1873.06.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

Τῆς 26 Ἰουνίου 1873.

(Τρίτη).

(Ὥρᾳ 8 Π. Μ.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κύριος Μακρυγιάννης εἰσάγει σχέδιον νόμου περὶ ἀγροφυλακῆς τοῦ δήμου Ἀθηνῶν· νὰ τυπωθῇ καὶ αὐτό.

Ἡ πρότασις αὕτη ἔχει ὡς ἔπεται·

ΕΚΘΕΣΙΣ

Ἐπὶ τοῦ περὶ ἀγροφυλακῆς νομοσχεδίου τοῦ δήμου Ἀθηναίων. «Τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα εἰς τὸν δῆμον τῶν Ἀθηναίων, χρονολογούμενον ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν δήμων, ὑπῆρξε πάντοτε σπουδαῖον διὰ τὴν σημαντικότητα καὶ τὰς συνεπείας του, ἐγέννησε δὲ παράπονα ἀδιαλείπτως, καθόσον οὔτε οἱ ἐν ἰσχύϊ νόμοι, οὔτε αἱ ἐπενεχθεῖσαι τροποποιήσεις αὐτοῦ ἠδυνήθησαν νὰ συντελέσωσιν εἰς κατάπαυσιν αὐτοῦ· ἠδύνατο δέ τις νὰ ὑποθέσῃ εὐλόγως, ἢ ὅτι οἱ νόμοι εἰσὶν ἀνεπαρκεῖς, ἢ ὅτι ἀτελὴς ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ καθ’ ἡμᾶς, ἀμφότεραι αἱ περιστάσεις αὗται δυστυχῶς συνήργησαν καὶ συνεργοῦσιν ὑπὲρ τῆς ἐλαττωματικῆς ταύτης καταστάσεως. Ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἔλλειψις Ἀστικοῦ νόμου, κανονίζοντος τὸ ἀπαραβίαστον τῆς ἰδιοκτησίας, τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὸ ἀκώλυτον τῆς καρπώσεως αὐτῆς, καὶ τιμωροῦντος ποινικῶς τοὺς παραβάτας, κατέστησε κατ’ ἔθος βατὴν πᾶσαν ἰδιοκτησίαν, καθόσον μέχρι τοῦδε τιμωροῦνται μόνον οἱ διαπράξαντες ζημίας ἢ βλάβας ἐπὶ τῶν κτημάτων (ἐξακριβουμένης τῆς ζημίας δι’ ἐκτιμήσεως)· ἀλλ’ ἡ ἀνεύρεσις τῶν αὐτουργῶν καθίσταται ἐνίοτε δύσκολος καὶ πολλάκις ψευδής, καθόσον τὸ δυσανάλογον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀγροφυλάκων πρὸς τὴν ἔκτασιν τῆς ἰδιοκτησίας ἢ καὶ ἡ ἀμέλεια αὐτῶν ἠνάγκασαν πολλάκις ἀγροφύλακας, καίτοι μηδόλως ἀνευρόντας τοὺς αὐτουργούς, νὰ παρουσιάσουν, καὶ ψευδορκήσαντες νὰ καταδείξουν ὡς αὐτουργοὺς ἀνθρώπους ἀθώους, καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἀποφύγουν τὴν εὐθύνην των. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐξουσία, ὑπείκουσα εἰς παράπονα συνεχῆ περὶ τῶν πραττομένων ζημιῶν, ἐξέδωκε πολλάκις πέραν τῆς ἁρμοδιότητός της ἀστυνομικὰς διατάξεις ἀπαγορευούσας τὴν κάρπωσιν τῆς ἰδιοκτησίας ἄλλων, ὁ δὲ μὴ σεβασμὸς τῶν ἀμοιβαίων δικαιωμάτων κατέστησε προβληματικὴν τὴν θέσιν της, μὴ δυναμένης νὰ ἐνεργήσῃ μετὰ πεποιθήσεως ἀρυομένης ἐκ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου. Ἐκ τούτου ἡ ἀκολασία ἐπολλαπλασίασε τὰς παραβάσεις, καὶ πολλάκις ἡ ἀστυνομικὴ ἐνέργεια περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ συμβιβάζῃ τοὺς ζημιωθέντας κτηματίας μὲ τοὺς ζημιώσαντας αὐτοὺς ποιμένας, χωρὶς νὰ τιμωρῶνται αἱ ἀξιόποινοι πράξεις καὶ ἱκανοποιῆται ὁ νόμος. Μέχρι τινὸς τὰ ἁρμόδια πρόσωπα πρὸς φύλαξιν τῶν κτημάτων ἐθεωρήθησαν οἱ παρὰ τοῦ δημάρχου διοριζόμενοι ἀγροφύλακες, καθόσον συνήνουν εἰς ἑαυτοὺς καὶ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀνατεθειμένα εἰς τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν· ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐξαιρετικοῦ νόμου τῆς 13 Μαρτίου 1849 περὶ συστάσεως διοικητικῆς ἀστυνομίας ἦτον ἑπόμενον, ὅτι τὰ ὄργανα ταῦτα ἤθελον ὀλιγωρήσει τὸ κυρίως καθῆκόν των, ἤτοι τὴν τῶν κτημάτων φύλαξιν, καὶ κατασταθῆ ὄργανα διοικητικά, διοριζόμενα καὶ παυόμενα ἀναλόγως τῶν τροπῶν καὶ τῶν διαθέσεων τῆς διευθύνσεως. Εἶναι ἑπομένως πρόδηλον, ὅτι ἡ πηγὴ τῆς τοιαύτης καταστάσεως εἶναι ἡ ἀτέλεια τοῦ νόμου, ἡ ἐκλογὴ μὴ καταλλήλων προσώπων, ἡ γλισχρότης τῶν μέσων τοῦ δήμου καὶ ἡ ἀκολασία τῶν προξενούντων τὰς ζημίας. Εἰς ὅλον τὸ κράτος διέπουσι τὰ τῆς ἀγροφυλακῆς ἢ αἱ τοπικαὶ συνήθειαι ἢ ὁ γενικὸς νόμος τῆς 15 Σεπτεμβρίου 1856, καθ’ ὃν ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀγροφυλάκων ἀφίεται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, οἵτινες ἀναλαμβάνουν καὶ τὴν πληρωμὴν τῆς ἀντιμισθίας των εἰς περίστασιν ἀνεχείας τοῦ δήμου, καὶ λογίζονται ὑπεύθυνοι διὰ τὴν καλὴν ἢ κακὴν ἐκλογήν των, ἡ δὲ τοιαύτη ἐκλογὴ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της συναλλαγὴ ἐκπορευομένη ἐκ τῶν ἀστικῶν τοῦ πολίτου δικαιωμάτων. Ἡ ἐξουσία ἐπεμβαίνει μόνον εἰς τὸ νὰ κανονίσῃ τὰς νομικὰς σχέσεις καὶ τὰ καθήκοντα τῶν τοιούτων πρὸς τὰς πραττομένας ἐγκληματικὰς πράξεις καὶ ἀναπληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις, αἵτινες ἐξ ἀγνοίας ἢ ἐξ ἀμελείας τοῦ πολίτου εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου δικαιώματος προκύπτουσιν. Ἀλλ’ ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων, ὡς πρωτεύουσα τοῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, δύναται νὰ θεωρηθῇ δικαίως ὡς ἡ καρδία, ἐκ τῆς ὁποίας πᾶσα συγκίνησις μεταδίδεται συστηματικῶς εἰς ὅλον τὸ σῶμα. Ἡ κατάστασις τοῦ λαοῦ τῆς πρωτευούσης ὑπὸ διαφόρων στοιχείων κατοικουμένης, ἡ γεωγραφικὴ θέσις της, τὰ πολλὰ καὶ μεγάλα συμφέροντα τῶν κατοίκων της ἀπαιτοῦσι βεβαίως ἀστυνομίαν συμπαγῆ καὶ ἐναρμόνιον· τοιαύτη δ’ ἀστυνομία, καθ’ ἡμᾶς, δύναται νὰ σχηματισθῇ, ἐὰν καὶ πολῖται καὶ Κυβέρνησις ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἕνεκα τοῦ ἰδίου κοινωνικοῦ συμφέροντος ἐπιζητήσωσι τὴν ἐν τῷ νόμῳ τάξιν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον τὸ παρὸν νομοσχέδιον χορηγεῖ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν ἀγροφυλάκων εἰς τοὺς πολίτας κατὰ κτηματικὰς περιφερείας, ἀποδεχόμενον τὴν ἀρχὴν ὅτι οἱ ἔχοντες συμφέρον θέλουν φροντίσει νὰ ἀνεύρωσι τοὺς καταλλήλους καὶ ἱκανοὺς, περιβάλλει δὲ τοὺς οὕτως ἐκλεγομένους μὲ τὴν ἀπαιτουμένην ἐξουσίαν νομιμοποιοῦν τὰς πράξεις αὐτῶν· ἀλλὰ τοὺς ὑποβάλλει εἰς πειθαρχίαν καὶ ἁρμονικὴν ἐνέργειαν, ὅπως συντρέχοντες τὴν ἐξουσίαν καὶ ὑπὸ ταύτης συντρεχόμενοι καὶ μετ’ αὐτῆς συνευθυνόμενοι, εὐκολώτερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον φθάνουν εἰς τὸν προορισμόν των. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἰς τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἀγροφυλάκων συντρέχει φορολογία τις κανονική· ἡ φορολογία αὕτη δὲν ἐπιβαρύνει τοὺς κτηματίας μᾶλλον τῆς ὑπαρχούσης, καθόσον σήμερον εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων, ἐκτὸς τῆς δημοτικῆς εἰσφορᾶς ἐπὶ ὅλων τῶν προϊόντων τῆς γῆς, οἱ κτηματίαι διορίζουν ἰδίους ἀμπελοφύλακας καὶ γρασιδοφύλακας, πρὸς οὓς πληρώνουν δύω δραχμὰς κατὰ στρέμμα, καὶ ἐλαιοφύλακας πρὸς 10–20 λεπτὰ κατὰ δένδρον. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων εἰσπράττει κατ’ ἔτος ἀπὸ μὲν τὰς

ὅσας σχεδὸν πληρόνει διὰ τὴν ὑπάρχουσαν ἀγροφυλακὴν, ἐνῷ διὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἡ ὑπάρχουσα ἐπὶ τούτων δημοτικὴ φορολογία καταπαύει καὶ σχηματίζεται ταμεῖον ἐκ τῶν ἐκτάκτως σχεδὸν πληρονομένων ὑπὸ τῶν πολιτῶν φυλάκων ὑπὸ διάφορα ὀνόματα, ἀμπελοφύλακας, ἐλαιοφύλακας, γρασιδοφύλακας κτλ. οἱ ὁποῖοι ἤδη διατελοῦσιν ἄνευ ἐπιτηρήσεως καὶ πειθαρχίας. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἔχει κατὰ μεγίστην προσέγγισιν, ὡς ἐκ τῶν στοιχείων τῆς οἰκονομικῆς ἐφορείας ἐξάγεται, 20000 στρεμ. ἀμπέλων, διὰ τὴν φύλαξιν τῶν ὁποίων, ἐκτὸς τῶν ἄλλων δημοσίων καὶ δημοτικῶν φόρων, πληρόνουν οἱ ἰδιοκτῆται

Ὥστε ἐκ μόνων τούτων, τῶν ἀκανονίστως οὕτω πληρονομένων, εἰσπράττονται δραχμαὶ 80000· προστιθεμένων εἰς ταύτας καὶ τῶν ἐξ ἀγροτικῶν παραβάσεων προστίμων εἰς δραχμὰς 7000 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, ἔχομεν δραχμὰς 87000, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ συντηρηθοῦν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἑκατὸν ἀγροφύλακες πρὸς 80 δραχμὰς ἕκαστος τὸν μῆνα. Ἀλλὰ καὶ ἡ κυβέρνησις, εἰς ἣν παρὰ τοῦ νόμου εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ δημοσία ἀσφάλεια, ὀφείλει καὶ αὕτη νὰ συνεισφέρῃ τὸ καθ’ ἑαυτὴν πρὸς παγίωσιν τῆς τάξεως, ἐξασφαλιζούσης τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν πολιτῶν. Ἡ εἴσπραξις τῆς φορολογίας ταύτης ὑπὸ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου ἐξασφαλίζει τοὺς ἀγροφύλακας ἀπὸ τὴν προτεινομένην καθεκάστην ἀνέχειαν τοῦ δημοτικοῦ ταμείου, ἕνεκα τῆς ὁποίας καὶ πολλάκις κατὰ πρότασιν οἱ ἀγροφύλακες διημερεύουν εἰς τὴν πόλιν πρὸς ζημίαν τῆς ὑπηρεσίας. Τὰ καθέκαστα τῶν ἀγροφυλάκων εἰσὶ διαγεγραμμένα εἰς τοὺς νόμους, ἑπομένως οὐδεμία καταφαίνεται ἀνάγκη τροποποιήσεως αὐτῶν. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐνδιαιτήσεως τῶν ζώων καὶ τῆς νομῆς τῶν ποιμνίων. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι αἱ πλεῖσται ζημίαι ἐπὶ τῶν φυτειῶν καὶ σπαρτῶν γίνονται ἀπὸ τοὺς ποιμένας, οὐχ ἧττον ὅμως τοιαῦται διαπράττονται καὶ ἀπὸ τοὺς ἰδίους κτηματίας εἰς τὰ κτήματα τῶν ἄλλων, καὶ ἀπὸ τὸ πλῆθος τῶν περιτρεχόντων τὰ σπαρτὰ ἐργατῶν καὶ πενήτων, ἄλλων μὲν διὰ νὰ συλλέξουν χόρτα, ἄλλων μικρὰ ξύλα καὶ ἄλλων λόγῳ διαβάσεως πρὸς ἐργασίαν. Ἡ τοποθέτησις τῶν ποιμένων εἰς φυσικὰ ἢ τεχνητὰ λειβάδια καὶ ἡ εὐθύνη τῶν οὕτω τοποθετουμένων ποιμνίων διὰ τὰς βλάβας καὶ φθορὰς εἰς τὰ παρακείμενα σπαρτὰ καὶ φυτείας εἶναι ἀναγκαιοτάτη. Ἀγροὶ σποραδικῶς κείμενοι οὐδέποτε δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς λειβάδια, διότι ἡ τῶν παρακειμένων κτημάτων ζημία εἶναι ἀναπόφευκτος· εὐλόγως ἑπομένως ὁ νόμος ἀπαγορεύει τὴν νομὴν ποιμνίων ἐπ’ αὐτῶν, καθόσον ζητεῖ νὰ προλάβῃ τὴν ζημίαν τῶν ἄλλων καὶ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐπικρατεστέραν κοι-

νωνικὴν ὠφέλειαν.»

ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ

Περὶ ἀγροφυλακῆς τοῦ δήμου Ἀθηναίων. «Ἄρθρον 1. Ὁ διορισμὸς τῶν ἀγροφυλάκων ἐνεργεῖται κατὰ πρότασιν τῶν ἰδιοκτητῶν, συγκαλουμένων παρὰ τοῦ δημάρχου ἢ εἰδικοῦ παρέδρου κατὰ τὰς ὁρισθησομένας κτηματικὰς περιφερείας ἢ θέσεις· ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν εἶναι διαρκής, ἡ δὲ ἀντικατάστασις ἐπιτρέπεται ἐν περιπτώσει καταδίκης ἐπὶ πλημμελήματι ἢ παραπομπῆς εἰς τὸ κακουργιοδικεῖον ἐπὶ ἐγκληματικῇ πράξει. Ὡς πρὸς τὰ ἐθνικὰ κτήματα, τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως ἔχουν οἱ καλλιεργοῦντες αὐτά. Ἄρθρον 2 Ἡ περιφέρεια τοῦ δήμου Ἀθηναίων διαιρεῖται ὑπὸ τοῦ δημάρχου, τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἀστυνομίας κοινῇ ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, συνερχομένων εἰς θέσεις ἢ κτηματικὰς περιφερείας, ὑπὸ τούτων εὐκρινῶς ὁριζομένας. Οἱ αὐτοὶ ἀποφασίζουν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰς ἑκάστην περιφέρειαν ἢ θέσιν διοριστέων ἀγροφυλάκων, τῆς χορηγητέας ἐγγυήσεως καὶ τῆς ἀντιμισθίας αὐτῶν ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως τῆς κτηματικῆς περιφερείας, εἰς ἣν διορισθήσονται, καὶ προσδιορίζουν κατὰ στρέμμα ἢ δένδρον τὸ ποσὸν, ὃ ἕκαστος ἰδιοκτήτης ὀφείλει νὰ πληρώσῃ διὰ τὴν προφύλαξιν τῶν κτημάτων του. Τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὴν δραχμὴν διὰ τὰ σπαρτά, τὰς δύω δραχμὰς διὰ τὰς ἀμπέλους, περιβόλια καὶ λοιπὰ κατὰ στρέμμα φορολογούμενα κτήματα, καὶ τὰ 15 λεπτὰ διὰ τὰ δένδρα. Ἀντίγραφον τῆς τοιαύτης πράξεως δίδεται εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς ἀστυνομίας. Ἄρθρον 3. Τὰ ἄρθρα 3, 4, 7, 8, 9, 10, 11, 12 καὶ 13 τοῦ νόμου τῆς 15 Σεπτεμβρίου 1856 μένουσιν ἐν ἰσχύϊ. Ἄρθρον 4. Ἡ ἀντιμισθία τῶν οὕτω διοριζομένων ἀγροφυλάκων, ἐπιβαλλομένη ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου κατ’ εἶδος καὶ κατὰ στρέμμα, ἐπιβαρύνει τοὺς ἰδιοκτήτας· καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰ κατὰ στρέμμα ὑπὸ τοῦ δημοσίου φορολογούμενα κτήματα, τὸ πληρωτέον ποσὸν βεβαιοῦται ὑπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πρωτοκόλλων ἢ δηλώσεων τοῦ δημοσίου, καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ ἐλαιόδενδρα, ὀπωροφόρα δένδρα καὶ σπαρτὰ κατὰ δένδρον καὶ κατὰ στρέμμα, βεβαιοῦνται ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 7. Ἄρθρον 5. Τὰ ἐντὸς τῶν κατὰ στρέμμα φορολογουμένων κτημάτων δένδρα δὲν ὑπόκεινται εἰς νέαν φορολογίαν. Ἄρθρον 6. Ἡ εἴσπραξις ἐνεργεῖται ὑπὸ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου, κατὰ τὸν περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων φόρων νόμον. Ἄρθρον 7. Ἕκαστος γεωργὸς ἢ κτηματίας ὀφείλει ἀπὸ τῆς 1 μέχρι τῆς 20 Ἰανουαρίου νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς ἀστυνομίας ἢ τὸν ἀγροτικὸν ὑπαστυνόμον τοὺς ὁποίους ἔσπειρεν ἀγροὺς σῖτον ἢ κριθὴν, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν δένδρων, ἅπερ κέκτηται κατὰ θέσεις. Ἡ δήλωσις πρέπει νὰ περιέχῃ τὴν θέσιν, τὴν ἔκτασιν τοῦ σπαρτοῦ καὶ τὰ ὅρια αὐτοῦ καὶ δίδεται διπλῆ· ἡ ἑτέρα τούτων ἐπιστρέφεται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἐπιτεθεωρημένη ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν δηλώσεων τούτων συντάσσει ἡ ἀστυνομία τὸν χρηματικὸν κατάλογον καὶ τὸν ἀποστέλλει εἰς τὸν ταμίαν πρὸς εἴσπραξιν· ὁ μὴ δηλώσας ἢ δηλώσας ἐλλειπῶς τὰ δένδρα του ἢ τοὺς ἀγρούς του καταγγέλλεται ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας μετὰ γενομένην παρ’ αὐτῆς ἀναθεώρησιν καὶ τιμωρεῖται κατὰ τὰς ποινικὰς τοῦ ΣΟΖʹ. Νόμου διατάξεις. Τὰ ἐκ τῶν τοιούτων παραβάσεων πρόστιμα εἰσπράττονται ὑπὸ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου καὶ προστίθενται εἰς τὰς δημοτικὰς προκαταβολὰς διὰ τὴν ἀγροφυλακήν. Ἄρθρον 8. Ἡ μισθοδοσία τῶν ἀγροφυλάκων προκαταβάλλεται ὑπὸ τοῦ δημοσίου κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου τῆς 12 Ἰουλίου 1856 καὶ διαχειρίζεται ὑπὸ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου, κατὰ τὸ ἀπὸ 17 Ἰουλίου 1856 Β. Διάταγμα. Ἄρθρον 9. Αἱ δημοτικαὶ προκαταβολαὶ τοῦ κεντρικοῦ ταμείου διὰ τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων περιορίζονται εἰς τὴν ἀναλογίαν τοῦ δήμου ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, ἐπιτηδευμάτων καὶ τοῦ ἀντιστοιχοῦντος εἰς τὸν δῆμον ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων. Ἄρθρον 10. Οἱ ἀγροφύλακες θέλουν συμμορφοῦσθαι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἀπὸ 13 Μαΐου 1833, τοῦ ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1836 Β. Διατάγματος καὶ τοῦ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου 1836 νόμου, καθ’ ὅσον εἰς αὐτὰ ἀνάγεται. Ἄρθρον 11. Οἱ οὕτω διοριζόμενοι ἀγροφύλακες διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν ἐπαγρύπνησιν καὶ πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τῆς Διευθύνσεως τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας, ἐνεργουμένης διὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπαστυνόμου. Ὡς πειθαρχικαὶ ποιναὶ θεωροῦνται· ά) Ἐπίπληξις. β) Πρόστιμον ἀπὸ δραχμῶν 10–50, κρατουμένων ἐκ τῆς μισθοδοσίας. γ) Πειθαρχικὴ παῦσις. Ἄρθρον 12. Καθ’ ὅλην τὴν περιφέρειαν ἢ ἔκτασιν τοῦ δήμου θέλουσι κατασταθῆ ὑπὸ τοῦ δημοσίου πέντε, ἀριθ. 5, σταθμοὶ εἷς διὰ τὰ χωρία τοῦ δήμου καὶ τέσσαρες διὰ τὴν λοιπὴν περιφέρειαν. Εἰς ἕκαστον δὲ σταθμὸν θέλουσι σταθμεύει τρεῖς ἢ τέσσαρες ἀστυνομικοὶ κλητῆρες ἢ φύλακες πρὸς ἐπιτήρησιν τῶν ἀγροφυλάκων καὶ ἐπαγρύπνησιν εἰς τὸ νὰ προλαμβάνηται καὶ τιμωρῆται πᾶσα ζημία ἢ ἄλλη οἱαδήποτε ἀθέμιτος πρᾶξις· οἱ κλητῆρες οὗτοι, ὁρκιζόμενοι κατὰ τὸν νόμον καὶ δίδοντες τὴν ἀπαιτουμένην ἐγγύησιν, ὀφείλουσι νὰ συντρέχωσι τοὺς ἀγροφύλακας, συνευθύνονται δὲ μετ’ αὐτῶν διὰ πᾶσαν γενομένην φθορὰν ἢ βλάβην, ἧς τὸν αὐτουργὸν δὲν ἤθελον δυνηθῆ ν’ ἀνακαλύψωσιν. Ἄρθρον 13. Ἡ § 3 τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου τῆς 13 Μαρτίου 1849 καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἀπὸ 26 Μαρτίου 1849 καὶ τὸ 40 τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1852 Β. διαταγμάτων καταργοῦνται. Ἄρθρον 14. Ἀπαγορεύεται ἡ νομὴ τῶν ποιμνίων εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν. Οἱ ἔχοντες λειμῶνας (λειβάδια) ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἐκτάσεως πλέον τῶν 500 στρεμμάτων συνεχομένων, ἔχοντας εἴσοδον καὶ ἔξοδον ἐλευθέραν, ἢ καὶ 2 τοιούτους πλησίον ἀλλήλων κειμένους, ἢ οἱ καρπωταὶ τοιούτων, δύνανται νὰ διορίσουν ἴδιον ἀγροφύλακα κατὰ τὰς ἀνωτέρω διατάξεις, ἀναλαμβάνοντες τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν· θεωροῦνται δὲ ὑπεύθυνοι διὰ πᾶσαν ζημίαν γιγνομένην εἰς τὰ παρακείμενα σπαρτὰ καὶ φυτείας μέχρις ἀποστάσεως ἑνὸς τετάρτου τῆς ὥρας, τηρουμένης καὶ τῆς εὐθύνης τοῦ δήμου, κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἀπὸ 1 Ἰουλίου 1838 νόμου. Ἄρθρον 15. Ἔκτασις ἀγρῶν μὴ συνεχομένων, ἕκαστος τῶν ὁποίων ἔχει μικροτέραν τῶν 200 στρεμμάτων ἔκτασιν, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ λειβάδιον, ἐὰν δὲν ᾖναι περιτειχισμένον, τεχνικῶς καλλιεργημένον, καὶ ἐὰν δὲν ἔχῃ εἴσοδον καὶ ἔξοδον ἐλευθέραν, δι’ ἧς ἀκωλύτως καὶ ἀβλαβῶς νὰ δύναται νὰ εἰσέρχηται τὸ ποίμνιον ἢ ἄλλα ἐνδιαιτώμενα εἰς τοῦτο ζῶα. Ἄρθρον 16. Πρὸς σύστασιν τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 14 καὶ 15 φυσικῶν καὶ τεχνικῶν λειβαδίων ἀπαιτεῖται προηγουμένως γνωμοδότησις ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ὑπὸ τοῦ νομάρχου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, τοῦ διευθυντοῦ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τοῦ διευθυντοῦ τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηναίων, δι’ ἧς νὰ ἀποφαίνηται αὕτη, ὅτι τὸ ὑπὸ σύστασιν λειβάδιον ἔχει εἴσοδον καὶ ἔξοδον ἐλευθέραν καὶ ὅτι πλησίον αὐτοῦ ὑπάρχει ὕδωρ, ἐκ τοῦ ὁποίου τὸ ἐν αὐτῷ βόσκον ποίμνιον δύναται νὰ ποτίζηται ἐλευθέρως καὶ ἀκωλύτως. Ἄρθρον 17. Εἰς ἔκτασιν ἀγρῶν μικροτέραν τῶν 200 συνεχομένων στρεμμάτων ἢ τοιούτων σποραδικῶς κειμένων μεταξὺ φυτειῶν καὶ σπαρτῶν, ἀπαγορεύεται ἀπολύτως ἡ νομὴ ποιμνίων ἢ ἄλλων ζώων. Ἄρθρον 18. Εἰς οὐδένα ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέρχηται πεζὸς ἢ ἔφιππος εἰς ξένην ἰδιοκτησίαν δι’ οἱονδήποτε λόγον ἄνευ ἀδείας τοῦ ἰδιοκτήτου. Ὁ παραβάτης τιμωρεῖται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 697 τοῦ ποινικοῦ νόμου. Πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται.

Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς

ΟΘΩΝ Ι. ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ.»

§2ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ....

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐδιάβασα τὸ ἄλλο διὰ νὰ ἴδω ἐὰν ᾖναι εἰς συνάφειαν.

§4ΡΑΛΛΗΣ. Εἶμαι εὐχαριστημένος, κύριε πρόεδρε, ὅτι τὸ νομοσχέδιόν μου ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Μακρυγιάννην νὰ καταδείξῃ τὰ φῶτά του εἰς τὴν Βουλήν.

§5ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἀπὸ τῆς παρελθούσης Τετάρτης, κύριε πρόεδρε, ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ σύμβασις περὶ τῶν μεταλλείων Λαυρίου· μὲ ἀπορίαν μου δὲν εἶδον νὰ διανεμηθῶσι τὰ ἀντίτυπα τῆς συμβάσεως ταύτης εἰς τοὺς κ. βουλευτάς. Ἔχω ἐντολὴν ἀπὸ πλέον τῶν τριακοσίων συμπολιτῶν μου, οὐχὶ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀναφέρονται ἐν τῇ κεφαλίδι τοῦ «Ἑσπέρου,» οἱ ὁποῖοι ἔλαβον κατὰ χάριν τὰς μετοχὰς τοῦ Λαυρίου, ἀλλ’ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ ἀπειρίᾳ των ἠγόρασαν τὰς μετοχὰς μὲ ὑπερτίμησιν 140, 150, 160 φράγκων, νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως ταύτης. Μετὰ ἕνα μῆνα ἐπίκειται ἡ πληρωμὴ τῆς δευτέρας δόσεως, καὶ ἡ ἀγορὰ τῶν Ἀθηνῶν θέλει ὑποστῆ σπουδαίαν οἰκονομικὴν κρίσιν. Ἔχουν λοιπὸν τὴν δικαίαν ἀπαίτησιν νὰ παρακαλέσουν τὴν Βουλὴν ὅπως δοθῇ ἓν πέρας εἰς αὐτήν. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. πρόεδρον νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν διανομὴν τῶν ἐντύπων, ἐὰν ἐτυπώθησαν· ἄλλως, ἐὰν δὲν ἐτυπώθησαν, νὰ τυπωθῶσι τὸ ταχύτερον καὶ νὰ διανεμηθῶσι. Δὲν ἐννοῶ πρὸς τί ὑπεβλήθη ἡ σύμβασις πρὸς τὴν Βουλὴν, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ταχύτερον περὶ αὐτῆς. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ πρότασίς μου.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, πρὶν ἢ λυθῇ τὸ πολιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη εἰς ἐνέργειαν, θὰ ἦναι τυπωμένα τὰ ἔγγραφα καὶ ἡ σύμβασις καὶ θὰ διανεμηθῶσι. Τότε, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ, ἂς τὴν προτιμήσῃ. Ὁ κ. Μαυροκορδάτος ἔχει τὸν λόγον.

§7Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἀνήγγειλα εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἔμελλον νὰ ἐπερωτήσω αὐτὸν περὶ τοῦ ἐν Νεαπόλει ὀρθοδόξου Ἑλληνικοῦ ναοῦ, ὅστις περιῆλθεν ἐσχάτως, ὡς μὴ ὤφελεν, εἰς χεῖρας ἑτεροδόξων. Ἀνέβαλα τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, διότι δὲν εἶχον εἰσέτι ὅλας τὰς πληροφορίας, ὅσων εἶχον ἀνάγκην. Προκειμένου περὶ Ἑλληνικοῦ ναοῦ, ὅστις περιῆλθεν εἰς χεῖρας τῶν Δυτικῶν, δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἑνωθῇ μετ’ ἐμοῦ ὅπως παρακαλέσῃ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἰδοὺ δὲ περὶ τίνος πρόκειται. Ἐν τῷ κέντρῳ τῆς Νεαπόλεως εὑρίσκεται ὀρθόδοξος Ἑλληνικὸς ναὸς, τιμώμενος ἐπ’ ὀνόματι τῶν ἁγίων Πέτρου καὶ Παύλου. Ὁ ναὸς οὗτος ἐκτίσθη πρὸ αἰώνων ἤδη καὶ ἐπροικίσθη ὑπὸ πολλῶν ἐκ τῶν Ἑλλήνων, ὅσοι ἐν ἡμέραις δουλείας κατέφυγον εἰς τὸ φιλόξενον τῆς Ἰταλίας ἔδαφος· ἐκτίσθη δὲ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπὸ Θωμᾶ τοῦ Παλαιολόγου, ἀπογόνου τοῦ ἐνδόξου Βυζαντινοῦ αὐτοκρατορικοῦ οἴκου. Ὅπως δήποτε ὅλοι οἱ φεύγοντες τὸν ξένον ζυγὸν καὶ μεταβάντες εἰς τὸ φιλόξενον τῆς Ἰταλίας ἔδαφος ἐθεώρησαν πάντοτε τὸν ναὸν αὐτὸν ὡς κέντρον καὶ τὸν ἐπροίκισαν πολυτρόπως. Διὰ τοῦτο ὁ ναὸς οὗτος κατήντησε νὰ ἔχῃ εἰσόδημα περίπου 40,000 δραχ. Λέγω δὲ ταῦτα διὰ νὰ ἀποδείξω τὴν σπουδαιότητα τοῦ πράγματος. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω, ὅτι ὅπως πάντες οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ναοὶ, κατέστη κέντρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Πολλὰ βασιλ. διατάγματα καὶ βοῦλαι τῶν Παπῶν ἀνεγνώρισαν τὰ δικαιώματα καὶ τὰ προνόμια τῆς ἐκκλησίας ταύτης, καὶ πιστεύω ὅτι τὸ ἀρχαιότερον τῶν διαταγμάτων τούτων εἶναι τοῦ Αὐτοκράτορος Καρόλου τοῦ Εʹ. ἀπὸ τοῦ 1516. Ἔκτοτε ἀλλεπάλληλα ἦλθον τὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισαν τὰ προνόμια ταῦτα. Κατὰ τὸ 1829, διάταγμα βασιλικὸν ἀφῄρεσε τὴν ἐκκλησίαν ταύτην ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν Ἑλλήνων καὶ παρέδωκεν αὐτὴν εἰς χεῖρας τῶν Δυτικῶν, ἡ δὲ κατάστασις αὕτη ἐξηκολούθησε μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν τὸ βασίλειον τῆς Νεαπόλεως προσηρτήθη εἰς τὸ Ἰταλικὸν βασίλειον. Ὁ Γαριβάλδης, εἰσελθὼν ἐν Νεαπόλει, εὗρε τὴν κατάστασιν ταύτην καὶ αὐθωρεὶ τὴν ἐκκλησίαν ταύτην παρέδωκεν εἰς χεῖρας τῶν ἡμετέρων, δοὺς οὕτω νέον δεῖγμα τῶν αἰσθημάτων τῶν ἑνούντων τὴν Ἑλλάδα πρὸς τὴν ἐλευθέραν Ἰταλίαν. Οὕτως ἐξηκολούθησαν εὐτυχῶς τὰ πράγματα μέχρις ἐσχάτως. Ἐπειδὴ ὅμως δυστυχῶς εἶχε παραλειφθῆ τύπος τις, καθότι ἀπῃτεῖτο νέον βασ. διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀνακληθῇ τὸ διάταγμα τοῦ 1829, ἐπῆλθε δίκη, τὴν ὁποίαν ἐκέρδησαν πρωτοδίκως οἱ φιλονεικοῦντες τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων· ἐξεδόθη δ’ ἐσχάτως ἑτέρα ἀπόφασις, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐγκατεστάθησαν οἱ Δυτικοὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἡμῶν. Ἐγένοντο βεβαίως διπλωματικαὶ ἐνέργειαι σπουδαῖαι, καὶ πιστεύω ὅτι ἐγένοντο ὄχι μόνον ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ ἐκ μέρους τῆς Ῥωσσίας· ἀλλ’ αἱ διπλωματικαὶ αὗται ἐνέργειαι ἀγνοῶ διατί δὲν ἀπέληξαν εἰς αἴσιον τέλος. Ὑποπτεύω μήπως αἱ ψυχραὶ σχέσεις, εἰς τὰς ὁποίας διετελέσαμεν μὲ δύω μεγάλας εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις, συνετέλεσαν ὀλίγον εἰς τὴν μὴ ἐπιτυχίαν τῶν προσπαθειῶν τῆς ἐν Ἰταλίᾳ πρεσβείας ἡμῶν. Ἡ εἰκασία μου αὕτη δὲν στηρίζεται μόνον εἰς κρίσεις ἁπλᾶς. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι πέρυσιν ἐπηρώτησα τὴν τότε κυβέρνησιν περὶ τῶν ληφθέντων μέτρων ὅπως ἐλαττωθῇ τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἐπεβλήθη ὑπὸ τῆς Γαλλίας εἰς τὴν ἡμετέραν ναυτιλίαν· ἐννοῶ τὸ βαρὺ φορτίον τῶν 7½ φράγκων κατὰ τόνον. Παρεκάλεσα τότε τὴν κυβέρνησιν νὰ δείξῃ ζωηρὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας ἡμῶν. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Μπούμπουλης, ὑπουργὸς τότε τῶν Ναυτικῶν, ἀπήντησεν ὅτι δὲν ἐφρόνει ὅτι ἦτο καιρὸς νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης· ἔλαβεν ὅμως τὴν καλωσύνην νὰ ἐπιδείξῃ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ἄλλους τινὰς συναδέλφους ἔγγραφά τινα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ἐκ τῶν διπλωματικῶν αὐτῶν ἐγγράφων ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. Ῥαγκαβῆς, πρέσβυς τοῦ Βασιλέως ἐν Παρισίοις, ἀνήγγελλεν ὅτι ὡμίλησε διὰ μακρῶν μετὰ τοῦ κ. Ῥεμουζά, ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ παρέστησεν εἰς αὐτὸν τὰ δίκαια τῆς ναυτιλίας ἡμῶν, καὶ προσεπάθησε νὰ τὸν πείσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ δικαίου ἡμῶν, ἀλλ’ ἔλαβε τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν· ἐνόσῳ τὸ Λαυριακὸν ζήτημα δὲν λυθῇ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τι ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ λυθῇ τὸ Λαυριακὸν ζήτημα, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξήσκει ἐπίδρασιν δυναμένην νὰ χαλαρώσῃ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος. Ἤδη ὅμως λυθέντος εὐτυχῶς τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι δύναται νὰ βελτιωθῇ ἡ θέσις ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος λόγος συνετέλεσεν ἴσως ὅπως χαλαρώσῃ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἡμετέρων ἀντιπροσώπων· εἶναι δὲ ἡ κατάργησις τῶν πρεσβειῶν, περὶ τῆς ὁποίας καὶ χθὲς ἐγένετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἱκανὸς λόγος. Δὲν εἶναι ἐνταῦθα ὁ τόπος ἵνα εἴπω πόσον θεωρῶ ἀτυχὲς τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἀνακλήσεως τῶν πρεσβειῶν· τοῦτο μόνον θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἀναντιῤῥήτως πρεσβεῖαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρὸ ἱκανῶν μηνῶν κρέμαται τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους, δὲν ἐδύναντο νὰ ἔχωσι τὴν ἐλευθερίαν ἐκείνην καὶ τὴν βαρύτητα καὶ νὰ ἀκούωνται οἱ λόγοι αὐτῶν ὅπως πρεσβεῖαι ἐπὶ στερεοῦ εὑρισκόμεναι ἐδάφους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§8ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρωθυπουργός). Τὰ ἔγγραφα, κύριε πρόεδρε, θέλω τὰ καταθέσει αὔριον, ἡ δὲ ἐγκατάστασις τῶν Δυτικῶν τῆς Νεαπόλεως προῆλθεν ἐξ αἰτίας δικαστικῆς ἀποφάσεως τοῦ ἀνωτάτου ἀκυρωτικοῦ δικαστηρίου, καὶ ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι, νομίζω, τοῦ 1868. Ἡ κυβέρνησις δὲν ἔπαυσε νὰ ἐνεργῇ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ἤδη, διότι αἰσθάνεται βεβαίως τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ προστατεύῃ τοιαῦτα συμφέροντα τοῦ ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς ἡμετέρας ἐκκλησίας. Δὲν ἠξεύρω ποίαν πολιτικὴν ἀρχὴν ἀντιπροσωπεύει ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἄνδρου, θελήσαντος νὰ ἀποδώσῃ τὴν μεταβολὴν ταύτην εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν ἐπὶ τοῦ εἰρημένου ναοῦ, πρῶτον μὲν, εἰς τὸ Λαυριακὸν ζήτημα, δεύτερον, εἰς τὴν κατάργησιν τῶν πρεσβειῶν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ Λαυριακὸν ζήτημα, δὲν βλέπω ἄλλο τι, ἐὰν ἐδύνατο νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι εἶχε κατὰ νοῦν ὁ ῥήτωρ, εἰμὴ τοῦτο, ὅτι ὠφείλαμεν νὰ φανῶμεν ἐκεῖ ἐπιεικεῖς διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κερδήσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἐκκλησίας ὡς πρὸς τὰς Ἰταλικὰς σχέσεις μας, καὶ τὸ ζήτημα τῆς ναυτιλίας ὡς πρὸς τὰς σχέσεις τῆς Γαλλίας. Ἀλλὰ δὲν τολμῶ νὰ ἀποδώσω εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα καὶ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, διότι βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι λίαν ὀλεθρία, καὶ τοιαύτας ὀλεθρίας ἰδέας δὲν τολμῶ νὰ ἀποδώσω εἰς κἀνένα βουλευτὴν, ὅτι δηλαδὴ αἱ κυβερνήσεις καὶ τὰ κράτη χρεωστοῦν νὰ πολιτεύωνται ἁπλῶς ὡς ἔμποροι. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποφάσεως τῆς κυβερνήσεως περὶ πρεσβειῶν, παρατηρῶ ὅτι αὐτὸς ὁ ἴδιος ὁ προαγορεύσας ἀναιρεῖ τὸ πρᾶγμα, διότι αὐτὸς ὁ ἴδιος εἶπεν ὅτι τὸ ζήτημα ἦτον ἐκκρεμὲς ἐπὶ μακρὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον καὶ αἱ πρεσβεῖαι ὑπῆρχον καὶ τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους δὲν ἐπέκειτο ἐπὶ τῆς κεφαλῆς των, ὡς ἐπὶ τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἄνδρου. Ἂς πιστεύσῃ δὲ ὁ κ. Μαυροκορδάτος ὅτι ἡ δύναμις, τὴν ὁποίαν ἐξασκοῦσι τὰ κράτη ἐπὶ τῶν ὑποθέσεών των, τὰς ὁποίας ἔχουσιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, προέρχεται οὐχὶ ἐκ τῶν πρέσβεων, ἀλλ’ ἐκ τῶν κρατῶν· ἂς ᾖναι βέβαιος ὁ κ. Μαυροκορδάτος ὅτι οὐδεμία ὑπόθεσις τῆς Ἑλλάδος θέλει τελειώσει ποτὲ διὰ τῆς πρεσβείας της, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχῃ παρὰ τῇ κυβερνήσει ἐκείνῃ καὶ παρὰ τῇ δυνάμει ἐκείνῃ ἀφ’ ἑαυτῆς τὴν ἐπιῤῥοὴν, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ νὰ ἐπιτύχῃ μίαν εὐνοϊκὴν λύσιν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος. Καὶ ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα ὅτι οἱ πρέσβεις, διότι δὲν ὑπάρχουν τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα ὅπως ἡ Ἑλλὰς κατορθώσῃ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δίκαιόν της εἰς τὰς διαφόρους διεθνεῖς αὐτῆς ὑποθέσεις, οἱ πρέσβεις δὲν τῆς ἐχρησίμευσαν παντάπασιν. Αἱ πρεσβεῖαι, κ. πρόεδρε, δὲν ἦσαν πρεσβεῖαι τακτικαὶ, καὶ ἦσαν ἄλλοτε κατηργημέναι ἐπὶ πολὺν χρόνον καὶ χωρὶς νὰ κυβερνήσωμεν ἡμεῖς. Ἐὰν συνεστήθησαν δὲ κατὰ τὸ 1867 ἔκτακτοι ἀπεσταλμένοι ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας αἴφνης ἦλθεν ἡ Ἑλλὰς, ἐννοεῖται ὅτι ὡς ἔκτακτοι καὶ προσωρινοὶ ἀπεσταλμένοι ὑπόκεινται εἰς ἀνάκλησιν, καὶ ἡ κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι ὑπηρετεῖ πολλοὺς σκοποὺς καὶ δὲν ἀντιπράττει εἰς κἀνένα ἐθνικὸν σκοπὸν ἐὰν ἤθελε τοὺς ἀνακαλέσει. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Μαυροκορδάτος, τὰ δὲ ἔγγραφα θέλω τὰ καταθέσει αὔριον· καὶ ὅσον διὰ τὸ ζήτημα τῶν πρεσβειῶν, ἐὰν προκληθῇ δι’ αὐτὸ εἰδικὴ συζήτησις, πάλιν θέλω ὁμιλήσει.

§9ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μίαν μικρὰν ἐξήγησιν ὀφείλω νὰ δώσω, διότι νομίζω ὅτι ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναντιῤῥήτως παρεξήγησε τοὺς λόγους μου. Δὲν ἠννόουν οὐδ’ ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω ὅτι τὸ Λαυριωτικὸν ζήτημα ἔπρεπε νὰ ὑποχωρήσῃ ἀπέναντι ἄλλων διεθνῶν διενέξεων ἡμῶν. Εἶπον μόνον τοῦτο, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἐν Νεαπόλει ναοῦ ὑπέστη ἴσως ἐπίδρασίν τινα ἕνεκα τοῦ Λαυριωτικοῦ ζητήματος, καὶ τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ διαφιλονεικήσῃ, διότι στηρίζεται ἐπὶ ἐγγράφων. Ἐτελείωσα δὲ ὑποδείξας ὅτι εὔχομαι ἵνα τὸ ζήτημα τοῦτο δυνηθῇ νὰ θεραπευθῇ διὰ καταλλήλων ἐνεργειῶν, καὶ ὅτι, ὅταν ἐπανέλθῃ, θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ὑψωθῇ ἐκ νέου ἡ φωνὴ τῆς Ἑλλάδος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων ἡμῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπὲρ τῶν δικαίων ἡμῶν, ὅπου ταῦτα προσβάλλονται. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν πρεσβειῶν, ὅσα ἀπήντησεν ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς ἀπευθύνονται μᾶλλον εἰς ὅσα χθὲς ἠγόρευσε περὶ αὐτῶν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, παρὰ εἰς ὅσα εἶπον ἐγώ· ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, θέλω καὶ ἐγὼ ζητήσει τὸν λόγον, ὅπως προσπαθήσω ν’ ἀποδείξω πόσον ἐπιβλαβὴς διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἡ κατάργησις τῶν πρεσβειῶν. Βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ ἀπαιτῇ παρὰ τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐπιδρῶσι σπουδαίως ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῆς Εὐρώπης· τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἀξίωσις μεγάλη· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἠδύνατό τις νὰ ἀπαιτήσῃ καὶ τὸ ὁποῖον πάντοτε εὑρίσκω ὅτι ἔπραξαν αἱ πρεσβεῖαι ἡμῶν, ἦτο νὰ διαφωτίζουν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς κοινῆς γνώμης τῆς χώρας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἦσαν, καὶ νὰ ὑποδεικνύουν τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων φρονοῦν, ὅτι δύνανται νὰ θεραπευθῶσιν αἱ τυχὸν παρεννοήσεις μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν διαφόρων κρατῶν. Ἡ ἀνάγκη δὲ αὕτη ἐπιβάλλεται μᾶλλον εἰς τὰ μικρὰ κράτη παρὰ εἰς τὰ μεγάλα, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ σημασία τῶν κρατῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν βαρύτητα καὶ τὸν ὄγκον αὐτῶν· ἡ Ἑλλὰς δὲ, ὡς μικρὸν κράτος, ἔχει περισσοτέραν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ συνηγόρους καὶ πρεσβείας, ἢ ὅτι τὰ μεγάλα κράτη, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ τηλεβόλα ὅπως ὑπερασπίζωνται αὐτά.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον «περὶ παραχωρήσεως εἰς τὸν δῆμον Ἑρμουπολιτῶν τοῦ κατὰ τὴν παραλίαν ὑπάρχοντος χώρου πρὸς κατασκευὴν πακτωτηρίου.»

§11ΤΙΝΕΣ. Ἐτυπώθη;

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἀκόμη· ἂν ἐπιτρέπῃ ἡ Βουλὴ, θὰ τὴν ἐρωτήσω ἂν θέλῃ νὰ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φοράν.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι· εἶναι ἄλλα σπουδαιότερα.

§14ΖΩΧΙΟΣ. Κάθε ἕνας θέλει τὸν ἅγιόν του νὰ μνημονεύῃ· περίεργον πρᾶγμα! Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§15ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Εἰσάγω, κύριοι, νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῶν δήμων Κεφαλληνίας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει ὡς ἕπεται· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ 1871 ἐπεψηφίσθη καὶ ἐξεδόθη Νόμος ὑπὸ ἡμερομηνίαν 27 Μαΐου καὶ ὑπὸ στοιχ. ΥΙΓʹ. περὶ διανομῆς τῆς ἐπιχωρίου περιουσίας τῶν δήμων Ζακύνθου. Βάσιν ὡς πρὸς τὴν διανομὴν ἔχει ὁ νόμος οὗτος τὸν πληθυσμὸν, τὴν δὲ ἐνέργειαν αὐτῆς ἀνατίθησιν εἰς ἐπιτροπὴν ἐκ τοῦ Νομάρχου, τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ Προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, ἥτις δύναται νὰ διορίσῃ πρὸς τοῦτο καὶ πραγματογνώμονας, ἀφοῦ συνταχθῇ κατάλογος τῶν ἐπαρχιακῶν κτημάτων, τῶν ὀφειλῶν καὶ τῶν πιστώσεων τῆς ἐπαρχίας, ὅπως κοινοποιηθήσεται πρὸς τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῶν δήμων τῆς Νήσου, ἵνα ἐπενέγκωσιν ἐπ’ αὐτοῦ τὰς παρατηρήσεις των ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς εἰς ἕκαστον κοινοποιήσεώς του. Ἐξαιρεῖ τῆς διανομῆς κτήματά τινα, ἀνατίθησι τῷ δήμῳ Ζακυνθίων τὴν διατήρησιν τοῦ νοσοκομείου καὶ τοῦ ὀρφανοτροφείου διὰ τῆς προσόδου προσδιοριστέων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς κτημάτων, λαμβάνων πρόνοιαν περὶ τοῦ τρόπου τῆς μέχρι τῆς ὁριστικῆς διανομῆς διατηρήσεώς των· καθιεροῖ δικαίωμα ἐφέσεως ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων κατὰ τῆς περὶ διανομῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ καταργεῖ τὴν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ ἀπὸ 20 Ἰανουαρίου 1866 ΡΝʹ. νόμου περὶ ἀφομοιώσεως ὑφισταμένην διαχειριστικὴν ἐπιτροπὴν, προβλέπων περὶ τῆς προσωρινῆς διοικήσεως τῆς περιουσίας ταύτης. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου καὶ τῶν εἰδικῶν περιστάσεων παρεσκευάσθη νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῶν δήμων τῆς Κεφαλληνίας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σύγκειται ἐξ ἄρθρων 12, ἐξ ὧν τὰ ἄρθρα 1, 2, 4, 5 καὶ 6 ῥυθμίζουσι τὴν βάσιν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς διανομῆς· τὰ ἄρθρα 7, 8 καὶ 9 προνοοῦσι περὶ τῆς συντηρήσεως καὶ διοικήσεως τοῦ κοινοῦ νοσοκομείου τῆς νήσου, περιλαμβάνοντος καὶ τὰ νόθα· αὐξάνεται δὲ διὰ τοῦ ἄρθρου 8 ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος, διότι ἄνευ τῆς αὐξήσεως ταύτης ἀποβαίνει μὴ ἐφικτὴ ἡ συντήρησις τοῦ νοσοκομείου καὶ τῶν νόθων, ἡ δὲ σημερινὴ τιμὴ τοῦ ἅλατος εἶναι εὐτελὴς, συνισταμένη εἰς δρ. 1 καὶ 48 τὸ κοιλὸν, ἤτοι εἰς 6 περίπου λεπτὰ τὴν ὀκάν· ὥστε ἡ αὔξησις δὲν εἶναι καὶ ἐπαχθής. Τὸ ἄρθρον 10 προνοεῖ περὶ τῆς ἀνακαλύψεως καὶ τῆς διαθέσεως τῶν κτημάτων τῆς ἐγχωρίου περιουσίας, ὅσα ἰδιῶται ἐσφετερίσθησαν, καθόσον πολλοὶ σφετερισμοὶ ἔλαβον χώραν δυστυχῶς, καὶ ἄνευ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακαλυφθῶσι ταῦτα, οἱ δὲ δῆμοι θ’ ἀπολέσωσιν ἄλλας σπουδαίας περιουσίας, μεταβάσας ἀπό τινος εἰς ἰδιωτικὰς χεῖρας· καὶ τέλος τὰ ἄρθρα 11 καὶ 12 ὁρίζουσι περὶ τῆς διαλύσεως τῶν ἐπιτροπῶν, ὅτι οὐδετέρα τούτων δικαιοῦται εἰς ἀποζημίωσιν καὶ ὅτι ἀπὸ τῆς καταρτίσεως τοῦ νομοσχεδίου εἰς νόμον καὶ τῆς δημοσιεύσεώς του παύει ἡ ἰσχὺς τῶν ἄρθρων 11–15, περιλαμβανομένου, τοῦ ΡΝʹ. νόμου περὶ ἀφομοιώσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσάγων εἰς τὴν Βουλὴν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισίν του. Ἀθῆναι, τῇ 23 Ἰουνίου 1873.

Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.»

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ διανομῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῶν δήμων Κεφαλληνίας. «Ψηφισάμενοι ὁμοφώνως μετὰ τῆς Βουλῆς, ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάσσομεν τάδε. Ἄρθρον 1. Ἡ μέχρι τοῦδε κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ ΡΝʹ νόμου ἐν τῇ νήσῳ Κεφαλληνίᾳ ἀδιανέμητος ἐπιχώριος περιουσία τῶν δήμων διανεμηθήσεται εἰς τοὺς δήμους κατὰ πληθυσμόν. Ἄρθρον 2. Ἡ διανομὴ ἐνεργηθήσεται ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἐκ τοῦ νομάρχου, ὡς προέδρου, καὶ ἁπάντων τῶν δημάρχων Κεφαλληνίας. Ἄρθρον 3. Μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος Νόμου ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 11 τοῦ ΡΝʹ. Νόμου διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ διαλύεται, ἀναλαμβάνει δὲ τὴν διοίκησιν τῶν ἐπιχωρίων κτημάτων ἑτέρα συγκειμένη ἐκ τοῦ νομάρχου, ὡς προέδρου, τοῦ δημάρχου Κρανίων καὶ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, εἰς ἣν ἡ διαλυομένη παραδώσει δι’ ἀκριβοῦς πρωτοκόλλου ἅπαντα τὰ βιβλία, ἔγγραφα, λογαριασμοὺς κτλ. ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐπιχώριον διαχείρισιν. Οἱ δήμαρχοι τῆς νήσου δύνανται νὰ διορίσωσιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ταύτῃ, ἀντὶ τοῦ τῶν Κρανίων, ἕτερον δήμαρχον. Τὰ πρακτικὰ ἑκάστης συνεδριάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, κοινοποιούμενα διὰ τοῦ νομάρχου εἰς ἅπαντα τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ὑπάγονται εἰς ἔφεσιν παντὸς συμβουλίου ἐνώπιον τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου καὶ ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως. Ἄρθρον 4. Ἡ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἐπιτροπὴ, ὁδηγουμένη ἐκ τῶν παρ’ αὐτῇ Κωδίκων τῶν ἐπιχωρίων κτημάτων καὶ εἰδικῶν ἀπεσταλμένων, ὀφείλει ἐντὸς δύω τὸ πολὺ μηνῶν ἀφ’ ἧς ἀναλάβῃ τὰ ἑαυτῆς καθήκοντα νὰ συντάξῃ ἀκριβῆ κατάλογον ἁπάντων τῶν ἀποτελούντων τὴν ἐπιχώριον περιουσίαν κτημάτων, περιέχοντα κατὰ στήλας τὸ εἶδος ἑκάστου, τὴν κατὰ στρέμμα ἔκτασιν, τὴν θέσιν, τὸ χωρίον καὶ τὸν δῆμον, ἔνθα κεῖνται, τὸν ἀριθμὸν καὶ τὸ εἶδος τῶν ἐμπεριεχομένων δένδρων, τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον τοῦ ἀγρολήπτου ἢ ἐπικαρπωτοῦ, τὸ ποσὸν τοῦ ἐτησίου μισθώματος, ἐὰν ᾖναι πολυετῶς ἐκμεμισθωμένον, τὸν χρόνον τῆς λήξεως τῆς ἐκμισθώσεως, τὴν κατὰ στρέμμα ἀξίαν εἰς δραχμὰς, συμπεριλαμβάνουσαν καὶ τὴν τῶν ἐμπεριεχομένων δένδρων, καὶ τέλος στήλην παρατηρήσεων. Ἄρθρον 5. Τοῦ καταλόγου τούτου παραπεμφθήσονται διὰ τοῦ νομάρχου εἰς ἅπαντα τῆς νήσου τὰ δημοτικὰ συμβούλια ἀκριβῆ ἀντίγραφα, ὅπως ἕκαστον αὐτῶν γνωμοδοτήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἐντὸς μηνὸς, προστιθὲν καὶ ὅσα τυχὸν παρελείφθησαν κατὰ λάθος κτήματα μετὰ τῆς αὐτῆς ὡς ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀκριβείας· παρελθούσης τῆς προθεσμίας ταύτης, ἐπιστραφήσονται διὰ τοῦ δημάρχου συνωδευμένα μετὰ τῶν γνωμοδοτήσεων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων. Ἄρθρον 6. Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ, ἅμα συγκεντρώσασα τοὺς ἀνωτέρω καταλόγους τῶν κτημάτων καὶ τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ὀφείλει νὰ παραδώσῃ αὐτοὺς μετὰ τοῦ πρωτοτύπου καταλόγου εἰς τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 2 διανεμητικὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις πρὸ πάσης διανομῆς δύναται, ἂν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, νὰ διορίσῃ δαπάνῃ τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως καὶ εἰδικοὺς πραγματογνώμονας διὰ τὰ κτήματα, ὧν ἡ ἔκθεσις καὶ ἀξία ἀμφισβητεῖται. Ἄρθρον 7. Τῆς διανομῆς ἐξαιροῦνται· αʹ. Τὸ ἐγχώριον δάσος, ὅπερ θέλει μένει ὡς καὶ μέχρι τοῦδε κοινὸν ἁπάντων τῶν δήμων τῆς νήσου. βʹ. Τὸ ἐν Ἀργοστολίῳ ἄλλοτε κατάστημα τῆς οἰνοποιίας. γʹ. Ἡ νῆσος Πεταλλὰ, καὶ δʹ. Τὸ ἐπιβάλλον ἑκάστῳ τῷ δήμῳ ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ ἅλατος. Ἐξ αὐτῶν τὸ μὲν κατάστημα τῆς οἰνοποιίας μεθ’ ἁπάντων αὐτοῦ τῶν παραρτημάτων θέλει χρησιμεύσει ὡς κοινὸν δι’ ἅπασαν τὴν νῆσον νοσοκομεῖον, κατόπιν δὲ, ὅταν καὶ ἄλλα κληροδοτήματα συντρέξωσι, καὶ ὡς κοινὸν πτωχοκομεῖον. Τὸ δὲ μονοπώλιον τοῦ ἅλατος καὶ ἡ νῆσος Πεταλλὰ προσδιορίζονται πρὸς συντήρησιν τοῦ κοινοῦ νοσοκομείου καὶ τῶν νόθων ἁπάσης τῆς Κεφαλληνίας. Ἄρθρον 8. Ἡ τιμὴ τοῦ ἅλατος ὁρίζεται εἰς δραχμὰς δύω ἥμισυ κατὰ κοιλὸν χάριν τοῦ νοσοκομείου, τῶν νόθων καὶ τοῦ πτωχοκομείου. Ἐὰν τὰ προκείμενα ἔσοδα δὲν ἀρκοῦσι πρὸς συντήρησιν τοῦ κοινοῦ νοσοκομείου μετὰ τῶν νόθων, τὸ περιπλέον τῆς δαπάνης καταβάλλει ὁ δῆμος Κρανίων. Ἄρθρον 9. Καὶ τὸ μὲν νοσοκομεῖον, περιλαμβάνον καὶ τῶν νόθων τὴν συντήρησιν, θέλει διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἄμεσον διεύθυνσιν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς Κρανίων, διοικούμενον ὑπὸ ἀδελφάτου· τὸ δὲ ἅλας, προμηθευόμενον ἐκ Λευκάδος, προνοίᾳ τῆς αὐτῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, θέλει πωλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων τελωνειακῶν ἀρχῶν, ὑποκειμένων εἰς λογοδοσίαν πρὸς τὴν αὐτὴν δημοτικὴν ἀρχήν. Ἄρθρον 10. Εἰς ὅν τινα δῆμον οἱ ἰδιῶται ἐσφετερίσθησαν κτήματα ἐπιχώρια ἡ ἁρμοδία δημοτικὴ ἀρχὴ κέκτηται τὸ δικαίωμα νὰ διεκδικῇ αὐτὰ δικαστικῶς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ δῆμος θέλει κρατεῖ δι’ ἑαυτὸν τὸ ἥμισυ τῶν ἀνακαλυφθησομένων καὶ ὁριστικῶς ἐπιδικασθησομένων ὡς ἐπιχωρίων κτημάτων πρὸς ἀποζημίωσίν του, δυνάμενος νὰ προσαποκτᾷ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ κατ’ ἐκτίμησιν ἐνεργουμένην ὑπὸ διαιτητῶν, διοριζομένων τοῦ μὲν ὑπὸ τοῦ νομάρχου, τοῦ δὲ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου δημάρχου, καὶ ἐν διαφωνίᾳ αὐτῶν, ὑπὸ ἐπιδιαιτητοῦ διοριζομένου ὑπὸ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει τὰ καταβληθέντα ὑπὸ τοῦ δήμου ἔξοδα εἰσὶν ἴσα πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος ἢ κατὰ μικρὸν μείζονα ἢ ἥττονα αὐτῆς, τότε ὁ διεκδικήσας δῆμος δύναται νὰ ζητήσῃ ὁλόκληρον τὸ κτῆμα νὰ μένῃ ὡς τελεία αὐτοῦ ἰδιοκτησία. Τὸ τίμημα τοῦ ἑτέρου ἡμίσεος τοῦ κτήματος ἢ τῶν κτημάτων, παρακατατιθέμενον εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον, θέλει διανέμεσθαι εἰς ἅπαντας τοὺς δήμους κατὰ πληθυσμὸν ὑπὸ ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ὑπὸ τοῦ νομάρχου, τοῦ εἰσαγγελέως καὶ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν. Ἄρθρον 11. Μετὰ τὸ πέρας τῆς διανομῆς διαλύονται ἀμφότεραι αἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 καὶ 3 τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτροπαὶ, ἡ δὲ διαχειριστικὴ θέλει παραδώσει διὰ τοῦ ἑαυτῆς προέδρου ἅπαντα τὰ ἀναγόμενα εἴς τε τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν διανομὴν τῶν ἐπιχωρίων κτημάτων βιβλία, ἔγγραφα, λογαριασμοὺς κτλ. διὰ τακτικοῦ πρωτοκόλλου εἰς τὸν προϊστάμενον τοῦ ἀρχειοφυλακείου Κεφαλληνίας. Οὐδετέρα τῶν ἀνωτέρω ἐπιτροπῶν δικαιοῦται εἰς ἀποζημίωσιν. Ἄρθρον 12. Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου παύουσιν ἰσχύουσαι διὰ τὴν νῆσον Κεφαλληνίαν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 11–15 τοῦ ΡΝʹ νόμου. Ὁ παρὼν νόμος, κυρωθεὶς σήμερον παρ’ ἡμῶν, δημοσιευθήτω διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς κυβερνήσεως καὶ ἐκτελεσθήτω ὡς νόμος τοῦ Κράτους.»

§16ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Παρακαλῶ· ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου θὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ αὐτὸ ζήτημα ὑπάρχει καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν καὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον.

§17ΖΩΧΙΟΣ. Ὡμίλησα καὶ ἐγὼ εἰς τὸν πρωθυπουργόν.

§18ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Παρακαλῶ· ἡ τότε Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ διαιρέσεως τῆς περιουσίας Ζακύνθου· θὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο.

§19ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐδῶ ὑποβάλλεται ἓν σχέδιον περὶ διανομῆς τῆς ἐγχωρίου περιουσίας τῶν δήμων Κεφαλληνίας καὶ μοὶ ἐφάνη ὅτι εἶναι πολλὰ ὀρθὴ ἡ γνώμη ἑνὸς τῶν ἀξιοτίμων ἀντιπροσώπων τῶν Ἑπτὰ νήσων, ὅτι, ἀφοῦ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον συζητηθῇ καὶ ἐν τῷ τμήματι καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, δύναται εἴτε ἁπλῶς διὰ προσθέτων ἄρθρων, εἴτε διὰ τροπολογίας νὰ ἐπεκταθῇ, εἴτε τὸ αὐτὸ νομοσχέδιον, εἴτε καὶ τροπολογημένον καὶ διὰ τὴν Ζάκυνθον.

§20ΙΓΓΛΕΣΗΣ. Τῆς Ζακύνθου ἡ περιουσία διενεμήθη διὰ νόμου.

§21ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω ὡσαύτως εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς μίαν σύμβασιν μεταξὺ τοῦ διευθυντοῦ τῶν ταχυδρομείων καὶ τοῦ κυρίου Ι. Π. Ῥάλλη ἐν ὀνόματι τῆς ἐν Ἀμστελοδάμῳ Βασιλικῆς Ὁλλανδικῆς ἑταιρίας περὶ διατηρήσεως τακτικῆς συγκοινωνίας διὰ τῶν ἑαυτῆς ἀτμοπλοίων. Ὑποβάλλω ὡσαύτως σύμβασιν περὶ κατασκευῆς, συστάσεως καὶ χρήσεως σιδηροδρόμου ἐν Πελοποννήσῳ. Ἡ σύμβασις αὕτη συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κυρίου O'Neill, ὡς ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρίας Broad bent M. Donnell et C°, ὅστις πρὸ ὀλίγου καιροῦ διατρίβει ἐδῶ καὶ καταγίνεται περὶ τὴν σπουδὴν τῶν ἔργων τούτων. Οἱ σιδηρόδρομοι τοὺς ὁποίους συνωμολόγησεν ἐν Πελοποννήσῳ νὰ συστήσῃ εἶναι οἱ ἑξῆς· ά.) ἀπὸ νέας Κορίνθου εἰς Ἄργος, βʹ.) ἀπὸ Ἄργους εἰς Τρίπολιν μετὰ διακλαδώσεως ἀπὸ Ἄργους εἰς Ναύπλιον, γʹ.) ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Σπάρτης εἰς Γύθειον, δʹ.) ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Μεγαλοπόλεως εἰς Καλάμας, έ.) ἀπὸ Μεσσήνης εἰς Κυπαρισσίαν, ϛ.) ἀπὸ Κυπαρισσίας διὰ Ἀγουλινίτσης εἰς Πύργον καὶ ζʹ.) ἀπὸ Πύργου διὰ Γαστούνης εἰς Πάτρας.

§22ΤΙΝΕΣ. Τὰ Καλάβρυτα δὲν εἶναι;

§23ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑποθέσητε ὅτι θέλομεν εὐτυχήσει τῷ ὄντι, ὥστε καὶ αὐτὸ τὸ ἔργον καθὼς καὶ ἄλλα νὰ ἐκτελεσθῶσι, φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν πρέπει νὰ ἀμφιβάλλωμεν ὅτι διακλαδώσεις θὰ γείνουν ὅπως εἰς ὅλον τὸν κόσμον· ἑπομένως, ἐὰν ὑπάρχουσι καί τινες τόποι, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἐκτὸς, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι αἱ κύριαι ὁδοὶ θέλουν φέρει καὶ τὰς πλαγίας. Ἡ κυρία βάσις τῶν ἀποζημιώσεων τῆς ἑταιρίας ταύτης εἶναι ἡ παραχώρησις γαιῶν· συγχρόνως δὲ ἡ κυβέρνησις ἔδωκεν αὐτῇ καὶ χρηματικὴν ἀποζημίωσιν. Ὡς πρὸς τὴν παραχώρησιν τῶν γαιῶν συνωμολογήθησαν τὰ ἑξῆς· ὅτι ἑκατέρωθεν ἑκάστης ὁδοῦ θέλει παραχωρηθῆ ζώνη γῆς ὡρισμένης ἐκτάσεως πλάτους, καὶ τῆς γῆς ταύτης καὶ τῆς ἐκτάσεως δὲν ἐξηρέθησαν εἰμὴ μόνον τὰ κεκτημένα δικαιώματα δημοσίων γαιῶν ἕνεκα παραχωρήσεως ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου, καὶ τὸ κεκτημένον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησαν οἱ τελευταῖοι νόμοι τῶν κατόχων, ἀλλὰ τῶν κατόχων καθόσον συνεμορφώθησαν μὲ τὸν νόμον καὶ ἐπὶ ἐκτάσεως κατὰ τὸ μέτρον τοῦ νόμου. Ἀπέναντι ἑνὸς τόσον μεγάλου καλοῦ καὶ μεγάλου εὐτυχήματος διὰ τὸν τόπον ἐνόμισα, ὅτι τὴν δευτέραν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ δικαιώματος τῶν ἄλλων κατόχων δύναμαι νὰ τὴν θεωρήσω ὑποδεεστέραν, καὶ ἑπομένως ἡ ἑταιρία προτιμᾶται τῶν ἐχόντων αὐτὰς τὰς γαίας καὶ δυνάμει τοῦ νόμου δύναται νὰ ζητήσῃ παραχώρησιν γαιῶν ἐθνικῶν. Ἐννοεῖται ἑπομένως ὅτι δὲν ἐξῃρέσαμεν καὶ τὰς καλλιεργημένας ἀκόμη γαίας, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς δὲν τὰς ἐξῃρέσαμεν εὐθὺς ἅμα δὲν ὑπόκεινται εἰς αὐτὰς... (θόρυβος)· δηλαδή, ἐὰν δὲν ὠφεληθοῦν ἀπὸ τὸν νόμον καὶ καθ’ ὅσον ὁ νόμος δὲν τοὺς συντρέχει. Περιπλέον συνωμολογήσαμεν μετὰ τοῦ ἐργολάβου νὰ παραχωρήσωμεν αὐτῷ ἀμοιβὴν 10,000 δραχ. ἀνὰ ἕκαστον χιλιόμετρον, ἑπομένως τὸ ὅλον 6 ἑκατομμύρια· διότι εἰς ἑξακόσια χιλιόμετρα ὑπολογίζεται ἡ ἔκτασις τῶν ἑπτὰ τούτων σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ὑπὸ ἕνα ὅρον, ἐὰν δηλονότι ὁ ἐργολάβος κατασκευάζῃ κατ’ ἔτος 80 τοὐλάχιστον χιλιόμετρα. Ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς ὑποχρεώσεώς του εἶναι νὰ κατασκευάζῃ κατ’ ἔτος 40, καὶ τὰ τεσσαράκοντα χιλιόμετρα δὲν ἀπέχουσι πολὺ ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνεδέχθησαν καὶ οἱ τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων κατασκευασταί. Φέρ’ εἰπεῖν, ὁ σιδηρόδρομος τῆς Λαμίας εἶναι ἐκτάσεως 200 χιλιομέτρων, συνωμολογήθησαν τρία ἔτη, ἀλλὰ δύναται νὰ παραταθῇ καὶ ἐπὶ τέσσαρα· λοιπὸν καταντᾷ 50 χιλιόμετρα κατ’ ἔτος. Αὐτὸς ἀνεδέχθη 40 μόνον. Κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν, ἐζήτησε τοῦτο διότι ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐντὸς ἀσφαλείας ὡς πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν, καὶ μοὶ φαίνεται εἰς ὑπερβολὴν λεπτολόγος ἄνθρωπος. Ἀλλὰ συνωμολογήσαμεν, ὅτι ἐὰν κατασκευάζῃ 80 χιλιόμετρα, δηλαδὴ τὸ διπλάσιον, τότε θέλει λαμβάνει 800,000 δραχμὰς, καὶ ἐὰν κατασκευάσῃ πλειότερα, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ὑπολογίζῃ εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἡ ἐπιχορήγησις ὅμως αὕτη οὐδέποτε θέλει ἐπεκταθῇ ἐπὶ πλέον τῶν 600 χιλιομέτρων, καὶ ἂν τὸ ὅλον τῆς ἐργολαβίας ὑπερβῇ τὴν ἔκτασιν ταύτην.

§24ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβῶς μετρημένα;

§25ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἀκριβῶς μετρημένα, ἀλλ’ ἀφήσαμεν ἐλεύθερον τὸν ἐργολάβον νὰ περιφέρῃ τὸν σιδηρόδρομον ὅπως αὐτὸς θέλει καὶ νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν τὴν διεύθυνσιν τὴν ὁποίαν θέλει, ἐκτὸς ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ θίξῃ τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ συμβάσει καταγράφονται.

§26ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι σιδηρόδρομοι ἐκ τῶν λεγομένων d’ interêt local.

§27ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν προορισμόν των εἶναι d’ interêt local, δηλαδὴ ἐγχωρίου συμφέροντος, ἀλλὰ φυσικῷ τῷ λόγῳ ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἡ γραμμὴ τῶν Πατρῶν θὰ γείνῃ γραμμὴ διεθνὴς, ἐννοεῖται ὅτι οἱ τῆς Πελοποννήσου σιδηρόδρομοι θὰ καταντήσουν διεθνεῖς, διότι ἐμπορεύματα καὶ προϊόντα θὰ εἰσάγωνται καὶ ἐξάγωνται, καθόσον εἶναι δεκτικὰ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς. Ἡ κατασκευὴ συνωμολογήθη οὕτω πως. Ἡ ὁδὸς θὰ ἔχῃ πλάτος 12 μέτρων ὅπως καὶ ἡ τῆς Λαμίας· ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῶν δύω σιδηρῶν ῥάβδων εἶναι τεσσάρων ἀγγλικῶν ποδῶν, ὅπερ ἐστὶν ἑνὸς μέτρου καὶ ἑνὸς τετάρτου. Συνωμολογήθη ὅμως ὅτι ἐὰν εἴτε τοπικαὶ περιστάσεις, εἴτε παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς κινήσεως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν ἐμπορευμάτων ἤθελον τὸ ἀπαιτήσει, νὰ δύναται νὰ δώσῃ πλειότερον πλάτος εἰς τὴν ἀπόστασιν μεταξὺ τῶν δύω ῥάβδων, ἀλλὰ τοῦτο μόνον τῇ συγκαταθέσει τῆς κυβερνήσεως. Ἡ ταχύτης τοῦ σιδηροδρόμου συνωμολογήθη εἰς 30 χιλιόμετρα καθ’ ὥραν, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν διακοπῶν· ἐννοεῖται ὅτι αἱ διακοπαὶ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἀπευθείας διεθνεῖς, ἀλλὰ συνδέονται μὲ διεθνῆ καὶ αὐτὸν ὑπηρετοῦσιν, αἱ διακοπαὶ ἠμποροῦν νὰ ᾖναι παρατεταμέναι· ὅθεν βλέπετε ὅτι ἡ διαφορὰ, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν 5 χιλιομέτρων, μεταξὺ τῶν σιδηροδρόμων, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατε καὶ τοὺς ὁποίους ἐθεωρήσατε διεθνεῖς, καὶ τῶν σιδηροδρόμων τούτων εἶναι ἐλαχίστη, διότι συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ διακοπαί· αἱ δὲ διακοπαὶ εἶναι πλέον παρατεταμέναι. Πλὴν τούτων ὑποχρεοῦται ὁ ἐργολάβος νὰ παραδώσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν τὰ σχεδιογράμματα καὶ τῶν 7 ὁδῶν ἐντὸς μηνῶν 18, νὰ ἀρχίσῃ δὲ τὴν κατασκευὴν ἐντὸς 12 μηνῶν ἀπὸ σήμερον, δηλονότι 18 μῆνες εἶναι διὰ νὰ χαράξῃ τὰ σχεδιογράμματα ὅλων τῶν ὁδῶν, ἀλλὰ τὴν μίαν τῶν ὁδῶν πρέπει νὰ τὴν ἀρχίσῃ ἐντὸς τῶν 12 μηνῶν. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ, κύριοι, ἠκολουθήσαμεν τὴν διάταξιν τῶν ἄλλων συμβάσεων καὶ ἰδίως τῆς Λαμίας, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν εἰς τὰς λεπτομερείας βάσις καὶ τῆς ἑτέρας. Ἐδόσαμεν δὲ μόνον εὐρύτερον δικαίωμα εἰς τὸν ἐργολάβον αὐτὸν ὡς πρὸς τὰ μεταλλεῖα· διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε εἰς τὰς συμβάσεις τὰς ἑτέρας, περιωρίσαμεν τὴν παραχώρησιν εἰς μόνον τὰ ἀνθρακωρυχεῖα, ἐνταῦθα δὲ τὴν ἐξετείναμεν καὶ ὡς πρὸς τὰ λοιπά· καθότι παρετηρήσαμεν ὅτι ἡ ἐπιμονὴ τοῦ Ἄγγλου ὑπῆρξε μεγίστη ὡς πρὸς τὴν παραχώρησιν τῶν μεταλλείων, καὶ πρὸς τὴν ἐπιμονὴν τὴν ἡμετέραν ἀντέταξεν ὅτι προτιμᾷ νὰ παραιτήσῃ τὴν ἐπιχείρησιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ἔργον εἶναι μεγίστης ὠφελείας, πᾶσα θυσία εἶναι κατωτέρα αὐτοῦ· συνωμολογήσαμεν ὅμως ὅτι θέλει μᾶς δίδει οὐχὶ πέντε ἀλλὰ 10%. Ἡ ἐγγύησις τοῦ ἐργολάβου εἶναι 5,000 λίραι, τὰς ὁποίας θέλει καταθέσει ἐντὸς 40 ἡμερῶν. Τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ σύμβασις ἔχουσιν ὡς ἕπεται.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως πρὸς σύστασιν σιδηροδρόμου ἐν Πελοποννήσῳ. Ἄρθρον μόνον. «Ἐγκρίνεται καὶ ἐπικυροῦται ἡ ἀπὸ 22 Ἰουνίου 1873 σύμβασις, συνομολογηθεῖσα μεταξὺ τοῦ Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἀντιπροσώπων τοῦ δημοσίου, ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τοῦ O Neill, ὡς πληρεξουσίου τῆς ἑταιρίας Broadbent Mᶜ Donnell et Ciᵉ ἀφ’ ἑτέρου, περὶ κατασκευῆς, συστάσεως καὶ χρήσεως τοῦ ἑξῆς σιδηροδρόμου. ά) Ἀπὸ νέας Κορίνθου εἰς Ἄργος. βʹ) Ἀπὸ Ἄργους εἰς Τρίπολιν μετὰ διακλαδώσεως ἀπὸ Ἄργους εἰς Ναύπλιον. γʹ) Ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Σπάρτης εἰς Γύθειον. δʹ) Ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Μεγαλοπόλεως εἰς Καλάμας. έ) Ἀπὸ Μεσσήνης εἰς Κυπαρισσίαν. ϛʹ) Ἀπὸ Κυπαρισσίας δι’ Ἀγουλινίτσης εἰς Πύργον. ζʹ) Ἀπὸ Πύργου διὰ Γαστούνης εἰς Πάτρας, καὶ ἧς τὸ κείμενον ἐξ ἄρθρων 30 ἕπεται. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 26 Ἰουνίου 1873. Οἱ ὑπουργοὶ

Ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.

Ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ.»

ΣΥΜΒΑΣΙΣ

Περὶ κατασκευῆς, συστάσεως καὶ χρήσεως σιδηροδρόμων ἐν Πελοποννήσῳ. «Ἄρθρον 1. Παραχωρεῖται τῷ κυρίῳ O Neill, ὡς πληρεξουσίῳ τῆς ἑταιρίας Broadbent Mᶜ Donnell et Cᵒ ἡ ἄδεια καὶ τὸ προνόμιον τῆς κατασκευῆς, συστάσεως καὶ χρήσεως τῶν ἐν τῷ ἑπομένῳ 2 ἄρθρῳ ὁριζομένων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Τὸ προνόμιον τοῦτο ὁρίζεται εἰς 99 ἔτη, ἀρχόμενα ἀπὸ τῆς διὰ νόμου κυρώσεως τῆς παρούσης. Ἄρθρον 2. Οἱ κατασκευασθησόμενοι σιδηρόδρομοι εἰσὶν οἱ ἑξῆς· αʹ) Ἀπὸ Νέας Κορίνθου εἰς Ἄργος. βʹ) Ἀπὸ Ἄργους εἰς Τρίπολιν μετὰ διακλαδώσεως ἀπὸ Ἄργους εἰς Ναύπλιον. γʹ) Ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Σπάρτης εἰς Γύθειον. δʹ) Ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Μεγαλοπόλεως εἰς Καλάμας. εʹ) Ἀπὸ Μεσσήνης εἰς Κυπαρισσίαν. ϛʹ) Ἀπὸ Κυπαρισσίας δι’ Ἀγουλινίτσης εἰς Πύργον. ζʹ) Ἀπὸ Πύργου διὰ Γαστούνης εἰς Πάτρας. Ἄρθρον 3. Ἡ ἑταιρία Broadbent Mᵉ Donnell et Cᵉ ὀφείλει ἐντὸς ἡμερῶν 40 ἀπὸ τῆς διὰ νόμου ἐγκρίσεως τῆς παρούσης συμβάσεως νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον, λόγῳ ἐγγυήσεως, πέντε χιλιάδας λίρας ἀγγλικὰς εἴτε τοῖς μετρητοῖς, λαμβάνουσα παρὰ τοῦ δημοσίου τόκον 6% ἀπὸ τῆς καταθέσεως, εἴτε διὰ κυκλοφορούντων ἴσης ἀξίας δημοσίων χρεωγράφων. Ἡ κατάθεσις αὕτη ἀποδίδεται τῇ ἑταιρίᾳ Broadben M. Donell et Cᵉ μετὰ τὴν κατασκευὴν τμήματος ὁδοῦ οὐχὶ μικροτέρου τῶν 30 χιλιομέτρων. Ἄρθρον 4. Ἡ ἑταιρία δικαιοῦται ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς παρούσης συμβάσεως νὰ ἐπιχειρήσῃ τὰς πρὸς σχεδιαγράφησιν τῶν περὶ ὧν πρόκειται σιδηροδρόμων μελέτας, ὑποχρεοῦται δὲ νὰ ἀποπερατώσῃ αὐτὰς ἐντὸς 18 μηνῶν ἀπὸ τῆς διὰ νόμου ἐγκρίσεως τῆς παρούσης. Ἐάν, τοῦ χρόνου τούτου παρελθόντος, ἡ ἐργασία δὲν ἤθελεν ἐντελῶς ἀποπερατωθῆ δι’ ἁπάσας τὰς ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 ὁριζομένας σιδηροδρομικὰς γραμμάς, ἡ ἑταιρία ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ τῶν διαγραμμάτων, ἀποδεικνυόντων τὴν κατὰ τὰ ¾ ἀποπεράτωσιν τῆς ἐργασίας ταύτης, δικαιοῦται εἰς παράτασιν ἓξ μηνῶν κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Ἄρθρον 5. Ἡ ἑταιρία ὀφείλει νὰ κάμῃ ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς ἑνὸς τοὐλάχιστον τῶν περὶ ὧν ἡ παροῦσα σύμβασις σιδηροδρόμων κατ’ ἐκλογὴν της ἐντὸς δώδεκα μηνῶν ἀπὸ τῆς διὰ νόμου ἐγκρίσεως τῆς παρούσης, καὶ νὰ κατασκευάζῃ ἐτησίως καὶ παραδίδῃ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ ἔκτασιν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 40 χιλιομέτρων. Πάντα ταῦτα πλὴν τῆς περιπτώσεως ἀνωτέρας βίας ἢ ἐκτάκτων δυσχερειῶν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν δυσκόλων τεχνικῶν ἔργων, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ χορηγήσῃ αὐτῇ ἀνάλογον προθεσμίαν. Ἐὰν δὲ ἡ ἑταιρία κατασκευάζῃ κατ’ ἔτος 80 χιλιόμετρα, θέλει λαμβάνει μετὰ τὴν ἐντὸς τοῦ ἔτους ἀποπεράτωσιν καὶ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ παράδοσιν αὐτῶν δραχ. 800,000 ὡς ἐπιχορήγησιν· οὐδὲν δὲ δικαίωμα εἰς ἐπιχορήγησιν ἔχει, ἐὰν κατασκευάζῃ ἐτησίως ὀλιγώτερον τῶν 80 χιλιομέτρων. Εἰς περίπτωσιν κατασκευῆς ἐντὸς τοῦ ἔτους πλειοτέρων τῶν 80 χιλιομέτρων, τὰ περιπλέον χιλιόμετρα θέλουν ὑπολογίζεσθαι εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἡ ἐπιχορήγησις ὅμως αὕτη οὐδέποτε ἐπεκταθήσεται ἐπὶ πλέον τῶν 600 χιλιομέτρων, καὶ ἂν τυχὸν ἡ ὅλη ἐργολαβία ὑπερβῇ τὴν ἔκτασιν ταύτην. Ἄρθρον 6. Ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν καταθέσῃ ἐντὸς τῆς προθεσμίας τοῦ ἄρθρου 3 τὴν κατ’ αὐτὸ χρηματικὴν ἐγγύησιν ἢ δὲν κάμῃ ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς ἐντὸς τῆς προθεσμίας τοῦ προηγουμένου ἄρθρου, κηρύσσεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἔκπτωτος τοῦ παραχωρηθέντος αὐτῇ δικαιώματος, ἡ δὲ χρηματικὴ ἐγγύησις καταπίπτει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Ἄρθρον 7. Ἡ ταχύτης τῆς κινήσεως τῶν ἁμαξοστοιχιῶν ἀπὸ ἄκρου μέχρις ἄκρου ἑκάστης γραμμῆς, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν διακοπῶν, δὲν θέλει εἶσθαι μικροτέρα τῶν 30 χιλιομέτρων τὴν ὥραν, ἐκτὸς ὅταν πρόκηται περὶ ἁμαξοστοιχιῶν μεταφερουσῶν μόνον ἐμπορεύματα. Τὸ μεταξὺ τῶν σιδηρῶν ῥάβδων πλάτος ἔσεται 4 ἀγγλικῶν ποδῶν· ἔνθα δὲ ἡ κίνησις τῶν ἀτόμων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων ἤθελε τὸ ἐπιτρέπει, δύναται νὰ συνομολογηθῇ στενότερον πλάτος. Ἡ ὁδὸς θέλει ἔχει ἐπὶ τοῦ παρόντος μίαν μόνην γραμμήν· ἡ ἑταιρία ὅμως δικαιοῦται νὰ κάμῃ διπλῆν γραμμὴν ὅπου νομίσῃ ὅτι ἡ κίνησις τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν ἐμπορευμάτων ἐπιτρέπει αὐτὴν ὠφελίμως. Εἰς τὰ μέρη ὅμως τῶν διασταυρώσεων τῶν ὁδῶν ἡ γραμμὴ ἔσεται διπλῆ. Ἄρθρον 8. Ἡ ἑταιρία ὀφείλει τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν ἑκάστης γραμμῆς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ σχέδιον τῶν ἐγγράφων ὑποχρεώσεων αὐτῆς (caher des Charges) διὰ τὴν γραμμὴν ταύτην. Τὸ σχέδιον τοῦτο καθίσταται ὑποχρεωτικὸν διὰ τὴν ἑταιρίαν, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξελεγχθῇ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς ἑταιρίας, τροποποιηθῇ ἐν ἀνάγκῃ ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐγκριθῇ διὰ Β. Διατάγματος. Ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν ὑποβάλῃ τὸ σχέδιον τοῦ εἰρημένου ἐγγράφου ἐντὸς τῆς ἀνωτέρω προθεσμίας, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προβαίνει εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, ὅπερ καὶ καθίσταται ὑποχρεωτικὸν δι’ αὐτὴν. Ἄρθρον 9. Τὸ ἔγγραφον τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἑταιρίας θέλει συνταχθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν τοῖς εὐρωπαϊκοῖς σιδηροδρόμοις παραδεδεγμένων· ἐν αὐτῷ θέλουσι προσδιορισθῆ καὶ τὰ ἑξῆς· α) Τὰ περὶ τοῦ εἴδους τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. β) Τὰ ἀφορῶντα τὰ διαμετακομιστικὰ μέσα. γ) Τὸ τιμολόγιον. δ) Ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῶν καθ’ ἑκάστην ἀναχωρήσεων. ε) Αἱ σχέσεις τῆς ἑταιρίας πρὸς τὴν Γεν. Διεύθυνσιν τῶν Ταχυδρομείων καὶ πρὸς τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 18. ϛ) Τ’ ἀφορῶντα εἰς τὸ ἐφορευτικὸν τῆς Κυβερνήσεως δικαίωμα. Ἐν περιπτώσει διαφωνίας μεταξὺ κυβερνήσεως καὶ ἐργολάβου ὡς πρὸς τὰ τεχνικὰ ἔργα καὶ ἄλλα ζητήματα τῆς τέχνης, θέλουν διορίζεσθαι δύω πραγματογνώμονες, ὁ εἷς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἕτερος παρὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ ἐν διχογνωμίᾳ θέλει διορίζεται τρίτος παρὰ τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου Ἄρθρον 10. Παραχωροῦνται τῇ ἑταιρίᾳ δωρεὰν αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι αἱ ἑκατέρωθεν τῆς γραμμῆς τῶν σιδηροδρόμων κείμεναι καὶ ἐντὸς τῆς ἀποστάσεως 5 χιλιομέτρων. Ἡ ὁλικὴ ἔκτασις τῶν παραχωρηθησομένων γαιῶν δι’ ὁλόκληρον τὴν ἐργολαβίαν δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 100 χιλιάδας στρέμματα. Ἐὰν ἐντὸς τῆς ἀνωτέρω ζώνης ἑκάστης γραμμῆς δὲν ἀπαντᾶται ὁλόκληρος ἡ ἀναλογοῦσα ἔκτασις ἐθνικῶν γαιῶν, θέλει ἀναπληροῦσθαι τὸ ὑπόλοιπον ἐκ τῶν ἐν τῇ ζώνῃ ἑτέρας γραμμῆς πλεοναζουσῶν, καὶ μόνον ἐὰν πλεονάζωσιν ἐθνικαὶ γαῖαι. Αἱ γαῖαι ὅμως αὗται ἔσονται ἐκ τῶν μέχρι τῆς χρονολογίας τῆς παρούσης συμβάσεως καὶ δυνάμει τῶν κειμένων νόμων μὴ διατεθεισῶν ἢ κατεχομένων κατὰ τὸ μέτρον τοῦ νόμου· θέλουσι δὲ εἶναι δεκτικαὶ καλλιεργείας. Ὁ προσδιορισμὸς τῶν γαιῶν θέλει γείνει μετὰ τὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν παρακατάθεσιν τῶν διαγραμμάτων ἁπασῶν τῶν γραμμῶν, γενησομένην ἐντὸς τῆς κατὰ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 18μήνου προθεσμίας. Ἡ ἑταιρία θέλει λαμβάνει κατοχὴν τῶν ἐν λόγῳ γαιῶν καὶ κάμνει χρῆσιν αὐτῶν ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς κατασκευῆς ἑκάστης γραμμῆς καὶ μόνον τῆς ἀναλογούσης εἰς αὐτὴν ἐκτάσεως. Τὸ δὲ δημόσιον δύναται νὰ διαχειρίζηται τὰς γαίας ταύτας μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς παραχωρήσεως τῶν διαφόρων τμημάτων αὐτῶν, τῆς ἑταιρίας ὀφειλούσης πρὸ ἑνὸς ἔτους νὰ εἰδοποιῇ τὴν κυβέρνησιν περὶ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἔργων οἱασδήποτε γραμμῆς. Ἡ πλήρης ὅμως κυριότης τῶν γαιῶν τούτων θέλει ἀνήκει τῇ ἑταιρίᾳ μόνον μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν καὶ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ παράδοσιν ἑκάστης τῶν ἑπτὰ ὁδῶν καὶ ἀναλόγως τοῦ μήκους ἑκάστης αὐτῶν. Ἄρθρον 11. Οἱ ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων πληρωθησόμενοι φόροι ἔσονται οἱ αὐτοὶ μὲ τοὺς ἐπιβαλλομένους ἢ ἐπιβληθησομένους ὑπὸ τῶν ἐτησίων φορολογικῶν νόμων ἐπὶ τῶν ἰδιοκτήτων γαιῶν. Ἄρθρον 12. Ἡ κυβέρνησις παραχωρεῖ δωρεὰν τῇ ἑταιρίᾳ ἁπάσας τὰς γαίας, ἐθνικάς, δημοτικὰς ἢ ἰδιωτικάς, αἵτινές εἰσιν ἀναγκαῖαι διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν σύστασιν τῆς ὁδοῦ, περιλαμβανομένων τῶν τάφρων καὶ τῶν κλιτύων. Τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ (τὸ ἰσόπεδον) ὁρίζεται μέχρι δώδεκα μέτρων. Παραχωροῦνται ὡσαύτως τῇ ἑταιρίᾳ καὶ ἐθνικαὶ γαῖαι, αἱ ἀναγκαῖαι πρὸς σύστασιν τῶν σταθμῶν καὶ φυλακείων καὶ παραρτημάτων αὐτῶν. Ἐξαιροῦνται ὅμως τῆς παραχωρήσεως ταύτης τὰ οἰκόπεδα τὰ ἐντὸς τῶν νῦν ὑπαρχουσῶν πόλεων, κωμοπόλεων καὶ χωρίων καταληφθησόμενα. Ἐὰν δὲ ἡ κυβέρνησις δὲν παραχωρήσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν ἁπάσας τὰς ἀνωτέρω γαίας ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν ἑκάστης γραμμῆς, ἡ κυβέρνησις θέλει εἶσθαι ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ τῇ ἑταιρίᾳ τὴν ἐπιχορήγησιν τῶν 800,000 δραχμῶν τοῦ ἄρθρου 5 καὶ ἂν ἡ ἑταιρία κατασκευάσῃ ὀλιγώτερον τῶν 80 χιλιομέτρων κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Ἄρθρον 13. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ λαμβάνῃ ἐκ τῶν ἐθνικῶν δασῶν, συμμορφουμένη μὲ τοὺς περὶ ὑλοτομίας νόμους καὶ κανονισμούς, τὴν ἀναγκαίαν διὰ τὸν σιδηρόδρομον καὶ τὰ παραρτήματα αὐτοῦ ξυλείαν, ἀλλὰ μόνον εἰς τὰ μέρη καὶ τὰς θέσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἤθελε προσδιορίσει ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς ἑταιρίας ἡ οἰκεία διοικητικὴ καὶ δασονομικὴ ἀρχὴ, προτιμωμένων πάντοτε τῶν ἐγγυτέρων ἑκατέρωθεν τῆς ὁδοῦ. Ἡ ἀπόφασις τῶν ἀρχῶν τούτων ὑπόκειται εἰς ἔφεσιν ἐνώπιον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἄρθρον 14. Παραχωρεῖται εἰς τὴν ἑταιρίαν δικαίωμα μεταλλεύσεως ὅλων τῶν μεταλλείων οἱωνδήποτε, ἅτινα κατὰ τὴν κατασκευὴν ἑκάστης ὁδοῦ ἤθελεν ἀνακαλύψει αὕτη ἐπὶ ἀποστάσεως 5 χιλιομέτρων ἑκατέρωθεν τῆς ὁδοῦ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ πληρώνῃ εἰς τὸ δημόσιον 10% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ κέρδους, ἀναλαμβάνοντος τοῦ δημοσίου τὴν τοῦ ἰδιοκτήτου κατὰ νόμον μετοχήν· κατὰ τὰ λοιπὰ ὑπάγεται διὰ τὰ μεταλλεῖα ταῦτα εἰς τὰς ὑποχρεώσεις παντὸς ἰδιοκτήτου μεταλλείου. Ἄρθρον 15. Ἡ ἐν τῷ Βασιλείῳ εἰσαγωγὴ τῶν ἀτμαμαξῶν, ἁμαξῶν σκευοφόρων, σιδήρου παντὸς εἴδους καὶ σχήματος τῶν μηχανῶν καὶ ἐργαλείων καὶ λοιποῦ ἀναγκαίου ὑλικοῦ πρὸς σύστασιν τοῦ προκειμένου σιδηροδρόμου, ἔσεται ἐλευθέρα παντὸς δημοσίου τέλους ὑπάρχοντος ἤδη ἢ ἐπιβληθησομένου. Ἡ ἀτέλεια αὕτη θέλει ἐξακολουθήσει καὶ ἐπὶ τῶν μετὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀναγκαίων ἀτμαμαξῶν, ἁμαξῶν καὶ σκευοφόρων, ὡς ἐπίσης τῶν σιδηρῶν ῥάβδων καὶ τῶν ξύλων τῆς τοῦ σιδηροδρόμου καταστρώσεως. Δημοτικὸν δὲ φόρον οὐδέποτε θέλει πληρώνει πέραν τοῦ 1% καὶ τοῦτον ἅπαξ μόνον ἐν τῷ δήμῳ τῆς πρώτης εἰσαγωγῆς. Ἄρθρον 16. Καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ ἑταιρία κρίνῃ εὔλογον πρὸς εὐκολίαν τῆς εἰς τὸν σιδηρόδρομον μετακομίσεως τῶν προϊόντων τοῦ τόπου νὰ κατασκευάσῃ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς ἡ κυβέρνησις παραχωρεῖ αὐτῇ τὸ δικαίωμα τοῦ εἰσπράττειν διόδια ἐπὶ τῶν ὁδῶν τούτων μὴ ὑπερβαίνοντα τὸν ἐν τῷ περὶ ὁδοποιΐας νόμῳ τῆς 16 Δεκεμβρίου 1867 ὁριζόμενον ἀνώτατον ὅρον. Αἱ ὑπὸ τῶν ὁδῶν τούτων κατεληφθησόμεναι γαῖαι παραχωροῦνται δωρεὰν τῷ ἐργολάβῳ, ἐὰν συσταθῶσιν ἐγκρίσει τῆς κυβερνήσεως· δικαιοῦται δὲ νὰ λαμβάνῃ ἐκ τῶν εἰς τὸ δημόσιον ἀνηκουσῶν γαιῶν, πρὸς κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τούτων καθὼς καὶ τῶν σιδηροδρομικῶν ὁδῶν, τὰ χώματα τὴν ἄμμον τοὺς λίθους τὴν ξυλεία καὶ ἄλλα τοιαῦτα χρήσιμα ὑλικά. Ἄρθρον 17. Ἡ ἑταιρία ὀφείλει ά) νὰ διατηρῇ διηνεκῶς τὸν σιδηρόδρομον, τὰ μετακομιστικὰ μέσα καὶ τὰ παραρτήματα αὐτοῦ εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε ἡ μεταφορὰ καὶ ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐκτελῶνται ἀσφαλῶς καὶ ἄνευ προσκομμάτων· βʹ) νὰ ἐνεργῇ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς κυβερνήσεως τὴν ἀστυνομίαν τῆς ὁδοῦ δι’ ἰδίων ὑπαλλήλων χαιρόντων τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ὧν τὰ καθήκοντα θέλουσι κανονισθῇ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ οἵτινες ἐξομοιοῦνται ὡς πρὸς τὰ καθήκοντα ταῦτα πρὸς τὰ δημόσια ἀστυνομικὰ ὄργανα. Ἡ ἑταιρία θέλει ὑποβάλει κατάλογον τῶν ὑπαλλήλων τούτων εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὀφείλει νὰ γνωστοποιῇ πᾶσαν μεταγενεστέραν μεταβολὴν εἰς τὸ προσωπικὸν αὐτῶν. Ἄρθρον 18. Ἡ Ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ ἐκτελῇ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου δωρεὰν ὑπηρεσίας τοῦ κράτους καὶ νὰ χορηγῇ θέσεις ἐπὶ ἐκπτώσει, καθ’ ὃν τρόπον ταῦτα ἰσχύουσιν ἐπὶ τῶν γαλλικῶν σιδηροδρόμων, ἐν οἷς αἱ παραχωρήσεις αὗται εἰσὶν εὐρύτεραι. Ἄρθρον 19. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς καὶ ἡ Ἑταιρία θέλουσι προσδιορίσει ἀπὸ κοινοῦ τὴν τοποθέτησιν τῶν σταθμῶν ἐπὶ τῶν δύω ἄκρων τοῦ σιδηροδρόμου, ὡς καὶ τῶν κατὰ τὴν ὁδὸν, συμφώνως πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ σιδηροδρόμου καὶ δι’ αὐτοῦ κυκλοφορίας. Συνομολογεῖται ὅμως, ὅτι ἡ ἀπ’ ἀλλήλων ἀπόστασις τῶν σταθμῶν δὲν θέλει ὑπερβαίνει τὰ εἴκοσι στάδια, ἐκτὸς ἐπιτοπίων περιστάσεων, τῶν ὁποίων ἡ ἐκτίμησις ἀνήκει εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργόν. Ἄρθρον 20. Ἡ Ἑταιρία ὀφείλει ν’ ἀνέχεται πᾶσαν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου διέλευσιν νέας ὁδοῦ ἐθνικῆς, ἐπαρχιακῆς ἢ δημοτικῆς, λαμβανομένης ὅμως πάντοτε τῆς ἀναγκαίας φροντίδος ὅπως μὴ ἐκ τούτου ὑποστῇ βλάβην τινὰ ὁ σιδηρόδρομος, ἢ ἡ δι’ αὐτοῦ συγκοινωνία. Ἄρθρον 21. Ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ συμμορφοῦται μὲ τοὺς ἐκδοθησομένους νόμους, γενικοὺς κανονισμοὺς ἢ διατάξεις περὶ τῆς ἀστυνομίας, τῆς ἀσφαλείας, τῆς χρήσεως καὶ διατηρήσεως τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτοῦ, καθ’ ὃν τρόπον εἴθισται ἐπὶ τῶν γαλλικῶν σιδηροδρόμων. Ἄρθρον 22. Ἐὰν ἐν περιπτώσει πολέμου ἡ κυβέρνησις καταστρέψῃ τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους τῆς ὁδοῦ πρὸς διακοπὴν τῆς συγκοινωνίας ἢ ὁπωσδήποτε διακόψῃ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ σιδηροδρόμου, ἡ Ἑταιρία δὲν δύναται ν’ ἀντισταθῇ εἰς τοῦτο καὶ δὲν δικαιοῦται εἰς οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν, ὑποχρεουμένης μόνον τῆς κυβερνήσεως ν’ ἀντικαταστήσῃ μετὰ τὴν παῦσιν τοῦ προκαλέσαντος τὴν καταστροφὴν λόγου ἰδίαις δαπάναις τὴν συγκοινωνίαν, ἐπισκευάζουσα τὰ παρ’ αὐτῆς καταστραφέντα μέρη τοῦ σιδηροδρόμου. Ἐὰν δ’ ἐντὸς τριῶν μηνῶν δὲν πράξῃ τοῦτο ἡ κυβέρνησις, ἡ Ἑταιρία δύναται ν’ ἀποκαταστήσῃ αὐτὰ τὰ καταστραφέντα μέρη διὰ λογαριασμὸν καὶ εἰς βάρος τοῦ δημοσίου. Ἄρθρον 23. Ὁ σιδηρόδρομος καὶ τὰ παραρτήματα αὐτοῦ καὶ αἱ πρὸς αὐτὸν φέρουσαι πλάγιοι ἁμαξιταὶ ὁδοὶ χαρακτηρίζονται ἔργα δημοσίας ἀνάγκης. Ἑπομένως τὸ δημόσιον καὶ ἡ Ἑταιρία ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν γηπέδων, οἰκοπέδων καὶ λοιπῶν κτημάτων, τῶν ἀναγκαίων, α) διὰ τὸ κατάστρωμα τῆς ὁδοῦ καὶ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τῆς παρούσης κατασκευασθησομένων ἁμαξιτῶν ὁδῶν· β) διὰ τὰς ἑκατέρωθεν τάφρους μέχρι δύω μέτρων πέραν τοῦ ἐξωτερικοῦ αὐτῶν χείλους, ἢ ἐν ἐλλείψει τάφρων, πέραν τῆς κλιτύος τοῦ καταστρώματος τῆς ὁδοῦ· γ) διὰ τοὺς οἰκίσκους τῶν ἐπιστατῶν καὶ φυλάκων· δ) διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῶν σταθμῶν καὶ τῶν παραρτημάτων αὑτῶν, ἤτοι τῶν ἀποθηκῶν καὶ τῶν ἐργοστασίων. Ἄρθρον 24. Περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δικαιώματος τῆς ἀπαλλοτριώσεως, κατὰ τὰς ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ διαλαμβανομένας περιπτώσεις, ἀποφασίζει ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰς αὐτὸν παρὰ τοῦ ἐργολάβου ὑποβληθησομένων διαγραμμάτων. Τὰ διαγράμματα ταῦτα ὀφείλει νὰ παραδίδῃ ἡ ἑταιρία εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς κατασκευῆς ἑκάστου τῶν τμημάτων τοῦ σιδηροδρόμου, ἢ ἑκάστης τῶν πλαγίων ἁμαξιτῶν ὁδῶν. Εἰς τὰ εἰρημένα διαγράμματα πρέπει νὰ ἐμφαίνωνται αἱ καταλαμβανόμεναι ἰδιοκτησίαι· ἀποσπάσματα τῶν διαγραμμάτων τούτων κατατίθενται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἐντὸς τῆς αὐτῆς προθεσμίας τῶν τριῶν μηνῶν εἰς τοὺς οἰκείους νομάρχας καὶ ἐπάρχους καὶ εἰς τοὺς οἰκείους γραμματεῖς τῶν Πρωτοδικῶν. Ἄρθρον 25. Αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 16 § 2 καὶ 17–21 τοῦ νόμου ΥΜϚʹ. τῆς 29 Ἰουλίου 1871 ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῆς προκειμένης παραχωρήσεως. Ἄρθρον 26. Τὰ μνημεῖα, τὰ ἀνακαλυφθέντα ἤδη ἢ τὰ τυχὸν ἀνακαλυφθησόμενα ἕνεκα τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου, κατ’ οὐδένα τρόπον πρέπει νὰ βλάπτωνται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, ὀφειλούσης ν’ ἀναγγέλλῃ ἀμέσως τὰ περὶ ἀνακαλύψεως αὐτῶν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἥτις θέλει φροντίζει περὶ τῆς μετατοπίσεως αὐτῶν, ὅπως μὴ ἐμποδίζηται ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων. Αἱ ἀρχαιότητες, αἵτινες ἤθελον εὑρεθῆ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων καὶ μετὰ ταῦτα, ἀνήκουσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ Κράτος. Ἄρθρον 27. Ληξάσης τῆς προθεσμίας τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος, παύουσιν ἅπαντα τὰ ἐκ τῆς παρούσης συμβάσεως δικαιώματα τῆς ἑταιρίας, ὁ δὲ σιδηρόδρομος μεθ’ ὅλων τῶν παραρτημάτων αὐτοῦ, κινητῶν ἢ ἀκινήτων, μεταβαίνει αὐτοδικαίως καὶ ἄνευ ἀποζημιώσεώς τινος εἰς τὴν πλήρη κυριότητα τοῦ δημοσίου, πρὸς ὃ ὀφείλει νὰ παραδώσῃ αὐτὸν ἡ ἑταιρία εἰς καλὴν κατάστασιν. Ἄρθρον 28. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς διὰ νόμου ἐγκρίσεως τῆς παρούσης ἡ ἑταιρία πεισθῇ, ὅτι ἡ σύστασις μιᾶς καὶ μόνης τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 διαλαμβανομένων γραμμῶν ἔσεται ἀσύμφορος εἴτε ἕνεκα τοπικῶν σπουδαίων δυσχερειῶν, εἴτε ἕνεκα μὴ ἀρκούσης κινήσεως ἀτόμων καὶ προϊόντων, ἡ ἑταιρία δικαιοῦται νὰ παραλείψῃ τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἀποχῆς δὲν ἐπεκτείνεται ἐπὶ ἄλλης δευτέρας γραμμῆς. Ἄρθρον 29. Ἡ ἑταιρία, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν προκείμενον σιδηρόδρομον καὶ τὰς ἐξ αὐτοῦ προκυπτούσας ἀμέσως ἢ ἐμμέσως νομικὰς σχέσεις, θέλει ὑπόκειται εἰς πάντας τοὺς νόμους τοῦ κράτους καὶ εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν ἁρμοδιότητα τῶν ἑλληνικῶν δικαστηρίων ἐν πάσῃ ἀνεξαιρέτως περιπτώσει. Οὔτε δὲ ἡ ἑταιρία, οὔτε τις τῶν συνεταίρων ἀλλοδαπὸς δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ξένην προστασίαν ἢ μεσολάβησιν, ὡς ὑπὸ τὴν αἵρεσιν ταύτην γενομένης τῆς συμβάσεως. Ἄρθρον 30. Ἡ παροῦσα σύμβασις συνομολογεῖται ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς ἐγκρίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὑπὸ ταύτης δὲ ἀποῤῥιφθεῖσα θέλει μείνει ἄκυρος καὶ μὴ οὖσα. Ἐγένετο ἐν Ἀθήναις, τὴν 22 Ἰουνίου 1873 ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὑπεγράφη παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἀντιπροσώπων τοῦ δημοσίου, ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τοῦ κυρίου O Neill Mac Donell et C⁰ καὶ τῶν κυρίων Ν. Δαμασκηνοῦ, καθηγητοῦ, καὶ Ι. Γ. Κλαδᾶ, ὡς διερμηνέως τῆς ἐμπιστοσύνης του. Προσηρτήθη ἐν τῇ παρούσῃ τὸ πληρεξούσιον τοῦ κυρίου O Neill. BROADBENT Mo, DONELL et Co. S. W. O NEILL.

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ν. ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ.

Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ι. Γ. ΚΛΑΔΑΣ.»

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§29ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρὸ τούτου θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν· χθὲς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ζαΐμης ἐτελείωσε τὴν ἀγόρευσίν του ἀναφέρων περὶ Λαυρίου. Τὸ γεγονὸς κατὰ τὸν κύριον Ζαΐμην καὶ κατ’ ἐμὲ, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐπρότεινεν εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ τὴν Γαλλίαν νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον τοῦ 1871, αὐτὸ τοῦτο τὸ ἴδιον γεγονὸς κατ’ ἐμὲ τὸ ἀνέφερα καὶ ἐγὼ, ὁ δὲ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως μᾶς ἀπήντησε μὲ φράσιν, ἐὰν θέλετε ὁπωσοῦν ἀπότομον, ὅτι θὰ μὲ χλευάσῃ, ὅστις δήποτε Ἕλλην μὲ ἀκούσει ὅτι ἐξέφρασα αὐτὴν τὴν ἰδέαν, καὶ ὅτι οὐδαμῶς ἐπρότεινε νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον. Ἠκολούθησαν κατόπιν διάφοραι φράσεις, αἱ ὁποῖαι μὲ ὑποχρεοῦσι νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν, ἔκτοτε δὲν ἔλαβον περίστασιν νὰ λάβω τὸν λόγον. Χθὲς δὲ ἀφοῦ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκέντησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, ἤλπιζον ὅτι ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἤθελεν εἴπει τι περὶ τούτου, ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν ἐπρόσεξα, δὲν ἤκουσα τίποτε. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον νὰ μὲ πληροφορήσῃ ὅπως τακτοποιήσω τὴν συζήτησιν· καὶ ἐπὶ τούτῳ νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ τις τὴν παρατήρησιν τοῦ κυρίου Ζαΐμη, δηλαδὴ ὅτι δὲν ἐπιμένει εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν εἰς τὴν παρατήρησιν τὴν ἰδικήν μου. Ἐὰν τὰ ἀποσύρῃ, τότε ἴσως αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον δὲν θέλει δώσει αἰτίαν εἰς μακροτέρας συζητήσεις. Ἐὰν ἐπιμένῃ ὅμως εἰς ὅσα εἶπε πρὸς ἐμὲ, τότε ἡ συζήτησις θὰ λάβῃ ἄλλον δρόμον, ἐπεθύμουν νὰ διασαφήσῃ αὐτὸ τὸ ἀσαφὲς μέρος τῆς ὁμιλίας του.

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀποσύρω τίποτε. Ἐὰν δὲ δὲν ἀπήντησα εἰς τὸν κ. Ζαΐμην, πιθανὸν νὰ προῆλθε διότι δὲν ἤκουσα τοιαύτην παρατήρησιν παρὰ μόνον ἐκείνην τὴν περὶ συμβάσεως, διότι ἤμην ἐκτὸς τῆς αἰθούσης διαρκῶς· ἴσως δὲ τὸ παρέλειψα καὶ ἕνεκα συγχύσεως. Τότε δὲ ἐγὼ σᾶς εἶχον εἰπεῖ....

§31ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι γραμμένα.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν προσεφέρθη νὰ μεταβάλῃ οὐδὲ κεραίαν τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἀπέδοσαν εἰς τὸ κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐψήφισε τὸν νόμον, τὴν ἰδέαν ὅτι ἤθελε νὰ προσβάλῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα καὶ οὐδέποτε τὸ διενοήθη τοῦτο. Ἐὰν ἡ Εὐρώπη νομίζῃ, ὅτι τὸ ἐναντίον εἶναι, οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχει ἡ κυβέρνησις νὰ ψηφίσῃ ἑρμηνευτικὸν νόμον. Ἐπρόσθεσα δὲ τότε, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ὄνειδος νὰ εὑρεθῇ κυβέρνησις νὰ εἴπῃ, ὅτι τῳόντι ἡ Ἑλλην. Βουλὴ καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐνόησε νὰ δημεύσῃ κεκτημένην περιουσίαν.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐπροτείνατε νὰ καταργήσητε τὸν νόμον καὶ ἐκεῖνοι δὲν τὸ ἐδέχθησαν.

§34ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ ἐπρότεινα.

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτίθεμαι νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν πολιτικὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἡ χθεσινὴ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων προεκάλεσεν. Ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν μομφὴν, ἣν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἔῤῥιψεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς ᾠκοδόμησε τὴν αἰτίαν τῆς διαλύσεως αὐτῆς. Δὲν εἶναι βεβαίως ἐπιτετραμμένον εἰς κἀνένα νὰ κατακρίνῃ τὸ κοινοβούλιον, ὅταν αὐτὸ νομίμως συνεκροτήθη, καὶ συνταγματικῶς κατηρτίσθη. Κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων ἕκαστος δύναται νὰ ἐκφέρῃ ὁποιανδήποτε κρίσιν καὶ ὁποιανδήποτε ἰδέαν ἔχει, εἴτε περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, εἴτε περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλῆς ἢ κακῆς ἐξελέγξεως αὐτῶν. Ἀφοῦ ὅμως ἅπαξ τὸ κοινοβούλιον κατηρτίσθη κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ θεμελιώδους νόμου, δὲν εἶναι εἰς κἀνένα ἐπιτετραμμένον νὰ φέρῃ οἱανδήποτε μομφὴν κατ’ αὐτοῦ, διότι τότε ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ κοινοβουλίου καθίσταται προβληματικὴ καὶ τὰ νομοθετήματα αὐτοῦ δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς χαρτία ἄγραφα, καὶ ἑπομένως οἱ πολῖται εὐλόγως δύνανται νὰ ἰσχυρισθῶσιν ὅτι δὲν ὀφείλουσι νὰ ὑποταχθῶσιν εἰς αὐτά. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι, ὅτε κατὰ τὴν 25ην 10βρίου 1871 ἐσχηματίσθη τὸ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοσεβάστου κυρίου Βούλγαρη ὑπουργεῖον, ἡ Βουλή, ἥτις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπῆρχε, δὲν ἦτον εἰς κατάστασιν νὰ δώσῃ εἰς τὸν τόπον κυβέρνησιν. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1871, κατώρθωσε νὰ διέλθῃ ἐνιαύσιον διάστημα διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Βουλῆς ἐκείνης· ἀλλ’ ὅταν ἐπανῆλθεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν τρίτην σύνοδον, αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου εὑρέθη κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου ἐν μειονοψηφίᾳ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, πρὸς τιμὴν τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι σέβεται τὰς συνταγματικὰς παραδόσεις, ὅτι σέβεται τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ἔλαβε τὴν ἄγουσαν πρὸς τὰ ἀνάκτορα καὶ κατέθηκε τὴν παραίτησιν αὑτοῦ πρὸς τὸν Βασιλέα. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω ὅτι παρεκλήθη ὁ κ. Κουμουνδοῦρος κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην νὰ κρατήσῃ τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ μὴ θεωρήσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ προέδρου ὡς πολιτικὸν· ἀλλ’ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος δὲν ἐνέδωκεν εἰς τὴν παράκλησιν ταύτην, ὅσον ὑψηλὴ καὶ ἂν ἦτον, ἀλλὰ κατέθεσεν ἀξιοπρεπῶς καὶ συνταγματικῶς τὴν ἐξουσίαν. Προσεκλήθη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κύριος Ζαΐμης καὶ ἐσχημάτισε κυβέρνησιν, διότι αὐτὸν τότε ὑπέδειξεν ἀσθενής τις πλειονοψηφία ὡς ἔχοντα τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ὁ κύριος Ζαΐμης ἐσχημάτισε τὴν κυβέρνησίν του· ἀλλὰ τὴν ἐπιοῦσαν εὑρέθη ἠναγκασμένος νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξε πρὸ μικροῦ ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, καὶ τὸν ὁποῖον λίαν σφοδρῶς, ἀλλὰ καὶ λίαν δικαίως κατέκρινε χθὲς ὁ κ. Ζαΐμης, δηλαδὴ προέβη εἰς τὸ μέτρον τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς διὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον προέβη καὶ ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, τοὐτέστι διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ σχηματίσῃ μεγαλειτέραν καὶ παγιωτέραν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ πρὸς ὑποστήριξιν αὑτοῦ. Διήλθομεν τὸ στάδιον τῆς μηνιαίας ἐκείνης διακοπῆς καὶ ἐπανῆλθεν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν θέσιν της. Προέβη τότε εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ διαφόρων ἐπιτροπῶν καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων εὑρίσκετο ἐν μειονοψηφίᾳ, οὐδόλως ὠφεληθεῖσα ἐκ τῆς διακοπῆς. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐκείνην παρετάθη ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἡ ὑπουργικὴ κρίσις καὶ οὐδεὶς ἐγίνωσκε τί ἔμελλε νὰ συμβῇ, τοὐτέστιν ἂν ἐσκέπτετο ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων νὰ ἀποσυρθῇ τῆς ἐξουσίας, ἢ ἂν ἔμελλε νὰ προκαλέσῃ τὴν διάλυσιν τοῦ κοινοβουλίου· 15 ὅλας ἡμέρας ἐξηκολούθησεν αὐτὴ ἡ ἐκκρεμότης καὶ αὐτὴ ἡ ἀβεβαιότης. Ἐπὶ τέλους ἐγένετο γνωστὸν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων ἔδωκε τὴν παραίτησίν του, τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς ἀπεδέξατο. Ὁ Βασιλεὺς τότε ἀπετάνθη εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία καὶ τότε συνέκειτο ἀπὸ τρία κόμματα συμπράττοντα κατὰ τοῦ κυρίου Ζαΐμη, ἀπὸ τὸ κόμμα τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν μεγαλειτέραν δύναμιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀπὸ τὸ κόμμα τοῦ κυρίου Βούλγαρη καὶ ἀπὸ τὸ κόμμα τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, καὶ προσεκάλεσε τοὺς τρεῖς ἀρχηγοὺς αὐτῆς νὰ συμπράξωσιν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς νέας κυβερνήσεως. Οἱ κύριοι οὗτοι συνεσκέφθησαν ἐπὶ τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέθηκεν αὐτοῖς ὁ Βασιλεύς· καὶ ὁ μὲν κ. Δεληγεώργης, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους αὐτὸς οἶδεν, ἀπεχώρησεν, ὁ δὲ κύριος Κουμουνδοῦρος συνέπραξε μετὰ τοῦ κυρίου Βούλγαρη εἰς συγκρότησιν μικτοῦ ὑπουργείου ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κυρίου Βούλγαρη· ἀλλὰ μολονότι τὰ τρία ταῦτα κόμματα ἦσαν ἡνωμένα, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης δὲν εἶχον βεβαίαν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν ἠδύναντο ἑπομένως, καὶ ἂν τὰ τρία κόμματα ὁμοῦ συνέπραττον εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς κυβερνήσεως, νὰ κυβερνῶσι τὸν τόπον διὰ τῆς Βουλῆς ἐκείνης· πολὺ δὲ περισσότερον δὲν ἠδύνατο ἡ ὑπὸ τὸν ἀξιοσέβαστον κ. Βούλγαρην σχηματισθεῖσα κυβέρνησις νὰ κυβερνήσῃ, ἀφοῦ ὁ κ. Δεληγεώργης ἀπεχώρησε μὲ τοὺς ὀπαδούς του. Ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν ἀκαταμαχήτου τὸ κοινοβούλιον ἐκεῖνο ἔπρεπε νὰ διαλυθῇ, ἀφοῦ δὲν ἦτον ἱκανὸν νὰ ὑποστηρίξῃ κυβέρνησίν τινα. Πᾶσα ἄλλη διάλυσις τῆς Βουλῆς ἠδύνατο νὰ κατακριθῇ ὡς ἀσκόπως γενομένη, οὐδέποτε ὅμως ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς τοῦ 1871, διότι εἶχε λόγον ἀποχρῶντα, τὸν λόγον, ὅτι τὸ κοινοβούλιον ἐκεῖνο ἦτον ἀνίκανον νὰ δώσῃ μίαν οἱανδήποτε κυβέρνησιν εἰς τὸν τόπον, ὁ δὲ τόπος δὲν ἠδύνατο νὰ μείνῃ ἄνευ κυβερνήσεως, καὶ δὲν ἠθέλαμεν νὰ ἴδωμεν ἐπαναλαμβανομένας τὰς σκηνὰς τοῦ 1865, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀνεβοκατέβαινον τὰ ὑπουργεῖα ἐν διαστήματι ὀλίγων ἡμερῶν καὶ ὡρῶν. Ἡ διάλυσις λοιπὸν τῆς Βουλῆς ἐκείνης ἦτο δεδικαιολογημένη καὶ δὲν ἠδύνατο οὔτε δύναται νὰ κατακριθῇ διὰ κανένα λόγον. Μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἐκείνης ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ νέαι βουλευτικαὶ ἐκλογαί. Ἀπεδύθησαν εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα οἱ φίλοι τῆς κυβερνήσεως καὶ οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὴ οἱ ἀρχηγοὶ αὐτῆς μετὰ τῶν φίλων των. — Ὡς ἀρχηγοὶ τότε τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐπαρουσιάσθησαν οἱ κκ. Ζαΐμης καὶ Δεληγεώργης. Δὲν δύναμαι ν’ ἀρνηθῶ, διότι θὰ ψευσθῶ, ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἐχορήγησε τὴν ὑποστήριξίν της καὶ τὴν συνδρομήν της εἰς τοὺς φίλους της, ὅπως καὶ πᾶσαι αἱ ἄλλαι κυβερνήσεις αἱ προηγούμεναι καὶ μεταγενέστεραι ἔπραξαν. Ἀλλ’ ἐπίσης ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1872 ἐδυσφημήθησαν καὶ ἐσυκοφαντήθησαν πλέον τοῦ δέοντος, (θόρυβος) διότι καὶ τὰ ἐλάχιστα παραπτώματα τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας ἀπεδίδοντο εἰς τὴν κυβέρνησιν. Σωρεῖαι τηλεγραφημάτων καθεκάστην ἐστέλλοντο εἰς τὸν Βασιλέα ἔνθεν καὶ ἔνθεν. «Ὁ δεῖνα δασοφύλαξ ἐπεμβῆκεν εἰς τὴν ἐκλογὴν, ὁ δεῖνα εἰσπράκτωρ καταπιέζει τοὺς ἀντιφρονοῦντας καὶ ὁ δεῖνα ὑπαξιωματικὸς, ἢ ὑπαλληλίσκος τις διαπράττουσιν ὄργια καὶ τερατουργήματα», ἐτηλεγράφουν εἰς τὸν Βασιλέα ἀπό τινας ἐπαρχίας. Ἑκατοστύας λοιπὸν τηλεγραφημάτων καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν ἀπέστελλον ἀπευθείας εἰς τὸν Βασιλέα καὶ διὰ τὰ ἐλάχιστα καὶ ἀνάξια λόγου συμβαίνοντα· καὶ μολονότι ἡ κυβέρνησις εἶχε καθῆκον νὰ ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ φθάνωσιν εἰς χεῖρας τοῦ Βασιλέως τοιαῦτα ταπεινὰ καὶ ποταπὰ παράπονα, οὐδὲν ἐμπόδιον ἔφερε, καὶ τὰ ἀνάξια λόγου ταῦτα καὶ ὀχληρὰ παράπονα ἔφθανον καθεκάστην μέχρι τοῦ Βασιλέως. Ἰδοὺ διατί εἶπον ὅτι ἐδυσφημήθησαν καὶ ἐσυκοφαντήθησαν αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι, ὡς μὴ ὤφειλε, πλέον τοῦ δέοντος· καὶ λέγω πλέον τοῦ δέοντος, διότι δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἦσαν ἀγγελικαὶ καὶ ἅγιαι, ἦσαν καὶ αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ὡς ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ὅπως ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ ἐν Εὐρώπῃ (θόρυβος, φωναὶ ὦ ὦ). Ὅταν, κύριοι, γίνεται σοβαρὰ συζήτησις τὰ ὦ καὶ ἆ εἶναι περιττά· ἄλλως, εἶναι ἀνάξια πάσης ἀπαντήσεως καὶ ἄξια περιφρονήσεως.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι· ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος δίδει λόγον τῶν πράξεών του, δὲν θέλετε νὰ τὸν ἀκούσητε;

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πληροφορίας δίδω, κ. πρόεδρε, καὶ ὄχι λόγον τῶν πράξεών μου, διότι δὲν εἶμαι κατηγορούμενος. Ἐτελείωσε λοιπὸν τὸ πρῶτον στάδιον τῶν ἐκλογῶν ἐν μέσῳ, ἐπαναλαμβάνω, τοιούτων ὑπερβολικῶν καὶ ἀνυποστάτων παραπόνων καὶ αἰτιάσεων. Ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργεῖον Βούλγαρη ἐξεπλήρωσεν, ὡς ἡμεῖς φρονοῦμεν, τὸ καθῆκόν του κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν διὰ τῆς ὅσον ἔνεστιν ἀκριβεστέρας ἐφαρμογῆς τῶν νόμων καὶ τῆς τηρήσεως τῆς τάξεως καὶ τῆς ἡσυχίας· ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι ἦτον ἀδύνατον εἰς αὐτὸ νὰ προλάβῃ καὶ ἀτοπήματά τινα λαβόντα χώραν ἔν τισιν ἐπαρχίαις, εἴτε ἐκ μέρους τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, εἴτε ἐκ μέρους τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων· ἔσπευδεν ὅμως, ἅμα ὑπεβάλλοντο παράπονα ἄξια λόγου ἔχοντα ὑπόστασίν τινα, νὰ ἐπιφέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν. Ἀπηυθύνθησαν παράπονα, παραδείγματος χάριν, ἀπὸ τὴν Γορτυνίαν κατὰ τοῦ ταμία περὶ προσωπικῆς κρατήσεως ὀφειλετῶν τινων τοῦ δημοσίου, καὶ μολονότι ὁ νόμος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν τάττει ὀκταήμερον προθεσμίαν πρὸ τῆς ἐνεργείας αὐτῶν νὰ παύσῃ ἡ καταδίωξις, ἐγὼ μολοντοῦτο, μὴ ἀναλογιζόμενος τὴν μεγάλην εὐθύνην, ἣν ἀνελάμβανον παραβιάζων τὸν νόμον, ἀνέστειλα τὴν καταδίωξιν ἕνα μῆνα, ἢ τοὐλάχιστον εἴκοσιν ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, καὶ διέταξα, χωρὶς μάλιστα νὰ ἔχω δικαίωμα, ν’ ἀπολυθῶσιν ὀφειλέται τινὲς, οἵτινες ἐπροσωποκρατήθησαν εἰς τὰς φυλακὰς Τριπόλεως. Παρόμοια παράπονα μοὶ ἀπηυθύνθησαν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, καὶ ἀμέσως ἔσπευσα νὰ φέρω τὴν δέουσαν θεραπείαν, καὶ διέταξα τοὺς εἰσπράκτορας, καὶ πρὸ πάντων τὸν ταμίαν, κατὰ τοῦ ὁποίου τὰ παράπονα ἀπηυθύνοντο, νὰ ῥυθμίσῃ ἐπὶ τὸ ἀμεροληπτότερον τὰς ἐνεργείας του καὶ νὰ παύσῃ πᾶσαν κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ δημοσίου καταδίωξιν πολλὰς ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Καὶ ἐπειδὴ τὰ παράπονα ταῦτα ἐπαναλήφθησαν ἐκεῖθεν, ἐπέβαλον τηλεγραφικῶς εἰς τὸν ταμίαν ἑκατὸν δραχμῶν πρόστιμον, καὶ τοῦτο ἐγνωστοποίησα δι’ ἐπισήμου τηλεγραφήματος εἰς τοὺς ἀνθυπουργικοὺς ὑποψηφίους τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ὅτι δηλαδὴ ἔσπευσα νὰ τιμωρήσω τὸν ταμίαν· καὶ ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ, ὅταν ἡ κυβέρνησις εὑρίσκηται εἰς συνάφειαν μὲ τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἀνθυπουργικῆς μερίδος γνωστοποιοῦσα εἰς αὐτοὺς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβε, πόσον τοὺς ὠφελεῖ.

§38ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ βέβαια ἐμπόδισε τὴν καλπονόθευσιν τῶν λαπαθῶν!!

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς, τὸ εἶπον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, μοὶ ἀπηυθύνθησαν παράπονα ἀπὸ τὴν Κορινθίαν, ὅτι 5 ἢ 7 δημόσιοι εἰσπράκτορες ἐπεμβαίνουν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν· καὶ μολονότι εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην ἦτον ὑποψήφιος ὁ συνάδελφός μου ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κ. Νοταρᾶς, ἔσπευσα μολαταῦτα τηλεγραφικῶς ν’ ἀπολύσω τοὺς καταγγελθέντας εἰσπράκτορας· ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ταύτην πληροφορεῖται ὁ συνάδελφός μου τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς τηλεγραφικῶς τὴν ἀπόλυσιν τῶν εἰσπρακτόρων, οἱ ὁποῖοι ἀνῆκον βεβαίως εἰς τὴν μερίδα του, καὶ φέρει τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, παραπονούμενος ὅτι τὸ τοιοῦτον μέτρον μου τὸν βλάπτει καὶ τὸν ἐκθέτει εἰς τὴν ἐπαρχίαν καὶ ἀπαιτῶν ν’ ἀνακληθῇ ἡ παῦσις αὐτῶν· ἀλλ’ ὅμως δὲν ἐνέδωκα εἰς τὴν ἀπαίτησίν του ταύτην, καὶ οἱ εἰσπράκτορες ἐκεῖνοι ἔμειναν πεπαυμένοι μέχρι τοῦ πέρατος τῆς ἐκλογῆς, ἀγνοῶ δὲ κατόπιν τί ἔπραξεν ὁ ταμίας. Μοὶ ἐζητήθη μετ’ ἐπιμονῆς ἀπὸ τοὺς φίλους τῆς κυβερνήσεως ἡ ἀντικατάστασις πολλῶν ὑπαλλήλων ἐν ταῖς διαφόροις ἐπαρχίαις, ἀλλ’ ἐγὼ, βλέπων ὅτι ἡ τοιαύτη ἀντικατάστασις ἤθελε βλάψει ἀφ’ ἑνὸς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἤθελε χορογήσει ἀφορμὴν δεδικαιολογημένων παραπόνων εἰς τοὺς ἀντιθέτους τῶν φίλων τῆς κυβερνήσεως, δὲν ἐδέχθην ἀνεξετάστως τὰς αἰτήσεις τῶν φίλων μας· αὐτὸ τοῦτο ἔπραξε καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί μου, διότι τοιαύτη ἦτον ἡ ἀπόφασις τῆς κυβερνήσεως. Φέρω ὡς παράδειγμα τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, ἔνθα καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν ἔφερον οὐδεμίαν μεταβολήν. Πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Τρικούπη, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι οὐδεμίαν ἀπαίτησιν ἀπηύθυνε πρὸς ἐμὲ ὡς ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔμειναν τὰ πράγματα ἐκεῖ ὅπως εἶχον, ἐξαιρέσει, ὡς νομίζω, ἑνὸς γραμματέως καὶ ἑνὸς δασοφύλακος, τοὺς ὁποίους διώρισα κατὰ σύστασιν φίλων τοῦ κ. Τρικούπη. Πάντες δὲ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι ἔμειναν εἰς τὴν θέσιν των, ὡς ὁ ταμίας, ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος καὶ ὅλον τὸ προσωπικὸν τῆς οἰκονομικῆς ὑπαλληλίας. Ὁ κ. Τρικούπης, καί τοι θεωρούμενος, ἴσως, ὡς φίλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχων ἀνταγωνιστὴν πολιτικὸν ἀντίπαλον αὐτῆς, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον μοὶ ἐζήτησεν ἦτο νὰ διορισθῇ οἰκονομικὸς ἔφορος Γεωργακόπουλός τις, καὶ ὁ Γεωργακόπουλος οὗτος, καί τοι φίλος τοῦ κ. Τρικούπη, δὲν διωρίσθη· διωρίσθη ὅμως ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, καὶ αὐτὸ συνετέλεσε νὰ ἀποσπασθῇ καὶ αὐτὸς καὶ οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ ἀπὸ τὴν μερίδα τοῦ κυρίου Τρικούπη. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι πέντε ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἐπειδὴ ὑπῆρχον κατὰ τοῦ ταμίου Μεσολογγίου Μαγκανάρα δεδικαιολογημένα παράπονα, ἠναγκάσθην νὰ τὸν ἀνακαλέσω διατάξας αὐτὸν νὰ μεταβῇ ἐνταῦθα, ἀφίνων τὴν διεύθυνσιν τοῦ ταμείου εἰς τὸν γραμματέα, ὅστις εἶχε διορισθῇ ἀπὸ ἄλλον ὑπουργὸν καὶ ὄχι ἀπὸ ἐμὲ, ἀγνοῶ τῇ συστάσει τίνος, μὲ τὴν ῥητὴν πρὸς αὐτὸν διαταγὴν νὰ παύσῃ πᾶσαν καταδίωξιν, πολλὰς πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἡμέρας· καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν παράπονον ἠγέρθη ἐκεῖθεν σπουδαῖον, ἂν καὶ ἀφ’ ἑτέρου οἱ ἀντίπαλοι τῆς κυβερνήσεως παρεπονοῦντο καὶ τὰ παράπονά των ἔφθανον μέχρις αὐτοῦ τοῦ Βασιλέως, ὡς σᾶς εἶπον, περὶ ἀντικειμένων ἀναξίων λόγου, ὡς π. χ. περὶ ἑνὸς λοχίου, περὶ ἑνὸς δεκανέως, περὶ ἑνὸς στρατιώτου καὶ περὶ ἑνὸς, δὲν ἠξεύρω τίνος. Προσεκάλεσα λοιπὸν τὸν ταμίαν Μεσολογγίου, φίλον τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ὄντα, νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα καὶ νὰ ἀπομακρυνθῇ ἐκεῖθεν καὶ ἀφαιρέσω τοιουτοτρόπως δεδικαιολογημένα παράπονα· ἀλλ’ ἅμα ἔφθασεν εἰς τὰς Πάτρας, τὸν διέταξα τηλεγραφικῶς νὰ μένῃ ἐκεῖ καὶ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀποπερατώσεως τῶν ἐκλογῶν τὸν διέταξα νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του, καὶ ἐπανῆλθεν εἰς Μεσολόγγιον, ἀναλαβὼν τὴν διεύθυνσιν τοῦ ταμείου. Καὶ πρὸ τῆς ἐκλογῆς καὶ κατὰ ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς πολλάκις ἠνοχλήθημεν δι’ ἐπιστολῶν καὶ παραπόνων ἐκ μέρους τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν, τῶν ὡς φίλων τῆς κυβερνήσεως θεωρουμένων, ὅτι ὁ Νομάρχης τοῦ Μεσολογγίου Χωματιανὸς ἐμερολήπτει ὑπὲρ τοῦ ἀνθυπουργικοῦ συνδυασμοῦ, καὶ μᾶς παρεκάλεσαν νὰ ἀπομακρύνωμεν αὐτὸν ἐκεῖθεν, διότι ἡ διαγωγή του ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ σκάνδαλα· ἀλλὰ τὰ παράπονα ταῦτα οὐδόλως ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, μολονότι προήρχοντο, ὡς σᾶς εἶπον, ἀπὸ ὑποψηφίους θεωρουμένους ὡς φίλους τῆς κυβερνήσεως, καὶ ὁ Νομάρχης Χωματιανὸς ἔμεινεν εἰς τὴν θέσιν του καὶ διεξήγαγε τὰς ἐκλογὰς, ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἡ ἐπιτυχία τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ἓν παράπονον, ὁπωσοῦν σπουδαῖον, ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ μᾶλλον ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν Βασιλέα, διότι τότε ὡς γνωστὸν, οἱ ὑποψήφιοι εἶχον ἄμεσον συνεννόησιν μὲ τὸν Βασιλέα, ὅτι ὁ Μοίραρχος Μοσχοβάκης ἐφατρίαζεν ὑπὲρ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ὁ Μοσχοβάκης οὗτος ἀνεκλήθη καὶ ἐστάλη εἰς τὴν Τριχωνίαν δι’ ἄλλην ὑπηρεσίαν, καὶ οὕτω ἔμεινε τὸ στάδιον τῆς ἐκλογῆς ἐλεύθερον εἰς τοὺς ἀνθυπουργικοὺς ὑποψηφίους κατὰ τὰς ὀρέξεις καὶ τὰς ἐπιθυμίας των. Ἐμνημόνευσα, κύριοι, ἐπαρχίας τινάς, εἰς τὰς ὁποίας συνηγωνίζοντο εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα οἱ ἀρχηγοὶ καὶ οἱ προεξάρχοντες ὀπαδοὶ τῶν διαφόρων κομμάτων, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι, ἂν εἶχε συμφέρον ἡ κυβέρνησις νὰ μετέλθῃ τὴν βίαν καὶ ἔκνομα μέσα διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τινὰ, τὸ συμφέρον βεβαίως τοῦτο πρωτίστως εἶχεν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, καὶ μολοντοῦτο εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας τὸ στάδιον ἔμεινεν ἐλεύθερον, καὶ διὰ τοῦτο εὗρον ἀνοικτὴν τὴν θύραν τοῦ κοινοβουλίου καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου κύριος Δεληγεώργης καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης μετὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου του κ. Ἀθανασίου Γκολφίνου Πετιμεζᾶ καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων των....

§40Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἦλθεν εἰς τὸ κοινοβούλιον ἀπέναντι ὅλων τῶν ἐπεμβάσεων, τὰς ὁποίας εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαβρύτων ἐκάματε (θόρυβος).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, μὴ διακόπτετε.

§42ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τοῦτο λέγω, κύριοι, ἐν τῷ περυσινῷ κοινοβουλίῳ ὑπάρχει πᾶσα πολιτικὴ ἱκανότης, ὑπῆρχον ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἐνῷ σήμερον εἶναι ἐκτὸς τοῦ κοινοβουλίου ὁ ἀρχηγὸς ἑνὸς σπουδαίου πολιτικοῦ κόμματος, καὶ τοῦτο κατὰ τὴν πεποίθησίν μου ὀφείλεται εἰς τὴν ἐπέμβασιν τῆς ἐξουσίας, ἐνῷ σήμερον λείπουν τόσοι ἄλλοι πολιτικοὶ ἄνδρες δυνάμενοι διὰ τῶν φώτων καὶ διὰ τῶν γνώσεών των νὰ συντελέσωσιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος. Λοιπὸν ὁ ἐπαρχιακὸς ἀντίπαλος τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς νῦν κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐμειονοψήφησεν εἰς τὰς ἐφετεινὰς ἐκλογὰς μόνον κατὰ 400 ψήφους ἕνεκα τῶν ἀνηκούστων διοικητικῶν καὶ στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων, τὰς ὁποίας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς μετῆλθον τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας, καὶ ἕνεκα τῆς ἀπειρίας καὶ τῆς πληθύος τῶν διορισμῶν εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς ὑπηρεσίας 500 περίπου Μεσολογγιτῶν, οὐδεμίαν παρ’ ἡμῶν ἔλαβε πέρυσι συνδρομὴν ἢ ὑποστήριξιν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Καὶ λοιπὸν ποῦ βλέπετε αὐτὰς τὰς ἐπεμβάσεις κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1872, διὰ τὰς ὁποίας ἀνατριχιάζει τὸ σῶμά σας καὶ τὰς ὁποίας μετὰ φρίκης ἀναφέρετε πάντοτε; Εἶσθε, κύριοι, 100 περίπου βουλευταὶ τῆς περυσινῆς Βουλῆς, καὶ ἡ μομφὴ, ἥτις ἀπηθύνθη χθὲς ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν Καλαβρύτων καὶ υἱοθετήθη ἀπὸ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ἀφορᾷ καὶ ὑμᾶς αὐτούς. Σᾶς εἶπον ὅτι πέρυσιν εἶσθε ἓν Κοινοβούλιον παρανόμως συγκροτηθὲν δι’ ἐπεμβάσεων κυβερνητικῶν καὶ καλπονοθεύσεων καὶ δικαίως διελύθητε.

§43ΤΙΝΕΣ. Ὅλοι;

§44ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτοῦν Ὅλοι; ὅλοι ἀπαντῶ διότι ὁλόκληρος ἡ περυσινὴ Βουλὴ κατηγορεῖται ὡς παράνομος καὶ οὐχὶ ὡρισμένα πρόσωπα βουλευτῶν.

§45ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐννοεῖτε περὶ τῶν ἐκλογῶν, τὰς ὁποίας ἐφτιάσατε;

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε καὶ σεῖς βουλευτὴς, κ. Σαράβα, ἀπὸ τὰς παρανόμους ἐκείνας ἐκλογὰς, τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη ἐνήργησε, κατὰ τὴν ἰδέαν σας.

§47ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὲ δολοφονίας.

§48ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ψεῦδος.

§49ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ ψεῦδος ἀνήκει εἰς Σᾶς.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε ὅ,τι θέλετε, εἶναι ψεῦδος ὅμως ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐνίσχυεν ἢ ὑπεστήριζεν ἢ ἠνέχθη τοιαῦτα κακουργήματα ὡς τὸ κακούργημα τῆς δολοφονίας.

§51Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω ἐπιστολήν.

§52ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅταν ἐπὶ κεφαλῆς δολοφόνου συμμορίας ἦτον ἕνας δημοτικὸς ἀστυνόμος, ὅστις ἀπεπειράθη αὐτὴν,....... καὶ ὅμως ἐνῷ ἐξεδόθη ἔνταλμα κατ’ αὐτοῦ καὶ τῶν συντρόφων του, ἐνῷ παρεπέμφθη διὰ βουλεύματος, σεῖς μὴ παύσαντες αὐτὸν δὲν περιεθάλψατε βεβαίως τὴν δολοφονίαν, τὴν ἠνέχθητε, ὅμως, ἀφοῦ ἠνέχθητε τὸν ὑπάλληλον, ὅστις παρεπέμφθη δι’ ὁριστικοῦ καὶ τελεσιδίκου βουλεύματος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ δώσω.

§53ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπαντῶ, κύριοι, οὔτε εἰς τὰς αἰτιάσεις, οὔτε εἰς τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Σαράβας ἔδωκεν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, διότι εἶμαι εἰς ἄγνοιαν τῶν διατρεξάντων· ἔμαθον ὅμως ἐσχάτως ὅτι οἱ κατηγορούμενοι ἐπὶ τῇ πράξει ταύτῃ ἠθωώθησαν ἀπὸ τὸ κακουργειοδικεῖον Ναυπλίας. Εἶναι ἐνταῦθα ἄλλοι βουλευταὶ, ἀνήκοντες εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, τοὺς ὁποίους ἴσως ἀφορᾷ ὁ ὑπαινιγμὸς τοῦ Κ. Σαράβα, καὶ αὐτοὶ ἂς δώσουν λόγον ἢ πληροφορίας.

§54ΣΑΡΑΒΑΣ. Κἀνεὶς ἐκ τῶν βουλευτῶν δὲν ἐπολιτεύθη οὕτω (Θόρυβος).

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ προλάβῃ τοιαῦτα ἀτοπήματα· δὲν ἠδύνατο νὰ προλάβῃ τὰς καλπονοθεύσεις, αἵτινες τυχὸν ἔλαβον χώραν εἴς τινας ἐπαρχίας, ὅπως πάντοτε συμβαίνει, διότι τοῦτο εἶναι ἔργον ὑπεράνθρωπον, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἐπιζητήσῃ ἀπὸ οἱανδήποτε κυβέρνησιν. Συνέβησαν ἀτοπήματα, διαπληκτισμοί, καλπονοθεύσεις καὶ ἄλλα ἐκλογικὰ παραπτώματα, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ὀφείλονται εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς κυβερνήσεως, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν ὑποστήριξιν, ἢ τὴν ἀνοχὴν ἢ εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς. Καὶ πότε, κύριοι, δὲν συνέβησαν τοιαῦτα; Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἠκυρώθη ἡ ἐκλογὴ Μεσσηνίας· διὰ ποῖον ἄλλον λόγον ἠκυρώθη εἰμὴ διὰ τὸν λόγον τῆς στρατιωτικῆς ἐπεμβάσεως; Καὶ ἐν τούτοις ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἀποδίδων, κατ’ αὐτὸν, εἰς τὴν κυβέρνησιν δικαιοσύνην, εἶπεν ὅτι δὲν ἐνέχεται ἡ κυβέρνησις εἰς τὰς τοιαύτας στρατιωτικὰς ἐπεμβάσεις· καὶ ὅμως εἰς ἡμᾶς συνέβη ὅλως τὸ ἐναντίον, διότι, ἐὰν συνέβη τι τότε εἰς οἱανδήποτε ἐπαρχίαν ἐκ μέρους τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, εἴτε στρατιωτικῶν εἴτε διοικητικῶν, κατεκρίνετο διὰ τοῦτο ἡ κυβέρνησις καὶ αἱ πράξεις αὗται ἀπεδίδοντο εἰς αὐτήν. Διατί, παρακαλῶ, ἡ τοιαύτη δικαιοσύνη, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ζαΐμης ἀπέδωκεν εἰς τὴν ἐνεστῶσαν κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης, δὲν ἀπεδίδετο καὶ εἰς ἡμᾶς πέρυσι; Τὰ πράγματα, κύριοι, πρέπει νὰ μετρῶνται πάντοτε μὲ τὸ αὐτὸ μέτρον καὶ σταθμόν. Ἐντοσούτῳ ἐτελείωσεν, ὅπως σᾶς εἶπον, τὸ πρῶτον στάδιον, τὸ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἤτοι τὸ στάδιον τῆς Βουλῆς, ἤτοι τὸ στάδιον τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν. Μετὰ ταῦτα ἐφέρθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἐξελεγχθῶσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος αἱ ἐκλογαὶ, καὶ ἰδοὺ τὸ δεύτερον στάδιον. Ἡ βουλὴ εἶναι σῶμα κυρίαρχον, ἐκπροσωποῦν τὸ ἔθνος, ἑπομένως δὲν ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον κἀμμιᾶς ἄλλης ἐξουσίας, οἱασδήποτε, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἑαυτῆς καθηκόντων. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν ἐπελήφθη τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, καθ’ ὅλον τὸ στάδιον τῆς ὁποίας δὲν ἐπαρουσιάσθη ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, οὔτε ἔλαβε μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ἢ εἰς τὴν ψηφοφορίαν ὑπὲρ ἢ κατὰ οἱασδήποτε ἐκλογῆς. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, λέγω, ὡς νὰ μὴ ἀπετέλει μέρος τοῦ Κοινοβουλίου, ὡς νὰ μὴ ἦσαν τὰ μέλη της βουλευταὶ, ἔμεινεν ἐντελῶς ξένη τῶν ἐξελέγξεων, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἤγουν κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως, ἡ Βουλὴ εἶναι σῶμα δικαστικὸν καὶ πρέπει νὰ μένῃ ἐντελῶς ἀνεπηρέαστος ἀπὸ πᾶσαν κυβερνητικὴν ἐπήρειαν, καὶ διὰ τοῦτο, λέγω, ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη καθ’ ὅλον τὸ στάδιον τοῦτο τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν δὲν ἐπάτησεν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἀλλ’ ἔξωθεν ἐμάνθανον οἱ ὑπουργοὶ ποία ἐκλογὴ ἐπεκυρώθη καὶ ποία ἠκυρώθη. Πρώτη ἐκλογὴ ἦλθε, κύριοι, εἰς συζήτησιν ἡ ἐκλογὴ Αἰγίνης, ἡ ὁποία μετὰ πολλῆς πικρίας καὶ σπουδαιότητος κατηγορήθη καὶ κατεκρίθη ὡς προϊὸν παρανόμου βίας ἐκ μέρους τῆς ἀποτυχούσης μερίδος, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ὑπεστηρίχθη τὸ ἔγκυρον αὐτῆς μετὰ πλειοτέρας σπουδαιότητος καὶ ἐπιμονῆς. Ἐν τούτοις ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἠκυρώθη καὶ ἕνεκα τούτου ἡ κυβέρνησις κατεκρίθη ὡς ὑποστηρίξασα διὰ τῶν φίλων της τὴν ἀκύρωσιν, ἡ δὲ Βουλὴ ἐχαρακτηρίσθη ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους τῆς κυβερνήσεως ὡς Βουλὴ Σακκοῤῥάφας, ὡς Βουλὴ ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ διαλυθῇ ἀμέσως μόνον διὰ τὸν λόγον τοῦτον. Ἀλλὰ, κύριοι, τί συνέβη κατὰ ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης; Ἡ συμπολίτευσις τῆς Βουλῆς καὶ ἓν σπουδαῖον μέρος τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐψηφοφόρησαν κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Δὲν δύνασθε λοιπὸν ἀναμφισβητήτως νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἀδίκως ἠκυρώθη ἢ νὰ κατακρίνητε διὰ τοῦτο τὴν κυβέρνησιν ὡς ὑποστηρίξασαν διὰ τῶν φίλων της τὴν ἀκύρωσιν, ἀφοῦ καὶ μία μερὶς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐψηφοφόρησε κατ’ αὐτῆς· δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ἐκλογὴ ἐκείνη ἦτον ἀναμφισβητήτως νόμιμος καὶ ἔπρεπε νὰ ἐπικυρωθῇ. Ποῖοι ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς ταύτης ὡς ἐγκύρου; ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ, ὁ σύμμαχος τῆς τότε κυβερνήσεως κ. Κουμουνδοῦρος καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ καὶ πολλοὶ ἄλλοι βουλευταί, ἀποτελοῦντες τὸ πέμπτον κόμμα· ἀλλὰ καὶ ποῖοι ἐψηφοφόρησαν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ὡς προϊόντος βίας κλπ; Ἐκτὸς τῶν φίλων τῆς κυβερνήσεως, ἥτις οὔτε κἄν ἦτο παροῦσα, ἐψηφοφόρησεν ὁ νῦν πρωθυπουργὸς κύριος Δεληγεώργης, οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ κ. Γρίβας, Χρηστίδης, Δρόσος, Καλλιφρονᾶς καὶ ὅλοι οἱ φίλοι αὐτῶν. Λοιπὸν εἶναι, κύριοι, ἀπόδειξις ἀναμφισβήτητος ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη παρανόμως ἠκυρώθη καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ Βουλὴ ὡς Βουλὴ Σακκοῤῥάφας, ὡς δῆθεν ἀκυρώσασα νόμιμον ἐκλογὴν, ἀφοῦ εἰς τὴν ἀκύρωσιν ταύτην συνέπραξε διὰ τῆς ψήφου του καὶ σπουδαῖον μέρος τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον σήμερον εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τῶν πραγμάτων; Καὶ ὅμως, κύριοι, ὁ φατριασμὸς θρασύτατος ἐξηγέρθη τότε καὶ κατὰ τῆς κυβερνήσεως καὶ κατὰ Βουλῆς, ἐκτοξεύσας πικρὰ βέλη κατ’ αὐτῶν.

§56ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ ἀκύρωσις ἐκείνης ἔφερε τὴν ἐπικύρωσιν ἄλλων.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί; διότι ἠκυρώθη ἡ ἐκλογὴ Αἰγίνης, ἕνα μόνον βουλευτὴν παρέχουσα, ἐπεκυρώθησαν μετὰ ταῦτα ἄλλαι ἐκλογαὶ παράνομοι δῆθεν; Τοῦτο δὲν τὸ ἐννοῶ. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης ἐγένετο μικρὰ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ἄργους. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ ἐκλογὴ Ἄργους δὲν κατηγορήθη δι’ ἐπεμβάσεις στρατιωτικὰς, διοικητικὰς ἢ δικαστικὰς, ἀλλὰ διὰ καλπονοθεύσεις, αἵτινες δῆθεν εἶχον λάβει χώραν εἰς ἕνα ἢ δύω δήμους· κατὰ τὴν συζήτησιν ὅμως ἐκείνην οὔτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, οὔτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ἔλαβον τὸν λόγον νὰ ὑπερασπισθῶσι τὸ δίκαιον καὶ τὸ νόμιμον, ἀλλ’ ἠρκέσθησαν νὰ ψηφοφορήσωσι μόνον κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν προσβληθέντων δήμων, ἐν ᾧ ὁ νῦν ὑπουργὸς κ. Γρίβας καί τινες φίλοι τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς. Εἶναι λοιπὸν ἀναντίῤῥητος ἀπόδειξις, ὅτι κακῶς ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη, ὅταν καὶ φίλοι τῆς ἀντιπολιτεύσεως συνέτρεξαν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς; Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἄργους ἐγένετο μικρά τις συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Γόρτυνος....

§58Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Πῶς ἔγεινεν ἡ ἐκλογὴ Ἄργους;

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου καὶ ὑπεστήριξεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Ἀθ. Γ. Πετμεζᾶς· ἀλλὰ ἡ συζήτησις ἦτο μᾶλλον φιλοσοφικὴ, δὲν ἦτο συζήτησις ὁποία ἔπρεπε νὰ ᾖναι διὰ μίαν ἐκλογὴν τοιαύτην, εἰς ἣν ἐνδιεφέροντο σπουδαῖα πολιτικὰ πρόσωπα, ἐν οἷς καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, ὑπουργὸς τότε τῶν Ἐσωτερικῶν· καὶ ἐντούτοις ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη δὲν ἠξιώθη οὔτε μιᾶς κἂν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἐπεκυρώθη δι’ ἀναστάσεως! Ποῦ ἦσαν τότε οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Ζαΐμης καὶ Δεληγεώργης; διὰ τί δὲν ὕψωσαν τὴν φωνήν των κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, κατὰ τῶν δῆθεν παρανομιῶν καὶ τῶν φαντασιωδῶν ἐπεμβάσεων τῆς ἐξουσίας; Ἐδῶ, κύριοι, ἦσαν· εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, ἀλλ’ ἴσως ἡ συνείδησίς των δὲν ἐπέτρεψεν εἰς αὐτοὺς νὰ ὑποστηρίξωσι πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐλέγοντο μὲν, ἀλλὰ δὲν ἐπιστεύοντο οὔτε ἀπὸ τοὺς λέγοντας αὐτά. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν Γορτυνίας ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Δωρίδος, τὴν ὁποίαν συζήτησιν προεκάλεσεν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Κεχαγιᾶς, βουλευτὴς Παρνασσίδος, ἀλλ’ οὐδεὶς ἄλλος τὸν ὑπεστήριξεν· οὔτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, οὔτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ἔλαβον μέρος κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἐναντίον τῆς ἐκλογῆς· ὅλον τὸ βάρος τῆς συζητήσεως τὸ ἔφερεν εἰς ἑαυτὸν ὁ ἀξιότιμος κ. Κεχαγιᾶς. Ἀλλὰ ἡ ἐκλογὴ αὕτη, καί τοι σπουδαίως προσβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ἐπεκυρώθη δι’ ἀναστάσεως· καὶ δὲν ἠξιώθη οὔτε μιᾶς ὀνομαστικῆς κλήσεως. Τίς ὑπεχρέωσε τοὺς βουλευτὰς τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ ὑποστηρίξωσι δημοσίως διὰ τῆς ψήφου των τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἐὰν πράγματι δὲν ἦτο νόμιμος; Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Δωρίδος ἦλθεν εἰς συζήτησιν ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἠλείας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, διότι, ὡς γνωρίζετε, εἶμαι ἀρκετὰ δίκαιος, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης ἔλαβον χώραν ἀσχημίαι τινὲς, ἔλαβον χώραν ἀτοπήματά τινα, τὰ ὁποῖα ηὐχόμην καὶ ἐπεθύμουν νὰ μὴ λάβωσι χώραν, διότι ἕνεκα τῶν ἀτοπημάτων ἐκείνων ἠδικήθη ἡ Ἠλεία καὶ ἔμεινεν ἄνευ ἀντιπροσώπων κατὰ τὴν παρελθοῦσαν βουλευτικὴν σύνοδον· ἠδικήθησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μας, οἵτινες παρακάθηνται σήμερον ἐνταῦθα καὶ οἵτινες θὰ ἦσαν καὶ τότε ἐνταῦθα, ἐὰν δὲν ἐλάμβανον χώραν τὰ ἀτοπήματα ἐκεῖνα κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι διὰ τὰ ἀτοπήματα καὶ διὰ τὰς ἀσχημίας ἐκείνας εὐθύνεται ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη; Βεβαίως ὄχι· διότι ταῦτα διεδραματίσθησαν ἀπὸ τὰς ἀνταγωνιζομένας μερίδας. Ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης τότε συζήτησίς τις, ἀλλὰ λίαν συνοπτικὴ, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρωτηγωνίστησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος· ἡ Βουλὴ ὅμως δι’ ἀναστάσεως καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τριῶν δήμων, διατάξασα τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης ἓν ἔπραξεν ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη, δηλ. εἶπεν εἰς τὸν ἔπαρχον, ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς δήμου τινὸς, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν συνέπραξεν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατεκρίθη τότε ὡς παράνομος, ὡς παραβιάζουσα τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλ’ ἡ ἐπίκρισις ἦτον ἄδικος, ὡς ἦταν ἄδικοι καὶ ἐμπαθεῖς καὶ ὅλαι αἱ λοιπαὶ κατηγορίαι καὶ κατακρίσεις. Καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸ εἴπω, καὶ ἤδη εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ τὸ ἐπαναλάβω, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἔπραξεν ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ Ἠλείας καὶ τὸ ἐνέκρινεν ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη, αὐτὸ τοῦτο τὸ μέτρον εἶχεν ὡς γενικὸν κανόνα ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγεώργη καθ’ ὅλας τὰς ἐκλογὰς, τουτέστι νὰ μὴ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαλογῆς, ἂν δὲν συνέπραξεν εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν Ἠλείας ἦλθεν εἰς συζήτησιν ἡ ἐκλογὴ τῆς Θήρας, πρὸ τῆς ἐνεργείας καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὁποίας οὐδὲν παράπονον ἠκούσθη ἐκεῖθεν, ἴσως διότι ἡ νῆσος αὕτη εἶναι λίαν μεμακρυσμένη ἀφ’ ἡμῶν. Ὅταν ὅμως ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, παρετηρήθη ὅτι προσβάλλεται ὡς εἰκονικὴ, ὡς ἀποτέλεσμα καλπονοθεύσεως ἡ ἐκλογὴ τεσσάρων δήμων. Ἐγένετο λοιπὸν συζήτησίς τις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν 4 ἐκείνων δήμων, ἥτις ὅμως ἐπεκυρώθη δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, καθ’ ἣν, πρέπει νὰ τὸ εἴπω, οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Καλαβρύτων καὶ Μεσολογγίου ἐψηφοφόρησαν κατά· ἀλλ’ ἐν τούτοις, τηροῦντες τὸ σύστημα τῆς σιωπῆς, δὲν ὕψωσαν τὴν φωνήν των ὑπὲρ τῶν καταπατηθέντων δῆθεν δικαιωμάτων τῆς ἀποκέντρου ἐκείνης νήσου. Καὶ νομίζω μάλιστα ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς οὔτε κἂν ἐψηφοφόρησε, διότι δὲν ἦτο παρών.

§60ΖΑΪΜΗΣ. Ἀπατᾶσθε.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, εἶπον, ἴσως ν’ ἀπατῶμαι μὲ συγχωρεῖτε.

§62ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ μνήμη σας εἶναι ἐξησθενημένη καὶ λησμονεῖ ὅλας τὰς τότε καλπονοθεύσεις.

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐκλογὴ τῶν Καλαβρύτων ἀπησχόλησε σπουδαίως τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐδῶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἰδιαιτέραν προσοχὴν ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν Θήρας ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ Καλαβρύτων εἰς συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν παρατεταμέναι ἀγορεύσεις ἔλαβον χώραν ἐκ μέρους τῶν ἀντιφρονούντων συγγενῶν κυρίων Πετιμεζαίων καὶ διὰ μακρῶν προσεπάθησαν νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν ἕκαστος ἐκ τούτων, ὅτι ἡ καλπονόθευσις ἔλαβε χώραν ἀπὸ ἐκείνην τὴν μερίδα καὶ ὄχι ἀπ’ αὐτὴν, ὅτι ἡ τοῦ δήμου Λαπαθῶν καλπονόθευσις δὲν ἦτον ἀληθὴς, ἀλλ’ ἦτον τοιαύτη ἡ τοῦ δήμου Κερπινῆς. Μετὰ μακρὰν δὲ συζήτησιν ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Λαπαθῶν ἐπεκυρώθη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργης καὶ οἱ φίλοι του ἐψηφοφόρησαν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἐκ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ὁποίας προῆλθεν ὡς βουλευτὴς ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς. Ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἐδυσφημήθη σπουδαιότατα καὶ ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐκλογήν· ἡ καλπονόθευσις τοῦ δήμου Λαπαθῶν ἦτο τὸ ἀντικείμενον τῶν δημοσίων καὶ ἰδιαιτέρων συζητήσεων· ἦτο τὸ ἀντικείμενον τῆς δημοσιογραφίας ἐπὶ πολὺν χρόνον.— Ἀλλ’ ἐν τούτοις, κύριοι, δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς καὶ τὸ προϊὸν τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, ἥτις ἐδυσφημήθη ὡς παράνομος, ὡς νόθος καὶ κατεψηφίσθη ὑπὸ τοῦ νῦν κ. πρωθυπουργοῦ, (μολονότι ἐγὼ δὲν παραδέχομαι, οὔτε βεβαιῶ κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν, διότι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προσβάλω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ τὸ δεδικασμένον, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἦτο τοιαύτη, οἷα ἐχαρακτηρίσθη), τὸ προϊὸν, λέγω, τῆς νόθου ἐκείνης ἐκλογῆς, ὅπως τότε ἐχαρακτηρίσθη καὶ διὰ τῆς ψήφου τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἤτοι ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Πετιμεζᾶς, ἀνῆλθεν εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἑδώλιον ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου, τοῦ στιγματίσαντος τὸν κ. Σωτήριον Πετιμεζᾶν διὰ τῆς ψήφου του, καὶ συγκαταλέγη μεταξὺ τῶν συμβούλων τοῦ Στέμματος. Κάμνω δὲ κατ’ ἐπανάληψιν τὴν ἐξήγησιν ταύτην καὶ ἐνδιατρίβω μετά τινος ἐπιμονῆς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅπως καταστήσω αὐτὸ καταληπτὸν τῇ Βουλῇ, καθόσον ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως διὰ τῆς περιφήμου ἐκείνης ἐγκυκλίου του περὶ διαλύσεως τῆς παρελθούσης Βουλῆς, τῆς ἀπευθυνομένης εἰς τοὺς νομάρχας, διότι ἀπηξίωσε νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸν λαὸν, εἶπεν ὅτι προέβη εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, «διότι εὐρέως εἶχε νοθευθῆ ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, ἐν ᾧ αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ ἦναι ἐλεύθεραι, πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἐλευθέρα ἔκφρασις τοῦ λαοῦ.» Καὶ ἂν ἦτο ἀληθὲς ὅτι ὁ νέος συνάδελφος αὐτοῦ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Πετιμεζᾶς ἔφερε τὸ στίγμα τῆς καλπονοθεύσεως τῆς ἐκλογῆς Λαπαθῶν, ὅπερ τῷ ἀπέδιδον οἱ ἀντίπαλοί του, καὶ αὐτὸς ὁ κ. Δεληγεώργης διὰ τῆς ψήφου του, διατί συμπεριελήφθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον; Ἴσως διὰ νὰ ὁδηγήσῃ τοὺς ἐντίμους συναδέλφους του εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν καλπονοθεύσεων. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Σωτήριος Πετιμεζᾶς δὲν παραδέχομαι ὅτι ἦτο προϊὸν ἐκλογῆς παρανόμου, ἐκλογῆς καθ’ ἣν ἔλαβε χώραν τὸ τρομερὸν ἔγκλημα τῆς καλπονοθεύσεως· λέγω ταῦτα διὰ λογαριασμὸν ἐκείνων οἵτινες ἐστιγμάτισαν τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην ὡς τοιαύτην καὶ διὰ λογαριασμὸν ἐκείνων οἵτινες ἐνῷ ἐστιγμάτισαν τὴν ἐκλογήν του ὡς νόθον, προσέλαβον ὀλίγον χρόνον μετὰ ταῦτα ὡς συνάδελφόν των τὸν παρ’ αὐτῶν στιγματισθέντα βουλευτὴν, ὅπως ἀποδείξω τὴν ἀντίφασιν καὶ τὴν ἀνακολουθίαν αὐτῶν. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Καλαβρύτων ἦλθεν ὑπὸ συζήτησιν ἡ ἐκλογὴ Κορινθίας. Εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην προσεβάλλετο τὸ κῦρος ἀφ’ ἑνὸς μὲν 4 δήμων, ἀφ’ ἑτέρου 2 καὶ ἐξ ἄλλου 1 μόνου δήμου· ἀλλ’ ἡ προσβολὴ δὲν ἀφεώρα εἰς ἐπεμβάσεις στρατιωτικὰς, οὔτε εἰς ἐπεμβάσεις κυβερνητικὰς, ὡς δύνασθε νὰ πληροφορηθῆτε ἐκ τῶν πρακτικῶν τῶν ἐξελέγξεων· ἡ προσβολὴ ἀπέβλεπεν εἰς καλπονοθεύσεις, λαβούσας χώραν εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους ἑκατέρωθεν. Ἀλλὰ μολονότι ἐγένετο συζήτησις κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐκτεταμένη ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς κ. Δεληγεώργης ἔκαμεν ἐκ τῆς θέσεώς του διακοπάς τινας καὶ ἐρωτήσεις πρὸς τοὺς ἀγορεύσαντας τότε βουλευτὰς κ.κ. Χατζίσκον καὶ Τρικούπην κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, δὲν ἔλαβεν ὅμως τὸν λόγον ὁ κ. Δεληγεώργης, ὡς ὤφειλε νὰ πράξῃ, ἂν ἀληθῶς εἶχον λάβει χώραν παρανομίαι καὶ καλπονοθεύσεις, καὶ στιγματίσῃ αὐτὰς, ἂν καὶ ἐνδιεφέρετο εἷς τῶν ἀποτυχόντων ὑποψηφίων, συστηματικὸς καὶ ἀναπόσπαστος φίλος του, οὔτε ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Ζαΐμης ἔλαβε τὸν λόγον κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, μολονότι, ὡς ἐκ τῶν λαβουσῶν δῆθεν χώραν καλπονοθεύσεων καὶ παρανομημάτων ἀπέτυχεν εἷς στενὸς συγγενής του, ὁ ἀξιότιμος πρόεδρός μας κ. Δεληγιάννης καὶ οὔτε κἂν ἠξιώθη ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη μιᾶς ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἡ δὲ ἐπικύρωσις τῆς ἐκλογῆς τῶν προσβληθέντων δήμων ἀπεφασίσθη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας ἦλθεν ὑπὸ συζήτησιν ἡ ἐκλογὴ Κυνουρίας. Καὶ ταύτην ἐστιγμάτισεν ἡ τότε ἀντιπολίτευσις, συμπράττοντος καὶ τοῦ συμμάχου μας κ. Κουμουνδούρου, ὡς προϊὸν παρανομίας καὶ πρὸ πάντων καλπονοθεύσεως. Ἐγένετο σπουδαία καὶ ἐκτεταμένη συζήτησις, προσβληθείσης πρῶτον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Σελληνοῦντος καὶ κατόπιν τοῦ δήμου Τανίας, καὶ ἡ ἐπικύρωσις ἀπεφασίσθη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ἀλλὰ κατὰ ταύτην δύω ἐκ τῶν ἀξιοτίμων ὑπουργῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἀξιότιμοι φίλοι μου κύριοι Δρόσος καὶ Χρηστίδης, ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, ὁ δὲ κ. Δεληγεώργης ἐψηφοφόρησε κατὰ τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ, ἐὰν ἦτον ἀναντίῤῥητον ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἦτο παράνομος καὶ κακῶς ἐπεκυρώθη, δὲν εἶναι μία ἀπόδειξις ὅτι ὑπῆρχον τοὐλάχιστον ἀμφιβολίαι σπουδαῖαι, ἀφοῦ στενότατοι φίλοι τοῦ κ. Δεληγεώργη, θέσιν ἰδιάζουσαν κατέχοντες ἐν τῷ κόμματι του, ἀποτελοῦντες μέρος τοῦ ὑπουργείου του ἑκάστοτε, ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς; Ἀλλ’ ἂν ὑπῆρχεν ἀμφιβολία τις περὶ τῆς νομιμότητος τῆς περυσινῆς ἐκλογῆς Κυνουρίας, ἡ ἀμφιβολία αὕτη δὲν ἐξέλιπεν εἰς τὴν ἐφετεινὴν ἐκλογήν; Οἱ αὐτοὶ λόγοι ἐπροτάθησαν καὶ ἐφέτος κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης καὶ ὑπεστηρίχθησαν ἐντόνως ὑπὸ τῆς συμπολιτεύσεως, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ζαΐμης καὶ οἱ φίλοι του καὶ οἱ ὀπαδοὶ τοῦ κ. Κουμουνδούρου εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφοφορήσωσιν ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, ἀναγνωρίσαντες τὸ ἄδικον, ὅπερ ἔπραξαν πέρυσι, καταψηφίσαντες μιᾶς ἐκλογῆς νομίμου, μιᾶς ἐκλογῆς καθαρᾶς.

§64ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἄλλο πέρυσι καὶ ἄλλο ἐφέτος· πέρυσιν ἔγεινε καὶ πλαστογραφία ἐνώπιον τῆς Βουλῆς (Θόρυβος).

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν Κυνουρίας ἦλθεν ὑπὸ συζήτησιν ἡ ἐκλογὴ τῆς Μαντινείας. Καὶ ἡ ἐκλογὴ Μαντινείας προσεβλήθη τότε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἕνα ἢ δύω δήμους, ὡς προϊὸν καλπονοθεύσεως. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, κύριοι, νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ὕπαρξιν ἐκείνης τῆς καλπονοθεύσεως, ἥτις ἀπεδίδετο εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δύω δήμων, διότι οὔτε κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῆς ἤμην παρὼν, οὔτε ἔσχον ἀφορμὰς ἄλλας διὰ νὰ ζητήσω πληροφορίας. Εἶναι ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου ὁ ἀξιότιμος κ. Ζέγγελης, φίλος τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, καὶ ἐν ἀνάγκῃ δύναται νὰ ἀπολογηθῇ ὑπὲρ αὐτῆς· εἶναι ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου ὁ ἀξιότιμος φίλος ἡμῶν κ. Βάρβογλης καὶ δύναται ἐν ἀνάγκῃ νὰ δώσῃ πᾶσαν πληροφορίαν. Ἐν τούτοις οὔτε κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ στιγματίσουν αὐτὴν οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Μεσολογγίου καὶ Καλαβρύτων· ἐξ ἐναντίας κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν δύω ἐκ τῶν προεστώτων φίλων τοῦ κ. Δεληγεώργη, οἵτινες ἀποτελοῦν μέρος τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, οἱ κ. κ. Καλλιφρονᾶς καὶ Γρίβας, ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τῶν δύω ἐκείνων δήμων. Καὶ διατί λοιπὸν, κύριοι, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἔλαβε χώραν καλπονόθευσις εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, ὅπερ οὔτε ἐπιβεβαιῶ οὔτε ἀναιρῶ, διατί αὕτη ἡ μομφὴ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν συμπολίτευσιν τὴν περυσινὴν, καὶ πολὺ περισσότερον τὴν κυβέρνησιν, ἥτις βεβαίως οὔτε διέταξεν, οὔτε ἐνήργησε τὴν καλπονόθευσιν, ἂν ἔλαβε χώραν, καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ καὶ τὴν σημερινὴν συμπολίτευσιν, ὅταν ὑπὲρ τοῦ κύρους αὐτῆς ἐψηφοφόρησαν 2 τῶν σημερινῶν ὑπουργῶν; Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Μαντινείας ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ τῆς Νάξου. Κύριοι, πρὸ τῶν ἐξελέγξεων μετέβην εἰς Νάξον ὡς ὑπουργὸς διὰ λόγους ὑπηρεσίας καὶ ἔλαβον πληροφορίας, ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν διεξήχθη τῷ ὄντι ἐν εἰλικρινείᾳ, ὅτι ἔλαβε χώραν καλπονόθευσις, ὅτι παρεβιάσθη ἡ θέλησις τῶν πολιτῶν. Ἀλλὰ πολλοῦ γε καὶ δεῖ πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἡ ἔκνομος αὕτη ἐνέργεια εἰς τὴν κυβέρνησιν· πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὰς ἀνταγωνιζομένας μερίδας. Ἡ ὡς ὑπουργικὴ θεωρουμένη μερὶς ἐνεθαῤῥύνθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ προβῇ εἰς παρεκτροπὰς, νὰ ἀποκλείσῃ τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἑτέρας, ἀλλ’ οὐχὶ τῇ συνδρομῇ καὶ τῇ ὑποστηρίξει τῆς ἐξουσίας, διότι μόνον 13 στρατιῶται ὑπῆρχον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ, ἥτις ἀποτελεῖται ἀπὸ 9 δήμους. Ἔλαβον τῷ ὄντι χώραν τὰ ἀτοπήματα αὐτά· δὲν ἦτον ἴσως ἡ ἀληθὴς ἔκφρασις τῶν ἐκλογέων εἰς ὅλα τὰ πρόσωπα τῶν περυσινῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ δὲν πταίει διὰ τοῦτο ἡ κυβέρνησις. Ἐγὼ αὐτὸς ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχον δώσει αὐστηρὰν παραγγελίαν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους μου νὰ τηρήσωσιν οὐδετερότητα καὶ ἀμεροληψίαν· καὶ τὴν ἐτήρησαν μέχρι τοιούτου βαθμοῦ, ὥστε νὰ παραπονεθοῦν οἱ φίλοι τῆς κυβερνήσεως ὅτι οἱ ὑπάλληλοι συνέτρεχον τὴν ἀντιπολιτευομένην μερίδα, ὅπερ δὲν ἦτον ἀληθές. Δύναμαι ὅμως νὰ βεβαιώσω ὅτι ἔμειναν ἐντελῶς ἀμερόληπτοι. Ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς ἐξέλεγξιν. Καὶ τῷ ὄντι ὑπῆρχον πολλὰ ἐπιχειρήματα κατ’ αὐτῆς καὶ ἠδύνατο ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ τὴν μεταχειρισθῇ ὡς θέμα μιᾶς ὁπωσοῦν συζητήσεως σπουδαίας, ἂν ὄχι πολιτικῆς, ἀλλ’ οὐδεὶς ὡμίλησε κατ’ αὐτῆς. Ὁ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτὴς κ. Δεληγεώργης, συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Τραγαίας καὶ Βύβλου, ὀλίγα τινὰ εἶπεν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἐρωτῶν τοὺς ἀγορεύοντας ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε τὸν λόγον νὰ στιγματίσῃ τὸ παράνομον αὐτῆς, μολονότι ἐνδιεφέρετο εἷς τῶν σπουδαιοτέρων φίλων του. Δὲν ἠξιώθη δὲ οὔτ’ αὐτὴ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας, ἐπικυρωθεῖσα δι’ ἀναστάσεως. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν Νάξου ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ τῆς Ναυπακτίας· καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη πέρυσιν ἐδυσφημήθη πολὺ, διότι ἦτον ὑποψήφιος εἷς ὑπουργὸς καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις τῷ ἀπέδωκε φοβερὰς στρατιωτικὰς ἐπεμβάσεις. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, μόλον ὅτι δὲν ἐξήτασα μὲ ἀκρίβειαν τὰ πράγματα, οὔτε τότε ἐπείσθην, οὔτε ἤδη εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἔλαβον χώραν ὅσα ἀπεδίδοντο εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην, διότι, ἂν ἦσαν ἀληθῆ, δὲν ἤθελεν ἐπιτύχει ὁ εἷς τῆς ἀντιθέτου τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ μερίδος κ. Φαρμάκης καὶ ἀποτύχει ὁ ἕτερος τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ κ. Ῥοντήρης, ὅπερ τί ἄλλο ἐμφαίνει παρ’ ὅτι τὰ παράπονα, ἂν δὲν ἦσαν ὅλως ἀνυπόστατα, ἦσαν ὅμως λίαν ὑπερβολικὰ καὶ ἐξωγκωμένα; Ἂν ἐλάμβανον χώραν ὅσα ἔλεγον τότε κατὰ τῆς ἐκλογῆς, δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποτύχῃ καὶ ὁ κ. Φαρμάκης καὶ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ τρίτον πρόσωπον τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ, ὁ κ. Ῥοντήρης; Ἐν τούτοις κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῆς προσεβλήθη ἡ ἐκλογὴ τριῶν δήμων, ἐγένετο συζήτησίς τις βραχεῖα καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, μόλον ὅτι ἐνδιεφέροντο φίλοι καὶ συγγενεῖς αὐτοῦ, οἵτινες ἀπέτυχον, δὲν ἔλαβε τὸν λόγον μολαταῦτα νὰ λαλήσῃ, περιορισθεὶς νὰ εἴπῃ ὀλίγα τινὰ ἀπὸ τῆς θέσεώς του ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἐπεκυρώθη δι’ ἀναστάσεως, μὴ ἀξιωθεῖσα οὐδ’ αὐτὴ μιᾶς ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Κατόπιν ταύτης ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ Ναυπλίας. Καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην προσεβλήθη τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς τεσσάρων δήμων, Μηδείας, Λύσσης, Ἐπιδαυρίων καὶ Μινώας. Ἐγένετο συζήτησίς τις περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων ἐκείνων, καὶ ἡ μὲν τῆς Μηδείας ἠκυρώθη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως παμψηφεὶ σχεδὸν, αἱ δὲ τῶν τριῶν δήμων Λύσσης, Ἐπιδαυρίων καὶ Μινώας ἐπεκυρώθησαν ἐπίσης δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν τούτων ἐψηφοφόρησαν δύω τῶν ἀξιοτίμων ὑπουργῶν τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, ὁ κ. Γρίβας καὶ ὁ ἀξιοσέβαστος γέρων κ. Χρηστίδης. Καὶ ὅταν, κύριοι, σπουδαῖοι βουλευταὶ, ἀνήκοντες εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐπίδοξοι ὑπουργοὶ, ἀποτελοῦντες μέρος ἑκάστοτε τῶν σχηματιζομένων ὑπουργείων ὑπὸ τὴν προεδρείαν, ἂν καὶ δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἀκριβῶς πάντοτε, τοῦ κ. Δεληγεώργη, διότι διετέλεσαν ὑπὸ τὴν προεδρείαν καὶ ἄλλων πρωθυπουργῶν, ὅταν, λέγω, βουλευταὶ ἀντιπολιτευόμενοι, ὁποῖοι εἰσὶν οἱ κ. Χρηστίδης καὶ Γρίβας, ἀποτελοῦντες μέρος τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ κύρους μιᾶς ἐκλογῆς προσβληθείσης ἀπὸ τὴν τότε ἀντιπολίτευσιν, δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἦτον ἀναντιῤῥήτως, ἀνενδοιάστως ἄκυρος; Ἀλλ’ ἐὰν ἦτον ἄκυρος, διατί ἡ ἐπικύρωσις αὐτῆς νὰ ἐπιβαρύνῃ μόνον τὴν τότε συμπολίτευσιν, τὴν τότε κυβέρνησιν, ἥτις δὲν συνέπραξεν οὔτε εἰς τὴν ἐξέλεγξιν οὔτε εἰς τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς, καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ σπουδαῖον μέρος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν σπουδαῖα μέλη αὑτῆς, δηλαδὴ οἱ κκ. Γρίβας καὶ Χρηστίδης, ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς; Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Ναυπλίας ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ Ὀλυμπίας. Δὲν εἶναι ζήτημα, κύριοι, ὅτι εἰς τοὺς δήμους Σκυλοῦντος καὶ Φυγαλείας δὲν ὑπῆρξεν ἐκλογὴ, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ παμψηφεὶ ἠκύρωσε καὶ τῶν δύω τούτων δήμων τὰς ἐκλογάς.

§66ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ συνάδελφός σας κ. Καπιτσίνης ἐζήτησε τὴν ἐπικύρωσιν.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καπιτσίνης ἔχει ἰδίας πεποιθήσεις, ἰδίαν συνείδησιν, δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμέ· ἀπετέλει μέρος τοῦ τμήματος, ἠμπορεῖ νὰ ἐπείσθη κατὰ τὴν ἐν τῷ τμήματι συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐξέφερε τοιαύτην γνώμην ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἦτον ἔγκυρος. Ἂν ἦτον ἐσφαλμένη ἡ πεποίθησίς του, ἐγὼ δὲν εὐθύνομαι διὰ τοῦτο, οὔτε αὐτός, διότι ἡ πεποίθησίς του εἶναι σεβαστὴ καὶ ἀνεξέλεγκτος.

§68ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν λέγω τοῦτο.

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε, ἐὰν δὲν εἶχε πλάγιον σκοπὸν ἡ ἐρώτησίς σας, ἦτο περιττή.

§70ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶχε σκοπὸν, διότι εἴπετε περὶ βουλευτῶν καὶ σᾶς λέγω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός σας ἦτο τότε ἐναντίος (θόρυβος).

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Ὀλυμπίας ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ τῶν Πατρῶν. Κύριοι, περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Πατρῶν ἀληθῶς ἔγεινε μέγας, μέγιστος λόγος καὶ πρὸ τῆς ἐνεργείας αὐτῆς καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς δι’ ἐπεμβάσεις τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας καὶ οὐχὶ μόνον διὰ καλπονοθεύσεις αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὰς ἀνταγωνιζομένας μερίδας ἐγένοντο, καὶ τὸ λέγω διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν φίλον μου κ. Κανακάρην, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἦμαι ὅσον τὸ δυνατὸν δίκαιος καὶ ἀκριβής, σπουδαῖα παράπονα, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ, ὅτι ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ ἐπενέβη κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, ὅτι ὁ Νομάρχης ἔπαυσε δύω δημάρχους τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἀπεφυλάκισε φυγοδίκους, καταδίκους, τέλος πολλοὺς φυλακισμένους· ἀλλ’ ἐπὶ τῶν παραπόνων αὐτῶν ἡ κυβέρνησις δὲν ἔμεινεν ἀδιάφορος· ἐνήργησε τὸ καθῆκόν της. Ἐνθυμοῦμαι καλῶς ὅτι τηλεγραφικῶς ἀνεκλήθησαν αἱ ἀποφάσεις τοῦ Νομάρχου Πατρῶν περὶ τῆς παύσεως τῶν δύω δημάρχων.

§72ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἐκλογήν.

§73ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐξετελέσθη ἡ ἀπόφασις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τὴν ἐκλογὴν δὲν γνωρίζω· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον γνωρίζω καὶ βεβαιῶ ἐπισήμως, εἶναι ὅτι ἅμα περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ ὑπουργείου ἡ παῦσις τῶν δύω δημάρχων Δύμης καὶ Φαῤῥῶν, ἡ κυβέρνησις αὐθημερὸν, τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, τηλεγραφικῶς διέταξε τὸν Νομάρχην ν’ ἀποκαταστήσῃ τοὺς δημάρχους εἰς τὰς θέσεις των. Ἐὰν δὲν ἐξετελέσθη ἡ ἀπόφασις αὕτη, ὁ Νομάρχης ἔπραξεν ἔγκλημα (Ἱλαρότης δεξιά).

§74ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ Νομάρχης αὐτὸς ἐπαύθη;

§75ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γελοῦν, κ. Πρόεδρε καὶ κ. συνάδελφοι, τινὲς ἐκ τῶν ἡμετέρων συναδέλφων διὰ τὴν παρατήρησίν μου αὐτήν· ἀλλ’ ὅταν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐγίνετο λόγος περὶ τῶν ἐπεμβάσεων τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Γορτυνίας, τί ἄλλο μᾶς εἶπεν ἡ κυβέρνησις εἰς ἀπάντησιν παρ’ ὅτι ἔλαβεν αὐτὰ καὶ αὐτὰ τὰ μέτρα πρὸς καταστολὴν τῶν ἐκνόμων ἐνεργειῶν τῶν ὀργάνων της; ἢ τί ἄλλο ἠδύνατο νὰ πράξῃ καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη κυβέρνησις, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων παραπόνων, εἰμὴ νὰ καταστείλῃ δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων τὰς τοιαύτας ἐκνόμους ἐνεργείας τῶν ὑπαλλήλων της;

§76ΤΙΝΕΣ. Ἐπαύσατε τὸν νομάρχην;

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸν ἐπαύσαμεν· ἀλλὰ καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅταν ἐγίνετο λόγος περὶ τῆς φατριαστικῆς ἐνεργείας ἑνὸς διοικητικοῦ ὑπαλλήλου ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, τὴν ὁποίαν ἀνωμολόγησε καὶ αὐτὸς ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διατί δὲν ἐκάματε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν εἰς αὐτόν; διατί θέλομεν νὰ μετρῶμεν τὰ πράγματα μὲ δύω μέτρα, μὲ δύω σταθμά, μὲ δύω δίκαια; Ἓν μέτρον, ἓν σταθμὸν, ἓν δίκαιον ὑπάρχει, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ. Ἐὰν εἶχε λόγον ἡ παροῦσα κυβέρνησις νὰ μὴ παύσῃ τὸν διοικητικὸν αὐτὸν ὑπάλληλον παρανομήσαντα, ἀλλ’ ἐξεναντίας μάλιστα νὰ τὸν θέσῃ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ νομοῦ ὡς γραμματέα τῆς νομαρχίας ἀναπληροῦντα πολλάκις τὸν νομάρχην, τίς οἶδεν ἐὰν εἶχε τοιοῦτον λόγον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ διατηρήσῃ τὸν νομάρχην ἐκεῖνον, καί τοι παρεκτραπέντα, ἀρκεσθεῖσα νὰ μεταθέσῃ αὐτὸν ἐκ Πατρῶν, εἰς ἀπόκεντρόν τινα νῆσον τῆς ἀδελφῆς Ἑπτανήσου, εἰς Κεφαλληνίαν; Ἐν τοσούτῳ, κύριοι, ἦτον ἡ μόνη ἐκλογὴ, ἥτις διεξήχθη ὑπὸ τὸ κράτος πολλῶν παραπόνων, ἀλλ’ ἐντούτοις ἐπεραιώθη καὶ ἐναπέκειτο εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ κύρους αὐτῆς. Εἰς 1 ἢ εἰς 2 δήμους ἐνηργήθησαν δύω ἐκλογαί.

§78ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Εἰς ἕνα.

§79ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, εἰς ἕνα· ἡ μία εἰς τὸν τόπον τὸν προσδιορισθέντα ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἡ ἑτέρα εἰς τόπον ἄλλον, τὸν ὁποῖον ἡ μειοψηφία τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς προσδιώρισεν. Ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, κατὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῶν βουλευτῶν, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐνεργηθείσης ἐν τῷ τόπῳ τῷ προσδιορισθέντι διὰ τοῦ προγράμματος αὐτῆς· δὲν ἔλαβε δὲ ὑπ’ ὄψιν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐνεργηθείσης εἰς ἄλλον τόπον, τὰ ὁποῖα ἐπαρουσίαζον ὅλως διόλου ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Καὶ ἠδύνατο, κύριοι, νὰ πράξῃ ἄλλως ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, χωρὶς νὰ παραβιάσῃ τὸν νόμον καὶ τὸ καθῆκόν της; Τὴν νομολογίαν δὲ ταύτην ἠκολούθησε καὶ ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις διὰ τῶν γενικῶν ὁδηγιῶν της πρὸς τὰς διαφόρους ἀρχὰς τοῦ κράτους περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐκανόνισε καὶ τοῦτο, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἐκλογῆς ἐνεργηθείσης εἰς ἄλλον τόπον παρὰ τὸν προσδιορισθέντα ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ Πατρῶν ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ἵνα ἀποφασίσῃ αὕτη περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ αὐτῆς· ἀλλὰ μολονότι ἐνδιεφέροντο σπουδαῖοι φίλοι τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, μολονότι διελθὼν ἐκεῖθεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἐπανερχόμενος εἰς Ἀθήνας, ἔτυχεν ἐξαιρετικῆς ὑποδοχῆς καὶ παρεκλήθη εἰς τὰς Πάτρας ἀπὸ τοὺς φίλους τῆς ἀποτυχούσης μερίδος νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ δικαιώματά των, καταπατηθέντα, ὡς αὐτοὶ ἐφρόνουν, οὐδεὶς τῶν ἀξιοτίμων τούτων κυρίων ἔλαβε τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς διὰ νὰ καταδείξῃ τὸ παράνομον αὐτῆς. Ὁ κ. Ἀθ. Γ. Πετιμεζᾶς, ὁ ἕτερος τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Καλαβρύτων, πρωταγωνιστήσας καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες ἐστιγμάτισαν μετὰ τὸν καταρτισμόν της τὴν Βουλὴν ἐκείνην ὡς παράνομον, ὡς προϊὸν βίας, ὡς μὴ ἀντιπροσωπεύουσαν τὴν ἁγνὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, ἔμειναν σιωπηλοὶ, ἔμειναν ἄφωνοι, ἠρκέσθησαν δὲ νὰ ψηφίσουν κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν 4 δήμων, διότι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐγένετο δι’ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Πατρῶν ὡς τελευταία ἦλθεν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς ἡ ἐκλογὴ Χαλκίδος, ἥτις καὶ αὕτη προσεβάλλετο ἀπὸ τοὺς φίλους τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὡς προϊὸν βίας καὶ καλπονοθεύσεως. Βραχεῖά τις συζήτησις ἐγένετο ἐπ’ αὐτῆς, ἀλλ’ οὔτε κατ’ αὐτὴν ἔλαβον τὸν λόγον οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Καλαβρύτων καὶ Μεσολογγίου διὰ νὰ ἐξελέγξωσι τὴν ἐκλογὴν ὡς παράνομον· ἐπεκυρώθη δὲ καὶ αὕτη δι’ ἀναστάσεως. Αὐτὴ, κύριοι, εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ἐξελέγξεως τῶν περυσινῶν ἐκλογῶν, τὴν ὁποίαν ὡς ἠδυνήθην ἐξέθεσα εἰς ἡμᾶς πιστῶς καὶ εἰλικρινῶς· ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀπαθῆ ἐκτίμησιν τῶν γεγονότων ἐκ μέρους ὅλων ὑμῶν, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ εἴπητε ποῦ βλέπετε τὴν ἰδιάζουσαν, τὴν ἀποτρόπαιον, τὴν τρομακτικὴν ἐπέμβασιν τῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1872; Δὲν συκοφαντοῦνται, κύριοι συνάδελφοι, τὰ πράγματα καὶ τὰ πρόσωπα μὲ ἀοριστίας καὶ γενικότητας· πρέπει νὰ ἔλθῃ τις νὰ ἐκθέσῃ πράγματα ὡρισμένα καὶ ἐπ’ αὐτῶν νὰ προκαλέσῃ συζήτησιν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς κἀνένα, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον εἰς πολιτικοὺς ἄνδρας κυβερνήσαντας, κυβερνῶντας καὶ ἔχοντας τὴν ἀξίωσιν, καὶ πολλὰ δικαίως, νὰ κυβερνήσωσι τὸν τόπον, νὰ συκοφαντῶσιν ἢ νὰ διαστρέφωσι τὰ γεγονότα ἕνεκα ἐσφαλμένων πληροφοριῶν ἢ πεποιθήσεων· πρέπει νὰ ἀναφέρουν ὡρισμένα γεγονότα καὶ νὰ προκαλέσουν ἐπ’ αὐτῶν ὡρισμένην συζήτησιν, χωρὶς νὰ περιορίζωνται εἰς γενικότητας. Φοβεραὶ αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1872, τρομάζομεν εἰς τὸ φάσμα αὐτό! Ἐπεραιώθη λοιπὸν καὶ τὸ δεύτερον στάδιον, τὸ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἤτοι τὸ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν· ἀλλὰ τότε, ὡς ἀπέδειξα, δὲν ἐπαρουσιάσθη ἡ σπουδαιότης ἐκείνη, ἥτις περιεμένετο ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως σχετικῶς πρὸς ὅσα ἔλεγον καὶ ἔγραφον, πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν, καὶ διὰ τῶν τηλεγραφημάτων αὐτῶν πρὸς τὴν κυβέρνησιν καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν Βασιλέα, καὶ δι’ ὅλων τῶν ἄλλων μέσων, τὰ ὁποῖα τότε ἔθηκαν εἰς ἐνέργειαν διὰ νὰ δυσφημήσουν τὴν κυβέρνησιν τοῦ κ. Βούλγαρη. Βραχεῖαι τινὲς μόνον συζητήσεις ἔγειναν ἐπί τινων ἐκλογῶν δι’ ἐκλογικὰ παραπτώματα συνήθη. Ἀλλὰ καὶ πότε δὲν ἔγειναν τοιαῦται συζητήσεις; Δὲν ἔγειναν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1865, τοῦ 1869 καὶ κατὰ τὰς ἐφετεινάς; Ἐπὶ μῆνα ὁλόκληρον ἐνησχολήθη ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐφετεινῶν ἐκλογῶν· ἐστιγμάτισε τὴν ἐκλογὴν αὐτοῦ τοῦ πρωθυπουργοῦ ὡς προϊὸν βίας, παρανομίας καὶ ἐπεμβάσεως στρατιωτικῆς· ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν δύω σπουδαίων ἐπαρχιῶν, Γόρτυνος καὶ Μεσσήνης· ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Σάμης καὶ ἐκατηγόρησε πολλὰς ἄλλας ἐκλογὰς, αἵτινες ὅμως ἐπεκυρώθησαν, καὶ ἠθέλετε νὰ διέλθωσιν αἱ περυσιναὶ ἐκλογαὶ ἄνευ συζητήσεως καὶ ἄνευ ἐξελέγξεως; Καὶ ὅμως τῳόντι διῆλθον ἄνευ παρατεταμένων συζητήσεων, διότι δὲν ὑπῆρχον οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐλέγοντο πρὸ καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν. Κατηρτίσθη λοιπὸν ἡ Βουλὴ καὶ κατηρτίσθη κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἐπομένως οὐδεμία ἐξουσία, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶχεν ἢ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλῃ τὴν νόμιμον συγκρότησιν αὐτῆς, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ στηρίξῃ τὸν λόγον τῆς διαλύσεως εἰς τὴν παράνομον συγκρότησίν της. Μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς ἦλθεν εἰς συζήτησιν ἡ ἀπάντησις πρὸς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ Καλαβρύτων καὶ Μεσολογγίου, καὶ οἱ φίλοι καὶ ὀπαδοὶ αὐτῶν ὡς καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τῆς συντηρητικῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως, ὑπῆρχον ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐκ τούτων ἔθιξε ζητήματα πολιτικὰ, ὄχι βεβαίως χαριζόμενος εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι δὲν εἶχον λόγους ἰσχυρούς. Περιωρίσθη λοιπὸν ἡ Βουλὴ, ἄνευ διαδηλώσεων καὶ πολιτικῶν ἐξηγήσεων, ὁποῖαι ἔγειναν κατὰ τὴν ἐφετεινὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, νὰ ψηφίσῃ τὴν πρὸς τὸν Β. λόγον ἀπάντησιν, ἐγκρίνουσα τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ συζητήσεως σχεδὸν ἀρκεσθεῖσα εἰς τυπικάς τινας παρατηρήσεις. Ἡ ἀπάντησις αὕτη ὑπεβλήθη πρὸς τὸν Βασιλέα διὰ τοῦ Προεδρείου καὶ τῆς μεγάλης πρεσβεύσεως τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ Βασιλεὺς δεχόμενος τὴν ἀπάντησιν τῆς Βουλῆς δὲν εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἔλθῃ εἰς καμμίαν σχέσιν πρὸς τὴν Βουλὴν διότι αὕτη συνεκροτήθη παρανόμως καὶ θὰ τὴν διαλύσῃ· δὲν ἐξέφρασε δισταγμόν τινα ὡς πρὸς τὸν καταρτισμόν της, οὔτε ἀπεδοκίμασεν αὐτὸν, ἀλλ’ ἐπεκαλέσθη τὸν πατριωτισμὸν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν νομοθετικῶν αὐτῆς καθηκόντων. Ἰδοὺ ἡ ἀντιφώνησις τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου. (Ἀναγινώσκει).

ΑΝΤΙΦΩΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ.

«Εὐχαριστῶ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν χαρὰν, ἣν Μοὶ ἐκφράζει ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ υἱοῦ Μου Νικολάου, ὡς καὶ διὰ τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ δεικνύει ὑπὲρ τῆς οἰκογενείας Μου. «Πέπεισμαι δὲ ὅτι ἡ Βουλὴ, ἐμφορουμένη ὑπὸ ἀκραιφνοῦς πατριωτισμοῦ, θέλει ἀσχοληθῆ συντόνως εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν ὑποβληθησομένων αὐτῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεώς Μου σπουδαίων νομοσχεδίων, ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς φίλης Πατρίδος».

§80ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὰ κάτι ἄλλο εἶπε.

§81ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ «ἐλπίζω».

§82ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἀναγινώσκω κείμενον, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διαψεύδητε. Ὁρίστε τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ καὶ ἀναγνώσατε οἱ ἴδιοι τὴν ἀντιφώνησιν τοῦ Βασιλέως.

§83ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὰ κάτι ἄλλα συνέβησαν.

§84ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ εἰσδύσω εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ Βασιλέως ἢ ἄλλου τινός· λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐπισήμους πράξεις καὶ ἐπ’ αὐτῶν συζητῶ. Μετὰ τὴν συγκρότησιν λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, τῆς Βουλῆς αὕτη ἦλθεν εἰς ἄμεσον καὶ ἐπίσημον σχέσιν πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, τὸν ἐκπροσωποῦντα τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ τὸ ἓν μέρος τῆς νομοθετικῆς. Ἡ Βουλὴ ἐκείνη προέβη εἰς τὰ νομοθετικὰ αὑτῆς καθήκοντα καὶ ἐψήφισε διαφόρους νόμους κυρωθέντας ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, καὶ οἱ νόμοι οὗτοι εἶναι ἤδη νόμοι τοῦ κράτους· ὡς τοιοῦτοι ἐξετελέσθησαν καὶ ἐκτελοῦνται· ὡς τοιοῦτοι ἐσεβάσθησαν καὶ σέβονται· ὡς τοιοῦτοι ἐπεβλήθησαν καὶ ἐπιβάλλονται εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς τὴν πολιτείαν. Καὶ, κύριοι, νομίζετε ὅτι κατὰ τὴν θεωρίαν σας ταύτην δύναται μία ἐξουσία, οἱαδήποτε, ὅσον ὑψηλὰ καὶ ἂν ἵσταται, ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος καὶ τὴν νόμιμον συγκρότησιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας μετὰ τὴν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος συγκρότησιν, μετὰ τὸν νόμιμον σχηματισμὸν αὐτῆς; Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἐὰν αὐτὴ ἡ θεωρία ἦτον ἀληθὴς, διότι ἐδικαιοῦτο τὸ ἔθνος, ἐν τοιαύτῃ περιστάσει, νὰ ἐπαναστατήσῃ κατὰ τῶν νόμων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους τὸ τοιοῦτον κοινοβούλιον ἐψήφισε καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐπέβαλεν ὑποχρεώσεις! Ἀλλοίμονον ἐὰν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἦτον ἀληθὴς, διότι ἤθελον προκύψει μέγιστα κακὰ εἰς τὸν τόπον! Ἠμφισβητήθη ἄλλοτε ἡ νόμιμος συγκρότησις καὶ αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἐκ τῆς ὁποίας ἀποῤῥέει τὸ καθεστώς. Φαντάσθητε λοιπὸν ποῦ μᾶς ἄγετε, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν θεωρίαν σας αὐτήν· θὰ παρουσιασθῇ χάος ἐνώπιόν σας, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ καταπέσῃ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, θὰ καταπέσητε πρῶτοι σεῖς αὐτοὶ, οἱ προκαλοῦντες τοιαύτας συζητήσεις καὶ ὑποστηρίζοντες τοιαύτας ἀνατρεπτικὰς ἀρχὰς καὶ θεωρίας. Ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἕκαστος τὰς πεποιθήσεις του, ἀλλ’ αὗται ἐκφράζονται εἰς τὸ σαλόνιον τῆς οἰκίας του μεταξὺ τῶν φίλων, τῶν συγγενῶν ἢ τῆς οἰκογενείας του· οὐδέποτε ὅμως ἀναβιβάζονται εἰς συζητήσεις δημοσίας, εἰς ἀρχὰς καὶ θεωρίας ἀνατρεπούσας ἄρδην οὐχὶ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, ἀλλ’ ἐν γένει τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἔθνους. Καὶ ὅταν, κύριοι, σήμερον σεῖς προσβάλλετε τὴν νόμιμον συγκρότησιν τῆς Βουλῆς τοῦ 1872, δὲν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ δικαίωμα νὰ προσβάλωμεν, δι’ οἱονδήποτε λόγον, ἔστω καὶ ἀνυπόστατον, τὴν νόμιμον συγκρότησιν τῆς Βουλῆς τοῦ 1865, 1869 ἢ 1873; καὶ τότε εἰς ποῖον ἔδαφος θὰ σταθῶμεν; ποῖα θὰ ᾖναι τὰ ἀποτελέσματα μιᾶς τοιαύτης τακτικῆς, ἀνυψουμένης εἰς ἀρχὴν συνταγματικήν; Σᾶς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι θὰ ᾖναι χάος, διότι, ἂν ἡμεῖς διϊσχυρισθῶμεν ὅτι αἱ ἀπὸ τοῦ 1865 καὶ ἐντεῦθεν συγκροτηθεῖσαι Βουλαὶ εἶναι παράνομοι καὶ τὰ νομοθετήματα αὐτῶν ἑπομένως, εἰς τὰ ὁποῖα συνέπραξε διὰ τῆς κυρώσεως αὑτῶν καὶ τὸ ἕτερον μέρος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὁ Βασιλεὺς, εἶναι ἐπίσης παράνομα, προκαλοῦμεν τὸν λαὸν εἰς μίαν ἐπανάστασιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο, δὲν δύνανται καὶ ἄλλοι νὰ τὸ πράξουν, ὡς καὶ τὸ ἔπραξαν καὶ τὸ εἶπον, καὶ κατὰ τῆς ἐθνικῆς συνελεύσεως τοῦ 1862; Διατί τάχα ὄχι; σᾶς ἐρωτῶ. Καὶ ὅταν ἡ νόμιμος συγκρότησις τῆς ἐθνικῆς συνελεύσεως προσβληθῇ, τότε τί μένει εἰς τὸν τόπον πλέον; Μένει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐπιθυμεῖ καὶ εὔχεται νὰ ἴδῃ ἐπαναλαμβανόμενον εἰς τὴν πατρίδα του. Δὲν ἠδύνατο λοιπὸν, κύριοι, νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς τοῦ 1872 ἡ παράνομος δῆθεν συγκρότησις αὐτῆς, διότι δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, καθόσον ἄλλως ἐπεμβαίνει εἰς τὰ δικαιώματα, εἰς τὰ καθήκοντα, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἥτις εἶναι κυρίαρχος, ἥτις δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ κᾀμμίαν ἄλλην ἐξουσίαν καὶ δὲν δύναται καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐξαρτᾶται, διότι τότε δὲν εἶναι ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία τῶν Ἑλλήνων, εἶναι κοινοβούλιον τῶν Φελάχων, ἀγόμενον καὶ φερόμενον κατὰ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ Κεδίβου· καὶ δὲν πιστεύω ὅτι ἐννοεῖ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἀντιπροσωπείαν, νὰ καθιερώσῃ τοιοῦτο σύστημα· καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ κᾀνεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν τοιαύτην καταστρεπτικὴν ἀρχὴν καὶ θεωρίαν.

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ παρατηρήσω ....

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον, κ. πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, τί τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προσβάλῃ τὸν Βασιλέα· γνωρίζω πολὺ καλὰ τὰ καθήκοντά μου πρὸς τὸν ὑπέρτατον ἄρχοντα τοῦ Κράτους καὶ ἀείποτε τὰ ἐξεπλήρωσα πιστῶς· ἀνέφερον ἁπλῶς ὅτι κᾀμμία ἐξουσία, οὐδ’ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς, δύναται νὰ εἰσδύσῃ εἰς τὰ καθήκοντα τῆς Βουλῆς· δὲν ἐνόησα ὅμως διὰ τοῦτο νὰ προσβάλω τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν.

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἐνόησα καὶ ἐγὼ αὐτὸ, ἀλλὰ λέγω ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἀλλ’ ἐξαρτώμενον ὑπὸ ἑνὸς συμβουλίου ὑπουργικοῦ ὑπευθύνου.

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠδύνατο λοιπὸν, κύριοι, ὁ λόγος οὗτος τῆς παρανόμου δῆθεν συγκροτήσεως τοῦ περυσινοῦ κοινοβουλίου, τῆς νοθεύσεως δῆθεν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, καὶ ἐὰν ἀληθὴς ὑπῆρχεν, ἐνῷ σᾶς ἀπέδειξα ὅτι οὔτε ἀληθὴς ὑπάρχει, δὲν ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ χειροκροτήσῃ εἰς μίαν τοιαύτην πρᾶξιν τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως καὶ ν’ ἀρκεσθῇ μόνον νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του ἐπὶ τῷ ὅτι ἡ κυβέρνησις αὕτη δὲν ἔσπευσε νὰ διαλύσῃ ἀμέσως τὴν κατ’ αὐτὸν ἀποτρόπαιον ἐκείνην ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, διότι τότε, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν παραδεχθῶμεν τοιαύτην ἀρχὴν, κᾀνὲν κοινοβούλιον δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ εἰς τοὺς πόδας του. Πᾶσα κυβέρνησις, μὴ ἔχουσα ἄλλον λόγον δικαιολογοῦντα τὸ ἔκτακτον μέτρον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ ὁποῖον χάριν τῆς ἑαυτῆς συντηρήσεως ἤθελε προσφύγει, θὰ ἔχῃ ὡς πρόχειρον λόγον τὸν παράνομον σχηματισμὸν τοῦ κοινοβουλίου. Ἡ διάλυσις λοιπὸν τῆς Βουλῆς τοῦ 1872 δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ οὔτε ὑπὸ τοῦ λόγου τούτου, οὔτε ὑπὸ κἀνενὸς ἄλλου, πλὴν τοῦ λόγου τῆς συντηρήσεως τῆς κυβερνήσεως, πλὴν τοῦ λόγου τοῦ καθιεροῦντος ἐν τῇ συνταγματισμένῃ Ἑλλάδι τὸν σχηματισμὸν τῆς προσωπικῆς κυβερνήσεως. Δὲν προσεκλήθη ὁ λαὸς νὰ ἐκφρασθῇ μεταξὺ Βουλῆς καὶ κυβερνήσεως ἐπὶ σπουδαίου τινὸς οἰκονομικοῦ ἢ ἄλλου ζητήματος, ἀλλὰ προσεκλήθη ν’ ἀπαντήσῃ διὰ τῶν νέων ἐκλογῶν, ἐὰν εὐχαριστῆται νὰ διοικῆται ἀπὸ τὴν ἐνεστῶσαν κυβέρνησιν, ἥτις κατὰ πάντα ἄλλον λόγον δύναται νὰ ᾖναι ἀξιέπαινος, δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω προσωπικῶς κατὰ τῶν συνιστώντων αὐτὴν προσώπων, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον ὅτι θέλει νὰ καθιερώσῃ τὸ σύστημα τῆς προσωπικῆς κυβερνήσεως, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, εἶναι ἀξιοκατάκριτος. Ὅταν κύριοι, ἐσχηματίσθη ἡ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου κυβέρνησις, σᾶς ἐξηγήθησαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τὴν κυβέρνησιν τοῦ κυρίου Βούλγαρη νὰ ἀποχωρήσῃ τῶν δημοσίων πραγμάτων, καὶ τοὺς λόγους τούτους ἐπανέλαβον πρὸ μικροῦ εἰς ἄλλην τινὰ συνεδρίασιν. Δὲν ἀπεχώρησε τῶν δημοσίων πραγμάτων ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη, διότι ἀπώλεσε τὴν κοινοβουλευτικὴν ὑποστήριξιν, οὔτε ἀπεπέμφθη παρὰ τοῦ ἡγεμόνος ὡς εὐχαριστοῦνται τινὲς νὰ λέγωσι καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνωσιν, ἀλλὰ παρῃτήθη, διότι διεφώνησε μετὰ τοῦ βασιλέως ἐπὶ σοβαροῦ ζητήματος ἀφορῶντος εἰς σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου. Ὁ βασιλεὺς βεβαίως ἔχει καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὰς πεποιθήσεις του καὶ τὴν ὑπ’ αὐτῶν στηριζομένην γνώμην του διὰ τὴν καλὴν ἢ κακὴν ἔκβασιν οἱουδήποτε ζητήματος· τοιαύτην λοιπὸν γνώμην ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ βασιλεὺς εἶχε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπὶ ὡρισμένου ζητήματος, τοῦ πολυθρυλλήτου Λαυριωτικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία δὲν ἦτο σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην ἡμῶν τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν. Ἅμα λοιπὸν διεφωνήσαμεν μετὰ τοῦ Βασιλέως, κατεθέσαμεν εἰς χεῖράς του τὴν παραίτησίν μας, καὶ ὁ Βασιλεὺς ἐκάλεσεν εἰς τὰ πράγματα τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Μεσολογγίου, καί τοι ἀντιπροσωπεύοντα εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην μικράν τινα μερίδα βουλευτῶν. Δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὸ βασιλικὸν δικαίωμα τοῦ σχηματίζειν τὴν κυβέρνησιν τοῦ τόπου· δύναμαι ὅμως νὰ ἰσχυρισθῶ καὶ ἰσχυρίζομαι ὅτι εἰς κράτη κοινοβουλευτικὰ δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Βασιλέως εἰς τὸ νὰ καλέσῃ πρόσωπά τινα ἐπὶ τὴν ἐξουσίαν, ἀπαιτεῖται καὶ ἡ ἠθικὴ συνδρομὴ καὶ ὑποστήριξις τοῦ τόπου, ἥτις ἐκφράζεται διὰ τῆς ἀντιπροσωπείας αὐτοῦ. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ἐσχημάτισε τὴν κυβέρνησιν, προσῆλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐζήτησε παρ’ αὐτῆς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἥτις ἦτο συντηρητικῶν φρονημάτων, ἂν καὶ περιεῖχεν ἐν ἑαυτῇ πᾶσαν πολιτικὴν ἱκανότητα καὶ ἐπισημότητα, ἂν καὶ ὑπῆρχον ἐν αὐτῇ ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἐνῷ σήμερον, ὡς προεῖπον, λείπει ὁ ἀρχηγὸς μιᾶς σπουδαίας πολιτικῆς μερίδος καὶ ἄλλοι ἐπίσης πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν, ἡ Βουλὴ, λέγω, ἐκείνη ἐμφορουμένη ὑπὸ συντηρητικῶν αἰσθημάτων, ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ συνεδριάσει ἐχορήγησεν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν ἐνεστῶσαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους, τὸν ὁποῖον ἡ προκάτοχος κυβέρνησις εἶχεν ὑποβάλει. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἡ κυβέρνησις ἐζήτησε καὶ ἔλαβε μάλιστα τὴν συνδρομὴν καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῆς Βουλῆς, ἄνευ τῆς δηλώσεως ὅτι θὰ προέλθῃ μετὰ ταῦτα εἰς τὸ μέτρον τῆς διαλύσεως, ἀπεκλείσθη πλέον, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ δικαιώματος νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ἡγεμονικοῦ προνομίου περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἐκείνης, διότι δὲν εἶχε κἀνένα συνταγματικὸν λόγον νὰ στηρίξῃ τὴν διάλυσιν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἄλλως ἐσκέφθη· ὑπερίσχυσεν ἡ ἰδέα τῆς αὐτοσυντηρήσεως, καὶ μετὰ παρέλευσιν πέντε μηνῶν προβαίνει εἰς τὸ μέτρον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς· καὶ πῶς δικαιολογεῖ αὐτήν; Διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τοὺς νομάρχας λέγει ὅτι «δὲν πρέπει μὲν νὰ κυβερνῶσιν αἱ μειονοψηφίαι, ἀλλ’ ὅτι, ἐπειδὴ ἐνοθεύθη εὐρέως ἡ ἐλευθέρα θέλησις τοῦ ἔθνους κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους, διὰ τοῦτο ἡ κυβέρνησις ἔκαμε χρῆσιν τοῦ μέτρου τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς.» Λόγος ἀνεπαρκὴς, λόγος ἀνίσχυρος, λόγος ἀνάξιος νὰ δικαιολογήσῃ ἓν μέτρον τοσοῦτον σπουδαῖον, ὅπερ λαμβάνεται εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις καὶ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτὸ τῆς πατρίδος καὶ ὄχι τῶν προσώπων. Ὅλοι τότε ἐξανέστησαν κατὰ τοῦ μέτρου τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, μηδ’ αὐτοῦ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων ἐξαιρουμένου, καὶ ὅλον, ἢ τουλάχιστον τὰ 8|10 τοῦ ἔθνους ἀπεδοκίμασαν καὶ κατέκριναν τὸ κυβερνητικὸν αὐτὸ μέτρον· τὸ κατέκριναν διότι δὲν ὑπηρέτει ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ συμφέροντα προσωπικά, συμφέροντα συστήματος πολιτικοῦ, τὸ ὁποῖο ἀνέτρεψε καὶ κατεδίκασε τὸ ἔθνος πρὸ πολλοῦ. Ἐν τούτοις μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἐγὼ κατακρίνω ὡς ἀδικαιολόγητον καὶ ἀντισυνταγματικὴν, ἐνηργήθησαν αἱ νέαι βουλευτικαὶ ἐκλογαί. Σεῖς, κύριοι, οἱ σήμερον κατηγοροῦντες τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1873, κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν τῶν ἐφετεινῶν, ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου τούτου, ἐστιγματίσατε πολλὰς ἐξ αὐτῶν ὡς προϊὸν βίας, παρανομίας καὶ ἐπεμβάσεως κυβερνητικῆς· ἐστιγματίσατε αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Πῶς κάμνετε τώρα τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1872 καὶ 1873, καὶ εὑρίσκετε τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1872 ὡς ἓν φάσμα, τὸ ὁποῖον σᾶς κατατρομάζει κατὰ πᾶσαν στιγμήν; πῶς σεῖς αὐτοὶ δικαιολογεῖτε τὸ μέτρον τῆς κυβερνήσεως περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἐπὶ τῷ λόγῳ τούτῳ τῆς παρανόμου συγκροτήσεως τοῦ κοινοβουλίου; Διατί, ἐνῷ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας πολιτικὴν ἐνεργοῦσαν, πολιτικὴν ὑφισταμένην, τὴν πολιτικὴν τῆς ἐνεστώτης κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν δύνασθε καὶ ἔχετε καθῆκον νὰ ἐξελέγξητε, νὰ κατακρίνητε, νὰ ἀποδοκιμάσητε, καταφεύγετε εἰς τὴν ἱστορίαν, χωρὶς νὰ ἦσθε ὑποχρεωμένοι, χωρὶς κἂν νὰ προκληθῆτε; Ἀλλ’ ἐὰν μοὶ ἦτον ἐπιτετραμένον, κύριοι, νὰ καταφύγω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἱστορίαν, ἠδυνάμην πολλὰ νὰ εἴπω διὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1869 καὶ νὰ κατακρίνω τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τότε διὰ πρώτην φορὰν καθιερώθη, τὸ σύστημα τῆς ἀποστολῆς ἀνακριτῶν καὶ τῆς ἀναμίξεως αὐτῶν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς.

§89ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ὁποῖον ἐπεδοκίμασε καὶ ἐπεκρότησεν ἅπασα ἡ Ἑλλάς· σεῖς τὸ ἀπεφύγετε, διότι μετεχειρίσθητε τὸ σύστημα τῆς καλπονοθεύσεως καὶ τῆς βίας καὶ τῶν παθῶν, μεθ’ ὧν διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ (θόρυβος).

§90ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἠδυνάμην, κύριοι, νὰ μεταχειρισθῶ καὶ ἐγὼ τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν ἀντεγκλήσεων, τῶν μομφῶν καὶ τῶν ἐπικρίσεων, ἤθελον κατακρίνει διὰ πραγμάτων πασιφανῶν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1869 καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐξελέγξεως αὐτῶν· ἠδυνάμην νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν εἰς ἐποχὴν μάλιστα, καθ’ ἣν οἱ δικασταὶ δὲν περιεβάλλοντο μὲ τὴν τήβενον τῆς ἰσοβιότητος, ἦτο μέτρον ἐπεμβάσεως κυβερνητικῆς. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, πολὺ καλὰ τί θὰ εἴπῃ δικαστικὴ ἐξουσία φατριάζουσα καὶ μεροληπτοῦσα· εἶναι φοβερωτέρα καὶ ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν καὶ ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐξουσίαν, διότι ἓν τέταρτον χαρτίου ἑνὸς ἀνακριτικοῦ ὑπαλλήλου, ἤτοι ἓν ἔταλμα συλλήψεως, εἶναι ἱκανὸν νὰ θέσῃ εἰς ἀναστάτωσιν ἕνα δῆμον, μίαν ἐπαρχίαν καὶ νὰ τρέψῃ εἰς φυγὴν ὁλόκληρον κόμμα. Καὶ συνέβη εἴς τινας τῶν ἐπαρχιῶν κατὰ τὸ 1869 τὸ τοιοῦτον, νὰ μεταχειρισθῶσι δηλονότι οἱ ἀνακριταὶ τὴν ἐξουσίαν των ὡς μέσον ἐκφοβίσεως κατὰ τῶν ἀνθυπουργικῶν ὑποψηφίων, κατὰ τῶν φίλων αὐτῶν, κατὰ τῶν κομματαρχῶν αὐτῶν, οἵτινες ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθησαν νὰ ἀποσυρθῶσι τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος καὶ ν’ ἀφήσωσι τὸ στάδιον ἐλεύθερον εἰς τοὺς φίλους τῆς κυβερνήσεως, ἄλλοι δὲ νὰ τραπῶσιν εἰς φυγήν.

§91ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν μᾶς ἀναφέρετε μίαν ἐπαρχίαν;

§92ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἀφήσατε νὰ τελειώσῃ.

§93ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐνδιαφέρομαι, κύριοι.

§94ΔΟΥΝΤΖΗΣ. Ὕστερον λάβε τὸν λόγον καὶ ὁμίλησον.

§95ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδυνάμην, κύριοι, νὰ εἴπω ὅτι οὐδὲ αὐτὴ ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν ἐγένετο ὡς ἔπρεπε νὰ γείνῃ, διότι δὲν ἀφέθη ἡ Βουλὴ ἐλευθέρα νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ συζητήσῃ τὰς ἐκλογὰς μὲ εὐρύτητα καὶ μὲ ἄνεσιν. Ἐν μιᾷ μόνῃ ἡμέρᾳ, καὶ ταύτῃ ἑορτασίμῳ, τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, καὶ ὥρᾳ πρωϊνῇ, καθ’ ἣν ἀκόμη ὁ λαὸς ἐκκλησιάζετο εἰς τὰς ἐκκλησίας, ἐπεκυρώθησαν ἐνταῦθα 15–20 ἐκλογαὶ ἀσυζητητὶ, πολλαὶ ἐκ τῶν ὁποίων δὲν ἦσαν ἀναμάρτητοι καὶ ἤθελον προκαλέσει συζητήσεις καὶ ἐξετάσεις! Ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων παρίστατο καὶ ἡ κυβέρνησις τοῦ 1869, ὅπως παρεστάθη καὶ ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις, καὶ συνέπραξε καὶ συνεψήφισεν ὑπὲρ ἢ κατὰ, ἐνῷ ἡ κυβέρνησις τοῦ 1872, ὡς εἶπον καὶ τὸ γνωρίζετε ὑμεῖς αὐτοὶ, οὔτε παρέστη εἰς τὴν Βουλὴν, οὔτε συνέπραξε, οὔτε ἐψηφοφόρησε διὰ τὴν ἐπικύρωσιν ἢ ἀκύρωσιν ἐκλογῆς τινος.

§96ΤΙΝΕΣ. Νὰ τὸ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον 12 ἡ ὥρα.

§97ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τελειώνω τώρα. Ἠδυνάμην νὰ εἴπω, κύριοι, ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ 1869, θέλουσα νὰ λάβῃ ἀμνηστείαν τῶν πράξεών της, ἐξεβίασε διὰ τρόπου ἥκιστα συνταγματικοῦ τὴν Βουλὴν εἰς συνεδρίασιν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου νῦν ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐν διπλῇ ἑορτῇ, ἐν ἡμέρᾳ δηλαδὴ Κυριακῇ, οὔσης καὶ τῆς ἑορτῆς τοῦ ἁγίου Δημητρίου, ἥτις δὲν ἐμπόδισε τὸν ἀξιότιμον νῦν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, πρόεδρον τότε τῆς Βουλῆς κ. Δ. Χρηστίδην, ἐνῷ ἦτον ἡ ἐπέτειος ἑορτὴ τοῦ ὀνόματός του, νὰ συνεδριάσῃ ἐνταῦθα καὶ νὰ συγκαλέσῃ τὴν συμπολίτευσιν τῆς Βουλῆς, διότι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ὑπέκυψεν εἰς τὸ ἐκβιαστικὸν τοῦτο μέτρον τοῦ ὑπουργείου, ὅπως χορηγήσῃ ἀμνηστείαν εἰς τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης! Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν τὸ φοβερὸν κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον τὴν ἐπιοῦσαν τῆς περιφήμου ἐκείνης συνεδριάσεως ἀπήγγειλεν ἐντεῦθεν κατὰ τοῦ τότε προέδρου τῆς Βουλῆς νῦν ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, νῦν πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως.

§98ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι.

§99ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, κ. πρόεδρε. Ἀλλὰ, κύριοι, πάντα ταῦτα τὰ παραλείπω, καὶ πρέπει νὰ τὰ παραλείψω, διότι ἄλλως δὲν ἤθελον εἶσθαι συνεπεῖς πρὸς ἐμαυτὸν, ἔχοντα ἀντιθέτους ἰδέας καὶ ἀντιθέτους ἀρχὰς παρ’ αὐτὰς τὰς ὁποίας ἄλλοι ἀξιότιμοι καὶ πολλῷ κρείττονες ἐμοῦ βουλευταὶ ἔχουσι καὶ ὑποστηρίζουσιν. Ἐγὼ σέβομαι τὸ δεδικασμένον, ἐγὼ σέβομαι τὴν κατὰ τὸ Σύνταγμα συγκρότησιν τοῦ κοινοβουλίου καὶ τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ, καὶ ἂν ἀκόμη αὗται ἐξεδόθησαν καθ’ ὃν τρόπον ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τοῦ ἁγίου Δημητρίου κατὰ τὸ 1869· διότι, ἐὰν ἠδυνάμεθα κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἀνακινῶμεν τοιαῦτα ζητήματα καὶ νὰ ἀνεψηλαφίζωμεν τὰς ἀποφάσεις τοῦ κοινοβουλίου, ὅπως τὰ δικαστήρια ἀναψηλαφίζουσιν εἰς ὡρισμένας τινὰς περιπτώσεις τὰς ἑαυτῶν ἀποφάσεις, ἠθέλομεν ὑποπέσει εἰς ἕνα λαβύρινθον ἀδιέξοδον, καὶ ἠθέλομεν παραστήσει κράτος ὄχι εὐνομούμενον καὶ συνταγματικὸν, ἀλλὰ κράτος φελάχων καὶ βεδουίνων. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξετοπίσθη καὶ μετεφέρθη εἰς ἄλλο τι στάδιον, τὸ ὁποῖον μὲ ἔφερεν ἐπὶ τὸ βῆμα. Λυποῦμαι ὅτι εὑρέθην εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ εἴπω ὅσα εἶπον ἐνταῦθα διὰ νὰ δικαιολογήσω κυβέρνησιν προεδρευομένην ἀπὸ τὸν ἀξιοσέβαστον κ. Δ. Βούλγαρην, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος, ἑπομένως ἐξ ἀνάγκης νὰ καταφύγω εἰς μικράς τινας ἀντεγκλήσεις· ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, ἀδίκως καὶ ἀκαίρως προσβαλλομένην, μοὶ ἐπέβαλε τὸ καθῆκον τοῦτο, ὅπερ δὲν ἠδυνάμην νὰ παραλίπω δι’ οὐδένα οἱονδήποτε λόγον. Λυποῦμαι διότι, ἀντὶ νὰ λάβω καὶ ἐγὼ μέρος εἰς τὴν πολιτικὴν συζήτησιν κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς Καλαβρύτων προεκάλεσεν, ἐνησχολήθην εἰς ἄλλα ἀντικείμενα ἀφορῶντα τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν τιμὴν τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1872· ἀλλὰ δὲν πταίω ἐγὼ, ἄλλος μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν καὶ ὤφειλον νὰ μὴ σιωπήσω καὶ δὲν ἐσιώπησα, διότι ὑπεράνω τῆς τιμῆς καὶ τῆς φιλοτιμίας τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις εἶχε προϊστάμενον τὸν πρῶτον τῆς Ἑλλάδος πολίτην, δὲν θέτω κἀνὲν ἄλλο ζήτημα οὔτε πολιτικόν, οὔτε προσωπικόν. Τὸ κόμμα, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀρχηγὸν τὸν ἀξιότιμον κ. Βούλγαρην, τοῦ ὁποίου ἀποτελῶ μέρος καὶ ἐγώ, δὲν θὰ παρεκκλίνῃ οὔτε κατὰ κεραίαν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς πεποιθήσεις του, οἱαδήποτε περίστασις καὶ ἂν ἤθελε παρουσιασθῇ, ἀλλὰ συγχρόνως δὲν θυσιάζει οὔτε κεραίαν τῆς τιμῆς του καὶ τῆς φιλοτιμίας του, ὡς σᾶς εἶπον, δι’ οἱονδήποτε ἄλλον λόγον· θὰ μείνῃ λοιπὸν εἰς τὴν θέσιν του, ἐν τῇ κατὰ τῆς κυβερνήσεως ἀντιπολιτεύσει. Δὲν θὰ χορηγήσῃ τὴν ὑποστήριξίν του εἰς τὴν κυβέρνησιν ἑπομένως, ἀλλ’ ἴσως εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὴν ἀνεχθῇ, ὅπερ ἰσοδυναμεῖ μὲ σιωπηρὰν ὑποστήριξιν, διότι δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τὸν τόπον του ἄνευ Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ βεβαίως, ἐνῷ δὲν θὰ προκαλέσῃ ἀλλ’ οὔτε θὰ συνεργήσῃ ἢ θὰ συμπράξῃ εἰς μίαν κρίσιν κυβερνητικὴν πρόωρον, δὲν θὰ χορηγήσῃ ἐνεργητικῶς τὴν συνδρομήν του εἰς τὴν ἐνεστῶσαν κυβέρνησιν, διότι νομίζει ὅτι αὕτη δὲν ἀνταπεκρίθη, οὔτε ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς προσδοκίας τῆς πατρίδος. Μετὰ τὰ λεχθέντα, κύριοι, κατερχόμενος τοῦ βήματος, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω εἰς τὴν βουλὴν τὴν ἄπειρον εὐγνωμοσύνην μου, διότι, μολονότι ἡ συζήτησις κατὰ τὸ πλεῖστον ἦτο προσωπικὴ καὶ ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ θορύβους καὶ πλειοτέρας διακοπάς, ἡ Βουλὴ μὲ ἠνέχθη κατὰ τὴν μακρὰν ταύτην ἀγόρευσίν μου μεθ’ ὑπομονῆς καὶ ἀνοχῆς. Ἐπειδὴ δὲ ὁ λόγος περὶ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1873, παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν θὰ λάβω μέρος κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν αὐτοῦ· θὰ λάβω ὅμως μέρος μετ’ ἄλλων φίλων τῆς πολιτικῆς μου μερίδος κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν γνώμην, τὴν ὁποίαν καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξεφράσαμεν, πρὸ πάντων δὲ διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἐγγραφὴν τῆς δαπάνης τῶν 280,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ὀφειλομένων, δυνάμει συμβάσεως νομοθετικῶς κεκυρωμένης, εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καὶ ἄλλων τοιούτων παραγωγικῶν καὶ κοινωφελῶν δαπανῶν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ζαΐμης ἔχει τὸν λόγον.

§101ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον.

§102ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι· τώρα.

§103Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Λαβών, κύριοι, μέρος χθὲς εἰς τὸ πολιτικὸν ζήτημα ἀποβλέπον εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀναγκάζομαι σήμερον νὰ συμμεθέξω συζητήσεως ἐπίσης πολιτικῆς ἀλλ’ οὐδεμίαν ἐχούσης σχέσιν πρὸς τὸ χθεσινὸν ζήτημα· ἴσως θὰ φανῇ παράξενον, ὅτι σήμερον εἶμαι εἰς πλέον εὐχάριστον θέσιν παρὰ τὴν χθεσινήν. Ἀναγκασθεὶς ὑπὸ πεποιθήσεων ἀδιασείστων νὰ πολεμήσω τὸν κ. Δεληγεώργην, πρὸς τὸν ὁποῖον, ὡς καὶ χθὲς τὸ εἶπον, εἶχον πάντοτε ὑπόληψιν, τὸ ἔπραξα μετὰ λύπης· ἀλλ’ ὤφειλον νὰ ὑποκύψω εἰς τὰς πεποιθήσεις μου, τὰς ὁποίας δὲν ἐσυνείθισα νὰ θυσιάζω δι’ οὐδένα λόγον· εἰς τὴν πολιτικὴν ὅμως συζήτησιν, ἥτις ἠγέρθη σήμερον, λαμβάνω μέρος μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως, λαμβάνω μέρος μετὰ ἀγαλλιάσεως· θὰ ἀναγκασθῶ ὄχι νὰ ἐπεκταθῶ πολύ, διότι ἐν γένει ἀγαπῶ τὴν συντομίαν, ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ κάμω ἐκδρομήν τινα καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλή, ἥτις μὲ ἐτίμησε πάντοτε μὲ τὴν εὐμενῆ ἀκρόασίν της, θέλει μοὶ παράσχει καὶ ταύτην σήμερον. Τὸ ἐγερθὲν σήμερον πολιτικὸν ζήτημα μὲ ἀναγκάζει νὰ διευκρινίσω καθαρῶς τὴν θέσιν καὶ τὴν ἐμὴν καὶ τὴν τῶν φίλων μου ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει· ὅτε συνηντήθην ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τούτῳ καὶ οἱ φίλοι μου καὶ ἐγὼ μετά τινων ἄλλων ἀποχρώσεων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν ἐνοήσαμεν οὐδὲ ἐγὼ οὐδὲ οἱ φίλοι μου, ὅτι ἡ συνάντησις αὕτη ἤθελε καταστρέψει τὸ παρελθόν μας, ὅτι ἤθελε διαψεύσει τὰς πεποιθήσεις μας· δὲν ἐνόησα, ὡς ἔλεγεν ἀξιότιμός τις φίλος μου, ὅτι θὰ κάμω καθολικὴν ἐν γένει ἑταιρίαν, τῆς ὁποίας σκοπὸς θὰ ᾖναι μόνον ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν καταστροφὴν τῶν πεποιθήσεών μας καὶ τῶν προηγουμένων μας. Δὲν ὁμιλῶ, κύριοι, μετ’ ἔχθρας, ὡς δὲν ὡμίλησα οὐδὲ χθές· καὶ ὀφείλω νὰ ἀποτείνω εἰς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως τὸ δίκαιον αὐτὸ παράπονον ὅτι χθὲς ἀντικρούων ἀπὸ τῆς θέσεώς του τὸν λόγον μου, εἶπεν ὅτι ἀπὸ τῶν ἐξελέγξεων ἐγνώριζεν ὅτι εἶχον ἐναντίον του ἔχθραν εἰς τὸ στῆθός μου· δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο Εἰκοσιπενταετίαν ὅλην ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τούτῳ διαβιώσας, οὐδέποτε ᾐσθάνθην ἔχθραν ἐναντίον οὐδενός· ἔχω ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τούτῳ ἀντιθέτους γνώμας πρὸς πολλοὺς, ἀλλ’ ἔχθραν δὲν ἔχω πρὸς οὐδένα, καὶ μάρτυς εἶναι ἡ δεξιὰ αὐτὴ πλευρὰ, ἥτις σήμερον ὑποστηρίζει τὸν κ. Δεληγεώργην. Δὲν θὰ ὁμιλήσω λοιπὸν οὐδὲ σήμερον μετ’ ἔχθρας· θὰ ὁμιλήσω ὅμως μετ’ εἰλικρινείας τῆς προσηκούσης. Ὅτε χθὲς, λαλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶπον τὰς ἑξῆς λέξεις «κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ἡ Βουλὴ τοῦ 1872 δὲν ἠδύνατο νὰ διατηρηθῇ, διότι δὲν ἦτον ἡ ἁγνὴ ἔκφρασις τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων», δὲν ἐνόησα νὰ ἀποτείνω οὐδεμίαν μομφὴν κατὰ τῆς προηγουμένης κυβερνήσεως. Ὅσοι εἶσθε μέλη ἐπὶ ἔτη τοῦ κοινοβουλίου τούτου ἐνθυμεῖσθε, ὅτι οὐδέποτε κατὰ τῶν κυβερνήσεων, αἱ ὁποῖαι παρῆλθον, ἀπηύθυνα μομφήν τινα ἢ κατηγορίαν· ὅταν ὅμως προκαλοῦμαι, ὅταν ὅμως μοὶ ῥίπτετε τὸ χειρόκτιον, ἐσυνείθισα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ μὴ τὸ ἀφήνω· ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω τοῦτο πρὸς τιμὴν τοῦ ἑαυτοῦ μου καὶ πρὸς τιμὴν τῶν φίλων μου. Εἶπον, κύριοι, χθὲς ὅτι ἡ ἐμὴ πεποίθησις ἦτον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη δὲν ἠδύνατο νὰ διατηρηθῇ, διότι δὲν παρίστα τὴν ἁγνὴν τῶν ἐκλογέων θέλησιν· δὲν ἐνόησα νὰ προσβάλω, οὔτε ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν ἐκείνην, οὔτε τὴν κυβέρνησιν. Βεβαίως ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ παρεκάθησαν ἴσως ὑπὲρ τοὺς 130–140 βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν γνήσιοι βουλευταὶ τοῦ τόπου, ὁποῖοι ἀντιπροσώπευον τὴν ἁγνὴν τῶν ἐκλογέων θέλησιν, ἀλλὰ παρεκάθησαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν ἀπόῤῥοια τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ λαοῦ· ἀλλὰ πᾶν κοινοβούλιον, κύριοι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ περιέχῃ τοιαῦτα στοιχεῖα, εἶναι καταδικασμένον νὰ ἀποθάνῃ καὶ νὰ ἀποθάνῃ ταχέως. Ἅπαξ εἰς ἐκείνην τὴν Βουλὴν ὡμίλησα. Τὴν προφητείαν τὴν ἀπήγγειλα ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας· εἶπον (καὶ εἶναι στάμπα, ὡς ἔλεγεν ἄλλοτε ὁ σεβαστὸς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) «προσέξατε εἰς τὸν νόμιμον καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς, διότι ταχὺ θὰ ᾖναι τὸ τέλος τοῦ κοινοβουλίου, ἂν δὲν τιμωρήσητε τὰς καλπονοθεύσεις καὶ τὰς παραβιάσεις τοῦ νόμου». Ὅ,τι εἶπον, κύριοι, ἦτον ἡ ἀρχικὴ πεποίθησίς μου περὶ τῆς Βουλῆς ἐκείνης· ἀλλὰ συνηντήθην μὲ μερίδα, ἡ ὁποία ἐνδιεφέρετο, ὅπως τὸ κοινοβούλιον ἐκεῖνο διακηρυχθῇ τὸ νομιμώτερον τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἐνόησα διὰ τοῦτο νὰ θυσιάσω τὰς πεποιθήσεις μου, νὰ θυσιάσω τὰς ἀρχάς μου, ἵνα φέρω τὴν πτῶσιν τῆς κυβερνήσεως. Προτιμῶ, τὸ ὁμολογῶ, νὰ μείνῃ ὁ κ. Δεληγεώργης εἰς τὴν ἐξουσίαν παρὰ νὰ ἔλθῃ ἡ κατάστασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν κατέκρινα (εὖγε, εὖγε). Δὲν ἔπρεπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ν’ ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ἐξ ἁπλῆς καὶ καθαρᾶς φράσεως, ἀντιπροσωπευούσης τὴν ἀρχικὴν πεποίθησίν μου, νὰ παρεκτραπῇ εἰς προσωπικότητας καὶ εἰς ἀντεγκλήσεις. Δὲν ἐσυνείθησα ν’ ἀπαντῶ εἰς προσωπικότητας, ἀλλὰ καὶ δὲν δύναμαι νὰ παρέλθω ἄνευ ἀπαντήσεως τὴν ἐπιῤῥιφθεῖσαν μομφὴν ἐναντίον μου, ὅτι ἦλθον νὰ συκοφαντήσω· δὲν ἐσυκοφάντησα. Δυνατὸν ἡ πεποίθησίς μου νὰ ἦτον ἐσφαλμένη. Καὶ χθὲς, ὅτε κατηγόρησα τὸν κ. Δεληγεώργην, δὲν ἐνόησα, ὅτι τὸν συκοφαντῶ· ἤθελον μόνον νὰ ἐπικρίνω τὴν πορείαν του. Ἡ συκοφαντία εἶναι ἴδιον μικρῶν καὶ μοχθηρῶν ψυχῶν, τοιαύτη δὲ δὲν εἶναι ἡ ἰδική μου.

§104ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνόησα τοιοῦτόν τι· εἶπον ὅτι τὰ πράγματα διεστρέψατε καὶ οὐχὶ ὅτι ἐσυκοφαντήσατε.

§105ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὴν ὁμιλίαν του συμπεριέλαβε καὶ ἐμὲ καὶ τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως. Ὑπεστηρίξαμεν, λέγει, ἀρχὰς ἀνατρεπτικὰς τοῦ πολιτεύματος, δυναμένας νὰ φέρωσι τὸ χάος, ὑποστηρίξαντες ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὰ κοινοβούλια διὰ τὸν κακὸν καταρτισμὸν αὐτῶν. Εἶναι, κύριοι, πολὺ σπουδαῖον ζήτημα ὁ καταρτισμὸς ὁ νόμιμος ἑνὸς κοινοβουλίου καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ διαλύειν αὐτό. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ κατὰ τὸ πολίτευμα ἡμῶν ἐξουσία τις νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ νομίμου ἢ μὴ καταρτισμοῦ, ὑπάρχει ὅμως δύναμίς τις ἐν πάσῃ ἐλευθέρᾳ κοινωνίᾳ ἀνωτέρα τῶν ἐξουσιῶν τῶν ἐγγεγραμμένων ἐν τῷ πολιτεύματι, ἡ κοινὴ γνώμη τοῦ τόπου· τὸ κοινὸν φρόνημα ἔχει τοσαύτην δύναμιν εἰς τὰς ἐλευθέρας καὶ συνταγματικὰς πολιτείας, ὥστε ὑπαγορεύει πολλάκις τὸν νόμον εἰς τὴν κυβέρνησιν εἰς τὰς βουλὰς καὶ εἰς τοὺς Βασιλεῖς. Ἰδού, κύριοι, ποία ἦτον ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία ἐπέτρεψε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς τοῦ 1872, ἡ ὁποία ἐξήλεγξε τὸν νόμιμον ἢ μὴ καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς. Οὐχὶ μόνον ἡ Ἑλλάς, οὐχὶ πᾶς τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχει τάφος ἑλληνικὸς, ὡς ἔλεγεν ἀρχαῖός τις συγγραφεὺς, ἀλλὰ καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχει τάφος ἑλληνικὸς καὶ ὑπῆρχεν εἷς Ἕλλην, ἐξηγέρθη ἡ κοινὴ γνώμη κατὰ τῶν παραβιάσεων τοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1872. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι, κύριε Παπαμιχαλόπουλε, ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία σήμερον εἰς τὴν πρόοδον τῶν κοινωνιῶν ὑπαγορεύει τὸν νόμον. Ἀλλὰ πιθανῶς εἰς τὸν οἶκον τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου νὰ μὴ εἰσέρχωνται αἱ ἰδέαι τῆς προόδου καὶ τῆς ἐλευθερίας εὐκόλως· ἴσως ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος δὲν παρακολουθεῖ τὴν πρόοδον τῆς κοινωνίας, ἴσως πάσχει ὅ,τι ἔπασχεν ὁ Λουδοβῖκος 16ος. Πιστεύω, ἂν τὸν παραβάλω πρὸς ἕνα ἀτυχῆ, ἀλλὰ χρηστὸν βασιλέα, δὲν θὰ παραπονεθῇ. Ναί, κύριοι, ὁ Λουδοβῖκος 16ος, ὅταν ἤρχισεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1789, ἥτις διέσεισε τὰ θεμέλια τῶν ἀρχαίων κοινωνιῶν καὶ ᾠκοδόμησε νέαν κοινωνίαν, τῆς ὁποίας ἀπολαύομεν τὰ ἀγαθά, ὁ Λουδοβῖκος 16ος διετήρει ἡμερολόγιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔγραφε καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πᾶν τὸ σπουδαῖον γεγονός. Εὑρέθη τὸ ἡμερολόγιον τοῦτο, καὶ εὑρέθη συνεχὴς ἀριθμὸς ἡμερῶν, καθ’ ἃς ἔγραφε rien, rien, καὶ ὅταν ἐκυρίευσαν τὴν Βαστίλλην εὑρέθη, ὅτι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔγραψεν ἐπίσης rien, ὅτι τίποτε δὲν ἔλαβε χώραν. Τὴν πρόοδον λοιπὸν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας δὲν τὴν παρακολουθεῖ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐν τῇ ἀτμοσφαίρᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ συνήθως διαμένει· ἡ πρόοδος αὕτη τῆς κοινωνίας, ἡ ἀόρατος αὕτη ἐξουσία τοῦ κοινοῦ φρονήματος παντὸς ἔθνους, δὲν εἰσέρχεται ἐκεῖ. Ἀλλὰ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου, ἂν ἓν κοινοβούλιον καταρτισθῇ νομίμως, οὐδένα δύναται νὰ ἔχῃ πλέον ἐπικριτὴν τοῦ καταρτισμοῦ του· καὶ ἂν ταῦτα ἐλέγοντο ἀλλοῦ, ἴσως ἠδύναντο νὰ δικαιολογηθῶσιν, ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι δὲν πιστεύω νὰ σᾶς ἀρέσκῃ ἡ ὑποστήριξις τοιούτων ἀρχῶν. Σᾶς εἶναι γνωστὴ ὡς καὶ εἰς ἐμὲ εἶναι γνωστὴ, ἡ ἐπιῤῥοὴ, τὴν ὁποίαν ἐξασκεῖ ἑκάστοτε ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν. Ὑποθέσατε, καὶ δὲν θέλω νὰ φέρω ἄλλο παράδειγμα, φέρω τὸν ἑαυτόν μου, ὑποθέσατε ὅτι λαμβάνω ἡμέραν τινὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἐπεμβαίνω διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, διὰ τῶν ὀργάνων, καλπονοθεύω καὶ φέρω 180 φίλους μου ἐνταῦθα, ἐξελέγχονται, κυρήσσονται νόμιμοι βουλευταί· σᾶς ἀρέσκει, κύριοι, νὰ ὑπεστηρίζητε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκείνη εἶναι νόμιμος, διότι ἐξελέγχθη μόνη της; Ἂν, κύριε Παπαμιχαλόπουλε, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίξαμεν, φέρῃ τὸ χάος, τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν σας φέρει εἰς ἀπόλυτον πρωθυπουργίαν, φέρει εἰς μίαν ἀληθῆ Βεζυρίαν. Ἂν λοιπὸν αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ κατὰ τὸ 1872 κατεκρίθησαν, κατεκρίθησαν ὑπὸ τοῦ κοινοῦ φρονήματος τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον, ὡς σᾶς εἶπον, εἶναι δύναμις, ἥτις ἔπεισε καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα τοῦ Κράτους εἰς τὴν διάλυσιν. Ἀλλ’ ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος, ἵνα ἀποδείξῃ τὸ νόμιμον τῶν ἐκλογῶν, ἐνησχολήθη εἰς τὸ μαρτυρολόγιον ὅλων τῶν θυμάτων, τὰ ὁποῖα ἔπεσαν τότε· κατέκρινε δὲ καὶ τὸν κ. Δεληγεώργην, κατέκρινε καὶ ἐμὲ, διότι ἐμείναμεν ἄφωνοι, σιωπηλοὶ, καὶ δὲν ἐτολμήσαμεν ἀμφότεροι νὰ προσβάλωμεν τὰς ἐκλογάς. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἐγὼ, λέγω δὲ ἐγὼ, (διότι ἐν τῷ κοινοβουλίῳ ἐκείνῳ δὲν διεσώθησαν ἀπὸ τὰ ναυάγια, εἰμὴ 4 φίλοι μου, τεσσαράκοντα δὲ ἔπεσαν θύματα τῶν καλπονοθεύσεων καὶ τῆς ἐπεμβάσεως τῆς ἐξουσίας), ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἀπελπίσθην, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ κοινοβούλιον ἐκεῖνο νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του· ἀπεφασίσαμεν λοιπὸν νὰ σιωπήσωμεν, καὶ μόνον ἐν τῷ τμήματι ἐξέφρασα τὴν γνώμην μου διὰ τῆς ὑπογραφῆς μου, καὶ περιωρίσθην μόνον νὰ ψηφίσω καθ’ ὅλων τῶν παραβιάσεων τοῦ νόμου· ἦτο δὲ τοιαύτη ἡ πεποίθησίς μου καὶ ἡ ἀπελπισία μου, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπικρατήσῃ, ὥστε πολλάκις τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κύριον Πετιμεζᾶν, ἀκαμάτως καὶ μετὰ ζήλου ἀναδεχθέντα νὰ προσβάλῃ τὰς παρανόμους ἐκλογὰς καὶ νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν αὐτῶν, τὸν ἀπέτρεπον· τοῦ ἔλεγον «δὲν βαρύνεσαι ὁμιλῶν, ἐνῷ δὲν σοῦ ἀπαντοῦν καὶ γελοῦν. Δὲν εἶχόν τι νὰ εἴπωσιν. Ἰδίως ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Πατρῶν ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐλάλησεν ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, λογικῶς καὶ εὐγλώττως· οὐδεὶς τοῦ ἀπήντησεν, ἀλλ’ ἐφώναξαν «τὰ ξεύρουμεν» καὶ ἐπεκύρωσαν τὴν ἐκλογήν. Τότε εἶπον εἰς τὸν κύριον Πετιμεζᾶν: βλέπεις ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ θέλω νὰ ἀπαλλάξω τοὺς πνεύμονάς σου, καί τοι δυνατοὺς, ἀπὸ τοῦ κόπου τούτου; Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τότε δὲν ὡμίλησα. Μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἀπεμακρύνθην τοῦ κοινοβουλίου διὰ τὸν εὔλεπτον λόγον, ὅτι δὲν ἔβλεπον παρὰ τέσσαρα διασωθέντα ναυάγια ἐκ τῶν φίλων μου, 40 δὲ θύματα πολιτικὰ τῆς παραβιάσεως τῶν νόμων. Δὲν εἶχον, κύριοι, σᾶς τὸ ὁμολογῶ, πολλὴν διάθεσιν· ἀλλ’ εἰς τὸ μαρτυρολόγιον τοῦτο ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι οὐδεμία καλπονόθευσις, οὐδεμία παραβίασις νόμων ἔλαβε χώραν, ἀλλ’ ὅτι ἐξ ἐναντίας ἐλάβαμεν καὶ ἡμεῖς ἤτοι ὁ κύριος Πετιμεζᾶς καὶ οἱ συνάδελφοί μου καὶ ὑποστήριξιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸ ὑπερβαίνει τὸ γελοῖον. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, ὅτι ἐντὸς τοῦ ὑπουργικοῦ ἐκείνου συμβουλίου ὑψώθησαν δύω εὐγενεῖς φωναὶ κατὰ τῶν ἐνεργουμένων ἀσυστόλως παραβιάσεων τοῦ νόμου εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, καὶ ὀφείλω ὡς ἔργον δικαιοσύνης νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ κ. Μπούμπουλης, ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τότε, καὶ ὁ κ. Μεταξᾶς, ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὕψωσαν φωνὴν καὶ ἤθελον νὰ ἐμποδίσωσι παρεκτροπὰς, αἱ ὁποῖαι ἴσως εἶχον λάβει χώραν καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας. Αἱ φωναὶ τότε τοῦ κυρίου Μπούμπουλη καὶ τοῦ κυρίου Μεταξᾶ, ἡ διαμαρτύρησις τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, συμμάχου τότε τοῦ ὑπουργείου, ἐσταμάτησαν οὐχὶ τὰς ἐπεμβάσεις, ἀλλὰ τὴν παῦσιν τῶν δημάρχων Καλαβρύτων, τὴν ὁποίαν ἐνήργησαν καὶ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἐπεκτείνουν καὶ εἰς ἄλλους παρὰ τοὺς παυθέντας· δὲν ἠδυνήθησαν ὅμως νὰ ἐμποδίσωσι τὰ ἄλλα εἴδη τῶν ἐπεμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετελέσθησαν ἐν πλήρει πανηγυρικότητι. Εἶναι, κύριοι, δυσάρεστον νὰ ἀναγκάζεταί τις νὰ ἐπανέρχεται εἰς ἱστορίαν δύω ἐτῶν, ἀλλὰ μὲ ἠνάγκασαν χωρὶς νὰ δώσω ἀφορμὴν, καὶ τοὺς εὐχαριστῶ διότι καθαρίζω τὴν θέσιν μου· ἐγὼ δὲν ἀλλάζω θέσιν ἕνεκα τοῦ ἐπεισοδείου τούτου, θὰ διατηρήσω ἐν τῇ Βουλῇ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἐξ ἀρχῆς ἐχάραξα, τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπολιτευομένου, ἀλλ’ ἀντιπολιτευομένου μετριοπαθοῦς, μὴ ἐπιδιώκοντος πάσῃ θυσίᾳ τὴν πτῶσιν τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, ἀναγνωρίζοντος τὰ καλά, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ πράξῃ, ἀλλὰ μέλλοντος νὰ καταπολεμήσῃ ὅλα ὅσα νομίζει κακά. Ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο διὰ τῶν ῥητορικῶν σχημάτων, διὰ τοῦ λεγομένου παρασιωπητικοῦ νὰ κάμῃ καὶ ἐκδρομήν τινα εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 69. Εἶναι δυσάρεστον νὰ ἀνατρέχῃ τις εἰς ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν πρὸ πέντε ἐτῶν· ἀλλὰ μὴ ἔχοντες νὰ προτείνωσί τι κατὰ τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, εὗρον ἓν καὶ μόνον μέσον ἐπεμβάσεως, τὸ τῶν ἀνακριτῶν, τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιπολίτευσις ἐφέτος ἐζήτησεν ὡς τὸ μόνον μέσον τῆς σωτηρίας τῶν ἐκλογῶν. Πέρυσιν, ὅτε ἐγείροντο εἰς τὰς ἐπαρχίας φωναὶ τῶν ἀντιπολιτευομένων, παρὰ πάντων ἐζητήθησαν ἀνακριταί· ἐφέτος ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, διότι θὰ ἦμαι αὐστηρὸς κατὰ τοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦμαι καὶ δίκαιος, τὸ ὑπουργεῖον ἔστειλε παντοῦ ἀνακριτάς, καὶ διὰ τοῦτο αἱ ἐκλογαί, ἐξαιρέσει τῶν ἐπαρχιῶν Μεσσήνης, Γορτυνίας καὶ ἄλλων τριῶν, ἐνηργήθησαν ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ· τοῦτο δὲ ὀφείλεται εἰς τὴν παρουσίαν τῆς δικαιοσύνης. Ἡ δικαιοσύνη εἰς τὴν Ἑλλάδα, πλὴν ἐξαιρέσεών τινων, ἀνταπεκρίθη πάντοτε εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῆς, ἐφάνη ἀμερόληπτος καὶ σεβαστὴ καὶ ὑπεστήριξε τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἀντιπολιτευόμενοι τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἐζήτησαν ἀνακριτάς, ἀνακριτὰς ἀνακριτάς. Ὁ κ. Δηλιγιάννης, εἰς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ ὁποίου βεβαίως ὑπῆρξαν παραβιάσεις ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, δὲν ἐζήτησε παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης εἰμὴ τὴν ἀποστολὴν ἀνακριτῶν. Ἂν λοιπὸν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 69 κατηγοροῦνται μόνον διότι παρευρέθησαν ἀνακριταί, συγχαίρω τὸν ἑαυτόν μου καὶ τοὺς τότε συναδέλφους μου. Ἀλλ’ αἱ ἐκλογαί, λέγει, δὲν ἐξελέγχθησαν προσηκόντως, διότι ἡμέραν τινὰ περὶ τὴν 8ην ὥραν συνῆλθεν ἡ Βουλὴ καὶ προέβη εἰς τὴν ἐπικύρωσιν 15 καὶ 20 ἐκλογῶν. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, διότι δὲν ἤμην παρών, πόσαι ἐκλογαὶ ἐπεκυρώθησαν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην· ἐνθυμοῦμαι μόνον, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἦτο παρὼν ὁ Κέρβερος τῆς τότε ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος ἐνθυμοῦμαι ἐκοίλανε διὰ τῶν ποδῶν του τὸ βῆμα· ἦτο παρὼν ὁ κύριος Λομβάρδος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὑπουργίας μου ἀνέβη τὸ βῆμα 140 φορὰς καὶ δὲν ἄφησε τίποτε χωρὶς νὰ τὸ ἐξετάσῃ καὶ νὰ τὸ ἀνατάμῃ· ἂν λοιπὸν ὑπῆρχον παρανομίαι, ὁ κύριος Λομβάρδος καὶ ἡ λοιπὴ ἀντιπολίτευσις ἤθελον τὰς ἐξελέγξει. Ἀλλ’ ἂν ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος ἐκοιμήθη περισσότερον καὶ δὲν ἦλθεν ἐνωρίς, πταίει ἡ Κυβέρνησις; πταίει ἡ Βουλὴ ἐκείνη; Δὲν εἶχον νὰ εἴπωσι τι κατὰ τῶν ἐκλογῶν καὶ μετὰ δύω ἔτη ἐδημιούργησαν τοῦτο, ὅτι ἡ ἐξέλεγξις ἤρχισε λίαν πρωΐ, δηλ. κατὰ τὴν συνήθη ὥραν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ ἐνθυμήθη καὶ τὴν συνεδρίασιν τοῦ ἁγίου Δημητρίου. Τὸ ζήτημα ἐξητάσθη τότε καὶ ἔλαβε χώραν ταραχώδης συζήτησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβε μέρος καὶ ὁ κύριος Δεληγεώργης, καὶ ἡ συζήτησις ἀπέδειξεν ὅτι ἡ 26 εἶχε προσδιορισθῆ διὰ συνεδρίασιν, ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις δὲν ἤθελε νὰ προσέλθῃ, καὶ δὲν τὴν κατηγορῶ διὰ τοῦτο, ἀφῆκεν ὅμως δύω ἀγρύπνους φύλακας, τὸν κύριον Λομβάρδον καὶ τὸν κύριον Πετιμεζᾶν, ὥστε καὶ ἡ συνεδρίασις αὕτη, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν μετὰ πενθήμερον συζήτησιν περὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ ὑπουργείου καὶ μετὰ πρόκλησιν ἐκ μέρους τοῦ τότε πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ θέσῃ θέμα ἐμπιστοσύνης, ἐκηρύχθη νόμιμος. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν διὰ ποῖον λόγον ἔγεινεν ἡ ἐκδρομὴ αὕτη. Ἦτον δυσάρεστος, κύριοι, ἡ θέσις μου νὰ ἔλθω ν’ ἀπαντήσω ἐπὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἴσως ὁ χρόνος ἠδύνατο νὰ ἐξαλείψῃ ἀπὸ τὴν μνήμην, ἀλλ’ ὤφειλον νὰ τὸ πράξω, ἀφοῦ προεκλήθην καὶ ἀφοῦ ἐναντίον ἐμοῦ ἀπετάνθησαν μομφαὶ καὶ προσωπικότητες.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις.