1873.06.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

Τῆς 13 Ἰουνίου 1873.

(Τετάρτη).

Ὥρα 8 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται. Οἱ βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Σάμης καὶ ὁ κ. Δυωβουνιώτης τῆς Φθιώτιδος δὲν ἔχουν κληρωθῆ εἰς τὰ τμήματα· νὰ γείνῃ λοιπὸν ἡ κλήρωσίς των. Γενομένης τῆς κληρώσεως ὑπὸ τοῦ ἀντιπροέδρου κυρίου Παραμυθιώτου, ἐκληρώθησαν ὡς ἑξῆς· Ἰωάννης Δεστούνης εἰς τὸ 4 τμῆμα, Γ. Δελλαπόρτας εἰς τὸ 5, Κ. Δυωβουνιώτης εἰς τὸ 7 καὶ Γερ. Κόκκινος εἰς τὸ 6.

§4ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα ἐρωτήσει, κύριε Πρόεδρε...

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν, δὲν εἶναι καιρὸς ἀκόμη. Κύριοι, ὁ βιβλιοδέτης τῆς Βουλῆς ἔχει ἕνα λογαριασμὸν ἀπὸ 373 δραχμὰς διὰ δετικὰ τῶν βιβλίων τῆς χρήσεως τοῦ 1871, 1872 καὶ 1868 καὶ ζητεῖ τὴν πληρωμήν του. Οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν ἐκείνων κατετέθησαν μὲν ἀλλὰ δὲν ἐξετάσθησαν ἀκόμη. Λοιπὸν ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ πληρωθῇ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς τρεχούσης συνόδου;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§7ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πιστώσεις αἱ δοθεῖσαι δὲν ἐπήρκεσαν;

§8ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἡ Βουλὴ τοῦ δίδει ἐργασίαν καὶ αὐτὸς ἐργάζεται διὰ τὴν Βουλήν· ἑπομένως πρέπει νὰ πληρωθῇ.

§9Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε......

§10ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τὸ βῆμα· δὲν ἀκούομεν.

§11Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Δὲν πειράζει. Ὅλοι οἱ βουλευταὶ, κύριε Πρόεδρε, λέγουν καὶ εἶναι σύμφωνοι νὰ πληρωθῇ.

§12ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν Βουλὴν ὁμιλήσατε, ἀπὸ τοῦ βήματος.

§13Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Λέγετε, κ. Πρόεδρε, νὰ πληρωθοῦν· ὅσα χρήματα ἐψηφίσατε διὰ τὴν Βουλὴν εἶναι ὡρισμένα. Δὲν λείπει ἓν λεπτὸν· θὰ πληρωθοῦν οἱ στενογράφοι, οἱ ὑπάλληλοι.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πίστωσις εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δραχ. 500 διὰ τὰ δετικὰ πρακτικῶν καὶ βιβλίων· ἀλλ’ ἐρωτῶ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ νὰ πληρωθοῦν τὰ καθυστερημένα ταῦτα χρήματα ἀπὸ τὴν τρέχουσαν σύνοδον.

§15ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι, εἴθισται ὡς πρὸς τὰ δετικὰ τῶν βιβλίων νὰ πληρόνωνται πάντοτε εἰς κάθε σύνοδον τὰ τῆς παρελθούσης συνόδου, διότι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς περαιοῦνται καὶ τὰ πρακτικὰ δὲν εἶναι δεμένα. Λοιπὸν μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς περαιοῦνται αἱ τοιαῦται ἐργασίαι καὶ συμβαίνει ὥστε ἡ ἑπομένη σύνοδος νὰ πληρόνῃ τὰ δετικὰ τῆς παρελθούσης.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι ἀσήμαντον τὸ ποσόν· νὰ πληρωθῇ (θόρυβος).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ δικαιώσετε τὴν πληρωμήν, ἀλλ’ ἐὰν πρέπει νὰ πληρωθῇ ἀπὸ τὴν τρέχουσαν χρῆσιν.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ πληρωθοῦν, κύριε Πρόεδρε, μάλιστα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Καλκάνης......

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὰ πρακτικὰ δένονται μετὰ τὸ τέλος τῆς συνόδου· ἑπομένως τὰ πρακτικὰ τῆς παρούσης συνόδου...

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὸ παρεδέχθη πλέον...

§22ΤΡΥΦΩΝΟΣ. Οἱ πλεῖστοι ὑμῶν, κύριοι, γνωρίζετε τὸν νόμον ΣΜΔ, καὶ ἐὰν ἐγένετο πρόξενος ὠφελείας ὁ νόμος οὗτος, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς συζητήσεως μικρῶν τινων τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας κατὰ καθῆκον ἐνόμισα νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τοῦ βουλευτηρίου τούτου, θέλω τὸ ἀποδείξει. Περιορίζομαι λοιπὸν σήμερον νὰ ὑποβάλω μικράν τινα ἔκθεσιν καὶ ἄρθρα τροπολογοῦντα διατάξεις τινὰς τοῦ ΣΜΔʹ. νόμου.

§23ΤΙΝΕΣ. Περὶ τίνος εἶναι ὁ νόμος οὗτος;

§24ΤΡΥΦΩΝΟΣ. Περὶ τοῦ περιφήμου ἀγροτικοῦ ζητήματος Κερκύρας τοῦ πολλάκις καὶ τοσοῦτον ἀπασχολήσαντος τὴν Βουλὴν ταύτην καὶ μὴ λυθέντος, ἀλλὰ περιπλεχθέντος δυστυχῶς δυσχερέστερον.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§26ΤΡΥΦΩΝΟΣ. Καὶ παρακαλῶ, ἐὰν ἡ παράκλησίς μου παραδεκτέα παρίσταται...

§27ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ, μάλιστα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Διαμαντόπουλος.

§29ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν διὰ νὰ μάθω ἐὰν ἦλθεν εἴδησις ἐκ Μυλάοντος καὶ Τρικολώνων περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς ἐν Τρικολλώνοις καὶ τῆς καταστάσεως εἰς ἣν διετέλουν τὰ πράγματα μέχρι χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐν τῷ δήμῳ Μυλάοντος. Ἀτυχῶς δὲν βλέπω οὔτε τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§30ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἔλθῃ ὁ κ. πρωθυπουργός.

§31Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς τελειώσῃ πρῶτον ὁ κ. Διαμαντόπουλος.

§33ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρὰ τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες ἠγωνίσθησαν εἰς τὸν ἀγῶνα ἐκεῖνον τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς, ἔχομεν εἰδήσεις, αἵτινες εἶναι τὰ μάλα δυσάρεστοι. Ἐν πρώτοις δὲν θέλομεν νὰ ἀπασχολήσωμεν τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν τηλεγραφημάτων αὐτῶν πρὶν εἰσέτι ἔλθωσιν οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ καὶ μᾶς εἴπουν τὰς αὐθεντικὰς εἰδήσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε αὐτὰ δὲν εἶναι δι’ ἐδῶ· ἠμπορούσατε νὰ τὰ εἴπητε εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἀφοῦ δὲν θέλετε νὰ τὰ ἀκούσῃ ἡ Βουλή.

§35ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγουν τὰ τηλεγραφήματα.

§36ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τὸ βῆμα, δὲν ἀκούομεν.

§37ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ (ἀπὸ τοῦ βήματος). Τὸ ἓν εἶναι ἐκ Μαγουλιάνων τῆς Δευτέρας τὸ ἑσπέρας, ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν κύριον Λαδόπουλον, ἕνα τῶν ὑποψηφίων, καὶ ἀπευθύνεται πρὸς τὸν κ. Ἀλ. Πετσάλην, τὸν συνάδελφόν μας. Ἰδοὺ πῶς ἔχει.

§38ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἐδιάβασε χθὲς αὐτό.

§39ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄλλο τοῦτο.

§40Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀναγνώσατέ το, εἶναι ἄλλο αὐτό.

§41ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει· «Ἀκατονόμαστος διαγωγὴ εἰσαγγελέως, παρεμποδίζοντος ἔννομον ἐνέργειαν ἀνακριτοῦ· φυγόδικοι ἀντίθετοι ὡπλισμένοι καὶ μὴ συλλαμβανόμενοι. Ἡμέτεροι πιεζόμενοι πολυειδῶς. Ἀνακοινώσατε ταῦτα Πρόεδρον Βουλῆς.»

§42ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ τί κάμνει ἡ βουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐκεῖ;

§43ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐν Ἀθήναις καὶ δὲν ἠξεύρομεν.

§44ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐὰν ἦτο τίποτε, θὰ μᾶς ἔγραφε.

§45ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἔχει τὴν ἐργασίαν τὴν ἰδικήν της καὶ ἀντιλαμβάνεται τῶν πραγμάτων ὅπως ἠξεύρει. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ μάθωμεν ὁποίας εἰδήσεις ἔχει ἡ Κυβέρνησις· δὲν θέλομεν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ σημεῖον τῆς κακῆς πίστεως. Καθῆκον ἔχομεν νὰ διαβιβάσωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· ἂς λείπουν οἱ διάλογοι.

§47ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί; ὀφείλω νὰ ἀπαντῶ κάπου κἄπου. Ἰδοὺ τὸ ἕτερον τηλεγράφημα· «Συντάκτην Πολίτου. Ἀπεκάμαμεν· διοικητικὴ καὶ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἀποκλείει ἡμετέρους, ἀπειλοῦσα αὐτούς· δικαιοσύνη ἀδιαφορεῖ. Διαμαρτυρόμεθα κατὰ τοῦ προετοιμαζομένου ἀποκλεισμοῦ.» Γράφει ὁ Ἀντωνόπουλος, ὁ δικηγόρος, τοῦ ὁποίου ὁ πατὴρ εἶναι ὑποψήφιος, ἀλλ’ ἀτυχῶς, βλέπω, οἱ κύριοι ὑπουργοὶ δὲν εἶναι ἐδῶ.

§48ΡΟΥΚΗΣ. Ἅμα ὁ ἀνακριτὴς πληροφορήσῃ τὰ ἐναντία, τί θὰ εἴπετε;

§49ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι εἶναι ψεύτικα τὰ χαρτιὰ τὰ ὁποῖα ἔχω; Ὅταν ἔλθῃ ὁ ἀνακριτὴς καὶ διαψεύσῃ, τότε θὰ ἴδωμεν ἂν ὁ ἀνακριτὴς ἔχῃ δίκαιον ἢ ἡμεῖς.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος....

§51ΠΕΤΣΑΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Περιμένομεν τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς δώσῃ τὰς ἐξηγήσεις. Εἰσέρχεται ὁ κ. πρωθυπουργός.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἷς τῶν βουλευτῶν ἔκαμε, κύριε Πρωθυπουργὲ, μίαν ἐπερώτησιν περὶ τῆς ἐνεργουμένης ἐκλογῆς ἐν τοῖς δήμοις Τρικολλώνων καὶ Μυλάοντος, ὅτι γίνονται ἐπεμβάσεις καὶ τὰ λοιπά....καὶ ἐρωτᾷ τὸ ὑπουργεῖον ἐὰν ἔχῃ κᾀμμίαν πληροφορίαν περὶ τῶν λαμβανόντων ἐκεῖ χώραν.

§53ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Πρωθυπουργός). Χθὲς, κύριε πρόεδρε, ἐπληροφορήθην ὅτι ἐστάλησαν ἰδιωτικὰ τηλεγραφήματα ἐνταῦθα, δηλοῦντα ὅτι ὑπάρχει ῥῆξις μεταξὺ εἰσαγγελέως καὶ ἀνακριτοῦ, ὅτι ὁ ἀνακριτὴς θέλει νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς τὸν ἐμποδίζει, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἐτέθη ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ ἀδελφοῦ ἑνὸς τῶν ὑποψηφίων καὶ περιέρχεται τὰ χωρία καὶ ἀπάγει τοὺς ψηφοφόρους, ὅτι καλπονόθευσις ἤρχισε νὰ γίνεται φανερὰ, ῥιπτομένων σφαιριδίων εἰς τὸ ναὶ τῶν μὲν καὶ εἰς τὸ ὄχι τῶν ἄλλων. Ἀμέσως ἐτηλεγράφησα. Δὲν ἔχω ἐδῶ τὸ τηλεγράφημα, ἀλλὰ θὰ τὸ φέρω· ἐτηλεγράφησα εἰς τὸν ἔπαρχον περὶ πάντων τούτων ἵνα δοθῶσιν ἀκριβεῖς καὶ εἰλικρινεῖς πληροφορίαι. Ὁ ἔπαρχος ἀπήντησε τὴν νύκτα. Ἐλήφθη δὲ καὶ τηλεγράφημα ὑπογεγραμμένον παρά τε τοῦ εἰσαγγελέως ὁμοῦ καὶ τοῦ ἀνακριτοῦ.

§54ΤΙΝΕΣ. Χθεσινὸν ἢ ἄλλο;

§55ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Χθεσινὸν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀνεγνώσθη εἰς τὴν Βουλήν· ἐπειδὴ δὲ εἶναι ὑπογεγραμμένον παρὰ ἀμφοτέρων, ἀποδεικνύει τοῦτο τοὐλάχιστον, ὅτι εἶναι ἐν συμπνοίᾳ.

§56ΤΙΝΕΣ. Τί λέγει τὸ τηλεγράφημα τοῦτο;

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀνεγνώσθη ἀπὸ πολλοὺς ἐδῶ χθές.

§58ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ ἠκούσαμεν.

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ ἴδω ἐὰν τὸ ἔχω.

§60ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ δήμου Τρικολλώνων γνωρίζει τὸ ὑπουργεῖον τίποτε;

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περὶ τῆς διαλογῆς;

§62ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μέχρι τῆς ὥρας ταύτης δὲν ἐλάβομεν κᾀμμίαν εἴδησιν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§65ΤΙΝΕΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης;

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθουν, τότε θὰ κληρωθοῦν. — Εἶναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τῆς προτάσεως νόμου τοῦ βουλευτοῦ κυρίου Πέτρου Μαυρομιχάλη «περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας τῶν μεταλλουργικῶν ἑταιριῶν. (Ἀναγινώσκεται). Τὴν παραδέχεται ἡ Βουλὴ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν;

§67ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.—Δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποταμιεύσεως σιτηρῶν ἐν Λευκάδι καὶ Ἰθάκῃ, (ἀναγινώσκεται.) Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλὴ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν;

§69ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχθη. — Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεων μετὰ τῆς γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης κλπ.» Ὁ κ. Κοντογούρης ἔχει τὸν λόγον.

§71ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ· ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπε μίαν ἡμέραν περὶ ἑνὸς ἐγγράφου τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον κατέθεσεν εἰς τὸ γραφεῖον· τὸ ἔγγραφον ὅμως αὐτὸ μᾶς εἶπαν ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὸ γραφεῖον. Εἶναι ἀναγκαῖον καὶ παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ τὸ ζητήσητε.

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, εἶναι αὐτὸ καθὼς καὶ τὸ μετὰ τὴν ἀπάντησίν μας· εἶπα ὅτι τὰ καταθέτω, ἀλλ’ ἐλησμόνησα νὰ τὰ καταθέσω.

§73ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ὅσα ἄλλα εἶναι.

§74ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὰ τὰ τρία εἶναι ὅλα.

§75ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἀνήκων εἰς ἐπαρχίαν, ἐν μέσῳ τῆς ὁποίας πρὸ πολλοῦ χρόνου λειτουγεῖ εἷς σπουδαῖος κλάδος τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ γνωρίζων ἀπὸ σιμὰ τὰ μεγάλα καλὰ, τὰ ὁποῖα εἰς διαφόρους κρισίμους τοῦ ἐμπορίου περιστάσεις παρέσχεν αὐτῷ ἡ Τράπεζα ἐκείνη, καὶ τὴν ὑπόληψιν ἧς ἀπολαύει, δὲν δύναμαι, πράττων ἔργον συνειδήσεως καὶ τιμῆς, νὰ μὴ λαλήσω, ἔπειτα μάλιστα ἀπὸ τὰς ἐπανειλημμένας προκλήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου, κυρίου Λομβάρδου, πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ἐν αἷς ὑπάρχουσι τοιαῦτα ὑποκαταστήματα. Ἀποδέχομαι, κύριοι, πληρέστατα τὴν συμβουλὴν τοῦ Odillon Barrot, τὴν ὁποίαν καὶ φίλος μου εὐπαίδευτος ἔν τινι περιοδικῷ αὐτοῦ συγγράμματι συνιστᾷ εἰς τοὺς πολιτευομένους. «Ἁρμόζει, λέγει, εἰς τὰς ἀνδρικὰς ψυχὰς νὰ ἐπιθυμῶσι τὴν ἐν τῇ πολιτείᾳ εἴσοδόν των. Ὁποία πτῶσις δι’ ἐκείνους, οἵτινες λησμονοῦσιν ὅτι τὸ Κοινοβούλιον εἶναι πνευματικὸν ἐργαστήριον τῆς ἱερωτέρας τῶν ἐπιστημῶν, καὶ ὅτι τὸ τελειότερον αὐτοῦ προϊὸν εἶναι ἡ Κυβέρνησις τοῦ τόπου!» Ἡ ἐπαρχία, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, εἶναι, κύριοι, φρονημάτων συντηρητικῶν· δὲν ἐπιθυμεῖ τὰς ἀνωμαλίας καὶ ἀντιδράσεις, ζημιούσας τὸν τόπον καὶ ὧν ἔχομεν τὴν πικρὰν πεῖραν τοῦ παρελθόντος. Ἐπιθυμεῖ νὰ συντρέξωμεν—καὶ τοῦτο πράττομεν ἐντὸς τῶν δυνάμεών μας—τὰ καλῶς κείμενα, τὰ καλῶς βαίνοντα, τὰ καλῶς προτεινόμενα. Ἐπιθυμεῖ τὴν ὑποστήριξιν τῆς κυβερνήσεως, τὴν σύμπραξιν μετ’ αὐτῆς, ἐνόσῳ βλέπομεν ὅτι αὐτὴ εἶναι εἰλικρινὴς, συνετὴ καὶ πατριωτική· τότε δὲ μόνον ν’ ἀντιστρατευθῶμεν, τότε μόνον νὰ ταχθῶμεν εἰς τὴν ἐναντίαν φάλαγγα, ὅταν λάβωμεν εὐλόγους ἀφορμὰς νὰ ὑποπτεύσωμεν αὐτήν. Ὁ ἀληθὴς καὶ φρόνιμος πατριώτης δὲν πρέπει νὰ ὠφελῆται καὶ τῶν ἐλαχίστων ἐλλείψεων ἵνα ἐπιτίθεται κατὰ τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάζῃ ἀπὸ σιμὰ καὶ ἀπαθῶς τὰ πράγματα. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον νὰ σπεύδωμεν, ἀλλὰ νὰ σεβώμεθα πᾶν ὅ,τι δὲν βλάπτει, νὰ ἀποδεχώμεθα πᾶν ὅ,τι ὠφελεῖ, ἰδίως δὲ ἐκτιμῶντες καὶ ἀγαλλόμενοι ἐπὶ τῇ φαινομένῃ πράγματι βελτιώσει τῶν κοινῶν τῆς πολιτείας ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, νὰ ἤμεθα συντηρητικοὶ, ἐπιφυλασσόμενοι πάντοτε νὰ ἐξετάζωμεν συζητοῦντες καὶ νὰ ἀποῤῥίπτωμεν πᾶν ὅ,τι ἐξακριβωθῇ ὡς μὴ συμφέρον τῷ τόπῳ, ἔχοντες ἀκλόνητον τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδεὶς διανοεῖται ἢ ἔχει τὴν δύναμιν νὰ πράξῃ τι ἀντιβαῖνον εἰς τὴν πρόοδον τῆς πατρίδος καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, οὓς ἐγκαρδίως ἠσπάσθη. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Ἀφ’ ἧς ἀνέγνωσα τὰς συμβάσεις ταύτας, ἠγέρθησαν ἐν ἐμοὶ ἐνδοιασμοὶ, καὶ τούτους ἀνεκοίνωσα τῷ ἀξιοτίμῳ προέδρῳ τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν ἐπέμεινα, ἀναμείνας νὰ φωτισθῶ ἐκ τῆς ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου συζητήσεως. Ἡ πεποίθησίς μου, κύριοι, δὲν εἶναι τοιαύτη, ὁποίαν ἐμόρφωσεν ὁ ἔντιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως. Αἱ σκέψεις του, ἡ δεινότης τοῦ λόγου του, ἡ λογικὴ καὶ ἐπιστημονικὴ ἔρευνα, μεθ’ ὧν προσεπάθησε καὶ ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς συμβάσεις, μὲ ἔκαμαν νὰ τὸν θαυμάζω, ὡς καὶ πάντοτε μάλιστα τὸν θαυμάζω· δὲν δύναμαι ὅμως καὶ ν’ ἀναπαύσω τὴν συνείδησίν μου καὶ νὰ ἀποφανθῶ, ὅτι αἱ προτεινόμεναι συμβάσεις θέλουσιν ὠφελήσει τὸν τόπον. Ἐπιτρέψατέ μοι, λέγω, νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις, διότι φοβοῦμαι πολὺ ὅτι μία τῶν θυγατέρων τῆς Ἑλλάδος, ἡ Ἑπτάνησος, τῆς ὁποίας τὰ τέκνα λαμπρύνουσι τὰς ὡραιοτέρας σελίδας τῆς ἱστορίας μας, ἡ Ἑπτάνησος, τῆς ὁποίας ὁ πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τὰς ἐλευθερίας της ἔρως ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἀπαράμιλλος, ἡ Ἑπτάνησος, ἡ τοσοῦτον μετὰ τὴν ἕνωσιν πολυτρόπως καὶ χρηματικῶς ὠφελοῦσα τὸν τόπον, φοβοῦμαι, λέγω, ὅτι διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως θέλει ὑποστῆ ζημίας ἀνυπολογίστους· καὶ ἤδη ἤρχισαν, ὡς θετικῶς πληροφοροῦμαι, αἱ οἰμωγαί της, προβλεπούσης τὸ ἀπροσδόκητον δεινόν, καὶ αἱ διαμαρτυρήσεις της, ἐπικαλουμένης τὴν ἡμετέραν σύντονον προσοχήν. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ ἀναδράμωμεν εἰς οἰκονομολογικὰς θεωρίας διὰ νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι τὸ προτεινόμενον μέτρον δὲν εἶναι ὠφέλιμον διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον. Πολλὰ ἐῤῥέθησαν, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ αὐτὸς ὁ τύπος ἐνησχολήθη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ζητήματος. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, τὸ προκείμενον ζήτημα εἶναι ζήτημα κοινωνικόν, εἶναι ζήτημα ζωτικόν, εἶναι ζήτημα, διὰ τὴν ὀρθὴν λύσιν τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρεται ὅλη ἡ Ἑλλάς. Καὶ ἄν, κύριοι, δὲν συνεφωνήσαμεν ἁπαξάπαντες διὰ τὴν λύσιν αὐτοῦ, τοῦτο προῆλθε βεβαίως ἕνεκα πεποιθήσεων ἐσφαλμένως ἴσως σχηματισθεισῶν ἐκ τῶν διαφόρων πολιτικῶν συστημάτων καὶ τῶν διαφόρων θεωριῶν, εἰς τὰς ὁποίας εἰσήλθομεν, καὶ ἰδίως διότι, ἀντὶ νὰ σταθῶμεν προσκεκολλημένοι εἰς αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ζήτημα, ἐσχετίσαμεν αὐτὸ μὲ πολλὰς θεωρίας, αἱ ὁποῖαι, ὅσον εὐλογοφανεῖς καὶ ἂν ὑποτεθῶσι, δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν εἰς τὴν λύσιν, ἥτις εἶναι ἁπλουστάτη, ἐὰν καὶ ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον καὶ ὁμαλώτερον ἐξετάσωμεν αὐτό. Καὶ ποῖος ἀγνοεῖ, κύριοι, καὶ ποῖος δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὰ μεγάλα καλά, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προκύψωσιν εἰς ἕνα τόπον ἐκ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, τῆς ἐλευθέρας συστάσεως τῶν Τραπεζῶν καὶ ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν μεγάλων κεφαλαίων ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ; Τίς δὲν ἐπιθυμεῖ, κύριοι, νὰ ἴδῃ συσταινομένας, ἐκτὸς τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Ἰονικῆς, οὐχὶ μόνον ἄλλας δύω, ἀλλὰ καὶ δέκα Τραπέζας; Τίς δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ ἐρχομένους καὶ πολλοὺς ἄλλους ὁμοίους τῶν ἐντίμων κεφαλαιούχων, τῶν ὁποίων τὰ κεφάλαια ἀποτελοῦν τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἀφοῦ ἕκαστος γνωρίζει, κύριοι, ὅτι, καὶ ἐὰν ἡ ἐγκατάστασις αὐτῶν εἰς τὸν τόπον δὲν δύναται νὰ ἀποδοθῇ μόνον εἰς πατριωτισμὸν ἀλλὰ καὶ εἰς ἐμπορικοὺς ὑπολογισμούς, καὶ ὅμως ἡ σύστασις τῶν Τραπεζῶν καὶ ἡ κυκλοφορία τῶν κεφαλαίων θέλει ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα καὶ τὴν ὠφέλειαν τοῦ τόπου, θέλει φέρει τὸν συναγωνισμόν, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλει ἐπέλθει ὁ ἐκπεσμὸς τοῦ τόκου, ἡ εὐκολία διὰ τὸν γεωργόν, τὸν κτηματίαν, τὸν βιομήχανον, τὸν πολίτην πάσης τάξεως τοῦ νὰ δυνηθῇ, δανειζόμενος εὐκολώτερον καὶ ἐπὶ ὅροις ὠφελιμωτέροις, νὰ βελτιώσῃ τὰ κατ’ αὐτόν; Τίς δὲν αἰσθάνεται, κύριοι, τὰ καλὰ ταῦτα, καὶ τίς δὲν τὰ ἐπιθυμεῖ; Μάτην λοιπόν, κύριοι, οἱ προλαλήσαντες κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τῆς συμβάσεως, μάτην, λέγω, κατέγειναν εἰς ἀνάπτυξιν θεωριῶν. Συμφέρει, κύριοι, ἀφοῦ ἔχομεν μίαν Τράπεζαν, τὴν Ἐθνικήν, ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐν αἷς ἔχει ὑποκαταστήματα, ἀφοῦ ἔχομεν μίαν ἄλλην Τράπεζαν, τὴν Ἰονικὴν, ἥτις κάμνει χρῆσιν τοῦ αὐτοῦ δικαιώματος, καί τοι μὴ διὰ συμβάσεως κυρωθέντος, ζητοῦσαν τοῦτο, συμφέρει, λέγω, νὰ συναλλαχθῶμεν καὶ μὲ ἄλλην Τράπεζαν καὶ νὰ τῇ δώσωμεν τὸ προνόμιον αὐτὸ τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια; Ἰδοὺ, κύριοι, ἁπλοποιημένον τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα. Καὶ φρονῶ, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἄτοπον νὰ μνημονεύσωμεν ἐν ὀλίγοις τῶν καλῶν, τὰ ὁποῖα ἀμφότεραι αἱ Τράπεζαι αὗται ἐπέφεραν εἰς τὸν τόπον. Καὶ ἡ μὲν Ἐθνικὴ Τράπεζα, κύριοι, ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει ἴσως εἰσέτι ἡ μόνη ἄγκυρα, ἐφ’ ἧς τὸ σκάφος τῆς πολιτείας, πολλάκις κλονισθὲν ἐσωτερικῶς τε καὶ ἐξωτερικῶς, ἠδυνήθη νὰ κρατηθῇ εἰς τὸν λιμένα τῆς σωτηρίας. Ὑπῆρξεν ὁ πρῶτος φιλάνθρωπος καὶ τίμιος δανειστὴς, ὅστις ἐχορήγησε τὰ μέσα εἰς τὸν γεωργὸν, τὸν κτηματίαν, καὶ τοὺς ἐνεθάῤῥυνεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐργασιῶν των. Εὐηργέτησε πάντοτε τὸ ἐμπόριον καὶ πολλάκις ἔσωσεν αὐτὸ ἀπὸ κινδύνους. Συνέδραμε τὰς κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις, καὶ ὑπῆρξεν ἡ μόνη, ἥτις ὑπεστήριξεν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὴν ὑπόληψιν τοῦ τόπου. Καὶ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, κύριοι, ἐν κύκλῳ μικροτέρῳ δὲν ἔπραξε συγκριτικῶς ὀλιγώτερα. Ἡ Ἑπτάνησος βεβαιοῖ, κύριοι, τὰς εὐεργεσίας, τὰς ὁποίας προσέφερεν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, τὴν ἐπιείκειαν καὶ τὴν καλὴν πίστιν, μεθ’ ἧς ἐφέρθη πάντοτε πρὸς τοὺς συναλλαττομένους μετ’ αὐτῆς· καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Παραμυθιώτης νὰ μὴ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ καὶ νὰ τὸν διαβεβαιώσω ὅτι ἡ Ἑπτάνησος δὲν σκέπτεται, οὔτε αἰσθάνεται ὅ,τι αὐτός. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐδάνειζεν ἐμπόρους μόνον καὶ οἴκους ἐμπορικοὺς, ἀλλὰ καὶ ἡ κτηματικὴ τάξις πολλάκις πρὸς αὐτὴν κατέφυγε καὶ μέχρι σήμερον πολλὰ εἰς αὐτὴν ὀφείλει. Ἀλλὰ εὐγνωμοσύνην δὲν ὀφείλει μόνον, δὲν ὀφείλει νὰ ἔχῃ πεποίθησιν καὶ ἐμπιστοσύνην καὶ ἐλπίδας περὶ συνδρομῆς καὶ εἰς τὸ μέλλον μόνη ἡ Ἑπτάνησος, κύριοι, ἀλλὰ καὶ ἑτέρα ἐπαρχία, ἡ μεγαλειτέρα ἴσως ἐπαρχία τοῦ κράτους, ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω· καὶ αἱ πλησίον αὐτῇ ἐπαρχίαι πολλάκις, κύριοι, ὅπως σᾶς εἶπον ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὑποκύψασαι εἰς κρίσεις τοῦ ἐμπορίου, εἰς καταστροφὰς προϊόντων καὶ ἄλλας δυσχερείας, ἐσώθησαν διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς Τραπέζης αὐτῆς. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον, κύριοι, εἶναι ἔντιμον, εἶναι συμφέρον εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύομεν, καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ ἐξετάσωμεν ἀκριβέστατα καὶ ἀπαθέστατα πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ φέρῃ οὐχὶ μόνον ζημίας, οὐχὶ μόνον κινδύνους, ἀλλὰ καὶ δυσχερείας διὰ τὰ εὐεργετικὰ αὐτὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἔσωσαν ἀδυνάτους καὶ ἐξακολουθοῦν εὐεργετοῦντα τὸν τόπον;

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§77ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Καὶ διὰ νὰ σᾶς μεταδώσω τὰς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου σκέψεις μου, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναπτύξω ὅλας τὰς θεωρίας· ἀρκετὰς ἠκούσατε μέχρι τοῦδε, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη, πιστεύω, διότι ἀρκούντως ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα τοῦτο ἰδίως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος κύριος Κεχαγιᾶς. Ἐκτιμῶ, κύριοι, καὶ σέβομαι τὸν ἔντιμον πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ἐκτιμῶ τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς πεποιθήσεις του ὑπὲρ παντὸς, τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ, ἀνδρὸς εἰδικωτάτου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, γινώσκοντος ὅλας τὰς λεπτομερείας, μελετήσαντος ἀμφότερα τὰ συστήματα καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἡ ὁμιλία του ἦτο πειστικωτάτη. Οὐδὲν λοιπὸν ὑπολείπεται διὰ νὰ πεισθῇ τις ὅτι ἐὰν οὐχὶ ἄλλο, κίνδυνος μέγας ὑπάρχει τοὐλάχιστον μὴ ἡ χορήγησις τοῦ δικαιώματος τούτου τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν φέρῃ περιπλοκὰς καὶ δυσχερείας μυρίας, καὶ ἐπὶ τέλους καταστροφὴν καὶ εἰς αὐτὴν καὶ ἑπομένως εἰς τὸν τόπον. Ἀφίνοντες, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ἄλλως σᾶς ἀνέπτυξαν οἱ κατὰ τῆς συμβάσεως ὁμιλήσαντες, ἰδίως δὲ οἱ κύριοι Κεχαγιᾶς καὶ Λομβάρδος, ἐπικαλοῦμαι μόνον τὴν ὀρθὴν κρίσιν καὶ νοημοσύνην σας. Δὲν ἔχομεν, κύριοι, πάντες τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐὰν εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τόπον, εἰς ἕνα στενὸν κύκλον περιφερείας, ὡς εἶναι ὁ τῆς Ἑπτανήσου, ὅστις δὲν ἔχει πληθυσμὸν πλέον τῶν διακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων, ὅτι ἐὰν εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τόπον συστηθοῦν δύω ἢ τρεῖς Τράπεζαι, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συμβοῦν δυστυχήματα, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ γεννηθῇ σύγχυσις καὶ κρίσις εἴτε ἐκ τῆς μεγαλειτέρας δραστηριότητος καὶ νοημοσύνης τῆς μιᾶς, εἴτε ἐκ τῆς ὀλιγωτέρας καλῆς πίστεως τῆς ἑτέρας, εἴτε ἐκ τοῦ διαφόρου τρόπου τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης; Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι τὰ προνόμια δὲν δίδονται τόσον χάριν τῶν Τραπεζῶν, ὅσον χάριν τοῦ ἀπείρου πλήθους τοῦ συναλλαττομένου μετ’ αὐτῶν, εἴτε δανείζοντος εἴτε δανειζομένου. Μία Τράπεζα, ἐὰν δὲν περιστοιχισθῇ μὲ τὰ δικαιώματα αὐτὰ, ἀντὶ νὰ ἐξασφαλίζῃ, θέλει ἀποῤῥοφήσει τὰς περιουσίας· ἡ κινητὴ καὶ ἀκίνητος αὐτῶν κτῆσις θέλει καταπωθῆ εἰς τὸ χάσμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπεῤῥόφησε κατὰ τὴν μεγάλην ἐμπορικὴν κρίσιν τοῦ 1837 ἐν Ἀμερικῇ ὅλα τὰ τραπεζικὰ καταστήματα. Καὶ ἐκεῖ ὑπῆρχεν ἐλευθερία Τραπεζῶν, καὶ ἐκεῖ ὑπῆρχεν ἐλευθερία ἐκδόσεως γραμματίων. Ἑκάστη Τράπεζα εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια· καὶ ὅμως τὰ καταστήματα ἐκεῖνα ἤκμασαν, ἀλλ’ ἤκμασαν ὅσον θάλλουσι τὰ ἡμερόβια φυτά. Καὶ ἐὰν, κύριοι, ᾖναι ἐνδεχόμενον ὄχι μόνον ζημία, ἀλλὰ καὶ δυσχέρειαι νὰ προκύψουν, διατί νὰ καινοτομήσωμεν, διατί νὰ βλάψωμεν χάριν κεφαλαιούχων, λίαν ἐντίμων ἄλλως, οἵτινες ὅμως δύνανται διὰ τῶν κεφαλαίων των νὰ ὠφεληθῶσιν ὠφελοῦντες τὸν τόπον, δανείζοντες; Ἠκούσατε ὅτι ἐδάνεισαν 2 ἑκατομμύρια εἰς τὸν δῆμον Πατρῶν, δι’ ὅπερ ὀφείλομεν χάριτας αὐτοῖς, ἀλλὰ τοῦτο πράξαντες ὠφελήθησαν καὶ αὐτοί. Ἐὰν μόνος σκοπὸς τῆς Τραπέζης ᾖναι ὠφελουμένη νὰ ὠφελῇ τὸν τόπον, διατί δὲν ἀρκεῖται, κύριοι, εἰς τὰ ἴδια αὑτῆς κεφάλαια; διατί, κύριοι; ποῖος ὁ λόγος, ποία ἡ ἀνάγκη, ποία ἡ ὠφέλεια διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἐὰν δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὸν γραμμάτιον καὶ εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν; Τότε, κύριοι, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον πᾶς τις δύναται νὰ γείνῃ τραπεζίτης. Καὶ ποία ἡ ἐξαιρετικὴ θέσις τῆς Τραπέζης ταύτης; Ἐννοῶ κάλλιστα τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐννοῶ κάλλιστα τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ παντάπασι τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, ἥτις ἐπιμόνως ζητεῖ νὰ ἀπολαύσῃ τὸ προνόμιον ἄνευ ἀνάγκης. Καὶ ἐνταῦθα, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω μίαν παραβολὴν, αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμε καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας κύριος Παραμυθιώτης καὶ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κύριος Βαλέττας, περὶ τοῦ τί ζητεῖ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καὶ τί δίδει ὡς ἀντάλλαγμα πρὸς τὴν κοινωνίαν, τί ζητεῖ καὶ τί ὑπόσχεται ἡ Ἰονικὴ, καὶ ἐκ τοῦ παραλληλισμοῦ τούτου θέλετε πεισθῆ ὅτι αἱ προτάσεις καὶ οἱ ὅροι τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἶναι ὠφελιμώτεροι. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐξαιρετικῆς θέσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν θέλω καταγίνει νὰ σᾶς πείσω, διότι ἅπαντες συνεφωνήσατε περὶ τούτου, ἀλλὰ θέλω μόνον καταγίνει εἰς τὸν παραλληλισμὸν τῶν δύω ἑτέρων Τραπεζῶν, τοὐτέστι τῶν προτάσεων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τῶν προτάσεων τῆς Ἰονικῆς. Πρῶτον ἂς ἴδωμεν τί ζητεῖ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καὶ τί ἡ Ἰονική. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, κύριοι, σᾶς ζητεῖ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ, τοὐτέστι καὶ μὲ ἄλλας λέξεις, τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ δικαιώματος, τοῦ ὁποίου μέχρι σήμερον ἔκαμε χρῆσιν, τὸ ὁποῖον δὲν καθιερώθη διὰ συμβάσεως καὶ τὸ ὁποῖον σᾶς ζητεῖ νὰ τὸ καθιερώσετε ἤδη. Δεύτερον, ζητεῖ νὰ λάβῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια δέκα δραχμῶν μέχρις ἀξίας ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ τρίτον, τὰ τραπεζικὰ γραμμάτιά της νὰ ἔχουν κυκλοφορίαν ὑποχρεωτικὴν ἐν τοῖς δημοσίοις ταμείοις τῆς Ἑπτανήσου. Αὐτὰ τὰ τρία ζητεῖ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα. Τί ζητεῖ ἡ Πιστωτική; Ἀκούσατε· Πρῶτον, προνόμιον ἀποκλειστικὸν τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ.

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔκαμε νέας προτάσεις.

§79ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῶν γνωστῶν, ἐπειδὴ πρὸ ἡμερῶν τὸ λέγετε, ἀλλὰ δὲν τὸ εἴδαμεν. Πρῶτον λοιπὸν, ζητεῖ προνόμιον ἀποκλειστικὸν νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ (ἄρθρον 1 τῆς πρώτης συμβάσεως καὶ ἄρθρον 4 τῆς δευτέρας), καὶ ἂν δὲν ἐπικυρώσητε τὴν δευτέραν σύμβασιν ἀλλὰ ἐπικυρώσητε τὴν πρώτην, ζητεῖ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ὄχι μόνον ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅπου δὲν ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑποκαταστήματα· αὐτὰ ζητεῖ.

§80ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι σωστὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε. Ἀφοῦ καὶ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα θὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, δὲν εἶναι μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Πιστωτικῆς. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα θέλει νὰ ἀποκρούσῃ ὅλας τὰς ἄλλας.

§81ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶναι σόφισμα αὐτὸ, μὴ τὸν διακόπτετε.

§82ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Λοιπὸν ζητεῖ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον ἐκτὸς τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης νὰ ἐκδίδῃ καὶ αὐτὴ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ ἂν δὲν κυρώσητε τὴν δευτέραν ἀλλὰ τὴν πρώτην σύμβασιν, ζητεῖ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκεῖ ὅπου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲ ἔχει ὑποκαταστήματα.

§83ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὡμιλήσατε ἐκ μέρους τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν, σᾶς ἐρωτῶ ἂν ἔχετε κἀμμίαν εἰδικὴν πρόσκλησιν πρὸς τοῦτο, διότι ἡμεῖς οἱ συνάδελφοί σας δὲν ἔχομεν τοιαύτην· καὶ δεύτερον, νὰ μοὶ εἴπητε τίς εἶναι ὁ δικηγόρος τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἐν Πάτραις (θόρυβος).

§84ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ γνωρίζητε τὰ πράγματα ἐν Πάτραις, διότι δὲν κατοικεῖτε ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ (θόρυβος). Ὁμιλῶ, κύριοι, κατὰ πεποίθησιν, ὅπως γνωρίζω τὰ πράγματα τῆς ἐπαρχίας ἐν τῇ ὁποίᾳ ζῶ, ἀδιαφορῶν διὰ τοὺς ἄλλους.

§85ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§86ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπον, ὅτι κατὰ πληρεξουσιότητα ὁμιλῶ. Δεύτερον, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, εἶναι νὰ ἐκδώσῃ τὰ τραπεζικά της γραμμάτια, κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως, ἅμα καταθέσῃ τὸ ἥμισυ τοῦ κεφαλαίου της. Ζητεῖ, τρίτον, νὰ κάμνῃ ἐργασίας προεξοφλητικὰς μὲ προθεσμίαν μὴ ὑπερβαίνουσαν τοὺς ἓξ μῆνας καὶ μὲ ὑπογραφὰς ἐμπόρων ὁμολογουμένως ἀξιόχρεων· (ἄρθρον 9 τῆς πρώτης συμβάσεως). Τέταρτον, νὰ λαμβάνῃ τόκον 7% ἐπὶ τῶν προεξοφλήσεων. Πέμπτον, νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια ἑνὸς ἑκατομμυρίου 10 δραχμῶν, καὶ ἐνῷ κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τῆς πρώτης συμβάσεως τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια 10 δραχμῶν δὲν τὸ εἶχε, πλὴν ἂν τοῦτο ἤθελεν ἐπιτραπῆ καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, διὰ τῆς δευτέρας συμβάσεως (ἄρθρον 4) ἀπολύτως χορηγεῖται τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἤτοι ἐκδόσεως ἐν Ἑπτανήσῳ δεκάδραχμων τραπεζικῶν γραμματίων μέχρι ποσοῦ δραχμῶν ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἄνευ ὅρου, χωρὶς τοὐτέστι νὰ χορηγηθῇ τὸ αὐτὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, ἐκτὸς μόνον ἐὰν συμβληθῇ κατόπιν. Ἀλλὰ ἐξετάσατε τί ζητεῖ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καὶ τί ἐννοεῖ διὰ τῶν προτάσεων τούτων; Διὰ τῆς δευτέρας συμβάσεως ζητεῖ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ χωρὶς νὰ προβλέπεται τί περὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Ζητεῖ ἕκτον, ἵνα τὰ παρ’ αὐτῆς ἐκδιδόμενα τραπεζικὰ γραμμάτια ὦσι δεκτὰ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα ἀντὶ μετάλλου. Ἐνταῦθα ὅμως θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ μία παραβολὴ μεταξὺ τοῦ ἄρθρου 4 τῆς δευτέρας συμβάσεως καὶ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς πρώτης, κατὰ τὸ ὁποῖον «τὰ προειρημένα τραπεζικὰ γραμμάτια οὐδέποτε θέλουσιν ἔχει ὑποχρεωτικὴν κυκλοφορίαν·» πῶς συνδυάζεται τοῦτο μετὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 τῆς δευτέρας; Ἐνταῦθα ὑπάρχει τὸ ἐναντίον. Καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 κατηργήθη, διότι ἐκεῖνα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἡ δευτέρα σύμβασις ἐνόησε νὰ καταργήσῃ, ῥητῶς τὰ καταργεῖ. Σᾶς λέγει ῥητῶς τὸ ἄρθρον 1 τῆς δευτέρας συμβάσεως, ὅτι τὰ ἄρθρα 15 καὶ 16 καταργοῦνται. Ἐνταῦθα δὲ παρατηρῶ μίαν ἀντίφασιν, ἀλλὰ ἐξακολουθῶ. Λέγω ὅτι σᾶς ζητεῖ διὰ τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως ὑποχρεωτικὴν κυκλοφορίαν τῶν γραμματίων ἐν Ἑπτανήσῳ. Εἶναι σπουδαῖον τοῦτο, κύριοι, καὶ κατ’ οὐδένα λόγον δυνάμεθα νὰ τὸ δεχθῶμεν. Τί σημαίνει, κύριοι, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὑποχρεωτικῶς νὰ δίδῃ τὰ γραμμάτια της εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Σᾶς λέγω, ὅτι ὅλαι αἱ εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου ἐν Ἑπτανήσῳ θέλουν γίνεσθαι διὰ γραμματίων τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης· αὐτὰ δὲ τί θὰ γείνουν; Ἐπειδὴ οἱ ἐκεῖσε ὑπάλληλοι δὲν εἶναι τόσοι, ὥστε ν’ ἀποῤῥοφήσουν ὅλας τὰς εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου, θέλουσι μεταφερθῆ εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον· αὐτὸ δὲ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον ποίαν χρῆσιν θέλει κάμει αὐτῶν; Ἤκουσα πρὸ ἡμερῶν τὴν ἀπάντησιν, δοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἐντίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· «τοῦτο, εἶπε, σᾶς εἶναι ἀδιάφορον». Ἀλλὰ δι’ ἐμὲ δὲν εἶναι ἀδιάφορον. Αὐτὸ ἴσα ἴσα θέλω νὰ ἐξετάσω. Κατ’ ἐμὲ, θὰ τεθοῦν εἰς κυκλοφορίαν καὶ ἐνταῦθα, ἡ δὲ Πιστωτικὴ Τράπεζα ὅλας αὐτῆς τὰς δοσοληψίας θέλει ἐνεργεῖ διὰ τῶν τραπεζικῶν της γραμματίων· δι’ αὐτῶν θὰ δανείζῃ, καὶ οἱ ὀφειλέται αὐτῆς δι’ αὐτῶν θὰ πληρόνουν τὰ πρὸς αὐτὴν χρέη των. Ὅταν λοιπὸν ἓν μέγα πιστωτικὸν κατάστημα κάμνῃ δοσοληψίας διὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων του καὶ ἐν Ἑλλάδι, δὲν προσκρούομεν, κύριοι, εἰς τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ φαινόμενον θέλομεν νὰ χορηγήσωμεν καθ’ ὅλην τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα θὰ εἴπῃ, δὲν δέχομαι νὰ μὲ πληρώσητε μὲ τραπεζικὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ταῦτα δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὰ δι’ ἐμέ. Τί θὰ κάμῃ τότε, κύριοι, ὁ δυστυχὴς ὀφειλέτης; θὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ἐξαργύρωσιν. Φαντασθῆτε δὲ, ἐὰν γείνῃ γνωστὸν ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δὲν δέχεται παρὰ τὰ ἰδικά της γραμμάτια, φαντασθῆτε, λέγω, ὁποία κρίσις, ὁποία σύγχυσις θέλει ἐπέλθει εἰς τὸ ἐμπόριον! Δὲν εἶναι μικρὸν τοῦτο, κύριοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον χορηγοῦμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὸ δικαίωμα τοῦτο ὑποσκάπτεται διὰ τῆς χορηγήσεως τοῦ ἑτέρου δικαιώματος, ὅπερ μᾶς ζητεῖ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα. Ζητεῖ καὶ κἄτι ἕτερον, τὸ ὁποῖον δὲν κατηργήθη διὰ τῆς συμβάσεως· τὸ ἄρθρον 6ον τοῦ καταστατικοῦ της, καθὼς σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοι, ὁμιλεῖ περὶ διαπραγματεύσεως δανείων ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δι’ ἴδιον λογαριασμόν. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω, ὅτι περὶ τούτου ὡμίλησα μὲ ἓν μέλος τοῦ συμβουλίου τῆς Τραπέζης αὐτῆς καὶ μὲ εἶπεν ὅτι τοῦτο δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ· ὥστε περὶ αὐτοῦ δὲν ὁμιλῶ, ἀφοῦ ἔλαβον πληροφορίας ὅτι δύναται νὰ ἀφαιρεθῇ.

§87ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν. Δὲν πρόκειται περὶ χρεωγράφων· δὲν δίδει ἡ σύμβασις εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα νὰ ἀγοράζῃ χρεώγραφα δημόσια, ἀλλὰ νὰ διαπραγματεύεται ξένα δάνεια, ἐὰν ξέναι Κυβερνήσεις ἤθελον ζητήσει δάνεια παρ’ αὐτῆς. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ, ἡ ὁποία ὑπάρχει· πρῶτον, δὲν πρόκειται περὶ ἀγορᾶς δημοσίων χρεωγράφων· δὲν τῆς ἐπιτρέπεται δηλ. ν’ ἀγοράζῃ εἰς τὸ χρηματηστήριον δημόσια χρεώγραφα· ἄλλο εἶναι νὰ διαπραγματεύεται δάνεια μιᾶς Κυβερνήσεως εἴτε δι’ ἴδιον εἴτε διὰ ξένον λογαριασμόν. Ἐπίσης ἐπὶ προμηθείᾳ δύναται νὰ διαπραγματευθῇ μιᾶς Κυβερνήσεως δάνεια. Μάλιστα τῆς εἶναι ἀπηγορευμένον ἐντελῶς νὰ ἐμπορεύηται μὲ μετοχὰς καὶ χρεώγραφα ἑταιρίας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐγκεκριμένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἑπομένως πάσης ξένης ἑταιρίας.

§88ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Αὐτὰ λοιπὸν, κύριοι, ζητεῖ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, αὐτὰ ἡ Πιστωτική. Ἴδωμεν ἤδη τί ὑπόσχονται ὡς ἀντάλλαγμα εἰς τὴν κοινωνίαν, διὰ νὰ ἀποφασίωμεν τίς τῶν δύω εἶναι προτιμητέα. Προχθὲς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας καὶ φίλος μου κ. Παραμυθιώτης σᾶς ὡμίλησε πράγματι περὶ τοῦ τὶ δίδει ἡ Ἰόνιος, δὲν σᾶς εἶπεν ὅμως καὶ τὶ δίδει ἡ Πιστωτική. Ἐγὼ θέλω τὸν συμπληρώσει. Πρῶτον ἂς ἀρχίσω ἀπὸ τὴν Πιστωτικήν. Τί ὑπόσχεται ὡς ἀντάλλαγμα τοῦ ἐξαιρετικοῦ προνομίου, τὸ ὁποῖον σᾶς ζητεῖ; Πρῶτον, ὑπόσχεται προεξόφλησιν ἐμπορικῶν γραμματίων μὲ τόκον 7%, μὲ προθεσμίαν 6 μηνῶν καὶ μὲ ὑπογραφὰς ἐμπόρων, κατὰ τὸ ἄρθρον 9. Δεύτερον, ὑπόσχεται δάνεια πρὸ τὸ δημόσιον 4,000,000 δραχμῶν μὲ τόκον κατὰ 1% ἔλαττον ἐκείνου, ὃν θέλει λαμβάνει ἀπὸ τὰς προεξοφλήσεις. Αὐτὰ καὶ μόνα ὑπόσχεται καὶ οὐδὲν ἕτερον. Ἀλλ’ ἡ Ἰονική; Ἐδῶ πάλιν θὰ εὑρεθῶ εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Παραμυθιώτην. Ἡ Ἰονικὴ, ζητοῦσα νὰ τῆς δώσωμεν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ, ὑπόσχεται πρῶτον ν’ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ νὰ κυκλοφορῇ μόνον ἐν Ἑπτανήσῳ, οὐδένα δὲ κίνδυνον τρέχομεν ἡμεῖς ἢ τὸ πιστωτικὸν κατάστημα, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, διὰ τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται γενικὸν προνόμιον ἐφ’ ὅλης τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Λέγω ὅτι ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ὑπόσχεται νὰ κυκλοφορήσῃ τὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ, ἡ δὲ Πιστωτικὴ θέλει πράξει τὸ ἐναντίον, ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἄρθρου 3 τῆς συμβάσεως, ἔνθα ἀναγινώσκω· «Ὁ τόκος ἐν μὲν ταῖς ἐπαρχίαις τῆς Ἑπτανήσου κανονίζεται κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τῆς εἰρημένης συμβάσεως τῆς 2 Νοεμβρίου 1872, εἰς δὲ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους ὁρίζεται πρὸς 7% κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ προεξοφλήσεως συναλλαγμάτων τριμήνου προθεσμίας καὶ ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ.» Λοιπὸν λέγω ὅτι ὁ τόκος ἐν ταῖς Ἑπτὰ νήσοις κανονίζεται κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τῆς πρώτης συμβάσεως, ἐν δὲ ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις 7% κατ’ ἀνώτατον ὅρον καὶ μόνον ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ καὶ τριμήνῳ προθεσμίᾳ (θόρυβος). Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Ἰονικῆς θὰ περιορισθῇ ἐν Ἑπτανήσῳ ὡς καὶ σήμερον, ἂν δώσωμεν τὸ δικαίωμα, ὅπερ ζητεῖ ἡ Πιστωτικὴ, θὰ τὰ θέσωμεν ἐν κυκλοφορίᾳ καὶ ἐν Ἑλλάδι, καὶ τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τοῦ εἰρημένου 3 ἄρθρου· θὰ προεξοφλῇ ἓν συνάλλαγμα πρὸς 7% μὲ προθεσμίαν 3 μηνῶν. Ἐρωτῶ, μὲ τί γραμμάτια θὰ ἐργάζεται; μὲ χαρτί της. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι τὸ χαρτί της θὰ τεθῇ εἰς κυκλοφορίαν καὶ ὅτι θέλει ὑποχρεόνει νὰ τὴν πληρόνουν μὲ αὐτὸ, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ὀφειλέτης αὐτῆς θέλει ἀναγκασθῆ νὰ τρέξῃ νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς ἢ εἰς αὐτὴν ἢ εἰς τοὺς ἀργυραμοιβούς.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ τί προεξοφλεῖ ἡ Ἐθνικὴ εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἡ Ἰονικὴ ἐν Ἑλλάδι;

§90ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Περὶ τῆς Ἐθνικῆς ἐν Ἑπτανήσῳ δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντήσω, περὶ τῆς Ἰονικῆς, μάλιστα, ἐπειδὴ πολλοὶ ἔχουν δοσοληψίας πολλὰς ἐν Πάτραις. Λαμβάνουν τῆς Ἐθνικῆς πάντοτε· ἀλλ’ ἡ Πιστωτική;

§91ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἴδιον θὰ σοῦ δίδῃ (θόρυβος). Θέλομεν νὰ σᾶς παρατηρήσωμεν ὅτι ἐκ τοῦ ὅτι τὰ γραμμάτια τῆς Πιστωτικῆς θὰ ἐκδίδωνται μόνον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, δὲν ἀπαγορεύεται δὲ νὰ ἔχῃ δοσοληψίας μὲ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἕπεται ὅτι θὰ κυκλοφορῇ γραμμάτια καὶ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι· ὥστε δὲν ὑπάρχει ὁ φόβος αὐτός.

§92ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Σᾶς λέγω ὅτι ἓν πιστωτικὸν κατάστημα, οἷον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, μὲ κεφάλαιον 14,000,000 καὶ μὲ ἔκδοσιν γραμματίων 4,000,000, εἶναι ἀδύνατον νὰ εὐδοκιμήσῃ συναγωνιζόμενον μάλιστα μετὰ τῆς Ἰονικῆς ἐντὸς τοῦ στενοῦ κύκλου τῆς Ἑπτανήσου, ὅπου 250,000 ψυχῶν εἶναι μόνον, δὲν εἶναι δὲ τὸ μεγαλείτερον μέρος ἔμποροι, ἀλλὰ κατὰ τὰ ⅘ κτηματικὴ τάξις. Δὲν θὰ περιορισθῇ λοιπὸν μόνον ἐν Ἑπτανήσῳ· ἄλλως κατ’ οὐδὲν θέλει ὠφεληθῆ.—Τί ὑπόσχεται δεύτερον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα; Ἠκούσατε ὅτι εἰς τὰς προεξοφλήσεις ἡ Πιστωτικὴ θέλει λαμβάνει 7% κατ’ ἀνώτατον ὅρον καὶ ἐπὶ συναλλαγματικῶν μὲ ὑπογραφὰς ἐμπόρων καὶ προθεσμίαν 3 μηνῶν. Καὶ ἡ Ἰονικὴ ὑπόσχεται ἐπίσης νὰ προεξοφλῇ μὲ τόκον 7%, ἀδιακρίτως ὅμως καὶ τοῦ χρόνου καὶ τῶν ὑπογραφῶν, διότι δὲν περιορίζεται μόνον εἰς 3 μῆνας, ἀλλὰ καὶ εἰς 6 καὶ εἰς 9 καὶ εἰς ἓν ἔτος. Τὰ συναλλάγματα αὐτὰ θὰ ἐξοφλοῦνται μὲ 7%. Ὑπόσχεται, τρίτον, δάνειον εἰς τὴν κτηματικὴν τάξιν 5,000,000, καὶ τὸ 5 θὰ γείνῃ 10 ὅταν διπλασιασθοῦν τὰ κεφάλαιά της. Καὶ τὸ σπουδαιότερον μέρος ἐν Ἑπτανήσῳ, σᾶς εἶπα, εἶναι ἡ κτηματικὴ τάξις, μικρὸν δ’ ἐμπόριον ἔχει, διότι ὀλίγα εἰσάγει, ἐξάγει δὲ μόνον. Λοιπὸν σᾶς λέγει ὅτι δίδει εἰς τὴν κτηματικὴν τάξιν 3½ ἑκατομμύρια πρὸς 6%, 1½ δὲ πρὸς 5%, καὶ ὅταν διπλασιασθοῦν τὰ κεφάλαιά της, δηλαδὴ γείνουν 20 ἑκατομμύρια, τὰ 5,000,000 τῶν δανείων πρὸς τὴν κτηματικὴν τάξιν θὰ αὐξηθοῦν εἰς 10,000,000, τὰ 3½ θὰ γείνουν 7 καὶ τὸ 1½ θὰ γείνῃ 3,000,000· τὸ δὲ 1½ διὰ τὴν ἀγροτικὴν τάξιν εἶναι σπουδαῖον ὅταν γείνῃ 3,000,000. Σήμερον καὶ τὸ 1½ εἶναι ἀρκετὸν, διότι ἡ μικρὰ τάξις ἀρκεῖται μὲ διακοσίας δραχμὰς νὰ καλλιεργήσῃ τοὺς ἀγρούς της.

§93ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δέκα δραχμὰς κάθε γεωργὸς θὰ τῷ ἀναλογίσῃ νὰ πάρῃ.

§94ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι ὅλοι γεωργοὶ ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἐνταῦθα ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπόσχεται δάνεια πρὸς τὴν κτηματικὴν τάξιν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα· ἀλλὰ δὲν εἶναι πολὺ σπουδαῖον αὐτὸ, διότι τάχιστα θὰ ἔχωμεν τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αἱ ὠφέλειαι καὶ αἱ παροχαὶ τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης πρὸς τὴν κτηματικὴν τάξιν δὲν εἶναι αἱ αὐταὶ τῆς Ἰονικῆς. Ἡ Κτηματικὴ θὰ δανείζῃ πρὸς 9%. Ὀφείλονται σήμερον 4,000,000 πρὸς 6%· ἂν αὐτὰ πληρωθοῦν πρὸς 9%, θὰ ἔχωμεν διαφορὰν 120 χιλιάδων δραχμῶν· τὰ 3½, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται πρὸς 6% καὶ θὰ λάβουν πρὸς 9, μᾶς δίδουν διαφορὰν ἄλλας 105 χιλιάδας. Τὸ δάνειον τὸ ἄλλο, ἤτοι τὸ ½ ἑκατομμύριον, ἐὰν τὸ λάβωμεν πρὸς 9% ἀπὸ τὴν Κτηματικὴν, διαφορὰν ἐπίσης 60 χιλ. Τὸ ὅλον ἡ κτηματικὴ τάξις ἀπὸ διαφορὰν τόκων τῆς Κτηματικῆς πρὸς τὴν Ἰονικὴν θέλει ζημιωθῆ 285,000. Ὥστε δὲν δύνασθε νὰ ἀμφιβάλλετε ὅτι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς προτείνει ἡ Ἰονικὴ νὰ δανείζῃ τὴν κτηματικὴν τάξιν, οἱ ὅροι αὐτοὶ εἶναι ὠφελιμώτατοι. Καὶ ὄχι μόνον ὑπόσχεται νὰ δανείζῃ πρὸς 5 καὶ 6% 5,000,000, καὶ ὅταν αὐξήσῃ τὰ κεφάλαια, νὰ αὐξήσουν καὶ τὰ 5,000,000, ἀλλὰ ὑπόσχεται καὶ μακρὰν προθεσμίαν — ὅπερ εἶναι σπουδαῖον διὰ τὴν μικρὰν τάξιν — 23 ἐτῶν, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ καταβάλλεται τὸ χρέος (διάλογοι). Τέταρτον, προτείνει καὶ δέχεται τὴν ἀνανέωσιν τῶν παλαιῶν δανείων ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς νέας συμβάσεως, τοὐτέστι καὶ πρὸς ἐκείνους οἵτινες ἄχρι σήμερον ἐδανείσθησαν ἀπὸ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν ἀλλ’ ὄχι μὲ τὸ εὐεργέτημα τῶν νέων προτάσεων, ὑπόσχεται ἡ Ἰονικὴ νὰ ἀνανεώσῃ καὶ νὰ τοὺς ὑπαγάγῃ εἰς τὰς εὐεργετικὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας φέρει σήμερον τοῦ 5 καὶ 6%, καὶ τῆς προθεσμίας τῶν 23 ἐτῶν. Πέμπτον, ὑπόσχεται δάνεια 3,500,000 ἀντὶ 4,000,000, ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὰ 3½ θὰ γείνουν καὶ 7, διότι θὰ αὐξήσουν τὰ κεφάλαιά της.

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀναδέχεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαιά της;

§96ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Θέλει τὰ αὐξήσει.

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὄχι.

§98ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Εἰς τὰς προτάσεις της τὸ λέγει.

§99ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ λέγει αὐτό· λέγει ὅτι δύναται, ἂν τὸ θέλῃ καὶ ἡ Ἐθνικὴ, νὰ κάμῃ περισσότερα τὰ κεφάλαιά της.

§100ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν τὰ κάμνει, διότι ὁ στόμαχος τῆς κοινωνίας δὲν τὰ δέχεται.

§101ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς θὰ δεχθῇ τῆς Ἰονικῆς; (διάλογοι). Ἰδοὺ τὶ θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι χωρὶς νὰ ὑπόσχεται τι μία ἑταιρία ῥητῶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὡς βάσις τῶν ὑπολογισμῶν, χάριν τῶν ὁποίων θὰ δοθῇ μία ψῆφος (θόρυβος)· καὶ ἐνῷ ἰσχυρίζεσθε τοῦτο, ἀποκρούετε τὴν Πιστωτικὴν, λέγοντες ὅτι ἡ κοινωνία δὲν ἔχει ἀνάγκην πολλῶν κεφαλαίων.

§102ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὄχι, ἀλλὰ θὰ γείνῃ ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§103ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ Ἰονικὴ παραδέχεται νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλα 5,000,000 εἰς τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια.

§104ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὔτε τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἂν ἐννοῇ νὰ ἀναβιβάσῃ τὰ ἐνυπόθηκα εἰς 9,000,000, ἂς τὸ εἴπῃ.

§105ΤΙΝΕΣ. Τὸ εἶπε.

§106ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι· ὅταν εἶπεν ὅτι ζητεῖ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀνανεόνῃ τὰ παλαιὰ δάνεια διὰ νέων, αἱ προτάσεις της δὲν ἔχουν ἄλλην σημασίαν εἰμὴ ὅτι δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑπτάνησον νὰ ἐλπίσῃ αὔξησιν τῶν δανείων εἰς 1 ἢ 2,000,000. Προσέθηκα δὲ προχθὲς ἑρμηνεύων ὑμῖν τὴν εἰρημένην ῥήτραν ὅτι καὶ ταύτην τὴν ῥήτραν δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ τὴν προσθέσῃ, διότι δύναταί τις νὰ δανεισθῇ διὰ νὰ ἐξοφλήσῃ παλαιὸν χρέος. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἐνῷ προσφέρεται νὰ δανείζῃ πρὸς 5 καὶ 6%, ζητεῖ νὰ μείνῃ ὁ λοιπὸς τόκος τῶν ὑπολοίπων ἐργασιῶν ἀπεριόριστος, καὶ προσέθηκα ὅτι αἱ ἐργασίαι της αὗται εἶναι πολὺ μείζονες ἀπὸ τὰς τῶν ἐνυποθήκων δανείων. Τὴν ἐπιοῦσαν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καὶ τὴν μετεπιοῦσαν ἔστειλε νέας προτάσεις καὶ εἶπεν, ἀφαιρῶ τὸν ὅρον τοῦ νὰ περιλάβω εἰς τὰ 4,000,000 ἀνανεώσεις τῶν παλαιῶν δανείων καὶ ὑπόσχομαι νέα δάνεια 5,000,000. Τὸ νὰ ὑπόσχεται τοῦτο, δὲν ἀποκλείει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι τὰ παλαιὰ θὰ ἐξοφληθοῦν δι’ αὐτῶν.

§107ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ὄχι.

§108ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅπως σκέπτομαι ἐγώ· καὶ μεταξὺ τῆς ἰδικῆς μου σκέψεως καὶ τῆς ἰδικῆς σας εἷς κριτὴς εἶναι, ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα. Λέγω δὲ ὅτι ἀφεύκτως θὰ ἐξοφληθῶσι διὰ νέων δανείων διὰ λόγους πολὺ ἰσχυρούς· ὁ μὲν ἀφορᾷ τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης καὶ ὁ ἄλλος τὸ συμφέρον τῶν νῦν ὀφειλετῶν. Οἱ νῦν ὀφειλέται ἔχουν συμφέρον νὰ ἐξοφλήσουν διὰ νέων δανείων, λαμβάνοντες μείζονα προθεσμίαν. Εἶναι δὲ καὶ συμφέρον τῆς ἑταιρίας, διότι σαθρὰ δάνεια θὰ τὰ ἐξασφαλίσῃ διὰ νέων δανείων.

§109ΤΙΝΕΣ. Πῶς;

§110ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μία τράπεζα, ἡ ὁποία ἐργάζεται 30 ἔτη, θὰ εὑρεθῇ νὰ ἔχῃ καὶ σαθρὰ δάνεια· σήμερον θὰ τὰ ἰσχυροποιήσῃ. Δίδει προθεσμίαν 15 ἢ 20 ἐτῶν· φυσικῷ τῷ λόγῳ προσελκύει τοὺς ὀφειλέτας, καὶ σημειώσατε ὅτι τὰ δάνεια τῆς Ἰονικῆς εἶνε ὑπὸ συντόμους προθεσμίας. Ἂν δὲ ἐγὼ σφάλλω εἰς τοὺς ἰσχυρισμούς μου, τότε πρέπει νὰ μᾶς στείλῃ μίαν πρότασιν καὶ εἴπῃ ὅτι ἐννοεῖ νὰ αὐξήσῃ τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια ἐν Ἑπτανήσῳ εἰς 9,000,000. Ὑποθέσατε ὅτι ἐκ τῶν 4,000,000 τῶν σημερινῶν τὰ δύω ἀνενεώθησαν· τότε θὰ ἔχετε 3 ἑκατομμύρια νέα δάνεια ἐκ τῶν 5 καὶ δύω παλαιὰ. Ἂν ὅμως ἀναδεχθῇ διὰ συμβάσεως νὰ ἔχῃ 9 ἑκατ. δάνεια, εἶναι ἀδιάφορον τὶ δάνεια ἔχει, νέα ἢ παλαιά. Ἠξεύρομεν ὅτι δημιουργοῦμεν μίαν Τράπεζαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἀναβιβάσῃ τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια εἰς 9 ἑκατομμύρια.

§111ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Οὕτω τὸ ἐννοῶ ἐγώ.

§112ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ τὸ εἴπῃ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα.

§113ΖΩΧΙΟΣ. Προχθὲς νομίζω ὅτι ἐπεκαλέσθητε ὑπὲρ τῶν τραπεζῶν τὴν παρουσίαν τοῦ Βασιλικοῦ ἐπιτρόπου, εἰπόντες ὅτι αὐτὸς θὰ ἐμποδίσῃ τὰ ἄτοπα. Λοιπὸν ὅταν ἡ Τράπεζα θὰ δανείζῃ πρὸς 5% εἰς τοὺς γαιοκτήμονας καὶ εἰς τοὺς ἄλλους πρὸς 6, ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν δύνασαι τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ τὸ διαθέσῃς εἰς παλαιὰ δάνεια. Ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖτε θὰ σᾶς ἐξηγηθοῦν, ἂν ἔλθετε εἰς σχέσεις. Ἂν ἡ Πιστωτικὴ κάμῃ αὐτὰς τὰς προτάσεις, καλῶς νὰ ὁρίσῃ καὶ νὰ πέσωμεν νὰ τὴν προσκυνήσωμεν, νὰ τῆς σύρωμεν καὶ τὸ ἅρμα της· ἀλλ’ ὅταν αὐτὴ δὲν δανείζει τὸν γεωργὸν καὶ ὁ Κερκυραῖος καὶ οἱ ἄλλοι Ἑπτανήσιοι εἶναι γεωργοί, τί χρησιμεύει αὐτὴ ἡ Τράπεζα καὶ ἂν κάμνῃ θαύματα δι’ ὅλον τὸν ἐπίλοιπον κόσμον; Μὲ ὁποιονδήποτε ὄνομα θέλετε ὀνομάσετέ την, ἀλλ’ ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους νὰ δανείσῃ, τοῦτο ζητοῦμεν. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος, ὁ ὁποῖος θὰ ᾖναι παρών, θὰ τῆς εἴπῃ, δὲν ἠμπορεῖς τὰ παλαιὰ δάνεια νὰ τὰ ἀνανεώσῃς μὲ αὐτὸ τὸ χρῆμα τῶν 5 ἑκατομμυρίων. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ὅλως διόλου ἁπλοῦν.

§114ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ἀφήσατε τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται. Λέγετε ὅτι ὁ Βασιλικὸς ἐπίτροπος θὰ φροντίσῃ, ἀλλὰ λησμονεῖτε ὅτι διὰ νὰ γείνῃ τοῦτο, πρέπει νὰ γνωρίσωμεν πρῶτοι ἡμεῖς τί θὰ ἀποφασίσωμεν ἐδῶ.

§115ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διὰ τῶν προτάσεων τῆς Ἰονικῆς τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον. Ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως πρὸ ἡμερῶν εἶπε, τί σᾶς ὠφελοῦν τὰ 5,000,000 πρὸς 5% καὶ 6, ὅταν ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ἔχουσα 4,00,000 ἤδη δανεισμένα πρὸς 6%, τὰ μεταβάλῃ πάλιν πρὸς 6%, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι θὰ πληρωθῇ χρεωλυτικῶς ἐντὸς 23 ἐτῶν, τὸ δὲ ποσὸν τῶν δανείων ἐπὶ ὑποθήκῃ δὲν πρόκειται ν’ αὐξήσῃ; Εἶχε δίκαιον, ἂν τῷ ὄντι τοιοῦτον ἦτο τὸ πνεῦμα τῶν προτάσεων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, νὰ κάμῃ τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ἀλλ’ ἔρχεται ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ν’ ἀναιρέσῃ τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτόν.

§116ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ συμμορφωθῇ καὶ ὄχι ν’ ἀναιρέσῃ.

§117ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ ἐξηγήσῃ. Ἰδοὺ τί λέγει· «Κύριε πρόεδρε, μαθὼν ὅτι ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν παρὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης προτάσεων παρεξηγήθη ἡ περὶ δανείων τῶν 5,000,000 ἐπὶ τόκῳ 6 καὶ 5%, ὡς ματαιουμένη δῆθεν, διότι ζητεῖται ἡ ἄδεια νὰ γίνεται καὶ διὰ μετατροπῆς τῶν ὑπαρχόντων δανείων, τὸ μὲν παρατηρῶ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη γίνεται ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν ὑπαρχόντων ὀφειλετῶν, τὸ δὲ ὅτι οὐδεμίαν εὑρίσκω ἀντίῤῥησιν ὅπως ἐξαλειφθῇ ἐντελῶς ἡ περικοπὴ αὕτη περὶ μετατροπῆς τῶν δανείων, καθόσον ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ὑπόσχεται νὰ ἐκτελέσῃ τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ὅρον διὰ νέων δανείων.» Λοιπὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, αὐτὸ ὑπόσχεται. Ἔχει ὑπόσχεσιν νὰ δώσῃ καὶ ἄλλα 9 ἑκατομμύρια.

§118ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν φιλονεικῶ ὅτι ἡ ἐξήγησίς σας εἶναι ἧττον ὀρθὴ ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου. Τὰ πράγματα εἶναι τοιαῦτα. Σᾶς εἶπον πρῶτον, διὰ νὰ λείψῃ πᾶσα διένεξις, πρέπει νὰ ὁρίσῃ 9 ἑκατομμύρια, τὰ δέχομαι· δεύτερον, ὅταν λέγει, νέα δάνεια θέλω δώσει, δὲν ἀποκλείει τὴν δι’ αὐτῶν ἐξόφλησιν τῶν παλαιῶν.

§119ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τοῦτο εἶναι κέρδος τοῦ ὀφειλέτου.

§120ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἔχει ἀξίαν καὶ ὠφέλειαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν μέχρι τίνος βαθμοῦ ἐκτείνεται αὐτὴ ἡ ὠφέλεια. Ἄλλο εἶναι τὰ παλαιὰ δάνεια ἐκ 4 ἑκτμ. νὰ βελτιωθῶσι διὰ μακρῶν προθεσμιῶν καὶ εἰς ταῦτα νὰ προστεθῶσι καὶ ἑνὸς ἀκόμη ἑκατομμυρίου δάνεια, καὶ ἄλλο εἶναι νὰ ἔχῃ ἡ Ἑπτάνησος 9,000,000 πίστωσιν.

§121ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Εἰς τὰ 9,000,000 συμπεριλαμβάνονται καὶ τὰ παλαιὰ ἐνυπόθηκα δάνεια.

§122ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Καὶ οὐ μόνον ταῦτα ὑπόσχεται ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἀλλὰ πρὸς τούτοις νὰ δίδῃ τὰ δάνεια μὲ ἀνοικτὸν λογαριασμὸν, καὶ τοῦτο εἶναι σπουδαία ὠφέλεια, ἡ ὁποία γίνεται πρὸς τὸν δανειζόμενον. Ὑπόσχεται δὲ καὶ τελευταῖον μίαν εὐκολίαν διὰ τὰς εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου, ἀναδεχομένη νὰ ἐνεργῇ αὐτὴ ταύτας, νὰ δίδῃ καὶ τόκον 4% διὰ τὸ περίσσευμα καὶ νὰ εὐκολύνῃ τὴν μεταφορὰν τῶν χρημάτων τοῦ δημοσίου εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα. Ἀπέναντι δὲ τούτων εἶναι ῥιψοκίνδυνον νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τὴν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, κύριοι, ἐκτελεῖ λειτουργίαν νομίσματος καὶ σᾶς εἶπον πολὺ καλά. Καὶ ἐνταῦθα ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Βαλέττας νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν, ὅτι τὸ τραπεζιτικὸν γραμμάτιον εἶναι γραμμάτιον εἰς διαταγήν· ἄλλο τὸ ἓν καὶ ἄλλο τὸ ἕτερον. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ἐκπληροῦν λειτουργίαν νομίσματος, εἶναι νόμισμα, καὶ δικαίως τὸ ἀπεκάλεσαν χαρτονόμισμα. Ὑπάρχει σπουδαία διαφορὰ μεταξὺ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ γραμματίου εἰς διαταγήν. Ἂν δὲ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἐκπληροῖ λειτουργίαν νομίσματος, συνέπεια εἶναι ὅτι τὸ κράτος ἔχον μόνον τὸ δικαίωμα τοῦ κόπτειν νόμισμα, αὐτὸ καὶ μόνον ἔχει τὸ δικαίωμα ἑνιαίως νὰ παρέχῃ τὸ προνόμιον εἰς μίαν Τράπεζαν νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια. Δι’ ὀλίγων θὰ σᾶς κάμω τὸν παραλληλισμὸν μεταξὺ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ τοῦ γραμματίου εἰς διαταγὴν, ἵνα ἰδῆτε τὴν μεταξὺ αὐτῶν οὐσιώδη διαφοράν. Ἵνα μεταβιβασθῇ τὸ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν, ἀπαιτεῖται ὀπισθογράφησις· βραδύτης ἑπομένως ἐπέρχεται εἰς τὰς συναλλαγάς. Ἐὰν δὲ τὸ εἰς διαταγὴν γραμμάτιον ἀπολεσθῇ μὴ ὀπισθογραφηθὲν, δὲν ἔχει ἰσχύν. Τὸ τραπεζικὸν ὅμως γραμμάτιον δὲν μεταβιβάζεται δι’ ὀπισθογραφήσεως, ἀλλὰ πληρόνεται εἰς τὸν κομιστήν· εὔκολος ἑπομένως ἡ μεταβίβασις αὐτοῦ ἀπὸ χειρὸς εἰς χεῖρα. Ἐκτὸς τούτου τὸ εἰς διαταγὴν γραμμάτιον δὲν ἰσχύει ὡς ἐμπορικὸν, ἂν δὲν ἐμπεριέχῃ τὴν αἰτίαν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐξεδόθη, δηλ. «ὑπόσχομαι νὰ πληρώσω δραχμὰς τόσας, τὰς ὁποίας ἔλαβον εἰς ἀξίαν ἐμπορευμάτων, θείου κ.τ.λ.» ἐνῷ τὸ τραπεζικὸν οὐδεμίαν τοιαύτην αἰτίαν περιέχει· ἁπλῶς ὑπόσχεται μία Τράπεζα νὰ πληρώσῃ εἰς μεταλλικὸν ἅμα τῇ ἐμφανίσει. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν γράφεται ἐπὶ χαρτοσήμου, ἀλλὰ τὸ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν ἀπολύτως πρέπει νὰ γράφεται ἐπὶ χαρτοσήμου, ἄλλως δὲν ἔχει ἀξίαν. Τὸ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν γίνεται μὲ προθεσμίαν 61 ἡμερῶν, 3 μηνῶν· τὸ τραπεζικὸν ὅμως εἶναι τῇ ὄψει.

§123ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως δὲν ὑπάρχουν καὶ γραμμάτια εἰς τὸν κομιστὴν à vue;

§124ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Τελευταῖον καὶ σπουδαιότερον, τὸ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν παραγράφεται εἰς 5 ἔτη, τὸ δὲ τραπεζικὸν ζῇ ἐνόσῳ καὶ ἡ Τράπεζα. Ἰδοὺ, κύριοι, σπουδαῖαι διαφοραὶ διαχωρίζουσαι ἀπ’ ἀλλήλων τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἀπὸ τὸ εἰς διαταγήν· τὸ πρῶτον ἐκπληροῖ λειτουργίαν νομίσματος, καὶ ἐπειδὴ τὸ δικαίωμα τοῦ κόπτειν νόμισμα ἀνήκει εἰς τὸ κράτος ἑνιαίως, ἑνιαίως πρέπει καὶ τὸ προνόμιον τοῦτο νὰ παραχωρηθῇ εἰς μίαν Τράπεζαν.

§125ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν εἶναι συνέπεια.

§126ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Τοὐλάχιστον οἱ ἀσπαζόμενοι τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου αὐτὸ παραδέχονται.

§127ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὅταν εἶπον, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἶναι περίπου γραμμάτιον εἰς διαταγὴν, δὲν ἠννόουν τοὺς ἐξαιρετικοὺς τύπους, οἵτινες κανονίζουν τὴν μεταβίβασιν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐξαργυρώσεως· ἐννοῶ ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἀντιπροσωπεύει ἀξίαν ὅπως καὶ τὸ γραμμάτιον εἰς διαταγὴν, ἀξίαν δηλ. μὴ ἐνυπάρχουσαν ἐν αὐτῷ, ἀλλ’ ἄλλοθι, καὶ ἡ ἀξία αὕτη εἶναι ἡ πίστις τοῦ ἐκδιδόντος αὐτό. Δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶναι νόμισμα, ἀφοῦ δὲν ἔχει ἐσωτερικὴν ἀξίαν, ἥτις εἶναι ἓν τῶν οὐσιωδεστέρων στοιχείων αὐτοῦ.

§128ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ νομίσματος τοῦ μεταλλικοῦ δὲν εἶναι ἡ ἀξία του ἡ μεταλλικὴ, ἀλλὰ ἡ ἀνταλλακτική του ἀξία.

§129ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἡ ἀνταλλακτική του ἀξία εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα καὶ οὐχὶ τὸ αἴτιον· ἔχει ἀνταλλακτικὴν ἀξίαν, διότι ἔχει ἐσωτερικήν.

§130ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἰς τὴν ὁποίαν χορηγεῖται τὸ προνόμιον τὸ ἐξαιρετικὸν καθ’ ὅλην τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, ἔχομεν ἐξέλεγξιν αὐστηροτάτην καὶ δικαιολογεῖται τὸ προνόμιον τοῦ νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια· ἀλλ’ εἰς τὴν Πιστωτικὴν τί ἔχομεν; τὰ αὐτὰ πρόσωπα εἶναι καὶ σύμβουλοι καὶ ἱδρυταὶ καὶ διευθυνταὶ καὶ ἐλεγκταί. Ἄλλη παρατήρησις· ἐὰν χορηγήσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ, τί θέλομεν πράξει; δημιουργοῦμεν ἥττονα θέσιν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ἀπέναντι τῆς Πιστωτικῆς. Καὶ τότε ποῖαι ἐνδεχόμενον νὰ ὦσιν αἱ συνέπειαι; Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1860 τῆς Ἑπτανήσου, καθ’ ὃν ἐπετράπη ἡ ἐλευθερία τῆς συστάσεως τῶν Τραπεζῶν, ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ὑφίσταται μετὰ τὴν ἀφομοίωσιν· ἡ δὲ Ἰόνιος Τράπεζα στηρίζει τὴν ὕπαρξίν της εἰς τὰς συνθήκας τοῦ 1864. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἰονικὴ ἔχει τὸ δικαίωμα ἐπὶ ἔτη ἀκόμη νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ νὰ ἐνεργῇ ὑπὸ τοὺς ὅρους καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, μὲ τὰς ὁποίας ἐνεργοῦσε, μὲ τὰς ὁποίας ἐλειτουργοῦσε μέχρι σήμερον. Ἐὰν δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Πιστωτικὴν νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ, πλάττετε ἐν Ἑπτανήσῳ ἥττονα θέσιν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία ἤθελεν εὑρεθῆ ἐξ ἀνάγκης εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συναγωνισθῇ μὲ τὴν Πιστωτικήν. Ἐνδεχόμενον δὲ ἡ θέσις αὕτη τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἣν ἔπλασαν αἱ συνθῆκαι, εἰς ἥττονα βαθμίδα φερομένη, νὰ γεννήσῃ ἀξιώσεις περὶ ἀποζημιώσεως, ὅταν μάλιστα τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν εἶναι πρόσωπα ξένης ὑπηκοότητος, καὶ ὅταν σᾶς ὑπόσχονται νὰ μεταβάλουν τὴν Τράπεζαν εἰς Τράπεζαν ἑλληνικὴν, ἔχουσαν ἕδραν τὰς Ἀθήνας καὶ διευθυνομένην κατὰ τοὺς καταστατικοὺς νόμους τῆς Ἑλλάδος.

§131ΜΑΚΡΗΣ. Ἐξηγηθεῖτε εἰς τοῦτο ἀναλυτικώτερον.

§132ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Οἱ νόμοι τῶν Ἰονίων κοινοβουλίων κατηργήθησαν, τῆς δὲ Τραπέζης τὰ δικαιώματα ἀνεγνωρίσθησαν διὰ τῆς συνθήκης τοῦ 64 καὶ τὸ προνόμιόν της δὲν ἔληξεν εἰσέτι.

§133ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἡ σύμβασις τῆς Τραπέζης, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας, ἀνενεώθη μετὰ τὸν νόμον τοῦ 60, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν σύστασιν πάσης Τραπέζης ἐχούσης κεφάλαιον 40,000 λιρῶν.

§134ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Οὐχὶ ὅμως νὰ δίδητε καὶ ἀνώτερα δικαιώματα εἰς τὴν ἄλλην Τράπεζαν.

§135ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν δίδομεν ἀνώτερα.

§136ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πῶς εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν δὲν ἐπιτρέπετε νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια ὅσον εἶναι τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, ἐνῷ εἰς τὴν Πιστωτικήν...

§137ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Τὸ ἐζήτησε καὶ δὲν τῆς ἐδόθη; Αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ ἐσυζήτησα μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ κυβέρνησις θὰ δώσῃ εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν ὅ,τι δίδει σήμερον εἰς τὴν Πιστωτικήν.

§138ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν τὸ δέχηται, διότι ἓν δικαίωμά της δὲν δύνασθε νὰ τὸ τρέψητε εἰς ὑποχρέωσιν.

§139ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἄλλη παρατήρησις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὀλιγώτερον σπουδαία καὶ τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Λομβάρδος· ἂν χορηγήσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Πιστωτικὴν, ἡ Ἰόνιος θὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἀποχωρήσῃ, τοῦτο δὲ πρέπει νὰ μᾶς ἑλκύσῃ τὴν προσοχήν. Θὰ ἀποχωρήσῃ· καὶ τί θὰ κάμῃ, ἂν ἀποχωρήσῃ; θὰ ζητήσῃ νὰ λάβῃ τὰ δάνεια της. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα τότε εὐκόλως, λέγουν, τὰ ἀναλαμβάνει· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι σήμερον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα εὑρίσκεται ἀπέναντι τῶν ὀφειλετῶν της εἰς θέσιν ἀνοχῆς· ἔχει δανείσει κτῆμα ἀξίας 1,000 δραχμῶν καὶ σήμερον, διὰ τῆς μὴ ἐμπροσθέσμου πληρωμῆς, τὸ κτῆμα ἐπιβαρύνεται μὲ 2,000 δραχμῶν.

§140ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ Πιστωτικὴ δυνάμει τοῦ καταστατικοῦ της δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ ἐνυπόθηκα δάνεια.

§141ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν χαρτοβασίλειον, καὶ ἂς προσέξωμεν μήπως συμβῇ καὶ εἰς ἡμᾶς ὅ,τι καὶ εἰς ἕτερα μέρη, ὅπου εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν τόπον ἐσυστήθησαν διάφοροι Τράπεζαι, ἀλλὰ κατέστρεψαν καὶ ἑαυτὰς καὶ τὴν κοινωνίαν. Δὲν ἀρνοῦμαι τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας χορηγεῖ εἰς ἕνα τόπον, ὡς σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἡ ἐλευθέρα σύστασις πολλῶν Τραπεζῶν, διότι ἐξ αὐτῶν προέρχεται ὁ συναγωνισμὸς, ἐκ τούτου δὲ ὁ ἐκπεσμὸς τοῦ τόκου, καὶ ἐντεῦθεν ἡ ὠφέλεια εἰς τὴν κοινωνίαν· ἀλλ’ ἐννοῶ συναγωνισμὸν πραγματικὸν, στηριζόμενον εἰς ἴδια κεφάλαια, εἰς τὸ ἴδιον μεταλλικὸν, εἰς τὰς ἰδίας δυνάμεις, ἄνευ τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ συναγωνισθῶ μὲ τοὺς μεγαλειτέρους τραπεζίτας τῆς Εὐρώπης. Ἐπιθυμῶ καὶ εὔχομαι τὴν εὐόδωσιν τῆς Πιστωτ. Τραπέζης, ἀλλὰ εὐόδωσιν στηριζομένην εἰς τὰ ἴδια κεφάλαια, εἰς τὸ μεταλλικὸν καὶ εἰς τὰς ἰδίας δυνάμεις, οὐχὶ δὲ εἰς τὸ προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Βλέπετε, ἀξιότιμε συνάδελφε, πῶς ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον, ἐπὶ τὸ ὁμαλώτερον ἐξήγησα τὰς ἰδέας μου. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην οἰκονομολογικῶν θεωριῶν, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῆς γνώμης τῶν διαφόρων οἰκονομολόγων. Μᾶς ἀρκεῖ ἡ ὀρθὴ κρίσις καὶ ἡ νοημοσύνη σας. Ἐννοεῖτε, κύριοι, εὐκόλως ὅτι τὸ χαρτὶ αὐτὸ δὲν ζητεῖται ἐπὶ καλοῦ, τὸ χαρτὶ ζητεῖται συνεπείᾳ ἐμπορικῶν ὑπολογισμῶν (d’ après caleuls)· ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ βοηθήσωμεν τοιαύτας ἐπιθυμίας καὶ τοιούτους σκοπούς. Καὶ θέλετε νὰ πεισθῆτε ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς ἕνα τῶν δύω συστημάτων; Ἀφίνω τί φρονεῖ ὁ εἷς ἢ ὁ ἕτερος τῶν κυρίων ὑπουργῶν, ἀφίνω τί λέγει ὁ οἰκονομολόγος τῆς Ἑλλάδος κύριος Χριστίδης, ἀφίνω αὐτὰ κατὰ μέρος. Ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον σᾶς ὑπεβλήθησαν αἱ συμβάσεις, δεικνύει, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἑδραίας πεποιθήσεις εἴτε ἐπὶ τοῦ ἑνὸς εἴτε ἐπὶ τοῦ ἑτέρου συστήματος. Τί εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως; Δύνασθε νὰ ἐκλέξητε εἴτε τὸ ἑνιαῖον εἴτε τὸ πολλαπλοῦν. Κύριοι, ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν τρεῖς συμβάσεις· δύω μετὰ τῆς Πιστωτικῆς καὶ ἑτέραν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς. Δὲν ἀποδέχομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λομβάρδου περὶ ἀναβολῆς τῶν ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεων, ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὸν χωρισμόν. Ἐκ τῶν συμβάσεων τούτων ἡ μᾶλλον ὠφέλιμος ὅλων εἶναι ἡ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασις. Τὸ ἰσοζύγιον, κύριοι βουλευταὶ, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅταν ὑπάρχει διάθεσις, νοῦς καὶ πόνος διὰ τὰ κοινὰ πράγματα, δὲν εἶναι, ὡς φρονεῖ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μέσσης, ὁ τετραγωνισμὸς τοῦ κύκλου. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ᾖμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ σᾶς λέγω, ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, ὑπάρχει πράγματι τὸ ἰσοζύγιον.

§142ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§143ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Τὸ ἰσοζύγιον τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ τῆς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συμβάσεως. Δὲν ὑπάρχει, ἀκούω νὰ λέγῃ μία φωνή. Ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ἀπαντῶ, δὲν παραδέχεται τὸ ἰσοζύγιον, καὶ ἠξεύρετε πῶς; Ἰδού· διὰ τῆς προσθήκης αὐθαιρέτως, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, καὶ ἀδίκως αὐξάνουσα δύω ἢ τρία κονδύλια. 1) Ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σιτηρῶν, καί τοι εἶναι ὁμολογούμενον ὅτι ἐφέτος δὲν ἔχομεν μεγάλην ἐσοδείαν, δὲν παραδέχεται ὅτι 160,000 δραχμαὶ θέλουν εἰσπραχθῆ μόνον ἀπὸ σιτηρὰ, ἀλλὰ προσθέτει 380,000. 2) Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπὸ τὸ κεφάλαιον ἀποζημίωσις δικηγόρων εἰς τὰς ὑπαρχούσας 100,000 προσέθηκαν ἀκόμη 50 χιλιάδας. Εἰς τὰ ἔξοδα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἡ κυβέρνησις ζητεῖ 40,000 δραχμὰς, διὰ λόγους δὲ τοὺς ὁποίους ἐν δέοντι θέλετε ἀκούσει, ἡ μειονοψηφία προσέθηκεν ἔτι 100,000. Διὰ ἀποζημιώσεις δικαστικῶν ἀποφάσεων ὀφειλομένων ἀπὸ τοῦ 1862–1872 496,000. Ἡ κυβέρνησις ἐνόμισε, καὶ πολὺ δικαίως, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873, ἐπιφυλάσσεται δέ, ὡς εἶπε ῥητῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ὑποβάλῃ αἴτησιν ῥητὴν διὰ τὸ κεφάλαιον αὐτό. Ἡ πραγματικὴ ὠφέλεια ἡ προερχομένη ἐκ τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι μόνον 280,000. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως ὠφελεῖται περισσότερον ὑπαρχούσης τῆς βαθμιαίας ἐξοφλήσεως τῶν χρεῶν τοῦ δημοσίου. Ἀφ’ οὗ ἡ μόνη ἐπιθυμία μας εἶναι νὰ διατηρηθῇ τὸ ἰσοζύγιον, ἀφ’ οὗ δύναται νὰ τηρηθῇ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ χωρίσωμεν τὰς συμβάσεις.

§144ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρισθοῦν, διότι δὲν χορηγεῖ ὅλον τὸ ποσὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα.

§145ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν αὐτῆς, ἥτις θέλει φέρει καλὸν καὶ οὐχὶ κακόν. Ταῦτα, κύριοι, εἶχον νὰ σᾶς εἴπω ἐπὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Προτείνω λοιπὸν τὸν χωρισμὸν τῶν συμβάσεων, τὴν παραδοχὴν, τὴν ἔγκρισιν τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ τῶν δύω ἑτέρων. Κατερχόμενος, κύριοι, τοῦ βήματος, ἐπανέρχομαι εἰς τὰς τάξεις μου εὐχαριστημένος διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐξεπλήρωσα καθῆκον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπεβάλλετο ὑπὸ ὑπερτάτων συμφερόντων τῆς πολιτείας, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου προκαλῶ τὴν προσοχὴν τῆς κυβερνήσεως, καὶ παρακαλῶ νὰ σκεφθῇ ἐπ’ αὐτοῦ, οὐχὶ πατριωτικώτερον, διότι τὰς πράξεις της ὁ πατριωτισμὸς πάντοτε διέπει, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ὡριμώτερον.

§146ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πρέπει, κύριε πρόεδε, νὰ διαδεχθῇ τὸν ἀγορεύσαντα κἀνεὶς ἐκ τῶν ἐναντίων· χθὲς ὁ κύριος Καλκάνης ἔλαβε τὸν λόγον, καὶ ἐπειδὴ ἦν ἐκ τῶν ἐναντία φρονούντων πρέπει νὰ τὸν διαδεχθῇ.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε πολὺ λάθος.

§148ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Παρητήθη;

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα, κύριοι, τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης ἦλθον εἰς τὸ γραφεῖον. Προσεκλήθη ὁ πρόεδρος τοῦ τμήματος νὰ καλέσῃ τὸ τμῆμα τὴν 5 ὥραν μ. μ. νὰ ἐργασθῇ.

§150ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω μέλη τοῦ τμήματος εἶναι εἰς τὴν Γορτυνίαν· εἶναι ἀνάγκη νὰ περιμένωμεν δύω ἡμέρας.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σημαίνει τίποτε.

§152ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολύ.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν λέγει τοῦτο ὁ κανονισμὸς, ὅτι ἐὰν λείπουν δύω μέλη τοῦ τμήματος, πρέπει νὰ περιμένουν τὰ ἄλλα.

§154ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλή.

§155ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐντὸς δύω ἡμερῶν θὰ ἔλθουν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἰδική μου δουλειά· ἦλθον τὰ πρακτικὰ, παρεκάλεσα τὸν Πρόεδρον τοῦ Βʹ. Τμήματος νὰ προσκαλέσῃ τὸ Τμῆμα νὰ συνέλθῃ εἰς διάσκεψιν. Τί θὰ κάμῃ τώρα τὸ Τμῆμα καὶ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰδική μου δουλειά. Ὁ Κύριος Δ. Δημητριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§157Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐάν, κύριοι, τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν βλάπτῃ καὶ τὸ πολλαπλοῦν ὠφελῇ, ἢ τὸ πολλαπλοῦν βλάπτει καὶ τὸ ἑνιαῖον ὠφελεῖ δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ κατάλληλος νὰ τὸ βεβαιώσω, διότι σπουδαῖοι οἰκονομολόγοι συγγραφεῖς συντάσσονται ὑπὲρ τῆς μιᾶς γνώμης, καὶ σπουδαῖοι οἰκονομολόγοι συγγραφεῖς συντάσσονται ὑπὲρ τῆς ἄλλης. Ἐγὼ ἓν μόνον γνωρίζω, ὅτι ὅπου ἴσχυσαν αἱ ἐλευθερίαι, ἐκεῖ κατὰ τὸ πλεῖστον ἴσχυσε καὶ τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν. Δὲν θὰ εἰσέλθω λοιπὸν διόλου εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ἁπλῶς θὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διατὶ ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως εἶμαι κατὰ τῶν δύω τελευταίων συμβάσεων καὶ ὑπὲρ τῆς συμβάσεως τῆς 2 Νοεμβρίου. Καθὼς ὁ συνετὸς καὶ φιλόστοργος οἰκογενειάρχης ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ περὶ ὅλων τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας του, ἀπαραλλάκτως, φρονῶ, καὶ τὸ Ἔθνος ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ περὶ ὅλων τῶν μελῶν αὑτοῦ. Δυστυχῶς ὅμως ἐν Ἑλλάδι τοῦτο παντάπασι δὲν ἐτηρήθη· ἐὰν ἐξαιρέσῃ τις τὴν πρωτεύουσαν καὶ ὀλίγα ἄλλα μέρη, αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι πάσχουσι καὶ πάσχουσι δεινῶς. Ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἔχομεν ἁμαξωτοὺς δρόμους, γεφύρας ὅπου δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη, ἔχομεν σιδηρόδρομον χάριν πολυτελείας. Ἡμεῖς δὲ οἱ δυστυχεῖς ἐπαρχιῶται τί ἔχομεν; οὔτε γομαρόδρομον δὲν ἔχομεν· δὲν δυνάμεθα νὰ συγκοινωνήσωμεν οὔτε μὲ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας μας, οὔτε μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ μας. Πνιγόμεθα εἰς τοὺς ποταμούς, διότι δὲν ἔχει κᾀνεὶς ποταμὸς γέφυραν· ἐὰν δὲ εὑρίσκηται κᾀμμία, εὑρίσκεται καὶ αὐτὴ ἀπὸ τῆς δυναστείας τῶν Τούρκων.

§158Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐξετάσατε, κύριε Δημητριάδη, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι χειροτέρα εἶναι ἡ κατάστασις τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς.

§159Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συγκοινωνοῦμεν, λέγω, δίκην ἀρκούδας, μὴ δυνάμενοι νὰ βαδίσωμεν οὔτε δύω βήματα. Ἐὰν ψηφίσωμεν τὰς δύω τελευταίας συμβάσεις, τί θὰ κάμωμεν τὰς δυστυχεῖς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι κηρύττονται ἀπόκληροι; Διατί νὰ κηρύξητε τόσας ἐπαρχίας ἀποκλήρους; Μέχρι τοῦδε ἔχομεν ἓν δικαίωμα κεκτημένον· ὅπου ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα, ἡ Πιστωτικὴ δύναται ἢ νὰ κάμῃ καταστήματα ἢ τραπεζικὰ γραμμάτια νὰ ἐκδώσῃ. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρὸς τὸ συμφέρον της βεβαίως ἔκαμεν ὑποκαταστήματα διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν. Αἱ ἐπαρχίαι λοιπὸν σήμερον ὅλαι ἔχουν ὑποκαταστήματα. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ὅπου ἐγένετο ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐκεῖνος ὁ τόπος ὠφελήθη καὶ προώδευσε, διότι τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα ἐχρησιμοποιήθησαν. Ἐν πεποιθήσει φρονῶ τοῦτο· ἐνδέχεται ἴσως ἄλλοι νὰ ἔχουν ἄλλην ἰδέαν περὶ τούτου. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὰς δύω τελευταίας συμβάσεις, δὲν ἔχομεν τὰ καταστήματα· καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ἔχωμεν, διότι δὲν συμφέρει εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ διατηρῇ τὰ καταστήματα αὐτὰ, καθόσον δὲν συμφέρει νὰ δανείζῃ πρὸς 4%, καὶ ἔπειτα δὲν συμφέρει νὰ ὑπόκειται εἰς τόσας δαπάνας διὰ τὴν συντήρησιν τῶν καταστημάτων. Ὑποχρεοῦται δὲ διὰ τῆς συμβάσεως νὰ διατηρῇ πόσα; μόνον εἴκοσι δύω! Δίδομεν λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ διατηρῇ 22, ἀποκλείομεν δὲ τὴν Πισωτικὴν Τράπεζαν διὰ τῆς δευτέρας συμβάσεως τοῦ νὰ ἐκδώσῃ γραμμάτια ἤ καὶ νὰ κάμῃ καταστήματα. Τί θὰ ὠφεληθῶμεν λοιπὸν ἡμεῖς αἱ ἐπαρχίαι; θὰ χάσωμεν ὅ,τι ἔχομεν. Μὰ λέγετε, πρέπει νὰ καταστραφῆτε σεῖς αἱ ἐπαρχίαι διὰ νὰ ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον μὲ 230 χιλιάδας δραχμῶν.

§160ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§161Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρόκειται, πῶς; Μήπως δὲν θὰ ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον τὰς 230 χιλιάδας δραχμάς; ἀλλὰ κατ’ ἄλλον τρόπον· διότι, ἐὰν τὰ ὑποκαταστήματα αὐτὰ κυκλοφορήσουν τὰ κεφάλαιά των, θὰ γείνουν περισσότεραι ἐπιχειρήσεις καὶ ἰδοὺ ὅτι θὰ ὠφεληθῇ καὶ τὸ δημόσιον. Δὲν πρέπει λοιπὸν διὰ τὴν ὠφέλειαν τῶν διακοσίων αὐτῶν χιλιάδων δραχμῶν νὰ κηρυχθοῦν ἀπόκληροι τόσαι ἐπαρχίαι. Καὶ ὅτι κηρύσσονται ἀπόκληροι, πιστεύω κἀνεὶς δὲν εἶναι ὁ ἀντιφωνῶν· διότι οὔτε ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα θὰ κάμῃ ὑποκαταστήματα, καὶ δὲν δύναται νὰ κάμῃ διὰ τῶν συμβάσεων αὐτῶν, οὔτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ διατηρήσῃ τὰ ὑποκαταστήματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐμὲ εἶναι λίαν ὠφέλιμα.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι πλανᾶσθε, κύριε Δημητριάδη.

§163Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Παντελῶς· νὰ μὲ πείσητε, παρακαλῶ.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ τὸ νὰ ἔχῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διατηρῇ 22 ὑποκαταστήματα εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, ἐκτὸς τῆς Ἑπτανήσου, καὶ μὲ τὸ νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Πιστωτικὴ νὰ ἐκδώσῃ γραμμάτια τραπεζικὰ κυκλοφοροῦντα εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, δὲν ἕπεται ὅτι αἱ παλαιαὶ ἐπαρχίαι θὰ μείνουν ἄνευ ὑποκαταστημάτων· διότι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει μὲν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας· ἔχει τὸ δικαίωμα ὅμως νὰ συστήσῃ ἐν αὐταῖς ὑποκαταστήματα οὐδόλως μειούμενα ἐκ τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ νὰ κυκλοφορῇ τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, διότι ἡ Τράπεζα εἶναι μία, καὶ τὰ κέρδη της θὰ ὑπολογίζωνται ἀναλόγως τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας κάμνει καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ τραπεζικὰ γραμμάτια μὲ τὰς αὐτὰς ἀναλογίας, μὲ τὰς ὁποίας καὶ ἡ Ἐθνικὴ· θὰ ᾖναι ἓν πιστωτικὸν κατάστημα μὲ τὸ αὐτὸ δικαίωμα ὅπως καὶ ἡ Ἐθνική. Ἑπομένως δὲν σημαίνει τίποτε, ὅτι εἰς τὴν Εὐρυτανίαν δὲν θὰ κυκλοφοροῦν τὰ τραπεζικά της γραμμάτια· ὑποκατάστημα ὅμως θὰ συστήσῃ ἐκεῖ, διότι ἔχει συμφέρον. Ἐὰν ἡ Εὐρυτανία παρουσιάζεται, ὅπως ὑποθέτετε, ἔχουσα δικαίας ἀνάγκας, θὰ τὴν ἱκανοποιήσῃ διὰ νὰ ὠφεληθῇ· δὲν ἔχει δὲ ἀνάγκην νὰ κυκλοφορήσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκεῖ διὰ νὰ ὠφεληθῇ τόσα, ὅσα ἡ Ἐθνική......

§165Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἦμαι ὁ μωρότερος τῶν ἀνθρώπων νὰ πιστεύσω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα θὰ ἱδρύσῃ ἐν Εὐρυτανίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ ὑποκαταστήματα. Ἐπιμένω λοιπὸν, ὅτι ποτὲ δὲν θὰ συστήσῃ τοιαῦτα καταστήματα ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα καὶ ὅ,τι ἔχομεν σήμερον θὰ τὸ χάσωμεν, ἐὰν ψηφίσωμεν αὐτὰς τὰς δύω συμβάσεις.

§166ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὡραῖα! ὡραῖα!

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κύριος Καλκάνης.

§168ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος.

§170ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἰδοὺ, ὁ κύριος Καλκάνης ἦλθε· παραιτεῖται;

§171ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγα, κύριοι, θὰ προσθέσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος τούτου περὶ τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Βασιλείου, τὰ ὁποῖα ἡ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασις πρόκειται νὰ καταστρέψῃ μόλις ἀποκτηθέντα. Μέχρι τοῦδε ἐξετάσθη τὸ προκείμενον ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῶν τριῶν Τραπεζῶν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συμφερόντων τῆς πρώην Ἰονίου πολιτείας· οὐδόλως δὲ ἐξετάσθη, πλὴν τῆς μικρᾶς ἐρεύνης, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας πρὸ ὀλίγου ἔκαμε, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ πρώην παλαιοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἡ σοβαρότης καὶ ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πρόκειται, ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς πάντα βουλευτὴν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ ὅλας τὰς ἐπόψεις· ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ μεγάλης ἀνοχῆς ἠνέχθη τὰς μακρὰς καὶ πολυημέρους συζητήσεις ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τοῦ κυροῦντος τὰς προκειμένας συμβάσεις. Δὲν θὰ εἰσέλθω παντάπασι, κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἐὰν τὸ ἑνιαῖον ἢ τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν μὲ τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος συμφέρῃ εἰς ἕνα τόπον, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξητάσθη καὶ ἀνεπτύχθη ἀρκούντως· πρέπει δέ τις νὰ ἔχῃ μεγάλην ἰσχυρογνωμοσύνην, ἀσύγγνωστον ἐγωϊσμὸν καὶ μεγάλην ὑπόληψιν πρὸς τὰς ἰδίας αὑτοῦ πεποιθήσεις ἵνα ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, τοῦ ὅτι δηλαδὴ συμφέρει τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν μὲ τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος, ὕστερον μάλιστα ἀπὸ τὰς μακρὰς ἀγορεύσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος κ. Κεχαγιᾶ, λίαν ἐντριβοῦς καὶ πεπειραμένου περὶ τὰ τραπεζικὰ ζητήματα. Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς δι’ ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων, στηριζομένων οὐ μόνον εἰς τὴν θεωρίαν καὶ τὴν πρᾶξιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀλήθειαν, ἀπέδειξε καὶ πιστεύω ὅτι ἔπεισε πάντας ἡμᾶς ὅτι τὸ ἑνιαῖον τῆς Τραπέζης μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος εἶναι ἀπαραίτητον, εἶναι ἀναπόφευκτον, ἐνῷ τὸ πολλαπλοῦν εἶναι ἀνωμαλία τραπεζικὴ, τὰς συνεπείας τῆς ὁποίας κάλλιστα μᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς. Θὰ περιορισθῶ λοιπὸν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ συμφέροντος τῶν ἐπαρχιῶν, ὡς προεῖπον, περὶ τοῦ ὁποίου ἐσμὲν πάντες ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωμεν. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, κύριοι, τρεῖς συμβάσεις ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ κύρωσιν τῆς Βουλῆς· α) ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τῆς 2 Νοεμβρίου 1872, καθ’ ἣν χορηγεῖται εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ, καὶ προσέτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως ἐπίσης χαρτονομίσματος ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τοῦ πρώην βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, ἐν αἷς δὲν ὑπάρχουσιν ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· β) ἡ δευτέρα σύμβασις, ἥτις συνωμολογήθη μετὰ τῆς ἰδίας Τραπέζης, τῆς Πιστωτικῆς, τῆς 17 Μαΐου 1873, καθ’ ἣν τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος ἐν Ἑπτανήσῳ μετεβλήθη εἰς προνόμιον ἀποκλειστικὸν μέχρι τέλους τοῦ 1891, μὴ παραβλαπτομένων ἐκ τούτου τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης· ἀνῃρέθη δὲ αὐτὸ καθόσον ἀφορᾷ τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, τουτέστιν ἠκυρώθησαν τὰ σχετικὰ ἄρθρα τῆς πρώτης συμβάσεως τὰ χορηγοῦντα τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τοῦ πρώην βασιλείου, ἐν αἷς δὲν ὑπάρχουσιν ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τρίτη σύμβασις εἶναι ἡ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογηθεῖσα τὴν 18 Μαΐου ε. ε. καθ’ ἣν χορηγεῖται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ προνόμιον τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἐν αἷς ἐπαρχίαις δὲν ἔχει ἢ δὲν θέλει ἔχει ὑποκαταστήματα, μὲ μόνην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διατηρήσῃ τοιαῦτα ἐν μόναις 22 ἐπαρχίαις. Τὰς τρεῖς ταύτας συμβάσεις ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς ἀποτελούσας μίαν καὶ μόνην σύμβασιν, καθ’ ἃ ὁ ἀξιότιμος κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθεσε πρὸς τὸ Σῶμα κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν συμβάσεων τούτων. Ἐὰν προέκυψε καλόν τι ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ τῶν δύο Τραπεζῶν, δηλονότι τῆς τε Πιστωτικῆς καὶ τῆς Ἐθνικῆς, τὸ καλὸν τοῦτο προέκυψεν ὁμολογουμένως ὑπὲρ τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος· ἀλλὰ τὸ καλὸν, ὅπερ προέκυψεν ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν τούτων, ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ καταστρέψῃ. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει μόνη τὴν δύναμιν νὰ τὸ καταστρέψῃ, ζητεῖ καὶ τὴν ἀρωγὴν ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν! Κύριοι, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὤφειλε πρὸ πολλοῦ, ἀνταποκρινομένη πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως αὑτῆς, νὰ ἐπεκτείνῃ τὰ ἐκ τῆς συστάσεως καὶ διατηρήσεως ὑποκαταστημάτων αὐτῆς προκύπτοντα ὠφελήματα καὶ εὐεργετήματα εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς ἐπαρχίας τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος· διότι ὁμολογουμένως, ὅπου ἡ Τράπεζα ἵδρυσεν ὑποκαταστήματα οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων ἀρκετὰ εὐηργετήθησαν, καθόσον καὶ ἡ γεωργία καὶ ἡ βιομηχανία καὶ τὸ ἐμπόριον ἔλαβον ἀπείρους συνδρομὰς καὶ εὐκολίας, καὶ ἑπομένως μεγάλην ἀνάπτυξιν. Ἀλλὰ λυποῦμαι, κύριοι, εὑρισκόμενος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω μίαν πικρὰν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω· καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὠλιγώρησεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεώς της ταύτης καὶ ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐννοῶ μόνον τὴν παροῦσαν, ἔδειξεν ἀσυγχώρητον ἀδιαφορίαν, μὴ ἐπιμείνασα εἰς τὴν σύστασιν ὑποκαταστημάτων τῆς Τραπέζης εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς ἐπαρχίας. Ἐν τούτοις παρουσιάσθη περίστασις διὰ νὰ ἱκανοποιηθῶσιν αἱ ἀνάγκαι καὶ τὰ συμφέροντα ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου, καὶ τὴν περίστασιν ταύτην προεκάλεσαν αἱ συγκρούσεις καὶ ὁ συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν δύω Τραπεζῶν, ἃς προεῖπον. Εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τοῦ Βασιλείου καὶ εἰς τὰς ἀπωτέρω γωνίας αὐτῶν συνεστήθησαν ἐσχάτως ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔνθα ἐτέθησαν εἰς κυκλοφορίαν χρηματικὰ κεφάλαια αὐτῆς· οἱ κάτοικοι δὲ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, καὶ πρὸ πάντων ἡ γεωργία, ἡ βιομηχανία, τὸ ἐμπόριον εὐλογοῦσι τὸ μέτρον τοῦτο. Ἀλλὰ μόλις ἤρχισαν νὰ αἰσθάνωνται τὰ ἀγαθὰ τοῦ μεγάλου τούτου εὐεργετήματος, ἔρχεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις καὶ ζητεῖ νὰ τὰ καταστρέψῃ. Καὶ ὑπομονὴ, κύριοι, ἐὰν εἶχε τὴν δύναμιν ἡ Κυβέρνησις μόνη, ὡς σᾶς εἶπον, νὰ ἐκτελέσῃ τὸ πραξικόπημα τοῦτο κατὰ τῶν ἐπαρχιῶν· ἤθελε φέρει αὐτὴ καὶ μόνη ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην εἰς ἑαυτήν· ἀλλὰ τὸ νὰ ζητῇ καὶ τὴν σύμπραξιν τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ μεγάλου τούτου κακοῦ, αὐτὸ, κύριοι, δι’ ἐμὲ εἶναι ἀνεξήγητον καὶ ἑπομένως δὲν πιστεύω οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ν’ ἀποφασίσῃ δι’ ὁποιονδήποτε λόγον νὰ συνταχθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος μὲ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ διατί, κύριοι, εἶπον ὅτι δὲν θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῶν Τραπεζῶν, περὶ ὧν πρόκειται καὶ μὲ τὰς ὁποίας, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, οὐδεμίαν ἔχω σχέσιν οὔτε ἐνεργητικὴν, οὔτε παθητικὴν, οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῆς Ἰονίου πολιτείας, διότι ὅσα δικαιώματα ἔχουν οἱ συμπολῖται ἡμῶν ἐκεῖνοι, τοὐτέστιν οἱ κάτοικοι τῆς Ἑπτανήσου, τὰ αὐτὰ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς. Δὲν θὰ ἐξετάσω δὲ τὸ ζήτημα τοῦτο οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἀλλ’ οὔτε τοῦ ἰδανικοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος καὶ σεβαστὸς διὰ τὴν ἡλικίαν του ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προσεπάθησε νὰ παρουσιάσῃ, στηριζόμενος κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασιν, ἀλλὰ θὰ τὸ ἐξετάσω, ὅπως τὸ ἐξέτασα μέχρι τοῦδε, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῶν ἐπαρχιῶν. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ φέρῃ, ὅπως διατείνεται ὅτι τὸ ἔφερε, τὸ ἰσοζύγιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους, συνῆψε τὴν ἐν λόγῳ σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπέρχεται ὑπὲρ τοῦ κράτους ὠφέλεια πραγματικὴ, οὐχὶ 1,367,200 δραχμῶν, ὅπως ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέφερεν ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ τῇ συνοδευούσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους, ἀλλὰ μόνον δραχμῶν 265,645, διότι ἐλαττοῦται ὁ τόκος τοῦ δανείου τῶν 9,000,000 φράγκων, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη κατὰ τὸ 1869, καθόσον ἀφορᾷ τὸ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὀφειλόμενον ποσὸν, ἀπὸ 9½ τοῖς ἑκατὸν εἰς 6%· ἑπομένως διὰ τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἐκ δραχμῶν 6,489,840 προκύπτει ὠφέλεια, μὲ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου ἀπὸ 9½ εἰς 6%, δραχμῶν 227,145, ἀπὸ δὲ τὴν συγκέντρωσιν τριῶν ἑτέρων δανείων εἰς ἓν καὶ μόνον δάνειον ἀποτελούμενον ἐκ δραχ. 3,850,000, τοῦ ὁποίου ὁ τόκος ἐλαττοῦται ἀπὸ 8 εἰς 7%, προκύπτει ὠφέλεια ἐκ δραχ. 38,500· τὸ ὅλον, ὡς εἶπον, δραχ. 265,645. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ ἀληθὴς ὠφέλεια, ἥτις προκύπτει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἑπομένως εἰς τὸ κράτος ἀπὸ τὴν σύμβασιν ταύτην, τὴν ὁποίαν συνῆψεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ ἀντὶ τῆς εὐτελοῦς ταύτης ὠφελείας καὶ τῆς προσκαίρου, ἂν θέλετε —διότι δὲν εἶναι ὠφέλεια διηνεκὴς, παντοτεινὴ—ἀντὶ, λέγω, τῆς εὐτελοῦς ταύτης ὠφελείας, ἥτις προσκαίρως προκύπτει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους, τί ζητεῖται; ζητεῖται νὰ καταστρέψητε δικαιώματα καὶ συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν ἀνυπολογίστου ἀξίας διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ἤδη συστηθέντων ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἄλλως τε, ἐγὼ νομίζω, κύριοι, καὶ ἂν θέλωμεν νὰ πράξωμεν τὸ τοιοῦτον, δὲν ἔχομεν δικαίωμα, διότι οὐδεὶς ἐντολοδόχος δύναται νὰ πράξῃ τι ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ ἐντολέως του· οἱ ἐντολεῖς καὶ συνεπαρχιῶται ἡμῶν ἔχουν τὸ δικαίωμα ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἠθέλομεν νομοθετήσει ἐναντίον τῶν συμφερόντων των, νὰ μᾶς ἀποκηρύξουν καὶ νὰ ἀποδοκιμάσουν τὰς πράξεις μας.

§172ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Παπαμιχαλόπουλε, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ποῖος εἶναι διευθυντὴς τοῦ καταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς;

§173ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν σχέσιν ἔχει αὐτό;

§174ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἔχει σχέσιν.

§175ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω λοιπὸν, κύριε, ὅτι ὑποδιευθυντὴς τοῦ καταστήματος εἶναι ὁ υἱός μου, τὸν ὁποῖον ἄλλοι ἐσύστησαν εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ ἐγὼ μάλιστα ἀντέτεινα εἰς τὸν διορισμόν του, εἰπὼν ὅτι ὁ υἱός μου δὲν ἔχει ἤδη ὥριμον ἡλικίαν καὶ δὲν εἶναι ἴσως διὰ τοῦτο κατάλληλος νὰ καθέξῃ τοιαύτην θέσιν. Πολιτεύομαι, κύριοι, ἐπὶ 20 ἔτη καὶ ἔχω τὸ θάῤῥος δημοσίως νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ πάσης οἱασδήποτε ἐπὶ ἰδιοτελείᾳ ἐναντίον μου μομφῆς, διότι ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἢ καὶ ἄλλοθεν οὐδέποτε ὠφελήθην, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως, οὔτε ἀπὸ μετοχὰς τοῦ Λαυρίου, οὔτε ἀπὸ μεταλλεῖα, οὔτε ἀπὸ ἄλλο τι, ἐκτὸς τῆς γλίσχρου ἀποζημιώσεως τοῦ βουλευτοῦ· καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἐντίμου διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἂν, ὅταν ἤμην εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ἐσχάτως, δὲν μοι ἔγραψε καὶ δὲν μὲ παρεκάλεσε νὰ τῷ συστήσω ἓν κατάλληλον πρόσωπον διὰ νὰ διορισθῇ διευθυντὴς τοῦ ὑποκαταστήματος, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ συστηθῇ ἐκεῖ, καὶ ἂν ἐγὼ δὲν ἀπήντησα πρὸς αὐτὸν, ὅτι τοιοῦτον πρόσωπον καθ’ ὅλα κατάλληλον δὲν εὑρίσκω προχείρως νὰ τῷ προτείνω, ἀλλ’ ὅταν ἔλθω εἰς Ἀθήνας θέλω συνεννοηθῆ προσωπικῶς μετ’ αὐτοῦ. Ἅμα ἦλθον ἐνταῦθα, μὲ ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥενιέρης καὶ τῷ εἶπον τὰ αὐτά. Τότε μοὶ εἶπεν· «ἐπληροφορήθην ὅτι ἔχεις υἱόν· οὗτος δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὰ τὰ καθήκοντα καὶ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, αὐτὸν δὲ δυνάμεθα νὰ διορίσωμεν, ἐὰν ἐγγυᾶσαι ὑπὲρ αὐτοῦ.» Τῷ ἀπήντησα ὅτι ὁ υἱός μου οὗτος δὲν ἔχει ὥριμον ἡλικίαν, διατρέχων τὸ 23 ἔτος αὑτῆς, καὶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸν συστήσω· ἀλλ’ ὁ κ. Ῥενιέρης μοὶ εἶπεν, ὅτι ἔχει καλὰς πληροφορίας περὶ αὐτοῦ ἀπὸ τὸν ταμίαν τῆς ἐπαρχίας μου κ. Πετρόπουλον, διορισθέντα καὶ τοῦτον τότε διευθυντὴν τοῦ ἐν Κυπαρισσίᾳ ὑποκαταστήματος, καὶ ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τούτων θὰ τὸν διορίσῃ, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐγγυηθῶ ἐγὼ ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ τότε ἠναγκάσθην νὰ παραδεχθῶ τὴν εὐγενῆ ταύτην πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ῥενιέρη, ἣν καὶ δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀποποιηθῶ. Λοιπὸν αὐτὴ ἡ κατηγορία εἶναι παντάπασιν ἀνυπόστατος, καὶ δὲν ἔπρεπε, κ. Πετροπουλάκη, ν’ ἀποταθῆτε εἰς ἐμὲ οὕτω πως, διότι ποτὲ δὲν ἐζήτησα οὔτε ἀμέσως οὔτε ἐμμέσως νὰ ὠφεληθῶ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μου. Γνωρίζετε δὲ ποία εἶναι ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ υἱός μου ὡς διευθυντὴς τοῦ ὑποκαταστήματος; μόλις 1500 δραχ. κατ’ ἔτος. Πᾶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ μοὶ κάμῃ τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἀλλ’ οὐδέποτε ὁ κ. Πετροπουλάκης, ὅστις ὡς γείτων γνωρίζει κάλλιστα τὸ ἀκηλίδωτον καὶ τὸ ἔντιμον τοῦ χαρακτῆρός μου. Λοιπὸν, κύριοι, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Δὲν θὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν, οὔτε ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος μόνον τῆς ἀδελφῆς Ἑπτανήσου, ὑπὲρ οὗ ἀξιεπαίνως ἀγωνίζονται οἱ ἔντιμοι Ἑπτανήσιοι συνάδελφοί μας, ἀλλ’ οὔτε θὰ καταταχθῶ μεταξὺ τῶν ἰσχυριζομένων, ὅτι, ὑπερασπιζόμενοι τὰς συμβάσεις, ὑπερασπίζονται τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου· ἀλλὰ ὁμιλῶ ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες μόλις ἀπήλαυσαν ἓν καλὸν, μίαν εὐκολίαν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τῆς συστάσεως ὑποκαταστημάτων εἰς αὐτὰς, καὶ τὸ καλὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον μετὰ τριακονταετίαν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Τραπέζης ἀπέκτησαν αἱ ἐπαρχίαι, ζητοῦν σήμερον νὰ τὸ καταστρέψωσιν. Ἡ ἀποζημίωσις, ἣν προσφέρει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ δημόσιον διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 265,000 ὅπως χορηγήσωμεν εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως καὶ κυκλοφορίας γραμματίων εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους, καὶ ἐν αἷς δηλαδὴ δὲν θέλει ἔχει ὑποκαταστήματα, εἶναι ἀναξία λόγου, ὅπως προεῖπον, καὶ δὲν δύναται ἡ εὐτελὴς αὕτη ὑπὲρ τοῦ δημοσίου πρόσκαιρος ὠφέλεια νὰ συγκριθῇ μὲ τὴν ἀδικίαν, ἣν πρόκειται νὰ ὑποστῶσιν αἱ ἐπαρχίαι καὶ ἑπομένως οἱ συμπολῖταί μας, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ὑποκαταστημάτων τῆς Τραπέζης. Μόλις συνήφθη ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, καθ’ ἣν χορηγεῖται εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ καὶ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐν αἷς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει ὑποκαταστήματα, καὶ ἡ τελευταία ἔσπευσε, καθ’ ὃ εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον, νὰ συστήσῃ τοιαῦτα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας· αὐτὸ τὸ καλὸν προέκυψεν ἐκ τῆς προτάσεως τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τὰ ὑποκαταστήματα ταῦτα ὑπάρχουσι σήμερον ἐν ἐνεργείᾳ. Δὲν θὰ μιμηθῶ τὸν κ. Πετροπουλάκην, ἐξετάζων ἂν ὑπάρχῃ εἰς Γύθειον οὗτος ἢ ἐκεῖνος διευθυντὴς τοῦ ὑποκαταστήματος, ἢ ἂν ᾖναι συγγενὴς ἢ φίλος τοῦ κ. Πετροπουλάκη, διότι τοῦτο εἶναι ἀναξιοπρεπὲς διὰ πάντα βουλευτήν· ἀρκεῖ τὰ διοριζόμενα πρόσωπα νὰ ᾖναι κατάλληλα, καὶ ὁμολογῶ ὅτι τοιοῦτον πρόσωπον καθ’ ὅλα κατάλληλον διωρίσθη καὶ εἰς Γύθειον. Αἱ ἐπαρχίαι λοιπὸν ἀπήλαυσαν ἓν ἀγαθὸν, τοῦ ὁποίου τὴν ἀνάγκην προπολλοῦ ᾐσθάνοντο· ἀλλὰ τὸ ἀγαθὸν αὐτὸ ζητεῖ ἡ κυβέρνησις διὰ τῆς συνδρομῆς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους νὰ τὸ καταστρέψῃ. Δὲν πιστεύω, κύριοι, νὰ δεχθῆτε τὸ τοιοῦτον, διότι ὅλοι γνωρίζετε τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἔχουν αἱ ἐπαρχίαι τῆς ὑπάρξεως ἐν αὐταῖς κεφαλαίων, πρὸ πάντων δὲ ἡ γεωργία καὶ τὸ ἐμπόριον. Διὰ τῆς διατηρήσεως τῶν ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης αἱ ἀνάγκαι αὗται θεραπεύονται, καὶ αἱ δυσχέρειαι ἐκλείπουσιν, ὅταν μάλιστα δὲν πρόκειται νὰ γίνωνται δάνεια ἐνυπόθηκα, ἀπαιτοῦντα ἐγγυήσεις, ὑποθήκας κτλ, ἀλλὰ δάνεια διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ δανειζομένου καὶ ἑνὸς ἢ δύω ἄλλων ὡς ἐγγυητῶν· καὶ ἐννοεῖται ὅτι εὐκόλως δύναται ὁ θέλων νὰ δανεισθῇ νὰ προσφέρῃ τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς ἢ καὶ δύω συγγενῶν ἢ φίλων του. Λοιπὸν τὸ καλὸν τοῦτο, τὴν εὐκολίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παρέχει εἰς τὰς ἐπαρχίας, δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς σήμερον νὰ τὴν καταστρέψωμεν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι θὰ ὠφεληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς 265 χιλιάδας δραχμῶν. Διὰ τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκθέσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ὡς σᾶς εἶπον, ἀναβιβάζεται τὸ ποσὸν τῆς ὠφελείας, ἥτις προκύπτει ἐκ τῆς συμβάσεως ταύτης, εἰς 1,327,000, ἐνῷ εἶναι μόνον 265,000 ἀκριβῶς, ὅπως σᾶς ἀπέδειξα. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν σύμβασιν, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ὠφεληθῶμεν τὸ εὐτελέστατον τοῦτο ποσὸν καὶ νὰ καταστρέψωμεν τὰ συμφέροντα τῶν συνεπαρχιωτῶν μας, διότι θὰ περιορισθῶσιν εἰς 22 μόνον ἐπαρχίας τὰ ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρέπει νὰ συλλογισθῶσιν ὅτι ἀντιστρατεύονται πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν ἐντολέων των. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅπως πολὺ ὀρθῶς σᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας, καὶ ἡ ὠφέλεια αὐτὴ τῶν 265,000, ἥτις προκύπτει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐκ τῆς συμβάσεως, θέλει ἄλλως πως ἀναπληρωθῆ μετ’ οὐ πολὺ, διότι διὰ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα διετέθησαν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἀναπτυχθῇ ἡ γεωργία, ἡ βιομηχανία καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναπτύξεως βεβαίως θὰ αὐξηθῶσι καὶ οἱ δημόσιοι φόροι, διότι θὰ αὐξηθῇ ἡ παραγωγή. Ἀλλὰ καὶ πραγματικὴ καὶ διαρκὴς καὶ ἀναντικατάστατος ἐὰν ἦτο ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ἡ ὠφέλεια αὕτη, δὲν δύναται βεβαίως νὰ ἀντισταθμισθῇ μὲ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῶσιν οἱ συμπολῖταί μας. Διὰ τοῦτο ὄχι μόνον δὲν προτείνω, ὡς ἐπρότειναν ἄλλοι, τὸν διαχωρισμὸν τῶν ὑποβληθεισῶν τριῶν συμβάσεων, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν καὶ τῶν τριῶν. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὑποβαλὼν τὰς συμβάσεις ταύτας εἰς τὴν Βουλὴν, εἶπεν ἐν τέλει τῆς εἰσαγωγικῆς ὁμιλίας του καὶ τὰ ἑξῆς: «καὶ τὰς τρεῖς δὲ ταύτας (συμβάσεις) εἰσάγομεν ὡσεὶ μίαν σύμβασιν, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ μεταξύ μας συνεννόησις καὶ διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ χωριστὰ ἡ μία τῆς ἄλλης. Ἕπεται λοιπὸν ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ μία ἄνευ τῆς ἄλλης καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν καὶ τῶν τριῶν συμβάσεων.

§176ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ ποῖον λόγον δὲν δύναται νὰ μὴ συνυπάρχῃ ἡ μία μετὰ τῆς ἄλλης;

§177ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, ἡ κυβέρνησις εἰσήγαγε τὰς συμβάσεις ταύτας ὡς μίαν σύμβασιν καὶ διότι, καθὰ γνωρίζω, ὑπάρχει πρωτόκολλον μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἐὰν δὲν κυρωθῶσιν αἱ δύω ἄλλαι μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης συμβάσεις, ἡ σύμβασις, ἥτις συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ θεωρῆται ἄκυρος.

§178Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν δύναται νὰ δεσμεύσῃ οὔτε τὴν ὑπάρχουσαν Κυβέρνησιν οὔτε τὰς ἑπομένας· ἐὰν σήμερον ἀποῤῥιφθοῦν αἱ συμβάσεις αὗται, δὲν ἐμποδίζεται ἡ Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ νέαν. Δὲν βλέπω λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ κώλυμα ὡς πρὸς τὴν παραδοχὴν τῆς μιᾶς καὶ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν ἑτέρων.

§179ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα σήμερον· λέγω ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ διαχωρισθῶσιν αἱ συμβάσεις, ἀφοῦ ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον συνωμολογήθησαν καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς.

§180Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τότε προεξοφλεῖ τὸ δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἡ Κυβέρνησις.

§181ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀποῤῥιφθῶσιν αἱ συμβάσεις αὗται, αἵτινες ἀποτελοῦσι μίαν σύμβασιν, ἀφοῦ μάλιστα δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου ὑπεβλήθησαν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ κυρίως καλεῖται ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἄλλως τε, κατ’ ἐμὲ, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ τὸ κείμενον τῶν συμβάσεων, ἐὰν λέγω, ἀποῤῥιφθῶσιν, αἱ συμβάσεις, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς νέας διαπραγματεύσεις.

§182Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλησμονήσατε ὅτι ἔκαμε μίαν δήλωσιν ὁ κ. πρωθυπουργός· εἶπεν ὅτι ἦτο τυπογραφικὸν λάθος ἐκεῖνο, καὶ προσέθεσεν ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἀποῤῥιφθῶσιν αἱ δύω τελευταῖαι καὶ νὰ παραδεχθῇ ἡ πρώτη.

§183ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤκουσα αὐτὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τὸ πιστεύσω. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε τοιαύτην δήλωσιν, ἀφοῦ ὑπάρχει, ὡς εἶπον, πρωτόκολλον μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι ἡ σύμβασις τῆς 18 Μαΐου δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἰσχὺν ἐὰν συγχρόνως δὲν κυρωθῶσι καὶ αἱ ἄλλαι δύω μετὰ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης συμβάσεις; Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα τῶν συμβάσεων καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ποίους ὅρους θεωροῦμεν συμφέροντας καὶ ἀποδεκτοὺς καὶ ποίους ὄχι, βεβαίως ἠθέλαμεν τροπολογήσει τὰς συμβάσεις αὐτὰς πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ τόπου· ἀλλὰ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχομεν, προκειμένου περὶ συμβάσεων· ἐπ’ αὐτῶν ἡ Βουλὴ δύναται ν’ ἀποφανθῇ, ἂν δέχεται ἢ ἀποῤῥίπτει αὐτὰς καὶ οὐδὲν πλέον. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποῤῥίψῃ τὰς συμβάσεις ταύτας καὶ διὰ τοὺς ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν, καὶ διὰ τὸν λόγον ἰδίως, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δηλαδὴ προσβάλλονται σπουδαῖα συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μας, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα, καὶ ἂν θέλωμεν, νὰ τὸ πράξωμεν, διότι ὑπερβαίνομεν τοὺς ὅρους τῆς ἐντολῆς μας.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ζέγγελης.

§185ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δύω κεφαλαιώδη ζητήματα παρουσιάζουσιν αἱ προκείμεναι συμβάσεις· πρῶτον, εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν καὶ συμφέρει νὰ καθιερωθῇ ἐν Ἑλλάδι; μετὰ τοῦ ζητήματος δὲ τούτου συνυπάρχουν καὶ τὰ λοιπὰ συναφῆ ζητήματα τοῦ ἑνιαίου ἢ τοῦ πολλαπλοῦ τῶν Τραπεζῶν· καὶ δεύτερον, αἱ συμβάσεις, περὶ ὧν ὁ λόγος, εἶναι συμφέρουσαι εἰς τὸ κράτος, εἶναι συμφέρουσαι εἰς τὰς ἰονίους ἐπαρχίας; Ἐπ’ ἀμφοτέρων τούτων τῶν ζητημάτων σπουδαῖοι, ῥήτορες, ἐμβριθεῖς καὶ εἰδικῶς ἀσχοληθέντες καὶ ἐπιστημονικῶς μελετήσαντες αὐτὰ, ἔφερον τὰς κρίσεις αὑτῶν καὶ κυρίως ἐπεκαλέσθησαν τὰς γνώμας δοκίμων συγγραφέων ὡς καὶ τὸ καθεστὼς, οὕτως εἰπεῖν, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν Εὐρώπῃ, ἐν Γαλλίᾳ, ἰδίως Ἀγγλίᾳ, Αὐστρίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ ἐν μέρει. Βεβαίως, κύριοι, ἐγὼ μὴ ἀσχοληθεὶς εἰδικῶς εἰς οἰκονομολογικὰ ζητήματα, δὲν ἐπαγγέλλομαι ὅτι δύναμαι νὰ ἐπιπροσθέσω τι, ἐθεώρησα ὅμως ἀναγκαῖον νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ δύώ τινά· ἓν μὲν, διότι τυγχάνων μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἐπεψηφίσατε, ἐξέφερα τὴν γνώμην μου καὶ ὀφείλω νὰ τὴν ὑπερασπισθῶ, δεύτερον, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ζωτικὸν καὶ σπουδαιότατον καὶ αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον, ὅπως πάντες ὑμεῖς, νὰ φέρω ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην μου. Ἐὰν, κύριοι, εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι ἡ κίνησις, ἡ ἐνέργεια καὶ ἡ χρησιμοποίησις τῶν κεφαλαίων ἀναπτύσσουσι τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις καὶ τοῦ ἀτόμου καὶ τοῦ κράτους καὶ ἐντεῦθεν ἐπέρχεται ἡ πρόοδος, τὴν ὁποίαν ἐπιζητοῦμεν εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἡ αὔξησις τοῦ πλούτου, μοὶ φαίνεται ἐπίσης ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι ἡ ἀρχὴ, ἡ πρεσβεύουσα τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν, εἶναι ὑγιεστέρα, εἶναι ἡ ὀρθοτέρα· διότι, ὅπως ἀμέσως ἐννοεῖτε, διὰ τῆς ἐλευθερίας, κύριοι, τὰ κεφάλαια πολλαπλασιάζονται, ὁ συναγωνισμὸς ἀναπτύσσεται, αἱ συναλλαγαὶ αὐξάνουσιν, ὁ τόκος μειοῦται καὶ τοιουτοτρόπως ἔχετε ἀμέσως ὑπὸ θεωρητικὴν ἔποψιν τὴν πεποίθησιν, ὅτι πᾶσαι αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις ἔρχονται εἰς κίνησιν, εἰς ἐνέργειαν, εἰς πρόοδον, ἐνῷ, κύριοι, τὸ σύστημα τοῦ προνομίου εἶναι ἄρνησις τοῦ συναγωνισμοῦ, εἶναι ἄρνησις ὅλων αὐτῶν τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλεται ἡ ἐλευθερία τῶν Τραπεζῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐνῷ ἕνεκα τῆς θεωρίας ἀληθῶς ἀποκλίνω πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν καὶ ἐν γένει τῆς ἐλευθερίας, ἥτις ἄλλως τε συνᾴδει καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ σημερινοῦ αἰῶνος καὶ εὔχομαι ὅπως τὸ σύστημα τοῦτο καθιερωθῇ καὶ εὐδοκιμήσῃ ἐν τῇ ἀγαπητῇ ἡμῶν πατρίδι καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι μετ’ ὀλίγα ἔτη τοῦτο, κύριοι, θὰ συμβῇ, μολοντοῦτο ἐπὶ τῆς παρουσιαζομένης περιστάσεως ἀποκλίνω, κύριοι, νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἑτέρου συστήματος, καὶ τὴν ἀποδέχομαι διὰ δύω λόγους, οἵτινες μοὶ φαίνονται ὅτι εἶναι λίαν σπουδαῖοι. Ἡ ἐλευθερία, κύριοι, ἐν γένει καὶ ἰδίως ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν ἐξεταζομένη, ὑποθέτει κεφάλαια πρόχειρα, ἀνάπτυξιν ἐμπορίου, ἀνάπτυξιν βιομηχανίας καὶ ἰδίως λαὸν ἐξησκημένον εἰς τὸ τοιοῦτον σύστημα καὶ ὑπὸ χρηματιστικὴν ἔποψιν ἱκανὸν νὰ διαγνώσῃ τὰς πλοκὰς καὶ τὰς παγίδας, τὰς ὁποίας ἠδύναντο νὰ στήσωσιν εὐφυεῖς κεφαλαιοῦχοι καὶ ἐπιχειρηματίαι, καὶ ἀποφύγῃ τὰς ἐξ αὐτῶν δυναμένας νὰ προέλθωσι ζημίας· πλὴν ἀμφιβάλλω ἂν οἱ ὑμέτεροι συμπολῖται ἦναι κατὰ τοῦτο ὥριμοι. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑμεῖς, κύριοι, φρονῆτε ὅτι τὸ ἡμέτερον ἔθνος ἔχει τὰς ἀρετὰς, τὰς ὁποίας ἐγὼ ὑποθέτω καὶ αἵτινες μὲ κάμουν νὰ διστάσω καὶ νὰ ἀποκλίνω εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ ἑτέρου συστήματος, διότι ἔχω πολλὰς τὰς ἀμφιβολίας καὶ ἕνεκα τούτου ἀποκλίνω νὰ παραδεχθῶ τὸ προνόμιον· καὶ ἐὰν ὑμεῖς φρονῆτε τοῦτο, καὶ τότε, κύριοι, πρέπει νὰ σταματήσητε διὰ τὸν ἑπόμενον λόγον. Καὶ ἂν ὑποθέσω ὅτι ἐγὼ μὲν εὑρίσκομαι ἐν τῇ ἀπάτῃ, οἱ δὲ πλεῖστοι ὑμῶν εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀληθείᾳ, θεωροῦσι τουτέστιν ὅτι τὰ κεφάλαια εἶναι πρὸ τῶν θυρῶν ἡμῶν, ἡ ἀνάπτυξις εἶναι πλήρης, ἡ ἐργασία, τὸ ἐμπόριον, ἡ βιομηχανία εἶναι ἀκμαῖα καὶ ὁ λαὸς τῆς πατρίδος ἡμῶν ὥριμος καὶ δὲν ἔχουν τίποτε νὰ φοβηθῶσι, καὶ ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, καὶ τότε, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀποκλίνετε ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς ἐλευθερίας· διότι ἔχετε ἤδη καθιερωμένον ἓν προνόμιον εἰς μίαν Τράπεζαν, προνόμιον τὸ ὁποῖον δικαίως σήμερον ἀπολαμβάνει αὕτη, καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω παρεμπιπτόντως ὅτι καὶ ἐξετέλεσεν ἐπιμελῶς καὶ ἐθνωφελῶς διὰ τῆς δικαίας καὶ τιμίας χρήσεως αὐτοῦ τοῦ προνομίου. Ὅταν δὲ, κύριοι, ἔχετε πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν τὴν Τράπεζαν ταύτην, ἡ ὁποία ἔχει αὐτὸ τὸ προνόμιον, νομίζω ὅτι διὰ τῆς ἐλευθερίας ἀδύνατον εἶναι νὰ φθάσητε εἰς ὅ,τι σκοπεῖτε. Δὲν λαμβάνετε, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ δύναμις τῆς Τραπέζης ἕνεκα τοῦ προνομίου αὐτοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγείρῃ κατ’ αὐτῆς τὸν συναγωνισμὸν, καὶ ἂν ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ δανείσῃ πρὸς 6 καὶ 5%, ὅπερ μοὶ φαίνεται ἀδύνατον, διότι ἡ Τράπεζα καὶ ἐπὶ μικροτέρῳ τόκῳ θέλει ἔχει διπλάσιον ὄφελος. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποκλίνετε εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῶν Τραπεζῶν.

§186ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐχθὲς ἕνας τραπεζίτης ἔκαμε χαρτιὰ χωρὶς τίποτε.

§187ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ἐὰν δὲν λανθάνωμαι, νομίζω ὅτι συμβαδίζω μετὰ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος, ὅστις ὑπὸ ἔποψιν καὶ ἐπιστημονικὴν καὶ πρακτικὴν ἐξηκρίβωσε καὶ ἐξήτασε τὸ ζήτημα τοῦτο· ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου ἀποχωρίζομαι. Ἐκθύμως, κύριοι, ἐλάλησεν ὁ ἔντιμος οὗτος βουλευτὴς καὶ ὑπεστήριξε νὰ παραδεχθῆτε τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν μὲ τὴν διάκρισιν, ὅτι δὲν ταράσσεται ἡ ἁρμονία, ἡ ὁποία ἐνυπάρχει ἐν τῇ φύσει αὐτοῦ τοῦ συστήματος, τοῦ ἄλλως εὐεργητικοῦ διὰ τὴν κοινωνίαν κατ’ αὐτὸν, ἐὰν δοθῇ καὶ εἰς ἄλλην Τράπεζαν ἀποκλειστικὸν προνόμιον, διότι τοῦτο θὰ εἴπῃ ἑνιαῖον, ἀλλὰ εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν. Εἰς πίστωσιν τῶν λόγων αὐτοῦ ἔφερε διάφορα ἐπιχειρήματα καὶ ὀφείλω, κύριοι, νὰ ὁμολογήσω μετὰ λύπης, ὅτι δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ τὸν ἀκροασθῶ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν ὁμιλίαν του, καὶ ἴσως δὲν ἐνθυμοῦμαι αὐτὰ ἀκριβῶς, ἀλλὰ θέλω τὰ ἐξετάσει ὅπως νομίζω ὅτι ἀντελήφθην αὐτῶν. Ἔφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος πρῶτον τὸ εὐεπιτήρητον· ἐὰν ἔχετε ἑνιαῖον σύστημα Τραπεζῶν, εἶπεν, ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπιτηρῇ ἀκριβέστερον, διότι εὐκολώτερον εἶναι νὰ ἐπιτηρῇ μίαν Τράπεζαν ἢ πολλάς· καὶ τοῦτο θεωρητικῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει σπουδαιότητα, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔχει, κύριοι, κατ’ οὐσίαν. Δὲν δύναμαι οὐχὶ διὰ τὴν παροῦσαν μόνον κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὁποιανδήποτε ἄλλην νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐπιτηρῇ ὁμοίως καὶ πολλὰς ὅπως δύναται νὰ ἐπιτηρῇ καὶ μίαν, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· ἄρα δὲν προχωρῶ ὡς πρὸς τὸν λόγον αὐτόν. Ἐπίσης, κύριοι, εἶπεν ὅτι εἶναι εὐεπιτήρητος καὶ ἡ ἐξέτασις τῆς τιμιότητος καὶ πίστεως τῶν πολιτῶν τῶν δανειζομένων καὶ τοιουτοτρόπως δυνάμεθα νὰ ἤμεθα ἐξησφαλισμένοι ὅπως μὴ λαμβάνουν χώραν ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι φέρουν πάντοτε βλάβην. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι ἄξιον πολλῆς μελέτης· δύναμαι καὶ ἐπιμένω νὰ ὑποστηρίζω ὅτι ὁ λόγος οὗτος εἶναι καθαρῶς διοικητικός. Ὅταν ὑπάρχει μία Τράπεζα, ὅπως μάλιστα ἡ Ἐθνικὴ, ἥτις διοικεῖται παρ’ ἀνδρῶν σπουδαίων, ἱκανῶν, ἐπιμελῶν, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ περιπέσῃ εἰς τὸ ἐλάττωμα αὐτὸ, καὶ ἀπόδειξις ὅτι δὲν περιέπεσεν. Ὁ τρίτος λόγος, τὸν ὁποῖον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος εἶπεν, εἶναι ὅτι ὁ συναγωνισμὸς πολλῶν Τραπεζῶν δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς χρεωκοπίαν, διότι δυνατὸν νὰ γείνωσι παραπτώματα, τὰ ὁποῖα θὰ βλάψουν τὴν κοινωνίαν· δύνανται νὰ ἐπιχειρήσουν πολλὰς τολμηρὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ ἰδού, θὰ ἔχωμεν μίαν βεβαίαν ἀπώλειαν κεφαλαίων, ἔφερε δὲ ὡς παράδειγμα τὰ γενόμενα κατὰ τὰ 1837 ἐν τῇ Ἀμερικῇ. Ἀλλὰ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπεν ἄλλος προλαλήσας, καὶ ἰδίως ὁ βουλευτὴς Θήρας, εἰς οὐδένα ἐξ ὑμῶν οὐδεμία ἔμεινεν ἀμφιβολία, ὅτι τὰ λυπηρὰ αὐτὰ δυστυχήματα δὲν δύνανται νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τοῦτον τὸν λόγον, πλὴν τοῦ ὅτι, κύριοι, ἐβεβαιώθη ἐνώπιόν σας ὅτι τοιαῦτα ἀτυχήματα περισσότερα συνέβησαν ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν παρὰ εἰς ἄλλο μέρος. Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, καὶ τὸ ἕτερον, ἐνθυμηθῆτε ὅτι ἐκεῖ αἱ Τράπεζαι ἔχουν εὐρεῖαν ἐλευθερίαν. Λάβετε ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ὁπόταν θέλετε νὰ λαμβάνετε τοιαῦτα παραδείγματα, ἔχετε ἀνάγκην νὰ ἀποδεικνύετε ὅτι ταῦτα δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἐκεῖ, κύριοι, ὑπάρχουν ἄπειρα κεφάλαια, ὑπάρχει μέγα ἐμπόριον, ὑπάρχουν μεγάλοι ἐπιχειρηματίαι, ὑπάρχει μεγάλη κίνησις, καὶ δὲν εἶναι παράδοξον ἐκ τολμηρῶν καὶ μὴ λελογισμένων ἐμπορικῶν ὑπολογισμῶν νὰ συμβῶσι καὶ τοιαῦτα ἐλάχιστα· καὶ λέγω ἐλάχιστα, διότι αἱ μετέπειτα ἐργασίαι τῶν Τραπεζῶν ἐκείνων οὐδὲν τοιοῦτον ἀποδεικνύουσι. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, σᾶς ἐρωτῶ, ὑπάρχει αὐτὸς ὁ κίνδυνος; Βλέπετε λοιπὸν ὅτι καὶ ὁ λόγος αὐτὸς δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν· ἀλλ’ ἔχει ἕνα σπουδαιότατον, κύριοι, λόγον καὶ κατὰ τὸ φαινόμενον εἶναι τοιοῦτος. Ἰδοὺ, λέγει, ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Ἰταλίᾳ σχεδὸν — παρέλειψε τὴν Αὐστρίαν, ἐγὼ δὲ λέγω καὶ ἐν Αὐστρίᾳ, — αὐτὸ τὸ σύστημα κρατεῖ· θέλετε ἡμεῖς οἱ νήπιοι, τοὐλάχιστον ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, νὰ παρεκκλίνωμεν καὶ νὰ εἰσαγάγωμεν μίαν νέαν ἀρχήν; Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ ὑπὸ τῶν τοιούτων παραδειγμάτων, ὅσον σεβαστὰ καὶ ἂν ᾖναι, (καὶ εἶναι σεβαστὰ, διότι σήμερον οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι συγκριτικῶς πρὸς ὅλα εἶναι πολὺ βελτίονες ἡμῶν, δὲν ὠφελοῦνται οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν ἐνόσῳ δὲν ἀποδείξουν, ὅτι καὶ παρ’ ἡμῖν ὑπάρχουσιν αἱ αὐταὶ καὶ αἱ ὅμοιαι περιστάσεις, καὶ ἐξηγοῦμαι. Κύριοι, ἂν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος ἐνόμιζεν ὅτι θὰ μᾶς πείσῃ διὰ τοῦ παραδείγματος τούτου, ἐρωτῶ, διατί ἀπέφυγε νὰ μᾶς εἴπῃ ἐν γένει μὲν τὴν εἰδικὴν ἔκτασιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν, διὰ νὰ κρίνωμεν; διότι ἤκουσα καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι μᾶς εἶπε μέχρι πόσου ποσοῦ ἀναβιβάζεται τὸ ἐνεργητικὸν τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν, μέχρις ἑνὸς καὶ ἡμίσεος δισεκατομμυρίου καὶ πέραν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη· νὰ μᾶς εἴπῃ ἀκόμη καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῶν τῶν Τραπεζῶν πρός τε τὸ δημόσιον καὶ πρὸς ἄλλας Τραπέζας; Ἐγὼ βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ὁρίσω αὐθεντικῶς οὕτως εἰπεῖν καὶ ἀκριβῶς, διότι οὔτε καιρὸν ἔλαβα διὰ νὰ τὸ ἐξετάσω, οὔτε τὰς τοιαύτας στατιστικάς, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἦταν ἀναγκαῖαι, εἶχον εἰς χεῖρας· ἀλλὰ, κύριοι, ὡς ἐνθυμοῦμαι καὶ ἄλλοτε, ὅταν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπαρουσιάσθη ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, σπουδαιότατοι ἄνδρες ἀπέδειξαν αὐθεντικῶς, πρῶτον μὲν ὅτι τὸ προνόμιον αὐτὸ ἀπέκτησαν αἱ Τράπεζαι, πολλὰ πληρώσασαι, πολλὰ καταβαλοῦσαι, τοὐτέστιν ἐν Ἀγγλίᾳ, κύριοι, εἰς δισεκατομμύρια ἀναβιβάζεται τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἡ Τράπεζα δίδει εἰς τὴν κυβέρνησιν, εἰς πολλὰς χιλιάδας λιρῶν τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα δίδει εἰς ἄλλας Τραπέζας, τῶν ὁποίων τὰ προνόμια συνεχωνεύθησαν μὲ αὐτήν. Τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Αὐστρίᾳ· μέγα ποσὸν δανείζει ἡ Τράπεζα ἐκεῖ τὴν κυβέρνησιν, μέχρι 2%.

§188ΠΟΛΛΟΙ (ἐγειρόμενοι). Ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε.

§189ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ὀλίγα καὶ θὰ τελειώσω.

§190ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν θέλετε, καὶ αὔριον ἐξακολουθεῖτε· διατί ὄχι;

§191ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἆρα, κύριοι, διατί τὴν αἰτίαν, τὸν λόγον τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν τῶν Τραπεζῶν, νὰ μὴ τὸν ἀποδώσητε μᾶλλον εἰς τοῦτον τὸν λόγον, ὅστις εἶναι καθαρῶς ταμιευτικὸς, καθόσον ἀφορᾷ τὰς κυβερνήσεις τοὐτέστι καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, ἀλλὰ νὰ τὸ φέρετε ὡς παράδειγμα διὰ νὰ καθιερώσετε αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ παρ’ ἡμῖν, ἐνῷ τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἑνιαίου εἶναι πασιφανῆ; Πρῶτον, ἔχει τὸ ἐλάττωμα ὅτι ἀρνεῖται τὸν συναγωνισμὸν, καὶ ὅταν ἀρνεῖται τὸν συναγωνισμὸν, ἐννοεῖται ὅτι ἀρνεῖται πᾶσαν πρόοδον. Δεύτερον, ἐν τῇ φύσει τοῦ ἑνιαίου ὑπάρχει τὸ ἄλλο ἐλάττωμα, ὅπερ, νομίζω, ὁ ἴδιος κύριος Κεχαγιᾶς τὸ ὡμολόγησε, τοὐτέστιν ὅτι ἕνεκα τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν αἱ Τράπεζαι ἐκ τῶν προνομίων, καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ τιμίως διαχειριζόμενοι αὐτὰ τὰ ξένα κεφάλαια (διότι, ὡς ἐννοεῖτε, αἱ Τράπεζαι εἶναι εἷς ἁπλοῦς θεματοφύλαξ, εἶναι ἁπλοῦς μεσίτης καὶ διαχειριστὴς ἀλλοτρίας περιουσίας), καὶ οἱ τοιοῦτοι δὲν ἐμβαίνουσιν εἰς ἐνεργείας μεγάλας· κάθηνται ἀναπαυμένοι, δανείζουσιν ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους φρονοῦν ὅτι εὑρίσκουν ἀσφαλείας, δὲν ἐκτείνουν τὰς ἐργασίας (διάλογοι). Καὶ εἶπον ὅτι τὸ ὡμολόγησεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, διότι μοὶ φαίνεται ὅτι αἱ Τράπεζαι, αἱ ἔχουσαι τὸ ἀποκλειστικὸν τοῦτο προνόμιον, πρὸς τὸ κέντρον τείνουσιν, ὠφελοῦνται ὅσοι περιστοιχίζουν τὴν Τράπεζαν, καὶ τοιοῦτοι εἶναι πρὸ πάντων οἱ ἐν τῇ πρωτευούσῃ· καὶ τὸ λέγω ἐγὼ ὅστις εἶμαι ἐξ ἐκείνων, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ τὴν ἀλήθειαν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς νὰ μοὶ εἴπητε, ἂν ὁ αὐτὸς ζῆλος περὶ τὴν ἐνέργειαν καὶ χρησιμοποίησιν τῶν κεφαλαίων ὑπάρχῃ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὅπως καὶ ἐδῶ· ὑμεῖς εἶσθε ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν πάντες καὶ εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ τὸ κρίνετε. Δὲν ἐννοῶ νὰ δώσω κἀμμίαν μέμψιν εἰς τὴν Τράπεζαν, διότι τοῦτο χαρακτηρίζει τὸν τίμιον καὶ ἀκριβῆ διαχειριστὴν, ὅταν μάλιστα καὶ μεγάλα προσδίδει εἰς τοὺς μετόχους κέρδη. Διὰ τοῦτο, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι ἤθελεν εὐεργετήσει ἐμὲ τοὐλάχιστον ὁ βουλευτὴς Παρνασσίδος, ἂν ὅταν ἀνέφερε περὶ τῆς ἐνεργείας τῶν κεφαλαίων τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης, μᾶς ἔλεγεν εἰδικῶς πῶς τὰ κεφάλαια διανέμονται, καὶ κἀμμίαν δυσκολίαν δὲν ἔχω νὰ πιστεύσω ὅτι ἤθελε παρατηρήσει ὅτι τὰ πάντα πρὸς τὸ κέντρον τείνουσιν, ὀλίγα δ’ ἐν τοῖς ἄκροις.

§192ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν μοὶ ἐπιτρέπετε, νὰ σᾶς εὐχαριστήσω.

§193ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§194ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑνιαῖον· βλέπετε ὅτι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δεσμεύει τὴν κίνησιν διὰ τῆς ἀρνήσεως τοῦ συναγωνισμοῦ, ἀποκρούει καὶ πᾶσαν ἐνίσχυσιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων. Πρέπει πάντες νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ μέτρον, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἐνεργείας τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων εἶναι ὁ τόκος. Ὅταν τις θέλει νὰ ἐπιχειρήσῃ μίαν τινὰ ἐργασίαν, εἴτε ἔμπορος εἴτε βιομήχανος εἴτε κτηματίας εἶναι, βεβαίως τὸν τόκον θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἂν εὑρίσκῃ ὅτι ἡ ἀξία τῶν παραχθησομένων ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεώς του, ἀφαιρουμένων τῶν δαπανῶν, ὑπερβαίνει τὸν τόκον, τὸ εὐλογημένον τοῦτο ἐνοίκιον τῶν χρημάτων, ὡς εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, τότε ἐπιχειρεῖ καὶ θέτει εἰς κίνησιν τὰ κεφάλαιά του· ἄλλως, σταματᾷ. Καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μου, ὅταν παραδεχθῆτε τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν, οὐδέποτε νὰ περιμένετε ἔκπτωσιν τόκων· ἂν θέλετε, δύνασθε νὰ σκεφθῆτε ἐπὶ αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὑπὲρ ἧς ἐξήγησα ὁποίαν ἰδέαν ἔχω, καὶ νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐνῷ ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτε συνέστη, ὁ τόκος ἦτο ἐλάσσων, κατόπιν (ἴσως ἐξ ἰδιαιτέρων περιστάσεων, ἴσως παραπλησίων ὑψώσεων τοῦ τόκου καὶ εἰς ἄλλα μέρη) ὁ τόκος ἀνεβιβάσθη, καὶ μόλις ἦλθεν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, κατεβιβάσθη· καὶ ἂν παραδεχθῆτε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω, τὴν σύστασιν τῶν ἄλλων Τραπεζῶν μὲ προνόμιον, θέλετε ἴδει ὅτι θέλει καταβῆ. Δὲν παραδέχομαι τὴν ἰδέαν ἐκείνων οἵτινες εἶπον, ὅτι τὸ προνόμιον αὐτὸ, διδόμενον ἐν Ἑπτανήσῳ, δὲν θὰ ἐπιδράσῃ καὶ ἐν Ἀθήναις. Εἰς μίαν γωνίαν τοῦ ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἂν παραχωρηθῇ τοιοῦτον προνόμιον, καμμίαν ἀμφιβολίαν μὴ ἔχετε ὅτι θὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματά του (διάλογοι). Βλέπω ὅτι εἶσθε κουρασμένοι· ἔχω νὰ λαλήσω ἀκόμη, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον· εὐχαριστῶ μάλιστα ὑμᾶς ὅτι εὐμενῶς μὲ ἀκούετε, καίτοι παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§195ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Προχωρήσατε.

§196ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον ἐξακολουθεῖ ὁ κ. Ζέγγελης.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κ. Ζέγγελη, τελειώσατε τὴν ὁμιλίαν σας.

§198ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ἀγορεύων, κ. πρόεδρε, ἔχει ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ....

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκροασθῆτε.

§200ΖΩΧΙΟΣ. Τί ν’ ἀκροασθῶμεν ἀφοῦ χασμουριώμεθα; εἶναι 12 καὶ ¼ ἡ ὥρα.

§201ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ μὴ διακόπτεται ὁ ἀγορεύων· ἐξακολουθήσατε, κ. Ζέγγελη.

§202ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐξακολουθῶ. — Ἐξ ὅσων εἶπον εὑρίσκω ὅτι οἱ φόβοι, οὓς ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Εὐρυτανίας καὶ ἄλλοι τινὲς, δὲν εἶναι ὑποστατοί· διότι, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — καὶ εἰς τὴν γνώμην αὐτὴν συντάσσομαι καὶ ἐγὼ καὶ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ τὰ κεφάλαια θέλουν εἰσέλθει καὶ εἰς τὰς χώρας αὐτῶν — τὸ συμφέρον τῶν Τραπεζῶν ἕνεκα τοῦ συναγωνισμοῦ θὰ τὰς ἀναγκάσῃ νὰ συστήσωσι καὶ ἐκεῖ ὑποκαταστήματα· διότι τὸ συμφέρον των εἶναι νὰ ἀναπτύξωσι τὰς συναλλαγὰς καὶ νὰ ἔχουν καὶ συμφέροντα ὅμοια....

§203ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν ἀκούομεν, κ. πρόεδρε.

§204ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ μὴ διακόπτουν τὸν ἀγορεύοντα. Καθήσατε, κύριοι, νὰ ἀκούσετε.

§205ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀντιστρατεύεσθε εἰς τοὺς νόμους τῆς φύσεως· πῶς νὰ ἀκούσω ἐνῷ πεινῶ; Ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀντιλαμβανώμεθα τὸν ῥήτορα, ἀλλὰ δὲν τὸν ἐννοοῦμεν καὶ ὑποθέτομεν ὅτι αἴτιον τούτου εἶναι ὁ κενὸς στόμαχός μας.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρήσατε, κύριε Ζέγγελη...

§207ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Μολονότι, κύριοι, ἠδυνάμην νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι καὶ ὅπου ὑπάρχει τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν συνυπάρχει καὶ ἡ ἀναγκαία δύναμις πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, τῆς γεωργίας τοῦ τόπου, ἐγὼ ὅμως ἔχω μίαν ἀμφιβολίαν, ἂν τοῦτο δύναται νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν μόνην Τράπεζαν. Καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὰ τὰ συμπεράσματα, ἂν καὶ τὰ παραδείγματα εἶναι λογικὰ, ὅσα ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἔφερε. Σᾶς εἶπεν, ἂν ἔχωμεν νὰ φέρωμεν δέκα ἀνθρώπους ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, τότε εἰς τί θὰ μᾶς χρησιμεύσουν αἱ εἴκοσι ἅμαξαι; δύω καὶ τρεῖς ἀρκοῦν. Ἀλλ’ ὅπως ἐγὼ ὑποστηρίζω, ἐὰν δυνηθῶμεν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ κινήσωμεν ὅλας ταύτας τὰς δυνάμεις τῶν ἐπαρχιῶν, ὅσαι καὶ σήμερον δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν ἀλλὰ δὲν ἐργάζονται διότι δὲν ἔχουν τὰ μέσα, καὶ ἐπίσης ἀναπτύξωμεν καὶ ἐκείνας τὰς δυνάμεις, τῶν ὁποίων αἱ παραγωγικαὶ ἀξίαι θὰ ᾖναι ὑπέρτεραι ἢ καὶ εἰς ἴσον λόγον πρὸς τὸν τόκον, τότε θὰ ἔχωμεν πολὺ μεγάλας συναλλαγάς, καὶ ἕνεκα τούτου ἡ κυκλοφορία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων θὰ διπλασιασθῇ, θὰ τριπλασιασθῇ καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι ὅστις θέλει νὰ ἀρνηθῇ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν θὰ ᾖναι ἰδιότροπος διότι τὸ ἐναντίον θὰ ᾖναι καθαρὸς παραλογισμός. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι, δύνανται νὰ ἀναπτυχθῶσιν; Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι δύνανται. Δύναταί τις νὰ συναγωνισθῇ, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ τὸ κάμῃ ἐνόσῳ ὁ τόκος εἶναι ὑπέρτερος. Μεταβαίνω, κύριοι, διότι ἡ ὥρα παρῆλθε, δι’ ὀλίγων νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, ἂν τοῦτο ᾖναι συμφέρον ἀκόμη καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας τῶν Ἰονίων νήσων, διότι βεβαιωθῆτε ὅτι οὐδέποτε εἰς τὸ πνεῦμά μου εἰσῆλθεν ἡ ἰδέα τοῦ νὰ ἀποχωρίσω τὰς χώρας ταύτας ἀπὸ τὸ ἑνιαῖον τῆς ὅλης Ἑλλάδος· πιστεύω μάλιστα ὅτι τὰ συμφέροντα ἐν Ἑπτανήσῳ θέλουν εἶσθαι μεγαλείτερα, καὶ τοῦτο, κύριοι, ἐξετάζων δὲν θέλω νὰ λάβω ὡς βάσιν ὅ,τι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου. Βλάπτονται, εἶπε, τὰ συμφέροντα τῶν Ἑπτανησίων, τοὐλάχιστον τοιαύτη ἦτον ἡ ἰδέα του· ἂν ἔβλεπον ὅμως ὅτι αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι ὠφελοῦνται, ἤθελον συμφωνήσει. Ἐγὼ δὲν ἀκολουθῶ αὐτὴν τὴν γνώμην, διότι ὅτι προσγίνονται ὠφέλειαι καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν εἰς τὴν κοινωνίαν διὰ τῶν συμβάσεων αὐτῶν εἶναι ἀναντίῤῥητον. Ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν τὰ ὠφελήματα, ἅτινα προκύπτουν ὡς ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν δανείων ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐκ τῶν πιστώσεων, αἵτινες χορηγοῦνται, καὶ ἐν γένει ἔχετε ὑπ’ ὄψιν τὰς λοιπὰς παροχὰς, αἵτινες ἀναβαίνουσιν εἰς σπουδαῖα ποσά. Ἀλλ’ ἐξετάζω τὸ ζήτημα ὑπὸ ἔποψιν στενῶς ἀφορῶσαν αὐτὰ τὰ συμφέροντα τῶν Ἑπτανησίων, καὶ διὰ νὰ κρίνητε δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔφερον καὶ ὁ ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς καὶ ὁ ἐκ Ζακύνθου· ἀμφότεροι ἠρκέσθησαν εἰς τὴν συγκριτικὴν ἔρευναν τῶν ὠφελημάτων τῶν ὑπισχνουμένων ὑπὸ τῶν δύω Τραπεζῶν, ἀμφότεροι ὑπέθεσαν τὴν ἐργασίαν μιᾶς τῶν Τραπεζῶν, ὑπέθεσαν ὅτι ἐὰν αἱ συμβάσεις αὗται γείνουν δεκταὶ, ἡ Ἰόνιος Τράπεζα δὲν ὑπάρχει.

§208ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀποσύρει τὰς προτάσεις της ἡ Ἰονική.

§209ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον δὲν βλέπω αὐτὰς τὰς ὠφελείας, ἃς παρουσιάζει ἡ Ἰονική· διότι τὰ 3,500,000 εἶναι ἓν μηδὲν, διότι δανείζονται μὲ τὰς αὐτὰς βάσεις ἐκεῖνα τὰ κεφάλαια παρὰ τῶν ὑποθηκικῶν Τραπεζῶν, δηλ. μὲ 6%, καθ’ ὅσον, κατὰ τὸν νόμον τῆς Ἑπτανήσου, δὲν δύναται νὰ ᾖναι ὑπέρτερος. Μόνην λοιπὸν ὠφέλειαν εὑρίσκω τὴν δυναμένην νὰ προέλθῃ διὰ τῆς χορηγήσεως τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομυρίου διὰ τὴν γεωργικὴν τάξιν μὲ τόκον ἐλάσσονα κατὰ 1%, δηλ. μίαν ὠφέλειαν 15,000 δραχ. κατ’ ἔτος, ἐπὶ ὑποθέσει ὅτι θὰ δοθῇ ὁλόκληρον αὐτὸ τὸ ποσὸν εἰς πιστώσεις τῆς γεωργικῆς τάξεως. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν θέλω νὰ σᾶς φέρω μίαν παρατήρησιν. Δύναταί τις νομοθετικῶς νὰ παραδεχθῇ ὅτι τῳόντι ἡ πίστωσις αὕτη θὰ δοθῇ καὶ ὅτι ἡ Τράπεζα θὰ ἔχῃ τὴν διάθεσιν νὰ τὴν δώσῃ, ἀλλ’ ἀγνοεῖται μήπως ὑπάρξῃ ἀνικανότης εἰς τοὺς χωρικοὺς νὰ τὴν λάβουν· ὑποθέτω ὅμως ὅτι δίδεται. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν δύνασθε ν’ ἀποκλίνητε εἰς τὸ νὰ δοθῇ ἓν ἀποκλειστικὸν προνόμιον εἰς μίαν Τράπεζαν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον καὶ νὰ ἀποκλείσητε τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς ἀπὸ τὰς ὠφελείας τοῦ συναγωνισμοῦ διὰ τῆς συστάσεως καὶ δευτέρας Τραπέζης; νὰ θέσητε τοιοῦτον βαρὺν ζυγὸν εἰς τὸ τράχηλον τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν τῶν κατοίκων, λέγω, τῶν Ἰονίων νήσων; Μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι τολμηρὸν τοῦτο· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπιμείνω. Ἐπίσης πιστεύω ἀδιστάκτως ὅτι ἂν παραδεχθῆτε τὰς συμβάσεις αὐτὰς, ἡ Τράπεζα ἡ Ἰονικὴ δὲν θ’ ἀποστῇ, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποστῇ Τράπεζα, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τοιαύτας συναλλαγὰς ἀπὸ τὰ 1837. Νομίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ Τράπεζα θ’ ἀναχωρήσῃ; Ὄχι· καὶ τότε ἀντὶ μιᾶς θὰ ἔχητε δύω, καὶ τότε ἡ Ἑπτάνησος, ἥτις θὰ ἔχῃ τὴν ἄμεσον ὠφέλειαν—διότι ἐκεῖ θὰ ἐκδοθοῦν καὶ κυκλοφορήσουν τραπεζικὰ γραμμάτια—ἂν ἀληθεύῃ ἡ γνώμη τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ὅτι ἐφόσον τὰ συναλλάγματα ἐπιτείνονται, ἐπὶ τοσοῦτον οἱ μέτοχοι ἐλαττόνουν τὸν τόκον αὐτῶν, θὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἐλάττωσιν, θὰ τὴν ἔχουν πρῶτοι οἱ Ἑπτανήσιοι. Καὶ ὅμως δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι θὰ ἔχουν ὀλιγώτερον καὶ τῶν 5% τόκον, διότι ὡς ὑπέρτερος ἀναφέρεται τὸ 7%, διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ ὅμως θὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις. Ἐγὼ προχωρῶ καὶ πέραν ἀκόμη· νομίζω ὅτι τὸ σύστημα, ὅπερ ὑποστηρίζω, θὰ ὠφελήσῃ καὶ αὐτὰς τὰς Τραπέζας. Καὶ ἀναφέρω τοῦτο, ὄχι διότι εἶμαι συνήγορος τῶν Τραπεζῶν, μόλον ὅτι ἐκφράζω εὐγνωμοσύνην καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν, ἂν καὶ δὲν εἶμαι μέτοχος, καὶ εἰς τὴν Ἰόνιον, διότι σπουδαίως ὠφέλησε τὸ ἐμπόριον ἐν Πάτραις καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλ’ ἐν τῷ συστήματι, ὅπερ ὑποστηρίζω, καὶ τὰ δικαιώματα τῶν Τραπεζῶν αὐτῶν δὲν θὰ παραβλαφθῶσι, κύριοι· καὶ πρέπει νὰ τὸ λάβητε καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν, διότι ἀσπάζομαι τὴν γνώμην ἐκείνων οἵτινες δὲν διακρίνουν τὸ συμφέρον τῶν Τραπεζῶν ἀπὸ τὸ συμφέρον τῶν κοινωνιῶν. Καὶ δὲν θὰ παραβλαφθῶσι διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ οἱ λοιποὶ ἔντιμοι συνάδελφοί του διευθύνουσι τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ μόνον εἰς ἓν κέντρον περιορίζονται· αὔριον θὰ ἀναπτύξουν τὰς ἐργασίας καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ὄχι μόνον εἰς τὰς 22, ὅπου ὑπάρχουσιν ὑποκαταστήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν βιομηχανικὴν καὶ ἐμπορικὴν πόλιν, καὶ θὰ κυκλοφορήσουν αὐτὰ τὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα, μᾶς εἶπον, δὲν δύναται νὰ τὰ χωνεύσῃ ὁ στόμαχος τοῦ βιομηχανικοῦ καὶ ἐμπορικοῦ κόσμου. Θὰ τὰ χωνεύσῃ, διότι θὰ ἀναπτυχθῇ καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν ἐργασιῶν. Δὲν προχωρῶ, κύριοι, διότι ἐκουράσθητε πολὺ, ἂν καὶ ἐσκόπουν νὰ εἴπω καὶ ἄλλα πολλὰ, καὶ ἄνευ ἐπιλόγου λέγω, ὅτι αἱ ὑφιστάμεναι τῆς πατρίδος οἰκονομικαὶ περιστάσεις συνηγοροῦσιν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῆτε μὲν τὴν ἀρχὴν τοῦ προνομίου καὶ ἀποκρούσητε ὅλαις δυνάμεσι τὸ ἑνιαῖον, τὸν ἀποκλεισμὸν, τὴν στασιμότητα καὶ παραδεχθῆτε τὰς συμβάσεις ὡς ἔχουσι, βέβαιοι ὄντες, ὅτι τοιουτοτρόπως θὰ ἐνισχύσητε πολύτιμα συμφέροντα τοῦ ἔθνους, θὰ καθιδρύσητε καὶ διακρατύνητε τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων αὐτοῦ καὶ τὴν ἐντεῦθεν αὔξησιν τοῦ πλούτου.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ δι’ αὔριον.

§211ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (ὥρα 12 καὶ ½ μ. μ.)