, τὰ σῦκα καὶ αἱ ἐλαῖαι. Εἰσάγεται δὲ ἐκ τούτων ἱκανὸν ποσὸν ἀναβιβασθὲν κατὰ τὸ 1872 εἰς δώδεκα περίπου ἑκατομμύρια τεμάχια βαρελοσανίδων, καὶ στεφανίων μάτσα (δέματα) πρὸς τὰς 80,000. Τὸ ἐπὶ τούτων εἰσαγωγικὸν τέλος εἶναι βαρύ· διότι ὡς πρὸς μὲν τὰς δούγας (βαρελοσάνιδα) ἀναλογεῖ πρὸς 14½ τοῖς ἑκατόν· ὡς πρὸς τὰ στεφάνια δὲ ὑπερτερεῖ τὰ 20 καὶ 21 ἐνίοτε τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀξίας των, διότι τὰ μὲν βαρελοσάνιδα μέχρι τῆς ἀποβιβάσεώς των τιμῶνται κατὰ χιλιάδα ἀπὸ δραχ. 60 μέχρις 73 ἢ καὶ 74, τῶν δὲ στεφανίων ἕκαστον λεπ. δύω. Καὶ ἐπειδὴ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν πρώτων εἶναι ἓν λεπτὸν κατὰ σανίδιον, εἰσπράττεται ἐπὶ τῶν χιλίων τελώνιον δραχ. 10 ἀντὶ 6 ἢ 7 35/100, ὅσον ἀναλογεῖ πρὸς 10% ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου, ὃν τὸ δασμολόγιον παραδέχεται· ἐπὶ δὲ τῶν δευτέρων εἰσπράττεται τελώνιον λεπτὰ 50 εἰς τὰ ἑκατὸν ἀντὶ λεπτῶν εἴκοσι μόνον, ἐνῷ ἀμφότερα τὰ εἴδη ταῦτα καὶ καθὸ πρῶται ὕλαι καὶ διότι δὲν μένουν εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ ἐξάγονται ἀφοῦ παράσχωσι πορισμὸν εἰς τοσούτους μικροὺς βιομηχάνους (τοὺς βαρελοποιοὺς), ἔπρεπε νὰ ὑπάγωνται εἰς τέλος ἔλασσον τῶν 10%. Ὅθεν ἀναγκαίου ἀποβαίνοντος τοῦ περιορισμοῦ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω αὐτὸν, μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι ἡ ἐντεῦθεν ἐπελευσομένη ἐλάττωσις εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη θέλει ἀναπληρωθῆ ἐκ τῆς τιμῆς τῶν προϊόντων μας τούτων. Περὶ τῶν λοιπῶν μερῶν τοῦ νομοσχεδίου ἀποβαίνει περιττὴ πᾶσα προσθήκη παρατηρήσεως ἐνταῦθα, διότι ἀφ’ ἑαυτῶν προκύπτει σαφέστατος ὁ προκαλέσας τὰς σχετικὰς αὐτοῦ διατάξεις λόγος. Πέπεισμαι δὲ ὅτι ἡ ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἀρχῶν ἐμφορουμένη Βουλὴ θέλει εὐαρεστηθῆ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 7 Ἰουλίου 1873. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

βουλευτὴς Σύρου

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας καὶ γεωργίας. Ἄρθρον 1.

Ἄρθρον 2. Ἀπαλλάσσονται τῆς πληρωμῆς εἰσαγωγικοῦ τέλους ἥ τε δύστηκτος γῆ (χῶμα) καὶ αἱ ἐξ αὐτῆς ὀπτόπλινθοι, ἐπὶ πενταετίαν δὲ αἱ ἑξῆς χρήσιμοι διὰ τὴν ὑαλοποιΐαν καὶ σαπωνοποιΐαν πρῶται ὕλαι. Δι’ ἕκαστον ὑαλουργεῖον ἐτησίως

Διὰ τὴν σαπωνοποιΐαν. Τὸ λατρόνιον καὶ τὸ βούτυρον τῶν καρυδίων τῆς νήσου Ταπροβάνης (Κεϋλάν). Καὶ διὰ τὸ ἐργαστήριον χημικῶν ἀναλύσεων.

Ἄρθρον 3.

Ἄρθρον 4. Αἱ διατάξεις τοῦ ἀπὸ 27 Μαΐου 1871 ΓΜΒʹ. νόμου περὶ ἀτελείας τοῦ εἰσαγομένου πρὸς μεταποίησιν βάμβακος καὶ σίτου ἐπὶ ἐξαγωγῇ αὖθις, ἐπεκτείνονται καὶ ὡς πρὸς τὸν μεταποιούμενον εἰς ζυμαρικὰ ἢ δίπυρα σῖτον διὰ νὰ ἐξαχθῇ πάλιν τοῦ Κράτους οὕτω μεταπεποιημένος. Πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται Ἐν Ἀθήναις, τῇ 7 Ἰουλίου 1873.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν βουλευτὴς Σύρου

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.

§22ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τοῦ δασμολογίου νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον διότι εἶναι κατεπεῖγον.

§23ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῆς Γόρτυνος πρὸ 3 ἡμερῶν, ἂν ἐνθυμεῖσθε, ἐζήτησε ........

§24ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ περὶ δασμολογίου νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον καὶ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φοράν.

§25ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅλα κατεπείγοντα εἶναι.

§26ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι θὰ μείνετε χωρὶς προϋπολογισμόν.

§27ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ δικαστικοῦ τμήματος ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἠγέρθησαν, δὲν λέγω ὑπόνοιαι, ἀλλὰ δισταγμοί, ὅτι δὲν ὑπάρχει τάξις, ἡ ὁποία νὰ ἐξασφαλίζῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Δὲν κάμω ἄδικον εἰς τοὺς προκατόχους μου, ὁμολογῶ ἀπ’ ἐναντίας ὅτι ὅλοι ἐφρόντισαν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον νὰ φέρουν εἰς μίαν καλλιτέραν κατάστασιν τὸν κλάδον τοῦτον, ὅστις, ἂς τὸ ὁμολογήσω, εἶναι τῷ ὄντι πολύπλοκος, δύσκολος· ἤρχισεν ὅμως ἀπὸ πέρυσι καὶ ἐμβαίνει εἰς κἄποιαν τάξιν· ἦτο πάντοτε ἐν τάξει, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ τάξις ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ νὰ γίνεται καταφανὴς καὶ εἰς τὸ κοινόν (θόρυβος). Ἐν τῷ τμήματι τούτῳ κατηρτίσθη πίναξ, ἀκούσατε, διότι εἶναι σπουδαῖον, καὶ τοῦτο διότι παρεξηγεῖται ἡ ἐργασία αὐτοῦ τοῦ κλάδου καὶ ὀφείλω νὰ ἦμαι δίκαιος πρὸς ἅπαντας τοὺς ἐργαζομένους διὰ τὸ κοινὸν συμφέρον (ἰδιαίτεραι συνδιαλέξεις). Συνετάχθη κατάλογος τῶν δικῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπεφασίσθησαν ὁριστικῶς καὶ ἐπεδόθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον (θόρυβος). Ἐπιμένω, κύριοι, αὐτὰ νὰ τὰ ἀκούσητε, διότι ἔγεινεν ἐπερώτησις καὶ πρέπει ἡ ὑπηρεσία ν’ ἀποδείξῃ τί κάμνει, ὀφείλω νὰ εἴπω τί γίνεται εἰς αὐτὸν τὸν κλάδον, (θόρυβος). Κύριοι, ἐδῶ εἶναι ὁ πίναξ ὅλων τῶν δικῶν ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἐξεδικάσθησαν· ἐκ τοῦ πίνακος τούτου προκύπτει, ὅτι κατὰ τὸ 1872 εἰσῆλθον εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὡς ἐκδικασθεῖσαι ὁριστικῶς 147 δίκαι, ἐξ αὐτῶν 99 ἐπεδικάσθησαν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, κύριοι, 25 δὲ κατὰ τοῦ δημοσίου. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι μόλις τὸ τέταρτον εἶναι κατὰ τοῦ δημοσίου. Ἐδῶ εἶναι ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, καὶ παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, ἀπ’ αὐτὰ τὰ φυλλάδια (τὰ ἐγχειρίζει εἰς τὸν κ. πρόεδρον) νὰ δώσητε εἰς τοὺς νομικοὺς, οἱ ὁποῖοι καταδικάζουν αὐτὸ τὸ γραφεῖον. Κύριοι, διὰ νὰ μὴ φανῇ ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ κατηρτίσθη μὲ πολλοὺς κόπους, κατὰ διαταγήν μου προχθὲς συνετάχθη καὶ μέχρι σήμερον ὁ κατάλογος τῶν ἐκδικασθεισῶν δικῶν ὁριστικῶς εἶναι πλήρης.

§28ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν ἐκκρεμῶν ὄχι.

§29ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δηλαδὴ τὴν μίαν ἑξαμηνίαν τοῦ 1873· ὁ ἀριθμὸς αὐτῆς ἐν ὅλῳ εἶναι 99· ἐξ αὐτῶν 70 ἀπέβησαν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, 15 ἀπέβησαν κατ’ αὐτοῦ, 6 ἐν μέρει, κατὰ 5, 5 ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ὡς νόμιμοι καὶ κατηργήθησαν αἱ δίκαι καὶ 3 ἀνεγνωρίσθησαν ἐν μέρει. Ἀλλὰ ποῖαι εἶναι καὶ πόσαι αἱ ἐκκρεμεῖς δίκαι; Ἰδού, κύριοι, καὶ κατάλογος τούτων καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρωτεύουσαν, διότι καθόσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαρχίας θὰ σᾶς εἴπω τὸν λόγον κατόπιν. Ἐν τῇ πρωτευούσῃ, κύριοι, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς δίκαι ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδικείου τῆς Βορείου πλευρᾶς 23, ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου 820, ἐνώπιον τοῦ ἐφετείου 916 καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑπάρχουσι 489. Τὸ ὅλον εἶναι 2248, (θόρυβος). Καθόσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαρχίας δὲν εἶναι πολλαί. Εἶναι πολλαὶ αἱ ἀφορῶσαι τὴν εἴσπραξιν. Ὁ ταμίας ἔλαβε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν νόμον νὰ καταδιώκῃ καὶ εἰσπράττῃ· ἀνακοπαὶ γίνονται ἄπειροι. Μόλα ταῦτα ἔγραψα καὶ περιμένω καὶ περὶ αὐτῶν ἕνα κατάλογον. Καθόσον ἀφορᾷ μίαν ἄλλην παρατήρησιν· αὐτὰς τὰς δίκας τὰς ἐξεδίκασαν ἀπὸ σήμερον μέχρι 1 Ἰανουαρίου· δὲν θὰ πληρώσῃ δὲ τὸ δημόσιον περισσότερα ἀπὸ 55,000 δραχ. καὶ τὸ δημόσιον ἐν γένει, διότι ἠξεύρετε, ὅτι σήμερον κατὰ συνέπειαν τοῦ νόμου τοῦ 1871 οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ πληρόνουν ἕκαστος τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὴν ὑπηρεσίαν των, ὥστε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θὰ πληρώσῃ μήτε 30,000. Τοῦτο τὸ λέγω διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι τὰς 200,000 τὰς ὁποίας ἐπέρασα διὰ τὰς καταδίκας τοῦ δημοσίου εἶναι ἀρκετώταται. Καταθέτω καὶ ταῦτα εἰς τὸ προεδρεῖον διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ βουλόμενος.

§30ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριοι, ὅταν γίνεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ μοναστηριακῶν γαιῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται οὕτω πως ὥστε νὰ μὴ ζημιοῦται τὸ δημόσιον. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω τὸ ἑπόμενον νομοσχέδιον (τὸ ἀναγινώσκει).

ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ

Συμπληροῦντος τὸν περὶ ἀρχαιοτήτων. 1. Ἀπαγορεύεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις κτημάτων δημοσίων, δημοτικῶν, ἐπισκοπικῶν καὶ μοναστηριακῶν (μονῶν διαλελυμένων ἢ μὴ) ἐφ’ ὧν ὑπάρχουσιν ἀρχαῖα καὶ μεσαιωνικὰ μνημεῖα οἱαδήποτε, οἷον ἐρείπια πόλεων, ἀκροπόλεων, φρουρίων, ναῶν, θεάτρων, σταδίων, λουτρῶν, τάφων ἢ θησαυρῶν, γήλοφοι σημάτων, λοξευτοὶ πετρώδεις λόφοι, λείψανα ἀρχαίων ὁδῶν κλπ. Ἡ ἀπαγόρευσις περιλαμβάνει οὐ μόνον τὸν κατεχόμενον ὑπὸ τοῦ μνημείου ἢ περιεχόμενον ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ ζώνην πέριξ αὐτοῦ πλάτους τοὐλάχιστον 10 μέτρων. 2. Ἐπίσης ἀναπαλλοτρίωτοί εἰσι τοποθεσίαι ἀνήκουσαι εἰς τὸ δημόσιον, εἰς δήμους κτλ. ὡς ἀνωτέρω, ἔνθα ἐτελοῦντο αἱ ἐθνικαὶ ἀρχαῖαι πανηγύρεις ἢ ἀγῶνες ὡς τὸ Ὀλύμπια, Ἴσθμια, τὰ Νέμεα, (περὶ τῶν θέσεων αὐτῶν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ πρότερον μήπως εἶναι ἰδιοκτησία ἰδιωτῶν), τὰ Πύθια καὶ αἱ τοποθεσίαι αἱ περιώνυμοι διὰ τὰ κατὰ τῶν βαρβάρων καὶ ἐχθρῶν τρόπαια, ὡς ἡ τοῦ Μαραθῶνος, ἡ τῶν Πλαταιῶν κλπ. 3. Ἐπὶ κτημάτων δημοσίων, δημοτικῶν, ἐπισκοπικῶν, μοναστηριακῶν, μονῶν (διαλελυμένων ἢ μὴ) παραχωρηθέντων ἤδη, ἢ παραχωρηθησομένων εἰς ἰδιώτας καθ’ ὁποιονδήποτε τρόπον, ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιχειρῇ ἀνασκαφάς. Τὰ δὲ συνεπεία τῆς ἀνασκαφῆς ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως ἀνακαλυπτόμενα ἀρχαῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸ Ἔθνος, ἀποζημιουμένου τοῦ ἰδιοκτήτου μόνον διὰ τὴν ἐκ τῆς ἀνασκαφῆς προξενηθεῖσαν αὐτῷ ζημίαν. Ἐὰν τὸ ἀνακαλυφθὲν ᾖναι μνημεῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μένῃ ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ἀνεκαλύφθη, δύναται τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ ὅσον μέρος ἐκ τοῦ κτήματος προαιρεῖται ἐπὶ ἀποδόσει ἀναλόγου τιμήματος τῆς παραχωρήσεως καὶ τῶν νομίμων τόκων ἀπὸ τῆς καταβολῆς· ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐν τῷ λαμβανομένῳ χώρῳ βελτιώσεις, ἀποζημιοῦται δι’ αὐτὰς ὁ ἰδιοκτήτης κατ’ ἐκτίμησιν τριῶν πραγματογνωμόνων, ὧν δύω ἐκλέγει τὸ δημόσιον. 4. Τὰ ὅρια τῶν τε μνημείων καὶ τῶν τοποθεσιῶν, περὶ ὧν διαλαμβάνουσι τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τίθησιν ἐπιτροπὴ ἐξ ἁρμοδίων προσώπων καὶ τοῦ γενικοῦ ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων συγκειμένη. 5. Ὁ πολίτης, ὅστις ἐγένετο ἤδη ἰδιοκτήτης κτήματος ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 1 καὶ 2 σημειωμένων, ἢ γενῇ εἰς τὸ μέλλον ἰδιοκτήτης κτήματος, οὗ δὲν ἀπαγορεύεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις κατὰ τὸ ἄρθρον 1, ἐὰν ἀνακαλύψῃ ἀρχαῖον ἐν τῷ τοιούτῳ κτήματι, ὀφείλει, ἐπὶ ποινῇ χρηματικῇ δραχμῶν πεντήκοντα μέχρι πεντακοσίων, ν’ ἀναγγείλῃ αὐτὸ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν εἰς τὴν ἀρχήν. Ἡ ἀπαγγελλομένη κατ’ αὐτοῦ ποινὴ δίδεται εἰς τὸν καταμηνύσαντα τὴν πρᾶξιν· ἀπαλλάσσεται δὲ τῆς ποινῆς, ἐὰν ἀναγγείλῃ τὴν ἀνακάλυψιν μετὰ τρεῖς ἡμέρας, ἀλλὰ πρὸ τῆς καταμηνύσεως. 6. Βασιλικὸν Διάταγμα θέλει κανονίσει τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου τούτου.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν

Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ.»

§31ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς οἰκογενείας Βότσαρη παρακαλῶ νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ γείνῃ ψηφοφορία διὰ πρώτην φορὰν σήμερον.

§32ΟΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις (θόρυβος).

§33Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, γνωρίζετε ὅτι εἶμαι ἀκριβὴς φύλαξ τοῦ κανονισμοῦ, καὶ δὲν ἐννοῶ ὡς δὲν ἐνόησα καὶ προχθὲς ὅτι διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῆς χορηγήσεως τῶν 1500 δραχμῶν εἰς τὸν κ. Ἀγγελικάραν, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ καταστρέψῃ τὴν δύναμιν τοῦ κανονισμοῦ. Δὲν ἐννοῶ ὅτι διὰ τοῦ προηγουμένου νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον τὸ χορηγοῦν ὀλίγον ἄρτον εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ μακαρίτου Βότσαρη, ὅτι παραβιάζεται ὁ κανονισμός. Καὶ διὰ τοῦτο προτείνω ὄχι μόνον νὰ μὴ τυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἀλλὰ καὶ κατεπεῖγον νὰ θεωρηθῇ· διότι περὶ τίνος πρόκειται; Ν’ ἀποφασίσωμεν εἰς τὰ πεινῶντα τέκνα τοῦ μακαρίτου Βότσαρη νὰ δώσωμεν ὀλίγον ψωμί. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ μὴ τυπωθῇ καθόλου καὶ νὰ γείνῃ πρώτη ἀνάγνωσις ἀμέσως.

§34ΟΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα! Ἀναγινώσκεται.

§35ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ ἡ μυστικὴ ψηφοφορία.

§36ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη’ εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν γίνεται.

§37ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶμαι ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνεται νὰ δοθῇ σύνταξις εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ μακαρίτου Βότσαρη. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ παμψηφεὶ θέλει παραδεχθῇ αὐτό, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔτι μᾶλλον θέλει δειχθῆ ἡ ἐθνικὴ εὐγνωμοσύνη καὶ ἔτι μᾶλλον θέλει ἀποδειχθῆ ὅτι τιμῶμεν τὴν μνήμην τοῦ μακαρίτου, ὅταν τηρήσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὸν κανονισμὸν καὶ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον διὰ μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων καθ’ ἑκάστην ἀνάγνωσιν ψηφοφορίας, κατὰ τὸν κανονισμόν.

§38ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§39ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, εἶναι περιττόν.

§40ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, διὰ τί νὰ χάσωμεν τὸν καιρόν μας; Καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ἔγεινεν ἡ ψηφοφορία (θόρυβος).

§41ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸ προηγούμενον εἶναι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸν Φίλιππον Ἰωάννου. Καλὸν εἶναι νὰ ἴδωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ πῶς ἐγένετο τότε. (Ἐνταῦθα γίνεται διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας καὶ σφαιριδίων ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεως τῆς χήρας Βότσαρη).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλή, κύριοι, παρεδέχθη διὰ ψήφων 121 κατὰ 21.

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως, κύριε πρόεδρε, περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀειμνήστου Βότσαρη καὶ ἡ πρὸ μικροῦ ἐξενεχθεῖσα ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῆς εἶναι λίαν ἀξιέπαινος· ἐκ τούτου ἐνθαῤῥυνόμενος λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω. Ὡς γνωστόν, εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀοιδήμου Γεωργίου Κουντουριώτου, ἀποβιώσασαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐχορηγεῖτο σύνταξις δραχμὰς 500 κατὰ μῆνα διὰ τὰς μεγάλας θυσίας τῆς μεγάλης ταύτης καὶ ἐνδόξου οἰκογενείας κατὰ τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν ἀγῶνα· ἡ σύνταξις αὕτη ἐχορηγεῖτο εἰς τὴν χήραν τοῦ ἐνδόξου ἐκείνου ἀνδρὸς ἀπέναντι τῶν μεγάλων ἀπαιτήσεων, τὰς ὁποίας εἶχε καὶ ἔχει ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἡ οἰκογένεια αὕτη· ἐν τούτοις ἡ χήρα αὕτη, ὡς γνωστόν, ἀπεβίωσε καὶ ἐπειδὴ ἦτο προσωπικὴ ἡ σύνταξις παύει. Ἐπειδὴ ὅμως ἐναπολείπονται δύο τέκνα, τὰ ὁποῖα συνέζων μετὰ τῆς μητρός των, ἡ χήρα τοῦ ἀοιδήμου Ἀθανασίου Μιαούλη καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτῆς Λάζαρος Γ. Κουντουριώτης διατελοῦντες ἴσως εἰς οὐχὶ εὐάρεστον οἰκονομικὴν κατάστασιν, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ πράξῃ ἔργον δικαιοσύνης καὶ ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν μεγάλην ἐκείνην οἰκογένειαν τῶν Κουντουριωτῶν νὰ φέρῃ νόμον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ νομοθετηθῇ ἡ ἐξακολούθησις τῆς χορηγήσεως τῆς συντάξεως 500 δραχμῶν εἰς τὰ δύω ταῦτα τέκνα τοῦ ἀειμνήστου Κουντουριώτη. Προσθέτω δὲ ὅτι ἡ θυγάτηρ τοῦ ἀοιδήμου Γεωργ. Κουντουριώτη, ἡ νύμφη τοῦ ἀειμνήστου καὶ ἐνδόξου ναυάρχου Ἀνδρέα Μιαούλη καὶ σύζυγος τοῦ μακαρίτου Ἀθανασίου Μιαούλη κυρία Κονδύλω, λαμβάνει σύνταξιν μόνον δραχμὰς 130 κατὰ μῆνα διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ἐκδουλεύσεις τοῦ μακαρίτου συζύγου της. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὴν πρότασιν ταύτην καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν θὰ φέρῃ τὸ προσῆκον νομοσχέδιον.

§44ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀπέθανεν ἡ χήρα Κουντουριώτου· ἐν τούτοις σήμερον γίνεται λόγος περὶ συντάξεως τῆς χήρας Μπότσαρη. Πολλοὶ μᾶς ὑπενθύμισαν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ ἔθνος πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Κουντουριώτου· οὔτε ἀντίῤῥησιν δὲ, οὔτε παρατήρησίν τινα ἔχομεν νὰ φέρωμεν περὶ τούτου.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

«ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Αʹ.

Κεντρικὴ ὑπηρεσία. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν ὑπουργείου 76,283.»

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 2. Ἔξοδα ὑπηρεσίας 12,200.»

§48ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 3. Ἀντιμισθία δικηγορικῶν συμβούλων» 300.

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 4. Ἔξοδα ἐφημερίδων 12,000.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ φέρει παρατηρήσεις ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι τινὰ τῶν μελῶν ἐπρότειναν τὴν ἐλάττωσιν εἰς 6,000. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις;

§52ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἔχει. «Ἄρθρον 5. Ἔκτακτον προσωπικόν 5,000.» Ἐπίσης καὶ ἐνταῦθα τινὰ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐζήτησαν τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου τούτου.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑποστηρίζεται.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη λοιπὸν καὶ τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἔχει. «Ἄρθρον 6. Ἔξοδα ἀπρόβλεπτα 12,000.» Ὑπάρχει παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ἡ δαπάνη δὲν στηρίζεται εἰς νόμον.

§56ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§57ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατόπιν ὡρίμου σκέψεως καὶ συζητήσεως ἐν τῇ ἐπιτροπῇ πρέπει σπουδαίως ἡ Βουλὴ νὰ τὰς λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν.

§58ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Πυλαρινὸς νὰ μᾶς φωτίσῃ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ κεφάλαιον Αʹ. ἐκ δραχ. 117,783.

«ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Βʹ.

Διοίκησις ἐπαρχιῶν.

Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Βʹ. ἄρθρ. 3 καὶ 4, μειονοψηφούντων πέντε μελῶν αὐτῆς, ἀπεδέχθη τὴν προσθήκην ἐπὶ μὲν 1ου 2,700 δραχ. ἐπὶ δὲ τοῦ 2ου 300 πρὸς σύστασιν ἐπαρχείου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πάλλης τῆς Κεφαλληνίας.

§60ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἡ γνώμη αὕτη δεκτὴ ἐγένετο παμψηφεί. Ἡ ἐπαρχία Πάλλης, κύριοι, ἀπαρτίζεται ἀπὸ 26,000 κατοίκους· παρέχει εἰς τὸ δημόσιον πρόσοδον σχεδὸν ἑνὸς ἑκατομυρίου, καθόσον σταφίδα μόνον παράγει 13 ἑκατομμύρια ἀνεξαρτήτως τῆς ἄλλης παραγωγῆς αὐτῆς· εἶναι βέβαιον ὅτι κατὰ μὲν τὸ θέρος ἡ ἐπαρχία αὕτη πλησίον εἶναι, ὡς εἰπεῖν, τῆς πρωτευούσης τοῦ Νομοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὸν χειμῶνα ἡ συγκοινωνία καθίσταται δυσκολωτέρα καὶ οὐχὶ ἀκίνδυνος, διότι γίνεται διὰ θαλάσσης· ἡ ἐπαρχία αὕτη κατὰ τὸ παρελθὸν οὐ μόνον Πρωτοδικεῖον ἐκέκτητο, ἀλλὰ καὶ Γυμνάσιον, καὶ ἄλλα εὐεργετήματα, τὰ ὁποῖα κατόπιν ἔλειψαν· καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἐπαρχεῖον, σήμερον ἡ σύστασις τούτου εἶναι μεγίστη ἀνάγκη ὡς ἡ ἐπιτροπὴ ἀνεγνώρισε παμψηφεὶ καὶ ἀπεδέξατο τὴν πρότασίν μου χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν πολιτική τις ἀπόχρωσις, καθότι καὶ ἄτοπον εἶναι διοικητικῶς εἷς Νομάρχης τρεῖς νὰ διοικῇ ἐπαρχίας· διὸ πάντες ὡμολόγησαν τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως τούτου, ἡ δὲ δαπάνη εἶναι τόσον μικρὰ ὥστε δὲν βαρύνει τὸ δημόσιον πλέον τῶν δύο χιλιάδων ἐννεακοσίων δραχμῶν.

§61ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρέπει νὰ φέρῃς νόμον διὰ τοῦτο.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς σύστασιν ἐπαρχείου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πάλλης τῆς Κεφαλληνίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 4. Ἔξοδα ὑπηρεσίας τῶν ἐπαρχείων 38,600.

Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παρεδέχθη καὶ τὸ Κεφάλαιον 2 ἐκ δραχ. 514,573.

«ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δʹ.

Δημοσία ἀσφάλεια. Ἄρθρ. 1. Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας 80,000.» Πέντε ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς θεωροῦσιν ἀνεπαρκῆ τὴν ζητουμένην πίστωσιν καὶ προτείνουσι τὴν αὔξησιν αὐτῆς εἰς 180,000, ἀλλὰ τὰ λοιπὰ μέλη δὲν ἀποδέχονται τὴν γνώμην ταύτην ὑπ’ ὄψιν ἔχοντα τὴν σημερινὴν εὐάρεστον τῆς δημοσίας ἐν γένει ἀσφαλείας κατάστασιν, ἥτις διατηρουμένη ὡς ἐλπίζει καὶ εὔχεται δὲν θέλει ἀπαιτήσει πλειοτέραν δαπάνην.

§64ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ μείνῃ ὡς ἔχει.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 2. Προσωπικὸν Διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν κλπ. 221,532

§66ΔΡΟΣΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι 5,000 δραχμαί, διότι ὑπάρχει μεγάλη στενοχωρία εἰς τὰς φυλακάς.

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ 4 ἄρθρον τὸ ποσὸν γίνεται 25,000

Οὕτω παρεδέχθη ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Κεφάλαιον Γʹ. ἐκ δραχμῶν 963,051.

«ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δʹ.

Ἐθνοφυλακή.» Δὲν περιέχει τίποτε.

«ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Εʹ.

Δημοσία ὑγεία.

§69ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔξοδα, κύριοι, διὰ τὸ Μαιευτήριον εἶναι λίαν ἀνεπαρκῆ· πολλάκις δὲν ἔχουσι ν’ ἀγοράσωσι μολοχάνθη καὶ ἄλλα φάρμακα.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία δὲν μᾶς εἶπε τίποτε· περὶ τούτου δὲν ἔχομεν κἀνὲν παράπονον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 5. Προσωπικὸν δημοσίων λουτρῶν. Ἄρθρον 6. Ἔξοδα δημοσίων λουτρῶν. 1,389.»

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν γνωρίζουν ὅτι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τῆς Ἠλείας, πλησίον τῆς Κυλλήνης ὑπάρχουν ἰαματικὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα συνιστῶνται ἀπὸ τοὺς ἰατροὺς τῶν Ἀθηνῶν, τῶν Πατρῶν καὶ πρὸ πάντων ἀπὸ τοὺς ἰατροὺς τῶν Ἑπτανησίων. Ἀναγκασθεὶς καὶ ἐγὼ ἐφέτος χάριν τῆς συζύγου μου νὰ ἐπισκεφθῶ τὰ ὕδατα ταῦτα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι κατεπλάγην ἀπὸ τὸ θέαμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάσθη εἰς τοὺς ὀφθαλμούς μου· εὗρον ἐκεῖ ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους ἀνθρώπους ἐκ τῶν ὁποίων ὀλίγοι μόνον ἐκατοικοῦσαν εἰς ἄθλιά τινα παραπήγματα, τὰ ὁποῖα ἰδιώτης τις εἶχε κατασκευάσει, καὶ τὰ ὁποῖα καὶ ἁδρὸν ἐνοίκιον προσέφερον· ἄλλοι ἐκατοικοῦσαν εἰς καλύβας, τὰς ὁποίας οἱ ἴδιοι εἶχον κατασκευάσει ἀπὸ χόρτα, τινὲς δὲ ἔμενον εἰς τὸ ὕπαιθρον. Παρετήρησα δὲ ὅτι ἐκ τῶν εὑρισκομένων ἐκεῖ ἄλλοι ἔπασχον ἀπὸ ῥευματισμοὺς, ἄλλοι ἀπὸ ἐξανθήματα, ἄλλοι ἀπὸ νευρικὰ νοσήματα, ἄλλοι ἀπὸ ἆσθμα καὶ πολλοὶ ἀπ’ νοσήματα τῆς ἐπιδερμίδος, τινὰ τῶν ὁποίων ἐχαρακτηρίζοντο ὡς λώβα ἢ ὡς λέπρα, καὶ διὰ τοῦτο οἱ πάσχοντες ἦσαν χωριστὰ ἀπὸ τοὺς λοιπούς. Ὅλοι οἱ προσερχόμενοι ἐκεῖ ἐκτὸς τῶν λεπρῶν καὶ λωβιασμένων ἐλούοντο εἰς μίαν δεξαμενὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀνοίξει πέριξ μιᾶς τῶν πηγῶν καὶ εἰς αὐτὴν εἰσήρχοντο καθ’ ὡρισμένην ὥραν οἱ ἄνδρες καὶ καθ’ ὡρισμένην ὥραν αἱ γυναῖκες· εἶδον μὲ τοὺς ὀφθαλμούς μου, ὅτι ὅλοι οἱ λουόμενοι εἰς τὰ λουτρὰ ταῦτα, εὕρισκον ἀνακούφισιν τῶν πόνων των, ἔμαθον δὲ, ὅτι ἐκ τῶν προσελθόντων κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη καὶ πολλοὶ ἐθεραπεύθησαν ἐντελῶς. Δυστυχῶς ὅμως οἱ πλεῖστοι κατελαμβάνοντο ἀπὸ πυρετοὺς, οἱ δὲ πυρετοὶ ἦσαν τόσον πεισματώδεις, ὥστε πολὺ ἔχανον τὴν ζωήν των, ἄλλοι δ’ ἔπασχον ἐπὶ πολλὰ ἔτη· τοῦτο δὲ προέρχεται, διότι τὰ νερὰ, τὰ ὁποῖα ἐκεῖ πηγάζουν, τόσον τὰ ἰαματικὰ καθὼς καὶ τὰ πόσιμα δὲν ἔχουν διέξοδον, καὶ σχηματίζουν ἕλος. Τοσαῦτα δὲ δυστυχήματα συμβαίνουν ἕνεκα τῶν πυρετῶν ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ μὴν ὑπάγῃ εἰς τὰ λουτρὰ, παρὰ νὰ ὑπάγῃ καὶ νὰ πάθῃ ἀπὸ τὴν ἀσθένειαν αὐτῶν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπάνθρωπον νὰ ἀφίνωμεν τὰ λουτρὰ ἐκεῖνα εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται, καὶ νὰ μένωσι τόσοι δυστυχεῖς ἄνθρωποι ἐκτεθειμένοι εἰς τὰ νοσήματα, τὰ ὁποῖα ἐκεῖ ἀποκτῶνται, καὶ εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτον ἂν τὰ λουτρὰ παρεχωροῦντο εἰς ἑταιρίαν τινὰ, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ τὰ ἐπιμεληθῇ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι εὔκολον καὶ ἐπειδὴ τὸ ἔδαφος φιλονεικεῖται μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς μονῆς τῶν Βλαχερνῶν, νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον νὰ σημειωθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δαπάνη οὐχὶ ἀνωτέρα τῶν 12 ἢ 15 χιλιάδων δραχμῶν, διότι διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, καθ’ οὓς ἔκαμα ὑπολογισμοὺς ἐξ ἰδίων παρατηρήσεων, δυνάμεθα πρῶτον νὰ ἀποξηράνωμεν τὸ ἕλος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει· δεύτερον νὰ περιποιηθῶμεν τὴν δεξαμενὴν κατασκευάζοντες πέριξ αὐτῆς ὀλίγα τινὰ παραπήγματα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἐκδύωνται κάπως μὲ ἄνεσιν οἱ ἄνθρωποι, τρίτον νὰ κατασκευάσωμεν ἓν παράπηγμα διὰ τὴν φρουρὰν, ἡ ὁποία πολὺ κακῶς οἰκονομεῖται ἐκεῖ· πρέπει δ’ νὰ διορισθῇ καὶ ἰατρὸς ἐκεῖ. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν κατοικίαν τῶν προσερχομένων, θέλουν εὑρεθῆ ἰδιῶται, οἱ ὁποῖοι νὰ κατασκευάσωσι παραπήγματα πρὸς ἐνοικίασιν. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ δυσκολευθῇ νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡ δαπάνη τῶν 15,000 δραχμῶν· προσθέτω δὲ ἀκόμη ὅτι τὰ ὕδατα ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι λίαν ὠφέλιμα πινόμενα, καὶ διὰ τοῦτο μυριάδες φιαλῶν πληροῦνται κατ’ ἔτος καὶ μετακομίζονται εἰς τὴν Εὐρώπην, ὥστε εἶναι καλὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐκεῖ ἰατρὸς, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἔχῃ καὶ ὄφελός τι ἐκ τῶν λουτρῶν, καὶ νὰ φροντίζῃ ὥστε τὰ νερὰ ταῦτα νὰ τίθενται καλῶς εἰς τὰς φιάλας καὶ νὰ βουλόνωνται· διότι ὡς ἐπληροφορήθην ἕως ὅτου φθάσωσιν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον χάνουν τὸ πλεῖστον μέρος τῆς δυνάμεώς των καὶ καταντοῦν ἄχρηστα.

§73ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ παραχωρήσεως τῶν μεταλλευτικῶν ὑδάτων, ὑπάρχουν δύω προτάσεις ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε συστήσει ἐπιτροπὴν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰς προτάσεις αὐτάς· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἕνεκα τῆς ἀπουσίας τινῶν μελῶν της δὲν ἠσχολήθη σπουδαίως. Οὐχ ἧττον ὅμως αἱ προτάσεις αὗται εἶναι συμφέρουσαι καὶ ἐπωφελεῖς· μία τῶν προτάσεων τούτων εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν ἐξοχωτέρων ἰατρῶν. Αἱ προτάσεις αὗται δὲν ἔχουν σκοπὸν μόνον τὴν βελτίωσιν τῶν ἐκεῖ λουτρῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διαδώσωσι τὰ ὕδατα ταῦτα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι πολὺ ὠφελιμώτερα καὶ ἀπὸ τὰ ὕδατα ἐκεῖνα τῶν Πυῤῥηναίων τὰ καλούμενα les eaux bonnes καὶ ἐχρησίμευσαν εἰς πολλὰς νόσους· πρὸ πάντων δ’ ἐφάνησαν ἀληθὴς πανάκεια κατὰ τῶν στηθικῶν νοσημάτων· ἀντὶ λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Τριφυλλίας, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ προτάσεις τῶν ἑταιριῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μεγαλείτερον καὶ ἐπωφελέστερον σκοπόν· τότε δὲ τὰ ὕδατα ταῦτα συναγωνιζόμενα μετὰ τῶν ὑδάτων τῶν Πυῤῥηναίων θὰ λάβωσι μεγαλειτέραν διάδοσιν.

§74ΔΡΟΣΟΣ. Ὑπάρχουν τῷ ὄντι ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου προτάσεις περὶ παραχωρήσεως τῶν ὑδάτων αὐτῶν καὶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον αὐτὸ τὸ ἔτος δὲν εἶναι καιρὸς νὰ γείνῃ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος· εἶναι καλὸν μόνον νὰ προστεθῶσι 2 ἢ 3 χιλιάδες δραχμῶν, ἵνα γείνῃ ἐπιστημονικὴ ἀνάλυσις τῶν ὑδάτων.

§75Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἷς τῶν διασημοτέρων Ἑλλήνων ἰατρῶν ὁ κ. Μεταξᾶς, ὁ ὁποῖος διατελεῖ ἐν Μασσαλίᾳ ἔγραψεν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐζήτησε νὰ γείνῃ ἐπιστημονικὴ ἀνάλυσις, ἥτις ν’ ἀποσταλῇ καὶ ἐλπίζει νὰ κατορθώσῃ νὰ σχηματισθῇ ἑταιρία νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ὕδατα, ἐὰν τῷ ὅτι ἔχουν τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα τοῖς ἀποδίδονται. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἐγένετο κἀμμία ἐπιστημονικὴ πίστιν παρέχουσα ἀνάλυσις μέχρι τοῦδε, ἐγένετο δὲ καὶ ἔρευνα ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη. Τὸ ὑπουργεῖον μάλιστα προσεκάλεσε τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἡμῶν κ. Ἰωάννου νὰ προσαγάγῃ μίαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ἡ ὑπηρεσία, ὅτι ἄλλοτε ἐπιφορτισθεὶς εἶχε συντάξει περὶ τῶν ὑδάτων τούτων, ἀλλὰ πρῶτον μὲν καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος, νομίζω, εἶπεν ὅτι ἡ ἀνάλυσις ἐκείνη εἴτε διὰ τὸν ἕνα λόγον εἴτε διὰ τὸν ἄλλον δὲν εἶναι τόσον ἀκριβής· δεύτερον δὲ ὅτι δὲν τὴν εἶχε πλέον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς ἐζήτησε τὴν προσθήκην τῶν 3,000 δραχμῶν, διότι τῷ ὄντι εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀνάλυσις, ὅπως ἀποδεικνύῃ καὶ τὸ παράδειγμα τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μεταξᾶ, καὶ διότι τοιαύτη περίπου χρειάζεται δαπάνη, διὰ νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ ἀνάλυσις. Ἡ Κυβέρνησις, καθόσον ἀφορᾷ τὴν παραχώρησιν, ἀπαντᾷ μεγάλας δυσκολίας. Ὑπάρχουν αἰτήσεις περὶ παραχωρήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἐπίδικον τὸ ἔδαφος.

§76ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν προτάσεις ἑταιρίας, ἡ ὁποία ἀναλαμβάνει τὴν ἔκβασιν τῶν δικῶν.

§77ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχουν τοιαῦται.

§78ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν.

§79ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ τί ὅρους προτείνουν; Διότι ἠξεύρετε ὅτι ὅταν τις ἀναδέχεται μεγάλους κινδύνους, τοὺς ἀναδέχεται ἐπὶ ἐλπίδι ἀπολαύσεως μεγάλου κέρδους· καὶ τότε αἱ κυβερνήσεις πρέπει νὰ σκεφθοῦν ἐὰν ὁ κίνδυνος ἦναι τόσον μέγας, ὥστε νὰ δικαιολογήσῃ μίαν ἐπιζήμιον παραχώρησιν.

§80ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν δικῶν εἶναι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου; ...

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε ἀλάσσει τὸ πρᾶγμα.

§82ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 3,000 δραχμῶν εἶναι καλὸν τῷ ὄντι νὰ παραχωρηθῇ διὰ νὰ γείνῃ δοκιμή· ἀλλ’ ἐν τούτοις θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν, ὥστε νὰ σπεύσῃ νὰ κάμῃ μίαν σύμβασιν.

§83ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εὑρίσκω ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων ἀπὸ τὰς ὁποίας πρέπει τὸ δημόσιον νὰ ὠφελῆται, ἀλλ’ εἶναι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου καλοῦ διὰ νὰ εὑρίσκουν θεραπείαν οἱ πάσχοντες· ὥστε ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει παρὰ νὰ φροντίσῃ ἐὰν ἡ ἑταιρία ἦναι ἀξιόχρεως καὶ ἐὰν ἔχῃ ἀληθῶς τὴν τάσιν νὰ κατασκευάσῃ δημόσια λουτρά.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§85ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καλὸν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ὁ ἰατρὸς ὁ ἀναδεχθεὶς τὰ λουτρὰ τῆς Κύθνου· εἰς τὴν σύμβασιν ὑπῆρχεν ὅρος λίαν σπουδαῖος, ὅτι ὁ ἐργολάβος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντάξῃ τακτικῶς αἴτησιν περὶ τῆς ἐνεργείας τῶν ὑδάτων περὶ τῆς θεραπείας τῶν ἀσθενῶν, καὶ περὶ τοῦ ἀποτελέσματος ἐν γένει τῶν λουτρῶν. Ἐὰν τοῦτο λείψῃ οὐδὲν ὄφελος θὰ προκύψῃ. Παρακαλοῦμεν λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸν ἰατρὸν ἐκεῖνον τὴν δημοσίευσιν τῆς καταστάσεως καὶ τῆς θεραπείας τῶν ἐκεῖ λουομένων ἀσθενῶν.

§86Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχεν ὑποβληθῆ τῷ ὄντι πρότασίς τις διὰ τὰ λουτρὰ τῆς Κυλλήνης ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐγγυηθῇ, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, τὸ δημόσιον τίποτε ὀλιγώτερον παρὰ 200 στρέμματα γῆς, καὶ ἐν περιπτώσει ἐκνικήσεως αὐτῶν ὑπὸ τρίτου νὰ ἦναι ὑπόχρεον εἰς ἀποζημίωσιν· ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου γνωστοὶ διὰ τὰ φῶτά των εἶδον τὸ ἀπραγματοποίητον τῆς προτάσεως ταύτης καὶ ὑπέβαλον προτάσεις, αἵτινες ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθοῦν. Ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὰς παρέπεμψα εἰς μίαν ἐπιτροπὴν ἰατρικὴν, μέλος τῆς ὁποίας ἦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Βαλασόπουλος· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ὑπεβλήθη τὸ ἀποτέλεσμα τῶν σκέψεών των, διότι τῳόντι τὰ ζητήματα αὐτὰ ἐπαρουσίαζον ὑπὸ ἰατρικὴν ἔποψιν πολλὰς δυσκολίας. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ὁ γνωστὸς ἰατρὸς κ. Μεταξᾶς ὑπέβαλε πρότασιν καὶ ἐζήτησε πρὸς τοῖς ἄλλοις νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν ἡ φύσις καὶ τὸ λυσιτελὲς τῶν ὑδάτων. Δὲν ἠμέλησε δὲ τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο· ἀλλὰ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω ἀπέναντι τόσων σοφῶν ἰατρῶν ἐνταῦθα παρακαθημένων, ὅτι δὲν ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτέλεσμά τι, καὶ οἱ ἀξιότιμοι ἰατροὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνταῦθα κατανοοῦν τὴν δυσκολίαν πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς χρησιμότητος τῶν ἐν λόγῳ ὑδάτων. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἀρκοῦν 3,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἴσως οὔτε τὸ διπλάσιον. Ἀνάλυσις ὑδάτων ἀπαιτεῖ ἐπιστήμην καὶ προσοχὴν μεγίστην καὶ λοιπὰ πολλὰ πρέπει νὰ συντρέξουν διὰ τὴν διάγνωσιν τῆς φύσεως τῶν ὑδάτων. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν παρώτρυνε ὅσον ἠδυνήθη τὸ ἰατροσυνέδριον, ἀλλὰ τοῦτο ἀπήντησε δυσκολίας πρὸς πραγματοποίησιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μεταξᾶ. Διὰ νὰ εὕρῃ τις τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὑδάτων τῶν συντελούντων εἰς τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ἀσθένειαν, δεῖται χρόνου πολλοῦ καὶ δαπάνης οὐ σμικρᾶς καὶ οὐ τῆς τυχούσης προσοχῆς. Περὶ τῶν 3,000 δὲν ἔχω νὰ κάμω ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν θὰ φθάσουν· ἴσως ἴσως, ἀφοῦ δαπανηθοῦν θὰ ἤμεθα πάλιν ἐκεῖ ὅπου εἴμεθα ἤδη.

§87ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Θόρυβος). Διὰ πράγματα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἔχετε οὐδεμίαν εἰδικότητα, νομίζω εἶναι πολὺ κακὸν ὡς ἀπὸ τρίποδος νὰ ἀποφαίνεσθε. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ὅτι τὸ πρᾶγμα χρειάζεται καὶ κόπου πολλοῦ καὶ χρόνου. Ὄχι. Οὐχ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην, μία ἀνάλυσις δὲν εἶναι δύσκολον πρᾶγμα, δὲν εἶναι ἡ ἀνακάλυψις τῆς Ἀμερικῆς· διότι ὑπάρχον χίλιοι δύω ἐπιστήμονες, οἵτινες ἠμποροῦν νὰ ἀναλύσουν μίαν μποτίλαν νεροῦ μὲ πεντακοσίας δραχμάς. Οὔτε εἶναι ἀνάγκη, κατ’ ἐμὲ κριτὴν, νὰ γείνῃ ἀνάλυσις εἰς τὴν Εὐρώπην. Δὲν ἠξεύρω δὲ διατὶ ὁ κ. Μεταξᾶς, ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον γινώσκω καὶ τιμῶ, ἐνόμισεν ὅτι μόνον εἰς τὴν Γαλλίαν ἠμπορεῖ νὰ ἀναλυθῇ ἓν ποτήρι νερό. Ἐνταῦθα ἔχομεν χημικὸν ἀξιόλογον καὶ διακρινόμενον οὐ μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἀπολαύοντα μεγίστης ὑπολήψεως καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ εἶναι ὁ Καθηγητὴς τῆς Χημείας· αὐτὸς ἠμπορεῖ ἀξιόλογα νὰ ἀναλύσῃ τὸ νερὸ αὐτό. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν θεραπείαν, δὲν εἶναι εὔκολον ἐκ τῆς ἀναλύσεως νὰ κρίνῃ τις περὶ τοῦ ἀποτελέσματος. Τὰ νερὰ αὐτὰ δὲν θὰ συντελέσουν πολὺ εἰς λουτρὰ, ὡς πόσιμα ὅμως νερὰ θὰ ᾖναι πολὺ καλλίτερα ἀπὸ τὸ eau de Bonnes. Αὐτὰ τὰ νερὰ ἐμπεριέχουν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ θεῖον καὶ ἅλατα· καὶ διὰ τοῦτο ἐκ προοιμίων οἱ ἰατροὶ εἶπον ὅτι θὰ συντελέσουν εἰς τὰ στηθικὰ νοσήματα καὶ ἰδίως εἰς τὰς καταῤῥοὰς τοῦ στήθους. Καθόσον ἀφορᾷ δὲ τὴν χρῆσιν αὐτῶν ὡς λουτρῶν διὰ ῥευματισμὸν, διὰ δερματικὰ παθήματα εἶναι πολὺ ὀλίγον ὠφέλιμα, διότι εἶναι ψυχρὰ καὶ διὰ νὰ συντελέσουν τὰ μεταλλικὰ αὐτὰ ὕδατα εἰς ἐξανθήματα καὶ ῥευματισμοὺς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχουν κἄπως ἀνεπτυγμένην θερμοκρασίαν, ἠμποροῦν μόνον νὰ συντελέσουν διὰ μικρὰ ῥευματικὰ παθήματα, προερχόμενα ἐκ μικρᾶς ἀδυναμίας τοῦ ὀργανισμοῦ.

§88ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν εἶμαι βεβαίως ὁ κατάλληλος νὰ λαλήσω περὶ τῆς χημικῆς ἀναλύσεως, ἀλλ’ ἔλαβον καὶ ἐγὼ ἀνάγκην καὶ ἔκαμον χρῆσιν τῶν ὑδάτων καὶ εἰς πόσιν καὶ εἰς λουτρὰ, καὶ ἰδίοις ὄμμασιν εἶδα, ὅτι τὰ ὕδατα ταῦτα φέρουν σπουδαῖα ἀποτελέσματα εἰς διάφορα νοσήματα. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἡ ἀνάλυσις δύναται νὰ γείνῃ ἐπιτοπίως ἢ ὄχι· κάμνω ὅμως μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Γόρτυνος κύριον Νικολόπουλον, εἰπόντα, ὅτι ὄχι ὀλιγώτερα ἀπὸ 200 στρέμματα ἐζήτησαν. Κύριοι, ἡ γῆ ἐκεῖ εἶναι βάλτος, καὶ διὰ νὰ ἀποξηρανθῇ ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον 100 δραχ. τὸ στρέμμα. Ἐννοεῖτε λοιπὸν ὅτι σήμερον οὔτε 15, οὔτε 10, οὔτε 5 δραχμὰς ἔχει τὸ στρέμμα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀπέναντι χιλιάδων στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα δίδομεν καλῶς ποιοῦντες διὰ σιδηροδρόμους καὶ γεωργικὰς ἑταιρίας, δὲν πρέπει νὰ συλλογιζώμεθα 200 στρέμματα εἰς τὴν Σαχάραν ἐκείνην. Πρέπει μάλιστα νὰ παρακαλέσῃ ἡ Κυβέρνησις, διότι θ’ ἀποκαταστήσῃ τὸν τόπον ὑγιεινὸν, διότι ἠκούσατε καὶ τί εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὁ ὁποῖος προσφάτως ἐπεσκέφθη τὰ λουτρὰ ἐκεῖνα· θὰ συντελέσουν δὲ τὰ μέγιστα εἰς τὴν ὑγείαν τῶν ἐπισκεπτομένων αὐτὰ, καὶ πρὸ πάντων θὰ συντελέσῃ ἡ ἀποξήρανσις τὰ μέγιστα εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων καὶ τῶν παροίκων. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τὰ 200, ἢ 300 ἢ καὶ 500 στρέμματα δὲν πρέπει οὔτε κἂν νὰ τὰ σκεφθῶμεν.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, καθὼς ἐνόησα ἐκ τῆς ὁμιλίας τινῶν ἐκ τῶν ἀγορευσάντων, φοβοῦμαι ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῶν λουτρῶν τῆς Κυλλήνης θὰ παραταθῇ ἐπ’ ἄπειρον ἢ θὰ ματαιωθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν διὰ τὴν δυσκολίαν, ἡ ὁποία παρουσιάζεται εἰς τὴν χημικὴν ἐξέτασιν καὶ ἀνάλυσιν. Ἐν τούτοις οἱ ἄνθρωποι θὰ προσέρχωνται εἰς τὰ λουτρὰ αὐτὰ, θὰ θεραπεύωνται ἀπὸ τὰ νοσήματα, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος θὰ λαμβάνουν πυρετοὺς διαλείποντας καὶ κακοήθεις καὶ θὰ καταρῶνται ὅλους ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐνῷ δυνάμεθα νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν μὲ μίαν μικρὰν δαπάνην, ἀδιαφοροῦμεν καὶ καταγινόμεθα νὰ μάθωμεν ποία εἶναι ἡ δύναμις καὶ ἡ χρησιμότης τῶν ὑδάτων. Αὐτὸ τὸ γνωρίζει ἡ κοινωνία καὶ διὰ τοῦτο προσέρχονται εἰς αὐτά. Διὰ τοῦτο, κ. πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλῃ νὰ κάμῃ τὴν δαπάνην αὐτὴν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως. Ἡ ἐκκρεμότης τῆς δίκης, ἐὰν ἀκόμη ὑφίσταται, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὸ διάβημα τοῦτο, διότι ὁ ἡγούμενος τῆς Μονῆς, τὸν ὁποῖον συνέπεσε νὰ ἴδω, λέγει, ὅτι παραιτεῖται πάσης ἀξιώσεως καὶ ἀπὸ τῶν ὑδάτων καὶ ἀπὸ τῶν πέριξ γαιῶν, ἐὰν εἰς αὐτὸν ἀφεθῇ ἓν ἄλλο μέρος, τὸ ὁποῖον φιλονεικεῖ μὲ τὸ δημόσιον. Ὥστε εἶναι εὔκολον νὰ συμβιβασθῇ. Ἐκτὸς τούτου μία ἑταιρία προσφέρεται ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε κινήσει τὸ δημόσιον, νὰ ἀποζημιώσῃ τὴν Μονὴν διὰ τὰς γαίας, καὶ αἱ γαῖαι, καθὼς παρετήρησεν ὁ κ. Αὐγερινὸς, δὲν ἀξίζουν οὔτε μίαν δραχμὴν τὸ στρέμμα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἤκουσε τὴν σύστασιν.

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰς 3,000 δραχμὰς παρακαλῶ.

§92ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον περὶ δημοσιεύσεως τῶν ἀποτελεσμάτων....... (θόρυβος).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· λοιπὸν τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6 ἑνούμενα ἀντὶ 1,389 δραχ. θὰ γείνουν 4,389. «Ἄρθρον 7. Δημόσια θεραπευτήρια 70,076.»

§94ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐπὶ τοῦ κεφ. 6.

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς· «Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου δύω ἐκ τῶν μελῶν προτείνουσι τὴν κατάργησιν τῶν θεραπευτηρίων τῶν σπυροκωλιόντων ὡς πάντῃ ἀχρήστων καὶ μηδεμίαν ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ τῆς συστάσεώς των ἀποφερόντων ὠφέλειαν, ἀλλὰ καὶ τὴν γνώμην ταύτην τὰ λοιπὰ μέλη δὲν ἀπεδέχθησαν ἀναντιῤῥήτου ὄντος ὅτι οὐχὶ μικρὰ ὠφέλεια προσγίνεται τοῖς πάσχουσιν. Ὁμοφώνως δὲ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκφράζει ζωηρὰν εὐχὴν περὶ κρείττονος διαῤῥυθμίσεως τῶν τοῦ Φρενοκομείου Κερκύρας, περὶ ἐπεκτάσεως αὐτοῦ, ἵνα ἀνταποκρίνηται ἐπαρκῶς εἰς τὸν προορισμόν του καὶ περὶ ἄρσεως παντὸς ὅθεν δήποτε προερχομένου προσκόμματος περὶ τὴν παραδοχὴν τῶν πασχόντων ἐν τῷ καταστήματι πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὑπὸ τῆς φιλανθρωπίας ἐπιβαλλομένων καθηκόντων.

§97ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὸ θεραπευτήριον τῶν σπυροκωλιόντων ἔκαμα πάντοτε παρατηρήσεις εἰς τὴν Βουλὴν θεωρῶν ἀνωφελῆ τὴν συντήρησιν αὐτοῦ.

§98ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βαλασοπούλου.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων.

§100ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· σήμερον ἠμπορεῖ νὰ τὰς δώσῃ, διότι πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§101ΜΑΚΡΗΣ. Τὰ θεραπευτήρια αὐτὰ εἶναι συστημένα εἰς διαφόρους νομοὺς, εἶναι ἓν καὶ εἰς τὴν πόλιν Μεσολογγίου, καὶ εἶναι τόσον χρήσιμον, ὥστε ἔπρεπε νὰ γείνουν δέκα εἰς τοὺς διαφόρους νομοὺς, διότι τὸ κακὸν ἔχει ἐπέκτασιν, καὶ δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ, παρὰ διὰ τῶν νοσοκομείων· διότι οἱ πάσχοντες κρύπτουν τὸ νόσημα, τὸ ὁποῖον εἶναι τόσον φοβερὸν καὶ ἀποτρόπαιον, ὥστε ἐμπνέει φρίκην εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἡ ἐξουσία λοιπὸν ὀφείλει νὰ ἐφαρμόσῃ ἐκβιαστικὰ μέτρα κατὰ τῶν πασχόντων, καὶ νὰ τοὺς συναθροίσῃ εἰς τὰ θεραπευτήρια αὐτά.

§102ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὁσάκις ἤκουσα νὰ ὁμιλῶσι περὶ σπυροκωλιόντων, ἐξεκαρδιζόμην ἀπὸ τὰ γέλια, διότι εἶναι νόσος ἀνύπαρκτος, τὴν ὁποίαν ἔπλασεν ἡ ἰατρικὴ εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιστήμη ἦτον εἰς τὰ σπάργανά της. Τότε ὑπῆρχε μία ἰδέα, ὅτι ὑφίσταται μία νόσος, τὴν ὁποίαν ἀπεκάλεσαν σπυρόκωλον, ἡ ὁποία συνωδεύετο μὲ μερικὰ ἕλκη, τὰ ὁποῖα καταλαμβάνουν τὰ κατώτερα μέρη τοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι παρὰ μία σύφιλις ἀπηρχαιωμένη, ἡ ὁποία μετεδόθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἔμεινεν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου μὴ θεραπευομένη καὶ ἐκφυλισθεῖσα τοιουτοτρόπως. Ἔκαμον καὶ ἐγὼ 15 χρόνια ἰατρός, καὶ εἶδον πολλοὺς τοιούτους καὶ τοὺς ἐθεράπευσα· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ θεραπευτήρια αὐτὰ πολὺ ὀλίγον ὠφέλησαν τὸν τόπον, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι μετὰ τόσους χρόνους οἱ σπυροκωλιῶντες ὑπάρχουν. Ἐγὼ προτείνω νὰ λείψουν τὰ νοσοκομεῖα αὐτά, καὶ ὅποιος πάσχει, ἂς τρέξῃ εἰς τὸν ἰατρὸν νὰ θεραπευθῇ.

§103ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν τοὺς δέχονται εἰς κἀνὲν νοσοκομεῖον, κἀνεὶς δὲν τοὺς πλησιάζει.

§104ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί θεωρεῖτε τὴν ἀσθένειαν κωλυτικήν; εἶναι πλάνη κοινωνική.

§105ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἐπλάσαμεν αὐτὴν τὴν νόσον ἐδῶ. Δι’ αὐτὴν τὴν νόσον ἐγένοντο πολλαὶ καὶ σπουδαῖαι ἔρευναι, καὶ κατεβλήθησαν πολλαὶ προσπάθειαι, κατὰ πρῶτον μάλιστα ἀπὸ τὸν Αὐτοκράτορα τῆς Αὐστρίας, ὅτε κατὰ τὸ 1791 ἐπαρουσιάσθη εἰς Ἰλλυρίαν. Ἡ φύσις τοῦ νοσήματος ἦτον ἄγνωστος, ἀλλ’ ἐσυστήθησαν ἀμέσως διάφορα θεραπευτήρια, ἐδέησε μάλιστα νὰ μεταβῇ ὁ ἴδιος ὁ Αὐτοκράτωρ ἐκεῖ, ὡς εἶπον, καὶ πράγματι διὰ τῆς συστάσεως τῶν θεραπευτηρίων κατέστειλε τὴν ἐξάπλωσιν ἐκείνην τοῦ νοσήματος. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω πολλά, διότι ἐὰν θελήσω νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ ὅλη ἡ ἡμέρα σήμερον· ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω μόνον τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρετήρησα καὶ ἐγώ, ὡς ἰατρός, μετερχόμενος τὴν ἰατρικὴν ἐπὶ 27 ἔτη ἐν Ἑλλάδι καὶ διευθύνας ἐπί τινα καιρὸν τὸ σπυροκωλοθεραπευτήριον. Παρετήρησα, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον ἀκόμη, μολονότι τὴν χαρακτηρίζουσιν ὡς σίφιλιν τριτογενῆ, ἐὰν ᾖναι κωλυτικὴ ἢ ὄχι, διότι παρετήρησα, ὅτι ἀλλοῦ μὲν παρουσιάζετο ὡς κωλυτική, ἀλλοῦ δὲ ὄχι. Ἀφίνω λοιπὸν τὸ ζήτημα τοῦτο κατὰ μέρος, καὶ λέγω ὅτι, ἐὰν τὸ δημόσιον ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ ἔχῃ ἀνὰ ἓν θεραπευτήριον εἰς πάντα νομόν, ἤθελε πράγματι εὐεργετήσει τὴν ἀνθρωπότητα, διότι πάσχουν πολλοί, μὴ δυνάμενοι νὰ ἔχουν τὴν ἰατρικὴν συνδρομήν, καὶ νὰ προσέλθωσι μάλιστα εἰς τὰς Ἀθήνας, ἢ εἰς τὰς Καλάμας, ἢ εἰς τὸ Μεσολόγγιον, ὅπου εἶναι τὰ θεραπευτήρια αὐτά. Διὰ τοῦτο καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ὑπῆρχεν ἓν τοιοῦτον θεραπευτήριον σπουδαῖον, καὶ ὄχι ὡς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκίνουν τὸν ἄνθρωπον εἰς οἶκτον, ἐὰν τὰ ἔβλεπε, διότι ἦσαν ἓν στρῶμα ἀχύρινον, ὁ δ’ ἀσθενὴς μὲ τὴν κάππαν του ἐσκεπάζετο, καὶ προσκέφαλον εἶχε μίαν πέτραν. Εἶπον ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ἓν σπουδαῖον κατάστημα, εἰς τὰς Ἀθήνας μάλιστα, διὰ νὰ ὠφελῶνται καὶ οἱ σπουδάζοντες, καὶ προσέρχωνται ὅλοι οἱ πάσχοντες, καὶ νὰ εὑρίσκουν τὴν θεραπείαν ἐν ἀνέσει. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν ὑπάρχει τοῦτο, καὶ εὔχομαι ἀπὸ καρδίας νὰ τὸ σκεφθῇ τὸ Ἰατροσυνέδριον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ πολλὰ πράγματα, καὶ τὸ ὁποῖον λυποῦμαι, διότι τὸ λέγω δημοσίᾳ, τὰ παραλείπει, εὔχομαι λοιπὸν λέγω, νὰ γείνῃ ἓν τοιοῦτον κατάστημα, ὅπως πράγματι ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν πλασμάτων, διότι εἶναι ἐκτρώματα τῇ ἀληθείᾳ νὰ τὰ βλέπῃ τις, τ’ ἀπεχθάνεται, ἠμπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νὰ γείνῃ μισάνθρωπος, βλέπων αὐτούς. Τότε δὲ εἶμαι σύμφωνος καὶ ἐγὼ νὰ διαλυθῇ καὶ τὸ σπυροκωλοθεραπευτήριον τοῦ Μεσολογγίου, καὶ ἐκεῖνο τῶν Καλαμῶν, καὶ ἄλλο ἐὰν ὑπάρχῃ ἀλλαχοῦ. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ προτείνω νὰ μείνωσιν ἀκόμη αὐτὰ, ἕως ὅτου εὑρεθῇ κατάλληλος τρόπος τῆς πρὸς θεραπείαν συγκεντρώσεως.

§106ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ μάθῃ ἕκαστος βουλευτὴς τί γίνεται εἰς αὐτὰ τὰ θεραπευτήρια, πόσοι εἰσέρχονται καὶ πόσοι ἐξέρχονται.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι ἑτοίμη ἡ Κυβέρνησις νὰ σᾶς φέρῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας· αὐτὸ λέγει ὁ κύριος ὑπουργός.

§108ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὰ γνωρίζω, ὅτι δὲν νοσηλεύονται παρὰ δύω ἀσθενεῖς καὶ ἐξοδεύονται τόσαι χιλιάδες δραχμαὶ ματαίως, ὅτι ἡ νόσος αὕτη περιωρίσθη εἰς πολλὰ μικρὸν ἀριθμὸν ἀπὸ τοὺς διοριζομένους ἰατροὺς (θόρυβος).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ζητήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐὰν ὑποστηρίζῃ τὴν γνώμην σας.

§110ΔΡΟΣΟΣ. (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ Ἰατροσυνέδριον θεωρεῖ ὅτι εἶναι ἀναγκαῖα.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου;

§112ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων θὰ φέρῃ πληροφορίας.

§114ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον.

§115ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Ἐμπρὸς, κύριε πρόεδρε.

§116ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρέπῃ νὰ δοθῶσι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Βαλασόπουλος, πρέπει νὰ δοθῶσι τώρα ὅ τε συζητεῖται ὁ προϋπολογισμός, διότι εἶναι σχετικαί. Ἐὰν ἐκ τῶν πληροφοριῶν πεισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι ἡ διατήρησις τῶν θεραπευτηρίων, περὶ ὧν πρόκειται, εἶναι ἀναγκαία, νὰ τὰ διατηρήσωμεν· ἄλλως, νὰ καταργηθῶσι. Λοιπὸν δὲν εἶναι πρέπον νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βαλασοπούλου, εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, διότι ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν παραπομπὴν αὐτῆς εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας. Ἐὰν δὲν ἔχῃ καιρὸν σήμερον ὁ ὑπουργὸς, νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας, ἂς τὰς δώσῃ τὴν Δευτέραν, ἀναβαλλομένης τῆς συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ ἄρθ. τούτου.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶπεν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς στατιστικὰς πληροφορίας, θὰ τὰς φέρῃ προσεχῶς· ἀναγκαίαν δὲ θεωρεῖ τὴν διατήρησιν, κατὰ σύστασιν τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, τοῦ ὁποίου ἐζήτησε τὴν γνώμην.

§118ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ πεισθῇ καὶ ἡ Βουλὴ ἐὰν ᾖναι ἀναγκαῖα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλο παρὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν ψῆφο τῆς Βουλῆς; Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῶν θεραπευτηρίων; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κ. Βαλασοπούλου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι τινές)· ἀπεῤῥίφθη. Λοιπὸν δὲν ἐνοεῖτε, κύριε Βαλασόπουλε, ὅτι εἶναι μάταια αὐτά;

§120ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ διαμαρτυρηθῶ (θόρυβος).

§121ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν τὸ κάμνετε πάντοτε· εἶναι ἡ ἱστορία, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθον 8. Προσωπικὸν ὑγειονομείων δραχμαὶ 11,760.»

§123ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ περὶ τοῦ φρενοκομείου Κερκύρας ὑπάρχουν παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνεγνώσθησαν (θόρυβος).

§124ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τί εἶναι αὐτά! (θόρυβος). Εἶσθε διὰ τὸ φρενοκομεῖον τῇ ἀληθείᾳ (θόρυβος).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 8 ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· «ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου ἐπροτάθη ἡ ἀπάλειψις τῆς διὰ μισθοδοσίαν 20 ὑγειονομοφυλάκων πιστώσεως ἐκ δραχ. 9,600, ὧν ἡ ὑπηρεσία δύναται νὰ ἀναπληρωθῇ διὰ τῶν τῆς τελωνοφυλακῆς καὶ οὐχὶ ὡς ἤδη γίνεται· ἡ πλειονοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς δὲν συνεμερίσθη τὴν γνώμην ταύτην.»

§126ΠΟΛΛΟΙ. Ὅπως ἔχει ὁ προϋπολογισμός.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ἔχει ὁ προϋπολογισμός;

§128ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 9. Ἔξοδα τῶν ὑγειονομείων....» «Ἄρθρον 10. Προσωπικὸν λοιμοκαθαρτηρίων δραχ. 6,720.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§130ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.—«Ἄρθρ. 11. Ὑγειονομικὰ ἔξοδα ἐν γένει δραχ. 27,000.»

§132ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἀνάγκη τῶν ὑγειονομικῶν μέτρων καί τινες ἄλλαι δαπάναι, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀναγκάζεται νὰ κάμῃ ἕνεκα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς χολέρας εἰς διάφορα μέρη, μᾶς ἀναγκάζει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ κονδύλιον τοῦτο 15,000 δραχμάς.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ γείνουν 42,000.

§134ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Προκειμένου περὶ χολέρας καὶ περὶ εὐφλογίας, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἀπαιτοῦνται μεγαλείτερα ὑγειονομικὰ μέτρα, καὶ μάλιστα φρονῶ, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προτείνεται εἶναι ὅλως διόλου ἀνεπαρκές· ἰδοὺ διατί. Εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης καὶ εἰς τὴν Ἀνατολὴν ἐνέσκηψαν τὰ εἰδεχθῆ ταῦτα νοσήματα, φρονῶ ὅμως ὅτι τὸ κακὸν δύναται νὰ περιορισθῇ διὰ τῶν ὑγειονομικῶν μέτρων, καὶ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν μέχρι τοῦδε, ὅτι ἕνεκα τῶν συντόνων καὶ καταλλήλων ὑγειονομικῶν μέτρων ἐσώθη ἡ Ἑλλάς· ἀλλὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ὅλως ἀνεπαρκές, καὶ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι κύριον μέλημα τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ ὑγεία τοῦ τόπου, μοὶ φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ παρακαλέσωμεν τὸν ὑπουργὸν νὰ προτείνῃ ἓν ποσὸν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐξασφαλισθῇ αὐτὸς ὁ τόπος, ὅστις ἐπαπειλεῖται ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη. Τὸ ποσὸν λοιπὸν τῶν 15,000 δραχμῶν τὸ θεωρῶ ἀνεπαρκές, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ περισσότερον, πρέπει δὲ νὰ φέρῃ ὁ ὑπουργὸς εἰδικὸν ἄρθρον καὶ νὰ γείνῃ ἡ προσθήκη τοὐλάχιστον 30,000 δρ.

§135ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ματαιοπονία· ἐὰν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, ποῖος θὰ ἐμποδίσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ δαπάνας διὰ τὴν δημοσίαν ὑγείαν; Νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου, θὰ δαπανήσῃ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων· ποῖος εἶναι ὁ λόγος δὲν τὸ καταλαμβάνω.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχεται τὸ ποσὸν τῶν 27,000 δραχ. νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 42,000 κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν;

§137ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.—«Κεφάλαιον ΣΤʹ. Γεωργία, βιομηχανία καὶ τὰ λοιπά. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν τοῦ δενδροκομείου Ἀθηνῶν δραχ. 9,048.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§139ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.—«Ἄρθρον 2. Ἔξοδα τοῦ δενδροκομείου Ἀθηνῶν δραχμὰς 3,010.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§141ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.—«Ἄρθρ. 3. Προσωπ. τοῦ γεωργικοῦ σχολείου καὶ ἄρθρ. 4 Ἔξοδα τοῦ γεωργικοῦ σχολείου ἐν ὅλῳ δρ. 2,000.» Ἐπὶ τοῦ κονδυλίου τούτου ὑπάρχει ἡ ἑξῆς παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς· «Ἐπὶ τοῦ κεφ. 6, ἄρθρου 3, συντήρησις τῆς γεωργικῆς σχολῆς ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐκ 5 μελῶν προέτεινε τὴν προσθήκην ἑτέρων δραχ. 2,000, αἵτινες μετὰ τοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ ποσοῦ διὰ συντήρησιν τῆς γεωργικῆς σχολῆς ν’ ἀποτελέσωσιν ἀνάλογον ποσὸν διὰ τὴν σύστασιν ἐν τῷ ἀγροκηπείῳ δενδροκομείου· ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν ταύτην.»

§143ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα δενδροκομεῖον δὲν ὑπάρχει· ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν διατήρησιν ἑνὸς δενδροκομείου ἐν Τίρυνθι, ὅπερ εἶναι χρησιμώτατον δι’ ὅλην τὴν Πελοπόννησον.

§144ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται κύριοι περὶ δαπάνης ἀλυσιτελοῦς. Ἡ γεωργικὴ σχολὴ, ὅπως εἶναι γνωστὸν, συγκροτεῖται ἀπὸ περιουσίαν φθαρτήν· εἶναι κτήρια, εἶναι ἐργαλεῖα, τὰ ὁποῖα μένουν ἀκόμη. Τώρα μὲ τὰς 2,000 δραχμὰς τί νομίζετε ὅτι δύναται νὰ πληρώσῃ ἡ κυβέρνησις; ἕνα ζευγίτην καὶ ἕνα ἵππον· ἡ περιουσία ὅλη αὐτὴ εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς χεῖρας ἀνθρώπων μισθοδοτουμένων μὲ 50 δραχμὰς. Ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς σᾶς προτείνει νὰ προστεθοῦν ἀκόμη 2,000 διὰ νὰ διορίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἕνα ἄνθρωπον ἔχοντα τὴν ἱκανότητα νὰ συντηρῇ τὸ ὑπάρχον (θόρυβος). Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως τὸν κύριον πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ὅστις εἶναι ἐνήμερος, καθόσον ἡ διάλυσις τῆς σχολῆς ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ὡς ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, καὶ γνωρίζω τοὺς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους καταβάλλει διὰ νὰ συντηρήσῃ τὸ ὑπάρχον, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν τοῦ ἐπιτρέπει (θόρυβος).

§145Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχει τίποτε. Ἐνόσῳ ὑπῆρχε διευθυντὴς τῆς σχολῆς ἡ ὑπόθεσις ἐπήγαινε καλά· τώρα ἐχάλασαν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, τώρα δὲν ὑπάρχει τίποτε· ὅλα εἶναι κατεστραμμένα, σπασμένα καὶ πεταμένα εἰς τοὺς δρόμους.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς;

§147ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§148Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅστις δὲν ἐπεσκέφθη τὸ κατάστημα δύναται νὰ δείξῃ ἀδιαφορίαν· ἐγὼ πρὸ ἑνὸς ἔτους ἔτυχε νὰ διέλθω· πιστεύω δὲ ὅτι οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Ναυπλίου καὶ Ἄργους εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν καὶ σᾶς ὁμολογῶ ἐν εἰλικρινείᾳ ὅτι μὲ κατέλαβε θλίψις, διότι ἦτον εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν τὸ κατάστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνεστήθη εἰς καιρὸν, καθ’ ὃν ἡ πατρὶς ἐξῆλθεν ἀπὸ πόλεμον αἱματηρὸν, συνεστήθη εἰς τὰ 1829 καὶ μὲ χρήματα τῶν Ἑλλήνων· ἐγκατελείφθη δὲ ἤδη καὶ ἐγκαταλιμπάνεται. Διατὶ περιῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν τὸ κατάστημα τοῦτο καὶ κυματίζεται ἔνθεν καὶ ἔνθεν δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ. Λέγω λοιπὸν καὶ παρακαλῶ μάλιστα τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν οὐχὶ μόνον νὰ παραδεχθῇ αὐτὰς τὰς 2,000, τὰς ὁποίας λέγει ἡ ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ ἂν θέλετε νὰ ζητήσῃ κἄτι τι πλειότερον οὐχὶ διὰ δενδροκομεῖον, ὅπως εἶπεν ὁ βουλευτὴς Τριπόλεως, ἀλλὰ διὰ νὰ συντηρηθῇ τὸ κατάστημα.

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1872, ὃν ἀνεδέχθημεν νὰ ἐκτελέσωμεν, εὕρομεν διαγεγραμμένην κατὰ τὸ ἥμισυ ἢ πλέον τὴν πίστωσιν, ἡ ὁποία ἦτον ἀναγκαία διὰ τὴν συντήρησιν τῆς σχολῆς· τοῦτο δὲ ἡ Κυβέρνησις ἡ συντάξασα τὸν προϋπολογισμὸν εἶχε πράξει πέρυσι, διότι ἐσκέφθη νὰ εἰσαγάγῃ, εἴτε εἰσήγαγε, νομοσχέδιον περὶ διαλύσεως. Εὑρέθημεν λοιπὸν εἰς μεγάλην δυσκολίαν ἡμεῖς, διότι δὲν εἶχε ψηφισθῆ ὁ νόμος, νὰ μὴ ὑπερβῶμεν αὐτὴν τὴν πίστωσιν· ἐπὶ τέλους, ἐπειδὴ δὲν ἠθέλαμεν νὰ παραβῶμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ τὸν προϋπολογισμὸν, διελύσαμεν τὴν σχολήν· ἐθεωρήσαμεν αὐτὴν ὡς περιουσίαν ἐθνικὴν, ὑπαγομένην εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν· ἐγκατεστήσαμεν 2 ἢ 3 φύλακας, οὓς ἔχομεν ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, ὅστις εἶναι τῆς δημοσίας περιουσίας ὁ φύλαξ καὶ ἐπιμελητής. Τὸ νὰ καταχωρισθῇ ἤδη ἓν κονδύλιον ἀπὸ 2,000 δραχ. δὲν εἶναι μεγάλη δαπάνη, οὔτε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ μεγάλην ἐπιῤῥοήν. Δὲν βλέπω ὅμως νὰ ὑπάρχῃ λόγος κᾀνεὶς, ὥστε τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐπειδὴ τὸ προτείνουν εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ· παρατηρῶ ὅμως ὅτι ἡ τύχη αὐτῆς τῆς διαλελυμένης σχολῆς εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ ἑξῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ τὴν σύστασιν τῶν γεωργικῶν σχολείων κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν, ἡ ἑταιρία δὲν δύναται νὰ παραιτήσῃ αὐτὸ τὸ κατάστημα, καὶ τόσον εἶναι βέβαιον ὥστε κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἡ ἑταιρία ἐζήτησε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὸ κατάστημα αὐτὸ, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ τὸ παραχωρήσῃ, εἰποῦσα πρὸς τὴν ἑταιρίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις χρεωστεῖ νὰ παραχωρήσῃ γαίας ἀκαλλιεργήτους, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ ἐφαρμόσητε τὰς προόδους τῆς νεωτέρας ἐπιστήμης. Αὐτὸ εἶναι κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει μηχανὰς πολλὰς, ὀλίγας φυτείας καὶ καλλιεργημένας γαίας. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ τὸ παραχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰμὴ ἐὰν θελήσετε μὲ ἰδιαιτέραν συμφωνίαν περὶ παραχωρήσεως ἢ ἐνοικιάσεως. Τὰς αὐτὰς ἀξιώσεις εἶχε καὶ ὡς πρὸς τὸ κτῆμα Ῥούφ ἐν Ἀθήναις, καὶ εἶπεν ὅτι ἐπίσης τὸ κτῆμα Ῥοὺφ δὲν εἶναι κτῆμα ἀκαλλιέργητον, καὶ ἑπομένως καὶ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας συμβάσεως. Πιστεύω ὅτι τὸ κτῆμα τοῦτο θέλει περιέλθει εἰς τὴν γεωργικὴν ἑταιρίαν ὑπὸ ἰδιαιτέρους ὅρους καὶ συμφωνίας. Ἂς καταχωρισθῇ ὅμως τὸ κονδύλιον τῶν 2,000.

§150Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε, καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ κτήματα διατελοῦν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ἐπιστασίαν καὶ τὴν ἐπαγρύπνησιν τοῦ δημοσίου, δὲν εἶναι ἀνάγκη πλέον τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται νὰ διορίσωμεν καὶ ἄλλους.

§151ΖΩΧΙΟΣ. Πρόκειται νὰ βάλωμεν καὶ ἄλλους νὰ φάγουν.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πρωθυπουργὲ, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν σύστασιν δενδροκομείου, διὰ νὰ γείνῃ ἐργασία· θὰ γείνῃ ἐργασία;

§153ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ἡ χορήγησις τῶν 2,000 εἶναι περιττή.

§155ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§157ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡμεῖς προτείνομεν νὰ προστεθῇ.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν του νὰ σημειωθοῦν 2,000 δραχμαὶ διὰ τὴν σύστασιν δενδροκομείου εἰς τὴν γεωργικὴν σχολὴν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται μόλις 10). Ἀπεῤῥίφθη. «Ἄρθρον 5. Προσωπικὸν τοῦ Πολυτεχνείου 33,459.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§159ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 6. Ἔξοδα τοῦ Πολυτεχνείου 6,620.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§161ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 7. Ὑπότροφοι 6,800.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§163ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 8. Ἔξοδα ἐπιτροπῆς βιομηχανίας, στατιστικῆς κλπ. 95.000.» Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει κατὰ πλειοψηφίαν τὴν ἀπάλειψιν τῶν ἑξῆς πιστώσεων ἐκ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ κεφ. 6. ά) τὴν συνδρομὴν εἰς τὸ θέατρον δραχ. 10,000. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς;

§165ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ. τὴν συνδρομὴν ὑπὲρ τοῦ συλλόγου τῶν Κυριῶν δραχ. 10,000.

§167ΖΩΧΙΟΣ. Ἀλλάξατε, κύριοι, τὴν ἐπιγραφὴν. Ἔξοδα στατιστικῆς κλπ. τί θὰ εἰπῇ;

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλα.

§169ΖΩΧΙΟΣ. Παρατηρήσατε εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς βιομηχανίας, γεωργίας, εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦ σχολείου τῶν τεχνῶν εἶναι 33,000· καὶ τί λαμβάνουν οἱ καθηγηταί; ἀπὸ 80 καὶ 100 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Εἰς τὰ ἔξοδα τῆς βιομηχανίας τόσα· καὶ ὅταν ἤμην Ἑλλανοδίκης ἔφεραν κολοκύθια... (θόρυβος), τώρα σᾶς λέγουν νὰ κάμουν σύλλογον, ἐπίσης καὶ σχολεῖον σκοποβολῆς καὶ τόσα ἄλλα!

§170ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι καλλίτερον τὰς 10,000 δραχ. αὐτὰς νὰ τὰς δώσωμεν εἰς τὸ παρθεναγωγεῖον παρὰ εἰς τὸν σύλλογον αὐτῶν τῶν Κυριῶν;

§171ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ σύλλογος τῶν Κυριῶν συνεστήθη ἐπὶ τοῦ προκατόχου ὑπουργείου, ὁ δὲ σκοπὸς τῆς συστάσεως αὐτοῦ εἶναι ἀγαθώτατος, καὶ κατὰ τὴν γνώμην μας πρέπει κατὰ τὴν πρώτην σύστασίν του νὰ δοθῇ μικρά τις βοήθεια ὁποία εἶναι ἡ τῶν 10,000 δραχμῶν. Ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τοῦ συλλόγου τούτου εἶναι ὁ ἑξῆς· «Συσταίνεται ἐν Ἀθήναις σύλλογος κυριῶν ὑπὲρ τῆς γυναικείας ἐν Ἑλλάδι παιδεύσεως κλπ.» (Ἀναγινώσκει). Βλέπετε ἐξ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέγνωσα, τὰ ὁποῖα ἐξάγονται ἀπὸ τὸ καταστατικὸν αὐτὸ τῆς ἑταιρίας, ὅτι ὁ σκοπός του εἶναι ὠφελιμώτατος καὶ κοινωνικώτατος. Ἐσυστήθη, ὡς γνωρίζετε, ἐν τῷ καταστήματι τῆς ἐκθέσεως τοῦ προπαρελθόντος ἔτους τὸ ἐργαστήριον τῶν ἀπόρων γυναικῶν, τοῦ ὁποίου εἷς ἐκ τῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους προτίθεται εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἀπόρων γυναικῶν· «σκοπὸς τοῦ ἐν Ἀθήναις ἐργαστηρίου εἶναι κλπ.» (Ἀναγινώσκει). Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἡ Ἑταιρία αὕτη σκοπὸν προτίθεται νὰ ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν διὰ τῆς διδασκαλίας τῶν ἀπόρων κορασίων καὶ γυναικῶν, αἱ δὲ πρόοδοι, τὰς ὁποίας τὸ κατάστημα τοῦτο εἰς ὀλίγον διάστημα χρόνου ἔκαμεν, ἔγειναν γνωσταὶ διὰ τῆς λογοδοσίας καὶ διὰ τῆς ἐκθέσεως τῶν λίαν ἀξιοτίμων κυριῶν, αἱ ὁποῖαι φροντίζουσιν ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σκοποῦ τῆς Ἑταιρίας. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐνομίσαμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν ἑνὸς τόσον ὠφελίμου καταστήματος ὄχι ἐτησίαν ἀλλὰ ἅπαξ μόνον τώρα ὅπου οἱ πόροι τῆς Ἑταιρίας αὐτῆς εἶναι πολλὰ εὐτελεῖς, διότι αἱ τακτικαὶ συνδρομαὶ μόλις ἀνέρχονται εἰς 12,000 δραχμὰς, καί τοι ὑπῆρξεν ἱκανὴ ἡ διάθεσις καὶ τῶν ἐντὸς καὶ τῶν ἐκτὸς ὑπὲρ τοῦ καταστήματος τούτου· ὑπῆρξαν δὲ καὶ ἕτεραι συνδρομαὶ ἔκτακτοι, ἀλλ’ αὗται δὲν ἀναβαίνουσιν εἰς μέγα ποσόν. Τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ μεταξὺ ἐγένοντο, αὐτὰ ἀποδεικνύουν ὅτι οἱ ἐπιμελούμεναι τὸ κατάστημα τοῦτο Κυρίαι κατέβαλον πᾶσαν προσπάθειαν καὶ ὅτι μετὰ πολλοῦ ζήλου ἐργάζονται πρὸς σκοπὸν τόσον ἀγαθόν. Σᾶς παρατηρῶ δὲ ὅτι μόνον ἐκ τοῦ τμήματος τῆς ῥαπτικῆς ἐξήχθησαν 1574 κομμάτια πρὸς χρῆσιν ἀνδρῶν, γυναικῶν καὶ παίδων καὶ διάφορα ἄλλα κατασκευάσματα εἰς διάστημα ὀλίγων μόνον μηνῶν. Ἡ Ἑταιρία αὕτη σκοπεῖ προσέτι καὶ ἤρξατο τοῦ ἔργου, νὰ ἐπιμεληθῇ τὰς τεχνουργίας, αἱ ὁποῖαι διὰ μηχανῆς γίνονται, διὰ δὲ τῆς ὑποστηρίξεως τῶν μηχανῶν, ὅπως γίνεται καὶ ἐν Εὐρώπῃ, θέλει κατορθωθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ οἰκογένεια νὰ μὴ περιμένῃ μόνον ἀπὸ τὰς δύω χεῖρας τοῦ ἀνδρὸς, ἀλλὰ νὰ ἀπολαμβάνῃ προσέτι καὶ ἐκ τῶν χειρῶν τῆς γυναικὸς καὶ τῶν κορασίων. Ἐκτὸς δὲ τούτων τὸ εἰρημένον ἵδρυμα ἔχει καὶ σκοπὸν θρησκευτικὸν, ὅστις συντελεῖ ὑπὲρ τῆς ἠθικῆς μορφώσεως.

§172ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν λέγω περὶ τοῦ κανονισμοῦ, εἶναι λαμπρὸς καὶ ἅγιος, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅ,τι εἶπεν ἕνας Σπαρτιάτης εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἐζήτει ἀπ’ αὐτὸν συνδρομὴν διὰ τὸν θεὸν Ἀπόλλωνα· εἶπεν, ἐγὼ δὲν προσκυνῶ θεὸν, ὅστις δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ ἐμὲ, ἂς συντηρηθῇ μόνος του... (θόρυβος). Αὐτὸ τὸ ἴδιον λέγω καὶ ἐγὼ τώρα, ἐὰν δὲν τὸ αἰσθάνεται ὁ τόπος καὶ δὲν συνεισφέρῃ ὑπὲρ αὐτοῦ, διατί νὰ τοῦ ἐπιβάλετε ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ θέλει;

§173ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ θέλει ὁ τόπος.

§174ΖΩΧΙΟΣ. Διατί δὲν τὸ συνεισφέρει;

§175ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Συνεισφέρει.

§176ΖΩΧΙΟΣ. Πόσα.

§177ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. 25 δραχμάς.

§178ΖΩΧΙΟΣ. Νὰ συνεισφέρῃς 100 ἐσὺ ὅπου ἔχεις.

§179ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅτι ὁ Τόπος τὸ αἰσθάνεται, εἶναι τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ εἰς τὴν λογοδοσίαν τοῦ συλλόγου τῶν Κυριῶν· (ἀναγινώσκει τὴν λογοδοσίαν).

§180ΤΙΝΕΣ. Διὰ τὸ θέατρον τί ἔγεινε;

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δανόπουλε, λέγετε ὅτι δὲν ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ διὰ τὸ θέατρον· ἠρωτήθη δὶς κατ’ ἐπανάληψιν κατὰ πρότασιν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου.

§182ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνεκα τοῦ θορύβου δὲν ἠκούσαμεν.

§183ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν κατάργησιν αὐτοῦ τοῦ κονδυλίου, ἀντίῤῥησις δὲν ἔγεινε· τί ἕπεται ἐκ τούτου; ἕπεται ὅτι παρεδέχθη ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα ἐὰν παραδέχεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἶπεν ἡ Βουλὴ ὄχι, καὶ πάλιν ἠρώτησα καὶ εἶπεν ὄχι.

§185ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ, κ. πρόεδρε, ἥτις ἐπεφορτίσθη τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἐπεφορτίσθη εἰς τοῦτο νὰ κάμῃ μίαν ἐργασίαν, ἥτις οὔτε κἂν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ εἶχε τὸ καθῆκον νὰ φέρῃ ἐργασίαν σπουδαίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ὅταν λοιπὸν δὲν ὑπῆρξεν ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς, ἐννοεῖται ἁπλῶς ὅτι ἡ γνώμη αὐτῆς ἐγένετο παραδεκτή.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε πρέπει νὰ ζητήσωμεν πάλιν πληροφορίας ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν καὶ πάλιν νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν Βουλήν.

§187Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη κατ’ ἐπαναληπτικὴν μάλιστα ἐρώτησιν τοῦ προέδρου ἐπὶ τοῦ κονδυλίου τοῦ θεάτρου· ὑπὸ συζήτησιν ὅμως εὑρίσκεται τὸ ἄλλο μέρος τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ἀφορῶν τὸν σύλλογον τῶν Κυριῶν, τὴν Φιλαρμονικὴν ἑταιρίαν κλπ. Ἐγὼ, κ. πρόεδρε, κηρύττομαι καὶ κατὰ τῶν 10,000 δραχμῶν διὰ τὸν σύλλογον τῶν Κυριῶν καὶ διὰ τὰς 6,000 ὑπὲρ τῆς σκοποβολῆς κλπ. καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος· αἰσθάνομαι, κύριοι, ὅτι ἔχομεν τάσιν πολλοὶ, καὶ δὲν θέλω νὰ διαφιλονεικήσω τὸν πατριωτισμὸν μηδενὸς, νὰ παρουσιαζώμεθα καὶ νὰ ἀναλαμβάνωμεν νὰ τελειοποιήσωμεν τὴν κοινωνίαν εἰς μίαν τέχνην, καὶ εἰς μίαν ἐπιστήμην· ἀναλαμβάνουν αὐτὴν τὴν φροντίδα κάμνουν καταστήματα καὶ ἔπειτα ἔρχονται καὶ φορτόνονται εἰς τὸ δημόσιον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας των. Κύριε πρόεδρε, ἔξωθεν τοῦ Αἰγίου κατ’ ἔτος ἐπνίγοντο 4, 5, 8 μέχρι 10, δὲν ἐχρειάσθησαν παρὰ 10,000 δραχμαὶ διὰ νὰ γείνῃ ἡ γέφυρα, καὶ ἀπὸ τότε οἱ ἄνθρωποι εὐλογοῦν τὸ ὄνομα τοῦ δημάρχου καὶ τῶν ἄλλων, οἵτινες συνετέλεσαν ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἔξωθεν τῶν Πατρῶν, κύριοι, τῆς δευτερευούσης πρωτευούσης τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, ἡμίσειαν ὥραν εἰς τὸν ποταμὸν κατ’ ἔτος ἐπνίγοντο ἀρκετοὶ ἄνθρωποι· 10,000 δραχμαὶ δύνανται νὰ ἀρκέσωσι διὰ νὰ σωθῇ ὁ κόσμος, ὅστις κατ’ ἔτος μεταβαίνει εἰς Πάτρας, καὶ ὅμως οὐδεμία φροντὶς ἔγεινε περὶ αὐτοῦ. Δὲν εἶναι ἔξωθεν μόνον τῶν Πατρῶν, πρὸς ὅλα τὰ μέρη τῆς Πελοπονήσου καὶ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος δὲν θὰ περάσῃς πολλὰς ὥρας καὶ νὰ μὴ ἀπαντήσῃς ποταμόν. Ἐδῶ θέλομεν νὰ μάθωμεν τὴν σκοποβολήν· ὅστις θέλει ἂς ὑπάγῃ νὰ μάθῃ καὶ τὸ σπαθὶ καὶ ὅ,τι ἄλλο θέλει, εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον. Ὅταν ἡμεῖς, κύριοι, πνιγώμεθα, οἱ ἄλλοι θέλουν νὰ ἔχουν Φιλαρμονικὴν ἑταιρίαν, ὅταν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ βαδίσωμεν πέντε βήματα, θέλομεν νὰ μάθωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς τέχνας, αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν τὸν ἄνθρωπον καλοανατεθραμμένον. Ἂς ὑπάγῃ νὰ μάθῃ καὶ τὸν χορὸν καὶ τὴν σκοποβολὴν καὶ τὸ epée καὶ τὴν ἱππασίαν, ὅστις θέλει νὰ ἐπωφελῆται· τίποτε δὲν ἔχει νὰ δώσῃ ὁ φορολογούμενος, ὅστις πνίγεται εἰς τοὺς ποταμούς, ὅστις δὲν ἔχει δρόμους διὰ νὰ βαδίσῃ. Λοιπὸν ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, τὰ χρήματα αὐτὰ νὰ τὰ μεταχειριζώμεθα εἰς τὰ δημόσια ἔργα, εἰς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ εἰς κατασκευὴν ὁδῶν καὶ ὄχι εἰς τὰ τοιαῦτα.

§188Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀνέλαβον, εἴτε κύριοι εἶναι εἴτε κυρίαι, τὴν σύστασιν τοῦ συλλόγου τῶν κυριῶν, δὲν ἐπίστευον βεβαίως ὅτι ἤθελον ἐν τῇ Βουλῇ κατακριθῇ. Δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηριχθῇ ὁ σύλλογος αὐτὸς καὶ νὰ περιορίσωμεν ἄλλας ἀναγκαίας δαπάνας, ἡμεῖς δὲν λέγομεν ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ προστεθῇ ἐνταῦθα, ἀπὸ τὸ κονδύλιον τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὅλοι πρόθυμοι νὰ παραδεχθῶμεν αὐξάνοντες μάλιστα, ἀλλ’ οὐχ ἧττον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν οἱ σύλλογοι τῶν Κυριῶν καὶ τῆς σκοποβολῆς πληροῦσιν ἀνάγκην κοινωνικήν. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ σᾶς ἀναγνώσῃ τὴν λογοδοσίαν τοῦ συλλόγου τῶν Κυριῶν· σᾶς εἶπεν, ὅτι χάρις εἰς αὐτὸν ἔχουν ἐργασίαν πλέον τῶν 180 ἀπόρων γυναικῶν. Ὑποθέσατε σήμερον, ὅτι τὰς γυναῖκας αὐτὰς δι’ ἔλλειψιν μέσων εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ σύλλογος ν’ ἀποπέμψῃ· δὲν θὰ εὑρεθῶσιν οὕτως ἐστερημέναι τῆς ἐργασίας, ἐξ ἧς πορίζονται τὸν ἄρτον των καὶ δὲν θὰ ᾖναι ἠναγκασμέναι νὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν διαφθοράν, ὅπως ζητήσωσιν εἰς αὐτὴν τὸν ἄρτον, ὃν διὰ τῆς ἐργασίας των ζητοῦσι νὰ κερδήσωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ τῶν τέκνων των; Κύριε πρόεδρε, ὁ σύλλογος τῶν Κυριῶν δὲν ἐγένετο ὑπὲρ μόνων τῶν ἀπόρων γυναικῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἐὰν ὑπάρχουν ἄποροι καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, αἵτινες διὰ τῆς ἐργασίας των ἐπιθυμοῦν νὰ ζήσωσιν, ἂς ἔλθωσιν ἐνταῦθα, αἱ θύραι θὰ ᾖναι καὶ εἰς αὐτὰς ἀνοικταί. Μὴ θέλομεν λοιπὸν νὰ καταστρέψωμεν χάριν οἰκονομίας εὐτελοῦς ποσοῦ ἕνα σύλλογον, ὅστις ἔχει καὶ ἐκπληροῖ ἕνα κοινωνικὸν σκοπόν. Ἔστω δὲ ὅτι σήμερον συνδράμονται μόναι αἱ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἄποροι γυναῖκες, ἀλλὰ κατόπιν ὁ σύλλογος αὐτὸς θέλει σχηματίσει ὑποκαταστήματα εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ θὰ ἴδητε ὅτι θὰ ᾖναι ὠφελιμώτατος καὶ ἐκεῖ, ὡς τοῦτο συμβαίνει ἤδη μὲ τὸ Ἀρσάκειον. Ὡς πρὸς τὸν σύλλογον τῆς σκοποβολῆς, λέγω, ὅτι εἶναι ἐπίσης ὠφέλιμος. Ἐὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἤδη κατ’ αὐτοῦ, ἐλάμβανον τὸν κόπον νὰ ἐξετάσωσι τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ἑλβετικοῦ ἔθνους, ἤθελον ἰδεῖ ὅτι ἡ σκοποβολὴ θεωρεῖται ἐκεῖ ὡς μία ἐκ τῶν ἀναγκαιοτάτων ἀσκήσεων· ἐκεῖ δὲν δαπανῶνται ὑπὲρ αὐτῆς ἓξ χιλιάδες δραχμῶν, ἀλλ’ ἑκατοστύαι. Σήμερον ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς ἐλάχιστος πυρήν, ἀρκεῖ νὰ δώσωμεν αὐτῷ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως, ὅπως μετὰ 50 ἔτη κατορθώσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν βαθμὸν ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ Ἑλβετικὴ δημοκρατία εὑρίσκεται πρὸ πολλοῦ. Σήμερον δὲν ἔχει ἀνάγκην αὕτη νὰ συντηρῇ στρατὸν μόνιμον, ἀρκεῖ ἓν ψήφισμα τοῦ ὁμοσπονδιακοῦ συμβουλίου ὅπως συγκεντρωθῶσιν 100,000 ἀνδρῶν. Μὴ νομίσῃ δέ τις ὅτι διὰ τῆς σκοποβολῆς ἐπιζητεῖται διασκέδασις· ὁ σκοπός της δὲν εἶναι τοιοῦτος, οὐδὲ πρόκειται νὰ μάθω ἐγὼ καὶ ἄλλος τις νὰ ῥίπτωμεν, σκοπεῖται δι’ αὐτοῦ τι πολὺ ὑψηλότερον, νὰ δοθῇ ἀνδρικὴ ἐκπαίδευσις εἰς τὸ ἔθνος· 6,000 δραχμαὶ εἶναι μέγα πρᾶγμα; καὶ θέλετε νὰ πνίξητε ἓν ἔργον, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται νὰ φέρῃ τόσας ὠφελείας;

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, προσέχετε, κύριοι Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀπαλειφθῇ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ συνδρομὴ τῶν 10,000 δραχμῶν ὑπὲρ τοῦ συλλόγου τῶν κυριῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀπάλειψιν.

§190ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀντίστροφον, κύριε πρόεδρε.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ ἀνεπαραδέχθη.

§192ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅταν, κύριε πρόεδρε, ἀπαγγέλλετε τὸ ἀποτέλεσμα καὶ δὲν ἀμφιβάλλει τὸ προεδρεῖον, δὲν ἔχετε ἄλλο τίποτε νὰ κάμητε παρὰ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἐὰν ζητηθῇ.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῶν 5,000 δραχμῶν διὰ τὸν σύλλογον τοῦ δραματικοῦ συλλόγου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀπάλειψιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῶν 1000 δραχμῶν διὰ τὴν Φιλαρμονικὴν ἑταιρίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παραδέχθη.

§194ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀντίστροφον, κύριε πρόεδρε.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μείνῃ ἐγγεγραμμένη ἡ συνδρομὴ ὑπὲρ τῆς Φιλαρμονικῆς ἑταιρίας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Τότε δὲ προσέχετε, κύριοι — Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῶν 6,000 δραχμῶν διὰ τὴν σκοποβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Παραδέχθη.

§196ΤΙΝΕΣ. Τί ἔγεινε διὰ τὸ θέατρον, κύριε πρόεδρε;

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν (θόρυβος).

§198ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχθη τὸ ἄρθ. 8 Κεφ. 5. 73,000.

§200ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν τὸ περὶ Θεάτρου τὸ ἀπεφάσισε.

§201ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἀπεφάσισεν, εἶναι γεγραμμένον εἰς τὰ πρακτικά (θόρυβος).

§202ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὕστερα φωνάζομεν, ὅτι δὲν ἔχομεν δρόμους καὶ πνιγόμεθα εἰς τοὺς ποταμοὺς, καὶ ἐξοδεύονται τὰ χρήματα εἰς τὸ θέατρον.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη.

§204ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀντελήφθη ἡ Βουλὴ, κύριε πρόεδρε, καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 9. Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἄρθρον 10. Ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία.— Ὁ κύριος Καραλίβανος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ἐὰν θέλῃ, νὰ ἀφήσῃ τὸ κύριον Ζαΐμην νὰ ὁμιλήσῃ.

§206ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Μάλιστα. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κύριος Χωρεπισκοπίδης.

§207Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐγγραφῆς τῶν 280,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπὸ νόμου εἶχον ἀποφασισθῆ νὰ χορηγῶνται κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν. Ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου κύριος Δεληγεώργης ἀπήλειψε τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ δύω λόγους· 1) διότι, ὅτε ἐψηφίζετο ἡ σύμβασις αὕτη, ἐκηρύχθη κατ’ αὐτῆς κατὰ τὴν σύνοδον τοῦ 1871, καὶ 2) διότι εὗρεν ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη θεωρῆται ἔγκυρος ἢ ὄχι. Εἶπε λοιπὸν ὁ κύριος πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅτι ἐκκρεμοῦς ὄντος τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ νομίμου ἢ μὴ τῆς συμβάσεως ταύτης δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγγράψῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀφοῦ τῆς συμβάσεως ταύτης εἶχε κηρυχθῆ ἀντίθετος κατὰ τὸ 1871. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἀνέφερε τὴν διαίρεσιν, ἥτις ὑπῆρξε μεταξὺ διαφόρων νομομαθῶν περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς συμβάσεως, κλίνει δὲ μᾶλλον ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προβελεγίου, θεωροῦντος ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ 1871 δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔγκυρος, διότι δὲν ἐδημοσιεύθη ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου. Ἔχω, κύριοι, ἄπειρον ὑπόληψιν εἰς τὴν πολυμάθειαν καὶ τὴν νομομάθειαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προβελεγίου· ἀλλ’ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μεταξὺ ὅλων τῶν διακεκριμένων νομομαθῶν, οἵτινες ἐκλήθησαν νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, μόνος ὁ κ. Προβελέγιος συμμερίσθη τὴν γνώμην, ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ 1871, μὴ δημοσιευθεῖσα ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς κῦρος ἔχουσα· ἀλλ’ ἄλλοι διακεκριμένοι νομομαθεῖς, ὡς ὁ κ. Καλλιγᾶς καὶ ἄλλοι, συνεμερίσθησαν τὴν ἀντίθετον γνώμην, ὑποστηρίξαντες, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Συντάγματος δὲν ἀπαιτεῖται ἡ ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου δημοσίευσις, ἀλλὰ μόνον ἡ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως κύρωσις διὰ νὰ θεωρηθῇ ὁ νόμος ὡς ἔχων ἰσχύν. Τὴν γνώμην ταύτην συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ στηριζόμενος εἰς τὸ καθαρὸν γράμμα τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, ἐν τῷ ἄρθρῳ 36 δὲν ὁμιλεῖ περὶ δημοσιεύσεως νόμων, ἀλλ’ ὁμιλεῖ μόνον περὶ τῆς κυρώσεως, ἥτις πρέπει νὰ γίνεται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὅπου δὲν ἀπεφάνθη ῥητῶς τὸ Σύνταγμα, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα, οὕτως εἰπεῖν νὰ θέσωμεν μίαν προσθήκην, καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους θεωρῶ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἔχει ἰσχὺν νόμου· καὶ νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ἧς ἡ χρησιμότης εἶναι ἀναμφισβήτητος, δὲν δύναται νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐκκρεμῆ καὶ μετέωρον αὐτὴν θέσιν. Τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἐπεχειρήσαμεν, κύριοι, ἡμεῖς κατὰ τὸ 1869. Ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία κακῶς ποιοῦσα ἐθεώρει τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην ὡς ἐχθρικῶς διακειμένην πρὸς αὐτὴν, καὶ δὲν ἤθελε νὰ κάμῃ οὐδεμίαν παραχώρησιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ τότε ὑπουργείου· ἡμεῖς ὅμως οὐδεμίαν ἔχθραν εἴχομεν, κύριοι, κατὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ὡς βραδύτερον αὐτὴ ἡ ἰδία τὸ ἀνεγνώρισεν, ἐμφορούμεθα μόνον ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας, ἵνα εἰσαχθῇ περισσοτέρα τάξις εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας, ἵνα εἰσαχθῇ περισσότερος ἔλεγχος εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας, διότι εἴχομεν πεποίθησιν, ὅτι τὸ συμφέρον αὐτῆς τῆς ἑταιρίας ἔγκειτο εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τάξεως μεγαλειτέρας καὶ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἐλέγχου περισσοτέρου εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας. Δὲν ἠδυνήθημεν λοιπὸν τότε κατὰ 1869 τὰ τελειώσωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, καὶ δὲν ἠδυνήθημεν, ὡς προεῖπον, ἕνεκα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Μετὰ ταῦτα, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἐσκέφθη ὀρθότερον, καὶ σκεφθεῖσα ὀρθότερον ἀπεδέχθη κατὰ μέγα μέρος τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, καὶ οὕτω κατηρτίσθη ἡ σύμβασις τοῦ 1871, ἥτις ἐχορήγησεν εἰς αὐτὴν τὸ ποσὸν τῶν 280,000 δραχμῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία δὲν ἠδύνατο οὔτε νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας της, ἀλλ’ οὔτε ἴσως νὰ ὑπάρξῃ. Ἡ ἀφαίρεσις τῶν 280,000 δραχμῶν θέλει καταστήσει τὴν ὕπαρξιν τῆς ἑταιρίας προβληματικήν, ὑποθέτω δὲ, ὅτι εἶναι πιθανὸν καὶ νὰ ἀναγκασθῇ νὰ διακόψῃ τοὺς πλοῦς της, καὶ ὁ λόγος εἶναι εὐκολώτατος καὶ λίαν εὔληπτος. Ἡ σύμβασις ἐκείνη ἄφησεν ἐλευθέρας γραμμάς τινας εἰς τὴν ξένην ἀτμοπλοΐαν, καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐσχάτως ἔλαβον διερχόμενος ἐκ Τεργέστης, ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ ἐπρόκειτο, νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ἀρχαίαν γραμμήν της μέχρι τοῦ Λουτρακίου. Ὁ συναγωνισμὸς οὗτος βεβαίως θέλει βλάψει τὰ συμφέροντα τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἐκτὸς τούτου, ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία σήμερον δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκετο καὶ κατὰ τὰ 1869, διότι ὅλοι γνωρίζετε ὅτι ἀπὸ τότε μέχρι σήμερον ἡ τιμὴ τῶν γαιανθράκων ἐδιπλασιάσθη. Ἀπέναντι λοιπὸν τοῦ συναγωνισμοῦ, ἀπέναντι τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, κύριοι, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνθέξῃ καὶ ὄχι μόνον θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ μὴ κατασκευάσῃ νέον τι ἀτμόπλοιον, ἀλλ’ ὡς προεῖπον εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ καταπαύσῃ καὶ τοὺς πλοῦς αὐτῆς, καὶ τότε ἡ Ἑλλὰς θέλει πάθει ἀπὸ ἀσφυξίαν, θέλει ἐκλείψει ἡ ζωὴ καὶ ἡ κίνησις ἀπὸ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Νὰ πιστεύσετε δὲ ὅτι ξένα ἀτμοκίνητα θέλουν ἀποφασίσει νὰ ταξειδεύσωσιν εἴτε εἰς τὰ παράλια τῆς Ἀκαρνανίας, εἴτε τοῦ Αἰγαίου πελάγους, εἴτε ἴσως τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι αὗται εἶναι γραμμαὶ λίαν ἐπιζήμιαι, ὥστε οὐδεμία ἑταιρία θέλει ἀποφασίσει νὰ ἐπιχειρήσῃ χάριν ἡμῶν ταξείδια ἐπιβλαβῆ δι’ αὐτήν. Ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἑπομένως ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς αὐτῆς τοῦ δημοσίου, ἐκτὸς τῆς συνδρομῆς, ἡ ὁποία τῆς χορηγεῖται ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Ἄνευ τῆς συνδρομῆς αὐτῆς εἶναι πιθανὸν ὅτι θέλουσιν ἐκλείψει ἐντελῶς, κύριοι, τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν διαφόρων μερῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἕως οὗ περαιωθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι, ἂν περαιωθῶσι, καὶ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ αὐτῇ θὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι ὅλοι νὰ ἱππεύσωμεν ἡμιόνους ἢ ἵππους, διὰ νὰ μεταβαίνωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, αἱ δὲ νῆσοι θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰ τρεχαντήρια τοῦ 1829. Ὅλαι αἱ κυβερνήσεις, διὰ νὰ ὑποστηρίξουν παρομοίας ἑταιρίας, ὑπεβλήθησαν εἰς μεγάλας θυσίας, διότι ἐν γένει αἱ ἑταιρίαι αὗται εἶναι ἀδύνατον νὰ εὐημερήσωσι καὶ προοδεύσωσιν ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ, ἥτις σήμερον εἶναι ἡ ἐπισημοτέρα ἑταιρία, ὀλίγον ἔλειψε νὰ ναυαγήσῃ, καὶ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν αἱ μετοχαὶ αὐτῆς εἶχον ἐκπέσει εἰς ὑπέρτατον βαθμόν· ἀλλ’ ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ χορηγήσῃ μεγάλην συνδρομὴν, καὶ οὕτω ἡ ἑταιρία ἠδυνήθη νὰ κατασκευάσῃ μεγάλα ἀτμοκίνητα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν διὰ μακρυνὰ ταξείδια· διότι μία ἑταιρία εἶναι ἀδύνατον νὰ εὐημερήσῃ διὰ τῆς ἀκτοπλοΐας, μόνον τὰ μακρυνὰ ταξείδια εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι μᾶλλον προσοδοφόρα. Ἐσώθη λοιπὸν ἡ ἑταιρία τοῦ Λόϋδ διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς κατασκευῆς μεγάλων καὶ καλῶς κατεσκευασμένων ἀτμοκινήτων, καὶ διὰ τοῦτο σήμερον εὐημερεῖ, καὶ διὰ τοῦτο αἱ μετοχαὶ αὐτῆς ὑπερετιμήθησαν. Λέγω ταῦτα διὰ νὰ πείσω πάντα τὸν ἀμφιβάλλοντα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἐπιχειρήσεις τοιαῦται ἄνευ τῆς συνδρομῆς τοῦ δημοσίου νὰ ἐπιτύχωσιν. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, τοῦ ζητήματος τῆς κινήσεως καὶ τῆς ζωῆς τῆς Ἑλλάδος, ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει ἐμμείνει εἰς τὴν ἀρχικὴν ἀπόφασιν, ἀλλὰ θέλει πεισθῆ νὰ ἐγγράψῃ τὸ ποσὸν τῶν 280,000 δραχμῶν, καὶ θέλει ἀναγνωρίσει μετὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἰσχὺν τῆς συμβάσεως· διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ δώσητε τὸ ποσὸν τῶν 280,000 εἰς τὴν ἑταιρίαν, πρέπει καὶ νὰ κηρύξητε τὴν σύμβασιν ταύτην ἐν ἰσχύϊ, διότι ἄλλως ἡ ἐκκρεμὴς καὶ μετέωρος θέσις τῆς ἑταιρίας δὲν μεταβάλλεται. Γνωρίζετε δὲ κάλλιστα ὅτι ἐπὶ ἐμπορικῶν ἑταιριῶν τὸ μετέωρον καὶ ἐκκρεμὲς εἶναι θανάσιμον. Διὰ τοὺς λόγους τούτους παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν συνάμα, ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν ἐγγραφὴν τοῦ ποσοῦ τῶν 280,000 καὶ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς συμβάσεως ὡς ἰσχυούσης.

§208ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ εἰς ἄλλην παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα ἄλλο τι ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔπραξε, δηλονότι νὰ μὴ παραδεχθῇ, ὡς δὲν παρεδέχθη οὐδὲ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις...

§209ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§210ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. —Ὅτι ἡ σύμβασις τοῦ 1871 εἶναι ἔγκυρος ὡς ἐκπληρωθεισῶν τῶν διατυπώσεων, ἃς τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ διὰ τὰ νομοθετήματα τὰ ἐξερχόμενα ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου· ἑπομένως χρεωστῶ, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα, νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι δύω διαφορετικαὶ ὑποθέσεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσωσιν. Ἡ μία εἶναι τὸ ἔγκυρον τῆς συμβάσεως, ἡ ἑτέρα ὑπόθεσις εἶναι ἡ προσθήκη νέας ἐπιχορηγήσεως διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, πρὸς τῇ ἐπιχορηγήσει ἥτις δίδεται εἰς αὐτὴν ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν ταμείων τῆς ὁδοποιΐας· καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ συγχύσῃ τὰ δύω ταῦτα ζητήματα. Θέλω δὲ συζητήσει τὸ πρῶτον ζήτημα, διότι τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον ὅπως ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ παράλειψις τοῦ κονδυλίου τῶν 280,000 δραχμῶν ἔπρεπε ἀφεύκτως νὰ γείνῃ παρ’ αὐτῆς, καὶ συγχρόνως διὰ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ δώσῃ κῦρος εἰς μίαν σύμβασιν, τῆς ὁποίας ἀμφισβητεῖται τὸ κῦρος, ἐνῷ δύναται νὰ δώσῃ ὅσην θέλει ἐπιχορήγησιν πρὸς τὴν ἑταιρίαν ταύτην διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων παρετήρησεν ὅτι δύω λόγους εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἐπρότεινα πρὸς δικαιολόγησιν τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ εἷς λόγος κατ’ αὐτὸν ἦτον ὅτι τὴν σύμβασιν συζητουμένην κατὰ τὸ 1871 ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὴν ἐπολεμήσαμεν, καὶ ὁ ἕτερος λόγος ἦτον ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἐκυρώθη ἐντὸς τῆς συνταγματικῆς προθεσμίας. Ὁ πρῶτος λόγος, κύριοι, δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὴν παραμικρὰν ἀξίαν εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως, ἂν τὰ πράγματα δὲν εἶχον ὅπως ἔχουσι· διότι ἓν πολιτικὸν κόμμα ἢ εἷς ἀντιπρόσωπος δύναται νὰ ἔχῃ μίαν γνώμην κατὰ τὴν συζήτησίν τινος νομοθετήματος· ἅμα ὅμως καταρτισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ νομοθέτημα τοῦτο, εἶναι καὶ δι’ αὐτὸν ὑποχρεωτικὸν, ὥστε ὁ ἀναβαίνων εἰς τὴν κυβέρνησιν πρέπει νὰ δώσῃ τὴν συνδρομήν του τὴν νόμιμον πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Ἑπομένως καίτοι εἴμεθα ἐναντίον τῆς συμβάσεως ὅταν ἐσυζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ, ἂν ὅμως ἦτο κατηρτισμένη ὡς τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ καὶ εἰς νόμον μεταβεβλημένη, βεβαίως δὲν ἠδυνάμεθα νὰ παραλείψωμεν τὴν ἐκτέλεσίν της· ὥστε ὁ κύριος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν κατεχωρίσθη τό ποσὸν τῶν 280,000, εἶναι ὄχι ὅτι εἴμεθα ἐναντίον κατὰ τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ὅτι κατὰ Σύνταγμα δὲν ὑφίσταται ἡ σύμβασις. Εἶναι ἀνακριβὲς τὸ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων ῥηθὲν ὅτι μόνος ὁ κ. Προβελέγιος ἐξήνεγκε γνώμην ἐναντίον τῆς γνώμης ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φρονοῦν, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη συνταγματικῶς κατηρτίσθη καθ’ ὅλα; Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις συνέστησε ἐπιτροπὴν ὑπὸ τῶν κυρίων Προβελεγίου, Σούτσου, Δρόσου, Σωτηροπούλου, Βαλασοπούλου, Τρικούπη καὶ ἄλλων. Παραλείπω τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνέταξε, διαλαμβάνει, διὰ νὰ ἔλθω εἰς τὸ συμπέρασμα. «Διὰ τοὺς λόγους τούτους, λέγει ἡ ἔκθεσίς των, οἱ μὲν κύριοι Δρόσος κλπ.» (Ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι πλὴν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Σωτηροπούλου, πάντες οἱ λοιποὶ τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην συγκροτήσαντες ἀπεφάνθησαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις μόνη, αὐτὴ ἀφ’ ἑαυτῆς, ἐκ τῆς δικαιοδοσίας καὶ τῆς ἐξουσίας της δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, τὴν αὐτὴν σύμβασιν τροπολογουμένην διὰ νέας συμβάσεως, ἢ δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, καὶ ζητήσῃ τὴν κύρωσιν. Ὥστε εἴχομεν ὑπὲρ τῆς γνώμης μας αὐτὴν τὴν ἰδίαν ἐπιτροπὴν, ἐξαιρουμένου ἑνὸς ἐκ τῶν μελῶν της. Τῳόντι, κύριοι, ὁ ἐνδιαφερόμενος, δηλονότι ἡ ἑταιρία, τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς μαθοῦσα συνεκάλεσε δικηγορικὸν συμβούλιον, καὶ τοῦτο ἀναμφισβητήτως περιεῖχε νομομαθεῖς ἐκ τῶν πρωτευόντων, οἱ ὁποῖοι ἐγνωμοδότησαν ὑπὲρ τῆς θεωρίας, ἣν ἐσύμφερεν εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ὑποστηρίξῃ. Δὲν ἐπεμβαίνω, κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς βαρύτητος, ἣν δύνανται νὰ ἔχωσιν αἱ γνωμοδοτήσεις δικηγορικῶν συμβουλίων, ἅτινα προκαλοῦσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι, οἵτινες μέλλουσι νὰ καταντήσωσιν ἴσως εἰς τὰ δικαστήρια, ἀλλ’ ἀποβλέπων μόνον εἰς τοὺς λόγους τοὺς νομικοὺς καὶ τοὺς συνταγματικούς, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὰς δύω θεωρίας, κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς θεωρίας τοῦ ἀξιοτίμου εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου κυρίου Προβελεγίου.

§211ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ποῖα εἶναι τὰ ὀνόματα τῶν μελῶν τοῦ δικηγορικοῦ συμβουλίου;

§212ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὰ ἠξεύρετε;

§213ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Κόκκινος, Ῥάλλης, Παπαῤῥηγόπουλος, Παπαχρῆστος, Καλλιγᾶς κλπ.

§214ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι τυπωμένα. Ἡ ἔκθεσις τῶν κυρίων δικηγόρων ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη εἰς τοὺς βουλευτὰς τῇ ἐπιμελείᾳ τῆς ἑταιρίας, ἡ Κυβέρνησις ὅμως δὲν ἠννόησε ὅτι ἦτον ἀνάγκη νὰ τυπώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Προβελεγίου, ἥτις εἶναι πολύφυλλος καὶ περιέχει ἄπειρα ἐπιχειρήματα, ἅτινα δανείζεται ἔκ τε τῆς λογικῆς ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος, ἐκ τῆς θεωρίας, ἥτις ἐπικρατεῖ ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἐκ τῶν γνωμῶν περιωνύμων συγγραφέων, καθὼς τοῦ Ῥένε, τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖται ἡ ἔκθεσις τοῦ δικηγορικοῦ συμβουλίου· διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀντιδικίαν πρὸς τὴν ἑταιρίαν· ἡ Κυβέρνησις δὲν διατελεῖ εἰς ἔχθραν πρὸς αὐτὴν, οὔτε θέλει νὰ τὴν βλάψῃ, ἄλλως θὰ ἦτον ἀναξία τῆς ἐντολῆς, ἣν διαχειρίζεται ἐὰν παρέβλεπε τὸ δημόσιον συμφέρον, τὰ δὲ πράγματα ἀποδεικνύουσιν ὅτι εἰς τοῦτο μόνον ἀπέβλεψε, διότι ἡ Κυβέρνησις ἓν μόνον πρᾶγμα ἐζήτησε παρὰ τῆς ἑταιρίας· ἂν δ’ ἐπετύγχανε τὴν παραδοχὴν τῆς παρατάσεως ταύτης, πιθανῶς ἤθελε περιορισθῆ εἰς ταύτην καὶ μόνην τὴν ἀξίωσιν. Ἡ ἀπαίτησις, τὴν ὁποίαν ἤγειρεν ἡ Κυβέρνησις, ἦτο νὰ παραχωρηθῶσι διὰ τοῦ καταστατικοῦ ἢ διὰ συμβάσεως πλείονες ψῆφοι τῶν ἐλεεινῶν, τὰς ὁποίας ἔχει καὶ διαχειρίζεται ἡ Κυβέρνησις σήμερον καὶ ἕνεκα τῆς ἐλεεινότητος τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ περιορίσῃ τὰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις τῆς ἑταιρίας καὶ προστατεύσῃ οὐχὶ ἐπαρκῶς, ἀλλὰ κᾂν τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ μάλιστα νὰ παρατηρήσω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἄρνησις τῆς ἑταιρίας τοῦ νὰ παραδεχθῇ τόσον δικαιολογημένην ἀξίωσιν τῆς Κυβερνήσεως (ἥτις καὶ ὁ μέγιστος τῶν μετόχων εἶναι καὶ μεγίστας παραχωρήσεις παρέχει) αὐτὴ ἡ ἄρνησις παρέχει τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ πλείονος δυσκολίας νὰ διαπραγματευθῇ πρὸς αὐτὴν, διότι ἡ ἑταιρία δὲν εἶχε νὰ φοβηθῇ τὸ ἐλάχιστον ἀπὸ Κυβέρνησιν ἀξιοῦσαν εὐρύτερον στάδιον συζητήσεως τῶν συμφερόντων τῆς ἑταιρίας καὶ ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς. Ὅτι, κύριοι, ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶναι περιβεβλημένη νομοθετικοῦ κύρους, εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μου ἀναμφισβήτητον· πλανῶνται δὲ οἱ νομίζοντες, ὅτι ἡ κύρωσις καὶ ἡ δημοσίευσις εἶναι δύω πράξεις, αἵτινες δύνανται εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα νὰ χωρισθῶσι. Δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀνακινήσω νομικὴν θεωρίαν καὶ συζήτησιν ἐκτεταμένην· περιορίζομαι νὰ ὑποβάλω μίαν καὶ μόνην παρατήρησιν, ἣν νομίζω ἀρκοῦσαν, ὅπως ἕκαστον πείσῃ, ὅτι οὕτως ἔχει τὸ ζήτημα. Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ κύρωσις τοῦ νομοθετήματος, ἂν ἐπέλθῃ ἐντὸς δύω μηνῶν, χωρὶς νὰ συνοδεύηται καὶ ὑπὸ δημοσιεύσεως, ἀρκεῖ ὅπως περιβάλῃ τὸν νόμον ὅλην τὴν νομοθετικὴν βαρύτητα καὶ δύναμιν, ἕπεται ὅτι ἡ κύρωσις εἶναι πρᾶξις αὐτοτελὴς καὶ ὑποχρεωτικὴ, ἐνῷ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ κύρωσις ὑπόκειται εἰς ἀνάκλησιν ἐνόσῳ μένει πρᾶξις ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας μεταξὺ Βασιλέως καὶ ὑπουργείου. Ὅταν τὸ Σύνταγμά μας εἶπεν, ὅτι ἐντὸς δύω μηνῶν πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ κύρωσις ἑνὸς νόμου, ἠννόησε ν’ ἐπέλθῃ πρᾶξις ἀμετάκλητος καὶ μὴ ὑποκειμένη εἰς κᾀμμίαν πλέον μεταβολήν· ἀλλ’ ἡ κύρωσις μόνη εἶναι μία πρᾶξις, ἥτις μεσολαβεῖ μεταξὺ ὑπουργείου καὶ Βασιλέως, πρᾶξις ἀφανὴς, ἄγνωστος καὶ ὑπὸ οὐδεμιᾶς διατάξεως τοῦ νόμου περιοριζομένη, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἀνάκλησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Βασιλέως ὑποκειμένη. Ὁ δὲ μόνος τρόπος, καθ’ ὃν ἡ κύρωσις δύναται νὰ κατασταθῇ πρᾶξις ἀμετάκλητος, εἶναι ἡ δημοσίευσις κατὰ τοὺς νομίμους τύπους, διότι μετὰ ταῦτα εἶναι ὑποχρεωτικὴ οὐ μόνον διὰ τοὺς πολίτας, τοὺς διοικουμένους, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς διοικοῦντας καὶ οὐδεμίαν δύναται νὰ πάθῃ ἀνάκλησιν, ἀλλὰ πλῆρες καταντᾷ τὸ κῦρος τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν ἔφερον ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ Βουλή, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Παραλείπω, κύριοι, ὅλας τὰς ἄλλας παρατηρήσεις καὶ ὅλα τὰ ἀτοπήματα, ἅτινα παρέπονται τῇ ἐναντίᾳ θεωρίᾳ, καὶ πρὸ πάντων τῇ θεωρίᾳ, ἥτις δίδωσι τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ κρατῇ εἰς τὸ χαρτοφυλάκιόν του νόμον κυρωμένον καὶ νὰ μὴ τὸν δημοσιεύῃ, εἰμὴ ἴσως εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν δὲν θὰ ᾖναι ἀναγκαῖος καὶ ὠφέλιμος, καὶ καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα νὰ μένῃ ἄγνωστον εἰς τὴν κοινωνίαν ἢ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἂν ἐκυρώθη ἢ ὄχι, καὶ ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ δύναται ν’ ἀνακληθῇ, καὶ εἷς νόμος σήμερον μὲν νὰ θεωρῆται ὡς καθ’ ὅλα κατηρτισμένος, αὔριον δὲ διὰ τῆς θελήσεως μόνου τοῦ ὑπουργοῦ καὶ μόνου τοῦ Βασιλέως, νὰ μὴ ὑπάρχῃ νόμος. Αὐτήν δὲ τὴν θεωρίαν, κύριοι, τόσον περισσότερον ἀσπάζομαι ὅσον τὴν ἀπαντῶ εἰς τοὺς σχολιαστὰς συνταγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι παλαιότερα τοῦ 1848, ἐποχῆς μετὰ τὴν ὁποίαν χρονολογεῖται ἡ μεγαλειτέρα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος ἀνάπτυξις, καὶ συνταγμάτων τὰ ὁποῖα δὲν περιέχουν τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα περιλαμβάνει. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐπαινεῖ τὴν σύμβασιν περὶ ἧς πρόκειται, καὶ δικαιολογεῖ τὴν προστασίαν, ἣν εἰς αὐτὴν ἔδωκε κατὰ τὸ παρελθόν, ἰσχυρισθεὶς ὅτι ἡ σύμβασις ἐσκόπει καὶ ἐπέτυχε νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν πλειοτέρα τάξις καὶ πλειότερος ἔλεγχος. Ἂν ταῦτα ἐπηρέασαν τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ἂς μὴ συγχωρήσῃ νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι ἀδίκως τὸν ἐπηρέασαν, διότι κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην ἐν τῇ συμβάσει δὲν ἀπαντᾶται οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο. Πλὴν τῆς συμβάσεως ἐψηφίσθησαν τρία ἄρθρα τοῦ νόμου, ἐν τοῖς ὁποίοις ἀπαντᾶται ἡ διάταξις ἡ μόνη οὐσιώδης περὶ μεταβολῆς τοῦ τρόπου τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας. «Ἡ ἰσχὺς τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον συμβάσεως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ὑπὸ τῆς προσεχοῦς γενικῆς Συνελεύσεως τῶν μετόχων τροποποιήσεως τῶν σχετικῶν περὶ διοικήσεως τῆς ἑταιρίας διατάξεων τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διοικῇ τὰ τῆς ἑταιρίας εἷς κατ’ ἔτος ἐκ τῶν πέντε διευθυντῶν αὐτῆς, οἱ δὲ λοιποὶ τέσσαρες ν’ ἀποτελῶσι τὸ διοικητικὸν τῆς ἑταιρίας Συμβούλιον.» Ἡ κοινωνία ἀπῄτει νὰ μεταῤῥυθμισθῶσι τὰ τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον μετεβλήθη εἰς νόμον ἀφῆκε τὰ πράγματα εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν· ἐκ τῶν ἰδίων συμβούλων θέλει ἐκλέγεται ὁ πρόεδρος, ὁ ὁποῖος θὰ ὀνομάζεται διοικητής. Εἰς τοῦτο κατέληξαν ἐκτελοῦντες τὸ ἄρθρον δεύτερον τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει ὅτι «ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τοῦ διευθυντοῦ καὶ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ ὡς καὶ τὰ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου θέλουσι κανονισθῇ ὑπὸ τῆς αὐτῆς συνελεύσεως.» Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ δημοσιεύσῃ καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Προβελεγίου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ νομικὸν ὡς καὶ τοῦ κ. Τυπάλδου, τότε ἀντεισαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὸν ὁποῖον οἱ προκάτοχοί μας ἀπέστειλαν διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν σύστασιν τῆς συνελεύσεως, ἥτις προσεκλήθη συνεπείᾳ τῆς προκειμένης συμβάσεως, ἠθέλατε ἰδεῖ ἐκ τῆς τελευταίας ταύτης τίνι τρόπῳ συγκροτοῦνται αἱ συνελεύσεις τῆς ἑταιρίας ταύτης, καὶ πῶς δὲν ἀπαντᾶται εἰς αὐτὴν τὸ τε ἴχνος ἐλευθέρας συζητήσεως καὶ ἀνεξαρτησίας, καὶ πῶς τὰ πράγματα εἶναι οὕτω πῶς συνηρμοσμένα, ὥστε ἡ ἑταιρία αὐτὴ διοικεῖται αὐτοκρατορικῶς ὑπὸ ὀλιγίστων τινῶν, καὶ τὸ χείριστον ὑπὸ τῶν ὑπολόγων. Ἡ δὲ συνέλευσις κατ’ ὄνομα μόνον καὶ συγκαλεῖται καὶ δικαιοδοσίαν λογίζεται ὅτι ἔχει ἐκ τῶν ὑποθέσεων τῆς ἑταιρίας, οὐδόλως δυναμένη διὰ τοὺς λόγους οὓς προανέφερα καὶ πρὸ πάντων δι’ ἄλλους, οὓς παραλείπω καὶ τοὺς ὁποίους ὀφείλω νὰ παραλείψω, νὰ ἐπηρεάσῃ τὰ τῆς διοικήσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου. Ἐὰν δὲ θελήσητε, κύριοι, νὰ ῥίψετε ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν κυριωτέρων διατάξεων τῆς συμβάσεως ταύτης ἠθέλατε ἴδει ὡσαύτως ὅτι ἡ σύμβασις δὲν εἶναι ἀξία τῆς μερίμνης σας καὶ τῆς προσοχῆς σας. Ἐὰν ὡς εἶμαι βέβαιος ἡ ἐπιθυμία τῆς Βουλῆς ᾖναι νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἑταιρίαν καὶ νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ ἀληθῶς καὶ σπουδαίως καὶ ἀποτελεσματικῶς καὶ οὐχὶ μόνον κατὰ τὸ φαινόμενον καὶ μόνον ὅπως γείνῃ εἰς αὐτὴν ἀρεστή, ἡ σύμβασις αὕτη οὐχὶ μόνον δὲν ἦτο προωρισμένη νὰ βελτιώσῃ τὰ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, ἀλλ’ ἀνέσυρε καὶ τὸ κυριώτερον ἔρεισμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἑταιρία ἐκείνη ἐβασίζετο· καὶ χαίρω πολὺ διότι ἤκουσα αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων, ὅστις συνηγόρησεν ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, ὅτι εὑρίσκει καὶ λόγον πολὺ σπουδαῖον ἕνεκα τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ συντρέξωμεν τὴν ἑταιρίαν, ὅτι μετὰ τὴν σύμβασιν ἐχειροτέρευσεν ἡ θέσις της.

§215ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἐνόησα τοῦτο.

§216ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἴσως· ἀλλὰ θὰ ἴδετε ὅτι ἔχω δίκαιον· ὁ λόγος οὗτος εἶναι τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2· «Τὸ διὰ τοῦ νόμου τῆς 22 Ἀπριλίου 1855 εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας παραχωρηθὲν 12ετὲς ἀποκλειστικὸν προνόμιον ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν παραλίων τῆς Ἑλλάδος μερῶν παρατείνεται δι’ ὅλην τὴν κατὰ τὸ ἐν ἰσχύϊ καταστατικὸν τῆς τῆς ἑταιρίας διάρκειαν αὐτῆς.» Προσέξατε εἰς τὸ περιεχόμενον καὶ τὴν ἀξίαν τῶν ἐξαιρέσεων. «Ἄρθρον 2. Εἰς τὸ προνόμιον τοῦτο δὲν ὑπάγεται ά.) ἡ μεταξὺ τῶν διαφόρων λιμένων τῶν Ἰονίων νήσων συγκοινωνία, καὶ ἡ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν λιμένων τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος βʹ. ἡ μεταξὺ Σύρου καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑνὸς καὶ Πατρῶν, Ν. Κορίνθου, Καλαμακίου καὶ Πειραιῶς ἀφ’ ἑτέρου συγκοινωνία·» ὥστε βλέπετε ὅτι ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν μᾶς συνιστοῦν καὶ τὴν ὁποίαν ἠθέλησαν ἐξάπαντος νὰ ὑποστηρίξουν, ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἀκτοπλοΐας ἐπὶ ὅλων τῶν ἐπικερδῶν γραμμῶν· διότι δὲν ἄφηκεν ἀποκλειστικὸν προνόμιον εἰς αὐτὴν ἢ μόνον τὴν γραμμὴν τῶν κυκλάδων, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐπικερδὴς καὶ τὴν τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου ὅπου συμβαίνει τὸ αὐτό. Τὸ δὲ προνόμιον κατηργήθη διὰ τὰς Ἰονίους νήσους καὶ διὰ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τῶν Ἰονίων νήσων καὶ ὅλων τῶν λοιπῶν λιμένων τῆς Ἑλλάδος· δεύτερον κατηργήθη μεταξὺ Σύρου καὶ Πειραιῶς καὶ Πατρῶν καὶ νέας Κορίνθου καὶ Καλαμακίου καὶ Πειραιῶς. Εἶχε δίκαιον ὁ κ. Ζαΐμης νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἑταιρία ἔχει ἀνάγκην συνδρομῆς· διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὴν Λοῢδ καὶ τὴν Messagerie ἢ πρὸς τὴν ἰταλικὴν ἑταιρίαν ἢ ἄλλην ἥτις θέλει εἰσέλθει εἰς ὅλους τοὺς κόλπους καὶ εἰς τοὺς λιμένας τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ κακὸν πόθεν προέρχεται; ἐκ τῆς συμβάσεως. Τῳόντι, κύριοι, μᾶς ζητοῦν τὴν ἀκτοπλοΐαν ἡ Εὐρώπη, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἠθελήσαμεν νὰ διαπραγματευθῶμεν καὶ νὰ συνομολογήσωμεν συμβάσεις μετὰ τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν περὶ ἐλευθέρας ἀκτοπλοΐας, διότι ἐξακολουθοῦμεν νὰ νομίζωμεν ὅτι πᾶσα ἡ Ἑλλ. ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ μόνη αὐτὴ πατρίδα τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας, ἀποκλειομένων τῶν ἄλλων ξένων ἑταιριῶν καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ εἰς τοῦτο συναγωνισμόν. Ἑταιρία μικρὰ ὅπως εἶναι ἡ ὑπάρχουσα σήμερον ἑλληνική, ἔχει ἀνάγκην νὰ μὴ ἀνταγωνίζεται πρὸς τὰς μεγάλας ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν ὀρθοτάτην γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ἐκπορευόμεναι εἰς μεμακρυσμένας χώρας καὶ θαλάσσας, δύνανται νὰ ἀπολαύσωσιν ἄπειρα κέρδη, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ παραβληθῶσι πρὸς τὰ τῶν μικρῶν ἑταιριῶν. Ἐὰν δὲ ἐπιτρέψωμεν τὸν συναγωνισμὸν τῶν μὲν πρὸς τὴν δὲ, ἤθελε μερισθῆ αὐτὸς ὁ ἐπιούσιος ἄρτος τῆς ἑλλην. ἑταιρίας διὰ τῆς παραχωρήσεως πρὸς τοὺς ξένους τοῦ δικαιώματος τῆς ἀτμοπλοίας εἰς τὰς ἑλληνικὰς θαλάσσας. Ἰδοὺ ἡ πρώτη ἀπόδειξις ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως δὲν εἰσήχθη, ὅπως ὁ κύριος Ζαΐμης φρονεῖ, τάξις πλειοτέρα εἰς τὰ τῆς ἑταιρίας, διότι ἡ διοίκησίς της ἔμεινεν οἵα καὶ πρίν· δεύτερον, διότι αἱ στενοχωρίαι τῆς ἑταιρίας ηὔξησαν διὰ τῆς συμβάσεως, ἀφοῦ τὸ κυριώτατον μέσον τῆς προσόδου καὶ τῆς προόδου αὐτῆς ἀφηρέθη διὰ τῆς συμβάσεως· ἀλλὰ περιπλέον δὲν ἐπηνέχθησαν αἱ βελτιώσεις οὔτε εἰς τὰ νόμιμα συμφέροντα τῆς κοινωνίας, διότι ὡς θέλετε παρατηρήσει οἱ πλόες ἔμενον οἱ αὐτοὶ χωρὶς νὰ πολλαπλασιασθῶσι διὰ τῆς συμβάσεως· τὸ ἄρθρον 3 διαλαμβάνει ὅτι «δὶς τῆς ἑβδομάδος θέλουν γίνεσθαι μεταξὺ Σύρου, Πειραιῶς, Καλαμακίου, Ν. Κορίνθου καὶ Πατρῶν. β) Κατὰ πᾶσαν ἑβδομάδα μεταξὺ Ν. Κορίνθου, Ἀμφίσσης, Γαλαξειδίου, Αἰγίου, Ναυπάκτου, Ἁγίου Σώστου, Ζακύνθου, Κεφαλληνίας, Πατρῶν καὶ Κερκύρας. γ) Κατὰ πᾶσαν ἑβδομάδα μεταξὺ Πατρῶν, Μύτικα, Ἀστακοῦ, Ἰθάκης, Ζαβέρδας καὶ Παλαιοχαλιᾶς. δ) Κατὰ πᾶσαν ἑβδομάδα μεταξὺ Πειραιῶς, Αἰγίνης, Πόρου, Ὕδρας, Σπετσῶν, Χελίου καὶ Ναυπλίου. ε) Κατὰ 15ἡμερίαν, μεταξὺ Ναυπλίου, Μονεμβασίας, Κυθήρων, Ἰσθέων, Λιμενίου, Καλαμῶν, Πύλου, Μερέθου, Κατακώλου, Ζακύνθου, Κυλλήνης καὶ Πατρῶν. ϛ) Κατὰ 15ἡμερίαν μεταξὺ Πειραιῶς, Ἀλιβερίου, Χαλκίδος, Λίμνης, Ἀταλάντης, Αἰδηψοῦ, Στυλίδος, Ὠρεοῦ, Ν. Μιζέλης, Σκιάθου καὶ Σκοπέλου. ζ) Κατὰ 15ἡμερίαν μεταξὺ Σύρου, Κύθνου, Κέας, Τήνου, Ἄνδρου, Μυκόνου, Πάρου, Νάξου, Ἴου, Θήρας, Σερίφου, Σίφνου καὶ Μύλου.» Μίαν μόνον βλέπω προσθήκην, τῆς ὁποίας τὴν ἀξίαν ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν σας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τολμῶ νὰ τὴν ὀνομάσω βελτίωσιν· εἶναι ἡ τοῦ ἄρθρου τετάρτου. «Αἰτήσει τῆς ἑλλ. Κυβερνήσεως καὶ συναινέσει τῆς ἑλληνικῆς ἀτμοπλοΐας, ἡ συγκοινωνία τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀναφερομένων μερῶν δύναται νὰ γείνῃ πυκνοτέρα ἢ νὰ προσληφθῶσι καὶ ἄλλαι προσεγγίσεις τοῦ Κράτους εἰς τὸ δρομολόγιον τῶν ἀτμοπλοίων τῆς ἑταιρίας ἐπὶ ἀποζημειώσει δραχμῶν πέντε κατὰ πᾶν διανυθησόμενον ναυτικὸν μίλιον πλέον τοῦ δρομολογίου.» Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη καινοτομία, τὴν ὁποίαν ὡς πρὸς τοῦτο τὸ θέμα παρατηρῶ· καινοτομία ἐξαρτωμένη ἐκ τῆς θελήσεως τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ ἐπὶ συμφωνίᾳ ὡρισμένης προσθήκης εἰς τὴν ἐπιχορήγησιν. Ἐνῷ δὲ, κύριοι, οὔτε βελτίωσίν τινα εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας ἡ σύμβασις ἔφερε, οὔτε ἐπεμελήθη πλειότερον τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, ἠξεύρετε τί ἀπολαμβάνει ἡ νέα ἑταιρία διὰ τῆς νέας συμβάσεως; Ἀκούσατε. «Ἡ ἑλλην. Κυβέρνησις ἀναδέχεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, λόγῳ ἀποζημιώσεως, ἐτησίαν ἐπιχορήγησιν δραχμῶν 650,000, ἀρχομένην ἀπὸ τῆς ά. Ἰανουαρίου 1871, καταργουμένης τῆς ὑπὸ τοῦ δημοσίου ἐγγυήσεως τόκου ὑπὲρ τῶν λοιπῶν μετόχων, οἵτινες ἐν τούτοις προτιμῶνται τοῦ δημοσίου ἐπὶ τοῦ διανεμητέου μερίσματος μέχρι τῆς συμπληρώσεως 5% ἐτησίως ἐπὶ τῶν καταβληθέντων κεφαλαίων αὐτῶν. Ἡ ἀνωτέρω ἐπιχορήγησις θέλει πληρόνεσθε κατὰ μῆνα εἰς τὴν ἑταιρίαν.» Τί σημαίνει αὐτό; Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὰ πράγματα εἶχον ὅπως ἔχουσιν ἐν τῷ σημερινῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1871, δηλ. ἡ ἑταιρία ἐλάμβανεν ὅσα καὶ μέχρι τὴν σήμερον 370,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ κατὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, δι’ ἧς οὐδὲν οὔτε ὑπὲρ τοῦ δημοσίου οὔτε ὑπὲρ τῆς κοινωνίας ἐδημιουργήθη, αἱ 370,000 μετεβλήθησαν εἰς 650,000 διὰ προσθήκης 280,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ προσέτι τὸ μέρισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δημόσιον δικαίωμα διὰ τὰς μετοχάς του ἐξ 1,400,000 νὰ λαμβάνῃ, τὸ θυσιάζαμεν, ἐὰν τὸ μέρισμα, τοῦτο δὲν φθάνῃ νὰ πληρωθῇ τοῖς μετόχοις ἐτήσιον μέρισμα μέχρι 5% κατ’ ἔτος· ὥστε καὶ τὰς 650,000 πληρόνομεν καὶ τὸ μέρισμά μας δὲν λαμβάνομεν. Ἀλλ’ ὅ,τι, κύριοι, προξενεῖ μεγίστην ἐντύπωσιν εἶναι, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Ζαΐμη, ἥτις διὰ τῆς συμβάσεως δῆθεν ἐπετεύχθη, ἤτοι πλειοτέρα ἐπιτήρησις καὶ μεγαλείτερος ἔλεγχος, οὐδ’ αὐτὸ εἶναι ἀκριβὲς κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 19 τῆς συμβάσεως. «Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ ἐν τῇ ἕδρᾳ τῆς ἑταιρίας Β. ἐπίτροπον, καὶ νὰ ἐξασκῇ τὴν ἀναγκαίαν ἐπιτήρησιν ὅπως ἐκτελῶνται ἀκριβῶς αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς ὁ νόμος καὶ ἡ παροῦσα σύμβασις ἐπιβάλλουσι τῇ ἑταιρίᾳ. Αὕτη δὲ ὑποχρεοῦται νὰ παρέχῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πάντα τὰ ἀναγκαῖα μέσα πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου.» Δὲν ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως νὰ διορίσῃ Β. ἐπίτροπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐλέγχῃ τὰς ἐργασίας καὶ τοὺς λογαριασμούς, τὴν διαχείρισίν της, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ Β. ἐπίτροπον, ὅστις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτηρῇ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου καὶ τῆς παρούσης συμβάσεως, ἡ δὲ σύμβασις δὲν περιέχει παρὰ μόνον τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ταξειδίων καὶ δρομολογίων.

§217ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίζῃ καὶ ἐλεγκτήν.

§218ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἶχε πάντοτε, οὐχὶ διὰ τῆς συμβάσεως. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ πλειοτέρου ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος εἰσήχθη διὰ τῆς συμβάσεως.

§219ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἔκθεσίς τις τῶν ἀπεσταλμένων τῆς Κυβερνήσεως;

§220ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχει.

§221ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡμεῖς εὐχόμεθα νὰ πέσῃ ἡ σύμβασις.

§222ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, τί σημαίνει ἡ εὐχὴ αὕτη, ἀφοῦ ἐξέθεσα τοὺς λόγους, οἵτινες ἐμόρφωσαν τὴν ἰδέαν ἡμῶν. Εὔχονται νὰ πέσῃ ἡ σύμβασις· καὶ τί θέλουν νὰ ἐννοήσουν μὲ τοῦτο· εἶναι καθῆκον αὐτῶν νὰ ἔλθουν νὰ ὑποστηρίξουν τὸ ἀληθὲς κοινωνικὸν καὶ δημόσιον συμφέρον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου μετέβαλον τὰ καλῶς κείμενα καὶ τὰ πρὸ χρόνων πολλῶν κείμενα, ἵνα ἐπιβάλουν διπλάσια βάρη εἰς τὸ δημόσιον χωρὶς νὰ δώσουν οὔτε μιᾶς δραχμῆς ὑπηρεσίαν εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ δημόσιον περιπλέον.

§223ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ εἴπαμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως.

§224ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχετε σύμβασιν.

§225ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἶναι περιττὰ ὅσα λέγετε.

§226ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὑμεῖς ὅπως ἐθέσατε τὸ ζήτημα εἶναι ὡς νὰ λέγετε, εἶναι ἔγκυρος ἡ σύμβασις ἢ δὲν εἶναι;

§227ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ δὲν δύναται ἤδη νὰ τὸ συζητήσῃ ἡ Βουλή. Δὲν δυνάμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν ἡ δεῖνα σύμβασις ἰσχύει διότι ἐγένετο καλῶς ἡ κύρωσίς της, καὶ τ’ ἀνάπαλιν.

§228ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Περὶ τούτου πρόκειται.

§229ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ δώσητε κῦρος νόμου εἰς σύμβασιν, τῆς ὁποίας τὸ κῦρος ἀμφισβητεῖται. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἰδία, τὴν ὁποίαν διώρισεν ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος, συνεφώνησε, πλὴν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, περὶ τούτου καὶ ταύτης τὴν γνώμην ἀκολουθοῦμεν.

§230ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον παρεδέχθη ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἔγκυρος.

§231ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Πρακτικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι πρακτικόν. Ἡ ἑταιρία σας καὶ προφορικῶς καὶ ἐγγράφως διεπραγματεύθη μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ τοιούτου πρακτικοῦ δὲν μᾶς ἔκαμε λόγον.

§232ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ ἐπαναλάβωμεν ὅ,τι εἴπατε καὶ εἰς τὴν σύμβασιν;

§233ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς νὰ μὴ τὰ ἐπαναλάβωμεν, ἀφοῦ ὑποστηρίζετε σύμβασιν τῆς ὁποίας τὸ κῦρος ἀμφισβητεῖται, καὶ θέλετε νὰ συζητήσωμεν τὴν ἀξίαν αὐτῆς; Καὶ ἀφοῦ διὰ νὰ ὑποστηρίξετε τὴν γνώμην σας ἐπικαλεῖσθε τὴν ἀξίαν τῆς συμβάσεως, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην σας χωρὶς νὰ πεισθῇ ὅτι πράττει πρᾶξιν, ἡ ὁποία παρέχει εἴτε ὠφέλειαν εἰς τὸ δημόσιον εἴτε ὠφέλειαν εἰς τὴν κοινωνίαν;

§234ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀνοίξωμεν ἐκ νέου τὴν συζήτησιν... (θόρυβος).

§235ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς πειράζει· δὲν θέλετε νὰ συζητήσωμεν. Ἔπειτα, κύριοι, πῶς, θὰ μᾶς διαγράψητε τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως τῶν κοινῶν ὑποθέσεων;

§236ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡμεῖς θὰ τὰ εἴπωμεν.

§237ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ τὰ εἴπητε ὅλα. Ἡμεῖς, κύριε Σωτηρόπουλε, φρονοῦμεν ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡ κύρωσις μόνη ἑνὸς νομοθετήματος, ἀλλὰ ἀπαιτεῖται καὶ ἡ δημοσίευσις καὶ πρὸς τοῦτο ἀκολουθοῦμεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, θεωροῦντες ὅτι σύμβασις δὲν ὑπάρχει. Μ’ ὅλα ταῦτα προσεφέρθημεν νὰ ἔλθωμεν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας, ἵνα παρασκευασθῶμεν ἐγκαίρως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ εἴπωμεν ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις μᾶς ἔφεραν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα· ἀλλὰ ἀπετύχαμεν, διότι τὸ πρῶτον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐζητήσαμεν καὶ τὸ ὁποῖον ἡ τιμὴ τῶν διαχειριζομένων τὴν ἑταιρίαν ἀπῄτει νὰ μὴ ἀποκρύψωσι, αὐτὸ ἔπεσε. Τῇ εἴπαμεν νὰ μᾶς δώσουν πλείονας ψήφους καὶ ὄχι μίαν· Συνέλευσις συγκροτουμένη ἀπὸ 300 ψήφους νὰ ἔχῃ ἐντός αὐτῆς μόνον 6 ψήφους τῆς Κυβερνήσεως! καὶ τῇ ἐπροσθέσαμεν, ὅτι δὲν ζητοῦμεν τὰς ψήφους ἵνα διοικήσωμεν τὴν ἑταιρίαν· δὲν ζητοῦμεν οὔτε τὴν πλειονοψηφίαν, οὔτε τὸ ἥμισυ τῶν ψήφων, δώσατέ μας τὸ ⅕ τὸ ¼, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, ἵνα δυνάμεθα εἰς τὰς γενικὰς συνελεύσεις ν’ ἀνοίγωμεν τὸ στάδιον τῶν συζητήσεων καὶ εἰς ἐκείνους τῶν μετόχων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἐπιθυμίαν, ἀλλὰ οὐχὶ καὶ τὴν δύναμιν, διότι δὲν ἔχουν προστασίαν, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ τοῖς δώσῃ ὑποστήριξιν, διότι ἕξ μόνον ψήφους διαχειριζόμεθα· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ἀπέῤῥιψαν· καὶ τῇ ἐκάμαμεν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀπόκρουσις διεγείρει τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι θέλετε ν’ ἀποφύγετε τὸν ἔλεγχον.

§238ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἀπὸ τὸ 62 ἐζητήσαμεν τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον μετ’ ἐπιμονῆς, καὶ ἐν τούτοις δὲν τὸν ἐστείλατε ποτέ.

§239ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε. Ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἐχαρακτηρίσθη ὡς μηδὲν καὶ μετὰ χλευασμοῦ μάλιστα ἀπό τινος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μας, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ μεγαλείτερον πρὸς τοῦτο δικαίωμα, καὶ ἐκήρυξαν καὶ οἱ συνάδελφοί του ἤτοι οἱ πολιτικοί του φίλοι τὸ αὐτό.

§240ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ μολαταῦτα τοὺς ἐνεπιστεύθητε σπουδαῖα συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας.

§241ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βλέπετε ὅτι σπουδαῖος συνάδελφος μᾶς εἶπεν ἄλλοτε ὅτι χλεύη εἶναι ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος παρὰ ταῖς Τραπέζαις· καὶ τῳόντι μᾶς εἶπεν ἡ Ἑταιρία· τί θέλεται αὐτὰς τὰς παραχωρήσεις; Σᾶς ἀρκεῖ νὰ ἔχετε ἕνα Βασιλικὸν Ἐπίτροπον.

§242ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Εἶναι καὶ ὁ ἐλεγκτής.

§243ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτὸς δὲ τούτου, κύριοι, ἡμεῖς καί τοι τὴν γνώμην ταύτην ἀκολουθήσαντες, γνώμην, ἣν εὕρομεν ὑποστηριζομένην ὅπως σᾶς εἶπον ὑπὸ ἄλλων, μολαταῦτα ὅταν ἴδωμεν ὅτι ἡ Ἑταιρία ἔχει ἀνάγκην χρημάτων ἐδώκαμεν εἰς αὐτὴν 140,000 δραχμὰς ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 φροντίσαντες μόνον νὰ συνομολογήσωμεν μετ’ αὐτῆς ὅτι ἡ πληρωμὴ τῶν 140,000 τούτων δραχμῶν δὲν ἐπηρεάζει τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ τὴν σήμερον μᾶς ἀπασχολεῖ. Εἴμεθα δὲ πρόθυμοι καὶ πάλιν νὰ διαπραγματευθῶμεν μετὰ τῆς Ἑταιρίας ταύτης ὅπως φθάσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σύμβασις δυναμένη νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν Ἑταιρίαν, ἡ ὁποία κινδυνεύει ν’ ἀπωλεσθῇ οὕτω διοικουμένη, οὕτω διευθυνομένη ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὑπὸ τοιαῦτα καταστατικὰ, καὶ ὑπὸ τοιαύτας συμβάσεις καὶ ἀπόδειξιν ἔχω αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου ἀνέφερον, ὅτι δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον ἔστω καὶ ἐξ ἀπροσεξίας, ἐκ κακοῦ ὑπολογισμοῦ, ἐξ ἀγνοίας παρῄτησεν ἡ ἑταιρία τὸ κυριωδέστερον ἔρεισμα αὐτῆς, δηλαδὴ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἀκτοπλοΐας ἐν Ἑλλάδι, καὶ τοῦτο μόνον ἤρκει νὰ γεννήσῃ μετὰ βεβαιότητος εἰς τὸ πνεῦμα ἑνὸς ἑκάστου τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη ἔθεσε τὰς βάσεις τῆς καταστροφῆς της. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις καὶ τότε προσεφέρθη καὶ σήμερον εἶναι πρόθυμος νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἑταιρίας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ τὴν στερεώσῃ ἔτι μᾶλλον καὶ συγχρόνως νὰ γείνῃ ὠφέλιμος ἔτι μᾶλλον διὰ μιᾶς νέας συμβάσεως εἰς τὴν κοινωνίαν. Δὲν θέλει δὲ ἐμποδισθῇ ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν θυσιῶν αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται, ὥστε αἱ θυσίαι αὗται ν’ ἀνταποκρίνωνται πρὸς μίαν ἀνταπόδοσιν, ἥτις εἶναι ἡ στερέωσις τῆς ἑταιρίας καὶ ἡ περιποίησις τῶν δημοσίων συμφερόντων καὶ τῶν τῆς κοινωνίας. Δὲν ἐννοεῖ ὅμως θυσίας, αἱ ὁποῖαι δὲν συγκεντρόνουν αὐτοὺς τοὺς δύω ὅρους· ἀφ’ ἑνὸς νὰ βλέπῃ τὴν ἑταιρίαν κατὰ κρημνῶν φερομένην, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας ὄχι καλῶς ἔχοντα. Δὲν νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ θυσίας. Μολαταῦτα ἐπανερχόμενος εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι δὲν πρόκειται ἐνταῦθα νὰ δώσωμεν κῦρος εἰς τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ μόνον νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ καταχωρισθῇ ἓν ποσὸν ὡς ἐπιχορήγησις, ἂς γείνῃ· ἀλλὰ νὰ μὴ εἴπωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν ὅτι ἠσφαλίσθη διὰ παντὸς, καὶ ὅτι δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐκ πολλῶν λόγων ἀποδεικνύεται ὅτι εἶναι καὶ δι’ αὐτὴν βλαβερὸν καὶ δι’ ἡμᾶς ὄχι ὠφέλιμον.

§244ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὡς τελευτῶν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶπεν, δὲν εἴμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως, καθ’ ὅτι αὕτη ἐσυζητήθη εἰς τὰ 1871 καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη αὐτήν· ὥστε νομίζω καὶ ἄκαιρον εἶναι καὶ κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ὄχι πολὺ ὀρθὸν νὰ ψέξῃ τις μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἤδη εἶναι νόμος τοῦ Κράτους. Ὅθεν τὸ προκείμενον ζήτημα εἶναι: ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ προσθέσῃ τὴν πίστωσιν; εἶναι ὑπόχρεως; Ἡ σύμβασις ἐψηφίσθη μετὰ μακρὰς συζητήσεις τὸ 1871, ὅτε δὲν ἤμην βουλευτὴς, ἀλλ’ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἴδω τὰ πρακτικά. Ἡ σύμβασις ψηφισθεῖσα ἐκυρώθη, δὲν ἐδημοσιεύθη δὲ ἐντὸς διμήνου προθεσμίας. Κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπόχρεως νὰ ἐκτελέσῃ ὅ,τι περιέχει ἡ σύμβασις, ὅταν συνέλθῃ ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων καὶ παραδεχθῇ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως· κατόπιν τούτου ἤρχετο ἓν ἄλλο δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ν’ ἐπικυρώσῃ τὸ καταστατικόν. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, τουτέστιν ἡ τοῦ κυρίου Ζαΐμη, ἔθεσεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 280,000 δραχμῶν, διότι εἶδε κυρωθέντα τὸν νόμον, καὶ ἔπρεπε νὰ ᾖναι τὸ ποσὸν ψηφισμένον, ἐὰν συνήρχετο ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων καὶ ἀπεδέχετο τὴν σύμβασιν τροποποιοῦσαν τὸ καταστατικόν της. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅταν περὶ τὰ τέλη τοῦ 1871 ἦλθε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, εἰς ὃ ἔσχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· τότε καὶ ἡμεῖς ἀδιστάκτως παρεδέχθημεν τὸ ποσὸν τῶν 280,000 δραχ., διότι εἰς κἀνένα οὔτε βουλευτὴν, οὔτε πολίτην, οὔτε δημοσιογράφον, οὔτε ὑπουργὸν ἦτο γνωστὴ ἡ ἤδη κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν προτεινομένη ἀκυρότης τῆς συμβάσεως. Τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1872 ἡ ἑταιρία ἐμήνυσεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, στείλατε ἀντιπρόσωπόν σας, διότι θὰ συνέλθωσιν οἱ μέτοχοι. Τότε ἐσκέφθην ὅτι ἔπρεπε νὰ στείλω ἕνα ἄνδρα ὑπέρτερον διὰ τὴν ἱκανότητα καὶ τὰ φῶτά του, καὶ ἀνώτερον δικαστικὸν ὑπάλληλον, τὸν νῦν εἰσαγγελέα τῶν ἐφετῶν. Τῷ ἐδόθησαν αἱ δέουσαι ὁδηγίαι, προσῆλθεν εἰς Σύρον, καὶ εὗρεν ὑποστήριξιν ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποστολῆς του. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συνεδριάσεως ἦτον ὅτι οἱ μέτοχοι ἐδέχθησαν τὴν σύμβασιν καὶ συνέταξαν τὸ καταστατικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη πρὸς κύρωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα· ὤφειλε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἁπλῶς καὶ καθαρῶς νὰ παραδεχθῇ τοὺς ὅρους τοῦ καταστατικοῦ καὶ προκαλέσῃ τὴν κύρωσιν αὐτοῦ διὰ Β. Διατάγματος, ἢ ἠδύνατο νὰ ἐξετάσῃ τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ καὶ ἐπενέγκῃ τυχὸν τροποποιήσεις; Κατὰ γενικὸν κανόνα, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιῇ τὰ εἰς αὐτὸ ὑποβαλλόμενα καταστατικά. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, καθόσον ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι εἰδικὴ, καὶ δὲν ἠδύνατο τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπενέγκῃ τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ καταστατικοῦ, εἰμὴ μόνον νὰ ἐξετάσῃ ἂν οἱ μέτοχοι ἐτροποποίησαν τὸ καταστατικὸν πρὸς τὴν σύμβασιν. Τότε ἐσκέφθην νὰ συστήσω μίαν ἐπιτροπὴν συγκειμένην ἐκ προσώπων ἐξαίρετον θέσιν κατεχόντων διὰ τὰ προηγούμενά των, τὰ φῶτά των καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν προσέφερον εἰς τὸ Κράτος κατὰ καιροὺς, οἷον ἀπὸ τοὺς κ. Κεχαγιᾶν, τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν κ. Δρόσον, τὸν κ. Ἰωάν. Σοῦτσον, καθηγητὴν τῆς πολιτικῆς δικονομίας, τὸν κ. Βαλασόπουλον καὶ ἄλλους. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ συνεστήθη τότε ὄχι διὰ νὰ ἐρωτηθῇ ἐὰν ἰσχύῃ ἡ σύμβασις, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἂν ὑφίστατο ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ τὸ ὑποβληθὲν καταστατικόν. Ἡμεῖς εὕρομεν ἕνα νόμον τοῦ Κράτους κυρωμένον ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ δημοσιευμένον καὶ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐκτελεσθέντα· τόσῳ περισσότερον, καθόσον ἐκ τῶν ὑστέρων εἴδομεν ὅτι καὶ ἄλλοι νόμοι ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν, ὡς οἱ περὶ σιδηροδρόμων, περὶ χαρτοσήμου καὶ καθεξῆς. Λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐρωτηθῇ περὶ τοῦ κύρους τοῦ νόμου, καὶ ἐγὼ ἤθελον διστάσει νὰ τὸ πράξω, διότι θεωρῶ τὴν Κυβέρνησιν ἀλληλέγγυον, ἀχώριστον, διαρκῆ, τὰ δὲ πρόσωπα τὰ συγκροτοῦντα αὐτὴν ἔρχονται καὶ παρέρχονται ἀναλόγως τῶν πολιτικῶν περιστάσεων, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις μένει ἡ αὐτὴ ὡς ἠθικὸν πρόσωπον, ὥστε δὲν ἤθελον νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὁ νόμος περιεῖχεν ἀκυρότητά τινα, ἀλλ’ ἐπεθύμουν ἐν ἀνάγκῃ νὰ τεθῶσιν εἰς τὸ καταστατικὸν διατάξεις τινὲς ἐξασφαλίζουσαι μᾶλλον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως αὕτη, ἀντὶ νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων τοῦ ὑπουργείου, εἶπε κατὰ πρότασιν ἑνὸς τῶν μελῶν της ὅτι δὲν ὑφίσταται νόμος, ὡς μὴ δημοσιευθεὶς ἐγκαίρως.

§245ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῖος ἦτον αὐτός;

§246ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§247ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχει προσωπικὸν λόγον.

§248ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι αὐτό. Λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ εὗρεν ἓν ἀπαράδεκτον κατὰ τοῦ κύρους τῆς συμβάσεως καὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν, τῆς ὁποίας μέρος σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήτασε τὸ ζήτημα τοῦτο ἀκαδημαϊκῶς, καὶ οὕτω ἴσως ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι κατὰ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, πρέπει ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν νὰ δημοσιεύεται πᾶς νόμος, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον δὲ ἴσως εἰς ὑπουργὸν ἄνευ σπουδαιοτάτων λόγων νὰ ἀναβάλῃ τὴν κύρωσιν νόμου καὶ νὰ κρατῇ αὐτὸν ἄνευ δημοσιεύσεως ἐπὶ 5, 10 ἢ 15 ἔτη, ὅπως συνέβη εἰς τὴν Ἱσπανίαν. Ἐν τούτοις ἡμεῖς ἐσκέφθημεν ὅτι δὲν ἦτο νόμος κανονιστικὸς ἀλλὰ σύμβασις, ἡ ὁποία φέρει τὴν κύρωσιν τοῦ Βασιλέως καὶ ἐδημοσιεύθη ὡς νόμος τοῦ Κράτους. Ἡ ἑταιρία τὴν ἐδέχθη. Ἡ ἑταιρία εἶναι συμβαλλόμενον μέρος καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβαρυνθῇ διὰ τυχοῦσαν παρατυπίαν τῆς Κυβερνήσεως· οὐδὲ εἶναι ἀξιοπρεπὲς ἑπομένως εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ εἰς μίαν ἑταιρίαν, τὸν νόμον ὃν ἐκύρωσα καὶ ἐδημοσίευσα, θεωρῶ ἀνίσχυρον διότι παρεισέφρυσε λάθος· οὐδὲ κατὰ τὴν δημοσίευσίν του ἠμπορούσαμεν νὰ καταγγείλωμεν μίαν Κυβέρνησιν ὅτι κακῶς ἐκυρώθη ὁ νόμος, κακῶς ἐδημοσιεύθη, κακῶς ἐκλήθη ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων, κακῶς τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον τοῦ κ. Ζαΐμη συμπεριέλαβε 280,000 δραχμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως, κακῶς τέλος καὶ ἡμεῖς ἐπλανήθημεν καὶ ἀπεδέχθημεν τοῦτο, ὡς καὶ τὸ παρὸν ὑπουργεῖον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ π. ἔτους, οὐδὲ ἤθελον ἀφ’ ἑτέρου νὰ λάβω τὴν εὐθύνην μόνος κυρῶν τὸ καταστατικὸν τῶν μετόχων, δι’ ὃ καὶ ὑπέβαλον τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ δύω συνεδριάσεις σκεφθὲν ἀπεδέχθη τὴν σύμβασιν ὡς νομίμως κυρωθεῖσαν καὶ δημοσιευθεῖσαν, καὶ ἑπομένως ὅτι πρέπει νὰ κυρωθῇ τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας. Τοῦτο εἶναι βέβαιον, βεβαιότατον καὶ συνετάχθη πρακτικόν· παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν ὅτι δύναται νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα ὡς καὶ τὸ σχέδιον τοῦ διατάγματος ὑποβληθέντος εἰς τὴν Α. Μ. πρὸς κύρωσιν τοῦ καταστατικοῦ, ὅπερ δὲν ἐπραγματοποιήθη ἕνεκεν τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς. Πιστεύω τὸν κ. πρωθυπουργὸν ὅτι ἀγνοεῖ τὰ περὶ τούτου, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὲ πιστεύσῃ καὶ ἐκεῖνος ὅτι τὸ ἀντίγραφον τοῦ πρακτικοῦ καὶ τοῦ Β. Διατάγματος ὑπάρχουν; καὶ πιθανὸν οἱ ὑπάλληλοι νὰ ἠμέλησαν τὴν πρὸς αὐτὸν ὑποβολὴν, ἢ ἠμπορεῖ καὶ ν’ ἀπωλέσθησαν τυχόν. Τὸ βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις ἀπέῤῥιψε τὰς σκέψεις περὶ τοῦ ἀκύρου τῆς δημοσιεύσεως τῆς συμβάσεως καὶ ἐπροκάλεσε τὴν κύρωσιν τοῦ καταστατικοῦ. Ὕστερον λοιπὸν ἀπὸ αὐτὰ πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπιμένῃ νὰ μὴ παραδεχθῇ τὴν προσθήκην τῶν 280,000 δραχμῶν, ἀφοῦ σκέπτεται περὶ ἄλλων μέσων συγκοινωνίας, οἷον περὶ σιδηροδρόμων, καὶ ἐπιδιώκει μέλλοντα, συντελοῦσα εἰς τὴν εὐόδωσιν τῆς ἑταιρίας. Ἐκτὸς τούτου, μοὶ φαίνεται, δὲν εἶναι ἴδιον καλῆς πίστεως νὰ εἴπῃ μία Κυβέρνησις εἰς τὸν κόσμον, αὐτὸν τὸν νόμον δὲν τὸν θεωρῶ νόμον. Τοῦτο δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ ἰδιώτης, οὔτε ἑταιρία, πολὺ ὀλιγώτερον μία Κυβέρνησις ὕστερον ἀπὸ 2 ἔτη, ἐπικαλουμένη τὴν ἰδίαν τυχὸν πλάνην της ὑπὲρ αὐτῆς καὶ κατὰ τῆς ἑταιρίας. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν, ἤθελον ἴσως συμφωνήσει εἴς τινα μετὰ τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, οὐχὶ ὅμως καὶ ὡς πρὸς τὰς αἰτιάσεις του κατὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ συμβουλίου κτλ. καθόσον ταύτας θεωρῶ ἀδίκους καὶ ὑπερβολικὰς, ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἓν μόνον μένει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ καταστατικοῦ ἐὰν δύναται νὰ φέρῃ τροποποίησίν τινα ἐπ’ αὐτοῦ.

§249ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δυνάμει τοῦ καταστατικοῦ ἡ Κυβέρνησις κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ τροποποιήσεις.

§250ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὗται εἶναι λεπτομέρειαι καὶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Πᾶσα Κυβέρνησις πρέπει νὰ τηρήσῃ τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν καλὴν πίστιν της, πρόκειται τώρα ἐὰν ἡ σύμβασις ὑπάρχῃ· πιθανὸν νὰ συνέβη λάθος, ὅπερ δὲν εἶναι ἰσχυρὸν, διότι τὸ ἄρθρ. 36 τοῦ Συντάγματος ὁμιλεῖ περὶ τῆς κυρώσεως τῶν νόμων καὶ οὐχὶ περὶ τῆς δημοσιεύσεως. Αἱ συζητήσεις αὗται εἶναι ἀρκεταὶ νὰ καταστήσωσι καὶ τοὺς ὑπαλλήλους καὶ τοὺς ὑπουργοὺς προσεκτικοὺς πρὸς ἀποφυγὴν εἰς τὸ μέλλον τοιούτων παρατυπιῶν. Ἀλλὰ τὰ στοιχεῖα παντὸς νόμου εἶναι νὰ ἔχῃ τὴν νομοθετικὴν ψῆφον καὶ τὴν κύρωσιν τοῦ βασιλέως· ἐὰν κατὰ τὴν δημοσίευσιν ὑπάρχουν παρατυπίαι, τοῦτο δὲν ἔχει ἰσχὺν ἐξ ὅσων εἶπον ἐπὶ τοῦ προκειμένου, οὐδὲ δύναται νὰ τὸ ἐπικαλεσθῇ ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ ἑαυτῆς κατὰ τῆς ἑταιρίας, οὔσης ἐν καλῇ πίστει. Ὁ νόμος, ὡς εἶπον, ὑπάρχει· ἡ προκάτοχος Βουλὴ ἔδωκε 280,000 δραχ. διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ πρὸς ἐκτέλεσίν του, μία ἄλλη Βουλὴ τοῦ 1869 ἐψήφισε τὴν σύμβασιν. Τώρα ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ εἶναι πρέπον, συνετὸν νὰ παλινδρομήσωμεν λέγοντες ὅτι δὲν ὑφίσταται νόμος ἢ σύμβασις; Τέλος πάντων ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὑφίστανται ἀμφιβολίαι, καὶ ἡ Βουλὴ εἴπῃ ὅτι τὸν θεωρεῖ ὡς νόμον, τοῦτο εἶναι ἀρκετόν· ὥστε κατ’ ἐμὴν ἰδέαν δὲν πρέπει νὰ ᾖναι πλέον ζήτημα ἡ προσθήκη τῆς πιστώσεως, καὶ ἐλπίζω ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπιμείνῃ ἀντιλέγουσα εἰς τὴν προσθήκην ταύτην.

§251ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε μᾶς ἐκάλεσε νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην μας, ἐὰν διὰ τοῦ νέου καταστατικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ κάμῃ, ἠδύνατο νὰ φέρῃ τροποποιήσεις εἰς τὸ καταστατικόν. Ἐσυζητήσαμεν τὸ ζήτημα καὶ εἴπομεν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα νὰ φέρῃ τροποποιήσεις· ἀλλ’ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἡ σύμβασις αὕτη ἐδέσμευε τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ φέρῃ κἀμμίαν τροποποίησιν. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος κατὰ γράμμα, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὸ συμπέρασμα τῶν δικηγόρων, ὅτι διὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν νόμων δὲν ὑπάρχει προθεσμία. Ἐὰν ὅμως ἐξετάσωμεν λογικῶς τὸ πνεῦμα καὶ τὸν σκοπὸν τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἀντίθετον συμπέρασμα. Ποῖον σκοπὸν εἶχεν ἡ Συνέλευσις, ὅταν διὰ τῆς διατάξεως αὑτῆς, ἡ ὁποία δὲν ἦτον εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844, εἶπεν, ὅτι νόμος μὴ κυρωθεὶς· ὀλίγον παρὰ ἐπάνω εἶπεν, ὅτι ὁ βασιλεὺς κυροῖ καὶ δημοσιεύει τοὺς νόμους· παρὰ κάτω λέγει, ὅτι νόμος μὴ κυρωθεὶς, καὶ δὲν ἐπαναλαμβάνει τὴν λέξιν δημοσιευθεὶς, δύω μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνόδου εἶναι ἄκυρος. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἕνα σκοπὸν, καὶ αὐτὸς ἦτο νὰ γίνεται γνωστὸν μετὰ τὴν παρέλευσιν χρόνου τινὸς, ποῖα ἐκ τῶν νομοθετημάτων ἔλαβον κῦρος, καὶ ἡ Συνέλευσις προῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν ὄχι τυχαίως. Τῆς ἦτο γνωστὸν, ὅτι ἐγένετο κατάχρησις, ὅτι εἴς τινα Κράτη μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν ἐδημοσιεύοντο νόμοι, καὶ διὰ τοῦτο ἔβαλε τὴν διάταξιν. Ἐὰν δὲ περιορίσωμεν τὴν προθεσμίαν μόνον εἰς τὴν κύρωσιν, ὁ σκοπὸς ματαιοῦται, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορῶ νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶχε σκοπὸν νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως καὶ ἀφήσῃ ἐλεύθερον τὸν ὑπουργὸν νὰ λαμβάνῃ τὴν κύρωσιν, νὰ τὴν κρατῇ εἰς τὸ χαρτοφυλάκιον ὅσον θέλει. Ἔφερα μάλιστα τότε ἓν παράδειγμα ὅτι εἰς τὴν Βυρτεμβέργην μετὰ 5 ἔτη ἐδημοσιεύθη εἷς νόμος. Δὲν ἠμπορῶ λοιπὸν νὰ ὑποθέσω ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶχε σκοπὸν νὰ φέρῃ ἕνα περιορισμὸν καὶ νὰ ἀφήσῃ τὸ ὑπουργεῖον ἐλεύθερον, ὅταν θέλῃ νὰ δημοσιεύῃ τὸν νόμον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ ἐπιτροπὴ τότε, ἐκτὸς τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὅστις ἀπετέλει μέρος τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσεν ἐκ προθέσεως τὸν νόμον, ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν. Λέγουν, ὅτι καὶ ἄλλοτε συνέβη νὰ μὴ δημοσιευθῇ ἐγκαίρως ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου.

§252ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Πιάτ.

§253ΔΡΟΣΟΣ. Ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου ἐδημοσιεύθη, ἀλλ’ ἐδημοσιεύθη ἀτελῶς, καὶ παρέστη ἀνάγκη νὰ δημοσιευθῇ πληρέστερον. Δὲν ἐδημοσιεύθη ἐπίσης καὶ ἡ σύμβασις μετὰ τοῦ Πιάτ. Σᾶς λέγω, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι 439ος, καὶ εἰς ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα ὅλοι οἱ νόμοι ἐμπροθέσμως ἐδημοσιεύθησαν, διότι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις οὕτως ἡρμήνευσαν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος· δὲν ὑπῆρξε κἀνεὶς λόγος νὰ μὴ δημοσιεύωνται οἱ νόμοι ἐγκαίρως. Σᾶς εἶπον, κατὰ λάθος, ὄχι. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς ἐξηγήσω καὶ διὰ τί δὲν ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος. Δὲν ἐδημοσιεύθη αὐτὸς ὁ νόμος ἕνεκα τοῦ δυστυχήματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπέλθει εἰς τὸ ἀτμόπλοιον τῆς ἑταιρίας. Ἡ κοινωνία ἐξανέστη, καὶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐφοβήθη νὰ τὸν δημοσιεύσῃ, καὶ διέταξε νὰ μὴ δημοσιευθῇ καὶ δὲν ἐδημοσιεύθη, μέχρις οὗ παρέλθῃ ἡ προθεσμία, καὶ καταπαύσῃ ὀλίγον ἡ ἀγανάκτησις τοῦ κόσμου. Αὐτὸ λοιπὸν δὲν ἦτο κατὰ λάθος. Καὶ τοῦ Πιὰτ ἀκόμη ἐν γνώσει ἐγένετο.

§254ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πῶς ἐκηρύχθη ἔκπτωτος ὁ Πιάτ;

§255ΔΡΟΣΟΣ. Ὄχι· δὲν διεφιλονεικήθη ἐκεῖνο (θόρυβος)· ἂν γείνῃ μία παράβασις, δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ νόμος ἢ νομοσχέδιον. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσέξῃ, διότι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρῃ τώρα, θὰ ᾖναι ἓν προηγούμενον, θὰ ᾖναι μία ἑρμηνεία εἰς τὸ Σύνταγμα· θὰ δώσῃ μίαν ἐξουσίαν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς νὰ δημοσιεύουν ὅπως θέλουν, ἐξουσίαν ἀνωτέραν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ veto, διότι ἕνας ὑπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ψηφισμένον νόμον παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωμένον παρὰ τοῦ Βασιλέως καὶ νὰ μὴ τὸν δημοσιεύῃ. Διὰ τοῦτο εἶναι πολὺ σπουδαῖον τὸ πρᾶγμα, καὶ ἡ Βουλὴ πρὶν ἀποφασίσῃ πρέπει νὰ σκεφθῇ.

§256ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ, ἔχω ἐναντίαν γνώμην.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ Παπαμιχαλόπουλος, Καραλίβανος, Χατζίσκος, Μπούμπουλης, Καράπαυλος καὶ ἄλλοι.

§258ΤΙΝΕΣ. Εἶναι δύω ἡ ὥρα, κ. πρόεδρε· αὔριον.

§259ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατεστήσαμεν τὸ βῆμα ἕδραν Πανεστημίου.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ὁμιλήσουν ὅλοι, βέβαια δὲν τελειόνομεν σήμερον.

§261ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν πρόκηται, κύριοι, νὰ θεωρηθῇ ἡ συζήτησις περαιωμένη, δὲν ἐπιμένω νὰ ὁμιλήσω.

§262Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, θὰ ὁμιλήσωμεν.

§263ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δύω ἡ ὥρα, κ. Πετιμεζᾶ.

§264Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι καὶ τέσσαρες· πρέπει νὰ ἀπαντήσωμεν.

§265ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν πρόκηται νὰ θεωρηθῇ ἡ συζήτησις περαιωμένη, ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ· ἂν ὅμως θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, θέλω νὰ ὁμιλήσω ὀλίγα τινά.

§266ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περαιωμένη ἡ συζήτησις. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν, κύριε πρόεδρε.

§267Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἠμποροῦν νὰ λέγουν ὅλοι ὅτι θεωροῦν περαιωμένην τὴν συζήτησιν, ἐγὼ διὰ τὸν ἑαυτόν μου δὲν τὴν θεωρῶ, διότι ἀπετέλουν μέρος τοῦ ὑπουργείου Κουμουνδούρου, καὶ θὰ ἀπαντήσω· καὶ ἡ ἀπάντησίς μου δὲν θὰ διαρκέσῃ περισσότερον ἀπὸ 5–10 λεπτὰ τῆς ὥρας.

§268ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν καὶ ἐγὼ, κύριοι, ὀλίγα τινὰ θὰ εἴπω. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ἡ σύμβασις ᾖναι συμφέρουσα ἢ ὄχι εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὸ Δημόσιον· ἡ σύμβασις συνεζητήθη καὶ ἐπεψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς· διὰ τοῦτο θεωρῶ ὄχι μόνον περιττὸν ἀλλὰ καὶ ματαιοπονίαν νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ καθέκαστα τῆς συμβάσεως. Τὸ μόνον ζήτημα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι τὸ ἑξῆς· ἡ δημοσίευσις τοῦ νόμου, κυρώσαντος τὴν σύμβασιν ταύτην, γενομένη δύω μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς βουλευτικῆς συνόδου εἶναι ἔγκυρος ἢ ὄχι; Ἂν ᾖναι ἔγκυρος ἡ δημοσίευσις τοῦ νόμου ἐκείνου, οὐδεμία ἀντίῤῥησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας διὰ τῆς συμβάσεως ἀνέλαβε τὸ δημόσιον ἀπέναντι τῆς ἀτμοπλ. ἑταιρίας, διότι ὄχι μόνον ἀναξιοπρεπὲς εἶναι, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀντίῤῥησις δὲν δύναται καὶ νὰ ὑποστηριχθῇ νομικῶς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Κύριοι, τὸ ἄρθρον 36 τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν γνώμην μου τοὐλάχιστον, εἶναι σαφέστατον, καὶ δὲν ἐπιδέχεται κἀμμίαν παρερμηνείαν καὶ ἀντίῤῥησιν. Ἰδοὺ τὸ ἄρθρον τοῦτο πῶς ἔχει· «Ἄρθρον 36. Ὁ Βασιλεὺς κυρόνει καὶ δημοσιεύει τοὺς Νόμους.» Εἶναι τὸ πρῶτον κῶλον τοῦ ἄρθρου. Δεύτερον κῶλον, «Νομοσχέδιον ἐπιψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ μὴ κυρωθὲν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, λογίζεται ἀκυρωθέν.» Λοιπὸν κατὰ τὰς διατάξεις αὐτάς, ὁ Βασιλεὺς κυρόνει καὶ δημοσιεύει τοὺς νόμους· ἂν ὅμως νομοσχέδιόν τι δὲν κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θεωρεῖται ὡς ἄκυρον. Ἄλλο λοιπὸν ἡ δημοσίευσις καὶ ἄλλο ἡ κύρωσις τοῦ νόμου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ κύρωσις ἐγένετο ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν (θόρυβος)· ἐκτὸς ἂν ἀποδώσωμεν ἐγκληματικὴν πρᾶξιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἀποδίδοντες εἰς αὐτὸν... δὲν τολμῶ νὰ εἴπω αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πυλαρινός.

§269ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἐπιφυλάττομαι νὰ δώσω ἐξηγήσεις.

§270ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι δὲ ἐκυρώθη ὁ νόμος ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν οὐδεμία ἀντίῤῥησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι τοῦτο εἶναι ἐπισήμως βεβαιωμένον· ἡ ἀντίῤῥησις εἶναι κατὰ τὴν δημοσίευσιν αὐτοῦ, δηλαδὴ ἂν ἡ δημοσίευσις, ἡ γενομένη μετὰ τοὺς δύω μῆνας, εἶναι ἔγκυρος ἢ ὄχι. —Κύριοι, διὰ νὰ καταρτισθῇ ἕνας νόμος ἀπαιτεῖται νὰ συντρέξουν αἱ δύω νομοθετικαὶ ἐξουσίαι, τουτέστιν ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Βασιλεύς· ὅταν ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ ἕνα νόμον, ὁ νόμος οὗτος ὑποβάλλεται εἰς κύρωσιν πρὸς τὸν Βασιλέα. Ἅμα ὁ Βασιλεὺς κυρώσῃ τὸν Νόμον, ἐξήσκησε καὶ αὐτὸς τὴν νομοθετικὴν αὐτοῦ ἐξουσίαν, μεθ’ ὃ παρέπεμψε τὸν νόμον κεκυρωμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρήγγειλε νὰ δημοσιευθῇ· δὲν δύναται ἑπομένως ὁ Βασιλεύς, ὅπως ἰσχυρίσθησαν οἱ προαγορεύσαντες, μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου, ἤτοι μετὰ τὴν ἐξάσκησιν τῆς νομοθετικῆς αὐτοῦ ἐξουσίας, νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον, διότι ἐνεργεῖ οὐχὶ ὡς ἐκτελεστική, ἀλλ’ ὡς νομοθετικὴ ἐξουσία· καὶ δι’ ὃν λόγον ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀνακαλέσῃ νόμον ὑπ’ αὐτῆς ψηφισθέντα, οὕτω καὶ ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται ν’ ἀνακαλέσῃ νόμον παρ’ αὐτοῦ κυρωθέντα. Ὁ Βασιλεὺς ἐκύρωσε τὸν νόμον ἐγκαίρως καὶ τὸν παρέπεμψεν εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν πρὸς δημοσίευσιν· δὲν δύναται ἑπομένως, πάλιν τὸ ἐπαναλέγω, νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ὑπογραφήν του, ὡς νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία ἅπαξ ἐνησκήθη ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος ἐκείνου. Λοιπὸν ὁ νόμος κατηρτίσθη νομίμως διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τῆς κυρώσεως αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως· εἶναι δὲ ὅλως ἀδιάφορον, ἐὰν ἡ δημοσίευσις αὐτοῦ ἐγένετο μετὰ τοὺς δύω μῆνας, διότι, ἐὰν ἡ θεωρία, ἡ ὁποία προτείνεται σήμερον, ἦτον ὀρθή, ἀληθῶς τότε ὅλη ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἤθελε συγκεντρωθῆ εἰς χεῖρας ἑνὸς ὑπουργοῦ. Ἐψηφίσθη εἷς νόμος παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐκυρώθη παρὰ τοῦ Βασιλέως καὶ ἐστάλη εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν πρὸς δημοσίευσιν· ὁ ὑπουργὸς ἀπὸ μίαν ἰδιοτροπίαν, ἀπὸ ἕνα συμφέρον ἢ ἀπὸ ἕνα λόγον οἱονδήποτε δὲν δημοσιεύει τὸν Νόμον ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν· ἄρα ὁ νόμος κατέπεσε! ἄρα ὅ,τι ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ καὶ ἐκύρωσεν ὁ Βασιλεὺς ἐματαιώθη ἀπὸ τὴν αὐθαίρετον θέλησιν ἑνὸς ἀτόμου. Ἀλλ’ εὐτυχῶς τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀληθὲς καὶ ἀκριβές, καὶ διὰ τοῦτο τὸ Σύνταγμα δὲν ἔθεσε, διότι δὲν ἔπρεπε νὰ θέσῃ, προθεσμίαν τινὰ πρὸς δημοσίευσιν τῶν νόμων· ἐὰν ἔθετε τοιαύτην, ἤθελε συγκεντρώσει, ὡς σᾶς εἶπον, τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν εἰς χεῖρας ἑνὸς ὑπουργοῦ.

§271ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά!

§272ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατείνονται οἱ ἀντιφρονοῦντες (θόρυβος). Ἀπορῶ πῶς στενοχωρεῖται ὁ κ. Μπούμπουλης, προκειμένου περὶ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ὡς ὑπουργοὶ ἐνηργήσαμεν ὁμοῦ τὸ παρελθὸν ἔτος.

§273ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λέγεις πολλά.

§274ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§275ΡΩΜΑΙΟΣ. Νὰ ψηφίσωμεν σήμερον, καὶ αὔριον νὰ κάμωμεν ἔκτακτον συνεδρίασιν.

§276ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀντιφρονοῦντες λέγουν ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ μείνῃ ἀπροσδιόριστος ὁ χρόνος τῆς δημοσιεύσεως τῶν νόμων, διότι τότε μένει εἰς τὸν ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα νὰ δημοσιεύσῃ μετὰ 5, 6, 10 μῆνας εἴτε μετὰ πολλὰ ἔτη τὸν νόμον. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ τεθῇ μία προθεσμία καὶ τοιαύτη ἐτέθη ἐν τῷ Συντάγματι, ὡς συνυπακουομένης τῆς δημοσίευσιν εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ Νόμου.

§277ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διὰ τοῦτο λέγει καὶ τὰ δύω, καὶ δημοσιεύουσιν καὶ κύρωσιν· αὐτὰ ἀποτελοῦν νόμον.

§278ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐτίθετο προθεσμία τις εἰς δημοσίευσιν τῶν νόμων, καὶ αὕτη παρήρχετο χωρὶς νὰ δημοσιευθῇ ὁ νόμος, ὁ νόμος ἐματαιοῦτο· ἂν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ τοιαύτη προθεσμία, ὡς δὲν ὑπάρχει πράγματι, καὶ ὁ ὑπουργὸς ἀμελήσῃ τὴν δημοσίευσιν αὐτοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ, ἂν ᾖναι παροῦσα, ἢ μετὰ τρεῖς ἢ 6 μῆνας ὅταν ἔλθῃ, νὰ ζητήσῃ λόγον ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν διὰ τὴν μὴ δημοσίευσιν καὶ νὰ τὸν ὑποχρεώσῃ νὰ δημοσιεύσῃ τὸν νόμον· οὐδένα κίνδυνον διατρέχει ὁ νόμος ὡς ἐκ τῆς βραδείας δημοσιεύσεως αὐτοῦ. Τὸ Σύνταγμα λοιπὸν εἶναι ὑπὲρ τῆς γνώμης ἡμῶν· καὶ αὐτὴ ἡ ἰδέα ὑπερίσχυσεν ἐν ἐν τῷ ὑπουργείῳ τοῦ κ. Βούλγαρη, τὸ ὁποῖον ἔλυσε τὸ ζήτημα αὐτὸ καταφατικῶς, καὶ ἀνέθεσε τὴν φροντίδα εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προκαλέσῃ τὴν ἔγκρισιν τοῦ νέου Καταστατικοῦ τῆς ἀτμοπλ. ἑταιρίας, τοῦ συνταχθέντος ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας συμβάσεως, ὅστις καὶ ἐπροκάλεσεν αὐτὴν, ὑποβαλὼν εἰς τὸν Βασιλέα πρὸς ὑπογραφὴν τὸ περὶ τούτου Διάταγμα, καθὼς μᾶς ἐβεβαίωσε σήμερον ὁ κ. Νικολόπουλος, ὑπουργὸς τότε τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ δὲν ἐπεστράφη ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Βασιλέως τὸ διάταγμα τοῦτο, διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀπεχώρησε τῶν πραγμάτων τὸ ὑπουργεῖον τοῦ Βούλγαρη. Ὅταν λοιπὸν τὸ ζήτημα τοῦτο ᾖναι οὕτω πως λελυμένον ὑπὲρ τῆς ἰδέας ἡμῶν, πᾶσα ἄλλη ἐξέτασις εἶναι περιτή. Δὲν ἐμβαίνω, ὡς εἶπον, εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς συμβάσεως, διότι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἶναι ξένον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν συνταγματικοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς πρότασιν· «Ἡ Βουλὴ θεωροῦσα ἔγκυρον τὴν δημοσίευσιν τοῦ ὑπὸ.... Νόμου τοῦ 1871, τοῦ κυρώσαντος τὴν μετὰ τῆς ἀτμοπλ. ἑταιρίας σύμβασιν, ψηφίζει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἡ ἐκ δραχμῶν 280,000 ἐπιχορήγησις, κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ ἰδίου Νόμου.»

§279ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριοι, ὁ νόμος εἶναι σαφής· θέλει συνάμα κύρωσιν καὶ δημοσίευσιν· δὲν ἠμπορεῖ τὸ ἓν νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὸ ἄλλο.

§280ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Θὰ ᾖμαι συντομότατος, κύριοι, ὅσον εἶναι δυνατόν. Προοιμιαζόμενος παρατηρῶ τοῦτο, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι τόσον ἄσπουδον ὡς ἐχαρακτήρισεν αὐτὸ ὁ Βουλευτὴς Γορτυνίας· δὲν λέγω ὅτι εἶναι φοβερὸν, λέγω ὅμως ὅτι δὲν εἶναι ἄσπουδον.

§281ΤΙΝΕΣ. Πῶς εἴπατε; ἄσπυλον;

§282ΕΤΕΡΟΙ. Ἄσπουδον!

§283ΠΟΛΛΟΙ. Ἄσπουδον! ἄσπονδον! ἄσπουδον!

§284ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἄσπουδον· δὲν σᾶς εἶναι ἀρεστὴ ἡ λέξις;

§285ΤΙΝΕΣ. Ἐνοήσαμεν, μὴ σπουδαῖον.

§286ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἐὰν ἡ λέξις σᾶς θορυβῇ, εὐχαρίστως ἠμπορῶ νὰ τὴν θυσιάσω.

§287ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι· ὑπὸ γραμματικὴν ἔποψιν.

§288ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Πρόκειται, λέγω, λοιπὸν νὰ λυθῇ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς προηγούμενον καὶ τὸ ὁποῖον δύναται καθ’ ὃν τρόπον ἐπιθυμεῖ ὁ προαγορεύσας λυόμενον, νὰ φέρῃ συνεπείας λυπηράς. Πρὸς κατάρτησιν νόμου τινὸς ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ὁ νόμος ὅπως τελειοποιηθῇ καὶ γείνῃ νόμος, πρέπει νὰ διέρχεται τέσσαρα στάδια, τὸ στάδιον τῆς ἐπιψηφίσεως ἢ τῆς ἐκδόσεως, τὸ τῆς κυρώσεως τὴν promulgation καὶ τὸ τῆς δημοσιεύσεως.

§289ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶναι παραδόσεις τοῦ Πανεπιστημίου.

§290ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Κύριε Λούντζη, νομίζετε ὅτι δύνασθε νὰ ἑρμηνεύητε τοὺς νόμους ἄνευ τῆς ἐπιστήμης; Πῶς θὰ λύσητε ἓν νομικὸν ζήτημα;

§291ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐλέχθησαν ὅλα αὐτά.

§292ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Οὐδὲν ἐλέχθη τούτων.

§293ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Λοιπὸν. Καλά! μπαρδόν.

§294ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Καθ’ ἡμᾶς τὸ τρίτον στάδιον τῆς promulgation δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ μετὰ τὴν κύρωσιν ἔχομεν τὴν δημοσίευσιν κατ’ εὐθεῖαν· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν promulgation, αὕτη καθ’ ἡμᾶς συμπίπτει μὲ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου. Ἐὰν ὑπῆρχεν παρ’ ἡμῖν καὶ τὸ τρίτον τοῦτο στάδιον ἤθελεν ἡ λεπτὴ διάκρισις μᾶς συνδράμει κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ζητήματος τούτου. Ὁ Βασιλεὺς καὶ μετὰ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου ἔχει πλῆρες δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσῃ τὸν νόμον, μέχρις οὗ δὲν ἐπέλθῃ ἡ δημοσίευσις. Ἐπομένως τοῦτο σημαίνει ὅτι ὁ νόμος δὲν λαμβάνει τελείαν νόμου μορφὴν παρὰ κατόπην τῆς δημοσιεύσεως, διότι πρὸ τῆς δημοσιεύσεως δύναται καὶ νὰ μὴ ὑπάρξῃ, ὡς προεῖπον, διὰ τῆς ἀνακλήσεως τοῦ ἡγεμόνος. Ἐὰν ἐπετρέπετο νὰ μείνῃ ἀόριστον τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, παρακαλῶ καλῶς προσέξετε τὰς ὀλεθρίας συνεπείας, αἵτινες δύνανται νὰ προέλθωσι κατὰ συνέπειαν τούτου· (θόρυβος) βεβαιωθῆτε ὅτι θὰ ἦμαι πρακτικώτατος. Ὑποτεθείσθω πρὸς στιγμὴν, ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον προχθὲς ἐσυζητοῦμεν περὶ πιστωτικῆς Τραπέζης, ἐπιψηφίζεται παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κατόπιν στέλλεται πρὸς κύρωσιν.

§295ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Λάβετε μίαν ἄλλην ὑπόθεσιν καλλίτερα.

§296ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ἡ κύρωσις ὅμως μένει μετέωρος· καθόσον παρέχονται δύω, πέντε, δέκα μῆνες καὶ οὐδεμία τοῦ νόμου δημοσίευσις φαίνεται, ἐντεῦθεν τινῶν ἡ καλὴ πίστις ἀπέναντι τῆς κοινωνίας ἢ ἀπέναντι τῆς Τραπέζης, ἥτις ἐδύνατο νὰ ζημιωθῇ ὡς ἐκ τῆς παρατεινομένης ἐκκρεμοῦς καταστάσεως... (Θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, δὲν ἠμπορῶ νὰ προχωρήσω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον (θόρυβος)· ἐπιθυμεῖτε, κύριοι, νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις; Ἂν τοῦτο, τότε παραιτοῦμαι τῶν περαιτέρω καὶ θὰ σᾶς εὐγνωμονήσω.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ θεωρηθῇ περαιωμένη, ἀφοῦ ὁ ἄλλος στέκεται ἕτοιμος νὰ ὁμιλήσῃ; Ὁρίσατε, κύριε Πυλαρινὲ, ἐξακολουθήσατε.

§298ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Τὸ πνεῦμα τῆς συνταγματικῆς διατάξεως, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὸ δίμηνον χρονικὸν διάστημα πρὸς κύρωσιν τῶν νόμων, εἶναι διὰ νὰ μὴ μένῃ μετέωρος ἡ κοινωνία, νὰ μὴ μένῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ τοῦ νόμου ἐπ’ ἀορίστῳ· τούτου ἕνεκα προσετέθη χρονικὸν διάστημα, ἵνα ἐντὸς τοῦ διαστήματος τούτου γνωρίζῃ ἡ κοινωνία ἐν πλήρει καλῇ πίστει, ἐὰν ὁ δεῖνα ψηφισθεὶς νόμος ἔχῃ ὕπαρξιν ἢ ὄχι. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν οἱ προαγορεύσαντες ὑπεστήριξαν, ὅτι ὁ νόμος δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ δημοσιευθῇ συγχρόνως; τότε ἡ κοινωνία καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἔχουν πλῆρες δικαίωμα νὰ πιστεύουν, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἔτυχε τῆς Βασιλικῆς κυρώσεως ἐπελθούσης τῆς ἀρνησικυρίας· ἑπομένως τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἔφερον, τοῦ περὶ Πιστωτικῆς Τραπέζης νόμου, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἄτοπον, ἐὰν ἡ κύρωσις ἐπ’ ἀορίστῳ ἀναβληθῇ, ὑποτιθεμένης ἐλλόγως τῆς ἀρνησικυρίας. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἠδύνατο δικαίως νὰ προβῇ εἰς ἵδρυσιν νέων καταστημάτων καὶ πολλαπλασιασμὸν τῶν κεφαλαίων της εἰς κοινοπραξίας μετ’ ἄλλων ἑταιριῶν, καὶ μετὰ 9, 10, 15 μῆνας νὰ δημοσιευθῇ ἡ κύρωσις τοῦ νόμου· ποίας ὀλεθρίους συνεπείας δύναται νὰ συνεπαγάγῃ τοιαύτη τις ἑρμηνεία; λοιπὸν λέγω, ἡ καλὴ πίστις δὲν συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἑρμηνείας ἐκείνης ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς ὁποίας ἐνεφορεῖτο ὁ νομοθέτης, ὅταν διέτασσε τὸ χρονικὸν διάστημα. Θεωρεῖται ἄρα τὸ χρονικὸν τῆς συνταγματικῆς διατάξεως διάστημα ἀδιάφορον ὅλως; Ἀκρίβεια δὲν ἀπαιτεῖται; (θόρυβος) ἄρα ἐπὶ προθεσμίας, παρὰ τοῦ Συντάγματος ὁριζομένης, ἔνθα ἀνακριβὴς χρονία οὐδὲ ἡ χρονία ὑπάρχει, ἀναγκαίως συμπίπτει, κύριοι, δημοσίευσις μετὰ τῆς κυρώσεως, καθόσον ἄνευ τῆς δημοσιεύσεως δὲν ἔχομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ νομοθέτης ἀπῄτησε, τοὐτέστι βεβαίαν χρονίαν....

§299ΤΙΝΕΣ. Ἐπείσθημεν· ἐπείσθημεν, ἀρκετά.

§300ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι σᾶς παρακαλῶ· συγχύζετε τὴν γραμματικὴν ἑρμηνείαν μετὰ τῆς λογικῆς· βεβαίως ὅταν εἶναι σαφὲς τὸ γράμμα τοῦ νόμου δὲν δύναται τοῦτο ἀπολύτως νὰ ἐπεκτείνηται ὡς ἐκ τοῦ πνεύματος καὶ νὰ προβῇ εἰς μίαν ἑρμηνείαν ἄτοπον (θόρυβος)· ἀλλὰ δὲν ἀσχολούμεθα νῦν περὶ ἑρμηνείας ἀστικοῦ ἢ δικονομικοῦ νόμου· ἐπὶ τοῦ δημοσίου δικαίου κατισχύει......

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἡσυχία παρακαλῶ, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§302Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, παραιτοῦμαι δὲν ὁμιλῶ· ὁρίστε.

§303ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Λοιπὸν ἂς κηρυχθῇ, κ. πρόεδρε, ἐξαντληθεῖσα ἡ συζήτησις, διότι οὕτω καὶ ἐγὼ παραιτοῦμαι τῶν περαιτέρω· (ὁ κύριος Πυλαρινὸς καταβαίνει τοῦ βήματος).

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἡ συζήτησις εἶναι περαιωμένη.

§305ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω αἱ ὁποῖαι ἴσως ἴσως δὲν πρέπει νὰ θεωρηθοῦν τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ μᾶλλον τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Βεβαίως εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα συντρέχουσι πολλὰ στοιχεῖα ὅπως ἡ γνώμη αὕτη ὑπερισχύσῃ, ἀφοῦ καὶ ἐν ἐν αὐτῷ τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ ὑπάρχει γνώμη ἐναντία πρὸς τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν σᾶς ὑπέβαλα, ὅπως τὸ γνωρίζεται πρὸ καιροῦ· διὰ τοῦτο καὶ ἡ ὁμιλία τὴν ὁποία ἔκαμα ἀπευθύνετο οὐ μόνον πρὸς τὴν μίαν πλευρὰν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ἄλλην, διότι καὶ εἰς αὐτὴν ὑπάρχουσι δισταγμοί. Παρατηρῶ μόνον ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ θέμα ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς· διότι τὸ θέμα τοῦτο διαλαμβάνει ἑρμηνείαν ἐπίσημον ἑνὸς ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τὸν τύπον κατὰ τὸν ὁποῖον προτείνεται· διότι ὡς γνωρίζεται ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία προέρχεται ἀπὸ ἀμφοτέρας τὰς ἐξουσίας· δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς προκειμένης περιστάσεως· ἠμπορεῖ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν ἡ ἁπλῆ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐπὶ ζητήματος ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος νὰ τύχῃ ὅλου τοῦ σεβασμοῦ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἑπομένως νὰ μὴ συμβῇ τὸ ἄτοπον ὅπως ἡ μὲν Βουλὴ εἴπῃ οὕτω πως ἑρμηνεύω, ἡ δὲ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἑρμηνεύσῃ διαφορετικά. Παρατηρῶ ὅμως ὅτι ἀρχὴ τοιαύτη ἤθελεν εἶσθαι ἀρχὴ ὀλεθρία· διότι διὰ νὰ ᾖναι ὑποχρεωτικὴ εἰς τὴν πολιτικὴν πρέπει εἰς τὴν ἑρμηνείαν τινὸς νόμου νὰ συμφωνήσωσιν ἐξ ἑνὸς ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἐξ ἄλλου ἡ ἐκτελεστική. Εὑρίσκω διὰ τοῦτο τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ὅλως ἀντικειμένην εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, καὶ νομίζω διὰ τοῦτο ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὴν καταστήσῃ ἀντικείμενον ἀποφάσεως ἑαυτῆς ἡ Βουλή. Δὲν γνωρίζω δὲ κἀνὲν ἄλλο μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ ἡ Βουλὴ ἕνα νόμον συνταγματικῶς παρὰ αὐτὸ καὶ μόνον τὸ δι’ ἑρμηνευτικοῦ νόμου· διότι ἅμα πρόκειται περὶ ζητήματος ἀμφισβητουμένου δὲν βλέπω ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα δύναται νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ἁπλῶς ἡ Βουλή· ἐπὶ ζητημάτων ἀμφισβητουμένων ἑρμηνεύουσα αὐτὰ δὲν ἐννοῶ πῶς ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐκδώσῃ μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἔχει κῦρος καὶ πρακτικὴν ἀξίαν. Εἶναι τὸ θέμα τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου μία ἀπάντησις εἰς τὴν ἀπόφανσιν ἑνὸς συγγραφέως· εἷς ἐκ τῶν συγγραφέων ὁ σπουδαιότερος πάντων, τοὺς ὁποίους περιλαμβάνει καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν δικηγόρων, εἶναι ὁ κύριος Ῥέϋ, ὅστις λέγει, ὅτι ἡ κύρωσις λαμβάνει ἐξωτερικὴν νομικὴν ὕπαρξιν μόνον ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου ἀποτελούσης μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης καθαρὰν ἐσωτερικὴν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς δύναται καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσῃ· ἡ δὲ Βουλὴ ἀποφαινομένη καθ’ ὃν τρόπον τίθεται τὸ ζήτημα δι’ ἀποφάνσεως, οὐδὲν ἄλλο πράττει, εἰμὴ δίδει ἀπάντησιν πρὸς σκοπὸν ἀντίθετον τοῦ τοῦ γραφέως. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐκτελέσει καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ λέγω κατ’ ἀρχὴν ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἂν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἤθελον ἔχει αὐτὴν τὴν διάθεσιν, πάλιν δὲν ἀρκεῖ, διότι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ὑπάρχει ἡ εὐκαιρία ν’ ἀποφανθῶσιν ὅτι τῆς Βουλῆς ἡ ἑρμηνεία τῶν νόμων ἀφορᾷ μόνον εἰς αὐτὴν, τὰ δὲ δικαστήρια εἶναι κυρίαρχα καὶ ἀνεξάρτητα εἰς τοῦτο, ἐκτὸς ἐὰν ἐπῆλθε μία τακτικὴ ἀπόφασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Βασιλέως· ἐννοῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιψηφίσῃ καὶ ἀποφανθῇ κατὰ τῆς πιστώσεως, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς παραδοχῆς....

§306ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὠφελεῖ.

§307ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ὠφελειῶν, ἀλλὰ τί εἶναι δυνατὸν, τί μᾶς ἐπέτρεπον οἱ νόμοι, τὸ πολίτευμά μας καὶ αἱ διάφοροι διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, περὶ τούτου πρόκειται· δὲν πρόκειται περὶ τοῦ τί συμφέρει, εἶναι εὐάρεστον εἰς τὰ συμφέροντα τῶν μέν ἢ δέ· ἀλλὰ πρόκειται περὶ θεμελιώδους ἀρχῆς καὶ δὲν πιστεύω νὰ εὑρεθῇ τις λέγων ὅτι ἡ προτεινομένη στηρίζεται εἰς τοὺς θεμελιώδεις ὅρους τῆς τῶν συνταγματικῶν ἐξουσιῶν δικαιοδοσίας.

§308Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι δυνατὸν, κύριε πρόεδρε, ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου;

§309Α. ΡΟΥΚΗΣ. (Γραμματεὺς, ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν).

§310Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ θέμα τοῦ ζητήματος, κύριοι βουλευταὶ, εἶναι πάντοτε τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων, καὶ τὸ ὁμολογοῦν ὅλοι ἐκεῖνοι οἵτινες ἐγνώρισαν τοὺς κανονισμοὺς τῶν διαφόρων πολυμελῶν σωμάτων. Αἱ συζητήσεις εἶναι πολλαπλαῖ, εἶναι συζητήσεις περὶ τῆς ψηφοφορίας νόμου, ὅταν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου αὐτοῦ, τὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα ἐπροτάθησαν ὑπὸ τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς, ἢ τῶν πολιτικῶν σωμάτων ἀποτελοῦσι καὶ ἐκφράζουσι τὴν θέλησιν, τὴν βούλησιν τῆς νομοθετούσης Βουλῆς· ποῖαι εἶναι αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ; ὅτι ἡ ψῆφος πρέπει νὰ ἐκφράζῃ τὴν βούλησιν αὐτήν. Εἶναι συζήτησις ἐπερωτήσεων, ὅτε ἡ Βουλὴ προβαίνῃ εἰς ἀπόφανσιν, καὶ διακρίνεται ἡ ἀπόφανσις αὕτη, διότι παρουσιάζει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τροποποιουμένην. Ἐπειδὴ τώρα δὲν συζητοῦμεν ἐπὶ ἐπερωτήσεως, ἡ Βουλὴ δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκφέρῃ ἀπόφανσιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος· κατὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, διαφωνῶ δὲ μόνον ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν εὑρίσκει εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου. Ὁ κύριος πρόεδρος εἶπεν ὅτι δὲν συμφωνεῖ νὰ γείνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου, διότι τοῦτο ἤθελε θεωρηθῇ ἑρμηνεία καὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου δὲν τὴν ἔχει μόνον ἡ Βουλὴ, πρέπει νὰ συμπράξωσιν ὅλαι αἱ πολιτικαὶ ἐκεῖναι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Δὲν ὑποθέτω πῶς ἦτο δυνατὸν ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος νὰ προκαλέσῃ νομοθετικὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, διότι ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἑρμηνείας νόμου, ἤθελεν εἶσθαι ὀρθοτάτη αὐτή. Διαφωνῶ λοιπὸν μὲ τὸν κύριον Παπαμιχαλόπουλον, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προέλθῃ κἀμμία ἀπόφανσις, ὅπως τὴν διετύπωσεν ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος. Ἡ συζήτησις περιεστράφη, περὶ τὰς ἑξῆς διαφωνίας, αἵτινες ὑπῆρξαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν περιέβαλεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὡρισμένον ποσὸν 280 χιλιάδων δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καὶ ἐρωτηθεῖσα εἶπεν, ὅτι δὲν θεωρεῖ αὐτὴν ὑπόχρεων νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς προτάσεως. Οἱ προτείναντες τὴν προσθήκην ἔχουν ἐναντίαν γνώμην, ἐζήτησαν νὰ προστεθῇ καὶ ἐδικαιολόγησαν τὴν γνώμην των. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ φθάσῃ εἰς ὡρισμένον θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ λογικὸν πόρισμα· οἱ προτείνοντες τὴν προσθήκην νὰ προτείνωσι τὴν προσθήκην ἄρθρου «πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας 280 χιλιάδας δραχμάς,» οὕτω προστίθεται ποσὸν ὡρισμένον. Οὕτω πως ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ 1871, ὅταν τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Ζαΐμη ἦτον εἰς τὴν ἀρχὴν, καὶ ὅταν ἤμην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τοιουτοτρόπως εἰσηγάγομεν τὸν προϋπολογισμὸν «πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας» διότι ἡμεῖς δὲν εἴχομεν τὸ φρόνημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§311ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν, κύριε πρόεδρε, νὰ παραδεχθῶ τοῦτο, διότι εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν πρότασίν μου.

§312ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγω ἐγὼ, κύριοι· οἱ πλεῖστοι ἔχομεν συμπαθείας πρὸς τὴν ἑταιρίαν, ἀλλὰ δὲν πρέπει ἕνεκα τῆς συμπαθείας μας νὰ παρασυρθῶμεν καὶ θυσιάσωμεν ἄλλο ζήτημα σπουδαῖον ἀφορῶν τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος, χρῇζον συζητήσεως εἰδικῆς καὶ περισκεμμένης. Εἴμεθα τόσον προσεκτικοὶ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ὥστε ὄχι μόνον σπουδαίαν προσοχὴν καταβάλλομεν εἰς τὰ οὐσιώδη μέρει αὐτοῦ ἀλλὰ προσέτι καὶ εἰς τὰ ἐλάχιστα. Πρέπει λοιπὸν, κύριοι, νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα συμφώνως μὲ τὴν συνθήκην, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα οὕτω πως, «ἐγκρίνεται ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν 280 χιλιάδων δραχμῶν ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας;» ἐὰν παραδεχθῇ, κύριοι, τὸ ζήτημα ὅπως ἐτέθη παρὰ τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου καὶ κατόπιν ὑπὸ τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη, τότε θέλομεν ἀσυζητητεὶ ἄνευ σκέψεως ἑρμηνεύσει κακῶς διάταξιν τοῦ Συντάγματος καὶ ἥτις ἑρμηνεία εἰς τὸ μέλλον δύναται νὰ ἀποβῇ κατὰ τοῦ τόπου. Βεβαίως, κύριοι, πρόκειται περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος, ὅπερ εἶναι ὁ νόμος τῶν νόμων. Ὑπάρχει διάταξις, ὅτι τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα ὑπάγονται εἰς τοὺς ἐνόρκους δικαστὰς, καὶ ὅμως τὰ δικαστήρια διαφωνοῦν ὡς πρὸς τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὸ ἀντικείμενον θὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη ἑρμηνείας, ποῖα εἶναι τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα, νόμος δὲ θέλει ὁρίσει αὐτὰ ἑρμηνεύων τοῦ Συντάγματος τὴν διάνοιαν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν. Ἐὰν ἀναγνώσετε, κύριοι, τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυρίου Προβελεγίου, θέλετε ἰδεῖ αὐθεντίας, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιφρονήσητε. Ὁ κύριος Προβελέγιος δὲν ἐκθέτει κυρίως γνώμην ἰδικὴν, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ἐκφράζει γνώμην στηρίζει εἰς αὐθεντίας ἄλλων (θόρυβος).

§313ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ θέμα.

§314ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ διχογνωμία τῶν ἐπιστημόνων καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν τῆς προκειμένης διατάξεως τοῦ Συντάγματος δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἀναξία προσοχῆς. Λοιπὸ, κύριοι, πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν παραχώρησιν τῶν 280 χιλιάδων δραχμῶν, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἔτο τοῦτο διὰ τὸν προϋπολογισμὸν, τὸ δὲ ἄλλο ζήτημα περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος νὰ ἀφήσωμεν ἄθικτον ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὅπως ἐν καιρῷ λυθῇ νομοθετικῶς ἢ δικαστικῶς. Εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος δὲν ἐπεμβαίνω, ὡς κλεισθείσης τῆς περὶ αὐτοῦ συζητήσεως. Λοιπὸν νὰ τεθῇ ζήτημα ὡς ἑξῆς· «νὰ ἐγγραφῇ τὸ ποσὸν τῶν 280 χιλιάδων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ναὶ ἢ ὄχι;».

§315ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον· αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, αἱ πράξεις τῆς Βουλῆς ἀποδεικνύουν ὅτι ζήτημα δὲν ὑφίσταται, ἐλύθη ἀπὸ τὸν προπερσινὸν προϋπολογισμὸν. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἐπέρασεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν «πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως», εἶναι λελυμένον αὐτό. Ἡ Βουλὴ ἔχει ἀποφασίσει ἐπ’ αὐτοῦ, ἐφέτος εἶναι μία ἐπανάληψις (θόρυβος). Ἡ Κυβέρνησις πέρυσι καὶ ἡ Βουλὴ εἶπε «πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ ψηφίζω 280 χιλιάδας δραχμάς·» ὥστε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε τὸν νόμον αὐτὸν ἔγκυρον.

§316Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κύριοι, προτείνω νὰ τεθῶσι 280 χιλιάδε δραχμαὶ ὡς ἐπιχορήγησις διὰ τὸ ἔτος 1873 εἰς τὴν ἑταιρίαν, χωρὶς νὰ θίξωμεν τὸ ὅτι φαίνεται δυνάμει συμβάσεώς τινος καὶ εὔχομαι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὰ δικαστήρια νὰ ἀποφασίσουν καὶ νὰ παραδεχθῶσιν ὡς ἄκυρον τὴν σύμβασιν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας, κύριοι......

§317ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. .... (θόρυβος).

§318Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Ἐσυνείθισα νὰ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου καθαρὰ· σᾶς λέγω πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας τὸ ζητῶ αὐτό· Διότι ἐὰν θεωρηθῇ (θόρυβος) ἡ παραχώρησις τῶν 280 χιλιάδων ὡς συνέπεια τῆς συμβάσεως, ἀπόψε τὸ Αὐστριακὸν ἀτμόπλοιον ἀναχωρεῖ καὶ θὰ παραλάβῃ πλέον τῶν 100 ἐπιβατῶν, οὓς ἡ ἑταιρία θέλει στερηθῆ, ὅπερ ἐφαρμοζόμενον καὶ εἰς τὰς ἄλλας γραμμὰς, εἶναι καταστρεπτικὸν διὰ τὴν ἑταιρίαν. Καταστρέφεται, κύριοι, οὕτω ναὶ ἢ ὄχι ἡ ἑταιρία, ἣν φαίνεσθε προστατεύοντες;

§319ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§320Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὸ ἰδικόν μου τὸ κεφάλι οὕτω φρονεῖ· ἀξιῶ δὲ ὅτι ἔχω ἴσην μὲ ὑμᾶς κρίσιν (θόρυβος).

§321ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ ἐπὶ τῆς οὐσίας συζήτησις ἐπεραιώθη καὶ ἐκηρύχθη κεκλεισμένη, ἑπομένως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κἀνένα νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσω ποῖον τὸ προσφορώτερον καὶ συμφερώτερον, πρέπει νὰ ἀποφανθῶμεν, ἂν ἤμεθα ὑποχρεωμένοι εἰς τοῦτο. Ἐὰν ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἵτινες θέλουν νὰ χορηγηθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο ὡς συνδρομὴ, ὡς ἐπιχορήγησις ἄνευ ὑποχρεώσεως οἰκειοθελῶς, βεβαίως πρέπει νὰ τεθῇ εἰδικὸν ζήτημα· ἀλλὰ ἐγὼ θέλω νὰ δοθῶσι 280 χιλιάδες δραχμαὶ, διότι φρονῶ ὅτι εἴμεθα ὑπόχρεοι. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἐρωτηθῶ ἂν πρέπῃ νὰ δοθῶσιν ὡς συνδρομὴ ἢ ὡς ἐπιχορήγημα, φρονῶ καὶ τὸ φρόνημά μου αὐτὸ τὸ διετύπωσα, ὅτι ἐμποδίζομαι νὰ τὸ δώσω ὡς ἐπιχορήγησιν. Εἶμαι λοιπὸν ὑποχρεωμένος νὰ ψηφίσω ἐκπληρῶν μίαν ὑπόσχεσιν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἡ πολιτεία ἀνεδέχθη καὶ κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ οὕτω, καὶ νὰ τεθῇ ἄρθρον, ὅτι δίδεται χορήγησις 280 χιλιάδων δραχμῶν «πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως».

§322ΖΩΧΙΟΣ. Εἶναι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος.

§323ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἀφήσατε, κύριε Ζωχιέ.

§324ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ εἴπω ἐλευθέρως τὸ φρόνημά μου. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν προστίθενται αἰτιολογίαι, οὕτω τὸ καταλαμβάνω ἐγώ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ Κυβέρνησις. «Ἄρθρον 10. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀφῃρέθη μέχρις ὅτου ἀποφανθῇ ὁριστικῶς περὶ αὐτοῦ». Δηλαδὴ οὔτε αὐτὴ ἔχει γνώμην βάσιμον. Λοιπὸν νὰ τὸ κάμωμεν ἀνάποδα «νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 280 χιλιάδων δραχμῶν μέχρις ὅτου ἀποφανθῶσιν ὁριστικῶς τὰ περὶ αὐτοῦ.»

§325ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, διότι μὲ ἐρωτοῦν ἐκ νέου, ὅτι τὴν ἀπόφασιν περὶ προσθήκης τῶν 280 χιλιάδων δραχμῶν ἡ Κυβέρνησις θὰ τὴν ἐκτελέσῃ βεβαίως.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, εἶναι αἱ ἑξῆς προτάσεις· πρώτη πρότασις εἶναι ἡ τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου.

§327ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποσύρω τὴν πρώτην πρότασιν καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ δευτέρα, ἣν μετὰ τοῦ κυρίου Ζαλλώνη ὑπέβαλον.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται ἡ δευτέρα «συνδρομὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ὑπὸ στοιχ. νόμου.» Κατόπιν εἶναι «ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει νὰ τεθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873 δραχμαὶ 280,000 ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας». Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ἡλιοπούλου, ἡ ὁποία εἶναι ἰδία μὲ τὴν προηγουμένην καὶ ἀποτελοῦν μίαν.

§329ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Συγχωνεύομεν ὅλας τὰς προτάσεις εἰς τὴν τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ.

§330ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν δυνάμεθα διὰ μιᾶς ψήφου νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ δύω νόμων· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε, κύριε Ζωχιὲ, τὴν πρότασίν σας.

§332ΖΩΧΙΟΣ. «Νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 280 χιλιάδες δραχμαὶ, μέχρις οὗ κανονισθῶσιν τὰ κατ’ αὐτὴν ὁριστικῶς.»

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἶναι καὶ ἡ ἄλλη πρότασις τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν ἐσυγχωνεύθησαν αἱ ἄλλαι «νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 280 χιλιάδες συνδρομὴ ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας μέχρις οὗ κανονισθῶσιν τὰ κατ’ αὐτήν.» Λοιπὸν εἶναι δύω προτάσεις· ἡ ἀπωτέρα πρότασις εἶναι ἡ τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ καὶ αὕτη θὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη. Κύριοι βουλευταὶ, καταλάβατε τὰς θέσεις σας. Προσέχετε εἰς τὴν ψηφοφορίαν διὰ νὰ μὴ διατείνεσθε κατόπιν ὅτι δὲν ἐνοήσατε, διότι ἐφηρπάσαμεν τὸ θέατρον κατὰ τὸν κύριον Ἰω. Μαυρομιχάλην. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς «νὰ ἐγγραφῶσι 280 χιλιάδες δραχμαὶ ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας μέχρις οὗ κανονισθῶσι τὰ κατ’ αὐτὴν ὁριστικῶς» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§334ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· δὲν παρεδέχθη.

§335ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ θυμώνετε, κύριοι, τὸ γραφεῖον εἶναι ἰδικόν σας· ἐγὼ ὅταν ἀπεφάνθην ἠρώτησα τὸ γραφεῖον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Προσέχετε εἰς τὴν ψηφοφορίαν· (γίνεται διὰ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν Μακρῆ, Ῥούκη καὶ Καραβᾶ). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζωγιοῦ, ναὶ ἢ ὄχι;

Κύριοι, ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 139, 76 παρεδέχθησαν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ καὶ 63 ἦσαν κατὰ τῆς προτάσεως ὥστε θὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 280 χιλιάδες δραχμαὶ ὑπὲρ τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας μέχρις ὅτου κανονισθῶσιν ὁριστικῶς τὰ κατ’ αὐτήν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 4 παρὰ 25|60 Μ. Μ.