1873.06.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 45

Τῆς 16 Ἰουνίου 1873.

(Σάββατον).

(Ὥρα 9 παρὰ ¼ Π. Μ.)

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 77,000 πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν βουλευτῶν διὰ τὴν ἔκτακτον σύνοδον τοῦ 1866. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα ἀνάγνωσις τῆς προτάσεως περὶ ἐπιβολῆς τέλους χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν μετοχικῶν τίτλων. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ παραλειφθέντος 2 ἄρθρου ἐκ τοῦ ἐπιψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Γεν. Διευθυντοῦ τῶν ταχυδρομείων καὶ τῆς Ἀγγλικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας Μπράνς καὶ Μὰκ Ἴβερ. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἔχον ὡς ἕπεται. «Ἄρθρον 2. Τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας, καταπλέοντα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ εἰς τοὺς λιμένας Αἰγίου, Ζακύνθου, Κεφαλληνίας Κατακώλου καὶ Πειραιῶς, ἀπολαύουσι τῶν αὐτῶν ἀτελειῶν ὧν ἀπολαύουσι καταπλέοντα εἰς τοὺς λιμένας Σύρου, Πατρῶν καὶ Κερκύρας».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη μία τροπολογία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πέτρου Μαυρομιχάλη περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῶν μεταλλουργικῶν ἑταιριῶν. (Ἀναγινώσκει). «Τροπολογία τοῦ ἄρθρου 1, ἐδαφίου ά. Οὐδεὶς ἔμμισθος δικαστικὸς ὑπάλληλος, ἐξαιρουμένων τῶν δικηγόρων, ἐμποροδικῶν καὶ παντὸς εἴδους παρέδρων, δύναται νὰ ᾖναι ἱδρυτής, διευθυντής, ἐλεγκτής, ταμίας ἢ σύμβουλος μεταλλουργικῆς ἑταιρίας, ἢ νὰ μετέρχεται οἱανδήποτε τραπεζικὴν ἢ χρηματικὴν ἐπιχείρησιν.

Π. Β. ΚΩΣΤΑΝΤΑΣ».

§5ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§6Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὡς κατεπείγουσαν τὴν πρότασιν, εἶναι μία ἀνακολουθία νὰ τυπωθῇ σήμερον. Ἡ πρότασις ἀνεγνώσθη δίς, κηρυχθεῖσα κατεπείγουσα, καὶ κἀμμία ἀντίρησις δὲν ἔγεινεν ἕως τώρα. Ἐγὼ παραδέχομαι τὴν τροπολογίαν, διότι εἶναι ἠχὼ τῆς Βουλῆς καὶ πολλῶν δικαστικῶν ἀνδρῶν (θόρυβος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ.

§8ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ὑπέβαλε τὴν τροπολογίαν;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κωσταντᾶς.

§10Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὴν ὁποίαν παραδέχομαι καὶ ἐγώ.

§11ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἂν πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις πρέπει νὰ ἀκούσωμεν τὸν εἰσαγαγόντα κύριον Μαυρομιχάλην.

§12ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ὀρθότερον εἶναι νὰ ἀναμείνωμεν τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἀφορᾷ τὸν κλάδον του. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι τόσον αὐστηρὰ, ὥστε ἠμπορῇ νὰ παραβλάψῃ τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ εἶπον καὶ προχθές, ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ συζητηθῇ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ προχωρήσῃ ἀμέσως ἡ Βουλή.

§14Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸς εἶναι εἷς νόμος γενικὸς ὅλου τοῦ κράτος, δὲν ἀφορᾷ τὴν ἐπαρχίαν· ὅπως θέλετε κάμετε.

§15ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Νὰ γείνῃ καὶ διὰ τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους.

§16ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κύριος Βότσαρης παρατηρεῖ, ὅτι καὶ οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι πρέπει νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὸν νόμον αὐτὸν (διάλογοι).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως διὰ νὰ τυπωθῇ καὶ ἡ τροπολογία καὶ διανεμηθῇ. Ὑπάρχει μία ἀναφορὰ τῆς Μαριγὼς, χήρας Μιχαὴλ Σταμπολτζῆ, θυγατρὸς τοῦ Βυζαντίου, ἀποθανόντος ἐπὶ τῆς ψάθης καθὼς οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγωνιστῶν· ζητεῖ χρηματικὴν βοήθειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διότι στερεῖται καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν συστημένη διὰ νὰ τῆς δοθῇ μία βοήθεια.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως τῶν συμβάσεων μετὰ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης κλπ.

§20ΜΙΛΗΣΗΣ. Διεκόπην, κύριοι, χθὲς ἐν τῷ μέσῳ ἢ μᾶλλον περὶ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου ἕνεκα τῆς ὑποβολῆς νέων προτάσεων ἐκ μέρους τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ὁμιλίας μου, νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν ἑκατέρωθεν, τοὐτέστιν ἐκ μέρους τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Ἰονίου, νέαι προτάσεις καὶ νέοι ὅροι τῶν ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεων. Παρατηρῶ δυστυχῶς, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἥτις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἔργον καθ’ ὅλα ἄρτιον καὶ πλῆρες, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ φέρῃ ἢ μὴ τροποποιήσεις, ἢ νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, ἡ Βουλὴ μετετράπη εἰς δημοπρατήριον, εἰς τὸ ὁποῖον γίνονται καθ’ ἑκάστην στιγμὴν νέαι προτάσεις καὶ νέαι προσφοραί. Τίς οἶδε δὲ ἂν καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν θὰ ἤμεθα ἕτοιμοι νὰ ψηφοφορήσωμεν, δὲν λάβωμεν νέας πάλιν προτάσεις εἴτε ἐκ μέρους τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἴτε ἐκ μέρους τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς, αἵτινες νὰ ἀνοίξωσι νέαν συζήτησιν, καθιστῶσαι ματαίαν ὅλην αὐτὴν τὴν μακρὰν ἐνασχόλησιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Τοῦτο συμβαίνει, κύριοι, διότι ὁ συναγωνισμὸς δὲν ἔλαβε δυστυχῶς χώραν ἐκεῖ ὅπου ἔπρεπεν, ἐκεῖ ὅπου ἠδύνατο νὰ ᾖναι χρήσιμος, τοὐτέστι κατὰ τὴν παρασκευὴν τῶν συμβάσεων· διὰ τοῦτο ἐνώπιον τοῦ Σώματος ἑκατέρα τῶν διαμαχομένων Τραπεζῶν ἀναγκάζεται νὰ φέρῃ τὰς ἑαυτῆς προτάσεις μέχρι τῆς τελευταίας ὥρας. Καὶ κατανοεῖτε, κύριοι, πόσον δύσκολος εἶναι ἡ θέσις ἡμῶν, ἀναγκαζομένων νὰ μεταβάλλωμεν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν τὰς ἰδέας καὶ τὰς κρίσεις ἡμῶν, καὶ νὰ μὴ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν πῶς ἐπὶ τέλους θὰ διαθέσωμεν τὴν ψῆφόν μας. Ἡ τοιαύτη κατάστασις ἐπιβάλλει εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν τὸ καθῆκον νὰ παραπέμψῃ τὸ ἔργον τοῦτο τὸ ἀτελὲς ἐκ νέου εἰς τὴν κυβέρνησιν, μὲ τὴν παραγγελίαν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτὴν ἀμφοτέρων τῶν Τραπεζῶν αἱ προτάσεις καὶ προσφοραὶ, νὰ βασανισθῶσι καὶ ἐξελεγχθῶσι προσηκόντως, οὕτω δὲ νὰ καταρτισθῇ ἓν ἔργον τέλειον καὶ τοῦτο νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Σῶμα. Ἤθελον περιορίσει, κύριοι, ἕως ἐδῶ τὴν ὁμιλίαν μου, ἂν δὲν ἐπειθόμην ὅτι καὶ ἡ κατ’ οὐσίαν ἐξέτασις τοῦ ζητήματος θέλει μᾶς φέρει εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, διότι ἀποῤῥιπτομένων, ὅπως ἔχω ἑδραίαν τὴν περὶ τούτου πεποίθησιν, τῶν ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεων, ἀμφότεραι αἱ Τράπεζαι θέλουσιν ὑποβάλει ἐκ νέου τὰς προτάσεις των εἰς τὴν προεξέτασιν καὶ τὴν βάσανον τῆς κυβερνήσεως, ἵνα καταρτισθῇ ἔργον τελειότερον, τὸ ὁποῖον νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αἱ προτάσεις δὲν ἐστάλησαν εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως;

§22ΜΙΛΗΣΗΣ. Ναί· ἀλλὰ παραπέμπονται εἰς ἡμᾶς καθ’ ἣν στιγμὴν συζητοῦμεν καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀποφασίσωμεν. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τὴν θεμελιώδη ἰδέαν, περὶ τὴν ὁποίαν ἐστράφη ἡ χθεσινή μου ἀγόρευσις. Ἀπέφυγον νὰ ὁμιλήσω ἐν γένει ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ προνομίου ἢ τοῦ πολλαπλοῦ τῶν Τραπεζῶν, καὶ ἐπέμεινα κυρίως νὰ καταδείξω τοὺς κινδύνους τῆς δυσαναλόγου αὐξήσεως τοῦ πιστωτικοῦ κεφαλαίου, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτρέπονται αἱ μὲν προνομιοῦχοι Τράπεζαι διὰ τῆς ἐπ’ αὐτῶν πιέσεως τῶν κυβερνήσεων, αἱ δὲ ἐλεύθεραι διὰ τοῦ ἀπολύτου καὶ ἀμέτρου συναγωνισμοῦ. Πᾶς ὅστις ἀναγνωρίζει τοὺς κινδύνους τούτους δὲν δύναται νὰ μὴ συνομολογήσῃ, ὅτι αἱ κυβερνήσεις εἰς τοῦτο πρέπει κυρίως νὰ συγκεντρόνουν τὴν προσοχήν των, εἰς τὸ νὰ προλάβουν ἐκ παντὸς τρόπου τοιαύτην οἰκονομικὴν ἀνωμαλίαν. Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τὸ νομοθετικὸν ἔργον, ὅπερ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, διὰ νὰ ἴδωμεν τὴν ἀξίαν του. Πρὸ πάντων τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι καθ’ ἑαυτὸ ἰδιόῤῥυθμον καὶ καινοφανές. Ὁ κόσμος ἐγίνωσκε μέχρι τοῦδε δύω ἢ τρία συστήματα Τραπεζῶν, τὸ σύστημα τῶν προνομιούχων Τραπεζῶν, τὸ σύστημα τῶν ἐλευθέρων Τραπεζῶν καὶ μικτὸν σύστημα, τὸ ἐν Ἀγγλίᾳ ἰσχύον, καθ’ ὃ ἐν ὡρισμένῃ μέν τινι περιφερείᾳ ἐπικρατεῖ μία Τράπεζα προνομιοῦχος, πέραν δ’ αὐτῆς λειτουργοῦσι πολλαὶ Τράπεζαι ἐλεύθεραι. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπεφυλάσσετο νὰ δημιουργήσῃ καὶ νέον σύστημα, καθ’ ὃ ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς περιφερείας καθιστῶνται καὶ ἀναγνωρίζονται δύω προνομιοῦχοι Τράπεζαι, ἀνεχόμεναι μὲν ἀλλήλας ἀλλ’ ἀποκλείουσαι πᾶσαν ἄλλην. Περιττὸν θεωρῶ, κύριοι, νὰ σᾶς ἐξηγήσω ὅτι τὸ περίεργον τοῦτο οἰκονομικὸν σύστημα ἀντιβαίνει εἰς αὐτὸν τὸν ὀρθὸν λόγον. Πῶς εἶναι τῷ ὄντι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ τὸ προνόμιον, ὅταν ἀπέναντι αὐτοῦ ὑπάρχῃ ἀντιμέτωπον ἄλλο προνόμιον περιορίζον τὴν χρῆσίν του; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρχωσι δύω προνόμια ἐφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου; δύω κεφαλαὶ ἐφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ σώματος; Τὸ προνόμιον εἶναι φύσει αὐταρχικὸν καὶ ἀποκλειστικόν, ὅταν δὲ ἀποκρούῃ καὶ ἀποκρούεται, ὅταν περιορίζῃ καὶ περιορίζεται, καὶ ἐν γένει ὅταν συναγωνίζεται, τότε δὲν εἶναι προνόμιον.

§23ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δικαίωμα.

§24ΜΙΛΗΣΗΣ. Δικαίωμα, κ. ὑπουργέ, ἀλλὰ τὸ προνόμιον δὲν εἶναι ἁπλοῦν δικαίωμα, εἶναι δικαίωμα ἀποκλειστικόν, αὐταρχικόν, κυρίαρχον, καὶ τοῦτο χαρακτηρίζει τὸ προνόμιον ἀπὸ τῶν λοιπῶν δικαιωμάτων, ὅτι δὲν ἀνέχεται ἀπέναντι αὐτοῦ ἄλλο δικαίωμα οἱονδήποτε. Εἶναι λοιπὸν καθαρὸς παραλογισμός, συγχωρήσατέ μοι τὴν λέξιν, νὰ συνιστῶνται ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ δύω προνομιοῦχοι Τράπεζαι. Ἀλλὰ σεῖς δὲν ἀνεχαιτίσθητε ἀπὸ τοιαύτας σκέψεις· ὁ σκοπός σας ἦτο νὰ φανῆτε ὅτι δὲν βαδίζετε τὴν κοινὴν καὶ πεπατημένην ὁδὸν, ἀλλ’ ὅτι ἐπινοεῖτε νέα συστήματα, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ἐφαντάσθη, οὔτε ἠδύνατο βέβαια νὰ φαντασθῇ· διὰ τοῦτο κατεσκευάσατε αὐτὸ τὸ ἀλλόκοτον σύστημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ζητεῖτε καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἴσως ὑπεθέσατε ὅτι συνεταιρίζοντες τὸ προνόμιον μετὰ τοῦ συναγωνισμοῦ, θὰ εἴχετε ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων τὰς ὠφελείας. Πλὴν μικρὰ σκέψις ἤρκει νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι ἐκ τοῦ τέρατος τούτου ζημίας μόνον ἔπρεπε νὰ περιμείνετε καὶ οὐδὲν πλεονέκτημα, οὐδεμίαν ὠφέλειαν. Ἡ μὲν ἕνεκα τοῦ προνομίου κυβερνητικὴ πίεσις θὰ ᾖναι κατὰ τὸ σύστημά σας μεγαλειτέρα, διότι ἑκάστη τῶν δύω προνομιούχων Τραπεζῶν προθυμότερον θὰ προσφέρεται εἰς τὴν κυβέρνησιν, διὰ νὰ τυγχάνῃ μείζονος παρ’ αὐτῇ προστασίας, ὁ δὲ συναγωνισμὸς θὰ ᾖναι θερμός, διάπυρος, πυρετώδης, θὰ ᾖναι μία μονομαχία μέχρι θανάτου μεταξὺ τῶν δύω Τραπεζῶν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἑκάστη αὐτῶν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐὰν ἀντὶ πάσης θυσίας ἐξοντώσῃ τὴν ἀντίπαλόν της, θὰ μείνῃ αὐτὴ μόνη κυρία τῆς θέσεως, ἀφοῦ δὲν ἐπιτρέπεται ἕνεκα τοῦ προνομίου ἡ σύστασις ἄλλης Τραπέζης. Ποῖα δὲ θὰ ᾖναι, κύριοι, τὰ ἀποτελέσματα τοιαύτης κυβερνητικῆς πιέσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοιούτου πυρετώδους συναγωνισμοῦ ἀφ’ ἑτέρου, δὲν εἶναι, μοὶ φαίνεται, ἀνάγκη νὰ σᾶς παραστήσω κατ’ ἐπανάληψιν. Τοιοῦτον καθ’ ἑαυτὸ καὶ κατὰ τὰ ἀποτελέσματά του τὸ παράδοξον οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς παρουσιάζεται. Ποία δὲ ἀνάγκη σᾶς παρεκίνησε νὰ ἐπινοήσητε τοιοῦτον σύστημα; Ἂν εἴχετε ἀνάγκην νὰ τροποποιήσητε τὴν ἐνεστῶσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑπτανήσου, ἠδύνασθε νὰ χορηγήσητε τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὴν ὑπάρχουσαν Ἰόνιον Τράπεζαν, καὶ νὰ ἔχετε οὕτω δύω προνομιούχους Τραπέζας, λειτουργούσας ἑκάστην ἐν ἰδιαιτέρᾳ περιφερείᾳ. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ καθιεροῦτε τοὐλάχιστον ἓν σύστημα λογικὸν καὶ ἀνταπεκρίνεσθε εἰς τὴν ζωηρὰν ἐπιθυμίαν ὁλοκλήρου σχεδὸν τοῦ λαοῦ τῆς Ἑπτανήσου, ὅστις ἐπὶ πολλὰ ἤδη ἔτη ἀπολαμβάνει τῶν εὐεργετημάτων τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Διὰ τίνα λοιπὸν λόγον παρεισάγεται ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα ὡς προνομιοῦχος εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ ὅπου τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ἡ Ἐθνικὴ δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα; Τίς ἡ ὠφέλεια ἐκ τῆς τοιαύτης καινοτομίας; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν βλέπω εἰμὴ κινδύνους καὶ ζημίας διά τε τὴν Ἑπτάνησον καὶ τὴν πρώην Ἑλλάδα. Θὰ προσπαθήσω δὲ νὰ σᾶς δώσω νύξεις τινὰς περὶ τούτου, ἵνα πεισθῆτε ὅτι δὲν λέγω ὑπερβολάς, ἀλλ’ ἐκφράζω ἁπλῆν καὶ καθαρὰν τὴν ἀλήθειαν. Λαμβάνω, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὰς νέας προτάσεις, τὰς ὁποίας χθὲς μᾶς ὑπέβαλεν ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα, καὶ παρατηρῶ ὅτι αὗται δὲν ἀντισταθμίζουν παντάπασι τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπόσχεται ἡ Ἰόνιος, ἐὰν περιβληθῇ μὲ τὸ προνόμιον. Τὸ πρῶτον μέρος τῶν προτάσεων τούτων δὲν ἔχει προδήλως καμμίαν ἀξίαν, διότι ἡ προσφορὰ ἐξαρτᾶται ἐξ ὅρου, ὅστις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ· «ἐὰν ἐκλείψῃ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, προσφέρομαι ἐγώ, λέγει ἡ Γενικὴ Πιστωτική, νὰ αὐξήσω τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον καὶ νὰ τὴν ἀντικαταστήσω εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις της». Ἐξαίρετα! ἰδοὺ μία μεγάλη καὶ ἔκτακος ὠφέλεια!

§25ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ ἡ διάλυσις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης.

§26ΜΙΛΗΣΗΣ. Περὶ τούτου πραγματεύεται τὸ δεύτερον μέρος τῶν προτάσεων, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω ἀκολούθως.

§27ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ δεύτερον μέρος ἔχει σχέσιν μὲ τὸ πρῶτον.

§28ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅλα σχετίζονται εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, κύριε ὑπουργέ· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ τὴν στιγμὴν ταύτην περὶ σχέσεων, λέγω ἁπλῶς ὅτι τὸ πρῶτον μέρος ἐξαρτᾶται ἐξ ὅρου, ὅστις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ. Ἑπομένως ἡ προσφορὰ εἶναι καθ’ ἑαυτὴν ἰδανική. Προσθέτω δὲ ὅτι δὲν ἔχει καθ’ ἑαυτὴν οὐδεμίαν ἀξίαν, διότι ἂν ἡ νέα Πιστωτικὴ Τράπεζα περιορισθῇ νὰ ἀντικαταστήσῃ ἁπλῶς τὴν Ἰόνιον εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις της, σᾶς ἐρωτῶ, ποία ἡ ἐκ τῆς ἁπλῆς ταύτης ἀντικαταστάσεως ὠφέλεια;

§29ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Σεῖς ἐξεφράσατε τοὺς φόβους ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα θὰ φύγῃ.

§30ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γείνῃ καὶ νὰ μὴ γείνῃ. Ἀλλ’ ἐὰν γείνῃ, σᾶς ἐρωτῶ, τί θὰ ὠφεληθῇ ὁ τόπος ἐὰν τὴν θέσιν τῆς Ἰονίου Τραπέζης λάβῃ ἁπλῶς ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα;

§31ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς ἐξεφράσατε ὑποψίας ὅτι ἡ Ἰόνιος Τράπεζα δύναται νὰ παύσῃ τὰς ἐργασίας της.

§32ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπαναλαμβάνετε τὴν ἐρώτησιν τοῦ κυρίου Κατσικογιάννη, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαντῶ εἰς ὑμᾶς ὅ,τι καὶ πρὸς ἐκεῖνον εἶπον. Αἱ ὑποψίαι ἡμῶν δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἢ νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσιν. Ἀλλ’ ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει σᾶς ἐρωτῶ, ποῖον τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπολαύσωμεν ἐκ τοῦ μεγάλου κατορθώματός σας, τουτέστιν ἐκ τῆς καταστροφῆς τῆς Ἰονίου Τραπέζης; Ἐπὶ τούτου σᾶς παρακαλῶ νὰ μᾶς φωτίσητε. Ἐὰν θυσιάσωμεν τὰ δέκα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας, διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν ἁπλῶς ἄλλα δέκα, ποίαν ἀξίαν θὰ ἔχῃ ἡ τοιαύτη πρᾶξίς μας; δικαιούμεθα τάχα νὰ θεωρῶμεν αὐτὴν ὡς μέγα κατόρθωμα; Εἶναι δὲ, κύριοι, ἀκόμη λίαν ἀμφίβολον ἂν ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἀντικαθιστᾷ ἐντελῶς τὴν Ἰόνιον εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις της. Περὶ τούτου θὰ πεισθῶμεν, ἐξετάζοντες τὸ δεύτερον μέρος τῶν νέων προτάσεών της. Ἀναγινώσκω τὸ ἔγγραφον τῶν προτάσεων. «Ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἀναδέχεται νὰ δανείσῃ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν εἰς τοὺς μικροὺς γεωργοὺς τῆς Ἑπτανήσου ὑπὸ τοὺς ἀνωτέρω ὅρους»· τουτέστι μὲ τρεῖς ὑπογραφὰς καὶ μὲ ἓξ τοῖς ἑκατὸν ἐτήσιον τόκον. Αὗται εἶναι αἱ τελευταῖαι προτάσεις τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ προτάσεις τῆς Ἰονίου; Τὰς προτάσεις αὐτῆς τὰς γνωρίζετε· ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἀναδέχεται νὰ δανείζῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ, χρεωλυτικῶς καὶ μὲ προθεσμίαν εἴκοσι καὶ τριῶν ἐτῶν τρία ἥμισυ ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐν γένει εἰς τοὺς κτηματίας τῆς Ἑπτανήσου μὲ τόκον ἓξ τοῖς ἑκατὸν κατ’ ἔτος, ἓν ἥμισυ δὲ ἑκατομμύριον δραχμῶν εἰς τοὺς μικροὺς γεωργοὺς μὲ τόκον πέντε τοῖς ἑκατὸν κατ’ ἔτος· ὑπόσχεται δὲ προσέτι ν’ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαιά της καὶ νὰ διαθέσῃ εἰς ὑποθηκικὰ δάνεια ἐν Ἑπτανήσῳ δέκα ἑκατομμύρια δραχμῶν μὲ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν καὶ τὸν τόκον. Ἀπευθύνομαι τώρα εἰς τὴν συνείδησίν σας, κύριοι, καὶ σᾶς ἐρωτῶ, ὑπάρχει σύγκρισίς τις μεταξὺ τῶν δύω τούτων προτάσεων, καὶ ἐπιτρέπεται νὰ διστάζῃ τις ποίαν ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ προτιμήσῃ; Αἱ προτάσεις τῶν δύω Τραπεζῶν διαφέρουσι καὶ κατὰ τὸ ποσὸν, ὅπερ διατίθεται ὑπὲρ τῆς γεωργίας, καὶ κατὰ τὸν τόκον καὶ κατὰ τὴν προθεσμίαν καὶ καθ’ ὅλους ἐν γένει τοὺς τρόπους, δι’ ὧν παρέχονται εὐκολίαι εἰς τοὺς δανειζομένους. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα διαθέτει ὑπὲρ τῆς γεωργίας ἐν γένει μόνον ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, ὅλα δὲ τὰ λοιπὰ κεφάλαιά της ἐπιφυλάσσει διὰ τὸ ἐμπόριον· ἡ δὲ Ἰόνιος διαθέτει πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐξ ὧν ἓν ἥμισυ ἑκατομμύριον εἰς τοὺς μικροὺς γεωργοὺς, καὶ ὑπόσχεται ν’ ἀναβιβάσῃ τὸ κεφάλαιον τοῦτο μέχρι δέκα ἑκατομμυρίων. Ἡ Πιστωτικὴ θὰ δανείζῃ μὲ ἓξ τοῖς ἑκατὸν ἐν γένει καὶ ἀδιακρίτως, ἡ δὲ Ἰόνιος θὰ δανείζῃ εἰς τοὺς μικροὺς γεωργοὺς μὲ τόκον πέντε τοῖς ἑκατὸν κατ’ ἔτος. Ἡ Πιστωτικὴ θὰ δανείζῃ μὲ μικρὰς προθεσμίας τριῶν ἢ ἓξ τὸ πολὺ μηνῶν καὶ δι’ ὑπογραφῶν τριῶν ἐμπόρων, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ φύσις καὶ ὁ προορισμός της· συσταθεῖσα διὰ τὸ ἐμπόριον, δὲν δύναται φυσικῷ τῷ λόγῳ νὰ παρεκκλίνῃ τοῦ κύκλου τῶν κανονικῶν ἐργασιῶν της. Ἡ Ἰόνιος ὅμως Τράπεζα θὰ δανείζῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ, χρεωλυτικῶς καὶ μὲ προθεσμίαν μακρὰν εἴκοσι τριῶν ἐτῶν· ὥστε ὁ γεωργὸς θὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ πληρόνῃ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὸ χρέος του πρὸς τὴν Τράπεζαν, χωρὶς παντάπασι νὰ τὸ αἰσθανθῇ, ἐνῷ ἀπέναντι τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἡ θέσις του θὰ ᾖναι δύσκολος καὶ πολλάκις ἀνοικονόμητος· διότι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ εὕρῃ τρεῖς ἐμπόρους, οἵτινες νὰ ὑπογράψουν τὸ γραμμάτιον καὶ τὸν εὐκολύνουν νὰ λάβῃ τὰ χρήματα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, μετὰ τρεῖς ἢ ἓξ τὸ πολὺ μῆνας πρέπει νὰ ᾖναι ἕτοιμος νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος· ἄλλως, θὰ ἴδῃ ἑαυτὸν μὲν προσωποκρατούμενον, τὰ δὲ κτήματά του δημοπρατούμενα πρὸς πληρωμὴν τοῦ χρέους. Σᾶς ἐρωτῶ ἐπανειλημμένως, ὑπάρχει σύγκρισις μεταξὺ τῶν προτάσεων τῶν δύω Τραπεζῶν;

§33ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς νέας προτάσεις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἐκτὸς τῶν προσφερομένων ὑπὸ τῆς Ἰονικῆς θέλει δανείσει καὶ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν.

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην δίδει ἐν περιπτώσει διαλύσεως τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Καὶ τοῦτο εἶναι πολὺ φυσικόν, διότι διὰ τῆς θυσίας ταύτης ἀπαλλάσσεται ἅπαξ διὰ παντὸς ἀπὸ ἑνὸς φοβεροῦ συναγωνισμοῦ.

§35ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν διαλυθῇ ἡ Ἰόνιος, θὰ ἔχετε τότε καὶ τὰς δύω Τραπέζας.

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ Ἰόνιος ὅμως ἀποσύρει τὰς προτάσεις της, ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὸν τὸ προνόμιόν της.

§37ΜΙΛΗΣΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κύριον Λομβάρδον διὰ τὴν εὔστοχον τῷ ὄντι ἀπάντησίν του. Αὐτὸ ἀκριβῶς λησμονεῖ ὁ φίλος μου κ. Χατζόπουλος, ὅτι, ἐὰν ἐπιψηφισθῶσιν αἱ συμβάσεις καὶ συστηθῇ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ, ἡ Ἰόνιος θὰ ἀποσύρῃ τὰς προτάσεις της, καὶ τότε θὰ ἔχετε μὲν δύω Τραπέζας, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχετε τὰς ὠφελίμους προτάσεις, τὰς ὁποίας σᾶς ὑποβάλλουν, ἀλλ’ ἑκάστη αὐτῶν θὰ ἐξακολουθήσῃ δρόμον σύμφωνον πρὸς τὰ ἑαυτῆς συμφέροντα, ἀδιαφοροῦσα διὰ τοὺς γεωργοὺς καὶ τὴν γεωργίαν καὶ τρεπομένη ἁπλῶς εἰς ἐμπορικὰς προεξοφλήσεις, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ προσδοκᾷ μεγαλεῖτερα κέρδη.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὸν συναγωνισμὸν ποῦ τὸν ἀφίνετε;

§39ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς εἶπον ἤδη, ὅτι ἀκριβῶς αὐτὸν τὸν ἄκρατον συναγωνισμὸν φοβοῦμαι ἐγώ.

§40ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἡμεῖς δὲν τὸν θέλομεν αὐτὸν τὸν συναγωνισμὸν, πάρετέ τον σεῖς εἰς τὰς ἐπαρχίας σας.

§41ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ σύστασις λοιπὸν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ μὲ τὸ προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια οὐδεμίαν, κύριοι, ὠφέλειαν ὑπόσχεται εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου· τοὐναντίον ζημιῶν μεγάλων γίνεται πρόξενος, διότι ματαιόνει τὰς τόσον ἐπωφελεῖς προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Δὲν ἠξεύρω δὲ ἂν ἀπατῶμαι, ἀλλὰ φοβοῦμαι, καὶ τὸν φόβον μου ὀφείλω ἐλευθέρως νὰ σᾶς διακοινώσω, φοβοῦμαι μήπως ἡ σύστασις τοιαύτης προνομιούχου Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ περιπλέξῃ τὸν τόπον καὶ εἰς διπλωματικὴν ἔριδα (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω ἐλευθέρως τὰς ἰδέας μου, καὶ ἂν τὰς εὕρητε ἀνυποστάτους, νὰ τὰς ἀναιρέσητε κατόπιν διὰ συζητήσεως καὶ οὐχὶ διὰ θορύβων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι διὰ τοῦ πρωτοκόλλου, τὸ ὁποῖον καθιέρωσε τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἀνεδέχθη ῥητῶς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῇ πάντα τὰ δικαιώματα τῆς Ἰονίου Τραπέζης.

§42ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σύμβασις ῥητῶς διατηρεῖ τὰ δικαιώματα ταῦτα.

§43ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές· ἐγένετο ἤδη καὶ διαμαρτύρησις κατὰ τῆς παραβιάσεως.

§44ΜΙΛΗΣΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἡλιοπούλου. Ὡς νομομαθὴς, γινώσκει βεβαίως ὁ ἔντιμος συνάδελφος ὅτι ἡ προσβολὴ τῶν δικαιωμάτων εἶναι ἄμεσος ἢ εὐθεῖα καὶ ἔμμεσος ἢ πλαγία. Ἡ προσβολὴ τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἰονίου Τραπέζης θὰ ἦτον ἄμεσος, ἐὰν ἀντ’ αὐτῆς συνιστᾶτο ἄλλη Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ ἔχουσα μόνη τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν χαρτονόμισμα. Τοιαύτη προσβολὴ δὲν καθιεροῦται βεβαίως διὰ τῶν συμβάσεων· ἀλλὰ δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι δὲν ὑφίσταται οὔτε πλαγία καὶ ἔμμεσος προσβολὴ τῶν τοιούτων δικαιωμάτων; Ἂν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις περιωρίζετο εἰς τὴν διατήρησιν τῆς καθεστώσης οἰκονομικῆς τάξεως ἐν Ἑπτανήσῳ, ἂν ἐπέτρεπε τὴν σύστασιν ἄλλης ἢ ἄλλων Τραπεζῶν μὲ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ μὲ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ὑφίσταται καὶ ἐνεργεῖ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, βεβαίως οὐδεὶς ἤθελε φαντασθῆ, ὅτι διὰ τῆς πράξεως ταύτης προσβάλλει πλαγίως τὰ δικαιώματα καὶ τὴν θέσιν τῆς Τραπέζης ταύτης, διότι ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις οὐδόλως ἀνεδέχθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν σύστασιν οἱασδήποτε Τραπέζης ὑφ’ οὓς ὅρους ἐπέτρεπον τὴν σύστασιν ταύτην οἱ Ἰόνιοι νόμοι. Ἀλλ’ ὅταν ἐπιτρέπῃ τὴν σύστασιν προνομιούχου Τραπέζης ὑπὸ ὅρους διαφόρους καὶ ὠφελιμωτέρους ἐκείνων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὑφίσταται καὶ ἐνεργεῖ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ὅταν διὰ νόμου μεταβάλλεται ἡ καθεστῶσα οἰκονομικὴ τάξις τῆς Ἑπτανήσου, ἡ δὲ Ἰόνιος Τράπεζα τίθεται ἀπέναντι τῆς νέας προνομιούχου Τραπέζης εἰς θέσιν οὐχὶ ἴσην, ἀλλὰ κατωτέραν, καθ’ ὅσον οἱ ὅροι καὶ αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῆς εἶναι σχετικῶς βαρύτεραι, ὑποθέτετε, κύριοι, ὅτι τὰ δικαιώματά της διατηροῦνται ἄθικτα καὶ ἀπαραμείωτα, καὶ ἡ θέσις της μένει ἐντελῶς ἐξησφαλισμένη διὰ τοῦ μέτρου τούτου; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν δύναμαι νὰ ἔχω τοιαύτην πεποίθησιν. Λυποῦμαι δὲ διότι βλέπω τὴν κυβέρνησιν μὴ σκεπτομένην ὡριμώτερον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Εἰς τὰ μικρὰ ἔθνη, κύριοι, ἡ κοινοτέρα φρόνησις ὑπαγορεύει νὰ ἀποφεύγωσιν ἐπιμελῶς πᾶσαν διπλωματικὴν ἔριδα, καὶ μάλιστα πρὸς μεγάλας δυνάμεις, διότι ἀναγκάζονται ἐπὶ τέλους νὰ ὑποχωρήσωσι μὲ θυσίαν καὶ τῆς φιλοτιμίας καὶ τῶν συμφερόντων των. Ἡμεῖς δὲ ἔχομεν καὶ πικρὰν τούτου πεῖραν, διότι, ὁσάκις ἐνεπλάκημεν εἰς τοιαύτας ἔριδας, πάντοτε εἴδομεν ἑαυτοὺς ἠδικημένους καὶ τεταπεινωμένους ἀπέναντι τῶν ἰσχυρῶν. Θὰ ᾖναι λοιπὸν ἀπελπιστικόν, ἀφοῦ μόλις χθὲς ἐξήλθομεν ἀπὸ σκολιὸν διπλωματικὸν ἀγῶνα, νὰ ῥιφθῶμεν τυφλῶς εἰς ἄλλον σκολιώτερον ἴσως καὶ δεινότερον, καὶ ταῦτα ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀνάγκης, ἀλλὰ μὲ ζημίαν μάλιστα καταφανῆ μεγάλων καὶ πολυτίμων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους. Τοιαύτη ἀδιαφορία, τοιαύτη ἀποτύφλωσις θὰ ἦτον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀδικαιολόγητος, καὶ διὰ τοῦτο κατ’ ἐπανάληψιν παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ ἄνευ λόγου, ἀλλὰ νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον, νὰ ὑποβάλῃ τὸ ζήτημα καὶ εἰς ἄλλων εἰδικῶν ἀνδρῶν κρίσιν, καὶ νὰ βαδίσῃ λίαν περισκεμμένως, ἀφοῦ μάλιστα, ὡς βεβαιοῦται, ἐγένετο ἤδη εἰς αὐτὴν διαμαρτύρησις καταδικάζουσα τὸ μέτρον τῆς συστάσεως δευτέρας προνομιούχου Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ, ὡς προσβάλλον τὰ συνωμολογημένα ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι, ὅτι τὸν λόγον τοῦτον θὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν σκέψιν ἡ κυβέρνησις, καὶ διὰ τοῦτο προχωρῶ καταδεικνύων καὶ ἄλλας ζημίας, μὲ τὰς ὁποίας μᾶς ἀπειλεῖ ἡ σύστασις τῆς Πιστωτικῆς ὡς προνομιούχου Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ. Εἶναι γνωστὸν, κύριοι, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι ὑποχρεωμένη διὰ τοῦ καθεστῶτος νόμου νὰ συστήσῃ ὑποκαταστήματα εἰς πάσας τὰς ἐπαρχίας τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Ἀλλὰ, ἐὰν ἐπιψηφισθῶσιν αἱ συζητούμεναι συμβάσεις, τὸ πλεονέκτημα τοῦτο κατὰ μέγα μέρος θὰ ἀπολεσθῇ, διότι, κατὰ τὴν νέαν σύμβασιν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ὑποχρεοῦται νὰ διατηρήσῃ καθ’ ὅλην τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα εἰμὴ μόνον εἴκοσι δύω ὑποκαταστήματα· ὥστε, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα τὸ προνόμιον νὰ ἐκδίδῃ χαρτονόμισμα ἐν Ἑπτανήσῳ, ἡ πρώην ἐλευθέρα Ἑλλὰς θὰ θυσιάσῃ εἴκοσι καὶ ἓξ ὑποκαταστήματα. Τοῦτο πρέπει νὰ ἐννοήσωσι καλῶς οἱ ἐκ τῆς πρώην ἐλευθέρας Ἑλλάδος βουλευταὶ, καὶ μάλιστα ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων αἱ ἐπαρχίαι....

§45ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρώην Ἑλλὰς λέγετε....

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί ὄχι ἡ πρώην ἐλευθέρα Ἑλλάς; Μήπως ἡ ὀνομασία αὕτη πειράζει;

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καλὰ τὸ λέγετε· ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἤμεθα ἀκόμη σκλάβοι.

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠννόησα τοῦτο, κ. Λομβάρδε. Ἡ πρῴην Ἑλλὰς ὀνομάζεται ἐλευθέρα, διότι ἦτον ἀνεξάρτητος, ἐνῷ ἡ Ἑπτάνησος διετέλει ὑπὸ ξένην προστασίαν. — Θὰ χάσουν λοιπὸν εἴκοσι καὶ ἓξ ὑποκαταστήματα ἡ ἰδική μου ἡ Πελοπόννησος, ἡ ἰδική σας ἡ στερεὰ Ἑλλάς, κ. Κατσικογιάννη, καὶ αἱ ἰδικαί σας αἱ νῆσοι, κ. Χατζόπουλε.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ συμβάσεις εἶναι χωρισταί.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος μοὶ λέγει, ὅτι αἱ συμβάσεις εἶναι χωρισταί. Καὶ ἐγώ, βλέπετε, κινδυνεύω νὰ πάθω τὸ πάθημα τοῦ κ. Ζωχιοῦ, ὅστις εὑρίσκει τὰς συμβάσεις πότε χωρισμένας καὶ πότε ἡνωμένας.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ὑπέθετον ὅτι ὁ κύριος Μίλησης ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν, καθ’ ἣν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι αἱ συμβάσεις εἶναι χωρισταί.

§52ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀλληλένδετοι καὶ ὅτι ὑπάρχει πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον συνδέει τὰς Τραπέζας πρὸς ἀλλήλας.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ εἶπεν αὐτό. Ἐδῶ εἶναι τὰ στενογραφημένα πρακτικά.

§54ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αἱ τρεῖς συμβάσεις παρουσιάζονται μὲ ἓν νομοσχέδιον, μὲ ἓν ἄρθρον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὸ καθῆκον ν’ ἀκούω τοὺς ῥήτορας, καὶ νὰ μὴ ἀφίνω αὐτοὺς ν’ ἀποδίδωσιν εἰς τοὺς ἄλλους λέξεις καὶ ἰδέας, τὰς ὁποίας δὲν εἶπον. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως δὲν εἶπεν ὅτι ὑπάρχει πρωτόκολλον, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὴν μίαν τῶν συμβάσεων καὶ ν’ ἀποῤῥίψῃ τὰς δύω, ἢ καὶ τ’ ἀνάπαλιν.

§56ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι σημειωμένον ὅ,τι εἶπεν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ μάθωμεν ποῦ εὑρισκόμεθα. Ὁ κ. Πρόεδρος, εἰσαγαγὼν τὰς συμβάσεις, εἶπεν ὅτι ἀποτελοῦσι μίαν· εἰς ἄλλην δὲ συνεδρίασιν εἶπεν, ὅτι ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκλέξῃ ἢ τὸ ἓν σύστημα ἢ τὸ ἕτερον, καὶ νὰ ἐκλέξῃ τὴν μίαν σύμβασιν καὶ ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν ἄλλην· ἀλλὰ διατί προτείνει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἓν νομοσχέδιον μὲ ἓν ἄρθρον; Ἐρωτῶ, ἐτροποποίησε τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον; τότε ἔπρεπε νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τρία νομοσχέδια καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐπικυροῦται τὸ νομοσχέδιον Αʹ. ἐπικυροῦται τὸ νομοσχέδιον Βʹ. ἐπικυροῦται τὸ νομοσχέδιον Γʹ. ἐπικυροῦται τὸ νομοσχέδιον Δʹ.

§57ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ κυβέρνησις παρουσίασεν ὁμοῦ καὶ τὰς τρεῖς συμβάσεις καὶ τὰς ὑποστηρίζει καὶ τὰς τρεῖς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε μόνον αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ἡ ὁποία εἶναι φυσικωτάτη· εἶπεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ διαίρεσις, ὡς εἰς πᾶν ζήτημα δύναται νὰ ἐπέλθῃ διαίρεσις, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ παραδεχθῇ τὴν μίαν καὶ ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν ἄλλην, δύναται νὰ τὸ κάμῃ.

§58ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προστίθεται ὅτι ὑπάρχει πρωτόκολλον μεταξὺ τῶν Τραπεζῶν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δύναται νὰ λέγεται ἔξω, ἀλλὰ δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι ὁ κ. πρωθυπουργός.

§60ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. πρόεδρον, ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος τοῦ ἀπευθύνειν παρατηρήσεις εἰς τὸν ἀγορεύοντα δὲν σχετίζεται παντάπασι μὲ τὴν διεύθυνσιν τῶν συζητήσεων, μὲ τὴν ὁποίαν εἶναι ἐπιτετραμμένος. Ὁ κανονισμὸς δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸν κ. πρόεδρον νὰ διακόπτῃ ἑκάστοτε τὸν ἀγορεύοντα καὶ νὰ τῷ ὑπενθυμίζῃ τί εἶπεν ὁ εἷς καὶ τί ὁ ἄλλος, ἀλλ’ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἐκεῖνοι τῶν ὁποίων αἱ γνῶμαι ἐξελέγχονται ἀπὸ τοῦ βήματος, ἂν νομίζουν ὅτι διαστρέφονται οἱ λόγοι των, δύνανται νὰ ἔλθουν εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ κάμουν παρατηρήσεις. Ὁ κ. πρόεδρος ἔχει καθῆκον μόνον, ὁσάκις ἴδῃ τὸν ἀγορεύοντα ἐκτρεπόμενον τῆς συζητήσεως, νὰ τὸν ἀνακαλῇ εἰς τὸ θέμα· ὁσάκις δὲ ἐπιθυμεῖ νὰ κάμνῃ τοιαύτας ὑπομνήσεις εἰς τὸ Σῶμα καὶ νὰ θέτῃ τὸ βάρος τῆς ἀτομικῆς του γνώμης εἰς τὴν πλάστιγγα τῆς συζητήσεως, ὀφείλει τότε νὰ παραιτῇ τὴν θέσιν του καὶ νὰ λαμβάνῃ αὐτὴν, τὴν ὁποίαν κατέχω ἐγὼ τώρα. Μετὰ πάσης δὲ εὐχαριστήσεως θὰ ἀκούσωμεν τότε τοὺς λόγους του καὶ ἐγὼ καὶ τὸ Σῶμα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, διότι ἐνόμισα ὅτι ὁ κ. Μίλησης δὲν ἦτο παρὼν ὅτε ὡμίλησεν ὁ κ. πρωθυπουργός· δὲν εἶχον δὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Σπεύδω, κύριοι, εἰς τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου. Δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν ἀνελογίσθη ὅλας ταύτας τὰς ζημίας, τάς τε γενικὰς καὶ τὰς μερικὰς, τὰς ὁποίας θέλει συνεπαγάγει ἡ σύστασις μιᾶς τοιαύτης προνομιούχου Τραπέζης. Ποῖος λοιπὸν ὁ λόγος, ὅστις τὴν παρεκίνησεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο; ποῖον σκοπὸν ἆρά γε ἐπιδιώκει δι’ αὐτοῦ ἡ κυβέρνησις; «Ἀπέκαμεν ἡ κοινωνία, μᾶς εἶπε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, περιμένουσα τὴν λύσιν τῶν ἐκκρεμῶν ζητημάτων». Ἴσως τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, καὶ ὑπάρχουσι τῷ ὄντι ἐκκρεμῆ σοβαρὰ ζητήματα, τῶν ὁποίων ἡ κοινωνία ἐναγωνίως περιμένει τὴν λύσιν· ἀλλ’ ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι λύει τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ θεραπεύει ὅλας τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, συνιστῶσα σωρείαν Τραπεζῶν καὶ ἐμψυχόνουσα πρὸ πάντων τὰς χρηματιστικὰς καὶ τυχηρὰς ἐπιχειρήσεις. Ἐὰν ἐσυμβουλεύετο τὴν πεῖραν, ἐὰν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν πῶς ἐπολιτεύθησαν καὶ τί ἔπραξαν πολιτικοὶ ἄνδρες εὐεργετήσαντες τὴν πατρίδα των, ἤθελε κατανοήσει ὅτι τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ τόπου δὲν κεῖται εἰς τὰς πολλὰς Τραπέζας, οὔτε εἰς τὴν ὑπέρμετρον ἀνάπτυξιν τῶν χρηματιστικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ τὴν ὑπεραύξησιν τῶν χαρτονομισμάτων καὶ τῶν μετοχῶν. Ὁ μέγας Πὴλ, τοῦ ὁποίου ἡ φήμη διατηρεῖται ἀκμαία μέχρι σήμερον, εὗρε πολλὰς Τραπέζας ἐν τῇ πατρίδι του, ἡ δὲ δόξα του συνίσταται οὐχὶ εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν ἢ τὴν διατήρησιν αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰς τὸν περιορισμὸν αὐτῶν καὶ τὸν κανονισμὸν διὰ μέτρων συνετῶν καὶ σωτηρίων. Περιττὸν θεωρῶ, κύριοι, ν’ ἀναπτύξω τὰ μέτρα ταῦτα, διότι ὁ σκοπός μου δὲν εἶναι νὰ κάμω ἐνώπιόν σας πραγματείαν περὶ Τραπεζῶν καὶ περὶ πολιτικῆς οἰκονομίας· τοῦτο μόνον λέγω, διότι τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθητε, ὅτι ὁ διάσημος ἐκεῖνος πολιτικὸς ἀνὴρ εὗρε τὸν τόπον του πάσχοντα ἐκ τῶν πολλῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ μεταξὺ αὐτῶν ὑπερβολικοῦ συναγωνισμοῦ, καὶ διὰ τῆς περιφήμου μεταῤῥυθμίσεώς του ἐπεδίωξε τὴν ἐλάττωσιν τῶν Τραπεζῶν καὶ τὸν περιορισμὸν τοῦ συναγωνισμοῦ εἰς τὰ λογικὰ αὐτοῦ ὅρια. Πρὸ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης ὑπῆρχον ἐν Ἀγγλίᾳ τριακόσιαι περίπου Τράπεζαι.

§63ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐννεακόσιαι ἦσαν.

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι σας.

§65ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περιλαμβάνει καὶ τὰ ὑποκαταστήματα τῶν Τραπεζῶν.

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε διαφέρει· μὲ τὰ ὑποκαταστήματα δυνατὸν νὰ ἦταν καὶ περισσότεραι.

§67ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ὁ Πὴλ τὰς περιώρισε.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον, καὶ αὐτὸ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὁ Πὴλ, ὅστις ἀποτελεῖ ὁμολογουμένως αὐθεντίαν ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἐπιστήμῃ, δὲν ἐπεζήτησε τὴν εὐδαιμονίαν τῆς Ἀγγλίας εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν Τραπεζῶν καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ μεταξὺ αὐτῶν συναγωνισμοῦ, ἀλλ’ ἀκριβῶς εἰς τὸ ἀντίθετον σύστημα, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν πολλῶν Τραπεζῶν καὶ τὴν περιστολὴν τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἡ ἰδέα αὕτη προήδρευσεν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ 1844, καὶ ἔκτοτε αἱ Τράπεζαι ἐν Ἀγγλίᾳ ἐλαττοῦνται ἀντὶ νὰ πολλαπλασιάζωνται· ὥστε σήμερον μ’ ὅλην τὴν ἐπελθοῦσαν ἔκτοτε ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῶν συναλλαγῶν, αἱ Τράπεζαι ἐν Ἀγγλίᾳ περιωρίσθησαν εἰς ἑκατὸν ὀγδοήκοντα σχεδόν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη. Τοιαῦτα παραδείγματα ἔπρεπε νὰ πείσωσι τὴν κυβέρνησιν νὰ μὴ ῥιφθῇ ἀκατασχέτως εἰς τὸν κατήφορον τῶν πολλῶν Τραπεζῶν καὶ τοῦ ἀμέτρου συναγωνισμοῦ, μήτε νὰ θεωρῇ τὰ ἁπλᾶ χαρτία ὡς πραγματικὰ κεφάλαια καὶ πραγματικὸν ἐθνικὸν πλοῦτον. Ἐκτὸς τοῦ παραδείγματος τοῦ Πὴλ, ἡ κυβέρνησις εἶχεν ἐνώπιόν της καὶ ἄλλο παράδειγμα ἐγγύτερον, τὸ συνετὸν οἰκονομικὸν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Γαλλία κατώρθωσε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη νὰ χρησιμοποιήσῃ τετρακόσια περίπου ἑκατομμύρια χρηματικῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἔμενον ἀργὰ ἢ ἄχρηστα διὰ τὴν κοινωνίαν. Εἶναι γνωστὸν τῷ ὄντι, ὅτι τὰ χρήματα ἢ κυκλοφοροῦν ἢ κοιμῶνται ἢ μένουν νεκρά. Κυκλοφοροῦν, ὅταν χρησιμεύουν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν συναλλαγῶν· κοιμῶνται, ὅταν κεῖνται ἀδιάθετα εἰς τὰ ταμεῖα τῶν ἰδιωτῶν· εἶναι ἐντελῶς νεκρὰ, ὅταν ἀποσύρωνται τῆς κυκλοφορίας καὶ θάπτωνται διαρκῶς εἰς τὰ κιβώτια ὑπὸ τῶν φιλαργύρων ἀμαθῶν. Μία λοιπὸν συνετὴ κυβέρνησις, ἥτις διαγινώσκει τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καὶ ἐπιζητεῖ εἰλικρινῶς τὴν θεραπείαν αὐτῶν, ὀφείλει, κύριοι, νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ χρήματα τῶν δύω τελευταίων κατηγοριῶν διὰ προσφόρου οἰκονομικοῦ συστήματος. Ἡ ἡμετέρα δὲ κυβέρνησις εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τοιοῦτον σύστημα καὶ ἠδύνατο νὰ τὸ ἀπομιμηθῇ ὠφελοῦσα τὸν τόπον. Ἀλλ’ αὐτὴ δὲν ἐπεδίωκε τὸ ἀληθὲς, τὸ μόνιμον συμφέρον τοῦ τόπου· ἤθελε νὰ θαμβώσῃ τὸν κόσμον μὲ Τραπέζας, μὲ σιδηροδρόμους, μὲ χαρτία, μὲ μίαν φαινομένην καὶ πυρετώδη ἀνάπτυξιν, διὰ νὰ δείξῃ ὅτι ἅπασαι αἱ μέχρι τοῦδε κυβερνήσεις ἐκοιμῶντο νήδυμον ὕπνον, ὅτι οὐδεμία μέχρι τοῦδε ἐφρόντισεν ἢ ἐσκέφθη περὶ τῆς ὑλικῆς εὐημερίας τοῦ Ἔθνους, μόνη δ’ αὐτὴ κατώρθωσεν ἐν βραχυτάτῳ χρονικῷ διαστήματι καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας νὰ διαγνώσῃ καὶ τὴν θεραπείαν αὐτῶν νὰ φέρῃ. Ἤθελε νὰ καταπλήξῃ τοὺς ἀντιπάλους ἀποδεικνύουσα ὅτι αὐτὴ ἔφερε τὸν χρυσοῦν αἰῶνα εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἐζήτησε δηλονότι τὴν ἐπίδειξιν, τὴν ματαιότητα, τὸ ἴδιον καὶ πρόσκαιρον κομματικὸν συμφέρον καὶ οὐχὶ τὸ διαρκὲς καὶ μόνιμον συμφέρον τοῦ τόπου.

§69ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα, εὖγε.

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς αἰτία, ἥτις ὤθησε τὴν κυβέρνησιν εἰς τοιαῦτα οἰκονομικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συνταράξωσι τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ προκαλέσωσι μεγάλας ζημίας καὶ καταστροφὰς εἰς τὸν τόπον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἦτον ἀνάγκη, κύριοι, νὰ ἀποδείξουν εἰς τὸν κόσμον ὅτι κατώρθωσαν νὰ καταστήσουν τὸν προϋπολογισμὸν ἰσοσκελῆ, κατὰ τὴν περίφημον φράσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπεδίωξαν λοιπὸν τὸ ἰσοζύγιον διὰ μέσων τραπεζικῶν καὶ τεχνητῶν, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰ μετὰ ταῦτα ἀποτελέσματα. Τὸ κύριον, τὸ οὐσιῶδες δι’ αὐτοὺς ἦτο νὰ ἰσοζυγήσουν αὐτοὶ σήμερον τὸν προϋπολογισμὸν, διὰ νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ καυχῶνται ὅτι καὶ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς Ἑλλάδος ἐκάλυψαν μὲ Τραπέζας καὶ σιδηροδρόμους, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν κατώρθωσαν νὰ καταστήσουν ἰσοσκελῆ.

§71ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα οὔτε αὐτὸ κατωρθώθη.

§72ΜΙΛΗΣΗΣ. Τουλάχιστον αὐτοὶ φαντάζονται ὅτι τὸ κατώρθωσαν. Ἂν τὸ ἰσοζύγιον τοῦτο θὰ ἦναι προσωρινὸν καὶ ψευδὲς, ἂν τὸ μέλλον θὰ βαρυνθῇ μὲ μείζονας ὑποχρεώσεις διὰ τῶν λαμβανομένων μέτρων καὶ θὰ κατασταθῇ δυσχερέστερον τὸ πραγματικὸν ἰσοζύγιον μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τοῦ κράτους, τοῦτο οὔτε τὸ ἐσκέφθησαν, οὔτε τὸ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν· διότι τοῦτο θὰ ᾖναι μία δυσχέρεια δι’ ἄλλους, οἵτινες θὰ ἔχουν τὴν δυστυχίαν νὰ ἔλθωσι μετ’ αὐτοὺς, ἵνα κυβερνήσωσι τὸν τόπον. Αὐτοὶ ἤθελον σήμερον τὸ ἰσοζύγιον ἐκ παντὸς τρόπου καὶ διὰ πάσης θυσίας. Ἀπεφάσισαν λοιπὸν νὰ συστήσουν ἐν Ἑπτανήσῳ μίαν προνομιοῦχον Τράπεζαν καὶ νὰ συνταράξουν τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν τριῶν Τραπεζῶν, τῆς Ἐθνικῆς, τῆς Ἰονίου καὶ τῆς Πιστωτικῆς, ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ οἰκονομήσουν ἐντεῦθεν χρήματα καὶ παρουσιάσουν ἓν πλαστὸν ἰσοζύγιον. Ἐλησμόνησαν ὅτι βλάπτουν οὕτω τὴν κοινωνίαν, ὅτι περιστέλλουσι τοὺς πραγματικοὺς πόρους τοῦ ἔθνους, διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ὁποίων καὶ μόνον δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀληθὲς καὶ μόνιμον ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους. Ἰδοὺ, κύριοι, τὰ ἀληθῆ αἴτια, τὰ ὁποῖα παρεκίνησαν τοὺς κυβερνῶντας νὰ μᾶς ὑποβάλωσι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, τῶν ὁποίων εἶσθε ἤδη εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσητε τὴν πραγματικὴν ἀξίαν. Ἰδοὺ τίνι τρόπῳ ἐνόησαν τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ ἔθνους καὶ τίνι τρόπῳ ἀπεφάσισαν νὰ τὰς θεραπεύσωσιν, ἀξιοῦντες καὶ λέγοντες δημοσίᾳ ὅτι ἀπέκαμε τὸ ἔθνος περιμένον. Ποῖον εἶναι, κύριοι, τὸ συμπέρασμα τῆς μακρᾶς ὁμιλίας μου; Ἐκ τῆς συζητήσεως ἀπεδείχθη τρανῶς, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοθετικὸν ἔργον οὔτε ἄρτιον εἶναι, διότι νέαι προτάσεις μᾶς ὑποβάλλονται ἀδιακόπως ἐκ μέρους τῶν δύο ἀντιπάλων Τραπεζῶν, οὔτε ὠφέλειάν τινα, ἔστω καὶ ἐλαχίστην, ὑπόσχεται εἰς τὸν τόπον· τοὐναντίον, καὶ κινδύνους σοβαροὺς προκαλεῖ καὶ μεγάλων ζημιῶν καὶ καταστροφῶν παραίτιον δύναται νὰ γείνῃ. Τὸ καθῆκον λοιπὸν ἡμῶν εἶναι φανερόν· ὀφείλομεν, κύριοι, ν’ ἀποῤῥίψωμεν τὰς συζητουμένας συμβάσεις καὶ νὰ ἐξαναγκάσωμεν οὕτω τὴν κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἑκατέρας τῶν Τραπεζῶν τὰς προτάσεις καὶ νὰ παρασκευάσῃ ἔργον ἄξιον συζητήσεως καὶ ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον. Διὰ τοῦτο θὰ ψηφίσω κατὰ τῆς ἀρχῆς τῶν συμβάσεων, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τοιαύτη θὰ ᾖναι ἡ ψῆφος καὶ ὅλης τῆς Βουλῆς.

§73ΔΡΟΣΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μὲ ἀναγκάζει νὰ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα ἡ παραδοξολογία τοῦ εὐγλώττου βουλευτοῦ Ἐρμιονίδος. Οὔτε θὰ ἐπαινέσω, οὔτε θὰ καταγορήσω κἀμμίαν Τράπεζαν· ἑκάστη ἐξ αὐτῶν ζητεῖ τὸ συμφέρον της καὶ ὀφείλει νὰ τὸ ζητῇ. Καὶ ἡμεῖς ζητοῦμεν τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας καὶ ὀφείλομεν νὰ ζητῶμεν αὐτό. Δὲν θὰ ἀπαγγείλω συμβουλευτικὸν λόγον, διότι οὔτε ἀξίωσιν ἔχω νὰ σᾶς διδάξω τὰ καθήκοντά σας, οὔτε σεῖς ἔχετε ἀνάγκην διδαχῆς. Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς μομφὰς, αἱ ὁποῖαι ἀκαίρως καὶ ἀτόπως ἐῤῥίφθησαν· ἐν δέοντι περὶ αὐτῶν. Ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ Σμὶθ, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς νεωτέρας σχολῆς τῶν οἰκονομολόγων, ἐπεκράτησαν αἱ ἰδέαι τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας, παντὸς βιοποριστικοῦ ἔργου, τοῦ συναγωνισμοῦ, καὶ αἱ ἰδέαι αὗται ἐπικρατοῦν μέχρι σήμερον, καὶ δικαίως. Ἡ ἐλευθερία καὶ ὁ συναγωνισμὸς ἐνίσχυσαν τὴν ἅμιλλαν, τὴν δραστηριότητα, τὴν ἀνάπτυξιν τῶν τεχνῶν, τὴν πρόοδον, τὴν ἐλάττωσιν τῶν τόκων, τὸν πλουτισμὸν, τὴν εὐημερίαν τῶν ἐθνῶν. Τὸ προνόμιον, ἀπ’ ἐναντίας, ὑποθάλπει τὴν νωθρότητα, τὴν ἀδράνειαν, τὴν στασιμότητα· πλησίον ὅμως αὐτῶν τῶν ἰδεῶν ὑπάρχει ἓν μέγα συμφέρον, τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας. Οἱ ἀντιφρονοῦντες πρὸς τὰς συμβάσεις ἐστήριξαν τὰς ἀντιῤῥήσεις των εἰς δύω τινά· εἰς τὴν προτίμησιν τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν ἐκ μέρους τῶν μεγάλων ἐθνῶν τῆς γηραιᾶς Εὐρώπης πρῶτον, καὶ δεύτερον, εἰς τὰς καταχρήσεις τῶν πολλῶν Τραπεζῶν καὶ τὰς ἐκ τῶν καταχρήσεων ζημίας καὶ συμφορὰς, αἱ ὁποῖαι συνέβησαν ἰδίως εἰς τὴν Ἀμερικήν. Αὐτὸς ὁ Ἀδὰμ Σμὶθ ἀπὸ πνεῦμα συμφέροντος τῆς ἐπικρατείας, ἐνῷ ἦταν ὁ ἔνθερμος κῆρυξ τῶν ἐλευθεριῶν, ἐζήτησε μίαν ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τῆς πατρίδος του. Ἡ δύναμις τῆς Ἀγγλίας, εἶπεν, ἔγκειται εἰς τὴν ναυτικήν της ὑπεροχήν· διὰ τὴν ἀσφάλειαν λοιπὸν τῆς Ἀγγλίας, διὰ νὰ διατηρήσωμεν ἀκμαίας τὰς δυνάμεις της πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ ναυτικόν της, πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ προνόμιον εἰς τὸ ναυτικὸν τῆς Ἀγγλίας. Τὸ προνόμιον δὲ τοῦτο διετηρεῖτο μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν. Κατηργήθη ἀκολούθως τὸ προνόμιον, καὶ μὅλα ταῦτα τὸ ναυτικὸν τῆς Ἀγγλίας ὄχι μόνον δὲν ἔπαθε τίποτε, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἀνεπτύχθη καὶ ἐμεγαλύνθη περισσότερον. Ἀπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἕτερος μέγας ἀνὴρ διὰ τὴν παιδείαν του τὴν μεγάλην, διὰ τὰς πολλὰς γνώσεις του, διὰ τὴν ἔξοχον ἱκανότητά του, ὁ μέχρι πρὸ ὀλίγου πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς δημοκρατίας, ἔκλεισε τοὺς λιμένας τῆς Γαλλίας εἰς τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα διὰ νὰ προστατεύσῃ τὸ ναυτικὸν τῆς Γαλλίας· καὶ ἐζημίωσε μὲν ἡμᾶς, ἐζημίωσε καὶ τὸ ἐμπόριον τῆς Γαλλίας, οὐδεμίαν δὲ ὠφέλειαν εἰς τὸ ναυτικὸν τῆς Γαλλίας ἐπροξένησεν. Ἀπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ὑπηγορεύθη καὶ ἡ προτίμησις τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν. Ἐπὶ Γουλλιέλμου καὶ Μαρίας ἡ Ἀγγλία εὑρίσκετο εἰς μέγαν πόλεμον μετὰ τῆς Γαλλίας· τὰ χρηματικὰ μέσα εἶχον ἐξαντληθῆ καὶ ὁ καιρὸς τῆς νέας ἐκστρατείας ἐπλησίαζε. Τότε παρουσιάζεται ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας καὶ λέγει, ἐγὼ σᾶς δίδω χρήματα, ἀλλ’ ὡς ἀντάλλαγμα θὰ μὲ δώσετε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια τραπεζικά. Καὶ ἡ κυβέρνησις καὶ τὸ κοινοβούλιον παρεδέχθησαν τὴν πρότασιν, καὶ ἔλαβον ὅλα τὰ κεφάλαια τῆς Τραπέζης· ἔκτοτε δὲ ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα ἐξηκολούθησε νὰ δανείζῃ πάντοτε εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ νὰ προσφέρῃ εἰς αὐτὴν μεγάλας ἐκδουλεύσεις. Τὸν αὐτὸν λόγον θὰ εὕρετε καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ὑπάγω μακράν. Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἴδετε ὅτι ἡ Γαλλικὴ Τράπεζα ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κυβερνήσεως τὰ κεφάλαιά της, τὴν πίστιν της, τὰς ἐνεργείας της ὅλας. Ἀνέφερα τὴν δημοκρατίαν ταύτην διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι καὶ οἱ φιλελεύθεροι δημοκράται ἐπίσης ἐπροτίμησαν τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν, ἀλλ’ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον προτήτερα, ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπικρατείας, δὲν εἶναι μόνον διὰ τὰς ἀπολύτους καὶ τὰς συνταγματικὰς, εἶναι καὶ διὰ τὰς δημοκρατικὰς κυβερνήσεις. Μεταβαίνω εἰς τὸ ἄλλο ἀντικείμενον· ὁμολογῶ ὅτι συνέβησαν ζημίαι καὶ καταστροφαὶ ἐπὶ τῶν πολλῶν Τραπεζῶν. Ὁμολογήσατε ὅμως καὶ σεῖς, ὅτι αἱ πολλαὶ Τράπεζαι εἰς τὴν Ἀμερικὴν συνετέλεσαν δραστηρίως εἰς τὰ τεράστια ἔργα, τὰ ὁποῖα θαυμάζει ὅλος ὁ κόσμος ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τρόπος νὰ προληφθῶσιν ὅλοι οἱ κίνδυνοι καὶ ὅλαι αἱ καταστροφαὶ αἱ ἐκ τῶν πολλῶν Τραπεζῶν προκύπτουσαι; Δυσανασχετοῦμεν κατὰ τῆς ἀκολασίας τοῦ τύπου, καὶ μὅλα ταῦτα δὲν ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν κἀνενὸς νὰ προτείνῃ διὰ τοῦτο νὰ στερηθῶμεν τοῦ θείου αὐτοῦ δώρου· καθὼς δὲν ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν κἀνενὸς νὰ ζητήσῃ τὴν καταστροφὴν τῆς ἀμπέλου καὶ νὰ στερηθῶμεν τῶν ὡραίων αὐτῆς καρπῶν, διότι ἡ ἄμπελος παράγει τὰς σταφυλὰς, αἱ σταφυλαὶ τὸν οἶνον καὶ ἐκ τοῦ οἴνου μεθύουν πολλοὶ καὶ παρεκτρέπονται εἰς ἄτοπα καὶ εἰς ἐγκλήματα. Νομίζω ὅτι ὅταν εὕρωμεν μέτρα κατὰ τῆς ἀκολασίας, θὰ ἐπιτύχωμεν τῶν καλῶν τοῦ συναγωνισμοῦ καὶ θὰ προλάβωμεν ὅλα τὰ ἐκ τῆς ἀκολασίας δυστυχήματα· καὶ εἶναι εὔκολον τοῦτο, ὅταν λάβωμεν ἀπὸ τὰς πολλὰς Τραπέζας ὅλας τὰς ἐγγυήσεις καὶ ἀσφαλείας, ὅσας ζητοῦμεν νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν μίαν Τράπεζαν. Τὰ καλὰ τοῦ συναγωνισμοῦ ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν σας. Μόλις ἐσυστήθη ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἡ ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία πρὸ 30 ἐτῶν ἐνεργεῖ ἐν τῷ τόπῳ, ἐπλημμύρησεν ἀπὸ ὑποκαταστήματα τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἰδία κατὰ πρώτην φορὰν, διὰ νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ δικαίωμα τὸ ἀποκλειστικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει, συνῄνεσεν εἰς τὸ νὰ προσφέρῃ μικρὸν ἀντάλλαγμα εἰς τὴν κυβέρνησιν. Τὸ ἀντάλλαγμα αὐτὸ εἶναι ἡ μετατροπὴ δύω δανείων, τοῦ ὑπολειπομένου ἐκ τῶν 9,000,000 καὶ τοῦ τῶν 3,000,000, διὰ τὸ πρῶτον ἐκ τῶν ὁποίων ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ τόκον 9,5%, θὰ λαμβάνῃ 6, διὰ δὲ τὸ δεύτερον ἀντὶ 8 θὰ λαμβάνῃ 7, ἐξ οὗ προκύπτει οἰκονομία 300,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ἡ παράτασις, ἡ ὁποία χορηγεῖται διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δανείων αὐτῶν, ἐλαφρύνει τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ δραχμὰς 1,800,000· διὰ τῆς ἐλαφρύνσεως δὲ αὐτῆς καὶ ἄλλων οἰκονομιῶν κατωρθώθη ἀληθὴς ἰσοῤῥοπία μεταξὺ τῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων τοῦ κράτους, μ’ ὅλας τὰς ἀπαισιοδοξίας τοῦ φίλου μου κυρίου Ζωχιοῦ.

§74ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν θὰ ἴδωμεν.

§75ΔΡΟΣΟΣ. Τότε πλειότερα. — Ἀλλὰ, λέγουν, διατί δὲν συνιστᾶτε καὶ ἄλλην Τράπεζαν εἰς τὴν Ἑλλάδα; ἢ διατί ἀφαιρεῖτε τὴν ἄδειαν, ἣν ἐχορηγήσατε εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ὅπου δὲν ἔχει ὑποκατάστημα ἡ Ἐθνική; Σᾶς εἶπον τὸν λόγον· διὰ τὸ συμφέρον αὐτὸ τῆς ἐπικρατείας, διὰ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν μᾶς παρήγαγεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἐὰν αὐτὸν τὸν λόγον θεωρῆτε μηδαμινὸν, τότε εἶναι ἄλλο πρᾶγμα. Διατί, λέγουν, δὲν συνιστῶνται περισσότεραι Τράπεζαι εἰς τὴν Ἑπτάνησον; Ἀπὸ τὰ 1860–1873 παρῆλθον 13 ἔτη, καὶ οὐδεμία ἄλλη Τράπεζα παρουσιάσθη διὰ τὴν Ἑπτάνησον· ἤδη παρουσιάσθη μία μόνη, καὶ αὐτὴ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ διατηρηθῇ μὲ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, νὰ συγχωρηθῇ δὲ καὶ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἐὰν ὁ συναγωνισμὸς ᾖναι ἐπιβλαβὴς, τότε καὶ τοῦτο θὰ ᾖναι ἐπιβλαβὲς διὰ τὴν Ἑπτάνησον· ἐὰν ὅμως ὁ συναγωνισμὸς ᾖναι ὠφέλιμος, τότε αὐτὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γείνῃ εἶναι ὠφέλιμον διὰ τὴν Ἑπτάνησον· καὶ ὄχι μόνον διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλην τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, διότι ὁ διαγωνισμὸς, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπάρχῃ διὰ τὴν Ἑπτάνησον, θὰ ἐπιδρᾷ καὶ εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα. Περὶ τῶν δικαιωμάτων, ἃ εἶπεν ὁ προλαλήσας περὶ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, μὲ συγχωρεῖτε νὰ ἀμφιβάλλω. Ἀπὸ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν δὲν ἀφαιροῦμεν τίποτε· ὅσα δικαιώματα εἶχε τὰ διατηροῦμεν. Ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ κἀνὲν παράπονον, μήτε διαμαρτυρήσεις νὰ κάμῃ, μήτε περιπλοκὰς νὰ προκαλέσῃ.

§76ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν, κύριοι, ἐζήτητα τὸν λόγον, ἀγορεύοντος τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κυρίου Μίληση, ἐσκόπουν νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινὰς ὡς πρὸς τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως, καὶ αἱ παρατηρήσεις μου αὗται συνίσταντο εἰς τοῦτο· ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσε προχθὲς, ὅτι εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ ἐλπίζει νὰ φέρῃ τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Χθὲς ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Βουλῆς μᾶς ἀνέγνωσεν ἓν ἔγγραφον τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπερίμενον, κύριοι, σήμερον νὰ ἴδω ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰς νέας προτάσεις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἤθελε διατυπώσει τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπεσχέθη προχθὲς νὰ φέρῃ, καὶ ἐπ’ αὐτῆς θὰ ἐξηκολούθει ἡ συζήτησις. Βλέπετε, ὅτι καθ’ ἑκάστην τὸ ζήτημα τοῦτο ἀλλάσσει φάσιν, καὶ ἑπομένως νέας συζητήσεις σχετικῶς μὲ τὴν νέαν φάσιν, τὴν ὁποίαν καθ’ ἑκάστην στιγμὴν λαμβάνει τὸ ζήτημα, κάμνομεν. Ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης· τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐμελέτησε; τὸ ἐξήτασε; δέχεται τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας προτείνει, ναὶ ἢ ὄχι; Δὲν τὸ γνωρίζομεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, παρατηρῶ μίαν οὐσιώδη ἔλλειψιν. Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον προτείνει νέας ἐργασίας, ἐνῷ κατὰ τὸ καταστατικὸν τῆς Τραπέζης, τὸ διοικητικὸν συμβούλιον οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸ καταστατικὸν ἐπὶ τοσοῦτον, ἢ καὶ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν κεφαλαίων (ψιθυρισμοί.) Ἔχετε ὑπομονὴν, κύριοι.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε τί προτάσεις μᾶς ἔφερε;

§78ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ ματαίῳ. Προηγουμένως ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ διοικητικὸν συμβούλιον νὰ τροποποιήσῃ τὸ καταστατικόν; Διότι ἠξεύρετε τί προτάσεις προβάλλει; νὰ κάμνῃ καὶ δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ, νὰ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιόν της....

§79ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ φέρω τροπολογίαν εἰς τὸν νόμον.

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὸ λέγω, κύριε πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως· αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχον, ὅταν ἐζήτησα τὸν λόγον, ἀλλὰ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐξηκολούθησε τὴν συζήτησιν καὶ ἐκ τούτου ἐπίστευα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν εἴπει, συνεπεία τῆς δηλώσεως, τότε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ὅταν γείνῃ ἡ τροπολογία.

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ὡς βρυκόλακα τὸ σύστημα τῆς ἀναβολῆς. Σᾶς εἶπον, ὅτι συνεπείᾳ διαπραγματεύσεων θὰ φέρω τροπολογίαν· δὲν σᾶς ἀναπαύει αὐτό; Ἡ τροπολογία δὲν ἔχει τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠκούσατε.

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας θὰ συζητήσωμεν, διότι δι’ αὐτῆς λαμβάνει σπουδαίαν φάσιν τὸ ζήτημα.

§83ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ τροπολογία εἶναι ἡ ἰδία μὲ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπεβλήθη· αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀναφέρει τὸ ἔγγραφον, αὐτὰ θὰ μεταβληθῶσιν εἰς τροπολογίαν· συζητήσατε ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως ὅσον θέλετε.

§84ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν, πῶς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον ὑποβάλλει τοιαύτας προτάσεις, καὶ πῶς ἡ Κυβέρνησις παραδέχεται τὰς προτάσεις τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, μὴ ἔχοντος τοιαύτην ἐξουσίαν νὰ μεταβάλλῃ τὸ καταστατικόν.

§85ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν μὲ ἐνοήσατε· σᾶς λέγω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ φέρετε εἰς τὸ μέσον τὴν ἰδέαν, ἐὰν δεχθῇ τὰς προτάσεις αὐτὰς ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων.

§86ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν ὁ νόμος θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων;

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, ὄχι.

§88ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὑπὸ τοὺς ὅρους....

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἐπιβάλλει ὅρους· λέγει, ἔχετε μίαν σύμβασιν μὲ τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ δὲν τὴν δέχομαι· μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον αὐτὸν τὴν δέχομαι.

§90ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ ἂν δὲν τὸ δεχθῇ ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων;

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔπεσεν ἡ σύμβασις.

§92ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν ἔπεσεν ὁ νόμος!

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ, κύριε Κεχαγιᾶ, — καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι λυποῦμαι πολὺ δι’ αὐτό — σᾶς ἐρωτῶ, ὅταν παρουσιάζεται μία σύμβασις, συναφθεῖσα μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κυβερνήσεως, ἑταιρίας τινὸς καὶ Κυβερνήσεως, ἰδιώτου τινὸς καὶ Κυβερνήσεως, ἡ δὲ Βουλὴ ἔρχεται ἀμέσως καὶ λέγῃ, τότε τὴν δέχομαι, ὅταν ἐκπληρωθῇ ὁ ὅρος οὗτος, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλω, ὑπέχει ταπείνωσιν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἢ ὑπεροχὴν δεικνύει; Ὅταν μεριμνᾷ τοσοῦτον περὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων, ὥστε καὶ τὰς βάσεις, αἵτινες ἐτέθησαν ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Κράτους, δηλαδὴ τοὺς ὑπουργοὺς, μεταῤῥυθμίζει ὑπὸ ὅρους συμφερωτέρους καὶ τοὺς ἐπιβάλλει εἰς τὴν γνώμην τῆς κυβερνήσεως καὶ εἰς τὴν γνώμην τῶν ἄλλων, ταπείνωσιν ὑπέχει; Τὰ τῷ νομοσχεδίῳ τροπολογούμενα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπιβάλλει καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν. Τί θέλετε νὰ κάμωμεν; νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ἕως οὗ συγκαλεσθῇ ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων καὶ ἀποφασίσῃ; ἀλλὰ εἶναι ὅλως περιττὸν, διότι ἡ Βουλὴ ἀρκεῖται νὰ ἐπιβάλῃ τοὺς ὅρους αὐτούς.

§94ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχω, κύριοι, τὴν ἀτυχίαν, ὁσάκις λαλῶ, νὰ διακόπτωμαι ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως καὶ εἰς πᾶν μέρος τῆς ὁμιλίας μου νὰ γίνεται δευτέρα συζήτησις.

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θέλω τὸ κάμει ἄλλοτε· πάντοτε μὲ τὴν ἄδειάν σας.

§96ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, τὸ ἐπαναλαμβάνει ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ ὅρος τῆς παραδοχῆς ἐκ μέρους τῶν μετόχων τῆς συνελεύσεως· ἑπομένως, καὶ ἂν ψηφίσητε τὴν σύμβασιν αὐτὴν, δὲν εἶσθε βέβαιοι ὅτι ἡ ψῆφός σας θέλει μεταβληθῇ εἰς νόμον, ὄχι· ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν καὶ τὴν ἀπόφασιν τῶν μετόχων μιᾶς ἑταιρίας. Ἀλλὰ δὲν βλέπετε ἕνα ἄλλον κίνδυνον, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως; Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα σᾶς ὑποβάλλει προτάσεις θετικάς. Δὲν εἶναι καθῆκον ἐμοῦ, οὐδὲ τῆς Βουλῆς, νὰ ἐξετάσωμεν ἂν ὁ ὑποβάλλων ἐν ὀνόματι τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης τὰς προτάσεις ταύτας ἔχῃ τακτικὴν πληρεξουσιότητα. Τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἠδύνατο νὰ προτείνῃ νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ προτάσεις ὡς μὴ γενόμεναι ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου προσώπου. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχει τακτικὴ ἡ πληρεξουσιότης, δὲν βλέπετε, ὅτι ψηφίζοντες τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἤτοι ἀποδεχόμενοι τὰς προτάσεις τοῦ διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Πιστωτικῆς, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἔχῃ τότε μόνον κῦρος καὶ ἐφαρμογὴν ὁ ψηφιζόμενος σήμερον ὑφ’ ἡμῶν Νόμος, ὅταν γίνωσιν ἀποδεκταὶ αἱ διατάξεις αὐτοῦ ὑπὸ τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων, παρατρέχομεν, ἀφίνομεν κατὰ μέρος τὰς θετικὰς καὶ ὠφελίμους διὰ τὸν τόπον προτάσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης; Ψηφίζομεν ἡμεῖς σήμερον τὸν νόμον, ἀλλ’ ἡ συνέλευσις τῶν μετόχων δὲν τὸν δέχεται· τότε τί ἐπράξαμεν; Ἀπωλέσαμεν καὶ τὰς ὠφελείας, ὅσας ὑπόσχεται ἡ ἀποδοχὴ τῶν προτάσεων τῆς Ἰονικῆς· τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι σοβαρὸν ἔργον διὰ μίαν Βουλήν. Αὐτὰ δὲ ὅλα ἀποδεικνύουν, ὅτι δὲν εἶναι εἰσέτι πλῆρες καὶ ὥριμον τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀπορῶ δὲ πῶς σπεύδει τόσον ἡ Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ νὰ παρασύρῃ καὶ τὴν Βουλὴν εἰς ἐπιψήφισιν σχεδίων μὴ τελείων, μὴ ὡριμασάντων εἰσέτι. Ταῦτα εἶχον κατὰ νοῦν, ἐπαναλαμβάνω, ὅταν ἐζήτησα τὸν λόγον ἀγορεύοντος τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Μίληση· ἀλλ’ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον δι’ ὅσα εἶπε περὶ ἐλευθερίας, περὶ μονοπωλίου, περὶ συγγραφέων, περὶ παραδειγμάτων ἐπικρατειῶν. Λαμβάνω, κύριοι, τὸν λόγον ὄχι διὰ νὰ ὑπερασπισθῶ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον προχθὲς σᾶς ἐξέθεσα, ἤτοι τὸ ζήτημα τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν τῶν Τραπεζῶν ἐλευθερίαν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας κηρύττονται τόσον ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καθὼς καὶ οἱ φίλοι τοῦ ὑπουργείου, νὰ ὑπερασπισθῶ τοὺς συγγραφεῖς αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθησαν τόσον ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καθὼς καὶ οἱ φίλοι τοῦ ὑπουργείου. Συκοφαντοῦν, κύριοι, καὶ τὴν ἐλευθερίαν αὐτὴν καὶ τοὺς συγγραφεῖς. Ἐλευθερία, τοῦ ἐμπορίου, εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν! Ἀλλ’ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου θὰ εἴπῃ κατάργησις παντὸς κωλύματος μεταξὺ τοῦ ἑνὸς ἔθνους καὶ τοῦ ἄλλου ὡς πρὸς τὰς συναλλαγάς. Ἰδοὺ τί σημαίνει ἐλευθερία ἐμπορίου· διότι ὑπῆρχον καὶ ὑπάρχουν ἀκόμη σήμερον ἄνδρες φρονοῦντες ὅτι, ἐὰν παρεμποδισθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν προϊόντων τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν εἴτε δι’ αὐστηρᾶς ἀπαγορεύσεως, εἴτε δι’ ἐπιβολῆς θυσιῶν βαρέων, τότε ἡ βιομηχανία ἡ ἐσωτερικὴ ὠφελεῖται, ἀναπτύσσεται. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐπὶ πολλὰ ἔτη συνεζητεῖτο. Διϊσχυρίζοντο ἄνδρες σπουδαῖοι ὅπως ὁ Δέρβυ κατ’ ἐξοχὴν καὶ οἱ λόρδοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἄμεσον συμφέρον, διότι ἦσαν οἱ μεγαλεῖτεροι κτηματίαι τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ἐὰν ἐπιβληθῶσι βάρη εἰς τὰ ἔξωθεν ἐρχόμενα γεννήματα, σιτηρὰ, τότε ἡ ἐγχώριος γεωργία θέλει ὠφεληθῆ καὶ τὰ χρήματα θὰ μένωσιν εἰς τὸν τόπον· ἀλλ’ ἡ ἰδέα των αὐτὴ δὲν ἐπεκράτησεν. Ὁ Κόβδεν, ὁ Πὴλ, ὁ Γλάδστων, αὐτὰ τὰ ἐπίσημα πρόσωπα, ἐπολέμησαν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς προστασίας, λέγοντες, ὅτι αἱ ἐλεύθεραι συναλλαγαὶ μεταξὺ τῶν ἐπικρατειῶν ἄγουσι τὰ ἔθνη εἰς εὐδαιμονίαν. Ἕκαστον ἔθνος ἔχει ἴδιον κλίμα, εἶναι προωρισμένον ἀπὸ τῆς φύσεως νὰ παράγῃ τὰ προϊόντα του· πρέπει ἄρα νὰ μένῃ ἐλευθέρα ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν προϊόντων. Ἐὰν τὸ κλίμα τῆς Ἑλλάδος ἦναι κατάλληλον διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, τῆς δὲ Ἀγγλίας δὲν ἦναι κατάλληλον, ἔλεγον, πρέπει νὰ εἰσέλθῃ κορινθιακὴ σταφὶς, διὰ νὰ τρέφηται ὁ λαὸς, διὰ νὰ καθίσταται εὐωνοτέρα ἡ πλήρωσις τῶν βιωτικῶν ἀναγκῶν. Ὁποῖον ἄμεσον ἐπέρχεται ἀποτέλεσμα ἐκ τῶν μεγάλων τελωνειακῶν τελῶν, ἢ νὰ καθίσταται ὁ βίος ἀκριβώτερος; Ἡ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ὑπέρογκος ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς φορολογία, ἐπαυξάνουσα τὴν ἀξίαν τῶν ἀντικειμένων, περιορίζει τὴν κατανάλωσιν καὶ ἀφόρητον καθιστᾷ τὸν βίον τοῦ γεωργοῦ, τοῦ χειρώνακτος καὶ τοῦ ἀπόρου. Πρὸς τί λοιπὸν, κύριοι, φέρουσιν εἰς τὸ μέσον τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου; τί κοινὸν μεταξὺ τῆς ἀρχῆς τοῦ μονοπωλίου τῶν Τραπεζῶν, τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ τῆς ἄλλης ἀρχῆς, τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου; Καὶ ἐν τούτοις ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἠδυνήθη νὰ ἑνώσῃ τὰ ἀσύνδετα καὶ τὰ ὅλως διάφορα.

§97ΔΡΟΣΟΣ. Ἡ αὐτὴ ἀρχὴ εἶναι.

§98ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θέλομεν, λέγουν, τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν, καὶ ἔχομεν πρὸς ὑποστήριξιν συγγραφεῖς σπουδαίους. Ἔχομεν τὸν Horne, εἶπεν ὁ κ. Βαλέττας, τὸν Michel Chevalier, μᾶς εἶπεν ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, τὸν Adam Smith, εἶπε σήμερον ὁ κ. Δρόσος. Συκοφαντεῖτε, τὸ ἐπαναλαμβάνω, καὶ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τοὺς συγγραφεῖς. Ἀκούσατε τί ἐννοοῦν ἐλευθερίαν Τραπεζῶν καὶ ἰδέτε ἂν πλησιάζῃ εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν τῶν ἀνδρῶν ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν ὅπως τὴν φαντάζονται οἱ ἐπικαλεσθέντες αὐτούς. Τί θὰ εἴπῃ, κύριοι, ἐλευθερία παρὰ χρῆσις τῆς περιουσίας καὶ τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως ὅπως ἕκαστος βούλεται, ἄνευ βλάβης τοῦ ἄλλου; Αὐτὸ θὰ εἴπῃ ἐλευθερία. Ὑπάρχουν παρ’ ἡμῖν κεφαλαιοῦχοι· ἀλλ’ ὅταν θέλουν νὰ συστήσωσι Τραπέζας, νὰ μεταχειρισθοῦν δηλαδὴ τὴν περιουσίαν των ὅπως θέλουν, τοὺς ἀφίνομεν ἐλευθέρους; ὄχι· διὰ νὰ δώσωμεν αὐτοῖς τὴν ἄδειαν, ζητοῦμεν νὰ μᾶς δώσωσιν ἓν δάνειον! Ἐλευθερία ὀνομάζεται τὸ τοιοῦτον, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν; Εἶναι ἀνάγκη, τοῖς λέγομεν, νὰ καταβάλετε τόσα κεφάλαια· ἐλευθερία ὀνομάζεται τοῦτο; Εἶναι ἀνάγκη ἐπίσης νὰ κάμητε ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἐργασίαν, νὰ μὴ κάμητε τὴν τοιάνδε ἢ τοιάνδε, διότι εἶναι ἐπικίνδυνος· ἐλευθερία ὀνομάζεται τὸ τοιοῦτον; Εἶναι ψευδὴς ἐλευθερία, ἐνῷ ἐλευθερία ἀληθὴς εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν δὲν δύνασθε νὰ περιορίσητε. Αὐτοὶ οἱ ἄνδρες, κύριοι, δὲν ἔχουν τοιαύτην γνώμην περὶ ἐλευθερίας Τραπεζῶν. Δὲν εἶναι βεβαίως ἐλευθερία ὅταν ἡ κυβέρνησις εἰσέρχεται εἰς τὴν σφαῖραν τῆς ἐνεργείας των, ὅταν κανονίζῃ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον αἱ ἐργασίαι πρέπει νὰ γίνωνται, ὅταν ὁρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων πῶς πρέπει νὰ γίνωνται τὰ δάνεια καὶ ὅταν ἐπιβάλλῃ βασιλικοὺς ἐπιτρόπους. Πῶς δὲν διορίζετε, κύριε ὑπουργὲ, βασιλικὸν ἐπίτροπον ἐπὶ τῶν συναλλαγῶν τοῦ κ. Βούρου καὶ τοῦ κυρίου Σκουζὲ, οἵτινες ὑπόκεινται μόνον εἰς ἕνα ἐμπορικὸν νόμον καὶ εἰς οὐδένα ἄλλον περιορισμόν;

§99ΔΡΟΣΟΣ. Αὐτοὶ δὲν ἔχουν προνόμιον νὰ ἐκδίδουν τραπεζικὰ γραμμάτια.

§100ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ προνομίου, ὑμεῖς ὅμως κηρύττετε τὴν ἐλευθερίαν· παραιτηθῆτε λοιπὸν παντὸς δικαιώματος ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας. Ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ πρέπει νὰ θεωρήσητε τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ὡς δικαίωμα τῆς ἐξουσίας, droit regalien, καὶ τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλετε πάντα περιορισμὸν, ἢ νὰ τὴν θεωρήσητε ἀντικείμενον βιομηχανικὸν, καὶ τότε δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλετε οὐδένα περιορισμόν. Λοιπὸν τὸ ζήτημα τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν ἢ τὸ ζήτημα τοῦ ἑνιαίου ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς ἐκδόσεως τῶν γραμματίων. Τὸ θέλετε ἀντικείμενον βιομηχανίας; ἂς παραιτηθῇ ἡ ἐξουσία παντὸς περιορισμοῦ· τὸ θέλετε droit regalien, δικαίωμα τῆς ἐξουσίας; ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλετε περιορισμόν. Θέλετε ὅμως τὴν ἐλευθερίαν; δὲν ἔχετε τότε κἀνὲν δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλετε περιορισμόν. Ἅμα παραδεχθῆτε τοῦτο, καταστρέφεται ἡ ἰδιωτικὴ ἐλευθερία, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖσθε.

§101ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ πράξωμεν τοῦτο, διότι ὑπάρχει ἓν προνόμιον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· ἐὰν ἤμεθα ἐλεύθεροι, θὰ τὸ ἐκάμναμεν. Τί σᾶς εἶπον εἰς τὰ 1861, ὅταν ἐσυζητούσαμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἀνανέωσιν τοῦ δικαιώματος; Σᾶς εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ παραιτηθῆτε τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ ἔχετε ὁποιονδήποτε θέλετε τόκον, καὶ δὲν τὸ παρεδέχθητε· καὶ τότε ἡμεῖς ἐζητήσαμεν εἰς ἀντάλλαγμα τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου. Τί σᾶς εἶπον τότε; ὅτι εἶναι μικρὸν αὐτό· ἀφήσατε τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ πάρετε τόκον ὅσον θέλετε. Αὐτὸ σᾶς λέγω καὶ τώρα.

§102ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν, κύριε ὑπουργὲ, προσέξατε εἰς τοῦτο· εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ ὑποφέρετε τὸ προνόμιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι τὸ εὕρατε καὶ ἑπομένως τί ἠδύνασθε νὰ κάμητε; Ἀλλὰ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον χορηγεῖτε εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν διὰ 50 ἔτη, εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ τὸ χορηγήσητε; Διατί δὲν στέκεσθε εἰς ἓν ἔδαφος; εἰς μίαν βάσιν;

§103ΔΡΟΣΟΣ. Φέρομεν τὸν συναγωνισμόν.

§104ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θέλετε τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν; διατί χορηγεῖτε ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν αὐτὸ τὸ προνόμιον; ποῖος σᾶς ἀναγκάζει εἰς τοῦτο; Εἰς πᾶν βῆμα πίπτετε εἰς ἀντίφασιν, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγὼ τῇ ἀληθείᾳ ἐντρέπομαι μᾶλλον πρὸς λογαριασμὸν ὑμῶν.

§105ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§106ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Περὶ ἀρχῆς πρόκειται, καὶ δὲν πρέπει νὰ καταφεύγητε εἰς ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν κἀμμίαν ὑπόστασιν. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι δὲν εὑρίσκεσθε συνεπεῖς· εἶσθε εἰς ἀντίφασιν πρὸς ὑμᾶς αὐτούς. Μόλις, λέγουν, ἐπαρουσιάσθη ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, καὶ ἀμέσως ἡ Ἐθνικὴ ἐσύστησεν ὑποκαταστήματα καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Διὰ τί ἔπραξε τοῦτο; διὰ νὰ διατηρήσῃ τὸ ἑνιαῖον καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν πλὴν τῆς Ἑπτανήσου. Ἔπραξε διὰ τοῦτο κακῶς; Οὐδόλως κατ’ ἐμέ. Ἵνα ὅμως διὰ τῆς συστάσεως νέων ὑποκαταστημάτων ἀποκτήσῃ τὸ ἑνιαῖον, ὅπερ εἶναι πολλαχῶς ὠφέλιμον εἰς τὸν τόπον, ὑπεβλήθη εἰς θυσίας. Κακῶς δὲ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις συνομολογήσασα μετὰ τῆς Πιστωτικῆς τὴν σύμβασιν, δι’ ἧς ἐπετράπη ἡ δυὰς καὶ τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ὡς ἄλλοτε ἀπέδειξα, διότι δὲν στηρίζεται, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, εἰς ὑγιᾶ ἀρχὴν, ἡ δὲ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὲ μεγάλην της θυσίαν, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἑνιαῖον, ἐσύστησεν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ὑποκαταστήματα.

§107Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Διατί δὲν ἐπέμενεν ἡ Ἐθν. Τράπεζα;

§108ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διότι δὲν ἐπέμενεν ἡ κυβέρνησις.

§109Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἡ κυβέρνησις.

§110ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἠξεύρετε, λέγω, μὲ ποίας θυσίας; Τὸ ἥμισυ τῶν ὠφελειῶν χορηγεῖ εἰς τοὺς διευθυντὰς, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν, τὴν εὐθύνην. Ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ τὸ ἥμισυ; 4% τόκον. Ἡ Τράπεζα λοιπὸν ὑπεβλήθη εἰς μίαν τόσον μεγάλην θυσίαν νὰ δανείζῃ ἴσως μέχρι 3 καὶ 4 ἑκατομμυρίων πρὸς 4% διὰ νὰ διατηρήσῃ τὸ ἑνιαῖον. Ἂς συστηθῇ, τὸ ὁποῖον δὲν εὔχομαι, εἰς τὰς Ἑπτὰ νήσους καὶ δευτέρα Τράπεζα καὶ τότε θὰ ἴδετε τὰς δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι θὰ προκύψουν ὡς πρὸς τὰς συναλλαγὰς τῶν πολιτῶν.

§111ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί τοὺς μέλει τοὺς κυρίους; μήπως θὰ καθήσουν εἰς αὐτὰς τὰς ἐπαρχίας;

§112ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ προνόμιον λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ τῆς συστάσεως ὑποκαταστημάτων καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, βλέπετε πόσον ἀκριβὰ τὸ ἐπλήρωσε. Καὶ ὅμως ἦλθε κατόπιν ἡ Κυβέρνησις καθὼς καὶ ἡ Τράπεζα εἰς σύμβασιν, καθ’ ἣν ὑποχρεοῦται νὰ διατηρήσῃ 22 ὑποκαταστήματα.

§113Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τουλάχιστον.

§114ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τουλάχιστον· —ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔκαμεν ἔτι καὶ ἄλλην παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τὴν χορήγησιν δανείων 3,000,000 φράγκων πρὸς 6%, τὰ ὁποῖα θὰ συμψηφισθῶσιν ἀπέναντι ἑνὸς ἄλλου χρέους, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπλήρονε τὸ δημόσιον 9½%, καὶ οὕτως ὠφελήθη τὸ δημόσιον 3½ τοῖς ἑκατόν. Ἐκτὸς τούτου ἠλάττωσε τὸν τόκον 3,500,000 εἰς 7%· ζημία ἢ ἐλάττωσις ὠφελείας, νὰ εἴπω καλλίτερα, τῆς Τραπέζης κατὰ 200,000 περίπου δραχμὰς, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ἀπαλλάσσεται τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ διατηρῇ 48 ὑποκαταστήματα.

§115Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὠφελήθη τώρα ἢ ἐζημιώθη;

§116ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀδιάφορον. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν σύμβασιν αὐτὴν, καὶ ἀκούσατε διατί· διότι στηρίζεται εἰς τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα, εἰς τὸ ἑνιαῖον· ἀποκρούω ὅμως τὴν τῆς Πιστωτικῆς, διότι παραδέχεται τὴν ἀντίθετον ἀρχὴν, τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν.

§117Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λοιπὸν παραδέχεσαι τὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης;

§118ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§119Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ τὴν τῆς Πιστωτικῆς;

§120ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι, τὴν ἐπολέμησα ἴσα ἴσα.

§121ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή· νὰ μὴ διακόπτουν.

§122ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ τὴν ἐπολέμησα, κ. Δημητριάδη, διότι ἡ σύμβασις αὕτη παραδέχεται τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν ἐν Ἑπτανήσῳ, σύστημα τοῦ ὁποίου κατέδειξα τὰς ὀλεθρίας συνεπείας. Τῇ ἀληθείᾳ ἀπορῶ, πῶς δύω ἀντιθέτους ἀρχὰς τὰς συγχωνεύει εἰς μίαν τὸ νομοσχέδιον. Ἤθελον λαλήσει, κύριοι, περὶ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἀλλὰ δὲν λαλῶ πρὶν ἡ κυβέρνησις εἴπῃ τί φρονεῖ· τὰς θεωρεῖ πλήρεις; τὰς οἰκειοποιεῖται; Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι προηγουμένως ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ μελετήσῃ καὶ ἐξετάσῃ ἂν ἔχῃ δικαίωμα τὸ διοικητικὸν συμβούλιον νὰ προτείνῃ τοιαύτας προτάσεις, ἡ δὲ κυβέρνησις νὰ δηλώσῃ ἂν τὰς δέχεται ὅπως διατυπόνονται· καὶ ἀφοῦ ἔλθῃ ἡ πρωτόβουλος θέλησις ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, νὰ συζητήσωμεν· ἄλλως, χάνομεν τὸν καιρόν. Εἶναι καλλίτερον νὰ ἀφήσωμεν τὴν συζήτησιν αὐτὴν, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον, εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότερον.

§123Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ νὰ τὴν ψηφίσωμεν διὰ δευτέραν ἀνάγνωσιν τὴν Πιστωτικήν.

§124ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Μπᾶ! μπᾶ!

§125Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κύριοι, στεροῦμαι τοῦ ὡραίου δώρου τῆς εὐγλωττίας, τὴν ὁποίαν εἰς ἀνώτατον βαθμὸν κατέχει ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν τὸν θαυμάζω, ἔτι περισσότερον μάλιστα τῶν οἰκονομολογικῶν γνώσεων τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, κατὰ συνέπειαν θὰ σᾶς φανῇ παράδοξον πῶς θὰ ἀναβῶ τὸ βῆμα νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Θέλω νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου καὶ τὴν δικαιολογήσω ἀπέναντι τοῦ κοινοῦ καὶ τῶν ἐκλογέων μου καὶ ὑμῶν αὐτῶν ἐπὶ τῆς ἐπικυρωτικῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θέλω δώσει ἐπὶ τῆς συμβάσεως (θόρυβος)· παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτετε, διότι δὲν εἶμαι ἄνθρωπος τοῦ βήματος, καὶ ἠμπορῶ νὰ χάσω τὰς ἰδέας μου. Εἶμαι ἐναντίος τοῦ προνομίου, διότι τὸ προνόμιον ὄζει δεσποτισμοῦ, καὶ ὁ δεσποτισμὸς δὲν ἐγκλιματίζεται εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἀλλ’ ὢν πολέμιος τοῦ δεσποτισμοῦ καὶ κατὰ συνέπειαν τοῦ μονοπωλίου, εἶμαι πολέμιος καὶ τῶν ἄκρων ἐλευθεριῶν καὶ κατὰ συνέπειαν τῆς ἄκρας ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν. Θὰ μὲ εἴπετε τώρα, κύριοι, ποῦ εἶσαι λοιπόν; Εἶμαι ὀπαδὸς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ὅπως εἶσθε καὶ ὅλοι ὑμεῖς οἱ παρακαθήμενοι ἐνταῦθα· οὔτε τοῦ δεσποτισμοῦ, οὔτε τῆς ἄκρας ἐλευθερίας. Ὅπως, κύριοι, παρακαθήμενοι ἐδῶ εἶσθε ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος καὶ οὔτε ὑπὲρ τοῦ δεσποτισμοῦ, οὔτε ὑπὲρ τῶν ἄκρων ἐλευθεριῶν, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν εἴμεθα οὔτε ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου, τοῦ δεσποτισμοῦ, τῶν Τραπεζῶν, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν. Δὲν θέλομεν οὔτε τὸ μονοπώλιον τῶν Τραπεζῶν, οὔτε τὴν ἄκραν ἐλευθερίαν· θέλομεν τὸν συναγωνισμόν. Θὰ εἴπητε, κύριοι, μὰ μέχρι ποίου σημείου θέλετε τὸν συναγωνισμόν; ἀποφανθῆτε. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος. Ὅταν συνεστήθη ὁ σιδηρόδρομος τοῦ Πειραιῶς, παρετήρησα ὅτι μία ἅμαξα ά. θέσεως ἤρκει διὰ τοὺς ἐπιβάτας· τώρα βλέπω δύω· σημεῖον ὅτι αἱ ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας ηὔξησαν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι, ὅτε συνεστήθη μία Τράπεζα, αἱ ἀνάγκαι αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ κράτους ἐθεραπεύοντο μὲ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν Τράπεζαν, σήμερον ὅμως δὲν θεραπεύονται. Θέλω λοιπὸν εἰς τὴν ἁμαξοστοιχίαν τὴν μίαν νὰ προσθέσω καὶ μίαν ἄλλην, δηλ. εἰς τὴν μίαν Τράπεζαν νὰ προθέσω καὶ ἄλλην· ἂν δὲ, κύριοι, εἰς τὴν μέχρι 1872 ἐλευθέραν Ἑλλάδα δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν τοῦτο, καθόσον εἴμεθα δεσμευμένοι ἀπὸ τὴν γενομένην σύμβασιν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, δὲν πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν καὶ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὅπου δυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν; Τώρα, κύριοι, τὸ προνόμιον τῶν δύω Τραπεζῶν, τῆς Ἰονικῆς καὶ Πιστωτικῆς, θέλει διαρκέσει ἐπί τινα ἔτη, 18 ἔτη· εἶναι ἀληθὲς ὅτι δι’ ἡμᾶς τοὺς γέροντας εἶναι πολὺ, καὶ ἴσως δὲν θὰ ἐπιζήσωμεν, ἀλλὰ διὰ τὸ μέλλον δὲν εἶναι τίποτε. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο θὰ ἀποδειχθῇ ἂν καὶ ἡ δευτέρα αὕτη ἁμαξοστοιχία θὰ ἦναι ἐπαρκὴς ἢ ἂν πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ τρίτη.

§126ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Καὶ διὰ τὴν δοκιμασίαν αὐτὴν ἐξελέχθη ἡ Ἑπτάνησος;

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ τὸν διακόπτετε, σᾶς τὸ εἶπεν ἐξ ἀρχῆς.

§128Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Παρακαλῶ· ὁ ἔντιμος φίλος μου κύριος... .... παρέστησε τὸν φόβον μήπως ἐκ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς συμβάσεως ἡ Τράπεζα ἀποσύρῃ τὰ ὑποκαταστήματά της. Ἀλλὰ δεῦτε ἴδωμεν, τὰ καταστήματα ταῦτα προσφέρονται καὶ ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν; Ἀπέναντι τῶν ὑποκαταστημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Τράπεζα, καὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ὁ βουλευτὴς Παρνασσίδος μᾶς εἶπεν ὅτι πολλαὶ ἐπαρχίαι δὲν ἔχουσι πίστωσιν οὔτε 100 ἢ 50,000 δραχμῶν, ἂν σιμὰ εἰς αὐτὰ τὰ ὑποκαταστήματα ὑπῆρχε καὶ ἄλλο, νομίζετε δὲν ἤθελε θεραπεύσει τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου καλλίτερον; ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὸ κάμῃ, διότι ἐμποδίζεται. Κύριοι, ἓν παράδειγμα θὰ σᾶς εἴπω, καὶ μάρτυρα τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου θὰ φέρω τὸν κ. Παπακώσταν. Προχθὲς ἐξερχόμενος τοῦ βουλευτηρίου τούτου καὶ ὁμιλῶν περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Πιστωτικῆς, πρόσωπόν τι ἄγνωστον εἰς ἐμὲ ἔλεγεν ὅτι εἴς τινα ἐπαρχίαν Ἑλληνικὴν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ ἓν δάνειον μικρὸν, καὶ ἦτο τῷ ὄντι μικρὸν, διότι ὁ τόκος ἦτο 16 δραχμαί· ἂν ὑποθέσωμεν δὲ ὅτι ἦτο γραμμάτιον πρὸς 8%, ἦτο ἓν ποσὸν 800 δραχμῶν. Εἰς τὴν λῆξιν τοῦ γραμματίου προέβη νὰ ἀνανεώσῃ τὸ γραμμάτιόν του, τὸ δὲ ὑποκατάστημα τῷ εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχομεν. Τώρα δὲν ἠξεύρω ἂν εἶχεν ἢ ὄχι. Τί συμβαίνει, κύριοι; αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος πηγαίνει καὶ δαπανᾷ περὶ τὰς 100 δραχμὰς διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ γραμμάτιόν του, καὶ τοῦ ἀνέρχεται εἰς 50% τόκον. Ἂν ἦτον ἓν ἄλλο ὑποκατάστημα, δὲν ἤθελεν ὑπάγει ἐκεῖ;

§129ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐφαρμόζονται εἰς τὴν Ἑπτάνησον αὐτά; μὲ συγχωρεῖτε· φέρετε παράδειγμα ἐφαρμοζόμενον εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας.

§130Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Περαίνων τὸν λόγον μου εὔχομαι καὶ ἐλπίζω ὅτι ὅσοι εὐτυχήσετε νὰ ἦσθε μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θέλετε δώσει αὐτῇ μίαν συνάδελφον, ἡ ὁποία ἀπὸ ἐθνικὴν, ὅπως εἶναι σήμερον, θέλει τὴν κάμει ἐθνικωτέραν. Θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῶν συμβάσεων.

§131ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Αὗται αἱ προτάσεις θὰ ἐφηρμόζοντο, ἂν ἐπρόκειτο περὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος· ἀλλὰ τώρα πρόκειται περὶ τῆς Ἑπτανήσου.

§132ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ, ὀφείλω καὶ ἐγὼ, ἀκολουθῶν τὴν τακτικὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, νὰ δικαιολογήσω καὶ ἐγὼ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου...

§133ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἄ! εἶσθε ἀπὸ τὴν Σύρον καὶ οἱ δύω· καλὰ, καλά.

§134ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου εἶπεν, ὅτι δὲν ἀκολουθεῖ οὔτε τὴν τακτικὴν τοῦ δεσποτισμοῦ, οὔτε τὴν τακτικὴν τῶν ἄκρων ἐλευθεριῶν, παρὰ τὴν τακτικὴν τοῦ συνταγματισμοῦ. Ἐγὼ, κύριοι, ὁμολογῶ ὅτι οὐδεμίαν ἀκολουθῶ· ἀκολουθῶ μόνον τὸ Εὐαγγέλιον.

§135ΤΙΝΕΣ. Εἶσθε δημοκράτης λοιπόν.

§136ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ ἐννοῆτε ὅ,τι θέλετε.—Τὸ Εὐαγγέλιον, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅ,τι δὲν θέλεις νὰ σοῦ κάμουν μὴ κάμνῃς καὶ σὺ εἰς ἄλλους. Λοιπὸν ὅταν δὲν θέλωμεν ἡμεῖς νὰ μᾶς ἐπιβληθῶσιν εἰς τὰ συμφέροντά μας οἱ κάτοικοι τῆς πρῴην Ἑπτανήσου, δὲν βλέπω ἐν τίνι δικαιώματι ἡμεῖς, καὶ καλὰ καὶ σώνει, θέλομεν νὰ τοὺς κηδεμονεύσωμεν. Εἶμαι λοιπὸν ὑπὲρ αὐτῆς τῆς ἀρχῆς. Κατὰ συνέπειαν δὲν ἐννοῶ πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν σύμβασιν, ἢ τὰς τρεῖς λεγομένας αὐτὰς συμβάσεις, ἀφ’ οὗ ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας μίαν Τράπεζαν καὶ μίαν Ἑταιρίαν. Ἡ μία προτείνει αὐτὸ καὶ ἡ ἄλλη αὐτό. Βλέπω τὴν κοινὴν γνώμην τῆς Ἑπτανήσου νὰ θεωρῇ αὐτὴν τὴν σύμβασιν ὠφελιμωτέραν. Θὰ ἦμαι στραβὸς καὶ θὰ χάσω τὸ λογικόν μου, ἂν πεισθῶ ὅτι δὲν εἶναι συμφερωτέρα ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, προτείνουσα τὰς προτάσεις, ἃς ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας. Λοιπὸν ἐν πάσῃ συνειδήσει, ἄνευ πολιτικοῦ σκοποῦ καὶ ἀναγνωρίζων τὸ συμφέρον τὸ πραγματικὸν τῆς Ἑπτανήσου, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας προτείνει ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ἡ μεταβαλλομένη ὑπὸ τὸ ὄνομα Ἑλληνικὴ Τράπεζα. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§137Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ἐγὼ τώρα;

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Ζωχιός.

§139ΖΩΧΙΟΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ πρῶτον ὁ κ. Καράπαυλος.

§140ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Μετὰ τὸν κ. Δημητριάδην.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι οἱ κ. κ. Ζωχιός, Παπαμιχαλόπουλος καὶ κατόπιν σεῖς.

§142ΤΙΝΕΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐπιφυλάσσεται διὰ τὴν τρίτην.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τὸ δηλώσῃ ἵνα διαγραφῇ ἀπὸ τὴν δευτέραν. Ὁ κ. Καράπαυλος ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§144ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι, κ. πρόεδρε· δὲν ἠμπορῶ νὰ παραιτηθῶ.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε ἀκόμη μίαν φορὰν νὰ ὁμιλήσητε.

§146ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν θὰ φανῇ παράδοξον ἂν ἴσως τελευταῖος ἢ προτελευταῖος λαμβάνω τὸν λόγον· δὲν θὰ φανῇ παράδοξον ἂν ἀφῆκα καὶ ἔλαβε τὰς μεγαλειτέρας διαστάσεις ἡ συζήτησις καὶ ἐπὶ τέλους λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ λαλήσω ἐνώπιόν σας· διότι ἀπέναντι τοῦ μεγάλου διαστήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς διαχωρίζει, ἔπρεπε καταρτισθῇ ἑκάστου ἡμῶν ἡ συνείδησις ἀσφαλῶς, καὶ ὁμολογῶ ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην ἀνάπτυξιν προσεπάθησα νὰ καταρτίσω τὴν γνώμην μου καὶ νὰ ψηφίσω. Δὲν ἔπαθον τοῦτο ἴσως μόνος ἐγώ, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι τῶν παρευρεθέντων ἐνταῦθα. Πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ πρῶτον εἰς τὴν Ἑλλάδα ζήτημα, τὸ ὁποῖον διαχωρίζει τῷ ὄντι τὴν γηραιὰν Εὐρώπην ἀπὸ τὸν νέον κόσμον· πρόκειται νὰ καθιερωθοῦν ἀρχαί, ἐπὶ τῶν ὁποίων καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πρᾶξις διαχωρίζεται. Καὶ ὅταν πρόκηται ἐν Ἑλλάδι νὰ λυθῇ τὸ πρῶτον τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ νὰ λυθῇ διὰ μακρὰν διάρκειαν ἐτῶν, ἐννοεῖται ὅτι καὶ αἱ συζητήσεις πρέπει νὰ γείνωσιν εὐρεῖαι καὶ νὰ σχηματισθοῦν πεποιθήσεις μετὰ τὰς συζητήσεις καὶ τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας προεκάλεσεν ἡ συζήτησις. Βεβαίως δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κοινοβουλίου ἡ ἀνάγνωσις ἐν αὐτῷ συγγραφέων, ἁρμόζουσα μᾶλλον εἰς ἀκαδημαϊκοὺς συλλόγους, καὶ οἱ προσερχόμενοι ἐν τῷ κοινοβουλίῳ νὰ ψηφίσωσιν ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων καὶ νὰ ἐκφράσωσι τὴν γνώμην των ἐπ’ αὐτῶν ὀφείλουν μὲν νὰ καταρτίσωσιν αὐτὴν καὶ διὰ τῆς ἀναγνώσεως συγγραφέων, ἀλλ’ ἰδιαιτέρως γενομένης. Δὲν θὰ ἀναγνώσω λοιπὸν διὰ τὸν λόγον τοῦτον συγγραφεῖς, δὲν θὰ μηκύνω τὸν λόγον ἀπαριθμῶν ἐπιχειρήματα τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας θεωρίας, διότι πιστεύω ὅτι καταναλίσκω τὸν καιρὸν εἰς μάτην. Συνάμα δὲν σχετίζω τὸ ζήτημα μὲ τὰς πολιτικὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐξέφρασαν. Ὅταν πρόκειται νὰ λυθῶσιν ἐν τῷ κοινοβουλίῳ μεγάλα ἐπιστημονικὰ ζητήματα, ὅταν πρόκειται νὰ λυθῶσι ζητήματα τῆς ἐπιστήμης ἐπηρεάζοντα σπουδαίως καὶ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ τόπου, αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ πρέπει νὰ σιγήσωσιν. Εἶναι ἀδιάφορον εἰς ποίαν πολιτικὴν σημαίαν, εἰς ποίαν πολιτικὴν δοξασίαν ἀνήκω, ἂν ψηφίσω οὕτως ἢ ἄλλως. Τὰ ἔργα τῶν κοινοβουλίων, ὅπως γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, εἶναι διττά· ναὶ, ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτηρήσεως τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρὸ πάντων καὶ κύριον ἔργον ἔχουσι τὸ ἔργον τῆς νομοθεσίας. Ἐὰν εἰς ἕκαστον νομοθέτημα ὑποβαλλόμενον παρὰ τῆς κυβερνήσεως εἴχομεν ἀείποτε ὑπ’ ὄψιν μας τὴν πολιτικὴν σημαίαν, εἰς ἣν ἕκαστος ἀνήκει, ἡ πάλη ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου ἐφ’ ὅλων τῶν νομοσχεδίων ἤθελεν εἶσθαι πάλη ἀγρία, καὶ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἤθελεν εἶσθαι, κατ’ ἐμὲ, τὸ ἔχθιστον τῶν πολιτευμάτων. Εἶναι ἀδιάφορον λοιπὸν εἰς ποίαν τάξιν καὶ εἰς ποίαν φάλαγγα ἀνήκει ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, εἴτε εἰς τὴν δεξιὰν, εἴτε εἰς τὴν ἀριστεράν· ἡ ψῆφος θὰ δοθῇ κατὰ τὴν ἐλευθέραν πεποίθησιν καὶ κατὰ τὴν κρίσιν ἑκάστου. Δύω συστήματα, κύριοι, ἀντιμάχονται, καὶ ἀντιμάχονται μέχρι θανάτου καὶ ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν· τὸ σύστημα τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ καὶ τὸ τοῦ μονοπωλίου. Λυποῦμαι διότι, καίτοι ἐκτιμῶν σφόδρα τὰς ἀρχὰς τοῦ φιλτάτου μου βουλευτοῦ Παρνασσίδος, διαφωνῶ σπουδαίως πρὸς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐπρέσβευσε· συνάμα ὅμως καταλήγω εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, εἰς τὴν αὐτὴν γνώμην. Ἐκήρυξε τὸ μονοπώλιον τῶν Τραπεζῶν, καὶ ὑπεστήριξε τὸ μονοπώλιον ὡς ἀρχὴν, ὡς ἀνάγκην, ὡς ὠφέλειαν. Ἀληθῶς ὑπὸ τὴν πρακτικὴν ἔποψιν τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον ὑπὲρ τῶν ἀρχῶν του, τῶν ἰδεῶν του· ἂν ἐξαιρέσητε τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Σκωτίαν, εἰς ἅπαντα τὰ λοιπὰ κράτη θέλετε εὕρει τὸ μονοπώλιον ἐν ἰσχύϊ. Ἀλλ’ ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν θεωρίαν, θὰ τὸ ἴδητε μονονουχὶ καταδικαζόμενον. Μόνος ὁ συγγραφεὺς, τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσεν, ὁ Βολόβσκης, ἀγχινούστατα τῷ ὄντι ὑπερασπίσθη τὸ μονοπώλιον τῶν Τραπεζῶν· ἀλλ’ ἀπέναντί του ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐχαρακτήρισε τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν, ἔρχεται σμῆνος ὅλον ἄλλων περιδόξων συγγραφέων, ὁ Chevalier, ὁ Horne, ὁ Maclood, ὁ Mil. Πάντες οὗτοι μονονουχὶ, κύριοι, ὑπεστήριξαν τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν· καὶ ὅ,τι συμβαίνει ἐν τῷ πολιτικῷ κόσμῳ, τὸ αὐτὸ καὶ ἐν τῷ οἰκονομολογικῷ. Τῷ ὄντι, ὑπὸ τὸν ἀπολυτισμὸν εὑρίσκετε τὴν εὐχάριστον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡσυχίαν, ἀλλὰ συνάμα καὶ τὴν ἡσυχίαν τοῦ θανάτου· ὑπὸ τὰ ἐλεύθερα πολιτεύματα τοὐναντίον βλέπετε περιορισμοὺς, βλέπετε περιπετείας, ἀλλὰ συνάμα εὑρίσκετε καὶ τὴν πρόοδον. Ὅ,τι ἐφαρμόζεται, εἶπον, ἐν τῷ πολιτικῷ κόσμῳ, ἐφαρμόζεται καὶ ἐν τῷ οἰκονομολογικῷ, καὶ ἄλλως αἱ ἀρχαὶ τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας εἶναι πάντοτε αἱ αὐταί. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ σεβαστός μοι φίλος, ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀρνηθεὶς εἰς τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν τὴν ἰδιότητα τῆς ἐπιστήμης· ἡ πολιτικὴ οἰκονομία εἶναι καὶ θὰ ᾖναι ἐπιστήμη. Τῷ ὄντι συζητοῦνται ἀρχαί τινες αὐτῆς, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ πολιτικὴ οἰκονομία ἔχει καθιερώσει ἀρχὰς ἀναλλοιώτους καὶ ἀναμφισβητήτους· καὶ ὅταν κατώρθωσε νὰ συστήσῃ τοιαύτας ἀναλλοιώτους ἀρχὰς ἀναμφισβητήτους, ὁμολογουμένως εἶναι ἐπιστήμη. Τὴν ἀρχὴν τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως οὐδεὶς οὔτε ἠρνήθη, οὔτε δύναται νὰ ἀρνηθῇ, καὶ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἀπαρασαλεύτως τὴν καθιεροῖ ἡ πολιτικὴ οἰκονομία. Λοιπὸν ἡ ἀρχὴ καὶ βάσις τῆς πολ. οἰκονομίας εἶναι ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμός. Τῷ ὄντι ὑπὸ τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμὸν ἐγένοντο κρίσεις, καὶ κρίσεις μεγάλαι ἐν Ἀμερικῇ, ἀλλ’ ὅπως εἶπον, ἐγένετο καὶ ἀνέλπιστος πρόοδος· ἄλλως, τὸ κακὸν δὲν ἔγκειται ἐν τῷ ἐλευθέρῳ συναγωνισμῷ. Μήπως δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ἐν τῷ ἐλευθέρῳ συναγωνισμῷ νὰ ληφθῶσιν ἐγγυήσεις τοιαῦται, αἵτινες νὰ ἀπομακρύνουν καὶ νὰ ἀναστέλλουν τὰς παρεκτροπάς; Ἔχομεν τὸ σύστημα τὸ ὑπερισχῦον ἐν Σκωτίᾳ, τὸ ὁποῖον λαμπρῶς ἐνώπιον ἡμῶν ἐξετέθη. Ἐλευθέρα σύστασις τῶν Τραπεζῶν δὲν σημαίνει ἔλλειψιν πάσης ἐγγυήσεως. Δύναται ἡ κοινωνία νὰ λάβῃ ἐγγυήσεις, ἀλλ’ ἴσως δι’ ὅλας τὰς Τραπέζας· καὶ τοῦτο ὀρθῶς ἐπραγματοποιήθη ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπὶ προστασίας. Ἐκεῖ ἡ κυβέρνησις τοῦ κράτους ἐκείνου ἐμερίμνησε καὶ περὶ τῶν ὑπηκόων καὶ περὶ τοῦ κράτους· ὅταν μοὶ δώσητε, εἶπε, τὰς ἐγγυήσεις αὐτὰς, ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν εἶναι πλήρης· εἰς τὴν Σκωτίαν, εἶπε, δὲν δύνανται νὰ ἐκδώσουν τραπεζικὰ γραμμάτια παρ’ ὑπὸ ῥητοὺς ὅρους, παρ’ ὅταν συστηθῇ Τράπεζα ὡρισμένου ἀριθμοῦ μελῶν εἰς ὁλόκληρον εὐθυνομένων διὰ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Τραπέζης. Λοιπὸν ἰδοὺ ἡ μεγαλειτέρα ἐγγύησις ὑπὸ τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμόν.

§147ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁμόῤῥυθμοι ἑταιρίαι.

§148ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ναί· λοιπὸν καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ παντοῦ δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀσφαλίζουν τοὺς κατόχους τῶν τραπεζογραμματίων. Τὸ ὡραιότερον τῶν συστημάτων εἶναι ὁ συναγωνισμὸς ὁ ἐλεύθερος· καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχω κᾀμμίαν δυσκολίαν νὰ ταχθῶ μὲ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάζῃ ἡ ἰδέα τῆς πράξεως, διότι ἐν τῇ πράξει ἰσχύει μία ἀρχὴ διὰ τοὺς λόγους, οὓς μετ’ ὀλίγον θὰ ἀναπτύξω· καὶ δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς, ὅταν ἐκλείψουν αἱ ἀνάγκαι τῶν κρατῶν, καὶ θὰ καθιερωθῇ ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν πλήρης. Ὑπέμνησε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος τὴν κατάργησιν τῆς κλίμακος· πόσαι ἐν τούτοις, τὸν ἐρωτῶ, συζητήσεις ἐκτεταμέναι δὲν ἔγειναν ἐπὶ τούτου; πόσον οἱ προστατευτικοὶ δὲν ἐφοβήθησαν τὸν ὄλεθρον; καὶ ὅμως κατέπεσε, καὶ ἡ κοινωνία προώδευσεν. Ἐὰν λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν ὑπὸ ἐγγυήσεις τοιαύτας, αἵτινες ἀσφαλίζουν τοὺς κατόχους τῶν τραπεζογραμματίων, δὲν ὑπάρχει κατ’ ἐμὲ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι καλόν· ἀπέναντι δὲ τοῦ συστήματος τούτου τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν ἔρχεται ὁ δυϊσμὸς, ὃν προτείνει ἡ κυβέρνησις. Νομίζω ὅτι σφάλλει μᾶλλον τῶν μονοπωλιστῶν· ὁ δυϊσμὸς εἶναι ἀντίθετος καὶ τοῦ προνομίου καὶ τῆς ἐλευθερίας, καὶ ἂν θέλετε, εἶναι μᾶλλον ἄρνησις τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν· ὁ δυϊσμὸς περιέχει ὅλα τὰ ἐλαττώματα τοῦ συναγωνισμοῦ ἄνευ οὐδενὸς κέρδους. Ἂς ἔλθωμεν ἐν τῇ πράξει· ὅταν ἔχωμεν τὸ πλῆρες σύστημα τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν, ὁ συναγωνισμὸς δὲν δύναται νὰ ᾖναι τόσον ἐπικίνδυνος, ὅσον τὸν φαντάζεσθε· δὲν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταστροφὴν, διότι ἐν τῇ ἐλευθερίᾳ ἔγκειται τὸ μέσον τοῦ περιορισμοῦ. Ὅταν ἔχωμεν 10 Τραπέζας, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ μία τῶν Τραπεζῶν θέλει νὰ ῥίψῃ τὰς ἑτέρας ἵνα μείνῃ κυρία τοῦ πεδίου, καὶ προβαίνει εἰς παρατόλμους ἐπιχειρήσεις συναγωνισμοῦ, τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ ἐπέλθῃ, διότι εἰς τὴν ἐλευθερίαν ἔγκειται ὁ περιορισμὸς, καὶ ἂν ῥίψῃ τὰς ὑπαρχούσας Τραπέζας, θὰ συστηθοῦν αὔριον ἄλλαι. Ἀλλὰ μὲ τὸν δυϊσμὸν τί θὰ ἔχωμεν; πάλην θανάσιμον, θὰ ἔχωμεν ἢ μονοπώλιον, τῶν ἑταιριῶν συνεννοουμένων, ἢ θανάσιμον πάλην αὐτῶν. Ὑποθέσατε, κύριοι, τὴν Ἑπτάνησον, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἱδρύσωμεν ἀποκλειστικῶς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν καὶ τὴν Ἰονικήν· ἂν ἀφήσωμεν τὸ σύστημα τὸ ὑπερισχύον μέχρι τοῦδε, δὲν ἔχει κᾀνένα κίνδυνον, καὶ ἂν πέσῃ ἡ μία, θὰ συστηθῇ ἡ ἄλλη· ἀλλ’ ὅταν δώσητε ἀποκλειστικὸν προνόμιον, ἔχομεν μίαν μόνην, τὴν Πιστωτικὴν ἢ Ἰονικὴν Τράπεζαν· θὰ πολεμήσῃ καὶ θὰ ῥίψῃ ἡ μία τὴν ἄλλην· τότε δὲ μένει αὐτὴ κυρία, καὶ θὰ ἐπέλθῃ τοῦτο· ἐνθυμηθῆτε δὲ, κύριοι, τὴν πρόῤῥησίν μου. Θὰ γείνῃ δὲ τοῦτο, διότι καὶ ἐγὼ ἂν ἤμην μέτοχος τῆς Πιστωτικῆς ἢ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ὅταν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι ῥίπτων τὴν ἑτέραν θὰ γείνω κύριος τοῦ μονοπωλίου, ἐννοεῖται, θὰ προβῶ μέχρι τέλους εἰς τὸν συναγωνισμόν. Λοιπὸν τὸ σύστημα τοῦ δυϊσμοῦ εἶναι ἀναίρεσις τοῦ συστήματος τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν· προτιμῶ δὲ κατὰ πολὺ περισσότερον λόγον τὸ σύστημα τοῦ συναγωνισμοῦ παρὰ τὸ τοῦ δυϊσμοῦ. Ἐν τούτοις ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν πραγμάτων ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος, θὰ μοὶ εἴπητε καὶ θὰ μοὶ εἴπῃ καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος, πῶς λοιπὸν, ὅταν ἡ θεωρία τόσον ἔχῃ δίκαιον, ὅλα τὰ κράτη τὰ πεπολιτισμένα δέχονται τὸ μονοπώλιον; Σᾶς τὸ εἶπε, κύριοι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· εἶναι αἱ ἀνάγκαι τῶν κρατῶν ὅλων, τῶν ὁποίων ὁ βουλευτὴς Θήρας ἔφερε παραδείγματα. Τὸ κοινοβούλιον τῆς Ἀγγλίας ἔδωκε τὸ μονοπώλιον. Τί τὸ ἐμπόδιζε διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ κράτους νὰ δώσῃ τοῦτο καὶ εἰς ἕνα βυρσοδέψην ἀπέναντι τῶν βυρσοδεψῶν, διὰ τὰς ἀνάγκας ὅμως τοῦ κράτους; Δὲν εἶναι δὲ ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι τὸ τραπεζογραμμάτιον εἶναι νόμισμα· ὄχι, κύριοι, μᾶλλον δύναται νὰ θεωρηθῇ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν ὑπὸ τελειότερον τύπον, ὅστις δὲν ἐνομοθετήθη εἰσέτι· δὲν εἶναι νόμισμα, διότι τὸ νόμισμα ἔχει αὐτὸ τὸ ἰδιάζον, περιέχει ἐν ἑαυτῷ τὴν ἀξίαν, ἐνῷ τὸ τραπεζογραμμάτιον δὲν εἶναι παρὰ ἐκπροσώπησις τῆς ἀξίας. Ὅταν ἔχετε νομίσματα ἐν τῷ θυλακίῳ σας, ἔχετε τὴν ἀξίαν αὐτῶν εἰς ἄργυρον, χαλκὸν κλπ· ὅταν ἔχετε τραπεζογραμμάτιον, δὲν ἔχετε τὴν ἀξίαν, ἀλλ’ ἐκπροσώπησιν τῆς ἀξίας. Αἱ ἀνάγκαι λοιπὸν τῶν κρατῶν εἶναι ἐκεῖναι αἵτινες καθιέρωσαν τὰ προνόμια· καὶ αἱ ἀνάγκαι τῶν κρατῶν, κύριοι, αἱ καθιερώσασαι τὰ προνόμια εἶναι ἄμεσοι ἢ ἔμμεσοι. Ὅταν δίδεται προνόμιον εἴς τινα Τράπεζαν, δίδεται διότι ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν θὰ φέρῃ ἡ Τράπεζα, θὰ ᾖναι ἄμεσος ἢ ἔμμεσος. Ἄμεσοι εἶναι αἱ ὡρισμέναι παροχαὶ, ἃς παρέχουν τὰ τραπεζικὰ ἐκεῖνα καταστήματα εἰς τὰς κυβερνήσεις, ὡς εἶπεν ὁ βουλευτὴς Παρνασσίδος. Κατὰ τὸ 1848 ἐδόθη τὸ προνόμιον ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλ’ ἐλησμονήθησαν αἱ ἀνάγκαι αἱ κυβερνητικαὶ, τὰς ὁποίας ἀνεπλήρωσε τὸ προνόμιον ἐν Γαλλίᾳ; Ἐξηκολούθησε τὸ προνόμιον, διότι ἡ Τράπεζα ἡ Γαλλικὴ ἐξηκολούθησε τὰς παροχάς της εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἔφθασεν εἰς τὸ ὑπέρτατον σημεῖον, διότι πέντε μιλιούνια φράγκων ἐδόθησαν εἰς τὸ κράτος. Λοιπὸν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ἀμέσων ὠφελειῶν τῶν εἰς τὸ κράτος παραχωρηθεισῶν δίδονται τὰ προνόμια. Εἶναι καὶ ἡ ἄλλη ἔποψις τῶν ἐμμέσων ὠφελειῶν. Ὅταν πρόκειται νὰ ἔλθουν κεφάλαια, νὰ πληρωθοῦν ἀνάγκαι τῆς κοινωνίας διὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Τραπέζης, δημιουργοῦνται τὰ προνόμια. Σήμερον εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὴν μίαν ἢ τὴν ἑτέραν ἔποψιν; οὐδαμῶς. Ποῖα τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνετε ἀπὸ τὰς Τραπέζας; Ὑπὸ τὴν ἄμεσον καὶ ἔμμεσον ὠφέλειαν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, καὶ χαίρω διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ἔθεσεν εἰς τὴν ἀληθῆ ἔποψιν. Αἱ ἀνάγκαι τῆς ἐπικρατείας καὶ τῆς κοινωνίας πρέπει τοὐλάχιστον νὰ λύσουν τὸ ζήτημα. Λοιπὸν αἱ συμβάσεις τείνουν εἰς τὰς ὠφελείας αὐτάς; Τί κερδαίνομεν ἀπὸ τὰς συμβάσεις; ἓν δάνειον πρὸς 6% καὶ οὐδὲν πλέον· αὐτὴ εἶναι ἡ ἄμεσος ὠφέλεια εἰς τὸ κράτος. Σήμερον εἶναι ἀφιλονείκητον ὅτι τὸ κράτος δύναται νὰ δανεισθῇ ἂν ὄχι πρὸς 7, πρὸς 8 ὅμως ἀναμφιλέκτως. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι τὰ δημόσια χρεώγραφα, τὰ φέροντα 8%, εἶναι ὑπερτιμημένα. Τοῦτο εἶναι ἀλάνθαστον σημεῖον ὅτι οἱ δανεισταὶ τοῦ δημοσίου ἀρκοῦνται εἰς τὰ 8%. Ὅταν ἀγοράζωσι μὲ 280, μὲ 290, θὰ εἰπῇ ὅτι εἶναι εὐχαριστημένοι καὶ μὲ 7%. Λοιπὸν τὸ κράτος δύναται νὰ δανεισθῇ πρὸς 7% ἢ πρὸς 8% ὁμολογουμένως. Τὰ ὠφελήματα λοιπὸν τὰ παρεχόμενα ἀμέσως εἰς τὸ κράτος πόσα εἶναι; ἡ διαφορὰ τοῦ 6 πρὸς 7, καὶ αὐτὸ εἶναι ὅλον τὸ κέρδος, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργήσωμεν τὸ προνόμιον. Ἂς ἔλθωμεν ὑπὸ τὴν ἑτέραν ἔποψιν τῆς ἐμμέσου ὠφελείας· ἐδημιουργήθη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὸ 1843. Ποία ἦτον ἡ κατάστασις τῆς ἀγορᾶς; Ὑπέρογκοι, δυσβάστακτοι τόκοι, ἔλλειψις κεφαλαίων πλήρης· καὶ τόσον εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὥστε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὅλα τὰ προνόμιά της, παρῆλθον 5, 10 ἔτη ἵνα συμπληρώσῃ τὰ κεφάλαιά της, εἰς τόσον ἐπικίνδυνον ἐπιχείρησιν ἐῤῥίφθησαν οἱ συστήσαντες αὐτήν. Παντοῦ σήμερον ἤλλαξαν τὰ πράγματα· χρεωστοῦμεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οἱ φιλέλληνες, οἱ συστήσαντες αὐτὴν, μόνον ἀπὸ αἴσθημα φιλελληνισμοῦ τὴν ἐσύστησαν. Ὁ μακαρίτας Βασιλεὺς Ὄθων, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐσκέπτετο ἂν ἔπρεπε νὰ χορηγήσῃ τὸ προνόμιον καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν ἀκόμη ἐκείνην· καὶ ὅτε τῷ ὑπενθυμήθη ἡ συνήθης γαλλικὴ φράσις le mieux il est l'ennemi du bien, τότε ἀπεφάσισε, κύριοι, νὰ δώσῃ τὸ προνόμιον. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἔλαβε τὸ προνόμιον, διότι ὑπῆρχεν ἀνάγκη καὶ ἀνάγκη ἀπαραίτητος τῆς κοινωνίας, καθόσον, κύριοι, τότε αἱ μετοχαὶ τῆς Τραπέζης ὄχι μόνον δὲν παρεῖχον κέρδος, ὡς εἶπον, ἀλλὰ μόλις ἐλαμβάνοντο εἰς τὸ ἐσωτερικόν, καὶ διότι ἡ Τράπεζα τότε δὲν ἔδιδεν οὔτε 8, οὔτε 7, οὔτε 6%. Τοιαύτη λοιπὸν ἦτον ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν παρέσχεν εἰς τὸ κράτος ἡ Τράπεζα αὕτη, καὶ διὰ τοῦτο ἔλαβε τὸ προνόμιον. Σήμερον ὅμως ποία ἡ θέσις τῶν πραγμάτων; Πρόκειται νὰ δοθῇ τὸ προνόμιον, οὐχὶ, κύριοι, διὰ τὴν ἵδρυσιν μιᾶς Κτηματικῆς Τραπέζης, τῆς ὁποίας ἡ ἀνάγκη εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ἄμεσος, ἀλλὰ εἰς προεξοφλητικὴν Τράπεζαν. Ὑπάρχει σπάνις κεφαλαίων καθόσον ἀφορᾷ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον; Προχθὲς ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὑπέγραψε διάταγμα ἱδρύσεως ἑταιρίας βιομηχανικῆς Τραπέζης, ἥτις ἔρχεται μὲ κεφάλαια 25,000,000 καὶ δὲν ζητεῖ κἀνὲν προνόμιον, κἀνὲν πλεονέκτημα ἀπέναντι τῶν ἄλλων. Σᾶς φέρω, λέγει, 25,000,000 νὰ τὰ ῥίψω εἰς τὴν βιομηχανίαν καὶ δὲν θέλω κἀνὲν προνόμιον, κἀμμίαν παροχήν.

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. 5,000,000 πρὸς τὸ παρόν.

§150ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δύναται ὅμως νὰ τὰ αὐξήσῃ κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγορᾶς.

§151ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§152ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Λοιπὸν ἰδοὺ μία ἄλλη Τράπεζα, ἥτις σᾶς λέγει, ἰδοὺ ἐγὼ προσφέρομαι εἰς ἀνακούφισιν τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας, εἰς ἀνακούφισιν τῆς ἐμπορίας καὶ δὲν ζητῶ οὔτε προνόμια, οὔτε παροχάς· ἔρχομαι ἀληθῶς νὰ σᾶς ἀνακουφίσω. Τοῦτο σημαίνει ὅτι δὲν ὑπάρχει σπάνις κεφαλαίων διὰ τὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον· ἔρχονται τὰ χρήματα, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ θέσετε προνόμια διὰ νὰ ἔλθουν. Τί σκοπεῖ σήμερον τὸ προνόμιον; τὴν ὑποστήριξιν καταστήματος προεξοφλητικοῦ. Λοιπὸν ἡ ἔμμεσος ὠφέλεια, ἥτις ἦτον ἀνάγκη νὰ παραχθῇ κατὰ τὸ 1843 καὶ ἥτις παρέχεται σήμερον ἀπὸ τὸ κατάστημα ἐκεῖνο, σήμερον δὲν ὑπάρχει. Καὶ ἄλλως τε, κύριοι, ἡ ἑλληνικὴ Τράπεζα ποίας ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τοῦ κράτους, ἀπέναντι τῆς κοινωνίας; Τὴν ὑποχρέωσιν, σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ⅔ τῶν κεφαλαίων της νὰ τὰ ἀπασχολήσῃ εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια· καὶ σήμερον ἀρκετὸν καὶ μέγα ποσὸν ἔχει, κύριοι, ἀπησχολημένον εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια ἐκεῖ ὅπου παρίσταται ἡ ἀνάγκη τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν αἱ προεξοφλητικαὶ Τράπεζαι δὲν παρέχουν ὠφελείας καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κτηματίας. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν καὶ ἡ ἔμμεσος ὠφέλεια. Ὅταν οὔτε ἀμέσως, οὔτε ἐμμέσως ὠφελούμεθα, διατί νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὸ πεδίον ἐλεύθερον; Ἀπέναντι τῆς ἰδέας αὐτῆς μοὶ ἀντιτάσσεται ἡ ἰδέα τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι παροδικὸν, θὰ καταλήξῃ. Ἂν ἦσθε θιασῶται τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐπιτείνητε, νὰ τὸ παρατείνητε· καὶ τέλος πάντων ἰδοὺ εὑρίσκομεν μίαν ἐλευθέραν γωνίαν τῆς Ἑπτανήσου, εἰς ἣν δυνάμεθα τὸ σύστημα καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ νὰ τὴν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν. Ἂς λάβωμεν ἐγγυήσεις ὅσας θέλομεν ἀπέναντι τῶν Τραπεζῶν· ὁ νόμος τῆς Ἑπτανήσου κατηργήθη, δὲν μᾶς ἐμποδίζει κἀνεὶς νὰ κηρύξωμεν, ὅτι ὑπὸ τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας ἑκάστη Τράπεζα ἐκεῖ δύναται νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, ὅταν μᾶς δώσῃ τὰς ἐγγυήσεις. Ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦτο, κύριοι, τῳόντι θὰ ὑπηρετήσωμεν τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμὸν καὶ θὰ ἐπέλθουν τὰ καλὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, ἀρκεῖ νὰ ληφθῶσιν αἱ ἐγγυήσεις, αἵτινες εἰς τὰ ἄλλα κράτη ἐλήφθησαν.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζωχιός.

§154ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ ἔδαφος σήμερον, κύριοι, δὲν εἶναι βεβαιότερον ἀφ’ ὅ,τι ἦτο χθές· ἔτι δὲ μᾶλλον σαλεύεται, διατί; ἐπενέβη πάλιν ἡ Πιστωτική, καὶ ὄχι μόνον ἐπενέβη, ἀλλὰ σᾶς διατάττουν νὰ ὑπακούσητε τὴν Πιστωτικήν. Ψηφίσατε, λέγουν, τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἂν τὸ δεχθῇ, καλῶς ἔχει, ἂν δὲν τὸ δεχθῇ, τί θὰ χάσητε; μίαν ὀνομαστικὴν κλῆσιν· εἶναι τίποτε περισσότερον; Ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ, ἐγὼ δὲν ἔχω ὄρεξιν νὰ τὸν ἀκολουθήσω, διότι δὲν θὰ τελειώσωμεν. Ἐγὼ σᾶς φέρω μαρτυρίας οἰκονομολογικὰς τῆς Πιστωτικῆς, ἥτις εἶναι νεωτέρα τοῦ Ἀδὰμ. Τί δὲ αὕτη σᾶς λέγει; Ἀφοῦ κατορθώσητε νὰ μοῦ βγάλετε ἀπὸ τὴν μέσην τὴν Ἰονικὴν, ἐγὼ ἐμβαίνω εἰς τὴν θέσιν της· μὲ τί; μὲ τὸ προνόμιον. Τοὺς ἔχετε γιὰ κουτούς; βέβαια ὄχι (γέλως). Τί σᾶς λέγει; Ἐγὼ λαμβάνω τὴν θέσιν της εἰς ὅ,τι αὐτὴ σᾶς ζητεῖ· μὲ τὸ προνόμιον δηλαδή. Διγαμίαν θέλει, ἂν μείνῃ ἡ Ἰονική· μονογαμίαν δὲ ἂν δὲν μείνῃ. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ εἶναι ἡ σοφωτέρα τῶν ὅλων κατοίκων τοῦ βασιλείου· διατί;

§155Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἦλθεν ἀπὸ τὴν Ἀνατολήν.

§156ΖΩΧΙΟΣ. Βεβαίως, αἱ θρησκεῖαι ἀπ’ ἐκεῖ ἦλθον, αἱ κοσμοκρατορίαι ἀπ’ ἐκεῖ, καὶ αὐτὴ ἀπ’ ἐκεῖ.— Ἅμα ἔκαμε τὸ καταστατικὸν, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἀνακηρύττεται, καὶ μετ’ ὀλίγον γίνεται ἡ σύμβασις τῆς 2 Νοεμβρίου ἀνάγκη τοῦ κράτους. Ἡ κυβέρνησις δὲ διὰ τοῦ στόματος τοῦ βασιλέως σᾶς εἶπεν, Ἔκαμα τὴν σύμβασιν τῆς 2 Νοεμβρίου καὶ πλέον οὔ. Αὐτὴν τὴν σύμβασιν εἶπον ὅτι τὴν ἐννοῶ, τὰς μετέπειτα δύω δὲν τὰς ἐννοῶ· αὐταὶ εἶναι ἀνεξήγητοι, καὶ οὐ μόνον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἠμπόρεσε νὰ τὰς ἐξηγήσῃ, ἀλλ’ οὔτε ἡ δεινότης τοῦ λόγου τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ. Τίς ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν τῶν δύω συμβάσεων; Ἠξεύρετε τὶ κατώρθωσαν; Τὸ μονοπώλιον τῆς Ἐθνικῆς γίνεται ἔτι μᾶλλον ἰσχυρότερον. Ὤφειλε νὰ ἐξαπλωθῇ εἰς ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, τῆς ἔδωκαν δὲ τὴν ἄδειαν νὰ περιορισθῇ, ἀλλὰ τὸ κράτος της νὰ ἐκτείνεται παντοῦ. Σᾶς λέγει ἡ Πιστωτικὴ, ὅτι θὰ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιόν της, θὰ τὸ κάμῃ 20,000,000, πολὺ καλά· τί ὅμως θὰ γείνῃ; 12,000,000 θὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Ἑπτάνησον· καὶ ἠξεύρετε διατί; Διότι ἠθέλησε νὰ σαγηνεύσῃ καὶ τὴν Ἑπτάνησον, καὶ ἐκεῖ θὰ κάμνῃ ὑποκαταστήματα. Διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα ἔχει ἄλλην φράσιν, «Καὶ νὰ αὐξήσῃ κατὰ τὰς ἀνάγκας τῶν συναλλαγῶν». Εἰς τὴν Ἑπτάνησον διατί δὲν μετεχειρίσθη αὐτὸν τὸν ὅρον;

§157ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σᾶς ἀγαπᾷ.

§158ΖΩΧΙΟΣ. Τὴν εὐχαριστῶ.—20,000,000, τὸ ὅλον, δώδεκα εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἐξ αὐτῶν θὰ λάβῃ τὸ τρίτον ἡ Κυβέρνησις, λοιπὸν θὰ μείνουν 8. Ἐκ τῶν 8, τὰ ὁποῖα μένουν διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὴν λεγομένην ἐλευθέραν, θὰ λάβῃ ἄλλα 4. Λοιπὸν θὰ μείνουν δι’ ὅλην τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα 4, διὰ δὲ τὰς ἑπτὰ νήσους 8. Διατί αὐτὸ τὸ χατίρι;

§159ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν ἔχετε προνομιοῦχον, καμαρωμένην.

§160ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὸ διαβεβαιώσω, ὅτι ἡ Ἰονικὴ δὲν ἔχει ὄρεξιν ν’ ἀποθάνῃ, ἀλλὰ θὰ μένῃ, καὶ ἔτι μᾶλλον προστατευομένη ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας. Καὶ δὲν δύνασθε νὰ τῆς ἀφαιρέσητε τὰ προνόμια. Καὶ ἀπὸ ὅσα ἐπιψηφίζομεν ἡμεῖς δὲν θὰ γείνῃ τίποτε, διότι ἡ Ἀγγλία σοῦ λέγει, στάσου· Θέλεις νὰ δώσῃς εἰς τὴν Πιστωτικὴν προνόμιον; Ἐγὼ δὲν τὸ δέχομαι.

§161ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Διατί;

§162ΖΩΧΙΟΣ. Τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς δὲν εἶναι δεκτὰ εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ κράτους· τῆς Πιστωτικῆς ἀναγκαστικῶς δεκτά. Ἰδοὺ ἡ διαφορά. Τὰ γραμμάτια τῆς Ἰονικῆς δὲν δύνανται νὰ ἦναι κατώτερα τῶν 30, τῆς δὲ Πιστωτικῆς δύνανται νὰ ἦναι κατώτερα τῶν 30 δραχμῶν. Τὰ τῆς Ἰονικῆς ὑπόκεινται εἰς τέλος χαρτοσήμου, τῆς Πιστωτικῆς δὲν ὑπόκεινται εἰς κἀνὲν τέλος· Μὰ πρέπει νὰ ἦναι τρελλὴ Ἰονικὴ νὰ ἀφήσῃ τὰ προνόμιά της. Ἐγὼ τί σᾶς λέγω; Πρόκειται νὰ συστηθῇ Τράπεζα νέα Ἑλληνικὴ, ἧς τὰ κεφάλαια εἶναι 10 ἑκατομμ. μετ’ ὀλίγον δὲ θὰ εἶναι 20, καὶ ὑπόσχεται ν’ ἀρχίσῃ μὲ τὰ 10 καὶ νὰ τελειώσῃ μὲ τὰ 20. Σᾶς δανείζει δὲ μὲ 6 καὶ 5% καὶ μὲ προθεσμίαν 23 ἐτῶν. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω τὸν Σισμόνδη καὶ τὸν Γκρὸτ, πῶς τὸν λέγετε; ἐξετάζω τὸν χωρικὸν τὸν ἰδικόν μου. Πάρετε τὸν χωριάτην, πέστε του τί τὸν συμφέρει, καὶ αὐτὸ νὰ κάμετε. Λοιπὸν ἔχω δύω Τραπέζας, ἡ μία δανείζει μὲ 6 καὶ 5%, ἡ ἄλλη ὄχι· ἡ μία δανείζει εἰς τὸ κτῆμά σου, ἡ ἄλλη ὄχι· ἡ μία δανείζει διὰ 23 ἔτη, ἡ ἄλλη δι’ ἓξ μῆνας. Μὰ φέρετε καὶ τὸν κ. Σοῦτσον, ὅστις ἦτον ἐδῶ προτήτερα, νὰ σᾶς λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Συζητοῦμεν 15 ἡμέρας, διότι θέλετε νὰ μᾶς βιάσητε νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἡμέρα εἶναι νύκτα. Πέστε το, λέγουν, διὰ νὰ τελειώσωμεν. Μὰ πῶς νὰ βεβαιώσω ὅτι εἶναι νύκτα, καὶ μάλιστα ὅταν ἔρχεται ἡ Πιστωτικὴ καὶ λέγει εἶναι ἡμέρα μεσημέρι; Καὶ ὅμως εἶναι μεγάλη εὐεργεσία τὸ 6% καὶ 5%. Εἰς ποίους; Εἰς ἐμὲ τὸν πτωχόν. Βεβαίως ὑμεῖς εἶσθε πλουσιώτεροι ἀπὸ τοὺς πτωχοὺς χωρικοὺς κτηματίας· ἂν δὲ κατορθώσητε νὰ ἔχητε 3 ὑπογραφὰς δύνασθε νὰ ὑπάγετε νὰ δανεισθῆτε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Καὶ ἂν σᾶς εἴπῃ ὁ κ. Κεγαγιᾶς, ὅτι αὐτὴ ἡ ὑπογραφὴ δὲν τοῦ ἀρέσει; Καὶ ἂν αὐτὸς ποῦ σοῦ τὴν ἐζητήσατε σᾶς εἴπῃ· καὶ μήπως μοῦ ἔφερες κἀνένα ζευγάρι κοτόπουλα, κἀνένα ζευγάρι γάλλους διὰ νὰ σοῦ τὴν δώσω; (γέλως). Ἢ ἂν σᾶς εἴπῃ, Θὰ μοῦ δώσῃς τὴν τιμήν σου, τὴν ψῆφόν σου; Ἢ δὲν τὸ πιστεύετε;

§163ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Γίνεται καθ’ ἡμέραν.

§164ΖΩΧΙΟΣ. Μὰ εὐλογημένοι δὲν κατεδικάσατε αὐτὰς τὰς ἐκλογὰς, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν διὰ τοῦ ἀργυρίου; (θόρυβος).

§165ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κύριε Ζωχιὲ, δὲν ἀναβάλλομεν διὰ τὴν Δευτέραν τὴν συζήτησιν;

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Ζωχιέ.

§167ΛΑΠΑΣ. Τί τὰ θέλετε τὰ πολλὰ λόγια....

§168ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν ἐπρόκειτο διὰ τὸν σιδηρόδρομον, διὰ νὰ πᾶς στὴν ἐπαρχίαν σου τρεχάτος, μοῦ χαλοῦσες τὸ μυαλὸ ἀπὸ τὰς φωνάς· καὶ τώρα ὅπου πρόκειται νὰ πνίξουν τὸν ἰδικόν μου τὸν χωρικὸν, δὲν σὲ μέλει. (διάλογοι θορυβώδεις). Τοῦτο εἶναι ἀνυπόφορον. Μᾶς ἔλαβον ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν των· λέγουν, εἶσθε ὄρνια, εἶσθε ὄρνια, ν’ ἀκοῦτε τί σᾶς λέγομεν ἡμεῖς (θόρυβος). Χωρὶς νὰ κολακεύσω τοὺς Κεφαλλῆνας, αὐτοὶ εἶναι οἱ ἐξυπνότεροι ὅλων τῶν Ἑπτανησίων. Ἂς προσθέσω καὶ ἓν ἄλλο, εἶναι οἱ τολμηρότεροι. Ἔλαβον τὰ ὅπλα κατὰ τῶν Ἄγγλων ἐπὶ Οὐάρδου, καὶ μολονότι τοὺς ἔσφαζεν, αὐτοὶ ἐπέμενον. Λοιπὸν εἶναι οἱ τολμηρότεροι. Καὶ οἱ φρονιμώτεροι ὅμως· ἔχουσι τὴν σοφίαν τοῦ ὄφεως.

§169ΡΟΥΚΗΣ. Τοῦ ποικίλου;

§170ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἠξεύρω. — Ποία νῆσος ταράσσεται σήμερον περισσότερον τῶν ἄλλων; Ἡ Κεφαλληνία. Οἱ Κερκυραῖοι οἱ ἰδικοί μου χάσκουν καὶ περιμένουν τὴν ἀπόφασίν σας. Καὶ ἂν ὑπάγῃ ἐναντία ἀπόφασις, καὶ μάθουν ὅτι κατεδικάσατε τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὅλοι θὰ γείνουν μάρμαρον.

§171Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐτελειώσατε;

§172ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Δημητριάδη, ὁ κύκνος ὅταν πρόκειται ν’ ἀποθάνῃ, τότε λέγει τραγούδια. Πρόκειται νὰ διαβῶμεν τὴν δευτέραν τάφρον, ἐννοεῖτε ὅτι θὰ τραγουδήσωμεν ἕως τὸ βράδυ; (γέλως).

§173Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εὐχαρίστως σὲ ἀκούω χωρὶς νὰ σοῦ κόψω τὸ κεφάλι.

§174ΖΩΧΙΟΣ. Εὐχαριστῶ· εἴμεθα καὶ συγγενεῖς (γέλως). Παρακαλῶ τὸν κύριον πρόεδρον, νὰ ἀφήσῃ τὴν θέσιν του καὶ νὰ φύγῃ ἀπὸ ἐδῶ, νὰ ὑπάγῃ δὲ εἴτε εἰς τὴν Ζάκυνθον, εἴτε εἰς τὴν Κεφαλληνίαν διὰ νὰ τοὺς ἐξηγήσῃ τὰς θεωρίας τοῦ Ἀδάμ· εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸν ἐννοήσουν. Πῶς δύναταί τις ν’ ἀποφασίσῃ, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ τὸ 7 ἀντὶ τοῦ 5, ἢ οἱ 6 μῆνες, ἀντὶ τῶν 23 ἐτῶν; Καὶ ἡ ψῆφός μου.... ἀντὶ τῆς προστασίας τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ὁ ὁποῖος εἰς τὰς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τὴν Ἄμφισσαν, μοὶ γράφει, κύριε Ζωχιέ, σὲ ἔχω καὶ φίλον.... (γέλως), καὶ μὲ ἀναγκάζῃ νὰ πωλήσω τὴν τιμήν μου; Ἠξεύρετε ὅτι ὁ Ἰσαῦ, πεινασμένος, λυσσασμένος τῆς πείνης, ἐπιστρέφων ἀπὸ τὸ κυνήγιον ἐζήτησε νὰ φάγῃ, καὶ ὁ ἀδελφός του τὸν ἐλήστευσεν, καὶ ἐπώλησε τὰ πρωτοτόκιά του εἰς τὸν Ἰακώβ. Καὶ νομίζετε, ὅτι ὁ κ. Κεχαγιᾶς δὲν θὰ μὲ ληστεύσῃ, ἂν λάβω ἀνάγκην 5 λεπτῶν κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν; Ἂν ἦτο τὸ ζήτημα πολιτικὸν, ἔπρεπε νὰ εἰπῆτε, θὰ ὑπερασπισθῶμεν τὴν ζωήν μας μέχρις ἐσχάτων, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, δὲν πρόκειται διὰ τοὺς Ἑπτά, δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ περὶ τῶν δανείων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ περὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, καὶ περὶ τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ τῶν ἐκλογέων τῆς Ἑπτανήσου. Τὰ πράγματα δὲ εἶναι τόσον ἁπλᾶ, ὥστε ἀπορῶ διατί ἐγὼ μένω ἐδῶ νὰ καὶ σᾶς ὁμιλῶ· Μένω ὅμως διότι σεῖς ἐπιμένετε, ἐπιμένετε, τὸ 5 εἶναι μεγαλείτερον τοῦ 7, τὰ 23 ἔτη εἶναι ὀλιγώτερα τῶν 6 μηνῶν, ἡ γῆ δὲν ἀξίζει, ἀλλ’ ἀξίζει ἡ ὑπογραφὴ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, τοῦ βουλευτοῦ Παρνασσίδος, ἤ, κατὰ τοὺς ὀρθοτομοῦντας, τοῦ ἐκ Παρνασσίδος. Δὲν εἶναι φρονιμώτερον νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ πάρῃ αὐτὰ τὰ εὐλογημένα χαρτιὰ νὰ τὰ μελετήσῃ 2, 3, 4 ἡμέρας, καὶ νὰ μᾶς τὰ φέρῃ πλήρη; Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἀντὶ τῶν ὀλίγων ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα σᾶς δίδει ἡ Πιστωτικὴ, θὰ σᾶς δώσῃ περισσότερα· διότι πάρετε τὸ τρίτον τῶν εἴκοσι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητον. Σοῦ δίδει καὶ δέκα ἑκατομμύρια εἰς τὴν γῆν· τί ἁπλούστερον τούτου; Εἰς πράγματα δὲ τόσον ἁπλᾶ, τόσον σαφῆ ἀπορῶ πῶς κάθεσθε καὶ συζητεῖτε. Καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ἔχομεν δίκαιον ἀμυνόμενοι, καὶ ὅλη ἡ Ἑπτάνησος, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν πρότασίν μας, καὶ ἐκ προοιμίων τοὺς εὐχαριστῶ. Μίαν λέξιν θὰ προσθέσω καὶ θὰ δώσω πολιτικὴν τροπὴν εἰς τὸ ζήτημα. Ἐνθυμεῖσθε τὴν κατηραμένην νύκτα τῆς 24 Μαρτίου (θόρυβος). Μία πολιτικὴ μερὶς ἔμεινε εἰς τὴν θέσιν της, εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς, δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Τὴν ἑπομένην ἡμέραν ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὴν καταδίκην μου· ἀλλ’ ἦτο δυνατόν; Ὅλα ἦσαν δυνατὰ, ἐκτὸς αὐτοῦ. Θέλω νὰ σὲ κρεμάσω, ἀλλὰ θέλω νὰ βάλῃς τὴν θυλιὰ μόνος σου εἰς τὸν λαιμόν σου. Τί νὰ κάμω; Ἦτο πλησίον μου ὁ κ. Ζαΐμης· φύγε, μοὶ εἶπε, διότι ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἔχει σκοπὸν νὰ σὲ κρεμάσῃ. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς προχθὲς εἰς τοὺς λόγους του ὑπέμνησε τὴν νύκτα ἐκείνην· ἐγὼ δὲν ὡμίλησα. Χθὲς μᾶς εἶπε ὅτι δὲν προσβάλλει, καὶ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ προσβάλω κἀνένα (θόρυβος). Εἷς τῶν ἐντίμων βουλευτῶν χθὲς σᾶς ὑπέμνησε τὸν βόρβορον τῆς νυκτὸς ἐκείνης· ἡ λέξις εἶναι τραχεῖα. Μίαν ἀπόκρισιν δίδω εἰς ὅλα, ὅτι ὁ ἔντιμος πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τὸν ὁποῖον ὅλοι τιμῶμεν, διότι ἠξεύρει νὰ κρατῇ τὴν θέσιν του, ἦτο μαζῆ μας ἐκείνην τὴν νύκτα, καὶ ἡ συμπολίτευσις φρονίμως ποιοῦσα μᾶς τὸν ἔθεσε κεφαλήν. Ὁ ὑβρίζων τὴν νύκτα ἐκείνην τολμᾷ νὰ προσβάλλῃ τὸν πρόεδρον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνώτερος πάσης προσβολῆς.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι κἀνεὶς ἄλλος ἐγγεγραμμένος διὰ νὰ ὁμιλήσῃ.

§176ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ διαφωνήσῃ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν Δευτέραν ἢ τώρα, ἀλλ’ οὐχὶ νὰ θεωρήσῃ περαιωμένην τὴν συζήτησιν.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἄλλος ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ πλέον.

§178ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κ. Δημητριάδης δὲν ἐζήτησε τὸν λόγον;

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρητήθη.

§180ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπαναλέγω ὅτι ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, εἶναι ἡ δωδεκάτη ὥρα.

§181ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ δὲν εἶναι κἀνεὶς νὰ ὁμιλήσῃ, θὰ εἰπῇ ὅτι ἐτελείωσεν ἡ δευτέρα συζήτησις.

§182ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σημειώσατέ με, κ. πρόεδρε.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§184ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς· πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, ἀλλὰ τί πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν; Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τρεῖς συμβάσεις ἀλληλενδέτους, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν δι’ ἑνὸς μόνου νομοσχεδίου, καὶ ἐρωτώμεθα ἂν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι αἱ συμβάσεις αὗται δύνανται νὰ χωρισθῶσι. Μέχρι σήμερον βλέπω ὅτι αὗται ὑπεβλήθησαν δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν ἢ νὰ δεχθῶμεν ἢ νὰ ἀποῤῥίψωμεν· ἀλλὰ διαρκούσης τῆς συζητήσεως, ἐπῆλθον νέα γεγονότα, τὰ ὁποῖα μετέβαλον τὴν θέσιν τῶν πραγμάτων. Πλὴν τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καὶ τὰς ὁποίας ὑπεστήριξάν τινες ἐκ τῶν ἀγορευσάντων καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἠξεύρω ποία θὰ ᾖναι ἡ τελικὴ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, πλὴν τῶν προτάσεων ἐκείνων ἦλθον χθὲς ἕτεραι τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι ἀγνοοῦμεν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται καὶ ποίαν τροπὴν θὰ λάβουν κατὰ τὴν συζήτησιν· καὶ δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι κἀνεὶς ἐκ τῶν κκ. βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος νὰ θέλῃ ἡ ἀπόφασίς του νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς ἀποφάσεις μιᾶς συνελεύσεως τῶν μετόχων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας συζητοῦμεν, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς ὀφείλομεν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν, μέχρις ὅτου χωνευθῶσιν αἱ νέαι ἰδέαι καὶ προτάσεις, καὶ πιστεύω μέχρι τῆς Δευτέρας ἴσως ἔλθουν νεώτερα γεγονότα, τὰ ὁποῖα πιθανὸν νὰ μεταβάλουν τὴν θέσιν καὶ τὰς σκέψεις ἡμῶν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι καὶ τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς ἐπιβάλλει νὰ μὴ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι εἰσέτι ὥριμα.

§185ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤλπιζα, κύριοι, ὅτι ἐλθούσης τῆς 12 καὶ ἐπελθόντος ὀλίγα λεπτὰ πρὸ τῆς 12 νέου τινὸς συμβάντος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν μοῦ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λαλήσω, τὸ ὁποῖον ὅμως γινώσκω καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν ἔπρεπεν ἤδη ποσῶς νὰ ἀναφέρω, ἀλλὰ βιάζομαι νὰ τὸ κάμω, διότι τὸ γνωρίζω ὄχι μόνος μου, ἤλπιζα, λέγω, καὶ εἶχον πεποίθησιν ὅτι ἡ αἴτησις τῆς ἀναβολῆς ἡ τόσον δικαιολογημένη καὶ ἕνεκα τῆς ὥρας καὶ ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ ἄλλου τὸ ὁποῖον προτείνομεν, δὲν ἤθελεν εὕρει ἀντίστασιν. Δὲν ἐπιδιώκομεν τὸν βρυκόλακα τῆς ἀναβολῆς, κ. πρόεδρε, δὲν τὸν θέλομεν σύμμαχον, ἀλλὰ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ θέμα τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Δὲν εἶναι πρώτη φορά, καθ’ ἣν τοιαῦται ἐκτεταμέναι συζητήσεις γίνονται ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ἐπὶ ζητημάτων ἴσως ὀλιγώτερον δικαιολογούντων τὴν συζήτησιν τὴν ἐκτεταμένην παρ’ ὅσον δικαιολογεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Κατὰ τὰ 1867, καὶ ἐπικαλοῦμαι εἰς τοῦτο τὴν ἀρωγὴν τοῦ νῦν ἀντιπάλου μου, τότε δὲ ἀγαπητοῦ συναδέλφου ἐν τῇ Κυβερνήσει ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, νῦν μὲν ὡς εἰδικοῦ διευθύνοντος τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τότε δὲ ὡς μὴ εἰδικοῦ, διευθύνοντος τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὡς καὶ ἐμοῦ μὴ εἰδικοῦ διευθύνοντος τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης· κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὰς ἐκτάκτους λεγομένας περιστάσεις, ἐπὶ 45 ἡμέρας διήρκεσαν αἱ συζητήσεις ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ πλέον τῶν 15 ἡμερῶν ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν δυσανασχετήσαμεν τότε, κ. πρόεδρε· παρέσχομεν πᾶσαν εὐκολίαν καὶ ἐδώκαμεν πᾶσαν πληροφορίαν· ἡ σημερινὴ δὲ παρατεταμένη συζήτησις εἶναι μᾶλλον δικαιολογημένη ἐκείνης. Ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐπαρουσιάζετο μὲ ἰδέας ὡρισμένας, εἶχεν ἔργον τετελεσμένον καὶ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, πρὸς τί αἱ μακραὶ αὗται συζητήσεις; εἶναι προφάσεις τὰς ὁποίας φέρετε. Εἴχαμεν τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ οὐ μόνον τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπαρτίαν, ἠδυνάμεθα νὰ συνεδριάσωμεν ὁσάκις ἠθέλαμεν. Ἐζητήσαμεν ὅμως τότε νὰ λάβῃ τὸ ζήτημα τὴν πλέον ἐκτεταμένην συζήτησιν· συνεζητήθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἥτις ἔφερεν ἐνώπιόν της καὶ τμηματάρχας καὶ ὑπουργοὺς καὶ ἔλαβεν ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν, ἡ δὲ συζήτησις ἐκείνη οὔτε τὴν κυβέρνησιν ἔβλαψεν, οὔτε τὴν μειονοψηφίαν, οὔτε τὴν Βουλήν. Σήμερον τί ἔχομεν; ἔχομεν ζήτημα, τὸ ὁποῖον θίγει βαθέως τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, ζήτημα οἰκονομικὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μὰ τὴν ἀλήθειαν οὐδὲν τετελεσμένον καὶ ὡρισμένον ἐνώπιόν μας παρουσιάζεται, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καθ’ ἑκάστην στιγμὴν μᾶς προτείνουν καὶ νέας σκέψεις καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὴν στιγμὴν ταύτην μοὶ ἀνηγγέλθη ὅτι κάτι τι ἄλλο πρόκειται νὰ παρουσιασθῇ ... δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω τί, τὸ ἠξεύρει καὶ ἄλλος ἐκτὸς ἐμοῦ. Λοιπὸν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος ἀκόμη ἀκατεργάστου νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν στώπ! ἐδῶ θὰ σταθῶμεν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἴπῃ οὔτε ἡ μία μερίς, οὔτε ἡ ἄλλη· τὸ ἐμποδίζει ἡ ἁβρότης ἡ μεταξὺ τῶν δύω μερίδων. Ἡ αἴτησις τῆς ἀναβολῆς εἶναι τοσοῦτον δικαιολογημένη, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπιβλητικὴ, τοσοῦτον ἐπιτακτική..... Περὶ τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι χθὲς μᾶς παρουσιάσθησαν, πολὺ δικαίως εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, εἶναι τάχα αἱ τελευταῖαι; τὰς παραδέχεται ἡ κυβέρνησις; αὐτὰς ὡς τελευταίας ὑποστηρίζει; ἂν ἡμεῖς ψηφίσωμεν, θὰ ᾖναι τελειωτικὴ ἡ ψῆφός μας; δὲν ἔδωκαν ἀπάντησιν εἰς τοῦτο, καὶ ἀφοῦ αἱ προτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔδωκαν ἀπάντησιν, αἱ προτάσεις αἱ ὁποῖαι ἦλθον σήμερον ἐνώπιόν μας, κ. πρόεδρε, ἦλθον συνεπείᾳ καὶ ἕνεκα τῶν παρατεταμένων συζητήσεων, καὶ εἶναι νέα φάσις ἡ ὁποία παρουσιάζεται, ἕως ὅτου μένει ἀνοικτὴ ἡ συζήτησις, κ. πρόεδρε, ἕως ὅτου μένει ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἐκκρεμὴς, ἔτι μᾶλλον αἱ προτάσεις αὐταὶ θὰ διορθωθῶσι. Τὸ ἐπαναλαμβάνω, πρὸ ὀλίγου μοὶ ἀνηγγέλθη, ὅτι αὐτὰ ὅλα δὲν εἶναι ὁριστικὰ καὶ κἄτι ἄλλο δύναται νὰ παρουσιασθῇ, ἴσως τὴν στιγμὴν ταύτην. Δὲν εἶναι λοιπὸν καθῆκόν μας νὰ σταματήσωμεν; Ἡ ὥρα παρῆλθε· θέλετε νὰ μᾶς βιάσητε νὰ παρατείνωμεν διὰ τῆς βίας; Ἠμποροῦμεν νὰ βαστάξωμεν τὴν συνεδρίασιν ἕως τὸ βράδυ καὶ ἕως τὸ μεσονύκτιον, ἠμποροῦμεν ὅμως καὶ νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν, ἀναχωροῦντες δικαιολογημένως, διότι παρῆλθεν ἡ ὥρα· ἀλλὰ δὲν θέλομεν νὰ ἔλθωμεν εἰς αὐτό. Ἡ διακοπὴ ὅμως τῶν συνεδριάσεων εἶναι δικαιολογημένη, εἶναι ἐπιβεβλημένη· δὲν παρουσιάζομεν τὸν βρυκόλακα τῆς ἀναβολῆς, δὲν ζητοῦμεν ἀναβολὴν ἀδικαιολόγητον, θέλομεν νὰ συζητήσωμεν μόνον ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐγγίζουν βαθέως τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα τῶν νήσων, τὰ ὁποῖα εἶναι καὶ συμφέροντα ἰδικά σας, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τὴν πρώτην φωνὴν, ἀλλ’ εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔλθῃ ἡ ψῆφός σας νὰ μᾶς βοηθήσῃ. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν διακοπήν· ἄλλως, ζητῶ τὸν λόγον.

§186ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναγνωρίζει ὅτι πρόκειται ζήτημα τοπικὸν, ζήτημα ἀφορῶν τὴν Ἑπτάνησον· δὲν ἐπέτρεψε τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσῃ γραμμάτια ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἐργάζεται μόνον ἐν Ἑπτανήσῳ. Τὸ σύστημα τῆς κυβερνήσεως συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ ὑπάρχωσι πλείονες Τράπεζαι ἐν Ἑλλάδι μὲ περιωρισμένον τόκον καὶ μὲ συναγωνισμὸν ὑπὸ τὸ 7· αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημά της, αὐτὸς ὁ σκοπός της. Καθὼς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν θεωρεῖ ὡς Τράπεζαν οὐ μόνον τοῦ παλαιοῦ βασιλείου, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τοῦ σημερινοῦ, οὕτω καὶ τὴν Πιστωτικὴν δὲν θεωρεῖ ὡς Τράπεζαν τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ περιορίσωμεν κἀνένα, νὰ στενοχωρήσωμεν τὴν συνεδρίασιν· ἤθελεν εἶσθαι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὴν ἀλήθειαν νὰ ἰσχυρίζεταί τις ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ἀνεπτύχθη τοιοῦτον πνεῦμα ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν φίλων αὐτῆς. Ἐξεναντίας, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ φίλοι της δυσκολεύονται νὰ δώσωσι ἀπάντησιν πρὸς πάντας τοὺς ἐρωτῶντας, «διατί παρατείνετε ἐπὶ τοσοῦτον αὐτὰς τὰς συζητήσεις;» Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις· ἂν ἐπιθυμοῦν, ἂς τὴν ἐξακολουθήσουν. Ἐννοοῦμεν ὅμως ὅτι ἡ δευτέρα συζήτησις ἔπρεπε νὰ τελειώσῃ τὴν δευτέραν ἑβδομάδα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συζητήσεως, καὶ ἤλπιζον ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Λομβάρδος, δὲν ἤθελον ἐπιμένει εἰς τὸ ἐναντίον. Ἀνέφερε μίαν περίστασιν, τὴν περίστασιν τοῦ 1867· δὲν εἶναι οὔτε πρέπον, οὔτε ὁ καιρὸς ὁ κατάλληλος νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ συγκρίνωμεν ἐποχάς· μίαν παρατήρησιν ὅμως κάμνω, ὅτι τότε ἐπρόκειτο περὶ λογοδοσίας μιᾶς κυβερνήσεως, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ 7,000,000 δαπάνης, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ πολιτικοῦ της προγράμματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐξετάζω ἤδη. Τὴν σήμερον δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἑνὸς λεπτοῦ βαρῶν εἰς τὸ κράτος· ἐξ ἐναντίας, περὶ ὠφελειῶν ἀναμφισβητήτων τῆς κοινωνίας, μεθ’ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἐναντίων. Δὲν γνωρίζω τὶ ὑπαινίττεται ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου λέγων, ὅτι ἐπῆλθε γεγονός τι, ὅπερ δικαίως πρέπει νὰ ἀναστείλῃ τὴν πρόοδον τῶν συζητήσεων· ἐγὼ ἓν γεγονὸς γνωρίζω, ὅτι πρὸ μικροῦ μοὶ ἐζητήθη παρά τινος τῶν μελῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ἀκρόασις ἐντὸς τῆς ἡμέρας, τὴν ὁποίαν καὶ ἐχορήγησα εἰς τὰς 5 Μ. Μ. Δὲν ἐννοῶ ὅμως ὅτι πρέπει νὰ ὑπαχθῶσι τὰ γενικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύει ἡ Βουλὴ, εἰς ἀγνώστους σκοποὺς, καὶ εἰς προτάσεις τοσοῦτον ἁπλᾶς· ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἀναβολὴν ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν τελειωτικὴν ψηφοφορίαν. Ἐγὼ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν ὀνόματί της δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἀναβολὴν διότι μοὶ ἐζητήθη ἀκρόασις· καὶ προτεινομένην παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, ἐπίσης ὀφείλω διὰ τὸν λόγον τοῦτον νὰ μὴ τὴν δεχθῶ. Αἱ τροπολογίαι, περὶ τῶν ὁποίων γίνεται λόγος, αὐταὶ θὰ προταθῶσιν ἐγκαίρως πρὶν τὰ νομοσχέδια μεταβληθῶσιν εἰς νόμον ὁριστικόν· σᾶς εἶναι δὲ γνωστὸν, διότι ἐσπεύσαμεν, ἅμα ἐλάβαμεν τὴν ἀναφορὰν, νὰ τὴν διαβιβάσωμεν πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ δι’ αὐτοῦ εἰς τὸ Σῶμα. Αἱ τροπολογίαι εἶναι αὗται· ὅτι ἐγκρίνεται ἡ σύμβασις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ὑπὸ τοὺς ὅρους ὅτι εἰς τὸ καταστατικὸν θέλει προστεθῇ ὅρος νὰ δανείζῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπὲρ τῆς μικρᾶς γεωργικῆς τάξεως καὶ εἰς μικρὰς ποσότητας μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν ἐπὶ τόκῳ 6%· ἡ δευτέρα τροπολογία θέλει εἶσθαι, ὅτι ἂν ἀποχωρήσῃ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ἡ Πιστωτικὴ ὀφείλει ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ ἀναβιβάσῃ τὰ κεφάλαια αὐτῆς εἰς 20,000,000, δεχομένη ὅτι ὀφείλει νὰ προσθέσῃ εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς τὸ δανείζειν ἐπὶ ὑποθήκῃ ἐν Ἑπτανήσῳ 3½ ἑκατομμύρια πρὸς 6%, 1½ πρὸς 5%, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει, εἴτε ἀναχωρήσῃ, εἴτε μὴ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ἡ Πιστωτικὴ ὀφείλει ἀπὸ τοῦδε νὰ συστήσῃ ἀνὰ ἓν ὑποκατάστημα εἰς ἑκάστην νῆσον τοῦ πρῴην Ἰονίου Κράτους· καὶ ὅσα λέγω δὲν τὰ ἐπινοῶ, τὰ γνωρίζετε ἀπὸ χθές. Δὲν βλέπω διὰ ποῖον λόγον ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἀναβολὴ τῆς δευτέρας συζητήσεως διότι δῆθεν δὲν παρουσιάσθη τροπολογία, ἥτις εἶναι ἀπὸ χθὲς γνωστή. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, διὰ ποῖον σκοπὸν μοὶ ἐζητήθη συνέντευξις σήμερον, ἀλλ’ ἐγὼ οὐδὲν ἐνόμισα πρέπον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐχθροῦ ἐπὶ θύραις, ὡς ὑπῆρξεν ἄλλη ἐποχὴ, ὅτε ὑπῆρχε δικαία ἀξίωσις τῇ Βουλῇ. Οὐδὲ γνωρίζω τὴν στιγμὴν ταύτην ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε δεχθῇ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἤθελον τῆς προτείνει· δὲν γνωρίζομεν δὲ οὐδὲ τὴν ποιότητα τῶν προτάσεων καὶ οὐδὲ ἠξεύρομεν ἂν περὶ προτάσεων πρόκειται. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ θερμῶς τοὺς ἀξιοτίμους ἀντιπροσώπους νὰ συναινέσωσι νὰ ὑπερβῶμεν τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, τὴν δὲ προσεχῆ Δευτέραν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τρίτην· ἂν δὲ ἐν τῷ μεταξὺ συμβῇ τι, μετὰ τὴν βάσανον, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ πᾶσα νέα πρότασις, θὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὸ Σῶμα.

§187ΖΩΧΙΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ἐρωτήσω· ἐὰν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καταργηθῇ καὶ ἔλθῃ ἡ Πιστωτικὴ, θὰ ᾖναι ἀποκλειστικὸν τὸ προνόμιον;

§188ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ κυβέρνησις σᾶς εἶπε· τὸ σύστημά της στηρίζεται εἰς τὸ ἑξῆς. Τέσσαρες Τράπεζαι καὶ αἱ τέσσαρες προεξοφλητικαὶ συνίστανται ἐν Ἑλλάδι, θὰ ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι, διότι πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι καὶ ἡ Κτηματικὴ εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ προεξοφλητική· ἔχει καὶ αὕτη τὸ δικαίωμα νὰ δέχηται καταθέσεις, τὰς ὁποίας νὰ δανείζῃ εἰς προεξοφλητικὰς ἐργασίας· ἔχει τὸ δικαίωμα τὰ περισσεύοντα κεφάλαιά της νὰ τὰ διαθέτῃ εἰς προεξοφλητικὰς ἐργασίας· ἔχει τὸ δικαίωμα μέρος τῶν κεφαλαίων της νὰ διαθέτῃ ἐπίσης εἰς προεξοφλητικὰς ἐργασίας. Τὸ σύστημα λοιπὸν τῆς Κυβερνήσεως συνίσταται εἰς τοῦτο· τέσσαρες Τράπεζαι θὰ ὑπάρχουν εἰς τὸ ἑξῆς, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ σύστημα αὐτὸ παρὰ τῆς Βουλῆς. Αἱ τέσσαρες αὗται Τράπεζαι θέλουν συναγωνίζεσθαι, κατὰ τὴν πεποίθησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου κινδύνου, ἐξαιρουμένων μόνον τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι παρέπονται πάντοτε εἰς τὸν μηχανισμὸν τὸν ἰσχύοντα πανταχοῦ σχεδόν. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως περιλαμβάνει πρῶτον, ὅτι ἡ προεξόφλησις τῶν δανείων ὡς πρὸς τοὺς βιομηχάνους καὶ ἐμπόρους θέλει εἶσθαι ὑπὸ τὸ 7%· ἑπομένως ἡ γνώμη τῆς κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν γνώμην, δὲν θέλω νὰ εἴπω τῆς ἀντιπολιτεύσεως διότι δὲν πιστεύω ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ὁλόκληρος πρεσβεύει τὰ λεχθέντα ἅπαντα καὶ τὰ ἀναπτυχθέντα ἐκ μέρους τινῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων, διαφέρει, λέγω, ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν γνώμην τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι εἶναι εὐεργέτημα εἰς τὴν κοινωνίαν, εὐεργέτημα δηλονότι εἰς τὴν γεωργίαν, εἰς τὴν ἐμπορίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν ἡ συγκέντρωσις κεφαλαίων ἐν τραπεζικοῖς καταστήμασι· δεύτερον, ὅτι ὁ συναγωνισμὸς ἔσται περιωρισμένος δηλ. συναγωνισμὸς ὀλίγων Τραπεζῶν τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας ἄνευ τῶν παρεκτροπῶν· τρίτον, ὁ περιορισμὸς τοῦ τόκου, ἵνα μὴ ἐπέρχηται συνεννόησις μεταξὺ τῶν ὀλίγων τούτων Τραπεζῶν καὶ εἰς οὐδὲν ἑπομένως ὠφελῇ ὁ συναγωνισμός. Αὐταὶ εἶναι τῆς κυβερνήσεως αἱ ἀρχαὶ, καὶ αἱ Τράπεζαι θὰ ὑποχρεωθῶσι πάντοτε εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, καὶ προλέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ αὐτάς. Ματαίως ἐζήτησαν καὶ ὅλως ἀνωφελῶς νὰ εὕρωσι τὸ σύστημα τῆς κυβερνήσεως εἴτε εἰς τὸ ἓν ἄκρον εἴτε εἰς τὸ ἄλλο. Ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ὡμίλησα εἰς τὴν Βουλὴν, εἶπον, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ἐπροτίμησε, δὲν εἶναι οὔτε τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν, οὔτε τοῦ μονοπωλίου, ἀλλ’ εἶναι μικτὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζεται ὑπὸ μεγάλων ἀνδρῶν τῆς ἐπιστήμης, καὶ τὸ ὁποῖον, ἐὰν λάβω ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν Βουλὴν, θέλω ἀποδείξει ὅτι ἐπικρατεῖ εἰς ἔθνη, τὰ ὁποῖα βεβαίως πρέπει νὰ ζηλεύωμεν καὶ νὰ μιμώμεθα, προκειμένου περὶ οἰκονομολογικῶν ζητημάτων. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν ἀποκρούει βεβαίως τὸ ἀποκλειστικὸν μονοπώλιον· ἀποκρούει δὲ καὶ τὴν ἀπεριόριστον ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν, φρονοῦσα ὅτι δὲν εἶναι ἡ κοινωνία οὕτω πως ὠργανισμένη τὴν σήμερον, καὶ ἴσως οὔτε μετὰ 10 ἔτη θὰ ᾖναι παρεσκευασμένη διὰ τὸν ἄκρον αὐτὸν ἀνταγωνισμὸν, τὸν ὁποῖον φέρει ἡ ἄκρα ἐλευθερία τοῦ ἱδρύειν τραπεζικὰ καταστήματα μὲ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀποκρούσασα ἡ κυβέρνησις συγχρόνως καὶ τὴν ἀπεριόριστον ἐλευθερίαν καὶ τὸ μονοπώλιον, νομίζει ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει, συγκιρνᾷ ἀμφότερα, καθιεροῖ τὸν συναγωνισμὸν, περιορίζει τὸν τόκον, ἐμποδίζει δὲ καὶ τὴν συνεννόησιν τῶν Τραπεζῶν πρὸς ἀλλήλας, ἡ ὁποία ἤθελε καταστρέψει τὰ ἀγαθὰ τοῦ συναγωνισμοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημά της, καὶ ὁποιαδήποτε πρότασις γείνῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν πρὸς τὸ σύστημα τοῦτο ἀντιμαχομένη, σᾶς εἰδοποιῶ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι θ’ ἀποῤῥιφθῇ. Ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὄχι. Δὲν ἐννοῶ ἑπομένως διὰ ποῖον λόγον, προκειμένου περὶ δευτέρας ἀναγνώσεως, ἡ ὁποία δευτέρα ἀνάγνωσις ἐξακολουθεῖ ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον ἑβδομάδα ἀποκλειστικῶς, διότι εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη, καὶ μετὰ μίαν πρώτην ἀνάγνωσιν, ἡ ὁποία διήρκεσεν ἐπίσης μίαν ἑβδομάδα σχεδὸν ἀποκλειστικῶς, διατί νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ μεταβῶμεν τὴν προσεχῆ Δευτέραν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Δὲν εὑρίσκω κἀνένα λόγον ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κύριος Λομβάρδος ἀνέφερεν, οὔτε ἄλλον τινὰ, τὸν ὁποῖον τὰ πράγματα νὰ ὑπαγορεύωσι.

§189ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Πρωθυπουργὲ, σᾶς παρακαλῶ· τί θέλετε νὰ ψηφίσωμεν;

§190ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ θέσεως τοῦ ζητήματος· ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς συζητήσεως.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν θέλῃ νὰ ἀναβάλῃ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Λομβάρδου περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πολλοί)· προσέξατε, κύριοι, διότι ἠγέρθη ἀμφιβολία. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λομβάρδου περὶ τῆς ἀναβολῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πολλοί). Οἱ δύω, κύριοι, ἐκ τῶν μελῶν τοῦ προεδρείου λέγουν ὅτι ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§192ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ πλειοψηφία τί λέγει;

§193ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλετε ν’ ἀπαγγείλετε τὸ ἀποτέλεσμα ὅπως κατηρτίσθη κατὰ τὴν νόμιμον πλειοψηφίαν τοῦ γραφείου· ἐὰν δὲ δὲν ἀρέσκῃ εἴς τινας, ἂς ζητήσουν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ῥάλλη, ἔπρεπε νὰ ἔλθετε ἐδῶ ἐπάνω νὰ καθήσητε.

§195ΡΑΛΛΗΣ. Ἴσα ἴσα δι’ ἓν τοιοῦτον ζήτημα κανονισμοῦ εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ παραίτησίς μου.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι τὸ γραφεῖον εἶναι διῃρημένον.

§197ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Λομβάρδου προταθεῖσαν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ναὶ ἢ ὄχι;

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 148. Ἡ βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς διὰ ψήφων 80 κατὰ 68. Ὁ κ. Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§200ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀναβολὴ διὰ ψήφων 80 κατὰ 68· ἄρα, διὰ νὰ μὴ ἔλθωμεν εἰς ψηφοφορίαν σήμερον, δὲν ἔχω ἀνάγκην παρὰ νὰ κουράσω τοὺς 68, καθήμενος ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ συζητῶν. Ἐπομένως λέγω καὶ ἐπαναλέγω καὶ μετὰ τὴν γενομένην ψηφοφορίαν, ὅτι οὔτε γενικόν τι συμφέρον τοῦ κράτους, οὔτε τοπικόν τι δικαιολογεῖ τὴν ἐπιμονὴν ταύτην πρὸς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως· ἄλλως, ἐγὼ ἔχω τὴν διάθεσιν νὰ ἐξακολουθῶ.

§201ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ ἐγγράψετε, διότι τώρα ἔφαγα καὶ θὰ ὁμιλήσω κάμποσην ὥραν.

§202ΤΙΝΕΣ. Νὰ φάγωμεν καὶ ἡμεῖς.

§203ΜΙΛΗΣΗΣ. Κάμετε λοιπὸν μίαν διακοπὴν, κ. πρόεδρε, διὰ νὰ ὑπάγωμεν νὰ φάγωμεν. Κύριε Λομβάρδε, δέχεσθε μίαν παρατήρησιν;

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὴν δέχεται.

§205ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν δέχομαι.

§206ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προταθῇ ἡ ἑξῆς ἰδέα· ὅτι ὅλαι αἱ προτάσεις, οἱ ἑκατέρωθεν γενόμεναι, νὰ διατυπωθῶσιν εἰς τροπολογίαν καὶ τότε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§207ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§208ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις· ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, εἰ δὲ μὴ, νὰ καταβῇ κάτω.

§209ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, καὶ ὑπακούων εἰς τὴν Βουλὴν, εἶμαι εἰς τὸ βῆμα· ἀλλ’ ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ ν’ ἀκούσῃ, τί νὰ κάμω;

§210ΡΟΥΚΗΣ. Σὲ διαδέχεται ὁ κ. Μπούμπουλης.

§211ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν σήμερον, ἐὰν δηλαδὴ ἐξαντληθῇ ἡ συζήτησις, πρέπει τῷ ὄντι νὰ διευκρινίσωμεν τὸ ζήτημα τί θὰ ψηφίσωμεν, διότι τῆς δευτέρας συζητήσεως τὴν ἐπιψήφισιν θὰ τὴν ζητήσωμεν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· δὲν ἔχομεν τὴν ἰδέαν νὰ παρέλθῃ ἡ δευτέρα συζήτησις καὶ ἡ δευτέρα ψηφοφορία κατὰ συνεννόησιν. Ἔχομεν τὴν ἰδέαν, τοὐλάχιστον ἐγὼ, καὶ πιστεύω ὅτι καὶ ἄλλοι τῶν συναδέλφων μου τὴν συμμερίζονται, ὅτι ἐπὶ τῆς δευτέρας συζητήσεως πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ψῆφος. Ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἐπὶ τῆς τρίτης, ἐὰν δηλαδὴ παραδεχθῶσιν αἱ συμβάσεις κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, καὶ τὰ ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ψῆφος αὕτη θὰ ἐπέλθῃ, ἀνεξαρτήτως τώρα τῶν διαφόρων γνωμῶν καὶ ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν των, ἀκόμη δὲν ἐτέθησαν. Ἐπ’ αὐτοῦ μόνου τοῦ θέματος, τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, ἀπαιτεῖται μακρὰ συζήτησις, διότι ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι πῶς θὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν δηλονότι πρέπει νὰ ψηφισθῶσιν ἀπευθείας αἱ συμβάσεις, ἢ πρὸ αὐτῶν αἱ προηγούμεναι προτάσεις· ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι, ἐὰν θὰ τὰς ψηφοφορήσωμεν καὶ τὰς τρεῖς διὰ μιᾶς καθὼς εἰσήγαγεν αὐτὰς ἐν τῇ Βουλῇ ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ἐὰν θὰ ψηφίσωμεν αὐτὰς χωριστὰς τὴν μίαν ἀπὸ τὴν ἄλλην, καὶ ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν ὑπερισχύσει ἡ δευτέρα γνώμη, ποία θὰ προηγηθῇ τῶν τριῶν. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ζητήματος εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθῃ σήμερον· ἐγὼ θὰ λαλήσω καὶ θὰ ἐξακολουθῶ νὰ λαλῶ.

§212ΡΟΥΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως ἢ ἐπὶ τῆς οὐσίας;

§213ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας· καὶ ἐξακολουθῶ νὰ λαλῶ ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐπειδὴ οὐσία τὴν στιγμὴν ταύτην εἶναι ἐὰν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἢ ὄχι ἡ συζήτησις. Λέγω....

§214ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Τοῦτο τὸ ἀποφάσισεν ἡ Βουλή.

§215ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπιμένῃ μία μερὶς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην της εἰς τὴν ἄλλην, ὁσάκις πρόκειται περὶ ζητημάτων πολιτικῶν ἢ περὶ πραγμάτων γενικῶν· ἀλλ’ ὁσάκις πρόκειται περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα θίγουσι κυρίως καὶ πρὸ πάντων συμφέροντα ἰδιαίτερα ἐπαρχίας ἢ ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι συναποτελοῦσιν ἕν μέγα μέρος τοῦ κράτους, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὴν εὐτυχίαν ν’ ἀπαρτίσουν ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου τὴν πλειονοψηφίαν, ὁσάκις πρόκειται, λέγω, περὶ τοιούτων ζητημάτων, ἡ πλειονοψηφία, θέλουσα νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην της καὶ τὴν θέλησίν της διότι εἶναι πλειονοψηφία, ἐξ ἀνάγκης καὶ χωρὶς νὰ θέλῃ γεννᾷ εἰς τὸν νοῦν τῆς μειονότητος ἐκείνης τὴν ἰδέαν ὅτι πρόκειται οὐχὶ περὶ ἐξασκήσεως δικαιωμάτων, ἀλλὰ περὶ ἐξασκήσεως βίας, ὅτι θέλει ἡ πλειονοψηφία νὰ πιέσῃ τὴν μειονότητα ἐκείνην διὰ τῆς ὑπεροχῆς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων της. Προκειμένου δὲ περὶ κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν συμφερόντων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἡ μειονότης αὕτη ἀντιπροσωπεύει....

§216ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι μειονότης, εἶναι πλειονοψηφία πραγματική.

§217ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. — Τῆς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μεταχειρισθῇ ὅλα τὰ μέσα τὰ νόμιμα, τὰ κοινοβουλευτικὰ, τὰ ἐν τῷ Συντάγματι κείμενα, ὅπως ἀποκρούσῃ ὅλαις δυνάμεσι τὴν πίεσιν ταύτην, τὴν τυραννίαν, ἡ ὁποία ἐξασκεῖται ἐπ’ αὐτῆς. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Μπούμπουλης, διακόπτων με πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἴμεθα πλειονοψηφία, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν παρόντα ὅλα τὰ μέλη τῆς μερίδος μας. Ἠμπορεῖς νὰ ἔχῃς δίκαιον, κ. Μπούμπουλη, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸν πολιτικὸν χρωματισμόν, ἀλλὰ καθόσον ἀποβλέπει τὸν τοπικόν, τὸν ἐπαρχιακόν, ἡμεῖς εἴμεθα μειονότης ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου τούτου, ἡμεῖς οἱ ἐξ Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι δὲν χωριζόμεθα ἀπὸ σᾶς, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους αἱ συμβάσεις μᾶς χωρίζουσιν, οἱ ὁποῖοι δὲν προτιμῶμεν τὰ συμφέροντα τὰ ἰδικά μας ἀπέναντι τῶν συμφερόντων τοῦ ἄλλου κράτους, ἀλλὰ ἔχομεν δίκαιον νὰ παραπονούμεθα, ὅταν βλέπωμεν τὰ συμφέροντα τῶν ἐντολέων μας νὰ βλάπτωνται χωρὶς νὰ προέρχεται κἀμμία ἄλλη ὠφέλεια εἰς τὸ ἐπίλοιπον κράτος.

§218ΑΡ. ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἰδέα σας.

§219ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, αὐτὴ εἶναι ἰδέα μας.

§220ΖΩΧΙΟΣ. Λάβετε τὸν λόγον, ἐὰν θέλετε.

§221Α. ΡΟΥΚΗΣ. Οὔτε οἰκονομολόγος εἶμαι νὰ ἀναβαίνω εἰς τὸ βῆμα, οὔτε ὅλος ὁ κόσμος ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ῥήτωρ (θόρυβος).

§222ΖΩΧΙΟΣ. Τώρα, ὅταν θὰ μὲ βιάσετε νὰ πνίξω τὴν Ἑπτάνησον, τότε θὰ μὲ ἴδετε νὰ φύγω. Ἀκούεις ἐκεῖ! καὶ περὶ τίνος πρόκειται;

§223ΡΩΜΑΙΟΣ. Τί ἔχεις νὰ χάσῃς ἐσὺ ἐκεῖ, κύριε...; τίποτε.

§224ΠΕΤΑΛΑΣ. Ποῖος εἶναι; ὁ Ῥωμαῖος; Κάτσε χάμου.

§225ΡΩΜΑΙΟΣ. Τώρα σοῦ τὸν δίδουν τὸν Σταυρόν.

§226ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν εἶσαι ἄξιος νὰ ὁμιλῇς περὶ τῶν ὑποθέσεών μου. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου... σὲ γνωρίζομεν (θόρυβος).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πεταλλᾶ, ἡσυχάσατε.

§228ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅτι δὲ πρόκειται περὶ Ἑπτανήσου, κύριοι, ἀποκλειστικῶς περὶ τῶν νήσων ἐκείνων καὶ ὄχι περὶ συμφερόντων μεγαλειτέρων τοῦ κράτους, σᾶς τὸ ἀποδεικνύει καὶ τοῦτο τὸ πρὸ ὀλίγου συμβάν. Οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν λογομαχοῦμεν μεταξὺ μας καὶ οἱ ἄλλοι νὰ κάθωνται νὰ γελοῦν, παρὰ μόνον ὅταν πρόκειται περὶ καθαροῦ ζητήματος ἑπτανησιακοῦ.

§229Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μᾶς ἀδικεῖτε, κ. Λομβάρδε, διότι ἐπρόκειτο περὶ προσωπικοῦ ζητήματος καὶ ὄχι περὶ ἑπτανησιακοῦ.

§230ΤΙΝΕΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Λομβάρδε.

§231ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὰ τὸ ναί, δὲν πιστεύω οὔτε σεῖς νὰ εὐχαριστῆσθε, οὔτε ἐγώ· ἡ ἰδιοτροπία σας εἶναι νὰ ἐξακολουθήσωμεν, νὰ ἐπιμένητε νὰ ψηφίσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θὰ φθάσωμεν νὰ ψηφίσωμεν, καὶ ἑπομένως καὶ σεῖς ὑποφέρετε. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω μεγάλην διάθεσιν νὰ λαλήσω, ἀλλ’ οὐχ ἧττον μὲ ὑποχρεοῦτε νὰ κρατήσω τὸ βῆμα ἐπὶ δύω ἢ τρεῖς ὥρας· θὰ τὸ κρατήσω. Ἐὰν θέλετε νὰ διακόψωμεν ἐπ’ ὀλίγον διὰ νὰ φάγωμεν καὶ ἐπανέλθωμεν........; Ἀλλὰ θέλετε νὰ ἐξακολουθήσωμεν (ψιθυρισμοί). Ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἔλθωσιν ὅλοι ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔκαμα, ἐὰν θέλετε νὰ συνέλθωμεν αὔριον τὸ πρωΐ· ἐνῷ, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθωμεν ὅλοι, ἤθελον σᾶς εἴπει, αὔριον τὸ ἑσπέρας ἢ τὴν Δευτέραν τὸ πρωΐ, ὅταν ἐκεῖνοι περιμένονται νὰ ἔλθωσι. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§232ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Τὸ αὔριον δὲν τὸ ἐδέχθησαν οἱ συνάδελφοί σου· πρῶτος ὁ κ. Μίλησης.

§233ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Κατσίνα ...! Τί εἶπον ἐγώ;

§234ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ἐδέχθης τὴν ἀναβολήν.

§235ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα, ἔχω τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§236ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δυστυχῶς καὶ ἄλλοτε παρετηρήθησαν τοιαῦται ἐπιμοναὶ ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα μία μερὶς τῆς Βουλῆς ἐθεώρησεν ἐν καλῇ βεβαίως πίστει (λέγω βεβαίως, διότι λαλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου), τὰ ἐθεώρησεν ὡς γενικά, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ζητήματα θίγοντα ἁπλῶς καὶ μόνον τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων τῶν προστεθέντων εἰς τὸ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος...

§237ΤΙΝΕΣ. Τῶν προστεθεισῶν.

§238ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, τῶν προστεθεισῶν· ἔσφαλον, διότι εἶναι περὶ ἐπαρχιῶν· — χωρὶς νὰ ζητήσωσι κἀμμίαν ἄλλην ἐγγύησιν εἰς τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα, εἰμὴ τὴν ὑποστήριξιν τῶν συναδέλφων, τοὺς ὁποίους ἤξευρον ὅτι θὰ συναντήσωσιν ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου τούτου. Ἠδύναντο, καὶ ἦτον εἰς τὰς χεῖράς των, τὰ συμφέροντα ταῦτα νὰ τὰ τεθωρακίσωσιν, οὐχὶ νὰ τὰ τεθωρακίσωσι μὲ τὸν θώρακα τῶν συκλοφύλλων, τὰ ὁποῖα ἠθέλησε νὰ θέσῃ ἐπ’ αὐτῶν ἡ διάθεσις τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ μὲ πραγματικὸν θώρακα χαλύβδινον.

§239ΜΙΛΗΣΗΣ. Θωρακίσωσι.

§240ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί εἴπετε, κ. Μίληση;

§241ΜΙΛΗΣΗΣ. Μίαν παρατήρησιν γραμματικὴν ἔκαμα.

§242ΖΩΧΙΟΣ. ..... (θόρυβος).

§243ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριε Ζωχιὲ, μὴ θυμόνῃς.

§244ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί εἴπετε, κ. Κατσίνα;

§245ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἐδιόρθωσαν μίαν λέξιν.

§246ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποίαν;

§247ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Εἴπατε παρακείμενον ἀντὶ τοῦ μέλλοντος.

§248ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακείμενον ἀντὶ μέλλοντος! Ἐδῶ εἶναι ὁ κ. Βακαλόπουλος· ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ αὕτη ἡ παρατήρησις ἀπὸ αὐτὸν, ἀξιότιμε συνάδελφε Κατσίνα. Ἐὰν ἐξέταζον τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν Ἰόνιον Βουλὴν καὶ ἐπρόκειτο νὰ θωρακίσωμεν διὰ τὸ μέλλον τὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων, θὰ εἴχετε δίκαιον· ἀλλ’ ἰδοὺ, σήμερον ὅτι τὰ παρελθόντα συζητοῦμεν ἐν τῇ νῦν Βουλῇ. Σήμερον λοιπὸν εἶναι παρελθόντα, ἔχω πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῶ τὸν παρακείμενον, καὶ ἑπομένως ἡ παρατήρησίς σας δὲν εἶναι ὀρθή. Κάμω ἔφεσιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Βακαλόπουλον, ὅστις εἶναι ὁ μόνος ἱκανὸς νὰ μᾶς λύσῃ αὐτὴν τὴν διαφοράν.

§249ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι σοβαρὸν ὡς ὑμεῖς πρόσωπον νὰ κάθηται νὰ παίζῃ ἀπὸ τὸ βῆμα, δὲν μοὶ ἀρέσει.

§250ΖΩΧΙΟΣ. Δόστε του τὴν ἀπάντησιν, κ. Λομβάρδε, ποῦ ἐψηφίσαμεν ἐκείνην τὴν παράνομον ἐκλογήν.... (θόρυβος). Ὄχι, θὰ σᾶς εἴπω... ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ.

§252ΖΩΧΙΟΣ. Οἱ συμπολιτευόμενοι ἔλεγον, ὅτι εἶναι παράνομος ἡ ἐκλογή του· ὅταν τὴν ἐπῆραν, λέγουν ὅτι εἶναι νόμιμος.... διὰ νὰ τῷ μάθω τὰ γράμματα.

§253ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνεσαι γελοῖος καὶ δὲν τὸ καταλαμβάνεις.

§254ΖΩΧΙΟΣ. Ἀκοῦς ἐκεῖ! τὸν ἐπῆρα μὲ τὸ ἀγκίστρι, καὶ θὰ μᾶς ἀποφασίσῃ τὴν τύχην τῆς Κερκύρας αὐτός!

§255ΡΟΥΚΗΣ. Ἐγὼ συγχαίρομαι τὸν κ. Ζωχιὸν διότι εἶπε μίαν ἀλήθειαν τρανήν· δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῆς καὶ τὸ λέγω δημοσίᾳ.

§256ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἠμποροῦσα.... (θόρυβος). Ἀμμ’ ἐμέ;

§257ΖΩΧΙΟΣ (ἐγκαταλείπων τὴν θέσιν του ὠργισμένος). Ποῦ ἦλθον οἱ μπακάλιδες ἐδῶ νὰ μᾶς ἀποφασίσουν διὰ τὴν τύχην τῆς πατρίδος μας! (θόρυβος).

§258ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ εἴπητε, κύριοι· ὁ κανονισμὸς εἶναι ἐκεῖνος ὅστις τὸ ἐμποδίζει.

§259ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος· εἶναι ἕν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον θὰ κάμω εἰς τὴν Βουλήν. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κ. Λομβάρδε;

§260ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§261ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Σώματος δὲν συνᾴδει μὲ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν. Πρόκειται σήμερον νὰ συζητήσωμεν σπουδαίαν σύμβασιν καὶ ἡ ὥρα εἶναι 1 καὶ ½. Πάντες ἐξηντλήθημεν, καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ, καὶ ἴσως πολλοὶ αἰσθάνονται ἠνωχλημένον τὸν στόμαχον. Ἠμποροῦμεν νὰ συμφωνήσωμεν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ νὰ ἀπέλθωμεν οἴκαδε καὶ νὰ δώσωμεν ὅλοι τὸν πατριωτικόν μας λόγον, ὅτι κατὰ τὰς 6 ἢ 7 θὰ ἐπανέλθωμεν, καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν, διότι τοιαύτη συζήτησις, μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι, εἶναι ἀναξιοπρεπής· δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν.

§262ΤΙΝΕΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη περὶ αὐτοῦ.

§263ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ τελειώσωμεν κακῶς.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, ζητεῖτε μίαν ἔμμεσον ἀναβολήν.

§265ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἀναβολὴ ἐννοεῖται διὰ τὴν αὔριον· ὅταν ὅμως γίνεται ἐντὸς τῆς ἡμέρας, εἶναι μία ἀναψυχή. Ὁ κανονισμὸς σᾶς ἐπιβάλλει νὰ διακόπτετε τὰς συνεδριάσεις ἐπὶ 1 καὶ 2 καὶ 3 ὥρας.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ λέγει ὁ κανονισμός.

§267ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ τελειώσωμεν κακῶς.

§268ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε Λομβάρδε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ εἴπω δύω λέξεις;

§269ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§270ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Διὰ νὰ δώσωμεν ἓν τέλος εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν ἐγὼ ἤθελον προτείνει τὸ ἑξῆς· νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις, νὰ μείνῃ δὲ μόνον τὸ ζήτημα τῆς ψηφοφορίας, διότι κατὰ τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος θὰ ἐγερθῶσιν ἀμφιβολίαι, καθόσον πραγματικῶς ἤδη δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τὴν ὁρίσωμεν· καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες φείδονται τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος, νομίζω ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἐξευρίσκουσι λύσιν ὀρθὴν καὶ δικαίαν.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἐζήτησεν ὁ κ. Λομβάρδος τὸν λόγον, ἦτον ἐνωρίς· τώρα ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὥραν....

§272ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ παραδεχθῶσι τοῦτο καὶ οἱ ἄλλοι τῆς ἄλλης πτέρυγος.

§273ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ κάμωμεν τὴν ψηφοφορίαν τὴν Δευτέραν, πρέπει νὰ ἀναχωρήσωμεν.

§274ΠΕΤΑΛΑΣ. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη.

§275ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀποδεικνύει ὅτι πεινῶμεν. (Ἰδιαίτεραι συνδιαλέξεις μεταξὺ διαφόρων βουλευτῶν).

§276Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε· ὑπάρχει μία πρότασις καὶ ἐπ’ αὐτῆς πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία ψηφοφορία, ἡ πρότασις τοῦ κ. Μαυρομιχάλη περὶ διακοπῆς τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως μέχρι τῆς 6 μ. μ. Ἐπίσης ἄλλη πρότασις τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, κατὰ τὴν ὁποίαν θεωρεῖται περαιωμένη ἡ συζήτησις καὶ θὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία τὴν Δευτέραν.

§277ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν παραδέχεσθε, κ. πρωθυπουργὲ, νὰ γείνῃ ψηφοφορία τὴν Δευτέραν;

§278ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, κ. Λομβάρδε· ἂν καὶ εἶναι ὑπὲρ τῆς κυβερνήσεως, δὲν θέλω νὰ τὸ δεχθῶ, διότι εἶναι κακὸν προηγούμενον νὰ μεσολαβήσωσι τρεῖς ἡμέραι διὰ νὰ γείνῃ ψηφοφορία, καθόσον ἐξ αὐτοῦ θὰ προέλθῃ κατάχρησις· μία βραδιὰ δὲν ἠξεύρετε τί γεννᾷ, κατὰ τὸ κοινὸν λεγόμενον.

§279ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Αὐτὸ εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν κοινοβουλίων! Ὁ κ. Λομβάρδος ἀνέβη νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας... Τί κατάστασις εἶναι αὐτή; αὐτὸ εἶναι πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τῶν κοινοβουλίων.

§280ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τῶν κοινοβουλίων;

§281ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν οὐσίαν, κύριε Λομβάρδε.

§282ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρωτοφανὲς εἰς τὰ χρονικὰ τῶν κοινοβουλίων δὲν εἶναι τοῦτο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ὑπὸ τὴν ὄψιν ὅλων, τοῦτο τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Μαυρομαρᾶς. Ἐὰν τὴν στιγμὴν ταύτην φέρῃ εἰς τὸν νοῦν του τὴν ἱστορίαν ἄλλων ἐθνῶν πεπολιτισμένων περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς, ἐχόντων τὴν εὐθύνην περισσοτέραν ἀπὸ ἡμᾶς, γινωσκόντων νὰ μεταχειρίζωνται τὰ κοινοβουλευτικά των καθήκοντα καὶ νὰ ὑποστηρίζωσιν αὐτὰ τὰ δικαιώματά των περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς, θέλει ἐνθυμηθῆ, ὅτι ὑπῆρξαν περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας βουλευταὶ ἐν μεγίστῃ μειονοψηφίᾳ διατελοῦντες, δύω ἢ τρεῖς, νομίζοντες ὅτι δὲν ἔχουν ἄλλο μέσον νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ κατὰ τὴν πεποίθησίν των δικαιώματα τοῦ τόπου καὶ νὰ ὑπερασπισθῶσι τὰς ἀρχάς των, κατέφυγον εἰς τὸ μέσον τοῦτο οἱ δύω οἱ τρεῖς ἐκεῖνοι βουλευταί, νὰ ἀναβαίνωσι τὸ βῆμα δι’ ὅλας τρεῖς ἢ τέσσαρας ἢ πέντε ἡμέρας, ἕως οὗ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς συνόδου.

§283ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἠκούοντο τοὐλάχιστον ἐκεῖνοι, ὄχι ὅπως σήμερον.

§284ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν μὲ μέλει δι’ αὐτό —Κατώρθωσαν διὰ τῆς ἐπιμονῆς των νὰ κρατήσωσι τὸ βῆμα οἱ δύω καὶ τρεῖς ἐκεῖνοι, ἕως ὅτου ἐξέπνευσαν αἱ ἡμέραι, αἱ ὁποῖαι ἀπέμενον διὰ νὰ κλείσῃ τὸ κοινοβούλιον. Καὶ τὴν διαγωγὴν τῶν βουλευτῶν ἐκείνων οἱ σχολάσαντες τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν τὴν κατηγόρησαν, τὴν ἐπῄνεσαν καὶ τὴν ἐπρότειναν ὡς παράδειγμα εἰς πάντα βουλευτήν. Δὲν ὁμιλῶ, κύριε συνάδελφε, περὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ... οὔτε τοῦ Λουδοβίκου· εἶναι παραδείγματα τοῦ Ἀγγλικοῦ καὶ τοῦ Ἀμερικανικοῦ κοινοβουλίου. Καὶ λέγω, ὅτι τὴν διαγωγὴν αὐτῶν οἱ μεγάλοι δημοσιογράφοι τὴν ἐπρότειναν ὡς παράδειγμα εἰς πάντα βουλευτήν, ὅστις βλέπει ὅτι ἄλλο μέσον δὲν ἔχει νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ θυσιαζόμενα κατὰ τὴν πεποίθησίν του δικαιώματα τῆς πατρίδος, καὶ τοὶ τὴν ἐπρότειναν ὡς παράδειγμα, ὅταν δὲν ἔχει ἄλλο μέσον παρὰ τοῦτο. Τῷ ἔδειξαν καὶ ἄλλον τρόπον, τὸν διὰ τῆς ἀπουσίας, καὶ σεῖς μᾶς ἐδώκατε τὸ παράδειγμα τοῦτο. Πρωτοφανὲς ὅμως εἶναι εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν κοινοβουλίων ἐπὶ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐχθροῦ εὑρισκομένου εἰς τὰς θύρας, καθὼς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν ὅπως ἀπομακρύνωμεν τὸν ἐχθρόν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ οἰκονομολογικοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κἀνεὶς ἀπὸ ἐσᾶς, κύριοι, δὲν ἔχει καθαρὰν ἰδέαν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου αὐτὰ τὰ μέλη τῆς κυβερνήσεως δὲν συμφωνοῦσι μεταξύ των, καὶ ἐνῷ πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ σᾶς λέγομεν νὰ ἀναβάλωμεν διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων παρῆλθεν ἡ τακτικὴ ὥρα τῆς συνεδριάσεως, ἀνθίστασθε καὶ ἐπιμένετε νὰ τελειώσωμεν τὴν ψηφοφορίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρωτοφανὲς εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν κοινοβουλίων, δὲν εἶναι πρωτοφανὲς διὰ τὴν ἱστορίαν τὴν ἰδικήν μας. Δὲν εἶναι πρωτοφανὲς κατὰ δυστυχίαν τὸ γεγονὸς αὐτό, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου τούτου, συζητουμένων τῶν ἰδιαιτέρων συμφερόντων τῶν νήσων ἐκείνων. Καὶ ἄλλοτε ὑπεβλήθησαν νόμοι βλάψαντες πολὺ καὶ μεγάλως τὰ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, νόμοι, οἵτινες ἔδωκαν αἰτίαν εἴς τινας νὰ λέγουν, βλέπετε τί ἐπῆλθεν ἀπὸ τὴν ἕνωσιν; νόμοι τοὺς ὁποίους ἀφοῦ ἐψηφίσθησαν, δὲν ἔλαβον τὴν τόλμην νὰ τοὺς ἐφαρμόσωσι καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες ἐζήτησαν ἐπιμόνως τὴν ἐφαρμογήν των, νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐθεώρησαν ἄλλοτε ὡς ἀναγκαίους καὶ ἔλεγον ὅτι χωρὶς αὐτῶν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους ἀκόμη δὲν ἐτόλμησαν νὰ τοὺς ἐφαρμόσωσι καὶ ζητήσωσι τὴν ἐκτέλεσίν των· ἐννοῶ τὸν νόμον τὸν φορολογικόν. Ἰδιαιτέρως περὶ τοῦ νόμου τούτου καὶ τῆς ἄλλης φορολογίας τῆς ἀμέσου ἠγόρευσαν ἄλλοτε ἐπανειλημμένως καὶ μετὰ μεγάλης ἐπιμονῆς, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις· ἔλεγον ὅτι ἕως ὅτου ἡ φορολογία τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐφαρμοσθῇ ἐν Ἑπτανήσῳ, Σύνταγμα δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ὑπάρξῃ, ἐλευθερία δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ὑπάρξῃ, οὔτε ἕνωσις. Ἤδη ὅμως λαβόντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀδύνατον, δὲν προτείνουν τὴν εἰσαγωγὴν τῆς φορολογίας, διότι εἶδον ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ὠφέλιμον οὔτε διὰ τὰς ἐπαρχίας αὐτάς, οὔτε διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα.

§285ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ὁ λόγος αὐτὸς, ἀλλὰ διότι δὲν ἦτο δυνατὸν μία κυβέρνησις ἐντὸς ἑνὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος νὰ τὰ κάμῃ ὅλα· μεταῤῥύθμισις φορολογικοῦ συστήματος δὲν εἶναι εὔκολον.

§286ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐπροτείνατε τότε, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, νὰ καταργήσητε τὸ φορολογικὸν τῆς Ἑπτανήσου σύστημα καὶ νὰ εἰσαγάγητε ἀμέσως τὸ τῆς πρώην Ἑλλάδος; (θόρυβος).

§287ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ ζήτημα.

§288Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τί θὰ χάσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις, τί θὰ κερδήσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐὰν γείνῃ τυπικὴ παραδοχὴ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν; Εἶναι ὅμως ἀνάγκη νὰ γείνῃ δευτέρα παραδοχὴ διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν τρίτην. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν οὔτε τὴν ζημίαν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οὔτε τὴν ὠφέλειαν τῆς συμπολιτεύσεως.

§289ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰπέτε μοι, τί θὰ χάσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις, τι θὰ κερδήσῃ ἡ συμπολίτευσις, τί θὰ ζημιωθῇ τὸ κράτος, ἐὰν γείνουν ἐκτεταμέναι συζητήσεις — αἱ ὁποῖαι θὰ γείνωσι κατὰ τὴν τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν — κατὰ τὴν δευτέραν, καὶ γείνωσι πλατεῖαι καὶ γείνωσι σοβαραὶ καὶ σπουδαῖαι; Ἐὰν τοῦτο γείνῃ κατὰ τὴν δευτέραν, δὲν εὐκολύνομεν οὕτω τὴν τρίτην;

§290ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἄλλο ἤθελε σᾶς ἐρωτήσει καὶ ἓν ἄλλο ἔπρεπε νὰ σᾶς ἐρωτήσῃ· μοὶ τὸ ἐπιτρέπετε νὰ τὸ εἴπω;

§291ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§292ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπετε ὅτι εἰς ἓν κράτος ὀλίγοι βουλευταὶ ἐκράτησαν τὴν συζήτησιν, ὅταν εἶδον ὅτι ἄλλως δὲν ἠδύναντο νὰ σώσουν τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος· νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ σᾶς ἐρωτήσῃ, ἀφοῦ ἔχετε τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ἐνώπιόν σας, εὑρίσκεσθε εἰς αὐτὴν τὴν δυσκολίαν;

§293ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ, κύριε πρόεδρε, τί ἀπαντῶ εἰς τοῦτο· κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ὅταν εὕρωμεν μίαν ἀσάφειαν, ὅταν βλέπω ὅτι ὑπάρχῃ τι κακὸν ὀφείλω νὰ σκεφθῶ, νὰ ἐξετάσω, νὰ ἐρωτήσω· δὲν ἔχω ὅμως τότε καιρόν. Καὶ σήμερον ἐὰν μᾶς εἴπητε, ὅτι δὲν δέχεσθε τὰς προτάσεις τῶν Τραπεζῶν...; Ἠμπορῶ νὰ μὴ παραδεχθῶ τὸ σύστημα ἑνὸς ἄλλου, τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μου ἠμπορῶ νὰ τὸ παραδεχθῶ τοῦ ἄλλου ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ ἴδω, νὰ τὸ συζητήσω, νὰ μορφώσω μίαν ἄλλην πεποίθησιν καὶ νὰ ἔλθω καὶ ἐγὼ μὲ μίαν γνώμην ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου, διότι τὸ ἓν σύστημα ἀπὸ τὸ ἄλλο ἠμπορεῖ νὰ διαφέρῃ πολύ. Ἰδοὺ ἡ ζημία ἡ μεγάλη, ἀξιότιμε κ. πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως. Σεῖς δὲν ζημιοῦσθε, ἐνῷ ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι θὰ ζημιωθῶμεν· εἶμαι δὲ βέβαιος, κύριε Πρόεδρε, ὅτι μὲ τοῦτο τὸ ζήτημα δὲν συνδέονται πολιτικὰ ζητήματα.

§294Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συνδέονται· ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Μίληση ἦτο πολιτική.

§295ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ νομίζετε σεῖς καὶ ὁ κ. Μίλησης ὅτι ὑπάρχουν πολιτικὰ ζητήματα, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν νομίζομεν τοῦτο. Νὰ ἦσθε βέβαιος, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, ὅτι δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει οὔτε γεγονὸς πολιτικὸν δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα, δὲν ὑπάρχει παρ’ αὐτὸ τὸ οἰκονομικὸν καθαρόν. Τί θὰ ζημιωθῆτε λοιπὸν σεῖς, ἂν ἡ ψηφοφορία δὲν γείνῃ σήμερον, παρὰ αὔριον, παρὰ ὕστερον;

§296ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ἀπήντησα ἁπλῶς εἴς τινας πολιτικὰς παρατηρήσεις, αἵτινες ἐῤῥίφθησαν ἐν τῷ μέσῳ ὡς παρεκβάσεις· ἡ ὁμιλία μου ὅμως ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος ἦτο καθαρῶς οἰκονομικὴ, καὶ δὲν εἶχε κανέν....

§297Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀντισυνταγματικὰ εἴπετε· εἴπετε προσωπικὴ κυβέρνησις, εἴπετε συμμάχους διὰ τὸ καλὸν τῆς πατρίδος, διὰ νὰ σώσωμεν τὸ Σύνταγμα.

§298ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπήντησα τότε, ὅταν ἔκαμα χρῆσιν τῆς προσωπικῆς κυβερνήσεως, εἰς μίαν παρατήρησιν ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις εἶναι τέρας πολιτικόν· ἀπήντησα τοὐτέστιν εἰς παρεκβάσεις, εἰς πολιτικὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Μακρῆς.

§299ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν εἶπα διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν (θόρυβος).

§300ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἦτον ἡ μερὶς τοῦ Βούλγαρη, τοῦ Ζαΐμη, τοῦ Δεληγεώργη ἡνωμέναι....; Τότε δὲν ἦτον ἐκτρωματική, σήμερον εἶναι ἐκτρωματική.

§301Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἔλθῃ καιρὸς, τότε τὴν κάμνομεν τὴν σύγκρισιν αὐτὴν (θόρυβος)· δὲν ἔφυγε ποτὲ κἀμμία μερίς.

§302ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος συζητοῦμεν τὰς συμβάσεις.

§303ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τώρα θεωρεῖτε αὐτὰ ἐκτρωματικά. Ἡ ἱστορία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξαλειφθῇ· εἰς τὰ 1867 ἦτον ἡ μερὶς τοῦ Κουμουνδούρου, ἀπέναντι δὲ αὐτῆς δὲν ἦσαν ὅλαι αἱ ἄλλαι μερίδες; Δὲν εἴπομεν ὅμως ὅτι ἦτο τοῦτο ἐκτρωματικόν (θόρυβος). Ἡ παρατήρησις ἦτον ἀναγκαία ἀπέναντι τῆς βλασφημίας, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Μακρῆς, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις, συγκειμένη ἀπὸ τρεῖς μερίδας, παριστᾷ ἔκτρωμα.

§304ΜΑΚΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ δοθῇ μία ἐξήγησις· ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ ἀντιπολιτεύσεως, οὔτε κατὰ τοῦ κ. Λομβάρδου.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς ἐξηγήσεις ἐν καιρῷ. Ὁρίστε, κ. Λομβάρδε.

§306ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ τηρήσῃ τις τακτικὴν σειρὰν τοῦ λόγου καὶ τῶν ἰδεῶν του καὶ νὰ θεωρηθῇ ὅτι μένει ἐντὸς τοῦ ζητήματος μὲ τόσας διακοπὰς καὶ μὲ πόνους τοῦ στομάχου· ἀλλὰ τώρα νὰ τακτοποιήσω καὶ ἐγὼ τὴν συζήτησίν μου. Εἶπα πρὸ ὀλίγου, οὔτε γεγονὸς πολιτικὸν ὑπάρχει, οὔτε εἰς τὸ κεφάλι τὸ ἰδικόν μου ἐθεωρήθη ὡς πολιτικὸν τὸ ζήτημα διότι ἀντήλλαξαν μερικὰς παρατηρήσεις ὁ κ. Μακρῆς μετὰ τοῦ κ. Μίληση. Ἐρωτῶ ἤδη, ἐν ᾧ εἶμαι βιασμένος, διὰ νὰ ἀκολουθήσω τὸν λόγον μου, νὰ πάρω κατὰ σειρὰν τοὺς ἀγορεύσαντας, τοὺς ῥήτορας, καὶ νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μεταβῶ εἰς τὸν κ. Μακρῆν, ὅστις τοσοῦτον μᾶς ἐπροκάλεσε, διὰ νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις, ἀκόμη καὶ πολιτικὰς, διὰ τοῦτο θὰ θεωρήσητε ὅτι φέρομεν ζήτημα πολιτικόν; δὲν πιστεύω.

§307Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂν δὲν τὸν κόψῃ ἡ πεῖνα, δὲν θὰ καταβῇ ἀπὸ τὸ βῆμα.

§308ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤγουν, ἕως ὅτου δὲν θὰ ἦμαι εἰς κατάστασιν νὰ κινήσω τὴν γλῶσσάν μου.

§309ΡΟΥΚΗΣ. Ἐὰν ἦτο τὸ βῆμα νὰ τὸ κατέχουν ὅπως ὁ κ. Λομβάρδος, τὸ κατέχω καὶ ἐγὼ οὕτω· τότε ἔχω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§310ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε Ῥούκη, δὲν μὲ εἶδες βέβαια ποτὲ νὰ ἀναβῶ ὅπως τώρα, ἀλλὰ τοῦτο προέρχεται διότι δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσω. — Σᾶς ἐζητήσαμεν ἀναβολὴν, σᾶς ἐζητήσαμεν τοὐλάχιστον νὰ διακόψωμεν, ἔστω, ἂν θέλετε, διὰ τὸ ἀπόγευμα ἐπ’ ὀλίγας ὥρας, διὰ νὰ ὑπάγωμεν νὰ φάγωμεν· δὲν θέλετε· λοιπὸν τί νὰ κάμωμεν; Ἑπομένως πρέπει νὰ λάβητε ὀλίγην ὑπομονὴν νὰ μᾶς ἀκούσητε· κατ’ ἄλλον τρόπον, τὸν ὁποῖον σεῖς θέλετε, εἶναι ἀδύνατον (θόρυβος). Ἠμπορεῖτε νὰ φύγητε εἰς τὰ δωμάτια καὶ τότε μένω μόνος καὶ κάμνω τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας.

§311ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι δύω παρὰ τέταρτον ἡ ὥρα, κύριε πρόεδρε, σᾶς εἰδοποιῶ ὅτι φεύγω.

§312ΛΟΡΑΝΔΟΣ ΚΑΙ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Καὶ ἡμεῖς ἐπίσης ἀναχωροῦμεν.

§313ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τὴν ἰδικήν μου ἀνῆλθε τὸ βῆμα χθὲς ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§314ΖΩΧΙΟΣ. Θέλουν νὰ μᾶς παιδεύσουν τὸ σῶμα.

§315ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ παιδεύσετε τὸ σῶμα διὰ νὰ σωθῇ ἡ ψυχή.

§316ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔτσι λέγουν οἱ φλάροι.—Ἀνέβη, λέγω, τὸ βῆμα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἔλαβα τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀκούσω τὸ πρῶτον ἥμισυ μέρος τοῦ λόγου του, ἀλλὰ μὲ εἶπόν τινα ἐξ ὅσων εἶπε, καὶ ἐδίστασα νὰ τὰ πιστεύσω. Κατέφυγα εἰς τὸ στενογραφικὸν γραφεῖον διὰ νὰ ἴδω τὰ στενογραφήματα, ἀλλ’ ὁ λόγος τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἦτον ἐκεῖ. Δὲν ἠμπόρεσα λοιπὸν νὰ τὸν ἴδω διὰ νὰ βεβαιωθῶ ἂν τῷ ὄντι εἶπεν ὅσα μ’ ἐπληροφόρησαν ὅτι εἶπεν· ἤκουσα ὅμως ὅτι παρεπονέθη κατ’ ἐμοῦ, ὅτι ἐδείχθην σκληρὸς πρὸς αὐτὸν ἀτομικῶς. Ἐὰν τὸ εἶπε τοῦτο, δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν, οὔτε τὸ ἀκριβές Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ἁπάντων ὑμῶν, καθόσον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συνεργάζωμαι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου τούτου, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐφέρθην σκληρὸς πρὸς τὸν γέροντα Χρηστίδην ἀτομικῶς, ἀλλ’ οὔτε πρὸς οἱονδήποτε τῶν συναδέλφων μεταχειρίσθην ποτὲ λέξεις, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσι σκληραὶ ἀτομικῶς. Ὡμίλησα περὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καθόσον ἀπέβλεπε τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν· ὡμίλησα περὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καθόσον αὕτη ἐνώπιόν μου παρίστατο ὡς οὐχὶ διαγωγὴ ὑπουργοῦ κοινοβουλευτικοῦ, ὡς οὐχὶ διαγωγὴ ὑπουργοῦ παρουσιαζομένου διὰ νὰ ἀποτελέσῃ μέρος ὑπουργείου ἔχοντος ὡς σημαίαν ἀναμόρφωσιν πολιτικὴν καὶ διοικητικήν. Ἐὰν λοιπὸν ἐπὶ ἐπὶ τῆς διαγωγῆς του ταύτης ἔκρινεν ὅτι ὡμίλησα καὶ ἐξεφράσθην κατ’ αὐτοῦ σκληρῶς, τῷ λέγω, καθὼς πρότερον εἶπον, ὅτι σκληρῶς οὐδέποτε ἐξεφράσθην κατ’ οὐδενὸς τῶν συναδέλφων μου· κατὰ τῆς διαγωγῆς του ὅμως ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν κρίνω αὐτὴν τὴν διαγωγήν, ἐξεφράσθην λίαν ἠπίως. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ κ. Γεωργαντᾶς).

§317ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Παραμυθιώτης νὰ λάβῃ τὴν θέσιν του ὡς πρόεδρος.

§318ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ (ἀπὸ τοῦ δωματίου). Δὲν εἶμαι παρών.

§319ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλὰ (θόρυβος).

§320ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ κύριος Ζωχιός, κύριε πρόεδρε, λέγει ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος).

§321ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά. Ἂς γείνῃ, κύριε Λομβάρδε, ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας· τὸ ἐξαγόμενον ἐκεῖ θὰ τελειώσῃ.

§322ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τῆς διαγωγῆς τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καθὼς τὴν ἔκρινα....

§323ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§324ΡΟΥΚΗΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖος λείπει.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε λοιπόν, κύριοι, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος;

§326ΛΑΠΑΣ. Τέλος πάντων ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος διὰ νὰ τελειώσῃ· τί νὰ κάμωμεν!

§327Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν γίνεται μία διακοπή, κύριε πρόεδρε;

§328ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἄ! μάλιστα· τώρα δὲν σᾶς κάμνομεν τὸ κέφι· τώρα λέγομεν ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§329ΛΑΠΑΣ. Λοιπόν, κύριε πρόεδρε, ἀναγνώσατε τὸν κατάλογον.

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο ψηφολέκται· (προσέρχεται τοιοῦτος ὁ κ. Διαμαντόπουλος). Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐννενήκοντα ἓξ παρόντες. Ὁρίστε, κύριε Λομβάρδε.

§332ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. 96. Ἴσια, ἴσια.

§333ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, λυποῦμαι, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ ἀναχωρήσω· (ἀναχωρεῖ).

§334ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπόν, ἀφ’ οὗ ἔφυγεν ἕνας, δὲν εἶναι πλέον ἀπαρτία· ἀλλ’ ἂς ᾖναι. — Ἔλεγον ὅτι, ἐὰν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρεπονέθη ὅτι σκληρῶς ἐφέρθην κατ’ αὐτοῦ, ἔχει ἄδικον ἐὰν παρεπονέθη ὡς ἄτομον, διότι ἀτομικῶς ἐναντίον κἀνενὸς δὲν κατεφέρθην, διότι ἀτομικῶς ἐὰν ἐξ ἀπροσεξίας ἤθελεν ἐξέλθει ἐκ τοῦ στόματός μου κανεὶς λόγος, δὲν ἤθελον ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ τῷ ζητήσω συγγνώμην.

§335ΡΟΥΚΗΣ. Χθὲς σᾶς διέφυγε· μᾶς εἴπατε Φελλάχους.

§336ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν τὸ ἐπήρατε δι’ ἐσᾶς, ἠπατήθητε· ὡμίλησα περὶ ἐμοῦ.

§337ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ περὶ ἐμοῦ.

§338ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ περὶ ὑμῶν, μάλιστα· ἀνεξαρτήτως τούτου, κύριε Ῥούκη, αὐτὸ εἶναι μία ἔκφρασις γενικὴ πολιτικὴ καὶ δὲν προσβάλλει τὸ ἄτομον (θόρυβος).

§339ΡΟΥΚΗΣ. Ἂν γείνῃ δευτέρα ἀνάγνωσις, δὲν εἶναι τίποτε.

§340ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διατί θέλετε νὰ μᾶς στενοχωρήσετε;

§341ΡΟΥΚΗΣ. Ἔχετε καιρὸν ὅσον θέλετε.

§342ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εἴπομεν, τὴν Δευτέραν νὰ γείνῃ ψηφοφορία· οὔτε αὐτὸ δὲν θέλετε.

§343ΛΑΠΑΣ. Ἄφησε, κύριε Λομβάρδε, νὰ γείνῃ ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις, (διάφοροι θορυβώδεις συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§344ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἐξακολουθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις; τί εἶναι αὐτό!

§345ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Λομβάρδε, σᾶς παρακαλοῦμεν, ἐξακολουθήσατε.

§346ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, λέγω ὅτι ἤθελα θεωρήσει προσβολὴν ἐδικήν μου νὰ φύγῃ ἀπὸ τὸ στόμα μου οἱαδήποτε προσβολὴ δι’ οἱονδήποτε τῶν συναδέλφων μου. Εἶπον ὅτι ἐλαφρῶς, ὄχι σκληρῶς ἔκρινα τὴν διαγωγὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸ πολιτικόν του μέρος, διότι δι’ ἐμὲ εἶναι ἀκατανόητον πῶς, ἐνῷ συζητοῦμεν τοιαῦτα ζητήματα, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρίσταται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων μετὰ τὴν γενομένην δήλωσιν ὅτι... Θέλω ὅμως μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω ν’ ἀπαντήσῃ, καὶ ν’ ἀπαντήσῃ ἀμέσως, τί ἐνοοῦσεν εἰπὼν ὅτι δύω ἐπιτηδεύματα ἐγίνωσκεν (ἂν ᾖναι ἀληθὲς ὅτι τὸ εἶπεν, ἄλλως, ἂς μὲ διαψεύσῃ), τὰ ὁποῖα κάμνουν τοὺς ἀνθρώπους σκληροὺς, τὸ ἐπιτήδευμα τοῦ ἁμαξηλάτου καὶ τὸ ἐπιτήδευμα τοῦ κρεωπώλου, καὶ ὅτι τώρα διδάσκεται ὅτι ὑπάρχει καὶ τρίτον τι ἐπιτήδευμα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τοὺς ἀνθρώπους σκληροὺς, τὸ ἐπιτήδευμα τοῦ ἰατροῦ, ὡς ἀναμιγνυομένου (οὕτω μὲ εἶπον ὅτι εἴπατε, κύριε ὑπουργὲ), εἰς τὰ αἵματα. Τὸν ἐρωτῶ νὰ μ’ ἀπαντήσῃ, ἡ ἀπάντησις αὕτη ἦτον ἀπάντησις ὑπουργοῦ πρὸς βουλευτὴν, ὑπουργοῦ, ἔστω σκληρῶς ἐπικρινομένου εἰς τὴν πολιτικὴν αὑτοῦ διαγωγήν; Εἶναι ἀπάντησις ἀναφερομένη εἰς τὰ πολιτικὰ, καὶ κατὰ πόσον δύναται νὰ συνδέσῃ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ πολιτικὸν ἢ οἰκονομικὸν ζήτημα, ὅπερ ὁλονὲν συζητοῦμεν, μὲ τὰ ἐπιτηδεύματα τῶν κρεωπωλῶν ἢ τῶν ἁμαξηλατῶν; Τὸ εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§347ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐξακολουθήσατε.

§348ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παραδέχομαι λοιπὸν ὅτι τὸ εἶπε. Καὶ ἂν διὰ τοῦ ἐπιτηδεύματος τοῦ ἰατροῦ, τοῦ ἀναμιγνυομένου εἰς τὰ αἵματα, ἤθελεν ἁπλῶς καὶ μόνον ῥητορικὰ σχήματα νὰ μεταχειρισθῇ, ἢ ἤθελεν ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο νὰ ἐπαναλάβῃ στυγερὰν συκοφαντίαν....

§349ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὄχι δὰ, τὸν ἀδικεῖτε.

§350ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν ἐρωτῶ....

§351ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὄχι, οὔτε κατὰ διάνοιαν.

§352ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τότε σταματῶ ἕως ἐκεῖ, διότι, ἂν τοῦτο ἠθέλατε εἴπει, ἤθελον σᾶς προκαλέσει ν’ ἀναβῆτε εἰς τὸ βῆμα νὰ.......... Μένει λοιπὸν ἡ παρομοίωσις τῶν ἁμαξηλατῶν καὶ τῶν κρεωπωλῶν. Ἂν σεῖς νομίζετε ὅτι ἔχουν σχέσιν τινὰ, εἴτε μὲ ὑμᾶς ὡς ὑπουργὸν εἴτε μὲ τὰ οἰκονομολογικὰ ζητήματα, τὰ ζητήματα τῶν κρεωπωλῶν καὶ τῶν ἁμαξηλατῶν, ἐγὼ ὅμως οὐδέποτε ἐσκέφθην, οὔτε εἰς τὸν νοῦν μου ἐπῆλθε τὸ σκληρὸν ἢ τὸ ἤπιον, διότι δὲν τὸ γνωρίζω, οὔτε οὐδέποτε τὸ ἀνέμιξα εἰς τὰς συζητήσεις, τὰς ὁποίας ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου κάμνω· ὁ τρόπος οὗτος τῶν συζητήσεων μένει ὅλως ἰδικός σας. Καὶ ἂν νομίζετε ὅτι εἶναι σκληρὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὸν δρόμον τοῦτον, ὃν θέλετε νὰ τρέξητε, ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς ἀκολουθήσω, εἶναι σκληρότης, τὴν ὁποίαν μοῦ τὴν ἐπιβάλλετε σεῖς.

§353ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἐπὶ τοῦ θέματος.

§354ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος εἶμαι· ἀκολουθῶ τοὺς προαγορεύσαντας.—Καὶ ὁ γέρων Χρηστίδης ἀπηύθυνε τὴν παρατήρησιν ταύτην πρὸς ἐμὲ, ὅστις ἐπίσης ἤρχισα νὰ ἔχω δικαιώματα ἕνεκα τοῦ γήρατος.

§355ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσον ἐτῶν εἶσθε;

§356ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. 53· ἤρχισα, εἶπον. — Εἶναι λίαν σκληρὰ ἡ φράσις, ἂν ἐφαντάσθη ὁ ἀξιότιμος κ. Χρηστίδης ὅτι ἤθελεν ἀπευθυνθῇ ἡ παρατήρησις πρὸς αὐτὸν, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἐμφαίνῃ τὸ σέβας τοῦ γήρατος· ἀλλ’ ἄλλο τὸ ζήτημα τοῦ γήρατος τῆς φυσικῆς ἡλικίας, καὶ ἄλλο τὸ τοῦ γήρατος τοῦ πολιτικοῦ. Ἐπιτρέψατε δὲ, ἀξιότιμε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅσον καὶ ἂν ᾖναι μακρὸς ὁ περασμένος πολιτικός σας βίος καὶ ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνετε ἐνώπιόν μας, εἶναι τοιαύτη, οἵαν ἐγὼ, κατὰ τὰς ἀρχὰς ἃς πρεσβεύω, κατὰ τὰς ἰδέας τὰς πολιτικὰς ἃς πρεσβεύω, εἶμαι λίαν μακρὰν νὰ φέρω πρὸς αὐτήν.... διότι τὸ σέβας τοῦ πολιτικοῦ πρὸς τὸν πολιτικὸν δὲν εἶναι παρὰ νὰ σεβασθῇ τὰς ἀρχάς του. Εἶμαι μακρὰν τοῦ νὰ πιστεύσω, κ. ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι σεῖς, παρακαθήμενος εἰς ὑπουργεῖον, ὅπερ ἔχει σημαίαν τὴν ἀναμόρφωσιν τῆς διοικήσεως, τῆς κοινωνίας, θὰ δυνηθῆτε νὰ τὴν ἀναμορφώσητε. Ἂν πρόκειται περὶ ἀναμορφώσεως, δὲν εἶσθε ὁ κατάλληλος· ἐπλάσθητε εἰς ἄλλην ἐποχὴν, ἀνετράφητε εἰς αὐτὴν, ἐγηράσατε εἰς αὐτήν. Καὶ ἂν ὁ ἀξιότιμος κ. Μακρῆς, ὁ ἐλθὼν κατόπιν ἀπὸ σᾶς, ἐξέφρασε τὴν ἀπορίαν του, ὄχι διότι παρακάθημαι ἐγὼ παρά τινι, ἀλλὰ διότι τινὲς παρακάθηνται παρ’ ἐμοὶ, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐμποδίσω, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ τὴν ἀπορίαν μου, πῶς ὁ ἀξιότιμος Μακρῆς, ὁ ὑποστηρίξας πράγματι ἀρχὰς πολιτικὰς καὶ ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, νομίζει ὅτι ταύτας ὑποστηρίζει ὑποστηρίζων τὸν ἀξιότιμον κ. Χρηστίδην. Τὸν ἐρωτῶ, ὄχι ἂν ᾖναι δεῖγμα ἀρχῆς φιλελευθέρας, δεῖγμα ἀναμορφώσεως ἑνὸς κράτους, ἢ μιᾶς πολιτικῆς ἢ ἑνὸς κυβερνητικοῦ συστήματος, ἀλλ’ ἂν ᾖναι δεῖγμα κοινοβουλευτικὸν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ μᾶς δηλοῖ, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἵσταται ἀπὸ τὸ ἓν μέρος, ὁ δὲ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου μόνος ἀπὸ τὸ ἄλλο (τοὐλάχιστον τοῦτο μὲ εἶπον ὅτι ὑπεστηρίξατε, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ διορθώσητε), καὶ ὅτι εἰς τὰ συζητούμενα ζητήματα, ἢ εἰς τὸ ἤδη συζητούμενον ἀπεφασίσθη ὅλη ἡ κυβέρνησις νὰ μείνῃ σιωπηλὴ, μόνος δὲ ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀναλάβῃ τὸ βάρος τῆς ὑποστηρίξεως τῶν ἰδεῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις μᾶς καταγγέλλεται ἐνώπιόν μας ὡς μὴ συμφωνοῦσα, ὡς μὴ συμφωνοῦν τὸ μέλος ἐκεῖνο, ὅπερ εἶναι τὸ ἁρμόδιον, τὸ εἰδικὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος (θόρυβος). Πολὺ καλὰ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Μίλησης, ὅτι ἐκτρωματικὸν δὲν εἶναι εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα τὸ νὰ παρατηρῆται ἡ συνάντησις κομμάτων, μερίδων, φατριῶν, ἔστω ἀντιθέτων, ἔστω πρὸς ἀλλήλας ἀντικρουομένων ἀλλὰ συνηνωμένων ὑπὸ ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν, τοῦ νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἐπικράτησιν μιᾶς ἀρχῆς, κατὰ τὴν ἰδέαν των. Ἂν δὲ ᾖναι ἐκτρωματικὸν τοῦτο, τί θὰ ᾖναι καὶ τί εἶναι ἡ συνένωσις ἐντὸς αὐτῆς τῆς κυβερνήσεως ἀνδρῶν ἀξιοσεβάστων μὲ προηγούμενα (ἅτινα, δὲν ἔχω νὰ ἐπικρίνω, ἀλλὰ δὲν τὰ συμμερίζομαι) ἅτινα ὅμως μάχονται τὸ ἓν πρὸς τὸ ἄλλο, μὲ προηγούμενα πολιτικὰ, μὲ προηγούμενα κοινοβουλευτικὰ, ἅτινα κατ’ οὐδὲν συνδέονται πρὸς ἄλληλα; Ἂν ἐκτρωματικὸν ᾖναι ἐκεῖνο, τοῦτο τί εἶναι;

§357ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Λομβάρδε, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς διακόψω· δὲν εἶναι ἀπαρτία καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε εἰς Βουλὴν μὴ οὖσαν ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἐγὼ καὶ ὁ κ. Θεοδώρου ἐπανήλθομεν, ἀλλὰ 10 ἄλλοι βουλευταὶ ἀπεχώρησαν, διότι ἔμειναν ἐδῶ μέχρι τῆς 2½ μ. μ. καὶ ἐπείνασαν.

§358ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ ἀγὼν συνίσταται, τίνος ὁ στόμαχος ἀντέχει περισσότερον.

§359ΡΑΛΛΗΣ. Κάμνω τὴν ἔνστασιν ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε πρόεδρε, καὶ ὀφείλετε νὰ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον (θόρυβος).

§360ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅταν φθάσωμεν εἰς ψηφοφορίαν, τότε δύνασθε νὰ τὸ εἴπητε τοῦτο· ὅταν ὅμως γίνεται ἁπλῶς ὁμιλία, δὲν εἶναι κἀνεὶς ὑποχρεωμένος νὰ ἀκούῃ. Μάλιστα ἔγεινε μία ἔνστασις πρὸ ὀλίγου, ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος καὶ εἴμεθα πλήρεις. Δευτέρα ἔνστασις, δευτέρα ἀνάγνωσις, τί εἶναι αὐτά!

§361ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ συζήτησις δὲν γίνεται χάριν διασκεδάσεως, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀκούσῃ καὶ πεισθῇ ἡ Βουλή, καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία Βουλὴ δὲν ὑπάρχει.

§362ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινεν ὀνομαστικὴ κλῆσις καὶ εὑρέθημεν πλήρεις, 96.

§363ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν ἡ ἀπαρτία κατηρτίσθη διὰ 96 ψήφων, νομίζω ὅτι ἡ ἀποχώρησις ἑνὸς καὶ μόνου ἐμποδίζει τὴν συζήτησιν.

§364ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε. Ἐνόσῳ ὁμιλεῖ ὁ ῥήτωρ, ἠμποροῦν νὰ φύγουν ὅλοι, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ψηφοφορία, παρατηρεῖται ἂν ᾖναι ἀπαρτία.

§365ΡΑΛΛΗΣ. Εἶπον ὅτι ἡ συζήτησις λαμβάνει χώραν πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς· δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ συζήτησις πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς, μὴ ὑπαρχούσης Βουλῆς. Πῶς θὰ μετατρέψῃ ὁ ἀγορεύων τὰς τυχὸν ἐναντίας γνώμας τῶν ἀποχωρησάντων; (θόρυβος). Ἡ ὥρα παρῆλθε, καὶ ἠξεύρετε ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὅλως πνεῦμα ὅπως οἱ κύριοι (διάλογοι θορυβώδεις).

§366ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἂν δὲν φύγετε, ἤγουν ἂν δὲν λειποτακτήσητε καὶ ἀφήσητε ἀτελῆ τὴν Βουλήν, ἡμεῖς δὲν θὰ φύγωμεν ἀπ’ ἐδῶ.

§367ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἦτον εὐτύχημα ἂν ἡ κοινωνία συνέκειτο ἀπὸ πνεύματα, ἀλλὰ δυστυχῶς....

§368ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐκεῖ (δεικνύων τὸ βῆμα) ὑπάρχει ὁ λαλῶν, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸν διακόψητε.

§369ΡΑΛΛΗΣ. Περιμένω λοιπὸν νὰ τελειώσῃ ὁ κ. Λομβάρδος.

§370ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγω ἐγὼ, δὲν ἠξεύρω τί λέγουν οἱ ἄλλοι· ὅτι ὁ λαλῶν ἐξακολουθεῖ ἐνόσῳ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀπαρτία, καὶ ἂς ᾖναι 4 ἀκροώμενοι βουλευταί· ἀλλ’ ἅμα γείνῃ ἔνστασις ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ λαλῶν.

§371ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις, ἀφοῦ τώρα ἔγεινε καὶ εὑρέθη ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ.

§372ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ ἔνστασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἀντίκρουσιν αὐτῆς, νομίζω ὅτι γεννῶσιν ἓν ζήτημα, ἂν δύναταί τις νὰ ἀγορεύσῃ τῆς Βουλῆς μὴ οὔσης ἐν ἀπαρτίᾳ. Νομίζω, ὅτι, ἂν δὲν προβλέπεται ὑπὸ τοῦ κανονισμοῦ ἡ λύσις ἑνὸς ζητήματος, ὁ μόνος τρόπος τῆς λύσεως αὐτοῦ εἶναι ἡ ψηφοφορία. Προτείνω λοιπὸν νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ζήτημα, ἂν δύναταί τις νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἀγορεύῃ μετὰ τὴν ἔνστασιν ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§373ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Κύριε πρόεδρε, νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἂν θέλῃ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Λομβάρδος ἀκόμη (θόρυβος).

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὰς θέσεις σας· κύριε Λομβάρδε, ἐξακολουθήσατε τὴν ὁμιλίαν.

§375ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, διατί πρὸς τοῖς ἄλλοις σᾶς λέγομεν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ, δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ψηφοφορία. Εἶναι τοῦ κακοῦ νὰ σᾶς ἐπαναλάβωμεν ὅ,τι εἴπομεν πολλάκις, ὅτι αἱ τρεῖς συζητήσεις δὲν εἶναι ἁπλῶς διὰ τὸν τύπον, ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται ὅλαι, καθὼς καὶ ἡ τρίτη καὶ ἡ δευτέρα καὶ ἡ πρώτη. Ἐν τῇ δευτέρᾳ ψηφοφορίᾳ πρόκειται ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπροτείνατε ὑμεῖς, ἡ Κυβέρνησις....

§376ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι, θὰ ὑπάγω νὰ φάγω, διότι θ’ ἀποθάνω τῆς πείνης (ἀναχωρεῖ).

§377ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε Λομβάρδε, μ’ ἀφίνεις τὴν θέσιν σου; Νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα διαφορετικὸν (θόρυβος).

§378ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι ἰσχυρογνωμία, δὲν εἶναι ἐπιμονὴ ἀπὸ μέρους μας, εἶναι ἀπὸ μέρους σας, κύριε ὑπουργέ. Ἐπὶ τίνος θέλετε νὰ ψηφίσωμεν τώρα; ἐπὶ τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας μᾶς ἐπροτείνατε ὡς μίαν; Ἐπὶ τούτων προτείνονται τώρα αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας σεῖς δὲν εἶσθε ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ μᾶς εἴπητε ἂν τὰς δέχεσθε ἢ ὄχι.

§379ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Σᾶς εἶπεν ὁ πρόεδρος, ὅτι αὗται εἶναι αἱ ἀρχαί μας.

§380ΖΩΧΙΟΣ. Ἂν ἔθεσε τὸ ζήτημα ὁ κ. πρωθυπουργός, ἂς ἔλθῃ ὁ κ. πρωθυπουργός (θόρυβος).

§381ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τροπολογίαι, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, αἱ ὁποῖαι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπροτάθησαν σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὡς γενόμεναι παρὰ τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐναντίον τοῦ καταστατικοῦ της, τὰς ὁποίας ἀγνοοῦμεν ἂν θὰ τὰς δεχθῇ ἡ Τράπεζα ἢ ὄχι. Ἐνῷ δὲ εἰσάγονται αἱ προτάσεις αὗται, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς εἴπω καὶ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῶσιν ἄλλαι.

§382ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅταν εἰσαχθῶσι, τὰς βλέπομεν, ἂν ᾖναι καιρός.

§383ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλ’ ἐκεῖναι καὶ αἱ κατόπιν ἴσως ἀποτελοῦν μίαν νέαν σύμβασιν, ἕνα ἰδιαίτερον νόμον, ὅπως ἐγκριθῶσιν ἢ ἀποῤῥιφθῶσι· θὰ μοῦ τὰς παρουσιάσητε ὡς τροπολογίας, καὶ τότε τὸ δικαίωμα, ὅπερ μοῦ δίδει τὸ Σύνταγμα νὰ συζητήσω τρὶς, θὰ μοῦ τὸ περιορίσετε εἰς μίαν.

§384ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὁ κανονισμὸς δίδει τὸ δικαίωμα εἰς πάντα βουλευτὴν καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ φέρῃ κατὰ πᾶσαν στάσιν τῆς συζητήσεως τροπολογίας καὶ ὑποτροπολογίας.

§385ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι ὅμως ν’ ἀλλάξῃ τὴν φύσιν τῶν προτάσεων, τὸ θέμα, ὅπερ συζητοῦμεν. (Ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν του ὁ κ. πρόεδρος).

§386ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐπιμένετε ἀκόμη;

§387ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπέμεινα καὶ ἐπιμένω, καὶ θέτω αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν σας. Σεῖς μ’ εἴπατε, ὅτι παρίσταμαι ὡς πεισματάρης. Μείνατε βέβαιος, ἂν τυχὸν προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν τὴν στιγμὴν αὐτὴν, ἐνῷ κινδυνεύει νὰ μὴν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐνῷ λείπει τὸ ἥμισυ τῆς Βουλῆς, ὅτι εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους θὰ γεννηθῶσιν αἱ χειρότεραι ἐντυπώσεις· καὶ δὲν ἠξεύρω διατί δωρεὰν νὰ θέλετε νὰ προσβάλετε, ἔστω ἐσφαλμένην ἰδέαν, ἀλλ’ ἰδέαν ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν, ὅπερ δεικνύει, ἂν δὲν θέλετε ἓν πεῖσμα, ἀλλὰ μίαν ἐπιμονὴν ἐδικήν σας.

§388ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. 20 ἡμέρας συζητοῦμεν (θόρυβος).

§389ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς εἶπον καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ ἄλλοτε τοιαῦται περιστάσεις ἐπαρουσιάσθησαν καὶ ἐπέμεινα· ἦλθον μετέπειτα καὶ μὲ ἐδικαίωσαν καὶ εἶδον ὅτι δὲν ἦτο πεῖσμα τῆς ἰδέας μου. Μὴ, σᾶς παρακαλῶ, μὴ προβῆτε τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων εἶναι ἀπόντες (διάλογοι θορυβώδεις). Δὲν θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα κατὰ τρίτην συζήτησιν εἰς τὴν ἔκτασιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐννοεῖτε. Καὶ ἂν σήμερον ἀποῤῥιφθοῦν αἱ συμβάσεις, ἂν εὑρεθῆτε ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ, τὴν Δευτέραν θὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ μία ἄλλη πλειοψηφία ἴσως θελήσει καὶ αὐτὴ μὲ πεῖσμα....

§390ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Τὸ πεῖσμα εἶναι καὶ ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ (θόρυβος).

§391ΖΩΧΙΟΣ. Στάσου, κ. Λομβάρδε, νὰ σὲ ξεκουράσω ὀλίγον.

§392ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ναί, διὰ νὰ ὑπάγω νὰ πάρω ἕνα καφέ. (Καταβαίνει τοῦ βήματος).

§393ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε πρόεδρε!

§394ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἡ ψηφοφορία θὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§395ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις, κύριοι, κηρύττεται περαιωμένη. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ καταλάβουν τὰς ἕδρας των, ὅσοι εἶναι εἰς τὰ δωμάτια· (ἐξέρχονται οἱ ἐν τοῖς δωματίοις). Κύριοι βουλευταί, πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τῶν συμβάσεων μὲ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· «ἐγκρίνονται καὶ ἐπικυροῦνται αἱ συνομολογηθεῖσαι συμβάσεις, πρῶτον, τὴν 2 Νοεμβρίου 1872 μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἱδρυτῶν τῆς γεν. Πιστωτ. Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀφ’ ἑτέρου, ἐξ ἄρθρων 17....»

§396ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, σημειώσατέ με ἀπόντα καὶ δημοσιεύσατε τὸ ὄνομά μου διὰ τῆς ἐφημερίδος, (ἀναχωρεῖ).

§397ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ τὸ δηλώσητε.

§398ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ δήλωσις.

§399ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς προτάσεις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αἱ ὁποῖαι εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ τροποποιηθῇ ἡ σύμβασις· θὰ τεθῇ μία δευτέρα παράγραφος εἰς τὸ ἄρθρον πρῶτον, ἡ ὁποία θὰ καταρτισθῇ, νομίζω, οὕτως.

§400ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατόπιν βλέπομεν. Τώρα θὰ τελειώσῃ ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις· εἰς τὴν τρίτην βλέπομεν.

§401ΖΩΧΙΟΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἰσήχθησαν καὶ αἱ τρεῖς ὡς μία;

§402ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν καὶ αἱ τρεῖς ὁμοῦ ἀποῤῥιφθῶσι, τότε ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ λόγος, νὰ ψηφοφορηθῇ μία πρὸς μίαν.

§403ΖΩΧΙΟΣ. Ἦτο καλλίτερον ἂν μίαν πρὸς μίαν τὰς ἐψηφίζαμεν· διότι κατὰ πρῶτον ὡς μίαν τὴν παρουσιάσατε καὶ κατόπιν εἴπετε, τὴν μίαν δύναται νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ καὶ τὴν ἄλλην ν’ ἀποῤῥίψῃ.

§404ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶπεν, ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου πέμπτου δύναται νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὰς δύω καὶ νὰ ἐγκρίνῃ τὴν πρώτην.

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὰς συμβάσεις λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§406ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 90. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Τὴν Δευτέραν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 3. Μ. Μ.).