1873.06.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46

Τῆς 18 Ἰουνίου 1873.

(Δευτέρα).

Ὥρα 9 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πῶς ὁρίζετε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς; Τὴν ἔχετε ἀόριστον. Ἡμεῖς εἴχομεν ὁρίσει τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς διὰ τὴν Δευτέραν· τὴν ἔκαμον ἐγὼ τὴν πρότασιν (διορθοῦται τὸ μέρος τοῦτο τῶν πρακτικῶν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις;

§4ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑπάρχει, διότι δὶς ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας· καὶ κατὰ μὲν τὴν πρώτην, ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος καὶ πράγματι εὑρέθημεν 96 βουλευταί· κατόπιν, ἀφοῦ ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ὡμίλουν, ἐγένετο ἑτέρα ἔνστασις παρὰ τοῦ κ. Ῥάλλη, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία· τότε εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ἔνστασις αὕτη νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι, ἀφοῦ τεθῇ τὸ θέμα εἰς ψηφοφορίαν, θὰ φανῇ ἂν ἦναι ἢ ὄχι ἀπαρτία. Εἰς τοῦτο συνηνέσαμεν, καὶ μετὰ ταῦτα ἐγένετο ὀνομαστικὴ κλῆσις. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ δευτέρα παρατήρησις λείπει ἀπὸ τὰ πρακτικά.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν κατήλθετε τοῦ βήματος προχθές, δὲν ἦτο κἀνεὶς πλέον ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις· ὅταν ἠθέλησα νὰ θέσω τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν, σεῖς μᾶς εἴπετε ὅτι ἀναχωρεῖτε καὶ ὅτι δὲν θέλετε νὰ ἦσθε παρών.

§6ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ καταλληλότερος, νομίζω, νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶμαι ἐγώ. Ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτε διετύπωσα τὴν ἔνστασίν μου περὶ μὴ ἀπαρτίας, εὑρίσκετο ἐπὶ τοῦ βήματος Ἐνθυμεῖσθε κάλλιστα, κ. πρόεδρε, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μ’ ἔψεξε, διότι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα, ὡς ἔλεγε, διακόπτων τὸν ἀγορεύοντα νὰ κάμω τοιαύτην ἔνστασιν. Ἐγὼ εἶχον διατυπώσει τὴν ἔνστασιν ταύτην διαρκούσης τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ τὴν ἐπανέλαβα ἀφοῦ κατέβη τοῦ βήματος ὁ κ. Λομβάρδος. Ὑμεῖς μοῦ ἀπηντήσατε, ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος καὶ θὰ φανῇ ἂν ἡ Βουλὴ ἦναι πλήρης. Ἐκ τούτου ἐξάγεται ὅτι ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἐγένετο πρὶν ἢ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις, πρὸς δὲ ὅτι ὑμεῖς δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ κλείσητε τὴν συζήτησιν καὶ μετὰ ταῦτα εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ θέματος νὰ ζητήσητε νὰ λυθῇ τὸ περὶ ἀπαρτίας. Νομίζω ὅτι σήμερον, ἀφοῦ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἦτον ἀπαρτία, πρέπει νὰ θεωρήσωμεν κακῶς περατωθεῖσαν τὴν συζήτησιν, καὶ ὅτι δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅτε κατέβη τοῦ βήματος ὁ κ. Λομβάρδος, μὴ ἐγγεγραμμένου οὐδενὸς ἄλλου, ἐκήρυξα περαιωμένην τὴν συζήτησιν.

§8ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη διότι δὲν ἦτό τις ἐγγεγραμμένος. Ἐγὼ ἔκαμα τὴν ἔνστασιν ὅτε κατεῖχε τὸ ἑδώλιον τοῦ προέδρου ὁ κ. Γεωργαντᾶς· ἡ ἔνστασίς μου ἐκείνη περὶ μὴ ἀπαρτίας ἔμεινεν ἐκκρεμής.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅτε ἐκήρυξα τὴν συζήτησιν περαιωμένην, παρ’ οὐδενὸς ἐγένετο ἔνστασις.

§10ΖΩΧΙΟΣ. Φέρετε τὰ στενογραφημένα πρακτικά, διὰ νὰ ἴδωμεν τί λέγουν·

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐγίνετο ἔνστασις, βεβαίως θὰ ἐγίνετο ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§12ΡΑΛΛΗΣ. Ἰδού, κύριοι, τί λέγουν τὰ στενογραφημένα πρακτικά· (ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα ἐπικαλεῖσθε, αὐτό ἐκεῖ λέγουν, ὅτι ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος δύνασθε νὰ συζητήσητε. Ἐγκρίνει λοιπὸν ἤδη ἡ Βουλὴ τὰ πρακτικά;

§14ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξεναντίας, λέγουν τὸ ἐναντίον.

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγένετο ἔνστασις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ἕκαστος δὲ τῶν βουλευτῶν δύναται νὰ κάμῃ τοιαύτην καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν αὐτῶν ἢ τὴν ἀναθεώρησιν. Δὲν ἔχω διόλου τὴν διάθεσιν νὰ ἐξακολουθήσω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς 2 ἀναγνώσεως, διότι μένει ἐκκρεμὴς ἡ τρίτη· λέγω μόνον ὅτι πρέπει νὰ ἐκτεθῶσιν ἀκριβῶς τὰ γεγονότα. Ἐγένετο ἔνστασις παρὰ τοῦ κ. Ῥάλλη περὶ μὴ ἀπαρτίας· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι, ἐπειδὴ θὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, θὰ φανῇ ἐκεῖ καὶ ἡ ἀπαρτία. Ὅτε κατέβην ἐγὼ τοῦ βήματος, παρετήρησα ὄντως ὅτι δὲν ἦτον ἀπαρτία καὶ τότε εἶπον, ἀναχωρῶ. Πιστεύω δὲ, κ. πρόεδρε, ὅτι ἐν τῷ θορύβῳ δὲν ἠκούσατε τὴν ἔνστασιν περὶ ἀπαρτίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐκηρύξατε περαιωμένην τὴν συζήτησιν. Ἡμεῖς θέλομεν τοῦτο νὰ διατυπωθῇ, ὅτι δὲν θεωρεῖται ὡς περαιωμένη ἡ συζήτησις, κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον, καθόσον ἀποβλέπει τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, ὅτι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος μένει ἀνοικτὴ (διορθοῦνται τὰ πρακτικά).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§18ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παρελθὸν Σάββατον, κ. πρόεδρε, προκληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Λομβάρδου, ἀπέτεινα αὐτῷ φιλικήν τινα παρατήρησιν· ταύτην ἀκούσας ὁ βουλευτὴς Μέσσης Κ. Ζωχιὸς, ἐξανέστη καὶ μὲ τοὺς συνήθεις αὐτῷ μορφασμοὺς εἶπεν, «ἔχει δίκαιον, διότι τοῦ ἐπεκυρώσαμεν τὴν ἐκλογήν.» Βλέπετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι αὐτὴ εἶναι νέα μομφὴ, τὴν ὁποίαν ἂν διηρχόμην ἐν σιωπῇ, ἤθελον τὴν ἀποδεχθῇ. Δὲν εἶπον δὲ οὐδὲν τὴν ἡμέραν ἐκείνην, διότι δὲν ἦτο κἀνεὶς καὶ ἐκ τῶν συναδέλφων μου ἐδῶ, ὥστε, ἂν ὁ κ. Ζωχιὸς ἐπανελάμβανε τὰ αὐτὰ, νὰ ἐγερθῇ καὶ ν’ ἀντιλέξῃ. Οὐδέποτε, κ. πρόεδρε, ἐθεώρησα τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα ὡς ὑπέρτατόν τι ἀγαθὸν καὶ περιμάχητον ἵνα πρὸς ἀπόλαυσιν τούτου καταπατήσω καὶ θετοὺς καὶ ἠθικοὺς νόμους· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου φρονῶ, ὅτι ἂν αἱ διαμαχόμεναι φατρίαι εὑρίσκουσι μομφὰς ἢ ἀνακαλύπτουσι παρανομίας ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἀπαντῶνται, ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν, ἐγὼ δὲν εἶμαι διὰ τοῦτο ὑποχρεωμένος καὶ νὰ παραιτηθῶ πρὸς ἱκανοποίησίν μου. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἄνθρωπος, κ. πρόεδρε, ὁ ὁποῖος θὰ διδάξω τὸν βουλευτὴν Μέσσης κ. Ζωχιὸν τοὺς κανόνας τῆς καλῆς συμπεριφορᾶς· τοῦτο ἐπεχείρησαν ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ, πολὺ πρότερον, ἀλλ’ οὐδὲν κατώρθωσαν· διὸ ἡ κοινὴ συνείδησις ὁμολογεῖ, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶναι ἀδιόρθωτος. Δὲν εἶμαι ἐγὼ, κ. πρόεδρε, ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θὰ διδάξω αὐτὸν τοὺς κανόνας τοῦ ἀγορεύειν, καὶ τοὺς κανόνας τοῦ λαλεῖν καὶ τὸν τρόπον τοῦ φέρεσθαι πρὸς τοὺς συναδέλφους του, οὔτε θὰ τὸν περιορίσω, οὔτε θὰ τὸν κάμω νὰ παραιτηθῇ ἀπὸ τὰς ἐρεσχελίας καὶ τοὺς παραλογισμούς του, διότι ἄλλος πρὸ ἐμοῦ, αὐτὸς ὁ δεινὸς περὶ τὸ λέγειν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ὁ πρύτανις τῶν παρ’ ἡμῖν ῥητόρων μετ’ ἐπανειλημμένα ῥαπίσματα καταστήσας αὐτὸν ἐνεὸν, δὲν κατώρθωσε νὰ τὸν διδάξῃ. Μόνον, κύριε πρόεδρε, δὲν συγχωρῶ εἰς τὸν κ. Ζωχιὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν διαχείρισιν τῆς ψήφου μου, ἐξ ἧς φαίνεται ἡ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ αὐτοῦ μεγάλη ἀπόστασις. Διὰ τὸν ἰσχυρισμόν μου δὲ τοῦτον ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ τοῦ ἡμετέρου συναδέλφου καὶ ἐπιστηθίου φίλου τοῦ κ. Ζωχιοῦ, τὴν τοῦ κ. Λομβάρδου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἤδη πολλὰς ἀφορμὰς νὰ γνωρίζῃ καλῶς πῶς διαχειρίζομαι τὴν ψῆφόν μου. Πῶς δὲ ὁ κ. Ζωχιὸς διαχειρίζεται τὴν ἰδικήν του δὲν χρειάζομαι νὰ ζητήσω ἄλλην ὁμολογίαν, εἰμὴ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τούτου, τὴν κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν· ἐπειδὴ, ἐὰν ἡ ἐκλογὴ τῆς Κυνουρίας κατὰ τὸ λέγειν του ἦτο παράνομος, αὐτὸς ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς Κυνουρίας. Ἀφίνω ἤδη ὑμᾶς νὰ δώσετε τὸ οἰκεῖον ὄνομα εἰς τοὺς οὕτω ψηφίζοντας. Ἀπὸ πολλοῦ, κ. πρόεδρε, ἐγὼ ἐδιδάχθην νὰ ἀποφεύγω τὰς ἀδολεσχίας τῶν τοιούτων· ἐπὶ τέλους ἐγὼ γνωρίζω πῶς νὰ τοὺς ἀποφεύγω, καὶ τὸ μάθημα τοῦτο μοὶ τὸ ἐδίδαξεν ὁ σοφώτερος τῶν προγόνων μας Ἀριστοτέλης, ὅστις κοπτόμενος ὑπὸ ἀδολέσχου καὶ ἐρωτώμενος ὑπ’ αὐτοῦ, οὐ δοκεῖ σοι τοῦτο θαυμαστὸν, οὐ τοῦτο, ἔφη, ἀλλ’ εἴτις πόδας ἔχων σὲ ὑπομένει. Δύναται ὅμως νὰ κάμῃ τις τοῦτο, ὑπάρχοντος Συντάγματος.

§19ΤΙΝΕΣ. Τί εἴπατε;

§20ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ τὰς ῥήσεις αὐτὰς ἤρχισεν ὁ κ. Ζωχιός, ἀναγκάζομαι καὶ ἐγὼ νὰ μεταχειρίζωμαι αὐτὰς ἐπιφωνῶν τὸ «οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ, δι’ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται».

§21ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι πολὺ διδακτικὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε· νὰ τὰ ἀκούσωμεν τοὐλάχιστον. Τί εἴπατε διὰ τὸν Ἀριστοτέλην;

§22ΖΩΧΙΟΣ. Σεῖς περιμένετε, ὅτι ἐγὼ θὰ πολεμήσω τὸν κύριον Βακαλόπουλον, εἶσθε ἠπατημένοι· μόνον μίαν ἐξήγησιν θὰ δώσω, διότι εἰς τὴν Κυνουρίαν τρεῖς εἶναι συντεταγμένοι μὲ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὁ δὲ κύριος Βακαλόπουλος μόνος εἶναι συμπολιτευόμενος. Πρόκειται λοιπὸν νὰ ἀφαιρέσω τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ῥίψῃ ἐπάνω μου διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυνουρίας. Ἐγὼ δὲν ἔχω ὄρεξιν διὰ σκάνδαλα. Θέλω μόνον νὰ σαφηνίσω τοὺς λόγους μου, τοὺς ὁποίους παρεμόρφωσαν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τῆς ἐκλογῆς Κυνουρίας εἶχον χαλάσει τὸν κόσμον, ἰδίως δὲ ἡ σημερινὴ συμπολίτευσις· ἀλλ’ ὁ κύριος Κατσικόπουλος ἀνέλυσε τὸ πρᾶγμα, καὶ ἔπρεπε νὰ ᾖναί τις ὅλως διόλου στρεβλὸς διὰ νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἐξήγησιν, ἣν ὁ κύριος Κατσικόπουλος ἔκαμε μὲ τὰς ἀποδείξεις ἀνὰ χεῖρας. Ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς ἐν συνειδήσει, διότι νομίζω ὅτι οὔτε εἰς τοῦ ἐλαχίστου τὴν ψυχὴν ἔμεινεν ὁ ἐλάχιστος δισταγμός. Μάρτυς ὁ κύριος Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπών, ἀλλὰ μετὰ δύω ἢ τρεῖς ἡμέρας θὰ ᾖναι ἐνταῦθα, πόσον ἤμεθα προκατειλημμένοι κατὰ τῆς ἐκλογῆς· ἀλλ’ ὁ κύριος Κατσικόπουλος ἀνέλυσεν οὕτω πως τὰ πράγματα, ὥστε τώρα ἠθέλαμεν ἐντραπῆ ἐὰν θὰ ἐψηφίζαμεν ἐναντίον. Ἔπεσεν ἐπάνω μας ἡ συμπολίτευσις, ὅτι αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν, αὐτὴν τὴν σωρείαν τῶν παρανομιῶν καὶ τῶν καλπονοθεύσεων ἐπεκυρώσαμεν.

§23ΡΑΛΛΗΣ. Πιστεύω ὅτι τώρα θὰ ἤλλαξε γνώμην.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. Βακαλόπουλος ἦτο μὲ τὴν ἀντιπολίτευσιν τότε, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογή του ἤλλαξε δρόμον.

§25ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤλλαξα τίποτε.

§26ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Βακαλόπουλε, καρδίας καὶ νεφροὺς μόνον ὁ Θεὸς ἐξετάζει· ὅταν βλέπουν ἕνα ἄνθρωπον ἀγωνιζόμενον ὑπὲρ τῆς πατρίδος του μὲ πάντα τρόπον, νομίζω ὅτι πρέπει κάπως νὰ ἔχῃ κανεὶς ὀλίγον σέβας πρὸς αὐτὸν, τὸ ὁποῖον σεῖς δὲν ἐδείξατε, ἀλλὰ εἴπατε, κακόμοιρε Λομβάρδε, ἔχεις ὀλίγον μυαλὸν, τί κάθεσαι καὶ φλυαρεῖς;

§27ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τί ἔχει νὰ κάμῃ ὁ Λομβάρδος;

§28ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν Λομβάρδον προσέβαλαν καὶ ὕβρισαν.

§29ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι περισσότερον παρὰ σᾶς.

§30ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ καθεὶς ἔχει τὰ ὅπλα του, καὶ μὲ αὐτὰ πολεμεῖ· ὁ μὲν ἀγορεύει καὶ μεταχειρίζεται αὐτὴν τὴν γλῶσσαν, ὁ δὲ τὴν ἄλλην, καὶ ὁ τρίτος ἔχει τὸ μέσον τοῦ διακόπτειν. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ Λομβάρδος δὲν ἦτον εἰς τόσον νόστιμον θέσιν προχθὲς νὰ μένῃ ἐδῶ, διότι φανερὰ εἶπεν, ἀγορεύω διὰ νὰ παρατείνω· ἡ δὲ μία μερὶς ἤθελε νὰ καταβάλῃ τὴν ἄλλην διὰ τῆς πείνης.

§31ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ἐφέρατε προχθὲς εἰς τὸ μέσον ὅτι ἔχω δίκαιον διότι ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογή μου;

§32ΖΩΧΙΟΣ. Τὰ ἴδια εἴπομεν καὶ προχθές. Εἰς τὸν κύριον Βακαλόπουλον δὲν ἀποκρίνομαι, ἐξήγησα μόνον τὴν γνώμην μου τὴν περὶ Κυνουρίας.

§33ΔΕΣΤΟΥΝΗΣ. Νὰ εἰπῇς ὅτι διεχειρίσθης τὴν ψῆφόν σου εἰς τὴν Κυνουρίαν ὅπως καὶ εἰς τὴν Σάμην.

§34ΖΩΧΙΟΣ. Ναὶ, καὶ ἐκεῖ πιστεύω ὅτι μὲ ἠγόρασαν.— Σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος, διότι τὸ ἐνθυμήθητε μετὰ δύω ἡμέρας. Ἀλλὰ τί πρόκειται; θέλουν νὰ ταράξουν τοὺς βουλευτὰς Κυνουρίας, οἱ ὁποῖοι μένουν μὲ ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν τοὺς προπηλακίζουν.

§35ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί ἐπετιμήσατε τοὺς φίλους σας καὶ τὸν ἑαυτόν σας διότι ἐπεκυρώσατε τὴν ἐκλογὴν τῆς Κυνουρίας;

§36ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὁ κύριος Κατσικόπουλος ἀνέλυσεν οὕτω πως τὴν ἐκλογὴν, ὥστε δὲν ἔμεινεν ὁ ἐλάχιστος δισταγμός. Τελειώνω τὸν λόγον μου μὲ δύω λέξεις. Κάθε στιγμὴν οἱ φαρισσαῖοι καὶ οἱ Γραμματεῖς ἔσφιγγον τὸν Χριστὸν ἀπὸ τὸν λαιμὸν, ὅτι τοὺς ὕβρισε, καὶ ὡς βλάσφημον τὸν ἀνέβασαν καὶ εἰς τὸν Σταυρόν. Τί περισσότερον νὰ σᾶς εἴπω;

§37ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§38ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἀπό τινων ἤδη ἐτῶν φαίνεται ὅτι καὶ τὸ βασίλειον τῶν φυτῶν ἔχει ἁμαρτίας ὅπως ἔχουν καὶ οἱ ἄνθρωποι. Μετὰ τὴν νόσον τῶν σταφιδαμπέλων τὴν καλουμένην πυραλίδα ἀνεφάνησαν κατὰ τὴν δυτικὴν Εὐρώπην δύω σπουδαῖαι ἐπιδημίαι ἐντόμων, ἡ phyloxera vastatrix καὶ ἡ πυραλίς· καὶ τῆς μὲν πυραλίδος ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ἓν εἶδο, εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ ὁποῖον ἀπό τινων ἤδη ἐτῶν κατέστρεψε τὰς σταφιδαμπέλους· τῆς ἄλλης εὐτυχῶς δὲν μᾶς ἦλθον ἀκόμη ἔντομα διὰ νὰ ἐγκλιματισθῶσιν εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ τὸ ἔντομον αὐτὸ εἶναι φοβερὸν, εἶναι καταστρεπτικὸν, διότι ὅπου καὶ ἂν ἐπιπέσῃ, ἐκεῖ δὲν ἀφίνει παρὰ ξηρὰ ξύλα. Φαίνεται ὅτι ἰδίως ἡ phyloxera vastatrix, ἡ ὁποία κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐλυμαίνετο μερικὰ μέρη τῆς Γαλλίας, τῆς Ἱσπανίας καὶ τῆς Πορταγαλλίας, καὶ ἰδίως τὸ Bordeaux τῆς Γαλλίας, ἤρχισε φοβερὰ νὰ ἐπιπίπτῃ ἀναπτυσσομένη κατὰ τοῦ τόπου ἐκείνου. Ἐὰν ἔχωμεν τὸ ἀτύχημα πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν ἐντόπιον πυραλίδα νὰ μᾶς ἔλθῃ καὶ ἡ phyloxera vastatrix, τὸ γένος τῶν κλημάτων δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι καταστραφήσεται. Κατ’ ἔτος ἐξ Εὐρώπης καὶ ἰδίως ἐκ Γαλλίας μᾶς ἔρχονται δενδροκόμοι, οἱ ὁποῖοι φέρουν διάφορα φυτὰ, ἐν οἷς καὶ κλήματα· ἤθελεν εἶσθαι, νομίζω, καλὸν νὰ ἐμποδίσωμεν διὰ νόμου τὴν εἰσαγωγὴν κλημάτων οἱωνδήποτε ἀπὸ τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ἡ πυραλὶς τῆς Δύσεως καὶ ἡ phyloxera, μέχρις ὅτου ἐκλείψει. Ἄλλη προφύλαξις βεβαίως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι αἱ μέχρι τοῦδε ἐνεργηθεῖσαι θεραπεῖαι δυστυχῶς ἀπέβησαν φροῦδαι.

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ ἐμποδίζονται ἀστυνομικῶς· καὶ τὴν ἄλλην φορὰν ἔφεραν ἐκ Γαλλίας.

§40ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔφερον καὶ δυστυχῶς ἐπῆρα καὶ ἐγώ. Ὑποβάλλω πρότασιν νόμου περὶ τούτου, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, ἂς τὴν παραδεχθῇ· ἐὰν δὲν θέλῃ, ἐγὼ ἐξεπλήρωσα ἓν καθῆκον καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς κτηματίας. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις).

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν βλάπτει τὸ περιπλέον. «Πρὸς τὴν Βουλήν. Τὴν δυτικὴν Εὐρώπην λυμαίνονται ἀπό τινων ἐτῶν δύω καταστρεπτικὰ ἔντομα, ἡ πυραλὶς τῆς ἀμπέλου (Γαλ. pyrale, Ἰταλ. Vitana) καὶ ἡ phyloxera vastatrix. Καὶ τῆς μὲν πρώτης ὑπάρχει καὶ παρ’ ἡμῖν ἓν εἶδος, τὸ ἀπό τινων ἐτῶν καταστρέφον τοὺς καρποὺς τῶν σταφιδαμπέλων, τῆς δὲ δευτέρας εὐτυχῶς οὐδόλως παρετηρήθη ἡ ὕπαρξις μέχρι τοῦδε. Τὰ δύω ταῦτα ἔντομα, ὧν τὸ δεύτερον καταστρεπτικώτατον, πολλαπλασιάζονται πρὸς διαιώνισιν τοῦ εἴδους των διὰ σπερμάτων, ἅτινα τοποθετοῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐπὶ τῶν κλημάτων, καὶ διὰ τούτων δύνανται ἑπομένως μετακλιματιζομένων νὰ μετενεχθῶσιν εἰς μακρυνὰς ἀποστάσεις. Συνεπὲς ἄρα εἶναι νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ἐν Ἑλλάδι εἰσαγωγὴ κλημάτων οἱωνδήποτε τὸ εἶδος ἐκ Γαλλίας, Ἰταλίας, Ἱσπανίας καὶ Πορτογαλλίας, ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ὑπάρχουσα ἐν ταῖς χώραις ταύταις ἡ εἰρημένη ἐπιδημία. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω τὸ ἀκόλουθον νομοσχέδιον, ἀπεκδεχόμενος ἀπὸ τὴν τῆς Βουλῆς πρόνοιαν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.»

«ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς εἰσαγωγῆς κλημάτων ἐξ Ἰταλίας, Γαλλίας, Ἱσπανίας καὶ Πορτογαλλίας. Ἄρθρον μόνον. Ἀπαγορεύεται ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Ἑλλάδι κλημάτων ἐξ Ἰταλίας, Γαλλίας, Ἱσπανίας καὶ Πορτογαλλίας, ἐφ’ ὅσον ἐν ταῖς χώραις ταύταις χρόνον ἐξακολουθεῖ μαστίζουσα τὰς ἀμπέλους ἡ πυραλὶς καὶ ἡ φυλοξέρα.

Ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων

ΑΡΓ. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ.»

§42ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἡ πίστωσις 77,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν βουλευτῶν τῆς ἐκτάκτου συνόδου τοῦ 1866. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον). «Ἄρθρον μόνον. Χορηγεῖται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον ἐπὶ τῆς χρήσεως 1873 ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχ. 77,000 καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ κεφάλ. 9, ἄρθρ. 2 «ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων» πρὸς πληρωμὴν τῆς ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως βουλευτῶν διὰ τὴν ἔκτακτον Σύνοδον τοῦ 1866.»

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§45ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§46ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀπὸ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως διεμαρτυρήθην καὶ εἰς τὴν τρίτην διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι θεωρῶ ὅτι ἡ ἀπαίτησις εἶναι παραγεγραμμένη. Ὅλη ἡ κοινὴ γνώμη ἐξανέστη καθ’ ἡμῶν. Ἐὰν οἱ κύριοι αὐτοὶ νομίζουν ὅτι δικαιοῦνται νὰ ζητήσουν τὴν ἀποζημίωσιν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου, δὲν ἔχουν παρὰ νὰ κάμουν αἴτησιν θεραπείας διὰ νὰ λάβουν τὸ δίκαιόν των ἀπὸ τὰ δικαστήρια. Ἐὰν εἷς ἁπλοῦς πολίτης ἔχῃ ἀπαίτησιν πρὸ ἓξ ἐτῶν κατὰ τοῦ δημοσίου, θὰ ἴδῃ ἀντιτασσομένην κατὰ τῆς ἀπαιτήσεώς του τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς κατὰ τὸ ἄρθρ. 69 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου. Πῶς ἡμεῖς θέλομεν, καταπατοῦντες τὴν διάταξιν ταύτην, ν’ ἀναγνωρίσωμεν εἰς ἑαυτοὺς προνόμια; Νομίζω, ὅτι δὲν συμφέρει οὔτε εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, οὔτε εἰς τὴν ἐν γένει καλὴν διοίκησιν νὰ ζητῶμεν ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ μας ἀποζημίωσιν καὶ νὰ φαινώμεθα μαχόμενοι ὑπὲρ τῆς λεηλασίας τοῦ δημοσίου ταμείου. Διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς πιστώσεως ταύτης, νομίζων ὅτι εἶναι καταπάτησις τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ψηφίζομεν, καὶ ὅτι καταπίπτει ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς δι’ ἓν εὐτελέστατον ποσόν. Μὴν ἀμφιβάλλετε ὅτι θέλομεν κατακριθῇ ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης, καθόσον δὲν θὰ λείψουν νὰ εἴπουν, ὅτι ἐρχόμεθα ἐδῶ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ λεηλατήσωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥάλλη...

§48ΡΑΛΛΗΣ. Προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν· ἑπομένως θὰ ἐρωτήσητε «οἱ παραδεχόμενοι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὴν πίστωσιν.»

§49ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ δὲν θέλω ὅλοι νὰ λάβωμεν τὴν εὐθύνην ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης, προτείνω δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, διότι ἀρκετὰ ἠκούσαμεν διὰ τὰς 77,000 προχθές.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐταὶ αἱ ἴδιαι εἶναι· ἐπιθυμεῖτε ὀνομαστικὴ κλῆσιν;

§51ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι ἀμέσως εἰς τὴν ἐπιψήφισιν, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ πίστωσιν, ἡ ὁποία σκοπὸν ἔχει τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς· ὥστε δὲν μοι φαίνεται ὅτι ἔχουν τόπον αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ῥάλλη.

§52ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ᾖναι πολὺ ὡραῖον διὰ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἡ κυβέρνησις, πιεζομένη ἀπὸ τὴν ἐκ τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν ταύτης, ἐξεγειρομένην κοινὴν γνώμην, δὲν κυρώσῃ τὴν πίστωσιν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σηκωθοῦν παρακαλῶ 15, ἐὰν θέλουν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν (ἐγείρονται τέσσαρες).

§54ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῆς πιστώσεως, ἣν ἐγὼ εἰσήγαγον, ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔπραξα τοῦτο ὑπείκων εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§55ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἶναι τῆς πεποιθήσεώς σας αὐτό;

§56ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δουλειά σου νὰ ἐρωτᾷς περὶ τῆς πεποιθήσεώς μου. Ὅταν πρόκειται περὶ τῆς Βουλῆς, δὲν πρόκειται ὁ ὑπουργὸς ν’ ἀναμιχθῇ.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε σημερινὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις, εἶναι ἀπόφασις τοῦ 1866, εἶναι ἀπόφασις τοῦ 1871. Σήμερον ὅπως οἱ πλεῖστοι τῶν κ.κ. βουλευτῶν, ὅπως ὁ κ. Ῥάλλης δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ λάβουν, καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω κἀνὲν δικαίωμα, διότι δὲν ἤμην ὅπως καὶ σεῖς. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πολλοὶ). Τὸ ἀντίθετον.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ᾖναι ἀμφιβολία εἰς τὸ γραφεῖον, τότε ἐρωτήσατε τὸ ἀντίθετον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γραφεῖον λέγει, ὅτι ὑπάρχει ἀμφιβολία καὶ νὰ ψηφισθῇ ἀντιστρόφως.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἐγερθῶ μόνος ἐγώ. Εἶναι la corde sensible.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν ὅσοι δὲν παραδέχονται εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Παρεδέχθη.

§62ΛΑΠΑΣ. Διὰ τὸν κ. Κολιάτσον, ὁ ὁποῖος ἦτον ἐναντίος, θὰ κάμω πρότασιν νὰ μὴ παίρνῃ τίποτε, διότι εἶναι εἰς τὰς Ἀθήνας. (ἱλαρότης).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πίστωσιν. Κύριοι, εἶναι εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ περὶ ἐπιβολῆς τέλους χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν μετοχικῶν τίτλων.

§64ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριε πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ αὐτὸ διὰ νὰ τὸ σκεφθῶμεν.

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην φορὰν τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης· εἶναι ὥριμον πρὸ πολλοῦ, διότι ἐτυπώθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ διενεμήθη.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σύμβασις περιέχουσα 50 ἄρθρα.

§67ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀναγνωσθῇ καὶ οὐχὶ ἡ σύμβασις.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὠφελεῖ· πρέπει οἱ κύριοι βουλευταὶ ν’ ἀναγνώσουν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὴν σύμβασιν.

§69ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Ὑπάρχουν μερικὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς ἐπιδέχονται συζητήσεως, διότι ἐπ’ αὐτῶν γίνεται πάλη μεταξὺ τῶν διαφόρων γνωμῶν. Εὐτυχῶς ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα εἶναι ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου, ἀνεξαρτήτως τῶν πολιτικῶν ἀποχρώσεων, ὅλοι οἱ βουλευταὶ θὰ ᾖναι σύμφωνοι, καὶ ἐὰν γείνῃ συζήτησις, θὰ φέρῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, ὅπως ἴδομεν μέχρι τοῦδε ὅτι φέρουν αἱ εὐρεῖαι συζητήσεις· ἀλλὰ θὰ γείνῃ εἰς τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Νομίζω, ὅτι ὅλοι ἀνεγνώσαμεν καὶ τὴν σύμβασιν καὶ τὴν ἔκθεσιν καὶ ἔχομεν μορφωμένην τὴν γνώμην ἡμῶν, ἡ ὁποία θὰ μορφωθῇ ἀκόμη περισσότερον ἐκ τῆς συζητήσεως. Εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖον τὸ ἀντικείμενον, ὥστε ὅλοι εὐχόμεθα τὴν ταχεῖαν διεκπεραίωσιν, καὶ ἡ συζήτησις δύναται νὰ γείνῃ εἰς τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, ὅταν τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ αἴφνης τὸ προεδρεῖον προβῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν....

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει.

§74ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, ἕως ὅτου....

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά, ἐτελείωσεν· ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§76ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ κ. πρόεδρε· κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶχον πρὸ μικροῦ ὑποβάλει, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ὄρους κ. Κωσταντᾶς ἐποιήσατο τροπολογίαν τινὰ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἡ δὲ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ κατὰ τὸν κανονισμὸν, καί τοι τῆς Βουλῆς ἀποδεχθείσης τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως διὰ τὸ κατεπεῖγον. Ὁ κ. Κωσταντᾶς ἀνακαλεῖ τὴν τροπολογίαν καὶ παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κωσταντᾶ, εἶναι καὶ ἄλλαι, εἶναι τοῦ κ. Πυλαρινοῦ.

§78ΠΕΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν τὴν ἠκούσαμεν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βότσαρης ἔχει πρότασιν περὶ διοικητικῶν ὑπαλλήλων· ὅλαι αὗται θὰ τυπωθῶσι καὶ θὰ διανεμηθῶσι, καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Τότε ὅστις θέλει ν’ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του, ἂς τὴν ἀποσύρῃ.

§80ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθοῦν καὶ διανεμηθοῦν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἔχομεν τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. (Ἀναγινώσκει τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῆς συμβάσεως τῶν Τραπεζῶν). Λοιπὸν θὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§82ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, κύριε πρόεδρε.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§84ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ἀναβαίνων τὸ βῆμα). Ὀλίγας παρατηρήσεις ἔχω νὰ καθυποβάλω. Τὸ ζήτημα, καθὼς ἐτέθη εἰς τὴν παρελθοῦσαν καὶ ἕνεκα μὴ ἀπαρτίας μὴ συμπληρωθεῖσαν συνεδρίασιν, ἐτέθη ἐν συνόλῳ, ἐν ἀρχῇ· ἢ παραδέχεται ἢ ἀποῤῥίπτεται τὸ νομοσχέδιον ἐν ἀρχῇ. Καθεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ τὴν διαίρεσιν. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τριῶν διαφορετικῶν συμβάσεων, ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ καὶ τὰς τρεῖς, ἢ νὰ παραδεχθῇ τὴν πρώτην ἢ τὰς δύω, εἴτε τὸ ἀντίστροφον. Ἔχω λοιπὸν, κύριοι, τὸ δικαίωμα νὰ προτείνω μίαν τοιαύτην διαίρεσιν, ἀλλὰ πληροφοροῦμαι, καὶ ἔχω αἰτίαν νὰ πιστεύσω ὅτι αἱ πληροφορίαι μου δὲν εἶναι ἀβάσιμοι, ὅτι αἱ παρατεταμέναι συζητήσεις, τὰς ὁποίας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐκάμαμεν, ἔφερον εἰς ἀποτέλεσμα λίαν αἴσιον, τὸ ὁποῖον ἀκόμη ἠμπορεῖ νὰ κατασταθῇ αἰσιώτερον. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τοῦτο· ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, καθὼς μανθάνω, συνενοηθεῖσα μετὰ τῆς Ἰονικῆς, ἦλθεν εἰς τὸ ἑπόμενον συμπέρασμα· νὰ συστήσωσιν ἀπὸ κοινοῦ νέαν Τράπεζαν, ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἡ ξένη αὐτὴ Τράπεζα, νὰ ἐκλείψῃ, νὰ συστηθῇ δὲ νέα Ἑλληνικὴ Τράπεζα, ἕδραν ἔχουσα τὰς Ἀθήνας, μὴ δυναμένη νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν συνδρομὴν τῶν ξένων, ἀπαλλαττομένων ἡμῶν ἀπὸ τοῦ θεάματος τούτου, νὰ ἔχωμεν ἐντὸς τοῦ κράτους μας ἓν τοιοῦτον πιστωτικὸν κατάστημα ξένον, ὅπερ (δὲν τὸ θεωρῶ ἀδιάφορον) δὲν θὰ δύναται πλέον νὰ ἐπικαλεσθῇ ξένην προστασίαν. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα θὰ μετασχηματισθῇ εἰς Ἑλληνικὴν ὑπὸ τοὺς ἑπομένους ὅρους· τὸ κεφάλαιον τῆς Τραπέζης ταύτης τὸ ἀρχικὸν νὰ ὁρισθῇ εἰς 15,000,000, ὄχι εἰς 10,000,000, ὡς ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἐπρότεινεν, ὄχι εἰς 12, ὅπως ἐπρότεινεν ἡ Πιστωτικὴ, ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης· ἐκ τῶν δεκαπέντε ἑκατομμυρίων τούτων τὰ πέντε ἑκατομμύρια θὰ κατατεθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, πέντε ἄλλα ὑπὸ τῆς Πιστωτικῆς, τὰ ἄλλα δὲ πέντε θὰ ἀφήσωσι διὰ τὸ δημόσιον εἰς ὡρισμένην προθεσμίαν· ἐὰν τὸ δημόσιον δὲν ἤθελε τὰ συμπληρώσει, νὰ τὰ χορηγήσωσιν ἀμφότεραι αἱ Τράπεζαι. Περὶ τοῦ διοργανισμοῦ, περὶ τοῦ πῶς θὰ ἐκλέγεται ὁ διευθυντὴς, τὸ διοικητικὸν συμβούλιον, αἱ συνελεύσεις κλπ. δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει τὴν στιγμὴν ταύτην. Θέλει φροντίσει περὶ τούτων ἡ κυβέρνησις. Προστιθεμένου αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου τῶν 5,000,000 εἰς τὴν νέαν Τράπεζαν καὶ αὐξανομένου τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου ἀπὸ 10,000,000 εἰς 15,000,000, αὐξάνει ἑπομένως καὶ τὸ ποσὸν τῶν 5,000,000 τὸ δανεισθησόμενον ἐπὶ ὑποθήκῃ, ἐξ ὧν τὰ 3½ θὰ ἐδανείζοντο πρὸς 6% καὶ τὸ 1½ πρὸς 5· ἤδη ἐκ τῶν προστιθεμένων νέων 5,000,000 ἀπεφασίσθη νὰ αὐξήσῃ ἀναλόγως τὸ ποσὸν τῶν δανείων τούτων τῶν μελλόντων νὰ προσφερθῶσι πρὸς 5 καὶ 6% ἐπὶ προθεσμίᾳ 23 ἐτῶν. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι παρουσιάζονται νέαι προτάσεις πολὺ καλλίτεραι· ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἡ κυβέρνησις, ἀφοῦ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὰς δύο Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι πλέον πολέμιαι μεταξύ των, ἀλλὰ τείνουν τὴν χεῖρα καὶ μᾶς παρουσιάζουν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξαλείψωμεν ἓν ξένον κατάστημα καὶ νὰ συστήσωμεν νέον Ἑλληνικὸν κατάστημα μὲ τοιούτους συμφέροντας ὅρους, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει ἔλθει εἰς ἓν πέρας βεβαίως ἀκόμη καλλίτερον. Καὶ διὰ τὸ συμφέρον λοιπὸν τοῦ τόπου καὶ ὅπως λυθῶσιν αἱ χεῖρες τῆς κυβερνήσεως, ὅπως ἡ κυβέρνησις ἀπαλλαγῇ ἀπὸ συνδέσμου, ὁ ὁποῖος δεσμεύει πᾶσαν κυβέρνησιν, ἥτις συνωμολόγησε σύμβασιν, ὅπως αἱ διαπραγματεύσεις αὗται γείνωσιν ἐπὶ συμφερωτέροις ὅροις, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὄχι μόνον τὰ προτεινόμενα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιτύχωμεν κατὰ τὴν πεποίθησίν μου καὶ καλλιτέρευσιν, δὲν πρέπει νὰ ἄρωμεν τὸ ἐμπόδιον, ὅπερ ὑπάρχει πρὸ ποδῶν καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι αἱ συμβάσεις; Ἴσως ἡ κυβέρνησις, ἀφοῦ ἔκαμε τὰς συμβάσεις, ἴσως θελήσει νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ. Ἡμεῖς ὅμως, γνωρίζοντες τὴν δυσκολίαν της, ὀφείλομεν νὰ ἄρωμεν τὸ ἐμπόδιον. Ἑπομένως δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ μὴ ἐναντιωθῶ εἰς τὸ θέμα ὅπως ἐτέθη, δηλ. νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ νὰ ἀποῤῥίψωμεν αὐτὴν, ἐξαλείφοντες τὸ ἐμπόδιον καὶ στρέφοντες ὀπίσω τὰς συμβάσεις εἰς τὴν κυβέρνησιν ὅπως καὶ ἡ κυβέρνησις μείνῃ ἀνεύθυνος. Ὑποστηρίζω λοιπὸν διὰ τοὺς λόγους, οὓς εἶπα, καὶ τοι ἐσκόπουν νὰ προτείνω τὴν διαίρεσιν, ὅτι ἡ ψηφοφορία πρέπει νὰ γείνῃ καθαρῶς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ναὶ ἢ ὄχι.

§85ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐπειδὴ λέγετε περὶ ἀπαλλαγῆς τῆς κυβερνήσεως καὶ ἀποῤῥίψεως τοῦ νομοσχεδίου, σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε, ἡ βάσις αὐτῶν τῶν συνεννοήσεων στηρίζεται εἰς ἀποκλειστικὸν προνόμιον;

§86ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, κ. Ζέγγελη, ὅτι οὔτε σύμβουλος, οὔτε μέτοχος εἶμαι οἱασδήποτε τῶν ἑταιριῶν αὐτῶν. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ τὰ διαβεβαιώσω, ὅτι εἶναι σωστά· τὰ περαιτέρω δὲν γνωρίζω. Γνωρίζω ὅτι ἀντὶ τῶν δέκα ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, αὐτὰ ἤδη πρόκειται νὰ γείνουν δεκαπέντε· γνωρίζω προσέτι ὅτι ἀντὶ τῶν 5 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα παρεχωροῦντο ὡς δάνεια πρὸς 6 καὶ 5%, αὐτὰ ἤδη πρόκειται ν’ αὐξηθῶσι κατ’ ἀναλογίαν τοῦ προστιθεμένου κεφαλαίου· γνωρίζω, ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα παύει νὰ ᾖναι Τράπεζα ξένων κεφαλαίων, ξένων μετόχων, ὑπὸ ξένων ἐκ Λονδίνου διευθυνομένη, καὶ μετασχηματίζεται εἰς Ἑλληνικήν· γνωρίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἔρχεται εἰς νέαν σύμβασιν, θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ λόγος πλέον περὶ Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ περὶ προτάσεων αὐτῆς. Εἶναι λοιπὸν ὅλως περιττὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὰς συμβάσεις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀντιλέγω ἐπὶ τοῦ θέματος.

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ὀλίγας λέξεις εἶπε καὶ σύντομον πρότασιν ὑπέβαλεν, ἀλλ’ αὕτη καὶ λόγους πολλοὺς περικλείει καὶ ἰδέας πολλὰς καὶ πρότασιν εὐρεῖαν. Μόνον ἐπιπολαίως τῆς προτάσεως τοῦ κ. Λομβάρδου ἐξεταζομένης, ἠδύνατό τις νὰ συλλάβῃ τὴν πρόληψιν ὅτι τῳόντι δὲν πρόκειται περὶ ἄλλου πράγματος εἰμὴ ἁπλῶς καὶ μόνον περὶ μιᾶς εὐκολίας παραχωρουμένης εἰς τὴν κυβέρνησιν ὅπως ἐπ’ ἀγαθῷ σκοπῷ σκεφθῇ πρὸς ὠφέλειαν τοῦ κράτους· μετὰ προσοχῆς ὅμως αὐτῆς τῆς προτάσεως ἐξεταζομένης, τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαιότερον ἀφ’ ὅ,τι ὑποθέτω ὅτι ὑπελήφθη εὐθὺς ἀμέσως. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν γνωρίζει τοσαύτας λεπτομερείας, ὅσας ἀνέπτυξεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας. Ἡ κυβέρνησις τοῦτο γνωρίζει καὶ μόνον, ὅτι αἱ δύω Τράπεζαι συνεβιβάσθησαν μεταξύ των, ἀγνοεῖ δὲ τίς ἐκ τῶν δύω Τραπεζῶν ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν, καὶ ἀνεκοίνωσαν εἰς ἡμᾶς χθὲς ὅτι σήμερον τὸ ταχύτερον θέλουν μᾶς ὑποβάλει ἐγγράφως τὰς προτάσεις των· διότι τίποτε βεβαίως δὲν ἠδύναντο νὰ συνομολογήσωσιν ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς συγκαταθέσεως αὐτῆς, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον παρὰ διότι ὑπάρχουν αἱ συμβάσεις μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀκυρωθῇ τὸ συνάλλαγμα ἐκεῖνο διὰ μόνης τῆς θελήσεως αὐτῶν κατὰ μέρος.

§88ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ θὰ γείνῃ διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος λέγει, διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῆς σήμερον, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς αὔριον ἢ τῆς μεθαύριον. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Λομβάρδου εἶναι ἡ ἑξῆς· προτείνει ν’ ἀποῤῥιφθῶσι πᾶσαι αἱ συμβάσεις καὶ τοιουτοτρόπως, λέγει, ἡ Κυβέρνησις θέλει ἔχει ἐλευθερίαν νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῶν Τραπεζῶν, καὶ θέλει ἀρθῆ ἐκ τοῦ μέσου ἡ μικροφιλοτιμία ὅτι ἔκαμεν ἅπαξ συμβάσεις, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ὑποστηρίξῃ.

§90ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα πρότασιν· ἐδικαιολόγησα ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ψῆφον καὶ διατί δὲν ἐπρότεινα τὴν διαίρεσιν τοῦ θέματος, καθὼς εἶπον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Εἶπον, ὅτι ἀφοῦ παρουσιάζονται τοιαῦται προτάσεις, δὲν φέρω ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ θέμα· ἐπὶ τοῦ θέματος ἐκείνου θὰ ψηφοφορήσω κατά, ἄλλοι ὑπὲρ τῆς προτάσεως. Σᾶς ἔκαμα διασάφησιν μόνον τῶν ἰδεῶν τῶν ἰδικῶν μου.

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἐξήγησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου προέρχεται ἀπὸ ἓν αἴσθημα μετριοπαθείας καὶ μετριοφροσύνης· ἐγὼ ὅμως, ὁ ὁποῖος δὲν εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐμαυτοῦ, ἔχω ὅλον τὸ δικαίωμα ν’ ἀποδώσω εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ὅλην τὴν βαρύτητα, τῆς ὁποίας ἀπείρους μέχρι τοῦδε ἔχομεν ἀποδείξεις. Ὅταν ὁ κύριος Λομβάρδος δικαιολογεῖ τὴν ψῆφόν του, εἰδοποιεῖ τί θὰ ψηφίσῃ καὶ διατί θὰ τὸ ψηφίσῃ, ἡ δὲ εἰδοποίησις αὕτη δὲν εἶναι ἀδιάφορος εἰς τὸ Σῶμα. Λοιπὸν ὁ κύριος Λομβάρδος, προτείνων νὰ ἀποῤῥίψετε τὰς συμβάσεις καὶ τοιοτοτρόπως ἡ κυβέρνησις νὰ μείνῃ ἐλευθέρα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις της, λησμονεῖ δύω πράγματα· πρῶτον, ὅτι ἐλευθερία τῆς κυβερνήσεως εἶναι καὶ ἐλευθερία τῶν συμβαλλομένων μετ’ αὐτῆς, δηλ. τῶν κατὰ τὸ παρελθὸν συμβαλομένων μετ’ αὐτῆς· ἀγνοεῖ δεύτερον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καταψηφίσωμεν τὰς συμβάσεις μόνον καὶ μόνον διότι μία ἐκ τῶν Τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπέγραψαν αὐτὰς, ἡ Πιστωτικὴ, προτείνει νέας προτάσεις, διότι παρ’ αὐτῇ ὑπάρχει καὶ ἡ Ἐθνικὴ, ἄνευ τῆς γνώμης τῆς ὁποίας δὲν δυνάμεθα οὐδὲν νὰ κάμωμεν, κατὰ συνθήκην. Ἡ Βουλὴ βεβαίως εἶναι κυρίαρχος ν’ ἀποῤῥίψῃ ὅλας τὰς συμβάσεις, καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ ἡ ψῆφός της δὲν δύναται ποτὲ νὰ στηριχθῇ εἰς τοῦτο: καταψηφίζω τὰς συμβάσεις διὰ νὰ ἐλευθερώσω τὰς χεῖρας καὶ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν συμβαλλομένων, διότι πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσι νέαι προτάσεις ἀπὸ τὰς δύω Τραπέζας. Μία τοιαύτη ψῆφος οὔτε δικαία ἤθελεν εἶσθαι καὶ ἐναντία τῆς ἐν τοῖς συναλλάγμασι καλῆς πίστεως. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ, ὅταν χθὲς ἤκουσα τὴν πρότασιν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δύω Τραπεζῶν, ἠρώτησα αὐτὸ ἀμέσως: συνεννοήθητε καὶ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Μοὶ ἀπήντησαν ὄχι καὶ ἐσιώπησα. Αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ λόγος, κύριοι, διὰ τὸν ὁποῖον θεωρῶ ὅλα τὰ γενόμενα μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ὡς μὴ ἐπιβάλλοντα τὸ καθῆκον εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ καμμίαν ἀναβολήν· ἤθελεν ὅμως βεβαίως τὸ πράξει, μόνον ἐὰν τὰ πράγματα εἶχον προχωρήσει μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς δευτέρας, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔχει ἡ κυβέρνησις καθῆκον νὰ μὴ παρεμβάλῃ κἀνὲν ἐμπόδιον εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Βουλὴ εἰς τὰς προτάσεις τῆς κυβερνήσεως· τὸ μὲν, διότι ἡ συνεννόησις, ἥτις μοὶ ἀνεκοινώθη, εἶναι ἀτελὴς, παραλειφθείσης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· δεύτερον, ἡ συνεννόησις τῶν δύω Τραπεζῶν, ἐξ ὧν τῆς μιᾶς ἡ ὑπογραφὴ δὲν ὑπάρχει εἰς τὰς συμβάσεις, δὲν ἀρκεῖ ὅπως βασισθῶμεν εἰς αὐτὴν καὶ προχωρήσωμεν εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν καὶ πεισθῶμεν, ὅτι αἱ προτάσεις αὗται χρησιμεύουσιν εἰς βελτίωσιν καὶ δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν εἰς νόμον τοῦ κράτους. Ἀλλὰ περιπλέον ἔχει ἕνα ἄλλο καθῆκον ἡ κυβέρνησις νὰ στηριχθῇ εἰς αὐτὴν τὴν τακτικὴν περὶ τοῦ μέλλοντος, καὶ τοῦτο δὲν ἤθελον τὸ ὁμολογήσει, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου καὶ πάλιν δὲν ἐπέσειεν, ὅπως ἐπέσεισε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, τὸ φάσμα τῆς ἐπεμβάσεως. Εἶναι περίεργον πρᾶγμα! εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον ἐπροξένησε μεγίστην ἀπορίαν, πῶς πολιτικὸς ἄνθρωπος ἐπαγγελλόμενος τὰς πλέον φιλελευθέρας καὶ τολμηρὰς ἰδέας, κατέχεται ὑπὸ τοσούτου φόβου ἀπέναντι τῶν ξένων, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον, εἰς τὸν ὁποῖον τὸν ἐγνώρισα, ἀπειράκις ἐστηρίχθη εἰς τὸν φόβον τοῦτον, ἐπισείων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους τὸ φάσμα τῆς ξενικῆς ἐπεμβάσεως, διὰ νὰ στηρίξῃ τὰς προτάσεις του καὶ τὰς ἰδέας του. Καὶ τοσάκις τοῦ συνέβη τοῦτο, ὥστε δικαιοῦμαι νὰ θεωρήσω τὴν ἰδιότητα ταύτην ὡς ἰδιότητα τοῦ χαρακτῆρός του. Σήμερον μάλιστα, καὶ ἐὰν μοὶ ἔμενε καμμία ἀμφιβολία, τὴν διέλυσεν εἰπὼν λίαν καθαρῶς, ὅτι πρέπει τὴν νέαν φάσιν τῶν πραγμάτων, τὴν νέαν μεταβολὴν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ὑποστῶσι τὰ τραπεζικὰ, νὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν μετά τινος ἀπληστίας διότι ἀποφεύγομεν τοιουτοτρόπως τὴν Τράπεζαν, τὴν ὑπὸ ξένων συνεστημένην, καὶ τὴν ἀνάγκην πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς ἐπεμβάσεων. Ἀλλὰ λέγω ἐγὼ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ἐὰν εἶχε δικαίωμα νὰ εἴπῃ τι, οὐδὲν ἄλλο ἐδικαιοῦτο νὰ συμβουλεύῃ αἰωνίως εἰς τὴν πατρίδα του εἰμὴ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν, τὴν δικαιοσύνην ὡς τὸ μέσον, καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν ὡς τὸ τέλος, καὶ νὰ ᾖναι πεπεισμένος ὅτι ἡ πατρίς του, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι μικρὰ, φθάνει ὅτι εἶναι ἀνεξάρτητος, φθάνει νὰ ᾖναι ἀξιοπρεπὴς, νὰ δέχηται τὰ δίκαια τῶν ξένων, καὶ οὐδέποτε πρέπει νὰ φοβῆται αὐτούς· τοῦτο εἶναι προτιμοτέρα πολιτικὴ παρὰ τὴν πολιτικὴν τοῦ ἐπισείειν αἰωνίως τὸ φάσμα τῆς ἐπεμβάσεως καὶ τοῦ ζητεῖν διὰ τοιούτων φόβων, τοὺς ὁποίους ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ἀνυποστάτους, ν’ ἀφαρπάζῃ τὰ ζητήματα. Ἀλλὰ μὲ ἐκπλήττει, κ. πρόεδρε, ἄλλο ἔτι μεῖζον. Παρετήρησα εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ζακύνθου παρὰ τὰς ἄλλας αὐτοῦ ἀρετὰς καὶ τὴν προφητικὴν, διότι μοὶ συνέβη δὶς εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον, καθ’ ὃν συναγωνίζομαι μετ’ αὐτοῦ, νὰ ἴδω αὐτὸν προφητεύοντα ἐπὶ τοιαύτης ὕλης. Προχθὲς μᾶς ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, κατατάξας μεταξὺ τῶν ἐπιχειρημάτων του καὶ τὴν ἐνδεχομένην ξενικὴν ἐπέμβασιν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν προτάσεων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Καὶ τῳόντι μοὶ ἐπεδόθη διακοίνωσις, ὅπως συνέβη καὶ πρὸ δύω ἐτῶν τὸ ἴδιον φάσμα ὁ ἀξιότιμος οὗτος βουλευτὴς νὰ ἐπισείσῃ ἐν βαθείᾳ νυκτὶ καὶ κρούων αὐτὸν τὸν κώδωνα τοῦ προέδρου νὰ τὸν ῥίψῃ κατὰ πρόσωπον τῶν κυρίων βουλευτῶν· καὶ μᾶς τὸν ἔῤῥιψε κατὰ κεφαλῆς ἀφήσας τὴν ἰδίαν του ἕδραν, ἀφοῦ ἀπειράκις ἐπανῆλθεν ὅτε ἠθέλησε νὰ ἔλθῃ πρὸς ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔβλεπε καταπατούμενα. Καὶ τῳόντι, τὴν ἐπιοῦσαν ἢ τὴν παρεπιοῦσαν μᾶς ἐπεδόθησαν αἱ διαμαρτυρήσεις ἀπαραλλάκτως ὅπως σήμερον. Ἠναγκάσθην, κύριοι, νὰ εἴπω τὰ ὀλίγα ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐπιχειρήματος, τὸ ὁποῖον πρὸς σύστασιν τῆς προτάσεώς του μεταξὺ ἄλλων ἀντέταξεν ὁ κ. Λομβάρδος· διότι ἀληθῶς δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς ἐπιδόσεως τῆς διαμαρτυρήσεως ᾐσθάνθην ἓν αἴσθημα, τὸ ὁποῖον δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξηγήσω, καὶ ἡ ἀπόφασίς μας ὑπῆρξε νὰ ἐνεργήσωμεν αὐστηρῶς, νὰ φερθῶμεν αὐστηρῶς εἰς τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν ὡς Κυβερνήσεως. Ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ Ζακύνθου τοῦ νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὰς συμβάσεις, οὐχὶ ἕνεκα τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξε πολλάκις λαβὼν τὸν λόγον καὶ τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν καὶ ἕτεροι βουλευταὶ κατὰ τὸ δεκαπενθήμερον τῶν παρελθουσῶν συζητήσεων, ἀλλὰ διότι θέλει εὐκολυνθῆ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς νέας διαπραγματεύσεις, αἵτινες θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς αὐτήν....

§92ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἕνεκα τούτου.

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὴν πρότασιν ταύτην, λέγω, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ τὴν δεχθῇ· νομίζω δὲ μάλιστα, ὅτι τοῦτο πρέπει διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον προεῖπον, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν συγκατετέθη. Ἀλλὰ προσέτι παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ τὴν δεχθῇ διὰ τὸν λόγον, ὅτι μᾶλλον ἡ Κυβέρνησις θέλει εἶσθαι ὑποχείριος τῶν διαπραγματεύσεων, ἐὰν αἱ συμβάσεις ἀποῤῥιφθῶσι, παρὰ οἱ συμβαλλόμενοι ὑποχείριοι τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ὑποχείριος λέγων, δὲν ἐννοῶ τίποτε ἄλλο, εἰμὴ κατὰ τὴν διαπραγμάτευσιν τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ἀξιοπρεπέστατον δὲ εἶναι μάλιστα, κύριοι, διότι ἐῤῥέθησαν τόσα, ἀξιοπρεπέστατον εἶναι, ἐνόσῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναγγέλλει εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἔχει ἐπισήμως προτάσεις διατετυπωμένας, ὅτι ἐδέχθη τὴν ἀρχὴν αὐτῶν καὶ ὅτι ἤρχισε τὰς διαπραγματεύσεις, ἀξιοπρεπέστατον εἶναι ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἀναστείλῃ τὰς ἐργασίας της, διότι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἐνεργῇ, οὔτε πρέπει νὰ ὑπηρετῇ ἰδέας, οὔτε πρέπει νὰ φέρηται μετὰ τοιαύτης ταχύτητος εἰς τὰς ὑποχωρήσεις της, εἰς τὴν ἀναστολὴν τῶν ἐργασιῶν της, εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν ἰδεῶν της, ὅσον ἡ παραδοχὴ τῆς προκειμένης προτάσεως ἤθελε μᾶς ἀναγκάσει. Διαβεβαιῶ ὅμως τὴν Βουλὴν, ὅτι τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν φυσικῷ τῷ λόγῳ θέλομεν τὴν ἀναστείλει ὡς Κυβέρνησις· καὶ ἐὰν μᾶς ἀναγγείλωσι τὴν πραγματοποίησιν καὶ φέρωσιν ἐγγράφους προτάσεις, φυσικῷ τῷ λόγῳ, μέχρις οὗ φθάσουν αἱ προτάσεις, δὲν θέλομεν ζητήσει παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ψῆφον αὐτῆς ἐπὶ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως. Ἀλλὰ νὰ σταματήσωμεν ἤδη εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἐνῷ οὐδεμία διεβιβάσθη εἰς Κυβέρνησιν διαβεβαίωσις ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα συγκατετέθη, ἤθελεν εἶσθαι κατὰ τὴν γνώμην μου ὅλως ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὴν Βουλὴν, ἤθελε δὲ χειροτερεύσει τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βεβαίως ἐν ὅσῳ ὑπάρχει εἰς τὰ πράγματα, ἀντιπροσωπεύει τὰ δικαιώματα ὅλων. Ἀλλὰ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει ἐπισπεύσει, δὲν θὰ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ τὰς συμβάσεις παρὰ ἀφοῦ λάβει τῳόντι ἐγγράφους προτάσεις διατυπωμένας διὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα.

§94ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὐδέποτε ἐφανταζόμην, κύριοι, ὅτι ἡ μικρὰ τῷ ὄντι ἀγόρευσίς μου, καθὼς ὀρθῶς ἐχαρακτήρισεν αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἢ διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον, αἱ βραχεῖαι ἐκεῖναι παρατηρήσεις μου ἤθελον θεωρηθῆ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοσοῦτον, ὡς εἶπε, περιεκτικαὶ ἄλλων ἰδεῶν, καὶ τοιούτων ἰδεῶν, ὥστε νὰ προκαλέσωσι τὴν πρὸ μικροῦ ἀγόρευσίν του, τὴν πράγματι ἐμπεριέχουσαν πολλὰς καὶ διαφόρους ἐννοίας καὶ ἰδέας, κατέναντι τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ της θ’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἀδύνατόν μοι εἶναι νὰ μείνω σιωπῶν. Εὐγνωμονῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι εὐηρεστήθη ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὴν μικρὰν ἐκείνην παρατήρησιν βαθείας ἢ ὑψηλὰς, πλατείας ἢ ἐκτεταμένας, ὅπως θέλει ἂς τὰς εἴπῃ, ἐννοίας καὶ ἰδέας· ἐν τῇ σμικρότητί μου τοῦτο δὲν τὸ ἠξίουν. Μακρὰ, ἀλλὰ μικρὰ ὑπῆρξεν ἡ μέχρι τοῦδε πολιτική μου ἐνέργεια· δὲν ἐφαντάσθην ποτὲ νὰ συγκρίνω τὸν ἑαυτόν μου πρὸς ἄλλους, οὔτε ποτὲ μοῦ διῆλθεν ἢ θὰ μοῦ διέλθῃ ἀπὸ τὸν νοῦν νὰ ἐπιπλήξω ἄλλον διότι ἐτόλμησε νὰ συγκρίνῃ τὸ ἀνάστημά του πρὸς τὸ ἐδικόν μου. Διὰ τοῦτο εὐγνωμονῶ διὰ τὰς καλὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὑπὲρ ἐμοῦ ἐξέφερεν ὁ κ. πρόεδρος, ἂν καὶ, οὐχὶ ἐν τῇ μετριοφροσύνῃ, ἀλλὰ ἐν τῇ πεποιθήσει μου, δὲν τὰς παραδέχομαι. Ἤθελησα ἁπλῶς νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου διατί δὲν προτείνω τὴν διαίρεσιν τοῦ ζητήματος, διατί ἡ ψῆφός μου θὰ ᾖναι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμιζεν, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἂς τὸ ἔλεγε τοῦτο καὶ θὰ ἤμεθα σύμφωνοι νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, νὰ μείνῃ ἐκκρεμὴς ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς δευτέρας συζητήσεως. Ἀλλὰ λέγει, πρέπει νὰ ψηφοφορήσετε, καὶ πρέπει νὰ ψηφοφορήσετε ὑπὲρ τῶν προτάσεών μου, διατί; διότι ὅλοι ἐκεῖνοι μὲ τοὺς ὁποίους ἐγὼ συνεβλήθην, ἡ Ἐθνικὴ ἰδιαιτέρως Τράπεζα, δὲν ἐξέφρασαν τὴν συγκατάθεσίν των ἐπὶ τῶν προτάσεων τῶν νέων. Καὶ τί ἔχει νὰ κάμῃ ἐδῶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα; Μήπως πρόκειται διὰ τῶν νέων τούτων προτάσεων νὰ τῆς ἐλαττώσωμεν ἢ νὰ τῆς ἀφαιρέσωμεν κἀνὲν ἀπὸ τὰ δικαιώματά της; Ἐὰν δὲ ἀποῤῥιφθῇ μαζῇ μὲ τὰς ἄλλας συμβάσεις καὶ ἡ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ᾖναι τοῦτο χειροτέρευσις τοῦ τόπου; Θὰ ἐξασφαλίσωμεν ἐξ ἐναντίας ἔτι μᾶλλον τὰ κοινὰ συμφέροντα. Ἂν δὲν θὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ σύμβασις, ἥτις περιορίζει εἰς 22 ἐπαρχίας τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Τράπεζα ἢ ἡ Κυβέρνησις θὰ εὐκολυνθῇ εἰς τὴν ἐνέργειάν της, ὥστε νὰ συστηθοῦν περισσότερα ὑποκαταστήματα ἂν οὐχὶ εἰς ὅλας, τοὐλάχιστον εἰς τὰς περισσοτέρας ἐπαρχίας. Διευκολύνεται λοιπὸν τὸ πρᾶγμα, ἂν ἀφαιρέσωμεν ἀπ’ ἐμπρὸς ἀπὸ τοὺς πόδας τῆς Κυβερνήσεως αὐτὸ τὸ ἐμπόδιον, τὸ ὁποῖον τὴν κρατεῖ καὶ τὴν ἐμποδίζει νὰ προχωρήσῃ. Καὶ ἡ σύμβασις λοιπὸν ἡ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ, θὰ ᾖναι μία αἰτία ὅπως ὠφεληθῶσιν ἔτι μᾶλλον αἱ ἐπαρχίαι. Δὲν μεταβάλλομεν λοιπὸν τὰ πράγματα διόλου, κύριοι· δὲν εἶναι ἀνάγκη οὐδεμία τῆς συγκαταθέσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν ἔχει διόλου ὑποστήριξιν ὁ συλλογισμὸς τοῦ κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορήσωμεν σήμερον ἀπέναντι τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔγειναν. Ἠθέλομεν εἶσθαι σύμφωνοι μαζῆ του καὶ ἤθελεν εἶσθαι λογικὴ ἡ ἐναντίωσίς του, ἐὰν ἔλεγε, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ καταψηφίσετε σήμερον τὸ νομοσχέδιον· σταματήσατε τὴν ψῆφόν σας ἵνα μείνῃ ἐκκρεμὴς ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς δευτέρας συζητήσεως, καὶ ὅταν ἀποπερατωθῶσιν αἱ νέαι διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἤδη ἤρχισαν, αἱ ὁποῖαι ἐπροχώρησαν ἕως ἐκεῖ ὅπου ἐπροχώρησαν (καὶ δὲν τὸ ἠρνήθη ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως), τότε ἀποφανθῆτε ὁριστικῶς. Ἀλλὰ νὰ ζητῇ νὰ δεσμεύσῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν ψῆφόν μας ἐπὶ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμε καὶ αἱ ὁποῖαι ἐκλείπουσιν ἤδη καὶ ἀντ’ αὐτῶν παρουσιάζονται ἄλλαι λίαν ὠφέλιμοι, τοῦτο νομίζομεν ἡμεῖς προδοσίαν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ νὰ τῷ εἴπω, ἡ γνώμη του προέρχεται ὄχι ἀπὸ τὴν ἀνεπηρέαστον σκέψιν του, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἐπιμονήν του νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐκ τῆς κεφαλῆς του ἅπαξ ἐξῆλθε, καὶ ἀδιάφορον ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα. Δὲν πρέπει, λέγει, νὰ σταματήσωμεν, κύριοι, ἵνα μὴ κάμωμεν ὑποχείριον τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς Τραπέζας αὐτάς. Λάθος καὶ λάθος μέγιστον συλλογισμοῦ ἐκ μέρους τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ἵνα δείξω τὸ λάθος του, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ ἐνθυμίσω τί μᾶς ἔλεγε προχθές· ψηφίσατε ἐπὶ τῆς νέας προτάσεως τῆς Πιστωτικῆς· τί σᾶς μέλει ἐὰν αὔριον οἱ μέτοχοι τὴν ἀποῤῥίψωσιν; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλῃ νὰ ᾖναι ὑποχείριος ἀπέναντι τῶν Τραπεζῶν, δὲν ἔπρεπε νὰ σκέπτεται ἵνα μὴ γείνωμεν ὑποχείριοι καὶ ἡμεῖς ἐνώπιον τῶν μετόχων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ νὰ ἐξαρτᾶται ἡ κύρωσις τῆς ἀποφάσεώς μας ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τῶν μετόχων τῆς Πιστωτικῆς; ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν ὑποχείριον τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν, ἀλλὰ νὰ τὴν κάμωμεν μᾶλλον ἀνεξάρτητον ἀπ’ ἀμφοτέρων τῶν Τραπεζῶν· θέλομεν νὰ τὴν θέσωμεν πράγματι εἰς θέσιν νὰ ἐπιβάλλεται. Διατί γίνονται αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἀπὸ τὴν Πιστωτικήν; διότι εἶδεν, ὅτι κινδυνεύει ἡ σύμβασίς της, διότι βλέπει ὅτι κινδυνεύει νὰ ἀποῤῥιφθῇ, καὶ ἔρχεται ἐνώπιόν σας καὶ σᾶς προτείνει τὰς νέας αὐτὰς προτάσεις. Ψηφίσατε σήμερον ὑπὲρ τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς Πιστωτικῆς κατὰ δευτέραν συζήτησιν, μὴ ἀφήσετε ἐνώπιόν σας παρὰ μόνον τὴν τελευταίαν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία εἴτε ἀπὸ τὴν μίαν αἰτίαν εἴτε ἀπὸ τὴν ἄλλην ἠμπορεῖ νὰ στρέψῃ κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν πάλιν ὑπὲρ τῆς Πιστωτικῆς· τὴν σημερινὴν πρότασιν θὰ τὴν ἔχετε πλέον; Πῶς τότε θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐπιβληθῆτε, ἀξιότιμε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν τούτων, ἰδίως ἐπὶ τῆς Πιστωτικῆς, ὅπως καλλιτερεύσητε τὴν θέσιν τῶν διαπραγματεύσεων ὑπὲρ τοῦ δημοσίου; Ἀλλὰ παράδοξον πρᾶγμα! ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου ἐπισείει πάντοτε τὸ φάσμα τῶν ξένων ἐπεμβάσεων· καὶ δὲν εἶναι τώρα μόνον παρὰ καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις.» Καὶ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον κάμνει ἐντύπωσιν εἰς τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργόν, εἶναι ὅτι ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου ἔχει καὶ προφητικὸν πνεῦμα ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο· καὶ ἄλλοτε ἀνήγγειλε ξενικὰς ἐπεμβάσεις καὶ ἐπραγματοποιήθησαν, καὶ προχθὲς πάλιν περὶ τούτου ἀνέφερε (μολονότι πρὸ ἐμοῦ ἄλλοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ ἐκήρυξαν μὲ τὴν τρανωτέραν φωνὴν), καὶ προχθὲς πάλιν, μόλις περὶ τούτου ἀνέφερεν, ἡ διαμαρτύρισις τῆς Ἰονίου Τραπέζης ἐπεδόθη. Καὶ τοῦτο μὲ κάμνει νὰ συμπεράνω, λέγει ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός, ὅτι ἡ ἕξις αὕτη τοῦ ἐπικαλεῖσθαι ξενικὰς ἐπεμβάσεις ἔγκειται ἐν τῇ ἰδιοσυγκρασίᾳ τοῦ βουλευτοῦ Ζακύνθου. Ὡραίαν θέσιν μοῦ ἔπλαττεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός, ὡραίαν θέσιν, ὅτι εἰς τὰς ξενικὰς ἐπεμβάσεις τέρπομαι, καὶ ὡραίαν συμβουλὴν μοὶ ἔδωκεν, ὅτι τὴν Πατρίδα μου, καί τοι μικράν, θὰ τὴν ὑπηρετήσω κατέναντι τῶν ξενικῶν ἐπεμβάσεων, ἐὰν φροντίσω νὰ τὴν θέτω ἐν τῇ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ. Μικρός, ἐπαναλέγω, κ. πρωθυπουργέ, μικρὰν πολιτικὴν ἐνέργειαν ἠκολούθησα· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν μακρὰν ταύτην, κ. πρωθυπουργέ, καὶ μικρὰν ἐνέργειάν μου, ὅπου δήποτε καὶ ἂν ἐξετάσετε τὴν ἰδιοσυγκρασίαν μου, θὰ τὴν ἴδητε οὐχὶ ζητοῦσαν νὰ ὑπηρετῇ ξένους, ἀλλὰ ταραττομένην καθ’ ὅλα τὰ νεῦρά της μόλις ἰδέα ξενικὴ ἐπέλθῃ ἐνώπιόν της· οὐχὶ ζητοῦσαν διὰ τῆς ξενικῆς ὑποστηρίξεως ἢ λαβοῦσαν ποτὲ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ ξένου, ὅπως προχθές, ἀλλὰ καταδιωκομένην, ἀλλὰ σχεδὸν προγραφομένην, ἢ προγεγραμμένην ὑπ’ αὐτῆς ἐκείνης τῆς ξενικῆς ἐπεμβάσεως, ἀξιότιμε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως... (εὖγε, εὖγε ἀριστερόθεν)· ὑπ’ αὐτῆς τῆς ξενικῆς ἐπεμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνήγγειλα, τὴν ὁποίαν βλέπω ἐπερχομένην, τὴν ὁποίαν φοβοῦμαι μήπως καὶ πάλιν ἐπέλθῃ. Τὴν ἐπέμβασιν αὐτὴν ἐν τῇ μικρᾷ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι μου τὴν ἐπολέμησα ἐπὶ πολλὰ συνεχῆ καὶ ἀδιάλειπτα ἔτη· τὴν ἐπολέμησα ὅτε ἐν τῇ πατρίδι μου ἐδέσποζε μὲ τὸ κανόνι της καὶ μὲ τὰς λόγχας της, ὅτε ἓν βλέμμα μόνον τοῦ Ἁρμοστοῦ της ἠδύνατο νὰ μὲ στείλῃ εἰς τὴν Ξηροσκόπελον ἢ τὴν ἀγχόνην. Οὐδέποτε ὅμως ἔκυψα ἐνώπιον τῆς ἀγρίας ἀπειλῆς της, οὐδέποτε μ’ ἐσαγήνευσαν αἱ θωπειαί της, οὐδέποτε ἠδυνήθη νὰ μὲ κάμψῃ, ἀλλ’ ἔμεινα, ἴσως ἰδιοτρόπως, οὐχὶ ὀρθῶς σκεπτόμενος, ἔμεινα ἐν τῇ ἰδιοσυγκρασίᾳ μου ἄκαμπτος!

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Λομβάρδε, μὲ συγχωρεῖτε....

§96ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ προσεπάθησα νὰ θέσω τὴν πατρίδα μου, καὶ ἐν τῇ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ ταύτῃ ηὐτύχησα νὰ ἴδω αὐτὴν ἐν τῇ σμικρότητι αὐτῆς ἀντιπαραταττομένην ἀποτελεσματικῶς κατέναντι τοῦ γίγαντος, καὶ τὴν εἶδα νὰ εὐτυχήσῃ νὰ ἴδῃ τὸν γίγαντα κύψαντα ἐνώπιόν της. (Εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Κύριε πρόεδρε (πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς), νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἥτις παμψηφεὶ προχθὲς σᾶς ἀνέθεσε τὴν εὐθύνην· μόνος σας νὰ λάβετε μέτρα διὰ τὸ ἀκροατήριον.

§97ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§98ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλά· ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅ,τι εἶπα προχθές, καὶ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα προχθές, τὴν ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα· ν’ ἀνατεθῇ εἰς τὸν πρόεδρον τὸ δικαίωμα καὶ ἡ ἀποκλειστικὴ εὐθύνη νὰ τηρῇ τὴν τάξιν εἰς τὰ ἀκροατήρια.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἀνεθέσαμεν ἀπὸ προχθές.

§100ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπομεν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τροποποίησις τοῦ κανονισμοῦ.

§101ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ παραδέχεσθε λοιπὸν σεῖς; Ἐγὼ τὸ παραδέχομαι καὶ ἀναθέτω τὴν εὐθύνην εἰς τὸν πρόεδρον.

§102ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Μάλιστα, μάλιστα, καὶ ἡμεῖς τὴν ἀναθέτομεν (κενοῦνται τὰ θορυβήσαντα ἀκροατήρια).

§103ΣΤ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριε πρόεδρε, νὰ ἐκκενωθοῦν τὰ ἀκροατήρια.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ ἐκτελέσω τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Τὸ ἀκροατήριον νὰ κενωθῇ (κενοῦται).

§105ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κανονισμὸς λέγει τῇ συγκαταθέσει τῆς Βουλῆς.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί συγκαταθέσει τῆς Βουλῆς! Ἡ Βουλὴ εἶπε προχθές, ὅτι ὁψέποτε ὁ πρόεδρος ἐννοήσει ὅτι παρεβιάσθη ὁ κανονισμός, νὰ προβῇ.

§107ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπομεν, ὅτι τοῦτο εἶναι τροποποίησις τοῦ κανονισμοῦ, καὶ τότε πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀποφασίσῃ.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ εἶπεν. Ἐὰν θέλετε νὰ ἐπιδοκιμάζῃ ἢ ἀποδοκιμάζῃ τὸ ἀκροατήριον, ἄλλο πρᾶγμα· δι’ ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον.

§109ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ γείνῃ ἅπαξ, ὅπως εἰς τὸ μέλλον μὴ λάβωμεν ἀνάγκην πλέον.

§110ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐν τῇ δικαιοσύνῃ λοιπὸν καὶ ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ θέλω καὶ ἐγὼ νὰ ἵσταται ἡ μικρὰ πατρίς μας κατέναντι τῶν ξένων, διότι ἐν τῇ σμικρότητι καὶ τῇ ἀδυναμίᾳ αὐτῆς τοῦτο μόνον τὸ ὅπλον ἔχει ν’ ἀντιτάξῃ εἰς αὐτούς· ἐν τῇ δικαιοσύνῃ καὶ ἐν τῇ ἀξιοπρεπείᾳ, ἤτοι δικαίως καὶ ἀξιοπρεπῶς νὰ ὑποστηρίζωνται τὰ δικαιώματά της· δικαίως καὶ ἀξιοπρεπῶς, καὶ ὄχι νὰ προκαλῶνται οἱ ἰσχυροὶ εἰς δίκαια παράπονα καθ’ ἡμῶν, καὶ πρὶν ἢ ἐκεῖνοι κινηθῶσιν, ἡμεῖς νὰ τοὺς προκαλῶμεν, ἀλλ’ ἅμα μόνον τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου των μᾶς παρουσιασθῇ, νὰ κύπτωμεν καὶ νὰ ζητῶμεν συγγνώμην (εὖγε, εὖγε)!

§111ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε ἔγεινε;

§112Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τώρα ἔχετε ἐπιχειρήματα... (θόρυβος).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς δίδει τώρα τὸ παράδειγμα εἰς τὰ ἀκροατήρια νὰ ἐπιδοκιμάζουν καὶ ἀποδοκιμάζουν;

§114ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ ἐξετάσωμεν λοιπὸν μὲ κρύον καὶ ἀπαθὲς αἷμα ἐὰν ἡμεῖς οἱ μικροὶ καὶ ἀδύνατοι εὑρισκώμεθα πράγματι εἰς τὸ δίκαιόν μας, καὶ ἅμα πεισθῶμεν, ὅτι εἰς τὸ δίκαιον εὑρισκόμεθα καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἀποφαινόμεθα, ἐκεῖ νὰ μένωμεν καὶ νὰ μὴ ὑποχωρῶμεν ἐνώπιον οἱασδήποτε βίας ἢ ἐπιθέσεως τοῦ ἀδίκως καθ’ ἡμῶν ἐπιτιθεμένου ἰσχυροτέρου. Δὲν ἦτο φάσμα νυκτὸς, ὡς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτε ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατῆλθα πρὸ δύω ἐτῶν καὶ ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου τούτου εἶπα· «σταματήσατε, μὴ προχωρεῖτε, μείνατε ἐπ’ ὀλίγον ὡριμώτερον νὰ σκεφθῆτε· ἐνθυμηθεῖτε, ὅτι τριῶν μεγάλων δυνάμεων συμφέροντα ἐγγίζονται εἰς τοὺς ὑπηκόους των, σκεφθῆτε ὡρίμως ἂν ἐν τῷ δικαίῳ μας εὑρισκώμεθα, διότι ὀφείλομεν μετὰ ταῦτα νὰ τὸ ὑποστηρίξωμεν κατέναντι ἰσχυροτέρου· ἀναβάλετε ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας.» Ἀλλ’ ὄχι, μοῦ ἀπεκρίθησαν, καὶ σχεδὸν ὡς προδοσία τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῆς πατρίδος τὸ βῆμα ἐκεῖνο ἐχαρακτηρίσθη παρὰ τοῦ κ. Δεληγεώργη καὶ διὰ τοῦ τύπου ἀνηγγέλθη, ὅτι ὁ Ἰουγούρθας ἐν Ἀθήναις εὑρίσκεται καὶ ἠγόρασε καὶ βουλευτὰς καὶ κυβέρνησιν καὶ δικαστήρια καὶ ἀνάκτορα. Σταθῆτε μόνον, εἶπα, καὶ σκεφθῆτε, διότι τὸ βῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ τελέσωμεν, ὀφείλομεν καὶ νὰ τὸ ὑποστηρίξωμεν. Ἀλλ’ ἐν θορύβῳ καὶ ἀλαλαγμῷ νόμοι δύω ἐψηφίσθησαν, οἵτινες ἐκηρύχθησαν ἡ ἄγκυρα τῆς σωτηρίας τοῦ τόπου, ἐπεκυρώθησαν ἢ ἐκυρώθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν. Ἀλλὰ δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς, καὶ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ εὑρισκόμενος ὡς πρωθυπουργὸς ὁ αὐτὸς ἐκεῖνος ἀξιότιμος Δεληγεώργης, ὅστις τώρα μὲ ἐλέγχει ὅτι φοβοῦμαι ἐν τῇ ἰδιοσυγκρασίᾳ μου τῶν ξένων τὰς ἐπεμβάσεις, ὁ αὐτὸς ἐκεῖνος κ. Δεληγεώργης ὡς πρωθυπουργὸς παρέστησεν εἰς τὴν μικρὰν καὶ ἀδύνατον πατρίδα μας τὴν λυπηρὰν εἰκόνα τοῦ νὰ ἴδῃ τὴν κυβέρνησίν της κύπτουσαν ἐνώπιον τῶν ξένων ἐκείνων καὶ προτείνουσαν νὰ ξεσχίσῃ τοὺς νόμους ἐκείνους (εὖγε, εὖγε, εὖγε).

§115ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ψεῦδος! ψεῦδος!

§116Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, καθ’ ἣν εἶχε διαλυθῆ ἡ Βουλή...

§117ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ διακόπτουν.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἀγορεύων τὸ δέχεται. Ἤμην φίλος τότε τοῦ νῦν πρωθυπουργοῦ καὶ συνεσκεπτόμεθα περὶ τῶν αἰτίων τῆς ἐπελθούσης τότε διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ζητημάτων, ἅτινα ἐπρόκειτο νὰ λύσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι συνερχόμενοι οἱ νέοι βουλευταί· καὶ τότε εἴπομεν, καὶ τὸ κηρύττω δημοσίᾳ, ὅτι ἂν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἤθελε ξεσχισθῆ, ἐὰν ἤθελε τὸ τολμήσει ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε δοθῆ ἡ ἐνάσκησις τῆς προνομίας τῆς διαλύσεως, θὰ ἐλαμβάνομεν τὰ ὅπλα.

§119ΤΙΝΕΣ. Ἆ! ἆ!

§120ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶναι ἐδῶ· ἂς τὸ εἴπῃ.

§121ΤΙΝΕΣ. Τί ἔγεινεν ὕστερα;

§122ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ γνωρίζετε, τί ἔγεινε.

§123ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Λομβάρδε, μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ κ. Ῥάλλης οὐδέποτε εἶχε τοιοῦτον δικαίωμα νὰ μοὶ ὁμιλήσῃ ὅπως σήμερον ὀνειρεύεται ὅτι μοὶ ὡμίλησε, καὶ οὐδέποτε συνέβη ὁμιλία τοιαύτη· οὔτε τὰ πράγματα τὴν ὑπηγόρευον, οὐδὲ ὑπῆρχε λόγος κανεὶς νὰ γείνῃ. Ἐζήτησε τὴν ἐξήγησιν, ἂς τὴν ἀκούσῃ.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε πρόεδρε, ν’ ἀπαντήσω.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν θέλετε, ἠμπορεῖτε νὰ ἔλθετε κατόπιν τοῦ κ. Λομβάρδου νὰ ὁμιλήσητε. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Λομβάρδε.

§126ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἴσως δὲν ἦτον ἀκριβὴς ἡ ἔκφρασίς μου τοῦ ὅτι ἐξεσχίσθη ὁ νόμος, ἀλλ’ εἶναι ἀκριβές, ἀκριβέστατον ἂν εἴπω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς προέτεινεν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἰταλίαν νὰ εἰσαγάγῃ ἐντὸς αὐτῆς ταύτης τῆς Βουλῆς νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ἀνατρέψῃ τὸν νόμον τοῦ 1871. Καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει ἡ ἰδιοσυγκρασία ἐμοῦ κατέναντι τῶν ξένων ἀπὸ τὴν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὅτι, ἂν ἐγὼ εὑρισκόμην εἰς τὴν θέσιν ταύτην, ἤθελον προτιμήσει νὰ μοῦ κόψουν τὴν χεῖρα παρὰ νὰ κάμω τοιαύτην πρότασιν (θόρυβος).

§127Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. 10% ἠθέλετε νὰ τὰς δώσητε.

§128ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο· τὸ συζητοῦμεν κατόπιν. Τώρα πρόκειται περὶ ἰδιοσυγκρασίας ἐνώπιον τῶν ξένων.—Καὶ ὅταν ἐσυζητεῖτο ἡ ἐπιβλητικὴ πρότασις τῆς Ἀγγλίας περὶ τῶν 10 χιλιάδων λιρῶν τῆς συντάξεως διὰ τὴν χήραν Λόϋδ, ἡ ἰδιοσυγκρασία μου, κ. πρωθυπουργὲ, δὲν μοὶ ἐπέτρεψε νὰ μείνω σιωπῶν, δὲν μοὶ ἐπέτρεψε νὰ σταθῶ ἀπαθὴς, ἀλλὰ μοὶ ἐπέβαλε, καί τοι τὴν προεδρείαν τῆς Βουλῆς τότε κατέχων, νὰ ἐγκαταλείψω τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καὶ νὰ κατέλθω ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ν’ ἀντισταθῶ πρὸς τὰς ξένας ἐκείνας ἀδίκους ἀπαιτήσεις καὶ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην· «μὴ πτοεῖσαι, ὑποστήριξε τὰ δίκαια τῆς πατρίδος σου, εἶναι στιγμὴ, καθ’ ἣν πάντες πρέπει νὰ μείνωμεν ἐν τῇ ἀξιοπρεπεῖ ὑποστηρίξει τοῦ δικαιώματός μας». Καὶ ὅτε ταῦτα ὑπεστήριζα, ὅλαι αἱ μερίδες, ἢ τοὐλάχιστον οἱ ἀρχηγοί των, εἶχον συνεννοηθῆ νὰ παραδεχθῶσι τὴν ἀπαίτησιν ἐκείνην, ὅπως καὶ παρεδέχθη. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, προφητικοῦ τινος πνεύματος ὅπως ἠμπορέσῃ νὰ ἐννοήσῃ τις, ὅτι, καθὼς ἡμεῖς θέλομεν νὰ ᾖναι σεβαστὰ τὰ δίκαιά μας καὶ νὰ μὴ ἔλθῃ ἄλλος ἐναντίον τῆς δικαιοσύνης νὰ τὰ ἐκβιάσῃ, οὕτω καὶ οἱ ἰσχυρότεροί μας, μὰ τὸ ναὶ, θέλουν καὶ φροντίζουν ἵνα μὴ κατὰ παράβασιν τῶν κειμένων νόμων καὶ συμφωνιῶν παραβλαφθῶσιν ὑφ’ ἡμῶν τὰ δικαιώματά των καὶ τὰ συμφέροντά των· καὶ τοιοῦτον ἤθελεν εἶσθαι τὸ ζήτημα μετὰ τὴν ψῆφον ἐκείνην ἐπὶ τοῦ Λαυριωτικοῦ ζητήματος. Καὶ δὲν ἦτον ἀνάγκη προφητικοῦ τινος πνεύματος ὅπως ἠμπορέσῃ νὰ ἐννοήσῃ τις, ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἤθελε προβῆ εἰς διαμαρτυρήσεις· καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη προφητικοῦ τινος πνεύματος ὅπως ἠμπορέσῃ νὰ ἐννοήσῃ τις ὅτι ἂν τὴν μεταχειριζώμεθα ὅπως τὴν μετεχειρίσθημεν, καὶ ἄλλα ὑπομνήματα θὰ ἀκολουθήσωσι. Καὶ ναὶ μὲν ἀξιοπρεπεῖς πρέπει νὰ ἤμεθα ὅταν ἔρχωνται νὰ μᾶς ἐπιβληθῶσιν, ἀλλ’ ὅταν ἡμεῖς προκαλοῦμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ παραπονεθῶμεν. Καὶ δὲν ἔκλαυσεν ἡ Πατρὶς, ὅταν ἤκουσεν ὅτι δύω τρεῖς ἀντιπρόσωποι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον, στῆθι διότι θὰ ἐμπερδεύσῃς καὶ πάλιν τὸν τόπον σου μὲ τοὺς ἰσχυροὺς, ἀλλ’ ἔκλαυσε καὶ κλαίει βλέπουσα ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ τύχη της, ὥστε ἕνεκα τῆς ἀπερισκεψίας εἴτε τῆς ἐπιπολαιότητος τῶν κυβερνώντων αὐτὴν, ἐκτίθεται καὶ ἐμπλέκεται μὲ τοὺς ἰσχυροτέρους, τοὺς ὁποίους ἔπρεπε νὰ προσέχῃ νὰ μὴ τοὺς ἐρεθίζῃ ποτὲ ἀδίκως καὶ ἀπερισκέπτως. Πιστεύω ὅτι ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ ἡσυχάσῃ ἀπὸ τὴν τωρινὴν ἔξαψιν, εἰς τὴν ὁποίαν χωρὶς νὰ θέλω τὸν ἐνέβαλον αἱ ὀλίγαι παρατηρήσεις μου, θὰ συναισθανθῇ ὅτι πολὺ ἠδίκησε συνάδελφον, χαρακτηρίσας τὴν ἰδιοσυγκρασίαν του ὡς τὴν ἐχαρακτήρισε, συνάδελφον ὅμως, τοῦ ὁποίου ἡ ἰδιοσυγκρασία ἐν τῷ μικρῷ ἀλλὰ μακρῷ πολιτικῷ αὐτοῦ σταδίῳ ὑπῆρξε μία καὶ ἡ αὐτὴ πάντοτε, καὶ αὐτὴ εἶναι ὑποστήριξις πράγματι ἀξιοπρεπὴς τῶν δικαίων τῆς πατρίδος του ἐνώπιον οἱουδήποτε ἰσχυροῦ χωρὶς οὐδέποτε νὰ κλίνῃ, εἰμὴ ἂν ἡ πατρὶς ἤθελεν εἶσθαι εἰς τὸ ἄδικόν της.

§129ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν ν’ ἀνοίξω ἕνα ἀγῶνα προσωπικὸν πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ζακύνθου, δὲν ἔχω κἀνὲν συμφέρον ν’ ἀναιρέσω ὅσα πρὸς ὑπεράσπισίν του εἶπε διὰ νὰ τὰ καταδείξω ἀνακριβῆ, διότι τὰ εἶπε πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ὑπολήψεώς του. Ἂν ἠναγκάσθην νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ φάσματος τῆς ἐπεμβάσεως, τὸ ἔκαμα διότι ἐπανειλημμένως κατ’ αὐτὴν τὴν συζήτησιν ἐπεκαλέσθη αὐτὸ, διὰ νὰ δώσῃ κράτος εἰς τὴν γνώμην του· οὔτε μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὑπερασπίζων τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, νὰ παραλείπω τὴν ἀναίρεσιν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τ’ ἀκούῃ, πολὺ ὀλιγώτερον νὰ μὴ τὰ ἀναιρῇ. Ὅταν οἱοσδήποτε ἐπισείει τὸ φάσμα τῆς ἐπεμβάσεως, ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ ἀμέσως τὸν λόγον. Ἂν δὲ ὡμίλησα περὶ τοῦ παρελθόντος, δὲν τὸ ἔκαμα διὰ νὰ ἐγγίξω πρόσωπα, τὸ ἔκαμα διότι μὲ ἔφερεν ἡ ἀναίρεσις τοῦ ἰσχυρισμοῦ των καὶ εἰς τοῦτο. Δὲν εἶπον, κύριοι, ὅτι ὁ κύριος Λομβάρδος συνείθισε νὰ ὑποτάσσεται εἰς τοὺς ξένους· αὐτὸ τὸ θέμα δὲν τὸ ἔθιξα, δὲν μοὶ ἐδόθη καμμία ἀφορμὴ πρὸς τοῦτο· ἑπομένως, καὶ ἂν εἶχον τοιαύτην ἰδέαν περὶ τούτου, ἤθελεν εἶσθαι ἀδικώτατον ἂν εἰς τὴν σημερινήν μου ὁμιλίαν ἤθελον τὸ φέρει εἰς μέσον. Εἶπον μόνον, ὅτι ἀφ’ ὅτου συμβουλεύομαι ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου, παρετήρησα, ὅτι πολλάκις ἐπέσεισε τὸ φάσμα τοῦτο· καὶ ἐπειδὴ πολλάκις τὸν εἶδον καὶ ἐξαιρετικῶς τὸν εἶδον νὰ ἐπισείῃ τὸ φάσμα τοῦτο, ὑποθέτω ὅτι εἶναι τοῦ χαρακτῆρός του, τί; νὰ φοβῆται καὶ ἐκφοβίζῃ δι’ αὐτοῦ. Ἄλλο εἶναι τὸ τολμᾷν καὶ ἐπισείειν τὴν ξενικὴν ἐπέμβασιν, καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ὑποτάσσεσθαι εἰς αὐτήν· περὶ τοῦ πρώτου ὡμίλησα, περὶ τοῦ δευτέρου δὲν ἔκαμα λόγον. Ποτὲ δὲν διενοήθην οὔτε τοῦ κυρίου Λομβάρδου, οὔτε οὐδενὸς τῶν Ἑπτανησίων νὰ ἐλαττώσω τὴν τιμὴν διὰ τὸν ἀγῶνα τὸν μακρὸν, τὸν ὁποῖον ἠγωνίσθησαν ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας των. Ἑπομένως ὁ κύριος Λομβάρδος ἢ δι’ ἔλλειψιν ἐπιχειρημάτων πρὸς ἀναίρεσιν τῶν λόγων μου, ἢ δι’ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, διότι δὲν ἐννοῶ τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἐπικαλεσθεὶς τοὺς ἀγῶνάς του, φαίνεται ὅτι ὁ κύριος Λομβάρδος δὲν διακρίνει τὴν μεγάλην διαφορὰν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ ἀγώνων περὶ ἀνεξαρτησίας καὶ μεταξὺ ἀγώνων ἐν ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ λεπτολογήσω, λέγω μόνον ὅτι τῆς πρώτης ἄπειροι ὑπάρχουν ὀπαδοὶ, ἐνῷ τῆς δευτέρας ὀλίγιστοι ὑπάρχουν εἰς τὰ ἔθνη. Ἐν τῇ στενοχωρίᾳ του ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ἐνόμισεν, ὅτι τῷ εἶναι ἐπιτετραμμένον τὰ πλέον πασίδηλα νὰ τὰ διαψεύσῃ· ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἧς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω, ἐταπεινώθη πρὸς τοὺς ξένους εἰς τὴν λύσιν τοῦ Λαυριωτικοῦ ζητήματος. Εἶμαι ὅμως βέβαιος ὅτι, ὅταν ἡ ὁμιλία του ἐξέλθῃ ἔξω, δὲν θὰ εὑρεθῇ ξένος, ὅστις νὰ μὴ χλευάσῃ, δὲν θὰ εὑρεθῇ Ἕλλην, ὅστις νὰ μὴ χλευάσῃ, ἀλλ’ ἀπαθῶς ν’ ἀκούσῃ ὕβριν τοιαύτην πρὸς τὴν πατρίδα του καὶ τὴν πρὸς ἀναίρεσιν τῶν πραγμάτων τόλμην. Χρειάζεται δὲ μεγίστη δόσις τόλμης ὅπως τις ἰσχυρισθῇ, εἰς ἀλήθειαν μὴ ἐπιδεχομένην ἀναίρεσιν, ὅσα ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας διϊσχυρίσθη. Ἀπείρου δυσπιστίας πνεῦμα πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ κύριος Λομβάρδος διὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου ἕνα νόμον διὰ ν’ ἀναιρέσῃ τὸν ὑπάρχοντα νόμον. Λησμονεῖ... ἀλλ’ ὄχι, δὲν λησμονεῖ, ἐν γνώσει τὸ λέγει, ἐν γνώσει, διότι τὸν γνωρίζω ὅτι πρὸς τοὺς ἀντιπάλους του εἶναι ἀμείλικτος. Εἶμαι βέβαιος ὅτι κάθε βῆμα τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν εἰσῆλθεν εἰς τοὺς κινδύνους ἐκείνους, παρηκολούθει καὶ ἐμελέτα, ὅταν εὑρεθῇ ἀπέναντι τῶν ἀντιπάλων του μίαν ἡμέραν, διὰ τίνων ἐπιχειρημάτων νὰ τὴν καταπολεμήσῃ· εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεὶς ἐμελέτησεν ὅσον αὐτὸς τὴν περίστασιν ἐκείνην. Τί ὑπεσχέθημεν ἡμεῖς καὶ τί εἴπομεν; Δι’ ἀκαταμαχήτου λογικῆς ἐφροντίσαμεν ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἠδίκησαν τὸ ἑλληνικὸν κοινοβούλιον οἱ ξένοι, ἀποδόσαντες εἰς αὐτὸ τὴν πρόθεσιν νὰ δημεύσῃ τὴν ξένην περιουσίαν ἐναντίον τῶν νόμων τῆς πατρίδος του, πλάττον καὶ καινοτομοῦν νέους νόμους πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Εἴπομεν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὄχι μόνον αὐτὴν τὴν κατάκρισιν δὲν δέχεται, ὄχι μόνον δὲν εἶναι δημευτικὴ καὶ ἄδικος, ἀλλὰ πρὸς σωτηρίαν τῆς τιμῆς της εἶναι ἕτοιμος νὰ κάμῃ πᾶσαν ὑλικὴν θυσίαν. Τοῖς ἐῤῥίψαμεν κατὰ πρόσωπον τὴν ὑλικὴν θυσίαν διὰ νὰ σώσωμεν τὴν τιμήν της, τοῖς ἀπεδείξαμεν δὲ διὰ τῶν πραγμάτων, τῶν συζητήσεων καὶ τῶν προηγουμένων, ὅτι παρεμόρφωσαν τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ νόμου· τοῖς ἀπεδείξαμεν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ δὲν καθιέρωσε νέον δίκαιον, δὲν ἔπλασε νέον δίκαιον, ἀλλ’ εἶπεν ὅ,τι παρελθόντες νόμοι καθιέρωσαν. Καὶ δὲν τὸ εἴπομεν πρὸς τὸ κράτος, δὲν ἤλθομεν νὰ πλάσωμεν νόμον ἑρμηνευτικὸν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀνεφέραμεν τὸν λόγον καὶ τὴν αἰτίαν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Ἂν δὲ σεῖς εἴπομεν πρὸς τοὺς ξένους, ἐξακολουθήσετε πιστεύοντες ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, ἂν σεῖς ἐξακολουθῆτε πιστεύοντες ὅτι δημευτικὸν πνεῦμα τῆς Ἑλλάδος ὑπηγόρευσε τὸν νόμον τοῦτον, δὲν θέλομεν διστάσει νὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς αὐτὴν τὴν γνώμην, καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τὸ κοινοβούλιον, ἔχον τὴν αὐτὴν γνώμην περὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς νομιμότητος, θέλει ἑρμηνεύσει αὐτὸν τὸν νόμον καὶ θέλει εἴπει, οὕτω τὸν ἠννόησα, οὕτω τὸν ἐψήφισα. Ὅστις, κύριοι, δὲν μᾶς συγχωρεῖ αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν, αὐτὸς ἐννοεῖ νὰ ἐγκολάψῃ εἰς τὴν πατρίδα του τὸν μῶμον, ὅτι τῷ ὄντι τὸ κοινοβούλιον ἠθέλησε νὰ δημεύσῃ τὴν ξένην περιουσίαν. Μία δὲ Κυβέρνησις, ἥτις τὴν πρότασίν της τὴν ταυτίζει μὲ αὐτὴν τὴν γνώμην τὴν ἀληθῆ καὶ νομιμωτάτην, ἐκτὸς τῆς ὁποίας δὲν ὑπάρχει ἀξιοπρέπεια, δὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ τὰς αἰτιάσεις αὐτάς. Δύνανται οἱ ἀντίπαλοι νὰ ἰσχυρίζωνται ὅτι ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ ταπεινώσωμεν τὴν πατρίδα, ἀλλ’ ὡς πομφόλυξ ἡ κατηγορία των· αὕτη θέλει διαλυθῇ ἐνώπιον ἀνθρώπων εὐσυνειδήτων. Μοὶ ἀνέφερεν ὁ κύριος Λομβάρδος τὴν ἀποζημίωσιν τῆς Λόϋδ. Καίτοι παρῆλθεν ἀρκετὸς καιρὸς, ἀκόμη αἰσθάνομαι ὅτι ὑπάρχουν περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον οὐδὲ σήμερον νὰ ἐκτεθοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐνθυμοῦμαι ὅμως μετὰ πλείστης εὐχαριστήσεως ἓν ἔργον, ὅπερ ἔπραξα· ἐμπόδισα, μὲ ἀπότομον μάλιστα τρόπον, τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ζακύνθου νὰ ἀνοίξῃ μίαν πληγὴν εἰς τὴν πατρίδα του, ἐξωθούμενος ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἰδιοσυγκρασίαν, τὴν ὁποίαν τοῦ ὑπέδειξα, διότι αὕτη συνίσταται εἰς τοῦτο· πολιτεύεται ἐνίοτε, καὶ συχνάκις κλείων τοὺς ὀφθαλμοὺς λησμονεῖ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ πολιτεύεταί τις δι’ ὅλων τῶν μέσων. Ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀντιπολιτευθῇ τὴν κυβέρνησιν καθίζων τὸν πρωθυπουργὸν εἰς τὸ βῆμα. Καὶ τότε μία φωνὴ ἠκούσθη, ἥτις εὐτυχῶς τὸν ἔκαμε νὰ καθήσῃ· μία φωνὴ, ἥτις τὸν ἀνέστειλε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐκείνην τὴν ἀνάκρισιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Λομβάρδος, ὅλοι τὸ ἐνθυμεῖσθε ὅσοι εἶσθε εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην, δὲν ἔπαυσεν· ἐπανῆλθε καὶ δὶς καὶ τρὶς καὶ ἑκατοντάκις, καὶ ἐπανῆλθε χωρὶς νὰ ἔχῃ καμμίαν ἄλλην ἐλπίδα, εἰμὴ μόνον τὴν φθορὰν τοῦ ἀντιπάλου του, λησμονῶν ὅτι τοῦτο ἔφερε καὶ τὴν φθορὰν τῆς ὑπολήψεως τῆς πατρίδος του. Εἶναι ἀληθὲς δὲ, κύριε Λομβάρδε, ὅτι ἡμεῖς ἐδώκαμεν τὴν ἀποζημίωσιν τῆς χήρας Λόϋδ; ὅτι ἡμεῖς ἐταπεινώθημεν ἐνώπιον τῶν ξένων; Ἡμεῖς εὕρομεν τοὺς ξένους ἐντὸς τῆς ἀνακρίσεως καὶ τοὺς ἀπεδιώξαμεν. Οἱ ξένοι εἰσῆλθον διὰ μιᾶς συνθήκης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν ὑπεγράψαμεν· ἡμεῖς δὲν θὰ ἐδεχόμεθα νὰ εἰσέλθουν ἐφ’ ὅσον χρόνον ἴσχυε τὸ δίκαιον τὸ ἐκ τοῦ νόμου προερχόμενον καὶ τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Ἀλλ’ οἱ νόμοι σας δὲν ἰσχύουν, ὅταν ἐκάματε μίαν σύμβασιν...

§130ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ ἰδιοσυγκρασία μου ἤθελε μὲ κάμει νὰ φύγω.

§131ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ ἐδείξατε ὅτι ἠθέλατε τὸ πράξει.

§132ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἔδειξαν τὰ προηγούμενα.

§133ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς κατηγορήσω ὡς ἀγωνιστὴν ἐν Ἑπτανήσῳ, οὔτε νὰ ἐξετάσω τὸν πολιτικὸν βίον σας τὸν τότε· τὸ εἶπον σχετικῶς μὲ τὸν πολιτικόν σας βίον ἐν τῇ νέᾳ πατρίδι, καὶ σχετικῶς μὲ τὸ θέμα, ὅπερ πρόκειται. Οὔτε ἐδώκαμεν ἀποζημίωσιν ἡμεῖς. Εὕρομεν ὑποσχεθεῖσαν μίαν ἐλεημοσύνην, καὶ μάλιστα θεωρήσαντες αὐτὴν δικαιοτάτην ὡς ἐλεημοσύνην, ὡς ἐλεημοσύνην καὶ τὴν ἐδώκαμεν, ὡς ἐλεημοσύνην χαρακτηρίσαντες αὐτὴν ἐν τῷ ἐγγράφῳ μας, δεκάκις ὡς ἐλεημοσύνην.

§134ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐλεημοσύνην ἐπιβεβλημένην.

§135ΜΙΛΗΣΗΣ. Κάμνω καὶ ἐγὼ αὐτὸ τὸ σχόλιον, ὅτι καὶ ἡ Ἀγγλία οὕτω τὴν ἠννόησεν, ὡς ἐλεημοσύνην.

§136ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ὁ κ. Λομβάρδος φρονῇ, ὅτι ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, καθὼς καὶ εἰς τὰς παρελθούσας, ἐξετέλεσεν ἓν ἔργον πατριωτισμοῦ προειδοποιήσας τὰς κυβερνήσεις, ὅτι ἡ διαγωγή των ἔμελλε νὰ ἐγείρῃ ξένας ἐπεμβάσεις, εἶμαι βέβαιος, κύριοι, ὅτι καὶ ἂν ἡ προκειμένη ὑπόθεσις ἐξακολουθήσῃ, θὰ διαψευσθῇ ὅπως καὶ τότε. Καὶ τότε μᾶς ἰσχυρίζετο, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται εἶναι ἐναντίον τῶν νόμων, καὶ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων.

§137ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ εἶπον τοῦτο.

§138ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τότε ὑπεστήριζεν ὅτι ἡ διαγωγή μας, ὡς διαγωγὴ ἄδικος, θέλει προκαλέσει τὴν ἐπέμβασιν τῶν ξένων.

§139ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀσύνετος.

§140ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὰ ἐξετάζω αὐτὰ, τὰ χαρίζω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον· τὸν κακίζω ὅμως ἐγὼ, καὶ τὸν κακίζει ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι διὰ τῆς διαγωγῆς του ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐπέμβασιν, διότι ἡ ἐπέμβασις ἐστηρίχθη πρωτίστως εἰς τοῦτο· κατεσκευάσατε ἕνα νόμον πιεζόμενοι ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην, καὶ ἀπόδειξις οἱ λόγοι τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς γνωρίζομεν τί ἐδοκιμάσαμεν διὰ νὰ καταστρέψωμεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν εἰς τὸ στόμα τῆς ἐπεμβάσεως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου.

§141ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ τὰ ἰδῶμεν τὰ ἔγγραφα· δὲν τὰ εἴδαμεν ἀκόμα.

§142ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί διϊσχυρίζεται σήμερον καὶ διὰ ποῖον αὖθις λόγον μᾶς λέγει, ὅτι πρέπει νὰ προσέχετε βαδίζοντες εἰς τὴν ξενικὴν ἐπέμβασιν; Ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα τοῦ ἀμεταβλήτου τῶν νόμων μας. Ἀλλ’ ἂν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ᾖναι ἐστερημένος τῶν εἰδικῶν γνώσεων τοῦ ἑρμηνεύειν τὸν νόμον, ἠδύνατο νὰ ἀποταθῇ εἰς ἕνα εὐσυνείδητον νομικὸν καὶ ἤθελε μάθει, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, παρὰ ἂν ὑπάρχῃ ῥητὴ σύμβασις.

§143ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀπετάθην εἰς πολλούς.

§144ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διότι ἀπεδόθη ἓν δικαίωμα διὰ νόμου, δὲν ἕπεται ὅτι δὲν δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχῃ σύμβασις· πέραν ὅμως τούτου δὲν ὑπάρχει ἀπαγόρευσις καμμία. Ἡ δὲ συνθήκη μετὰ τῆς Ἀγγλίας, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται, δὲν διαλαμβάνει ἄλλο τὶ εἰμὴ τὴν διαχείρισιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Τραπέζης, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα δικαιώματα, τὰ εἰδικὰ, τὰ ἀποδιδόμενα εἰς τὰ σωματεῖα· ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν εἶναι ὁ λόγος, διότι ἡμεῖς τὰ δικαιώματα αὐτὰ τὰ ἐτηρήσαμεν ἀνέπαφα. Ὁ λόγος τοῦ κ. Λομβάρδου καὶ ἡ ἐπέμβασις, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀπειλεῖ, δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τούτου· διὰ νὰ στηριχθῇ, πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸν, ὅτι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μεταποιήσῃ τοὺς νόμους τοῦ κράτους. Ἀλλὰ περιπλέον, ὑφίστατο ὁ νόμος οὗτος καὶ ἡμεῖς τὸν ἀντικαθιστῶμεν; αὐτὸς ὁ νόμος δὲν καταστρέφεται διὰ τοῦ νόμου περὶ ἀφομοιώσεως;

§145ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δι’ ἡμᾶς, ναὶ, ἀλλὰ διὰ τὴν Τράπεζαν ὑπάρχει.

§146ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ νόμος τῆς ἀφομοιώσεως ἀπὸ τοῦ 1865 ἢ 1866 κατήργησεν ὅλους τοὺς νόμους, καὶ δὲν διετήρησεν εἰμὴ μόνον τὰ ἐπ’ αὐτῶν στηριζόμενα κεκτημένα δικαιώματα σωματείων. Τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης μένουν ἀνέπαφα, ἀλλ’ οἱ νόμοι δὲν ὑφίστανται πλέον. Περὶ δευτέρας, τρίτης, τετάρτης, ἑκατοστῆς Τραπέζης ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ πολιτεία νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ νομοθετήσῃ. Ἀπέκτησεν ἡ Ἰόνιος Τράπεζα τὸ δικαίωμα νὰ μὴ δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ πλάσσῃ ἑτέραν Τράπεζαν, εἰμὴ Τράπεζαν 40,000 λιρῶν καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος τοῦ Ἰονίου κοινοβουλίου διαλαμβάνει· ἀλλ’ ὁ νόμος κατηργήθη. Ὁ κ. Λομβάρδος, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ τῷ ἀποδώσω τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐπέδωκε, τῳόντι ἐπιπολαίως ἐσκέφθη τὸ θέμα τοῦτο. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, εἶπε, νὰ ἐρωτηθῇ παντάπασιν ἡ Ἐθν. Τράπεζα, δὲν δεσμεύονται αἱ χεῖρες τῆς κυβερνήσεως ἂν ὅλαι αἱ συμβάσεις καταργηθῶσι, διότι ἴσα ἴσα ὡς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δύναται νὰ ἐπέλθῃ μεγάλη τις βελτίωσις, καὶ αὕτη εἶναι ὅτι ἀντὶ νὰ ὑποχρεωθῇ κατὰ τὴν σημερινὴν σύμβασιν νὰ διατηρήσῃ 20 ὑποκαταστήματα, δύναται νὰ διατηρῇ πλειότερα εἰς πάσας τὰς ἐπαρχίας· καὶ τὸ εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος πρὸς ἀπόκρουσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅτι τῳόντι ἡ καταστροφὴ τῶν συμβάσεων δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ τῳόντι εἷς τῶν σκοπῶν τῆς καταστροφῆς θέλει εἶσθαι καὶ αὐτὸς, νὰ ὑποχρεωθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀντὶ τῶν 22 νὰ ἔχῃ 40 ὑποκαταστήματα· δὲν ἀπαιτεῖται δὲ ἡ συναίνεσις, ἀφοῦ ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα τοῦτο μέχρι τῆς ἀποῤῥίψεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν Τράπεζαν νὰ ἔχῃ πλείω τῶν 22 ὑποκαταστημάτων, παρὰ ἂν ἀποῤῥίψωμεν τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἀλλὰ διότι δὲν τὴν θέλετε. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς εἰς τὴν Βουλὴν ἀπολύτως ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν σύμβασιν· ἂς τὸ πράξῃ, ἄν τὸ θεωρῇ ὀρθὸν, ἀλλ’ εἶπον ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς τὸ προτεινόμενον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ ἐπὶ τῷ λόγῳ, τὸν ὁποῖον οὗτος ἐξέθηκε. Τὸ τοιοῦτον εἶναι καὶ ἔκνομον καὶ κακῆς πίστεως, διότι τὸ ἕτερον τῶν μερῶν, ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνική, δὲν ἠρωτήθη. Ἐπὶ τέλους ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος ἐπεκαλέσθη ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπίσης στρέφεται κατ’ αὐτοῦ. Ἐνθυμήθη ὅτι εἰς παραλθοῦσαν συνεδρίασιν ἐγένετο λόγος περὶ τῶν προτάσεων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν κατὰ τοῦτο ἐλλιπεῖς, καθὸ μὴ φέρουσαι δηλονότι τὴν ψῆφον καὶ τὴν ὑπογραφὴν τῆς γενικῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι τὸ αὐτὸ θέλει συμβῆ πάλιν, ὅτι καὶ αἱ σημεριναὶ προτάσεις, αἵτινες θέλουν μᾶς ὑποβληθῇ ἐκ μέρους τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ ἐκ μέρους τῆς Πιστωτικῆς, δὲν θὰ φέρουν τὸ προσὸν τοῦτο. Ἀλλὰ τοῦτο οὐδέποτε τὸ ἐθεώρησα, καὶ δὲν πιστεύω καὶ ἡ Βουλὴ, ὡς ἔλλειψιν, οὐδὲ κἂν ὡς ταπείνωσιν τῆς Βουλῆς, διότι ἡ Βουλὴ ἐπιβάλλει τοὺς ὅρους, εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβάλλονται αἱ συμβάσεις καὶ ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται λέγουσα, δὲν τὰς ἀποδέχομαι εἰμὴ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀποδεχθῆτε τὸν ὅρον τοῦτον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλω εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§147ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παροῦσα συζήτησις ἔλαβε τοιαύτας διαστάσεις, ὥστε τὸ προσωπικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠγέρθη μεταξὺ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ καὶ ἐμοῦ, καταντᾷ ὅλως εὐτελὲς καὶ ἀνάξιον πάσης προσοχῆς· διὰ τοῦτο καὶ κρίνω ὅλως περιττὸν καὶ μάταιον ν’ ἀπαντήσω εἰς τὴν διάψευσιν αὐτοῦ, οὐδὲ παραξενεύομαι ἢ κακίζω τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διότι εἶναι τόσον ἐπιλήσμων προσωπικῶν σχέσεων, ἀφοῦ καὶ τὰς ὑπογραφὰς αὑτοῦ, τὰς ὁποίας εἰς ἔγγραφα δημόσια ἔθεσε, λησμονεῖ. Ἐὰν ἐλησμόνησεν ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπεγράφησαν παρ’ αὐτοῦ καὶ τοῦ ποτὲ συναδέλφου του ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κυρίου Σπηλιωτάκη, ἀπευθυνόμενα πρὸς τὰς ξένας δυνάμεις, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἤδη κατατεθειμένα εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ κακίζῃ τις αὐτὸν, ἐὰν ἐλησμόνησε προσωπικὰς σχέσεις. Ἐγὼ ὅμως εἶμαι εὐτυχὴς ἀναμιμνησκόμενος τῶν σχέσεων ἐκείνων. Ἦτο τῷ ὄντι ἡ φιλία ἐκείνη φιλία ὅλως ἄσπιλος καὶ θεωρητική· ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν ἦτον ἀκόμη πρωθυπουργός. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι τῆς φιλίας ἐκείνης πάντοτε μετὰ τῆς μεγαλειτέρας εὐχαριστήσεως ἐγὼ θὰ ἀναμιμνήσκωμαι.

§148ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν εἶχον κἀμμίαν ἀφορμὴν νὰ λάβω μέρος εἰς συζήτησιν, ἥτις κατήντησε σχεδὸν προσωπικὴ μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου καὶ τοῦ κ. Λομβάρδου. Ἀλλ’ ὁ κύριος πρωθυπουργός, ποιούμενος λόγον περὶ τῆς ἐνεργείας του κατὰ τὸ 1870 ὅσον ἀφορᾷ τὰ δύω μεγάλα ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐξησκήθη ἐξωτερικὴ πίεσις, εἶπεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, «εὗρον τοὺς ξένους εἰς τὴν ἀνάκρισιν καὶ τοὺς ἀπεδίωξα». Ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργός, ὅτι τοὺς ἀπεδίωξε διὰ νὰ τοὺς δεχθῇ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, οὐδὲ ἔπρεπε νὰ ῥίψῃ ἄνευ ἀνάγκης, ἄνευ οὐδεμιᾶς προκλήσεως, μομφὴν κατὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τῆς ὁποίας τὴν διαχείρισιν συνεζήτησεν ἐν καιρῷ ἡ Βουλή. Ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ἠδύνατο τότε, νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ ἐκθέσῃ τὰς παρατηρήσεις του ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Δὲν θέλω μὲ τοῦτο νὰ εἴπω, ὅτι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ εἰς πᾶσαν στιγμὴν καὶ ἐν παντὶ χρόνῳ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, —τὴν ἐπιθυμῶ μάλιστα καὶ τὴν προκαλῶ— ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν συζήτησιν ἐκείνην καὶ ἤθελεν ἀναγνωρίσει, ὅτι ἦτον ὅλως ἄδικος ἡ μομφὴ, τὴν ὁποίαν ἔῤῥιψε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὡς ἐξέθεσα διὰ μακρῶν τότε δὲν ἐνέδωκεν εἰς τὴν ἀπαίτησιν τοῦ νὰ παραδεχθῇ τοὺς ξένους εἰς τὴν ἀνάκρισιν εἰ μὴ μετ’ ἀλλεπαλλήλους ἀντιστάσεις καὶ ἀφοῦ ἐπείσθη ὅτι ἡ περαιτέρω ἀντίστασις ἠδύνατο νὰ φέρῃ μέγα κακὸν εἰς τὸν τόπον. Προκειμένου, ὡς εἶπον τότε, νὰ γείνῃ παράβασις μιᾶς δικονομικῆς διατάξεως ἢ νὰ ὑποστῶμεν ἓν μέγα κακόν, ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμήσῃ μᾶλλον τὸ πρῶτον. Οὕτως ἐσκέφθη ἡ κυβέρνησις τοῦ 1869, ἀλλ’ οὐδεμίαν εἶχεν ὑποχρέωσιν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας προήδρευε τότε, νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν διαγωγὴν καὶ τὰς σκέψεις τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς ὑπέχομεν ὅλην τὴν εὐθύνην τῶν ἐνεργειῶν μας, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν τῆς διαδόχου Κυβερνήσεως. Οὐδεμία διάδοχος Κυβέρνησις δύναται νὰ ὀχυροῦται ὄπισθεν τῶν ἐνεργειῶν τῆς ἄλλης καὶ νὰ λέγῃ ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ἔκαμεν ἡ προκάτοχος, ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἐξακολουθήσω μηδαμῶς εὐθυνομένη. Ἕκαστος δύναται διὰ τῶν λόγων νὰ δεικνύῃ θάῤῥος πολιτικὸν, ἀλλὰ ὀφείλει νὰ τὸ μαρτυρῇ διὰ τῶν πραγμάτων, ἐπιμένων καὶ ὅταν ἡ ἐπιμονή του ἔχει ὡς ἄμεσον συνέπειαν τὴν ἀπώλειαν τῆς ἐξουσίας. Δὲν εἶχε λοιπὸν οὐδὲν δικαίωμα ὁ κύριος πρωθυπουργὸς νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τῆς παραχωρήσεως, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν ἡμεῖς καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν λόγον καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι ἐν παντὶ καιρῷ νὰ δώσωμεν λόγον. Ἂν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν παραχώρησιν, τὸ ἔπραξεν ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην καὶ δι’ ἴδιον λογαριασμόν· οὐδὲ εἶναι λόγος ἀποχρῶν τὸ ὅτι εἶχε προηγουμένως δοθῆ παρ’ ἐμοῦ ἔγγραφος ὑπόσχεσις, διότι, ὅσον καὶ ἂν θέλουν νὰ ὀνομάζουν τὸ χαρτὶ ἐκεῖνο τὸ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας μονογραφηθὲν σύμβασιν, οὐδεὶς δύναται, καλῇ τῇ πίστει ἐξετάζων αὐτὸ, νὰ τὸ παραδεχθῇ ὡς τοιοῦτον. Ἡμεῖς ἀναγκασθέντες τότε νὰ ἐνδώσωμεν, ἐπροσπαθήσαμεν νὰ περιορίσωμεν ἐντὸς ὅσον τὸ δυνατὸν στενοτέρων ὁρίων τὴν ἀνάμιξιν τῶν ξένων εἰς τὰ τῆς ἀνακρίσεως, φοβούμενοι μήπως τοιαύτη παραχώρησις, ἅπαξ γενομένη, παρεκτραπῇ μέχρις ἐπεμβάσεως εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς ἀνακρίσεως. Ἠθελήσαμεν λοιπὸν ἐκ τῶν προτέρων νὰ διατυπωθῶσιν οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐσυγχωρήθη ἡ παράστασις τῶν ξένων εἰς τὴν ἀνάκρισιν, ὥστε οὔτε νὰ παρεκβῇ τῶν αὐστηρῶς διαγεγραμμένων ὁρίων τῆς ἁπλῆς παραστάσεως, οὔτε νὰ χρησιμεύσῃ ὡς προηγούμενον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπικαλεσθῶσιν εἰς τὸ μέλλον. Δὲν ἦτο λοιπὸν σύμβασις· οἱ ὅροι, καθ’ οὓς συνομολογοῦνται αἱ συμβάσεις, αἵτινες ὑποχρεοῦσι τὰ συνομολογοῦντα αὐτὰς κράτη, κατὰ συνέπειαν καὶ τὰς κυβερνήσεις αὐτῶν, εἶναι ἀρκετὰ γνωστοὶ, καὶ θὰ ἐδείκνυε μεγάλην ἄγνοιαν αὐτῶν ὅστις ἤθελεν ἀποδώσει τὸν χαρακτῆρα συμβάσεως εἰς τὸ παρὰ τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς μεγάλης Βρεταννίας καὶ ἐμοῦ μονογραφηθὲν ἔγγραφον. Πῶς ἐφηρμόσθη κατόπιν ἡ γενομένη παραχώρησις, καὶ ἂν περιωρίσθη εἰς τὰ ἀρχικῶς διὰ τοῦ ἐγγράφου διαγραφέντα ὅρια, ὁ κύριος πρωθυπουργὸς δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἡ ὁποία τόσῳ πικρῶς κατεκρίθη διὰ τὴν παράστασιν τῶν ξένων εἰς τὴν ἀνάκρισιν, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅτι, ὅταν ἐπαρουσιάσθη τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν, τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῆς χήρας Λόϋδ, δύναται νὰ πληροφορηθῇ, καὶ πιστεύω νὰ ἐπληροφορήθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Βαλαωρίτην, ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν, φίλον δὲ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τότε καὶ τώρα, ποία ἦτον ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Ἦλθε τότε τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῆς χήρας Λόϋδ συνεπεία ἐγγράφου τοῦ λόρδου Κλαρενδῶνος ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ, τὸ ὁποῖον ὁμοφώνως ἀπέῤῥιψεν ὡς ἀδικαιολόγητον μίαν τοιαύτην πρότασιν, καὶ ἦτον ἕτοιμον νὰ ὑποστῇ πᾶσαν θυσίαν παρὰ νὰ ὑποκύψῃ εἰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἐθεώρει ἐντελῶς ἀδικαιολογήτους καὶ ἀναιρούσας πᾶσαν ἰδέαν αὐτοκυριαρχίας. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἐπὶ τῆς ὁποίας διεδραματίσθησαν τὰ ἀξιοσημείωτα ἐκεῖνα συμβάντα, εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ ἀντισταθῇ ἀπέναντι τοιαύτης ἀποζημιώσεως, τὸ θάῤῥος ἔπρεπε νὰ ᾖναι πολλῷ μεγαλείτερον εἰς πᾶσαν διάδοχον Κυβέρνησιν. Ὁ λόρδος Κλαρενδὼν ἀνεκάλεσε τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο. Τοιοῦτον θάῤῥος εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, περὶ τῆς ὁποίας ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εὗρε τοὺς ξένους ἐν τῇ ἀνακρίσει καὶ τοὺς ἀπέβαλλεν, ἀλλὰ, ὡς προεῖπεν, διὰ νὰ τοὺς δεχθῇ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἄνευ ἀνάγκης.

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος Σαράβας ἀδίκως δυσηρεστήθη ἐκ τοῦ λόγου μου· πρῶτον μὲν, διότι ἔχει ἀποδείξεις περὶ τῆς κρίσεώς μου ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικήν των ἀγχίνοιαν, περιπλέον δ’ ἔχει τὴν ἀπόδειξιν τῆς διαγωγῆς μου. Ἐγὼ μεταξὺ τῶν πρώτων, ἂν οὐχὶ ὁ πρῶτος τέλος πάντων, πάντοτε ἔδωκα τὴν ἀσθενῆ ψῆφόν μου ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου εἰς ὑποστήριξιν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, ὁσάκις κατετρέχθη καὶ κατεδιώχθη, καὶ τὸ ἔκαμα ἐν πεποιθήσει, διότι οὕτως ἐφρόνουν ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ὑπηγόρευε· καὶ σήμερον ἴσως δὲν θὰ ἔλεγον τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπον, ἂν δὲν μοὶ ἐδίδετο τόσον ἰσχυρὰ ἀφορμή. Ἀλλὰ τί εἶπον; ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κατηγορεῖτε ὅτι ἡμεῖς ἐπράξαμεν, δὲν τὸ ἐπράξαμεν ἡμεῖς· ἂν ᾖναι ἐπιλήψιμον, ἂν ὁ λόγος τοῦ κυρίου Λομβάρδου ἐπιῤῥίπτῃ ἐπιλήψιμόν τι, ὀφείλει ὁ κύριος Λομβάρδος νὰ ζητήσῃ λόγον παρ’ ἐκείνων, οὐχὶ παρ’ ἐμοῦ, ὅστις εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν καθὼς καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ὑπερασπίσω τὴν ὑπόληψίν μου προσβαλλομένην. Ἀλλ’ ὁ κύριος βουλευτὴς Οἰτύλου ἐνόμισεν ὅτι εὑρίσκεται, ὡς καὶ ἐγὼ, εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀμυνομένου· κατηγόρησε καὶ αὐτὴν τὴν πρᾶξίν μας τοῦ νὰ δεχθῶμεν κατόπιν τοὺς ἀνακριτὰς ἐν τῇ ἀνακρίσει, καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας, διὰ τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν δὲν εἶναι ὑποχρεωτικόν. Δὲν πιστεύω ὁ κ. Σαράβας σπουδάζων νὰ φρονῇ, ὅτι πρωτόκολλον ὑπογεγραμμένον παρά τινος Κυβερνήσεως μετά τινος ξένου ἀντιπροσώπου δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὴν ἑπομένην Κυβέρνησιν. Αἱ συμβάσεις, κύριοι, εἶναι ἡ πηγὴ τοῦ δικαίου τῶν ἐθνῶν· ὅταν ὑπάρξῃ σύμβασίς τις, τὸ περιεχόμενόν της δὲν ἐξετάζει τὸ δίκαιον ἢ ἄδικον, δὲν ἐξετάζει τὸ ἀξιοπρεπὲς ἢ ἀναξιοπρεπές, καὶ δὲν ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε εἰς τὰ πράγματα ὁ θεὶς τὴν ὑπογραφήν του ἵνα ἡ σύμβασις μένῃ ὑποχρεωτική.

§150ΣΑΡΑΒΑΣ. Πόθεν χαρακτηρίζετε ὡς σύμβασιν αὐτὸ τὸ ἔγγραφον τὸ μονογεγραμμένον;

§151ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀπεφάνθην ἂν ἡ στενοχωρία, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, δὲν ἐδημιούργησε τὴν ὑποχώρησιν· δὲν εἶπον, οὔτε λέγω ὅτι ἔβλαψε τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου· ἐξ ἐναντίας μάλιστα τῆς ἀποδίδω πολὺν ἔπαινον, διότι, ἀφοῦ ἅπαξ εὑρέθημεν εἰς τόσον δεινὰς περιστάσεις, μετὰ πολλῆς λεπτότητος διεξήγαγε τὰς δυσχερείας καὶ μετὰ πολλῆς εὐφυίας ὑπερεπήδησε προσκόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελέ τις εὐκόλως ὑπερπηδήσει. Δυνάμει ἐκείνης τῆς συμβάσεως οἱ Ἄγγλοι εἰσήχθησαν εἰς τὴν ἀνάκρισιν, ἀλλὰ τὴν ἀξίωσιν ταύτην ἤγειρε καὶ ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, ἥτις διεκοίνωσε πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν, ὅτι ἀπαιτεῖ καὶ αὐτὴ νὰ εἰσαγάγῃ ἀνακριτὰς Ἰταλούς. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως τὴν ἀπέκρουσεν, ἡ δὲ Ἰταλία ἀπήντησε φυσικῷ τῷ λόγῳ, διὰ τί ἐδέχθητε τοὺς Ἄγγλους καὶ οὐχὶ τοὺς Ἰταλούς; θὰ μᾶς μετρήσητε μὲ δύω πήχεις; μὲ δύω νόμους; τὸ πάθημα εἶναι κοινὸν, καὶ Ἄγγλοι ἐχάθησαν καὶ Ἰταλοί. Ἡμεῖς ἐπροτείναμεν τότε, ὅτι ἡ σύμβασις ἦτο μία μεταξὺ τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως ἤμεθα ὑποχρεωμένοι ἀπὸ πρᾶξιν διεθνῆ. Ἀνεφέρθη τότε εἰς τὰς δυνάμεις, αἱ δὲ δυνάμεις ἀπεφάνθησαν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε δίκαιον.

§152ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνεπτύχθη ἐνταῦθα, κύριοι, μία θεωρία παρὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἄνευ ἀπαντήσεως, διότι δύναται νὰ ἔχῃ τὰς πλέον θλιβερὰς συνεπείας, ἐὰν διέλθῃ ἄνευ διαμαρτυρήσεως καὶ κατασταθῇ σταθερὰ νομολογία. Ἡ Κυβέρνησις δι’ ἑνὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον συνέταξε μεθ’ ἑνὸς πρέσβεως, δύναται κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ καταστρέψῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ κράτους. Ἀλλ’ αἱ συμβάσεις ἔχουσιν ὡρισμένον τύπον καὶ τρόπον καταρτισμοῦ, τότε δὲ μόνον ἰσχύουσι.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι γνώμη τοῦ Πρωθυπουργοῦ· ἡ Βουλὴ δὲν ἔκαμε κἀνὲν νομοθέτημα.

§154ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀποχωρίζω ἐντελῶς τὸ ζήτημα ἀπὸ τὰς πολιτικὰς διαστάσεις, τὰς ὁποίας ἔλαβε, καὶ περιορίζομαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Ὁ κ. Λομβάρδος ἐζήτησε τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν συμβάσεων· ἀπέναντι τῆς προτάσεως ἐκείνης ὑπάρχει ἡ πρότασις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ζητήσαντος τὴν ἐπιψήφισιν τῶν συμβάσεων κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, διότι ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου εἶπεν, ὅτι ἂν ἀφήσωμεν τὰς Τραπέζας ἐλευθέρας, δύνανται νὰ ᾖναι ἀπαιτητικώτεραι.

§155ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον ὡς κύριον λόγον· μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶπον καὶ τοῦτο.

§156ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀναμφισβήτητον εἶναι σήμερον, ὅτι ἐγένοντο προτάσεις εἰς τὴν κυβέρνησιν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις θὰ δυσχεράνῃ τὴν θέσιν τῶν προτάσεων ἐκείνων. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς πρότασιν· ἡ ψηφοφορία τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως ἀναβάλλεται μέχρις οὗ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ νέαι προτάσεις τῆς Ἰονικῆς καὶ Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ ὑποβληθῶσι...

§157ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτην πρότασιν ὑπέβαλε τὸ Σάββατον ὁ κ. Λομβάρδος καὶ ἀπεῤῥίφθη (θόρυβος).

§158ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, ὅτι τὸ συμπέρασμα τῆς ἀγορεύσεώς μου ὑπῆρξεν αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε σήμερον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Πυλίας· ἐπειδὴ, εἶπον τότε, ἑκατέρωθεν ὑπεβάλλοντο νέαι προτάσεις, ἡ Βουλὴ διὰ νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν, ἔχει ἀνάγκην νὰ λάβουν χώραν προπαρασκευαστικαί τινες ἐργασίαι ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, διότι ἡ κυβέρνησις ὤφειλε νὰ διατυπώσῃ μίαν γνώμην ἐπὶ τῶν νέων τούτων προτάσεων. Σήμερον, κύριοι, ὁ λόγος οὗτος λαμβάνει μείζονα ὑπόστασιν, διότι, ὡς ἠκούσατε, οὐ μόνον νέας προτάσεις ἔχομεν ἑκατέρωθεν....

§159ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι μᾶς ἐδόθησαν προτάσεις.

§160ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐνώπιόν μας ἐῤῥέθη, ὅτι ἀμφότεραι αἱ Τράπεζαι συνεννοήθησαν καὶ πρόκειται νὰ συγχωνευθῶσιν. Ἀφοῦ ἀναγγέλλεται εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, ἡ ἀξιοπρέπειά του, περὶ τῆς ὁποίας μακρὸν ἐποιήσατο λόγον ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὑπαγορεύει νὰ σταματήσωμεν, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου ἀκόμη. Ὅταν, κύριοι, σταματήσωμεν ἕως ἐδῶ, ἕκαστος μένει ἐλεύθερος εἰς τὰς προτάσεις του· οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι, καίτοι ἀναγγελθείσης εἰς τὴν Βουλὴν τῆς συγχωνεύσεως τῶν δύω ἑταιριῶν, ἡ Ἰόνιος Τράπεζα δεσμεύεται κατά τινα τρόπον εἰς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτῆς μετὰ τῆς Πιστωτικῆς, διότι βλέπει ὅτι ἡ Βουλὴ, καίτοι ἔχουσα πάντα ὑπ’ ὄψιν, δὲν τὰ θεωρεῖ ἄξια λόγου, ἀλλὰ σπεύδει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν συμβάσεων. Οὔτε ἐννοῶ τὸν λόγον τῆς σπουδῆς, πρὸ πάντων δὲ τοῦτο δὲν ἐννοῶ, καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους νὰ μοὶ εἴπουν, διατὶ θέλουν τὴν δευτέραν ψηφοφορίαν, ἀφοῦ ἔχομεν ἐκκρεμεῖς προτάσεις.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. βουλευτὰ, μὴ κάμνετε διαλόγους.

§162ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε· ἀπευθυνθῆτε εἰς τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι διακόπτουν. Σεῖς συμμαχεῖτε μετ’ αὐτῶν, ἀντὶ νὰ προστατεύετε τὸν ἀγορεύοντα. Δὲν βλέπω, λέγω, τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ζητοῦν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δευτέραν ψηφοφορίαν. Ἐὰν πρόκειται νὰ ἱκανοποιήσωμεν κακῶς ἐννοουμένην φιλοτιμίαν, διὰ νὰ μὴ εἴπω τι περιπλέον, τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι βεβαίως πεῖσμα μόνον, ἄλλος ὁ λόγος, ἀλλὰ ἐν τοῖς κοινοβουλευτικοῖς Σώμασι δὲν εἶναι συγκεχωρημένον νὰ ἱκανοποιῶνται οὔτε φιλοτιμίαι οὔτε πείσματα. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἡ Βουλὴ προχωρεῖ εἰς ψηφοφορίαν, ἐνῷ ἔχει ὑπ’ ὄψιν νέας προτάσεις.

§163ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχει.

§164ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν.

§165ΜΙΛΗΣΗΣ. Λέγετε σεῖς, ὅτι δὲν ἔχει· ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἔχει. Ἔχετε τὴν ἀναγγελίαν τῆς κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ δώσητε πίστιν, ὑποθέτω, διότι τὴν ὑποστηρίζετε....

§166ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὄχι!

§167ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ μὴ δώσουν πίστιν;

§168ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν.

§169ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργός.

§170ΠΟΛΛΟΙ. (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα, τὸ εἶπε.

§171ΜΙΛΗΣΗΣ. Λέγω λοιπὸν, ἀφοῦ ἔχετε ἀναγγελίαν ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, ὅτι αἱ δύω ἑταιρίαι πρόκειται νὰ συγχωνευθῶσι, δὲν εἶναι παρὰ μόνον πεῖσμα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ σᾶς πείσῃ νὰ προβῆτε εἰς ψηφοφορίαν· προτείνομεν ἑπομένως ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψηφοφορία.

§172ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ δύω λέξεις· εἶναι ζήτημα ἀρκετὰ σπουδαῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνδιαφερόμεθα πάντες, ἀλλ’ ἴσως ἡμεῖς οἱ Κεφαλλῆνες περισσότερον. Γίνονται ἤδη διαπραγματεύσεις πρὸς ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν, καὶ, ὡς πληροφορούμεθα, ἔχομεν τὴν πιθανότητα, ὅτι θὰ καταλήξουν αἱ διαπραγματεύσεις εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα, καθὼς πολὺ καλῶς εἶπε καὶ ὁ κ. Μίλησης προηγουμένως. Τί ἐπράξαμεν ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν; ὁμοφώνως ἀπεδέχθημεν.... (θόρυβος δεξιά). Πάντοτε τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἐθεωρήσαμεν ὡς τυπικήν, καθὼς καὶ τὴν δευτέραν. Ἐπομένως ἄνευ ψηφοφορίας νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὴν δευτέραν καὶ κατόπιν νὰ σκεφθῶμεν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀναβολὴν καὶ θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν ἀρχήν.

§174ΠΟΛΛΟΙ. (ἐκ δεξιῶν). Ἐπιμένομεν.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη προχθὲς διὰ ψήφων 80 κατὰ 68, ὅτι δὲν παραδέχεται ἀναβολήν. Θέλετε καθ’ ἡμέραν νὰ ἐξερχώμεθα ἐκ τῶν πρακτικῶν; (θόρυβος).

§176ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει παρεννόησίς τις. Πράγματι ἦλθε προχθὲς τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, ὄχι ὅμως τῆς ἐπιψηφίσεως, ἀλλὰ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως.

§177ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι.

§178ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡμεῖς ἐνοήσαμεν τὸ ζήτημα ὡς ἑξῆς. Ἦλθεν ἡ δωδεκάτη· ἡ Βουλὴ ἦτο κουρασμένη· ἐζητήσαμεν τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐξακολουθήσεως διὰ τὴν τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Τοῦτο ἐψηφοφορήθη καὶ δὲν ἐγένετο δεκτόν. Σήμερον παρουσιάζεται νέα πρότασις ἐπὶ βάσεων ὅλως νέων, διότι ἡ φάσις τοῦ ζητήματος ἤλλαξεν ἐντελῶς. Ὁ κ. Λομβάρδος μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι νέαι προτάσεις ἐγένοντο ἐκ μέρους τῆς Ἰονικῆς καὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, καὶ ὅτι αὗται καθ’ ὅλας τὰς πιθανότητας θέλουν ἀπολήξει εἰς τὴν συγχώνευσιν τῶν δύω τούτων σπουδαίων καθιδρυμάτων. Πιστεύω, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ εἴδησις αὕτη ἐπροξένησεν εὐχάριστον ἐντύπωσιν εἰς ὅλας τὰς μερίδας τῆς Βουλῆς. Τὴν εἰδοποίησιν ταύτην τοῦ κ. Λομβάρδου ἐπεκύρωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. πρωθυπουργός, ὅστις μᾶς εἶπεν, ὅτι πράγματι ἀναγνωρίζει, ὅτι γίνονται διαπραγματεύσεις, ὅτι παρουσιάσθησαν εἰς αὐτὸν οἱ ἀντιπρόσωποι ἀμφοτέρων τῶν Τραπεζῶν, καὶ ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ φθάσωσιν εἰς ἀποτέλεσμά τι. — Προσέθεσεν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ὅτι ἀπαιτεῖται ἡ συνεννόησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τοῦτο ἐγὼ δὲν τὸ φρονῶ· ἀλλ’ ἐὰν ἀληθῶς ὑπάρχῃ ἡ ἀνάγκη αὕτη, εἶναι εἷς λόγος περισσότερον ἵνα ἀναβάλωμεν. Τί μᾶς λέγουν σήμερον; Ἔχετε ἐνώπιόν σας συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι αὔριον θὰ σχισθῶσι, θ’ ἀκυρωθῶσιν· ἐπειδὴ ὅμως ἡμεῖς ἐπιμένομεν, ἀξιοῦμεν νὰ τὰς ψηφίσητε. Εἶναι τοῦτο ἄξιον σπουδαίου κοινοβουλίου; (θόρυβος ἀριστερά). Τοῦτο τὸ πεῖσμα τοσούτῳ μᾶλλον δὲν τὸ ἐννοῶ, καθόσον καὶ κατὰ τὴν γνώμην ὑμῶν τὸ ζήτημα τοῦτο κατ’ οὐσίαν δὲν ἔχει πολιτικὸν χρωματισμόν. Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ τυχόντος ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὰ ζητήματα πολιτικὸν χρωματισμόν. Ὁ πολιτικὸς χρωματισμὸς τῶν ζητημάτων ἔγκειται εἴτε εἰς τὴν φύσιν εἴτε εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν. Ὑπάρχουν ζητήματα, τὰ ὁποῖα φύσει ἔχουν πολιτικὸν χρωματισμόν, καὶ εὐτυχῶς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων. Ἐὰν δὲ τὸ ζήτημα τοῦτο λάβῃ θέσει πολιτικὸν χρωματισμόν, ὅπερ ἐγὼ ἀπεύχομαι, τοῦτο θέλει εὐθύνει ἐκείνους, οἵτινες ἐπιμένουσι σήμερον νὰ γείνῃ ἡ δευτέρα ψηφοφορία. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον φρονοῦμεν, ὅτι ἀναβάλλοντες, σώζομεν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος, διότι ἐμποδίζομεν αὐτὸ νὰ ψηφίσῃ ἐπὶ ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβουν αὔριον ἴσως μεταβολὴν σπουδαίαν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, θὰ ἐκθέσουν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος, καὶ θὰ δώσουν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο πολιτικὸν χρωματισμὸν, προκαλοῦντες πολιτικὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἴχομεν σκοπὸν νὰ προκαλέσωμεν. Εἰς τὴν ἐκτίμησιν λοιπὸν ἄλλων ἀπόκειται νὰ φέρωσι πολιτικὴν συζήτησιν, ἀφοῦ ἐπιμένουσιν, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην τὴν ἀναδέχονται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν ἔφερον.

§179ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, βουλευταί, πολλὰ ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ μὴ μὲ διακόπτετε· πολὺ δὲ περισσότερον παρακαλῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συχνὰ ἀναβαίνουν εἰς τὸ βῆμα, νὰ μὴ διακόπτουν τοὺς ὁμιλοῦντας, διότι τοῦτο εἶναι κακὸν καὶ τὸ συμφέρον ὁλόκληρον τῆς Βουλῆς ἀπαιτεῖ αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοιούτων σπουδαίων ἀντικειμένων νὰ μὴ γίνωνται μὲ διακοπάς. Συντάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῆς ψηφοφορίας, καὶ συντάσσομαι συμφωνῶν πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Ἐνώπιόν της ἡ Βουλὴ ἔχει μίαν σύμβασιν· ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐγένοντο μακραὶ συζητήσεις, ἐπεψηφίσθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῆς κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, καὶ κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο ἔρχονται νέαι προτάσεις, αἵτινες μεταβάλλουσιν ὁλωσδιόλου τὸ πνεῦμα τῆς πρώτης συμβάσεως. Αὐτὸ ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ ὑπεστήριξεν ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι ῥητῶς σᾶς εἶπε, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν τρίτην, ὅπως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ κοινοῦ αἱ δύω Τράπεζαι φέρουσι, μελετήσωμεν αὐτὰς καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν παραδεχθῶμεν ἢ μὴ αὐτάς. Λοιπὸν αἱ νέαι προτάσεις εἶναι οὕτως εἰπεῖν νέα σύμβασις, ἡ ὁποία ἔρχεται ὡς τροπολογία τῆς παρούσης συμβάσεως, ἥτις ἔχει σκοπὸν νὰ θίξῃ μεγάλα συμφέροντα τοῦ τόπου. Καὶ ὅταν λοιπὸν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν κᾀνὲν ἄλλο Σῶμα, τὸ ὁποῖον νὰ προετοιμάζῃ τὰ νομοσχέδια ἢ νὰ φέρῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῶν συμβάσεων — καὶ διὰ τοῦτο τὸ Σύνταγμα ἔχει τρεῖς συζητήσεις — ἀφοῦ σήμερον παρῆλθεν ἡ πρώτη συζήτησις καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δευτέραν, δὲν εἶναι φρόνιμον, δὲν εἶναι λογικὸν νὰ ἐπωφεληθῶμεν ὡς ἐκ τοῦ καιροῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον μᾶς ἦλθε ἡ τροπολογία αὕτη τῆς συγχωνεύσεως τῶν δύω Τραπεζῶν, νὰ ἀφήσωμεν ἀνοικτάς, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα καὶ τὰς τρεῖς, τοὐλάχιστον τὰς δύω συζητήσεις;

§180ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Προτάσεις δὲν ὑπάρχουν.

§181ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονήν. Τὸ συμφέρον ὄχι μόνον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς ἰσότητος, τῆς ἴσης μοίρας, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εὑρεθοῦν καὶ αἱ δύω αὗται Τράπεζαι κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις, τὸ συμφέρον αὐτὸ ἀπαιτεῖ νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, διότι βεβαίως μία ψηφοφορία θὰ φέρῃ ἢ τὴν ἐπιψήφισιν ἢ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν συμβάσεων. Εἰς μὲν τὴν πρώτην περίστασιν, θὰ ἦναι εἰς κρείσσονα θέσιν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς συναφείας καὶ τὰς συναλλαγάς της μὲ τὴν Ἰονικὴν, εἰς δὲ τὴν δευτέραν περίστασιν θὰ ἦναι εἰς κρείσσονα θέσιν ἡ Ἰονικὴ πρὸς τὴν Πιστωτικήν. Ἐὰν ὅμως δὲν γείνῃ κᾀμμία ψηφοφορία, ἡ δὲ μία καὶ ἡ ἄλλη διατελῶσιν ἐν ἀμφιβολίᾳ, θὰ εὑρίσκωνται εἰς ἴσην μοῖραν. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον διατί νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν μιᾶς συμβάσεως, καθ’ ἣν τὰ πάντα εἶναι ἄγνωστα· διὸ νομίζω, ὅτι προτιμοτέρα εἶναι ἡ γνώμη τῆς ἀναβολῆς.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἀναβολή.

§183ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ, θὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ σύμβασις.

§184Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς ἀναβολῆς θὰ θεωρηθῇ ὡς παραδοχὴ τῆς ἀρχῆς.

§185ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι.

§186ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετὰ τὴν ἀναβολὴν, ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὴ, θὰ ἔλθωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως εἰς τὴν ἀρχήν.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καράπαυλος ἔφερε πρότασιν ἀναβολῆς τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως τῆς συμβάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§188ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μένει ὅμως ἀνοικτὸν τὸ στάδιον καθόσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος.

§189ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαίως. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως τῆς συμβάσεως, ναὶ ἢ ὄχι;

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 168. Ὑπὲρ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς 83, κατὰ τῆς προτάσεως 85. Κατὰ συνέπειαν ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀναβολή.

§191ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας τώρα.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὴν ἀρχήν.

§193ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, λέγετε, θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ποία εἶναι ἡ ἀρχή; Ἐπὶ δεκαπέντε ἡμέρας ἐσυζητήσαμεν, καὶ οἱ μὲν ἔλεγον, ὅτι τὸ ἑνιαῖον εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον, οἱ δὲ ἔλεγον, ὅτι τὸ πολλαπλοῦν εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον. Προκαλεῖτε τὴν ψῆφόν μας ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, τί θὰ ψηφοφορήσωμεν οἱ θέλοντες τὸ ἑνιαῖον; τί θὰ ψηφοφορήσωμεν οἱ θέλοντες τὸ πολλαπλοῦν; Τοιαῦτα θέματα δὲν τίθενται εἰς νομοθετικὰ σώματα. Διὰ τοῦτο προτείνω τὸν χωρισμὸν τῶν δύο συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν ἀρχὴν ἢ τὰς ἀρχάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων συζητοῦμεν. Ἡ ἀρχὴ τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης παραδέχεται τὸ πολλαπλοῦν, ἡ ἀρχὴ τῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ Κυβερνήσεως παραδέχεται τὸ ἑνιαῖον. Ἑπομένως προτείνω νὰ χωρισθῶσι τὰ δύο ζητήματα, ὅπως ἐν τῇ φύσει εἶναι κεχωρισμένα. Ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι τὰ ἐννοεῖ συνδεδεμένα καὶ ὅτι, ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ τὸ ἕν, θὰ συνεπιφέρῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ ἑτέρου. Νομίζω ὅτι ἦτο πάντῃ περιττὸν νὰ τὸ εἴπῃ, διότι πολὺ καλὰ χθὲς, ἂν καὶ ἀργὰ, ἐξηγήθη εἰπὼν, ὅτι μένει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀκέραιον νὰ κυρώσῃ ἢ μὴ τὴν μίαν τῶν συμβάσεων, τὴν ὁποίαν ἤθελε παραδεχθῇ ἡ Βουλή. Ἑπομένως δὲν βλέπω κανένα λόγον τοῦ συνδυασμοῦ, τοῦ συζυγίου αὐτοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον, ὅπως σᾶς εἶπον, τὸ ἓν ἀποκρούει τὸ ἕτερον· διὰ τοῦτο προτείνω τὸν χωρισμὸν τῶν συμβάσεων.

§194ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Κεχαγιᾶς νὰ τῷ εἴπω, ὅτι εἶμαι ἐναντίος τοῦ χωρισμοῦ, καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν ἢ ὑπὲρ τοῦ πολλαπλοῦ· ἡ Κυβέρνησις, καλῶς ποιοῦσα, διετύπωσε κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν διὰ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸ σύστημά της. Εἶπεν, ὅτι παραδέχεται ὅτι τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν ἔχει τὰ πλεονεκτήματά του, εἶπεν ὅτι παραδέχεται ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν ἔχει καὶ αὐτὴ τὰ πλεονεκτήματά της, ἀλλ’ ἕκαστον τῶν δύω τούτων συστημάτων ἔχει ἐπίσης καὶ μειονεκτήματα. Ἐν ταῖς τρισὶ ταύταις συμβάσεσιν εὑρίσκονται, κατ’ αὐτὴν, συνδυασμένα ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῶν συστημάτων καὶ εὑρίσκονται ἀποκεκλεισμένα τὰ μειονεκτήματα· εἶπεν, ὅτι ἐννοεῖ ἐν Ἑλλάδι νὰ ὑπάρχουν τέσσαρες Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι νὰ ἔχουν πλήρη ἐλευθερίαν συναγωνισμοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ἀριθμ. 7 ὡς πρὸς τὸν τόκον. Ἑπομένως νομίζω, ὅταν νέον ὅλως διόλου σύστημα διατυποῦται διὰ τῶν τριῶν αὐτῶν συμβάσεων, δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν αὗται αἱ συμβάσεις ᾖναι ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου ἢ ὑπὲρ τοῦ πολλαπλοῦ τῶν Τραπεζῶν, οὐδὲ διὰ τῆς ψήφου μας θὰ καθιερώσωμεν ἢ θὰ ἀποῤῥίψωμεν τὴν μίαν τῶν δύω τούτων θεωριῶν. Τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅλως διάφορον· ἑπομένως δὲν ἐννοῶ πῶς θὰ χωρίσωμεν τὰς συμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν ἐν ὅλῳ, κατὰ τὴν διακήρυξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἓν σύστημα ὅλως διάφορον ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐγνωρίζαμεν μέχρι τοῦδε, ἓν σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν ᾖναι τέρας, ὡς καλῶς ἐχαρακτήρισαν αὐτὸ ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἑπομένως εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ.

§195Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸ θέμα ἐτέθη, φρονῶ, κατὰ τὰς συζητήσεις τὰς μακρὰς, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν, καθ’ ἃς τῷ ὄντι ἐτέθη, ἐὰν, ὑπαρχούσης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς ἐν Ἑπτανήσῳ, θεραπεύονται ὅλαι αἱ ἀνάγκαι τῆς κοινωνίας. Ἐὰν θεραπεύουσιν αὐτὰς, δὲν πρέπει νὰ ἱδρυθῶσιν ἄλλαι Τράπεζαι· ἐὰν ὅμως τοὐναντίον, πρέπει νὰ ἱδρυθῶσι. Πραγματικῶς ἐσυζητήθη καὶ ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν τὸ ἑνιαῖον καὶ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν· ἐπὶ τέλους ὅμως εἴπομεν, ὅτι εἰς δευτέραν ψηφοφορίαν νὰ θέσωμεν τὸ ἐφεξῆς θέμα· θέλει ἡ Βουλὴ νὰ μείνωμεν ὅπως εἴμεθα ἢ νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἄλλας Τραπέζας; Ἑπομένως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωσι τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, οὐδὲν ἄλλο ἐννοοῦσιν εἰμὴ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τῆς ὁποίας εἶναι ὑποδιευθυντὴς ὁ κ. Κεχαγιᾶς, καὶ ἡ Ἰονικὴ, τῆς ὁποίας διευθυντὴς εἶναι ὁ κ. Μέρλεν, δὲν ἐκπληροῦσι τὰς ἀνάγκας τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη καὶ ἄλλων Τραπεζῶν. Ὕστερον θὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς τὸ ἄλλο, ποίαν Τράπεζαν θὰ παραδεχθῶμεν, πῶς καὶ μὲ ποῖα προσόντα. Ἐπὶ τοῦ παρόντος νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν περὶ τῆς ὑπάρξεως καὶ ἄλλης Τραπέζης (θόρυβος).

§196ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κ. πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τούτου, καὶ αὐτὸ χωριστὰ ἀπὸ τὰς Τραπέζας ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν.

§197ΜΙΛΗΣΗΣ. Κ. πρόεδρε, καὶ εἰς ἐμὲ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι τόσον ὀρθὴ ἡ ἰδέα τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος βουλευτοῦ. Ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ὅταν λέγωμεν, ἐννοοῦμεν τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὅλας του τὰς βάσεις καὶ τὴν οἰκονομίαν. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν συμβάσεις ἐχούσας μίαν ἰδέαν, ἑκάστη δὲ ὕπαρξιν ἄλλην, καὶ συνδεομένας πρὸς ἀλλήλας καὶ ἀποτελούσας ἓν ὅλον, ἓν σύνολον. Δὲν εἶναι τώρα τοῦ παρόντος καιροῦ νὰ ἐξετάσω ἐὰν ᾖναι ὀρθὸν τὸ σύστημα τοῦτο· ἀλλὰ τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ διατυπούμενον ἐν ταῖς συμβάσεσιν, εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου, ἡ ἐλευθερία τῶν συναλλαγῶν κτλ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχή· ὅστις θέλει νὰ ἐγκαθιδρυθῇ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ τοιοῦτον σύστημα, θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς· ὅστις φρονεῖ ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν ἔχει κἀνὲν τῶν πλεονεκτημάτων καὶ ἔχει ὅλα τὰ μειονεκτήματα, αὐτὸς θὰ ψηφίσῃ κατὰ τῆς ἀρχῆς. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν οὔτε περὶ τῆς ἀρχῆς καθ’ ὅλου τῆς ἐλευθερίας τῶ Τραπεζῶν, οὔτε περὶ τοῦ μονοπωλίου, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀρχῆς τῶν συμβάσεων τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο ὁ φίλος μου κύριος Κεχαγιᾶς ἐν πλήρει ἀναπαύσει συνειδήσεως δύναται νὰ ψηφίσῃ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν φρονῇ καὶ ᾖναι πεπεισμένο, ὅτι πρέπει νὰ κρατήσῃ μόνον ἡ ἰδέα τοῦ μονοπωλίου καὶ ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον πολεμεῖ εἶναι νόθον.

§198ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι νόθον, λέγει, τὸ σύστημα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος· διατί εἶναι νόθον; διότι κοντὰ εἰς τὸ ὀρθὸν εἶναι καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ αὐτὸ νόθον· αὐτὸ θέλω νὰ χωρίσω, κύριε Μίληση. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον δὲν περιεῖχε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν, τότε ἐννοῶ ὅτι... (θόρυβος) Ἀλλὰ τὸ νόθον περιέχει τὸ ἑνιαῖον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώην Ἑλλάδα, περιέχει κατὰ δυστυχίαν καὶ τὸ πολλαπλοῦν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑπτάνησον. Λοιπὸν εἶναι δύω ἀντίθετα· τὸ ἓν κατ’ ἐμὲ ὀρθὸν, τὸ ἄλλο νόθον, καὶ διὰ τοῦτο θέλω τὸν χωρισμόν. Κύριοι, παρακαλῶ καὶ ἐπικαλοῦμαι τὸν κανονισμὸν ὅστις λέγει, «ὁσάκις εἶναι ἓν σύνθετον ζήτημα, ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ βουλευτὴς νὰ προτείνῃ τὸν χωρισμόν.» Τίς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ σύνθετον, ὅταν μάλιστα περιέχῃ δύω ἀντιθέτους ἀρχάς; Κἀνεὶς, πιστεύω, δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι σύνθετον τὸ ζήτημα αὐτό. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ εἶναι σύνθετον, καὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ ἓν, τὸ ἄλλο ἀντικρούεται, προτείνω τὸν χωρισμὸν, καὶ δὲν δύναται κἀνεὶς νὰ μοὶ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§199ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ψηφίσω· δὲν πρόκειται περὶ θεωρητικῶν ἀρχῶν, οὔτε περὶ γνώμης ἰδιαιτέρας. Πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν ἐὰν θὰ δεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν τὸ ἔργον, ὅπως μᾶς τὸ ὑπέβαλεν ἡ κυβέρνησις· περὶ τούτου πρόκειται. Τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, τὸ παραδέχεται ὁ κύριος Κεχαγιᾶς; Ἐὰν φρονῇ, ὅπως εἶναι κατηρτισμένον τὸ ἔργον, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, εἶναι νόθον σύστημα, πρέπει νὰ εἴπῃ ὄχι. Εἶναι καθαρώτατον καὶ λυποῦμαι διότι ὁ τόσον κριτικώτατος φίλος μου κύριος Κεχαγιᾶς δὲν δύναται νὰ κατανοήσῃ τὴν ἀλήθειαν. Δὲν πρόκειται νὰ ὑπερασπισθῶμεν ἕκαστος τὴν ἰδίαν γνώμην, ἀλλὰ πρόκειται ν’ ἀποφανθῶμεν ἐὰν κατ’ ἀρχὴν ᾖναι ὀρθὸν ἢ μὴ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις, τοὐτέστιν, ἐὰν ᾖναι ὀρθὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ σύστημα τὸ μικτὸν τὸ ἑνοῦν δύω ἀντιθέτους ἀρχὰς, τὸ προνόμιον μὲ τὴν ἐλευθερίαν, τὸ μονοπώλιον μὲ τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν. Ἐὰν τὸ σύστημα αὐτὸ ᾖναι ὀρθὸν, πρέπει νὰ εἴπῃ τις ναὶ, ἐὰν τὸ θεωρῇ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, πρέπει νὰ εἴπῃ ὄχι· καὶ οἱ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ οἱ ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, ἐὰν φρονῶσιν ὅτι ἡ ἀρχή των εἶναι ἡ μόνη ὀρθὴ, καὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ εἴπωσιν ὄχι (θόρυβος).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ· ὑποστηρίζετε τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ;

§201ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν δὲν ὑποστηρίζεται, τότε καὶ ἐγὼ ἀρνοῦμαι ψῆφον, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο δύναμαι νὰ κάμω.

§202ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ ἰδέα τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ· ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ τὴν διαίρεσιν, ὅταν νομίζει ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι σύνθετον. Ἔχει λοιπὸν ὁ κ. Κεχαγιᾶς τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν διαίρεσιν· ἔχει ὅμως καὶ τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν διαιρῶ. Οἱ λόγοι τοῦ κυρίου Μίληση ἔρχονται κατόπιν, ἀφοῦ ἀποῤῥίψωμεν τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ· ἡ ἰδέα ὅμως τοῦ κ. Κεχαγιᾶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα ἐὰν ὑποστηρίζεται ἡ γνώμη τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ.

§204ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λέγω ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑποστηρίζεται....; (θόρυβος).

§206ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν χιλίας Τραπέζας· καὶ ἂν ἔλθῃ καὶ ὁ διάβολος, ἂς κάμῃ ἄλλην μίαν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται μόνον δύω). Ἀπεῤῥίφθη. Τώρα θὰ ψηφοφορηθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν· οἱ παραδεχόμενοι λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν κκ. Ῥούκη καὶ Μακρῆ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον. Πρωτόκολλον Ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ναὶ ἢ ὄχι;

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 168. 84 εἶπον ναὶ, 81 εἶπον ὄχι, 3 ἠρνήθησαν· κατὰ συνέπειαν δὲν ὑπάρχει ἀποτέλεσμα.

§209ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον.

§210ΕΤΕΡΟΙ. Τώρα, κ. πρόεδρε, τώρα.

§211ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον, κ. πρόεδρε· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν πλέον.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ ἀναχωρήσετε, κἀνεὶς δὲν σᾶς ἐμποδίζει, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος δὲν σᾶς τὸ ἐπιτρέπει. Πρέπει νὰ καθήσετε νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, ἥτις μᾶς βασανίζει τόσας ἡμέρας. Ὅστις θέλει νὰ φύγῃ δὲν ἐμποδίζεται. Ἐπαναλαμβάνεται, κύριοι, ἡ ψηφοφορία· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§213Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Πρὶν ἀρχίσει ἐκ νέου ἡ ψηφοφορία νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ διακοπῇ ἐπὶ ὀλίγον ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀναχωρήσαντες· κάμνω μίαν πρότασιν καὶ ἡ Βουλὴ, ἂν θέλῃ, ἂς τὴν ἀποῤῥίψῃ (θόρυβος).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ ψηφοφορία· ὅσοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναὶ, ὅσοι εἶναι κατὰ λέγουσιν ὄχι. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν κκ. Ῥούκη καὶ Κανελλοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ναὶ ἢ ὄχι;

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν, κύριοι, ἐν ὅλῳ 169. Ἐψηφοφόρησαν 85 ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς ἀρχῆς, 82 κατὰ καὶ 2 ἠρνήθησαν· κατὰ συνέπειαν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Κατόπιν ἀνεγνώσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον καὶ ἐν συνόλῳ.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, κύριοι, ἀρχίζει ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 1 καὶ 25/60 Μ. Μ.)