1873.06.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

Τῆς 11 Ἰουνίου 1873.

(Δευτέρα).

Ὥρα 9 Π. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ λογιστικὴ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ζητεῖ νὰ ἐπιψηφισθῶσι· πρῶτον, δραχμαὶ 685 ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου πέμπτου, ἄρθρου 8 τοῦ ψηφισθέντος προϋπολογισμοῦ διὰ μισθοδοσίαν ἐργατῶν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον, ὡς μὴ ὑπαρχούσης πιστώσεως· δεύτερον, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου νὰ προστεθῶσι δραχμαὶ 600, ὡς μὴ ἐπαρκοῦντος τοῦ ποσοῦ δι’ ἔκτακτα ἔξοδα, καὶ τρίτον, δραχμαὶ 2000 ἐπὶ τοῦ Κεφαλαίου πρώτου, ἄρθρ. 1, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ στενογραφικοῦ γραφείου ἔχει ἀνάγκην ὑπαλλήλων, καθ’ ὅσον οἱ ὑπάρχοντες δὲν ἐξαρκοῦσι, καὶ ζητεῖ νὰ προστεθῶσι τῇ προτροπῇ καὶ συστάσει καὶ ἐμοῦ 2000 δραχμαί.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, συνετάχθη ὁ κατάλογος τῆς ἐκτάκτου συνόδου τῶν βουλευτῶν τοῦ 1866. Κατὰ τοὺς ὀνομαστικοὺς καταλόγους, φαίνεται ὅτι ἦσαν ἀπόντες κατὰ τὴν ἔκτακτον σύνοδον 25, ἀλλὰ ἐκ τοῦ καταλόγου τοῦ Κεντρικοῦ ταμείου παρουσιάζεται ὅτι ἐπληρώθησαν χωρὶς νὰ ᾖναι παρόντες οἱ κύριοι.................... Οἱ ἀπόντες κατὰ τὸν κατάλογον αὐτὸν εἶναι οἱ ἑξῆς· .............................. Αὐτοὶ εἶναι κατὰ τοὺς ὀνομαστικοὺς καταλόγους τῶν συνεδριάσεων...

§4ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Βούλγαρης ἦτο ἐδῶ, καὶ ἂν δὲν ἤρχετο εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν θὰ εἴπῃ ὅτι ἦτο ἀπών.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, ὅ,τι ἐξάγεται ἀπὸ τοὺς καταλόγους ἐγὼ σᾶς λέγω, καὶ κάμετε ὅ,τι θέλετε.

§6ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω τὴν ἔνστασιν, ὅτι αὐτὸς ὁ κατάλογος δὲν εἶναι ὀρθός.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐξήτασα ποῖος ἦτον παρὼν καὶ ποῖος δὲν ἦτον· ἐγὼ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μου, σύμφωνα μὲ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τὰς συνεδριάσεις τῆς δεκάτης... καὶ τῆς εἰκοστῆς δευτέρας.

§8ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἤρχοντο εἰς τὰς συνεδριάσεις καὶ νὰ ἦσαν ἐδῶ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἰδική σας δουλειά. Μετὰ τοῦτο ὑπάρχει μία αἴτησις τοῦ βουλευτοῦ Γεροθανάση, ὅστις λέγει ὅτι ἦτο παρὼν καὶ ἐπληρώθη τὴν πρώτην δόσιν, ζητεῖ δὲ νὰ πληρωθῇ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην. Εἶναι μία ἀναφορὰ τοῦ Ἀλεξάνδρου Βιλαέτη, ὅστις λέγει ὅτι προσκληθεὶς ἦλθε τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἔληξεν ἡ σύνοδος καὶ ζητεῖ νὰ πληρωθῇ. Εἶναι μία αἴτησις τοῦ κυρίου Βουδούρη, ὡς κληρονόμου τοῦ ἀποβιώσαντος Νικολάου Βουδούρη, ὅτι δὲν ἐπληρώθη ὁ πατήρ του, ὅτε ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ τὴν δευτέραν δόσιν. Κατὰ συνέπειαν ὁ λογαριασμὸς ἀναβαίνει εἰς 157 παρόντας καὶ 25 ἀπόντας, ὥστε τὸ ποσὸν ἀναβαίνει εἰς 73 χιλιάδας καὶ πεντακοσίας. Ὁ Βιλαέτης ζητεῖ 1500, οἱ κύριοι.......... 1500, ὁ Βουδούρης 500, ὁ κύριος Μπούμπουλης 500, τὸ ὅλον 77 χιλιάδες δραχμαί. Τώρα θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή· αὐτὸ εἶναι δικαίωμά της· ἐγὼ εἶχον καθῆκον νὰ παρουσιάσω τὶ λέγουν τὰ χαρτιά.

§10ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσοι ἦσαν ἐδῶ θεωροῦνται ὡς παρόντες.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ εἰς τὰ 66 δὲν ἠμπορῶ νὰ γνωρίζω ποῖος ἦτο παρὼν, οὔτε εἶναι καθῆκόν μου· ἡ Βουλὴ μοὶ ἀνέθηκε νὰ ἐξετάσω τοὺς πίνακας καὶ τὸ ἐξαγόμενον εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσίασα. Τώρα, ἐὰν ἦτο παρὼν καὶ ὁ κύριος Βούλγαρης καὶ ὁ ἄλλος, ἂς τὸ ἐξετάσῃ ἡ Βουλή.

§12ΓΕΡΟΘΑΝΑΣΗΣ. Πρὶν τῆς λήξεως εἰδοποιήθην τηλεγραφικῶς νὰ ἔλθω, καὶ ἦλθα ὅτε συνεδρίαζεν ἡ Βουλή· κατόπιν διελύθη, παρουσιάσθην καὶ ἔλαβον 500 δραχμὰς, τὰς ἀποδείξεις δὲ καὶ τὰ ἔγγραφά μου τὰ ἔχω ὅλα. Μάρτυς εἶναι ὁ κύριος Γρίβας καὶ τόσοι ἄλλοι.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀποφασίζει ἡ Βουλή;

§14ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὡς πρόεδρος ἄλλοτε εἶχον λάβει μέρος εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἐπροσπαθήσαμεν νὰ ἐξακριβώσωμεν τοὺς παρόντας καὶ ἀπόντας· ἀλλ’ εἶδα ὅτι ἦτον ἀδύνατον, διότι διὰ πολλοὺς, τοὺς ὁποίους ἐνθυμοῦμαι παρόντας, συνέβη νὰ μὴ ἦναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ὀνομαστικοὺς καταλόγους, καθ’ ὅσον δὲν παρευρίσκοντο εἰς τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Δὲν ἔγεινε τότε κᾀμμία ψηφοφορία, ὥστε ἐξ αὐτῆς νὰ ἴδωμεν τοὺς παρόντας, καὶ ἑπομένως ἦτον ἀδύνατον νὰ ἐξακριβώσωμεν αὐτό. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἔμεινεν ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπεφυλάχθη εἰς τὸ ταμεῖον μήπως γείνῃ λάθος διὰ τοὺς παρόντας. Τοῦτο θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἀπὸ τὰ χαρτιὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακριβωθῇ τοῦτο. Ὁ κύριος Βούλγαρης δὲν ἔλειψέ ποτε ἀπὸ τὰς Ἀθήνας· συνήθως ὅμως δὲν εὑρίσκετο ποτέ εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ, ὅτι ἀπὸ τὰ χαρτιὰ δύσκολον νὰ ἐξακριβωθῇ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε, ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ὅ,τι θέλει.

§16ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Καὶ ἐκ τῶν ἀντιῤῥήσεων τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ ἐκ τῶν παρατηρήσεων τῶν κ. κ. Γεροθανάση καὶ Λομβάρδου φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι καθαρισμένη αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, καθ’ ὅσον μάλιστα δὲν ἔγεινε ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θέλομεν ἀδικήσει πρώην βουλευτάς, ἐὰν σπεύσωμεν· καὶ διὰ τοῦτο ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἀπόφασίν της ἐπί τινας ἡμέρας ἕως ὅτου λάβωμεν πληροφορίας τινάς. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῶσι πληροφορίαι καὶ ἀπὸ ἐκείνους, ὅσοι δὲν ἐτύγχανον παρόντες, διότι, ὅπως ὁ κ. Γεροθανάσης μᾶς διαβεβαιοῖ ὅτι ἦλθεν, ἠμπορεῖ νὰ ἦναι καὶ ἄλλοι, περὶ τῶν ὁποίων δὲν πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν χωρὶς νὰ τοὺς ἀκούσωμεν. Προτείνω λοιπὸν νὰ εἰδοποιηθῶσιν οἱ κύριοι οὗτοι καὶ νὰ ζητηθῶσιν αἱ πληροφορίαι, νὰ ἀναβάλωμεν δ’ ἐν τῷ μεταξὺ τὴν ἀπόφασιν ὅπως σκεφθῶμεν.

§17ΓΕΡΟΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐγὼ ἦλθον πολὺ ἀργὰ καὶ δὲν ἔλαβον μέρος.

§18ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὅσους δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, νὰ πληρωθῶσι.

§19Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ δύω ὡρῶν σᾶς ζητῶ τὸν λόγον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§21Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἔλθω εἰς τὸ βῆμα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω ἀπὸ ἐκεῖ· τί θὰ εἰπῇ αὐτό!

§23Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν καὶ πρόκειται περὶ 73,000 δραχμῶν, ἐθεωρήσατε τὸ ζήτημα τόσον μηδαμινόν, ὥστε νὰ ἐπιτρέψητε εἰς πάντας νὰ ὁμιλήσωσιν ἐκ τῆς θέσεώς των.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ λάθος ἔχετε, διότι εἶπον ὅτι....

§25Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ὑπεστήριξα τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐπὶ κεκλεισμένων χρήσεων δὲν δύναται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, τοιαῦται δ’ εἶναι αἱ ἀποζημιώσεις τοῦ 1866. Ἐπὶ τῆς πρώτης συζητήσεως, ἥτις ἐγένετο ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐζητήσατε τὴν ἀναβολήν, ὅπως ληφθῶσι πληροφορίαι θετικαὶ περὶ τῶν παρόντων τότε. Σήμερον ἔρχεται τὸ προεδρεῖον καὶ λέγει, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐξακριβώσω τοὺς ἀπόντας.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξακριβώσῃ τὸ προεδρεῖον; ὄχι· εἶπον ὅτι ἀπεβίωσεν εἷς, οἱ δὲ ἀπόντες ἦσαν 25.

§27Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐν τούτοις ἔρχονται καὶ ζητοῦν ἀποζημίωσιν. Σᾶς παρακαλῶ, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν τῶν 73,000 δραχμῶν περιλαμβάνονται καὶ οἱ σημειούμενοι ἀπόντες;

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§29Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀδιάφορον. Ἐπιμένω, ὅτι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ τὸ συζητήσῃ ἡ Βουλή. Ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα, κατὰ τὸν κανονισμόν της, μόνον τὸν προϋπολογισμὸν τῆς συνόδου, ἡ ὁποία ἀρχίζει, νὰ ψηφίσῃ, ἀλλ’ ὄχι καὶ κεκλεισμένας χρήσεις. Τώρα ὑπάρχει καὶ ἕτερόν τι. Ὅταν ἐγείρωνται ἀπαιτήσεις ἰδιωτῶν, αὗται ἀπευθύνονται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πάντοτε ὁ ὑπουργὸς εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ταύτας ἀπαιτήσεις ἀντιτάττει τὸ ἄρθρον 69 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι πᾶν χρέος δημόσιον, ἐὰν ἐντὸς 5 ἐτῶν δὲν ἀνεγνωρίσθη καὶ δὲν ἐπληρώθη, παραγράφεται πρὸς ὄφελος τοῦ κράτους (θόρυβος). Διατί θέλετε νὰ τεθῆτε σεῖς ὑπεράνω τοῦ νόμου; Ὅσοι νομίζουν ὅτι ἔχουν δικαίωμα νὰ λάβουν τὴν προκειμένην ἀποζημίωσιν, ἂς κάμουν αἴτησιν θεραπείας καὶ ἂς ζητήσουν τὸ δίκαιόν των διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ. Ἀλλὰ σήμερον βεβαίως δὲν δύνανται νὰ τὸ πράξωσιν, οὐδ’ ἡμεῖς ἠμποροῦμεν νὰ δωρήσωμεν 73,000 δραχμῶν.

§30ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, κύριοι, διατί μετὰ περιστολῆς μεγάλης συζητεῖ ἡ Βουλὴ αὐτὸ τὸ ζήτημα τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ. Ἡ Συνέλευσις κακῶς πράξασα ἠδίκησε τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα διὰ τῶν 2,000 δραχμῶν.

§31Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ λάβωμεν λοιπὸν ἕκαστος 5,000 δραχ. διὰ νὰ ἱκανοποιηθῶμεν.

§32ΜΑΚΡΗΣ. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ εὐτελές, τὸ οὐτιδανὸν ἐπίδομα τὸ ἀρνεῖται ἡ Βουλὴ καὶ ἀναγκαζόμεθα τώρα νὰ ἐρχώμεθα ἐδῶ νὰ φέρωμεν λόγους σοφιστικούς, λόγους τυπικούς, λόγους λογιστικοὺς διὰ νὰ τὸ ἀνατρέψωμεν. Εἶναι δίκαιον ὄχι μόνον νὰ ψηφίσωμεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητοῦν οἱ κύριοι βουλευταί, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ γείνῃ κἀμμία παρατήρησις, διότι οἱ ἔχοντες λαμβάνειν παρὰ τοῦ δημοσίου, ἂν ἦναι πολῖται, πρέπει νὰ λάβωσι τὸ δίκαιόν των διὰ τῶν δικαστηρίων καὶ μετὰ τοῦ νομίμου τόκου, ἐὰν ἦναι βουλευταί, πρέπει νὰ τὸ χάσωσι!

§33ΔΗΜ. ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῶν δικαστηρίων ἂς ζητήσωσι τὴν ἀπαίτησίν των.

§34ΜΑΚΡΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ τόκον ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν οἱ κύριοι βουλευταί, ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ πιστεύω ποτὲ νὰ τὸ ἀπαιτήσουν. Λοιπὸν ἐπιμένω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἡ ἀποζημίωσις αὕτη, ἂν ᾖναι δίκαιον νὰ δοθῇ.

§35ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω τίποτε περισσότερον νὰ εἴπω παρ’ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἀποζημιωθῶσι καὶ εἶναι δίκαιον νὰ ἀποζημιωθῶσιν ὅλοι· ἄλλως τε, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἀπόφασίν της, τότε πρέπει νὰ ἐπιστραφῶσι καὶ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν διὰ τὴν ἔκτακτον σύνοδον τοῦ 1865.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι διὰ τοὺς παρόντας βουλευτάς· διὰ τοὺς ἄλλους θέλετε νὰ ἐξετασθῇ;

§37ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει μία πρότασις ἀναβολῆς ἐκ μέρους τοῦ κ. Μαυροκορδάτου.

§38ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν καταδέχομαι, κύριοι, αὐτὸ τὸ εὐτελὲς ζήτημα νὰ τὸ φέρω εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἀπορῶ πῶς εἰς τὴν σύνοδον αὐτὴν ἐνῷ ἤμην παρών, δὲν εἶμαι εἰς τὸν κατάλογον. Τοῦτο σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα· ἐπειδὴ ἐφιλονεικήθη ἡ ἀντιμισθία μου ὡς πληρεξουσίου ἐπὶ τρία ἔτη, ἐκατήντησα εἰς τὰ δικαστήρια. Εἷς ἐκ τῶν ὑπουργῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐκατήντησε νὰ εἴπῃ εἰς τὰ δικαστήρια, ὅτι δὲν ἤμην παρὼν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην· καὶ ποῖος ἐξ ὑμῶν, οἵτινες εἶσθε εἰς τὴν Συνέλευσιν, δὲν ἐνθυμεῖται, κύριοι, τὴν φωνήν μου (ἱλαρότης). Λοιπὸν εἰς ὅλους τοὺς καταλόγους ὑπάρχω ἀπών, καὶ ἐν τούτοις εἰς τὰ πρακτικὰ Μπούμπουλης ἐδῶ, Μπούμπουλης ἐκεῖ· λοιπὸν λάβετε αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἀποφασίσατε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται τὴν ἀναβολὴν ἡ Βουλή;

§40ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολήν....

§42Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ κεκλεισμένων χρήσεων, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν, ὅποιος ἠμπορέσει ἂς ἁρπάξῃ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὰς 73,000 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§44ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε Χρηστίδη, δὲν φέρετε ἀντίῤῥησιν ὡς ὑπουργὸς σεῖς, ὅταν βλέπετε ταῦτα, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ τηρεῖτε σιγήν;

§45ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς ἀπορεῖ!

§46ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχετε ἀντίῤῥησιν;

§47ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Πταίεις ἐσὺ ποῦ ἐσήκωσες τὸ χέρι σου.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ ἀπόρων καὶ δυστυχῶν χηρῶν Κρητῶν, δι’ ἧς ζητοῦν βοήθειαν.

§49ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κ. πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ἔχω τὸν λόγον.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῶν 25, οἵτινες θεωροῦνται ὡς ἀπόντες, ποία ἔρευνα ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ;

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῶσι.

§52ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν λάβετε ὑπ’ ὄψιν τοὺς καταλόγους τῶν συνεδριάσεων, ἐξ αὐτῶν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀνακαλύψητε τοὺς παρόντας.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐτελείωσεν· ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐρωτηθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι.

§54Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, παρακαλῶ, ἡ αἴτησις, κύριε πρόεδρε.

§55ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Κύριε Πρόεδρε! Αἱ ὑποφαινόμεναι, ἄποροι καὶ δυστυχεῖς χῆραι Κρῆσσαι, τῶν ὁποίων οἱ σύζυγοι ἐφονεύθησαν ἐν τῷ ἐσχάτῳ αἱματηρῷ κρητικῷ ἀγῶνι, μείνασαι ἐγκαταλελειμμέναι πάσης συζυγικῆς προστασίας, ἤλθομεν ἐνταῦθα ἐν Ἑλλάδι ὅπως εὕρωμεν παρὰ τῇ Σεβ. Ἑλληνικῇ Κυβερνήσει τὴν δέουσαν χρηματικὴν βοήθειαν καὶ περίθαλψιν, ἵνα μὴ ἀποθάνωμεν μετὰ τῶν ὀρφανῶν τέκνων ἡμῶν ὑπὸ τῆς πείνης καὶ τῆς γυμνότητος. Ἡ Σεβαστὴ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὐηρεστήθη πρὸς καιρὸν νὰ μᾶς περιθάλψῃ καὶ μᾶς βοηθήσῃ χρηματικῶς· δυστυχῶς ὅμως καὶ παρὰ πᾶσαν ἐλπίδα μας ἡ χρηματικὴ αὕτη βοήθεια ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἔπαυσε καὶ ἤδη μένομεν ἀνέλπιδες στενάζουσαι καὶ δακρύουσαι διὰ τὴν μεγίστην δυστυχίαν ἡμῶν. Διὰ πάντα ταῦτα ἱκετεύομεν θερμῶς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν, ἵνα λαβοῦσα οἶκτον διατάξῃ εὐαρεστουμένη τοὐλάχιστον χρηματικὴν βοήθειαν πρὸς διάσωσιν ἡμῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν τέκνων μας ἐκ τῆς πείνης καὶ γυμνότητος. Πεποιθυῖαι εἰς τὴν φιλανθρωπίαν καὶ δικαιοσύνην τῆς σεβαστῆς Βουλῆς, ὑποσημειούμεθα μὲ ὅλον τὸ βαθύτατον σέβας Εὐπειθέσταται καὶ ταπειναὶ χῆραι Κρῆσσαι Ἑλένη Παυλῆ Νιατιδάκη, Μαρία Φραντσέσκου, Πετροῦλα Γεωρ. Βαρδιατσάκη, Εἰρήνη Δελῆ Δράκου, Ἑλένη Καλιδερογεώργαινα, Μαρία Μηνιαδάκη, Ἑλένη Μητσώνη Ξιφοδασκαλάκη, Μαρία Μοσχοβίτου, Αἰκατερίνη Πολυχρ. Τσιριγωτάκη, Ἑλένη Τσακάκη, Χρυσῆ Κυριάκου Παναγιωτάκη, Μαρία Σκουκτῆ, Μαρία Ἐμμ. Μητσάκη, Μαριγὼ Περάκη, Αἰκατερ. Ἐμμ. Μηγιάννη, Ἑλένη Γεωργ. Δασκαλάκη, Μαρία Κατσούκρη, Βικτωρία Μεφάνη, Ζαφείρα Πυρινογιάνναινα, Ἄννα Ἀντ. Παπαδοκολάκη, Χρυσῆ Γαλιομάρκαινα, Μαριγὼ Ἐμμ. Ἀποστολάκη, Ἀνδριάνα Θεοδωράκη, Αἰκατερίνη Χριστοδ. Τσιριδάκη, Μαρία Ἐμμ. Τσαγκαράκη, Εἰρήνη Ἀνδρ. Μυγιάκη, Βικτωρία Ἰωάννου Πορτοκαλάκη, Ζαμπιὰ Ἀναγν. Τσουγλαράκη, Κυριακοῦλα Παπαδάκη»

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὑπάγῃ βέβαια εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§57Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν ὅπως σταλῇ ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ἀλλὰ ζητῶ νὰ παρακληθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ φέρῃ κατάλογον τῶν βοηθημάτων. Πλεῖστοι ἐκ τῶν Κρητῶν, παρασχόντες πράγματι μεγάλας ὑπηρεσίας κατὰ τὸν τελευταῖον ἀγῶνα τῆς δυστυχοῦς Κρήτης, καί τοι παθόντες, καί τοι ὑπηρετήσαντες μετὰ ζήλου, εἴτε αὐτοὶ εἴτε αἱ χῆραί των στεροῦνται σήμερον τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου· ἄλλοι δὲ, καί τοι οὐδεμίαν παρασχόντες ὑπηρεσίαν, τρυφῶσι διὰ τῶν ἀφθόνως πρὸς ἐνθάῤῥυνσιν τῆς ἀργίας παρεχομένων αὐτοῖς. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν παράπονα, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε εἶχον ἐγερθῆ καὶ ἅτινα διετυπώθησαν ἐσχάτως ἐντὸς φυλλαδίου, καὶ νὰ φροντίσῃ ὅπως μὴ δίδεται εἰς τὸ ἑξῆς ἀφορμὴ εἰς τοιαῦτα διὰ τῆς κακῆς διανομῆς τῶν βοηθημάτων.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία ἀναφορὰ τοῦ Δημητρίου Π. Κατεβάτη περὶ πληρωμῆς πιστώματος. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§59Λ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς προηγουμένης ἀναφορᾶς;

§60ΤΙΝΕΣ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν.

§61Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἔχουν δίκαιον αὐτοὶ νὰ ἱκανοποιηθῶσι.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκδοχεὺς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Βικεντίου Τζεταντίνου ζητεῖ νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ δημοσίου δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ πιστώματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται. Λοιπὸν καὶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἑτέρα ἀναφορὰ τοῦ Δημοσθένους Παπακωνσταντίνου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐνοικιάσει τὸ καφενεῖον τῆς Βουλῆς καὶ ζητεῖ νὰ τοῦ χαρισθῇ τὸ ἐνοίκιον, διότι ἕνεκα τῆς τεσσαρακονθημέρου διακοπῆς τῆς Βουλῆς ἐζημιώθη.

§63ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, ἐπειδὴ ἐζημιώθη κατὰ τὴν διακοπὴν τῶν 40 ἡμερῶν, ζητεῖ νὰ μὴ πληρώσῃ τὸ ἐνοίκιον ἑνὸς μηνὸς καὶ νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι δίκαιον.

§64ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πήλλικας ὑποβάλλει ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὴν τροποποίησιν τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 569 τῆς πολιτικῆς δικονομίας. Θέλει τυπωθῆ.

§66Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὑποβαλὼν ἐνώπιον ἡμῶν πρὸ ἡμερῶν διάφορα νομοσχέδια περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ διαῤῥυθμίσεως τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, ὑπέβαλε καὶ ἓν πολλοῦ λόγου ἄξιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου. Πρὸς δικαιολόγησιν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπε, καὶ πάνυ ὀρθῶς, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος εἶναι ὁ ἀδάμας τῶν δικαστηρίων καὶ πρέπει νὰ περιφρουρηθῇ μὲ ὅλα τὰ προσόντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐφελκύσωσι μείζονα σεβασμὸν εἰς τὸ ἀνώτατον τοῦτο τῶν δικαστηρίων ἵδρυμα, διότι ἐξ αὐτοῦ θέλει ἀποῤῥέει ἡ σταθερὰ νομολογία καὶ θέλει εἶσθαι ὁ κανὼν καὶ ὑπογραμμὸς οὐχὶ μόνον τῶν κατωτέρων δικαστηρίων, ἀλλὰ καὶ παντὸς Ἕλληνος. Θέλει εἶσθαι, ἄλλαις λέξεσιν, ὁ ἐπιστημονικὸς πυρὴν, ἐξ οὗ θέλει ἀναπέμπεσθαι τὸ ἐπιστημονικὸν φῶς εἰς τὰ κατώτερα δικαστήρια. Ὑπερθεματίζω εἰς ὅλα ταῦτα ἅτινα περίπου εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος ὑπουργός· ἀλλὰ φρονῶ, κύριοι, ὅτι πρὸς τὰ προσόντα ταῦτα τῆς ἐπιστημονικῆς ἱκανότητος, τόσον ὁ Ἄρειος Πάγος, ὅσον καὶ τὰ ἐφετεῖα καὶ τὰ πρωτοδικεῖα ὀφείλουσι νὰ ἐμπνέωσι καὶ τὴν πεποίθησιν εἰς τὴν κοινωνίαν περὶ τῆς ἀπροσωπολήπτου κρίσεως καὶ ἀποφάσεως αὐτῶν ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων αὐτῆς· καὶ διὰ τοῦτο ὁ περιβεβλημένος τὸ ὑψηλὸν τοῦ δικαστικοῦ ὑπαλλήλου ἀξίωμα, καὶ πρὸ πάντων ἐκεῖνοι οὓς ἔθετεν ἡ πολιτεία ὑπεράνω τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων διὰ τῆς ἰσοβιότητος, δὲν πρέπει νὰ ἀναμιγνύωνται ἐν ταῖς μεταλλουργικαῖς ἑταιρίαις, καθόσον ἐν ᾧ ὁ κατατριβόμενος καὶ ἀναμιγνυόμενος δικαστικὸς ὑπάλληλος ἐν ταῖς μεταλλουργικαῖς ἑταιρίαις δὲν δύναται νὰ ἐκπληροῖ πρεπόντως τὸ καθῆκόν του καὶ ἀπασχολεῖται ἀπὸ τοῦ κυρίου ἔργου του, ὅπερ διὰ διηνεκοῦς μελέτης καὶ ἀναδιφήσεως συγγραφέων ἀποκτᾶται, ἀπογυμνοῦται καὶ τῆς ὀφειλομένης κοσμιότητος εἰς πάντα ἱεροφάντην τῆς Θέμιδος καὶ παρίσταται εἰς τὰ ὄμματα τοῦ κοινοῦ κερδοσκόπος· ἄλλως τε δὲ τραχύνεται ἡ καρδία του καὶ γεννῶνται εἰς αὐτὸν πάθη κερδαλέα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κλονήσωσιν οὐ μόνον τὴν πεποίθησίν του, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ἀκεραιότητά του. Τὸ τοιοῦτον ἄτοπον συνιδόντες δύω ἀνώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι, δύω μέλη τοῦ Ἀρείου Πάγου, ᾐτήσαντο τὴν παραίτησίν των παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, προτιμήσαντες νὰ ὦσι πρόεδροι μεταλλουργικῶν ἑταιριῶν. Ὁ δὲ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νομολογήσας, οὕτως εἰπεῖν, ἐπὶ τῆς αἰτήσεως αὐτῶν, εἶπεν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ δικαστικοῦ ὑπαλλήλου δὲν συμβιβάζονται ποσῶς μὲ τὰ καθήκοντα οἱουδήποτε μέλους μεταλλευτικῆς ἑταιρίας.

§67Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο τὸ ἀναφέρει ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων.

§68Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐξεπλάγην, κύριοι, μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἰδὼν πρὸ ἡμερῶν ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ὀνόματα ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων ὡς συμβούλων μεταλλουργικῶν ἑταιριῶν. Τὰ ὀνόματα ταῦτα τὰ σέβομαι καὶ τὰ ἐκτιμῶ καὶ ἴσως εἶναι καὶ φίλοι μου, ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν ὅσων σᾶς εἶπον καὶ τὰ ὁποῖα παραδέχεται καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι βλέπω αὐτὸν ἐπινεύοντα εἰς τοὺς λόγους μου, πρέπει νὰ θέσωμεν ἅπαξ διὰ παντὸς ἕνα φραγμὸν, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ τὰ ὅριά του οὐχὶ ἐντὸς τῆς πρωτευούσης ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας· διότι, ἐὰν μέχρι τοῦδε ὁ κερδοσκοπικὸς πυρετὸς κατέλαβεν ὅλας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, καὶ αὐτοὺς τοὺς δικαστὰς ἐν τῇ πρωτευούσῃ, φοβοῦμαι πολὺ μήπως διὰ τῆς ἀκηδίας ἡμῶν καταληφθῶσιν ἐκ τοῦ πυρετοῦ τούτου καὶ οἱ δικασταὶ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐκτιμῶν, κύριοι, τὰς πολυτίμους στιγμὰς σας περιορίζομαι σήμερον μέχρις ἐδῶ, καὶ κατὰ συνέπειαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ θεωρήσῃ ὡς κατεπεῖγον.

§69ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§70Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Διότι τί θέλετε τὰς συμβάσεις καὶ τοὺς σιδηροδρόμους ὅταν αἱ διενέξεις περὶ τῶν σιδηροδρόμων καὶ συμβάσεων αὐτῶν θέλουσι δικασθῆ καὶ ἐπιδικασθῆ ἀπὸ τοὺς συμβούλους καὶ τοὺς προέδρους τῶν μεταλλευτικῶν ἑταιριῶν, οἵτινες συγχρόνως εἶναι καὶ δικασταί; Τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἶναι τὸ ἑξῆς· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Θεωρῶν ὅτι ὁ περιβεβλημένος τὸ ὑψηλὸν τοῦ δικαστικοῦ ὑπαλλήλου ἀξίωμα πρέπει νὰ ὁδηγῆται πάντοτε ἀπὸ τὸν νόμον, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀπροσωποληψίαν, καὶ φρονῶν, ὅτι ὁ εἰς τὰς μεταλλουργικὰς ἑταιρίας ἀναμιγνυόμενος καὶ τριβόμενος δικαστικὸς ὑπάλληλος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληροῖ πρεπόντως τὸ καθῆκόν του, διότι ἡ ἐν τοῖς μεταλλείοις προσήλωσίς του, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀπασχολεῖ αὐτὸν κυρίως τοῦ ἔργου του, ὅπερ μόνον διὰ διηνεκοῦς μελέτης κατανοεῖται, ἀφ’ ἑτέρου τὸν ἀπογυμνοῖ τῆς δεούσης κοσμιότητος, τῆς ὀφειλομένης εἰς πάντα ἱεροφάντην τῆς Θέμιδος, καὶ παριστᾷ αὐτὸν εἰς τὰ ὄμματα τοῦ κοινοῦ κερδοσκόπον, τοῦ τραχύνει δὲ τὴν συνείδησιν καὶ τοῦ γεννᾷ πάθη, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κλονήσωσι τὴν ἀκεραιότητά του, συνέταξα τὸ κατωτέρω σχέδιον νόμου, ὅπερ ὑποβάλλω εὐσεβάστως εἰς τὴν μελέτην, συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς. Ἀθῆναι, τῇ 11 Ἰουνίου 1873.

Ὁ βουλευτὴς Οἰτύλου

Π. Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ.»

Θεωρῶ δὲ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ θεωρήσῃ ὡς τοιοῦτον καὶ νὰ συζητηθῇ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, καθόσον καὶ ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν, ὡς παρατηρῶ εὐχαρίστως.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μὴ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης;

§72ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν θὰ τὸ φέρῃ ποτέ.

§73ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων εἶναι ῥητὸς καὶ ῥητῶς προνοεῖ· τοῦτο δὲ λέγω ἐπειδὴ προτείνεται τὸ κατεπεῖγον, ἐνῷ ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις εἰς τὸν ὀργανισμὸν, ἥτις καθιστᾷ περιττὸν τὸ νομοσχέδιον. Πρέπει λοιπὸν νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει τὰς διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων διὰ νὰ ἐνεργήσῃ.

§74Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ, κύριοι, πῶς δικαστικὸς ἄνθρωπος, ἐπαγγελλόμενος τὸν τοιοῦτον καὶ ἀξιούμενος τοσούτων ἐπαίνων διὰ τὴν δικαστικὴν ἀνατροφήν του καὶ διὰ τὰς ἐπιστημονικάς του γνώσεις, ἔρχεται σήμερον νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι κατεπεῖγον καὶ ὅτι εἶναι περιττόν. Δὲν θέλω νὰ τῷ ἀποδώσω πλαγίας σκέψεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι ἂν ἔχῃ τοιαύτας, πλανᾶται. Ἀλλ’ ἂν σᾶς λέγῃ σήμερον, ὅτι εἶναι περιττὸν τὸ νομοσχέδιον, διότι ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων ἀποφαίνεται περὶ τούτου, λέγω πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων ἀπαγορεύων τὴν ἐμπορίαν εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, ἐπιβάλλει πειθαρχικὴν μόνον ποινὴν εἰς τοὺς ὁπωσδήποτε ἐπαγγελλομένους αὐτὴν, οὐχὶ δὲ καὶ ἐπανορθωτικήν. Φέρετέ μοι παράδειγμα σήμερον ὅτι αἱ ἀνώτεραι ἀρχαὶ, οἱ εἰσαγγελεῖς τοῦ ἐφετείου ἢ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἢ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατήγγειλαν αὐτοὺς ἢ ἐπετίμησαν.

§75ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τί σᾶς πταίει ὁ νόμος τότε;

§76Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ νόμος εἶναι ἀνεπαρκής· πρέπει νὰ καταπαύσωμεν αὐτὸν τὸν κερδοσκοπικὸν πυρετὸν, διότι σεῖς θὰ ἦσθε οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι θὰ μεταμεληθῆτε· ἄλλως τε, ἡ συζήτησις θὰ μᾶς φωτίσῃ. Διὰ τοῦτο ἐπιμένων λέγω νὰ θεωρηθῇ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον καὶ νὰ συζητηθῇ.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον;

§78ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§79ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κατὰ πληροφορίας ληφθείσας ἐκ Γόρτυνος, φαίνεται ὅτι ἡ ψηφοφορία ἐν τῷ δήμῳ Μυλάοντος ἀνεβλήθη κατὰ τὴν ἡμέραν τοῦ Σαββάτου, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐκλογή. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὁπόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ γεγονὸς τοῦτο, προκειμένου περὶ ἐκλογῆς, τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε δύω δήμους, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας κατὰ φυσικὸν λόγον εἶναι ἐστραμμένη ἡ προσοχὴ τοῦ κοινοῦ, καθόσον εἶναι ἡ μόνη ἐπαρχία, ἐν τῇ ὁποίᾳ σήμερον γίνεται βουλευτικὴ ἐκλογή. Δὲν θέλω νὰ κατακρίνω κἀνένα· ἀπ’ ἐναντίας, ἂν αἱ πληροφορίαι ἡμῶν ἦναι ἀκριβεῖς, ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ ἐπετέλεσεν ἄχρι τοῦδε εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκον αὑτῆς. Οὐχ ἧττον ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἔχῃ πληροφορίας καὶ ὁποίας.

§80ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ παρελθὸν Σάββατον ἔλαβα τηλεγράφημα, δι’ οὗ μᾶς λέγουν, ὅτι συνέβη ἔρις τις μεταξὺ τοῦ ἀνακριτοῦ καὶ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ἐκλογὴ ἀνεβλήθη διὰ τὴν ἐπιοῦσαν. Συνεννοηθεὶς μετὰ τοῦ συναδέλφου μου ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, διετάξαμεν τηλεγραφικῶς νὰ μεταβῇ ἀμέσως ὁ εἰσαγγελεύς· ἔλαβον δὲ κατόπιν τηλεγράφημα ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν Νομάρχην Τριπόλεως, ἔχον ὡς ἑξῆς. «Ἐκ Τριπόλεως, 9 Ἰουνίου 1873.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ἔπαρχος Γόρτυνος ἐτηλεγράφησέ μοι ὅτι σήμερον ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ Μυλάοντος ἀνέβαλεν ἐκλογὴν, διαμαρτυρηθεῖσα κατ’ ἀνακριτοῦ Πολίτου, ὡς φατριαστικῶς ἐνεργοῦντος ἐν τῇ ἐκλογῇ. Παραχρῆμα εἰδοποίησα εἰσαγγελέα, ὅστις τηλεγραφικῶς προσεκάλεσε ν’ ἀναφέρῃ· ἀλλὰ πρὶν λάβῃ οὗτος τηλεγράφημα εἰσαγγελέως, ἀνήγγειλεν ὅτι ἐπειδὴ ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ παραλαβοῦσα ἐκλογικὰ εἴδη 8 καὶ ½ δὲν ἐκήρυττεν ἔναρξιν ψηφοφορίας, μετὰ παρέλευσιν 1½ ὥρας ἠναγκάσθη νὰ βεβαιώσῃ παράβασιν ταύτην, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δημιουργήσασα ἐπὶ τούτῳ λόγον ἀνέβαλεν ἐκλογήν. Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης διέταξεν εἰσαγγελέα μεταβῆναι Μαγούλιανα καὶ ἀναχωρεῖ αὔριον. Ἀναγγέλλω ταῦτα ὑπουργεῖον ἵνα διατάξῃ ὅ,τι ἐγκρίνει.

Νομάρχης

ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ.»

Ἔλαβον χθὲς ἀπὸ τὸν ἔπαρχον Γορτυνίας τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα. «Ἐκ Δημητσάνης.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ἐκλογὴ Μυλάοντος ἤρξατο σήμερον, ψηφοφορησάντων 349. Τρικολώνων ἐψηφοφόρησαν 12 καὶ σήμερον 464. Ἄκρα ἡσυχία καὶ τάξις, χάρις ὑπομοιράρχῳ Πετιμεζᾷ, μείναντι ἐκεῖ ἀναγκαίως. Δημητσάνα, 10 Ἰουνίου 1873.

Ὁ ἔπαρχος Γορτυνίας

Π. ΜΑΝΤΖΑΡΑΚΗΣ».

Ἔχω δὲ καὶ ἕτερον τηλεγράφημα τοῦ ἐπάρχου, διαλαμβάνον τὰ ἑπόμενα· «Ὥρα 11. λεπ. 10. Μ. Μ. «Ἐκ Δημητσάνης.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Ἀθήνας. Ἐκλογὴ Τρικολλώνων ἤρξατο 3. μ. μ. ὥραν· ἄγνωστον ποσὸν τῶν ψηφοφορησάντων· ὑπομοίραρχος μένει ἐκεῖ ἐπιτηρῶν καὶ ἀπομακρύνων ὁπλοφόρους ἀπειλοῦντας ἐπάνοδον. Ἡ τάξις διατηρεῖται, ἐκλογὴ Μυλάοντος ἄρχεται αὔριον.

Ὁ ἔπαρχος Γορτυνίας

Π. ΜΑΝΤΖΑΡΑΚΗΣ».

Αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Πορτο–Ῥάφτι κτλ. Οἱ κάτοικοι τοῦ Ἀγρινίου τῆς Τριχωνίας σχετικῶς μὲ τὴν σύμβασιν αὐτὴν μοὶ ἔφεραν μίαν ἀναφορὰν καὶ παρακαλοῦν νὰ ὁρισθῇ ὡς σημεῖον διαβάσεως τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τὸ Ἀγρίνιον.

§82ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πάντες ἐξωδίκως γινώσκετε ὅτι ἀφ’ ὅτου ἠκούσθη ὅτι συνήφθη σύμβασις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι εἰς Πάτρας, ἡ κοινότης Πειραιῶς ἐξηγέρθη· ἐνόμισεν ὅτι ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι εἰς Πάτρας θέλει ἀποῤῥοφήσει ὅλην τὴν ζωὴν τῆς πόλεως Πειραιῶς. Ἐγένοντο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παραστάσεις πρῶτον μὲν διὰ τοῦ δημάρχου καὶ ἔπειτα διὰ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ δι’ ἐπιτροπῆς ἐπὶ τούτῳ ἐκλεχθείσης. Ἡ Κυβέρνησις πρὸς πάντας τούτους παρέστησεν ὅτι δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν της νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα, διότι πᾶσα σύμβασις εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ὅλους τοὺς συμβαλλομένους. Δὲν δύναται ὁ εἷς συμβαλλόμενος νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του εἰς τὸν ἄλλον. Ἔπειτα δὲ ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς ἀνηνέχθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἀναφορᾶς της ἀπὸ 25 Ἰουνίου ἐνεστῶτος ἔτους, ὑπογεγραμμένης παρὰ πολλῶν πολιτῶν· ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ ἐκθέτει τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ κοινότης τοῦ Πειραιῶς νομίζει ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν συμφερωτέραν τὴν μετάθεσιν τῆς κεφαλῆς, ὡς λέγεται, τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι εἰς Πειραιᾶ. Τὴν ἀναφορὰν καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως, ἐὰν ἐπιθυμῇ τις, ἀναγνώσῃ τὰ ἐν αὐτῇ. Τὴν ἑβδόμην δὲ Ἰουνίου 1873 ἐπεδόθη ἀναφορὰ εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν τοῦ κυρίου δημάρχου Ἀθηνῶν, ἐσώκλειστον ἔχουσα καὶ ἀπόσπασμα πρακτικοῦ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηνῶν. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, ἂν οὐχὶ ὁμοθύμως, ἀλλὰ κατὰ πλειοψηφίαν ἀποφαίνεται....

§83ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Μία ψῆφος λείπει.

§84ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κύριος δήμαρχος συνιστᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ μετατεθῇ ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι· συνιστᾷ δὲ τὸ αὐτὸ καὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Φαίνεται δὲ ἐκ τῆς πράξεως αὐτῆς τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ὅτι ἡ κοινότης τῶν Ἀθηνῶν δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν θέσιν, ἀφ’ ἧς ὁ σιδηρόδρομος θέλει ἀρχίσει· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ εἶναι νὰ διέλθῃ διὰ τῶν Ἀθηνῶν. Τὴν ἀναφορὰν θέλω καταθέσει εἰς τὸ προεδρεῖον. Παρατηρῶ δὲ ὅτι ὁ ἐργολάβος ἐδήλωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀποδέχεται τὴν πρότασιν τῶν Πειραιωτῶν· ἐννοεῖται δὲ ὅτι εἰς τοιαύτην περίστασιν ἡ ἐπιχορήγησις, ἣν διαλαμβάνει ἡ σύμβασις, θέλει ἐλαττωθῆ ἀναλόγως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναφορὰν τῶν ἐκ Τριγωνίας, ἣν δὲν ηὐτύχησα νὰ ἴδω ἀλλ’ ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνέγνωσε, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲν ἄλλο ἀντιπροσωπεύουσα εἰς αὐτὰς τὰς συμβάσεις εἰμὴ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, τὸ ὁποῖον σχεδὸν ποτὲ δὲν ἐναντιοῦται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἰδίας ἑταιρίας, ἔχει συμφέρον ἵνα ὁ σιδηρόδρομος διέρχηται διὰ τῶν πολυανθρωποτέρων μερῶν, καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν φυσικῷ τῷ λόγῳ πολυανθρωποτέρα εἶναι μία πόλις παρὰ ἓν χωρίον. Ὅθεν τὸ συμφέρον αὐτὸ τῆς κοινωνίας καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἰδίου ἐργολάβου εἶναι νὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ Ἀγρίνιον παρὰ ἀπὸ ἄλλην θέσιν· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ὁδηγὸν ἔχουσα τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας θέλει ὑποστηρίξει τὴν αἴτησιν τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, δὲν δύναται καὶ νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι θέλει τὸ κατορθώσει, ἐὰν ὑπάρχῃ τυχὸν πρόσκομμα φυσικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνας μεγαλειτέρας, ἢ ἄλλοι ἰσχυροὶ λόγοι.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Πρὶν προθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν πρέπει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν κατετέθη ἡ χρηματικὴ ἐγγύησις.

§86ΖΩΧΙΟΣ. Ἂν δὲν κατετέθη εἶναι περιττὸν νὰ συζητῶμεν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ τρόπος αὐτὸς τοῦ λαλεῖν δὲν εἶναι κοινοβουλευτικός.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς κάμητε παρατηρήσεις· ἐπιμένω εἰς τὴν ἐρώτησίν μου, ἐὰν κατετέθη ἡ χρηματικὴ ἐγγύησις ἡ διὰ τῆς συμβάσεως συμφωνηθεῖσα.

§89ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἀρκετὰ εἶπε καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάβασιν τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ τὴν Τριχωνίαν, ἀλλ’ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὰ εἶπεν, ὥστε δὲν ἠμπόρεσα νὰ πείσω τὸν ἑαυτόν μου ὅτι θὰ τεθῇ καὶ τὸ Ἀγρίνιον ὡς σημεῖον διαβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἐκείνου. Καθ’ ὃ ἀντιπρόσωπος τοῦ τόπου ἐκείνου ὀφείλω, κύριοι, νὰ παραστήσω καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐνώπιον τῆς ἑταιρίας τὴν φυσικὴν θέσιν τοῦ τόπου ἐκείνου, καθὼς καὶ τὸν πληθυσμὸν τῆς Τριχωνίας, ὃν πολλοὶ ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε. Τὸ Ἀγρίνιον εἶναι τόπος κεντρικὸς, εἶναι τόπος παραγωγικὸς, ἐξάγων πολλὰ προϊόντα, ὥστε ἔχομεν δίκαιον νὰ ζητήσωμεν καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν νὰ ἐνεργήσῃ, ὥστε νὰ περάσῃ ὁ σιδηρόδρομος καὶ ἀπ’ ἐκεῖ. Ἡ ἑταιρία δὲν θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ κάμῃ μεγάλας δαπάνας· ἀπεναντίας παρετήρησα ὅτι αἱ παραστάσεις τῶν Πειραιωτῶν διὰ νὰ μεταβληθῇ ἡ κεφαλὴ τοῦ σιδηροδρόμου ἐγένοντο δεκταὶ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, διότι εὑρίσκει τὰ συμφέροντά της. Διὰ τοῦτο πιστεύω ὅτι καὶ διὰ τὸ Ἀγρίνιον δὲν θὰ ἀπαντήσῃ μεγάλας δυσκολίας, τόσον μᾶλλον, καθόσον ἐκ τῶν ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, πιστεύω ὅτι δὲν ἐγένετο ἀκόμη ὁριστικῶς τὸ διάγραμμα.

§90ΖΩΧΙΟΣ. Οὔτε θὰ γείνῃ.

§91ΣΤΑΪΚΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, ἂς μὴ γείνῃ. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν παρατηρῶ ὅτι καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔδωκεν ἐλπίδας τινὰς ὡς πρὸς τὴν διάβασιν τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου· οὐχ ἧττον εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσω, ὅτι καὶ ὁ ἐργολάβος, πιστεύω, δὲν θὰ ἐναντιωθῇ νὰ τεθῇ καὶ τὸ Ἀγρίνιον ὡς σημεῖον διαβάσεως. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν εἰς τὴν σύμβασιν, οὐχ ἧττον ὅμως παρατηρῶ ἐνώπιόν σας ἐν ὅλῃ τῇ ἀληθείᾳ καὶ εἰλικρινείᾳ, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύντομον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ συμφέρον πολλῶν ἐπαρχιῶν ὁμοῦ, ὡς φερ’ εἰπεῖν τῆς Εὐρυτανίας, τῆς Ναυπακτίας καὶ πολλῶν ἄλλων μερῶν ὀρεινῶν, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι σχεδὸν ἐπὶ 9 μῆνας ζοῦν εἰς τὸ Ἀγρίνιον καὶ μόλις ἐπὶ τρεῖς μῆνας μεταβαίνουσιν εἰς τὰς ἑστίας των, λίαν ἐπωφελὴς θὰ ᾖναι ἡ διάβασις ἐκ τοῦ Ἀγρινίου. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ἑταιρία εὕρουν τόσας δυσκολίας, τὰς ὁποίας δὲν θὰ δύνανται οὔτε οἱ θησαυροὶ τοῦ Κροίσου νὰ ὑπερνικήσουν, τότε βεβαίως δὲν θέλομεν νὰ ζημιωθῇ ἡ ἑταιρία καὶ τὸ δημόσιον διὰ νὰ περάσῃ ἀπὸ τὸ Ἀγρίνιον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἐπειδὴ πολὺ ἀφῃρημένως ἔθιξεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸ ζήτημα τοῦ Ἀγρινίου, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ Ἀγρίνιον. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς ἠξεύρετε, οἱ πλεῖστοι δῆμοι τοῦ Μεσολογγίου εἶναι πρὸς τὸ Ἀγρίνιον, ἴσα ἴσα ἡ καθ’ αὑτὸ πατρὶς τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ πρὸς τὸ Ἀγρίνιον πλησιάζει καὶ μὲ τὸ Ἀγρίνιον συναλλάσσεται, οἱ δὲ δῆμοι Μακρυνείας καὶ Ὠλενίας εἶναι παραγωγικοί, ὥστε μᾶλλον συνηγορῶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἰδιαιτέρας του πατρίδος. Λοιπὸν συναινεῖτε, κ. πρωθυπουργὲ, διὰ τὸ Ἀγρίνιον;

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ· δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς οὔτε κατὰ πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἡ Βουλὴ ἐξ ἐπαγγέλματος νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν σύμβασιν τὸ παραμικρόν.

§93ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐξεφράσθη κακῶς ὁ κ. Στάϊκος.

§94ΣΤΑΪΚΟΣ. Παρακαλῶ· ἐγὼ νομίζω ὅτι καλῶς ἐξεφράσθην.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα· ὅλη ἡ Βουλὴ τὸ εὔχεται αὐτὸ νὰ γείνῃ.

§96ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἐγὼ βλέπω ὅτι ἀπὸ τὰ 43 ἕως τώρα μόνον εὐχὰς ἐκφράζομεν, καὶ πρέπει τέλος νὰ προβῶμεν εἰς ἔργα. Ἰδοὺ, καταθέτω καὶ στατιστικὴν τῶν εἰσερχομένων καὶ ἐξερχομένων ἐμπορευμάτων τῆς ἐπαρχίας Τριχωνίας. Πίναξ τῶν ἐξαγομένων καὶ εἰσερχομένων ἐντὸς τῆς πόλεως Ἀγρινίου ἐκ τῶν διαφόρων πόλεων τοῦ Κράτους.

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω περιττὸν νὰ προσθέσω τι, διότι ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ συνηγορήσω παρὰ τῇ ἑταιρίᾳ.

§98ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου μᾶς ὑπέβαλεν ἀναφορὰν τῶν Πειραιωτῶν, ζητούντων νὰ τροποποιηθῇ ἡ σύμβασις καὶ νὰ ὁρισθῇ κεφαλὴ τοῦ σιδηροδρόμου ὁ Πειραιεύς· μᾶς ἀνέγνωσεν ἐπίσης ἓν ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηναίων, προτείνοντος ἀντίθετον γνώμην, μᾶς ἐπρόσθεσε δὲ ὅτι ὁ ἐργολάβος δέχεται ν’ ἀρχίσῃ ὁ σιδηρόδρομος ἐκ Πειραιῶς· παρέλειψεν ὅμως νὰ μᾶς δώσῃ καὶ μίαν ἄλλην πληροφορίαν πολὺ ἀναγκαίαν, ἐὰν τουτέστι φρονῇ ἡ κυβέρνησις ὅτι ἡ τροποποίησις αὕτη συμβιβάζεται μὲ τὸν διεθνῆ προορισμὸν τοῦ σιδηροδρόμου. Τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, καθόσον ἡ σύμβασις πρόκειται νὰ τελειώσῃ ἤδη εἰς τρίτην συζήτησιν.

§99ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅ,τι εἶπον ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Τριχωνίας, ὅτι δηλ. τὸν πρῶτον λόγον εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ἔχει ἡ ἑταιρία. Ὅταν ἐγένοντο πρὸς τὴν κυβέρνησιν παραστάσεις προφορικαὶ καὶ κατόπιν ἔγγραφοι ἐκ μέρους τῆς κοινότητος Πειραιῶς, συνεβουλεύθημεν μετὰ τοῦ ἀναλαμβάνοντος τὸ ἔργον, ὁ ὁποῖος κατ’ ἀρχὰς μὲν οὐδεμίαν ἔδωκεν ἀπάντησιν οὔτε πρὸς τὰς παραστάσεις τῆς πόλεως Πειραιῶς, οὔτε πρὸς τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἡ κυβέρνησις ἔκαμε πρὸς αὐτόν. Ἐμελέτησε τὸ ζήτημα καὶ κατόπιν εἶπεν, ὅτι δὲν εὑρίσκει οὐδεμίαν ζημίαν ἐὰν παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς κοινότητος Πειραιῶς. Στηρίζεται δὲ ἰδίως εἰς τὸ ὅτι θέλει μὲν εἶσθαι κατά τι μακρότερον τὸ διὰ θαλάσσης ταξείδιον, ἀλλὰ θέλει εἶσθαι κατὰ μίαν ἢ 1 καὶ ¼ ὥρας ἔλασσον τὸ διὰ ξηρᾶς· ὅτι πολλὰ μὲν εὑρίσκονται ἕτοιμα ἐν Πειραιεῖ, οὐδὲν δὲ σχεδὸν εἰς τὴν ἔρημον ἐκείνην ἐκ τῆς ὁποίας ἔμελλεν ὁ σιδηρόδρομος ν’ ἀρχίσῃ, καὶ ὅτι ἤδη ὁ Πειραιεὺς ἕνεκα διαφόρων λόγων συγκεντρώνει μέγα μέρος ἐμπορίας, καὶ ὁ σιδηρόδρομος θέλει ἀμέσως ἐκ τῆς ἑτοίμου ταύτης ἐμπορικῆς καταστάσεως τοῦ Πειραιῶς ὠφεληθῆ, ἡ δὲ κυβέρνησις δὲν βλέπει νὰ ὑπάρχῃ λόγος τις δημοσίου συμφέροντος, τὸν ὁποῖον ν’ ἀντιτάξῃ, ἀφοῦ ὁ ἀναλαμβάνων τὴν ἐπιχείρησιν φρονεῖ ὅτι ἡ ἐπιχείρησίς του δὲν βλάπτεται καὶ ὅτι ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ἀναδέχεται νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον. Ἡ κυβέρνησις δὲν εὑρίσκει κἀνένα λόγον ὥστε νὰ τὸν ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ δήμου Πειραιῶς· διὰ τοῦτο συνιστᾷ τὴν αἴτησιν ταύτην τοῦ ἐργολάβου καθὼς καὶ τοῦ δήμου, καὶ θὰ φέρῃ τὴν δέουσαν τροποποίησιν εἰς τὸ νομοσχέδιον, μὲ τὴν παρατήρησιν ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ ἀναλόγως τὸ ποσὸν τῆς συνδρομῆς.

§100ΜΙΛΗΣΗΣ. Διέρχεται διὰ τῶν Ἀθηνῶν;

§101ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σιδηρόδρομος ἀπὸ Πειραιῶς διὰ τὴν Ἐλευσῖνα δὲν ἠμπορεῖ νὰ διέλθῃ διὰ τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἀνάγκη, νομίζω, νὰ διέλθῃ, διότι ὑπάρχει σιδηρόδρομος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· θὰ ὑπάρχῃ δὲ καὶ ὁ ἕτερος σιδηρόδρομος ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ σταθμὸν ἐδῶ πλησίον, μεταξὺ Πατησίων καὶ τῆς πόλεως, δὲν ἠξεύρω εἰς ποίαν θέσιν. Δὲν βλέπω δὲ νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἐλάχιστος λόγος ζημίας τινὸς τῶν Ἀθηνῶν, διότι αἱ Ἀθῆναι θὰ συγκοινωνοῦν καὶ ἀμέσως μὲ τὸν Πειραιᾶ καὶ ἐμμέσως διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Λαμίας. Ἐκτὸς ὅμως τούτου τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀρχὴν εἶναι ἀσυμβίβαστα, ἅμα ὅμως ἀρχίσει ἡ ἐκτέλεσις, τὸ συμφέρον θὰ ἀναγκάσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἑταιρίας νὰ ἔλθωσιν εἰς συνεννόησιν, καὶ δὲν εἶναι γνωστὸν εἰς Εὐρώπην νὰ ὑπάρχουν ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι εὑρεθεῖσαι εἰς ὁμοίαν θέσιν—καὶ εἰς ὁμοίαν θέσιν εὑρίσκονται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν —νὰ μὴ ἔκαμαν σύμβασιν μεταξὺ των καὶ νὰ μὴ εὐκόλυναν ἡ μία τὴν ἄλλην, δηλ. ὅλαι ὁμοῦ τὴν κοινωνίαν.

§102ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἡ τροποποίησις, ἣν ἀποδέχεται ἡ κυβέρνησις, εἶναι συμφέρουσα, τοῦτο θὰ ἐξετασθῇ κατὰ τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν. Ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἂν ἡ κυβέρνησις δέχεται τὴν τροποποίησιν.

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὴν δέχεται.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§105ΖΩΧΙΟΣ. Παρακαλῶ δύω λέξεις παρεμπιπτούσας.

§106ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἂν κατετέθησαν τὰ χρήματα.

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου πρὶν ἢ ἡ κυβέρνησις δηλώσῃ σαφῶς καὶ καθαρῶς, ὅτι ἐξεπληρώθη ὁ ὅρος τοῦ 3 ἄρθρου τῆς συμβάσεως, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἑταιρία ὀφείλει ἅμα τῇ ὑπογραφῇ αὐτῆς νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον 300,000 φράγκων.

§108ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ φέρῃ ἀπόδειξιν τῆς Τραπέζης, ὅτι κατετέθη τὸ ποσόν.

§109ΡΟΥΚΗΣ. Μπακάλιδες θὰ γείνωμεν;

§110ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος θέλει ἀπόδειξιν πραγματικήν.

§111ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκεῖ ἡ κυβέρνησις νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὁ κ. Βαλτατζῆς κατέθεσεν εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον 300,000 φράγκων εἴτε εἰς χρήματα ἢ εἰς χρεώγραφα μεταγενέστερα τοῦ 1862.

§112ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Παπαμιχαλόπουλε, ζητεῖτε ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ἐδήλωσε πρὸ 10 ἡμερῶν. Ἐγένετο ἐρώτησις ἐνταῦθα ἐὰν ὁ κύριος Βαλτατζῆς κατέθεσε τὴν ἐγγύησιν τῶν 300,000 φράγκων, νομίζω ἀπὸ τὸν κύριον Κεχαγιᾶν. Ἀπήντησα τότε, ὅτι ἐτέθη εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κυβερνήσεως ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα διὰ τὴν κατάθεσιν ταύτην, καὶ ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶπε, πολὺ καλά, ἀφ’ οὗ ἔχει οὕτω δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, καὶ οὐδεὶς ἄλλος ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἔφερεν ἀντιῤῥήσεις. Καὶ τῷ ὄντι θὰ ἦτο λίαν παράδοξον ἐὰν μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην ἐξηκολούθει νὰ γίνεται συζήτησις. Τότε γεννᾶται ὑποψία ὅτι ἡ κυβέρνησις πλανᾷ τὴν Βουλὴν.

§113ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§114ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἰσχυρίζεται δηλ. κἀνεὶς ἐξ ὑμῶν ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἐτέθη ἐπαρκῶς φυσικῷ τῷ λόγῳ, εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κυβερνήσεως; Ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀντίῤῥησις, νὰ τὸ εἴπουν, ἐὰν δυσπιστοῦν πρὸς τοὺς λόγους μου, ἐὰν φρονοῦν ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα τῷ ὄντι δὲν ἐτέθη εἰς τὴν διάθεσίν μας, ἢ ἐὰν νομίζουν τὸ κατάστημα ἀνεπαρκές.

§115ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§116ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχετε ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι ἅμα ζητηθοῦν αἱ 300,000 φράγκων, εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κυβερνήσεως;

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα, καὶ σᾶς τὸ εἶπον ἀπὸ προχθές.

§118ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· εἴπατε ὅτι ὁ Βαλτατζῆς ἔδωκεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν διαταγήν.

§119ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ αὐτὴ ἡ ἐξήγησις καὶ πᾶσα περαιτέρω ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου συζήτησις εἶναι περιττή.

§120ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 3 τῆς συμβάσεως, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ὁ κ. Βαλτατζῆς ὀφείλει ἅμα τῇ ὑπογραφῇ νὰ καταθέσῃ εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον τὴν ἐγγύησιν. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δὲν εἶναι κεντρικὸν ταμεῖον, νομίζω.

§121ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κυρίου προέδρου τῆς κυβερνήσεως ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἀπεδέχθη τὴν ἐντολὴν τοῦ κ. Βαλτατζῆ περὶ καταθέσεως 300,000 φράγκων....

§122ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἐδήλωσε τὴν ἀποδοχὴν εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§123ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα ἄλλη συζήτησις ἐπὶ τοῦ παρεμπίπτοντος τούτου ζητήματος· ἑπομένως δύναμαι νὰ προχωρήσω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Οὐδεὶς, κύριοι, δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τ’ ἀγαθὰ τῆς κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν συγκοινωνίας, καὶ ἑπομένως κατ’ ἀρχὴν οὐδεὶς δύναται βεβαίως νὰ ᾖναι ἐναντίος πάσης οἱασδήποτε προτάσεως ἀφορώσης τὴν ἐπέκτασιν τῆς συγκοινωνίας ἡμῶν, ἥτις ἀληθῶς διατελεῖ εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν. Ἀλλὰ ἡ Βουλὴ, συζητοῦσα σοβαρῶς ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων καὶ νομοθετοῦσα σπουδαίως, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἐὰν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα νομοθετεῖ, δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι. Δὲν πρέπει βεβαίως νὰ ψηφίζωμεν νόμους πρὸς ἱκανοποίησιν φιλοδοξίας τινὸς ἁπλῶς, ἢ πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀτομικῶν ἢ ἐπαρχιακῶν συμφερόντων· πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι πᾶν ὅ,τι ψηφίζομεν δύναται καὶ νὰ πραγματοποιηθῇ. Πρὸ μικροῦ λίαν ἐσπευσμένως ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λαμίαν σιδηροδρόμου, καὶ ἤδη πρόκειται νὰ ἐπιψηφίσῃ καὶ ἑτέραν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς τοιούτου σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν καὶ ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Βονίτσης. Εὐτυχὴς τῷ ὄντι ἡ Ἑλλὰς ἐὰν κατορθωθῇ ἐν τοσούτῳ βραχυτάτῳ διαστήματι νὰ διασχίζωνται πολλαὶ ἐπαρχίαι αὐτῆς ἀπὸ σιδηροδρόμους, ἐν ᾧ κατὰ δυστυχίαν ἀφ’ ἑτέρου δὲν ἔχομεν ὄχι ὁδοὺς ἁμαξιτὰς καθ’ ὅλον τὸ κράτος, ἀλλ’ οὔτε ὁδοὺς βατὰς, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δυνάμεθα εὐκόλως νὰ μεταβαίνωμεν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς χωρίου εἰς τὸ ἄλλο. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν κατασκευὴν τοιούτων ὁδῶν καὶ νὰ τελειώσωμεν εἰς τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων, ἀρχίζομεν ἐξεναντίας ἀπὸ τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων διὰ νὰ τελειώσωμεν εἰς τὴν κατασκευὴν ἁμαξιτῶν ὁδῶν· ἀλλ’ ὑπομονὴ ἂν τὰ χρηματικὰ ἡμῶν μέσα ὑπῆρχον πρόχειρα. Κατὰ τὴν ψηφισθεῖσαν ἤδη σύμβασιν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Λαμίας, ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν 15,000,000 φράγκων ἐντὸς 3 ἐτῶν· ἑπομένως ἐὰν ὁ κ. Συγγρὸς κάμῃ ἔναρξιν ἐγκαίρως τῶν ἐργασιῶν αὑτοῦ καὶ ἐξακολουθήσῃ τακτικῶς τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς τοῦ προκειμένου σιδηροδρόμου, θὰ περαιωθῇ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1876. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ Ἑλλὰς θὰ ᾖναι βεβαρυμένη μὲ χρέος 15,000,000 φράγκων, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ πληρόνῃ ἐτησίως τόκον καὶ χρεώλυτρον 1,200,000 φράγκων, διότι ὑπολογίζω τὸν τόκον πρὸς 7% κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, καὶ τὸ χρεώλυτρον πρὸς 1%· ἔχομεν λοιπὸν ἀμέσως ἓν νέον βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους μετὰ 3 ἔτη, ἀνερχόμενον εἰς 1,200,000 φράγκων, διότι βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 15,000,000 φράγκων εἶναι διαθέσιμον εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον καὶ ὅτι ἑπομένως καθίσταται εὔκολος ἡ πληρωμὴ τοῦ ὑπερόγκου τούτου ποσοῦ ἄνευ δανείου. Ἐὰν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς παρούσης συμβάσεως κάμῃ ἐπίσης ἐγκαίρως ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς κατασκευῆς τοῦ προκειμένου σιδηροδρόμου ὁ κ. Βαλτατζῆς, θὰ περατωθῇ ὁ σιδηρόδρομος μέχρι τέλους τοῦ 1877, ἢ ἂν παραταθῇ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως ἡ προθεσμία, τὸ ἔργον θὰ περαιωθῇ μέχρι τέλους τοῦ 1878· ἑπομένως, ἐπειδὴ κατὰ τὴν σύμβασιν ἐξασφαλίζομεν τόκον ἐπὶ κεφαλαίου 36,000,000 φράγκων πρὸς 6% εἰς τὴν ἑταιρίαν, θὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρόνωμεν 2,160,000 φράγκων τόκον διὰ τὸ ποσὸν τῶν 36,000,000. Ἀμφότερα δὲ τὰ ποσὰ ταῦτα, ἤτοι τῶν δύω σιδηροδρόμων, ἅτινα θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν δημόσιον προϋπολογισμὸν, συγκεφαλαιοῦνται εἰς 3,360,000 φράγκων, ἤτοι εἰς 4 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι μετ’ ὀλίγα ἔτη ὁ δημόσιος προϋπολογισμὸς θὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ νέον βάρος λίαν δυσβάστακτον, ὁποῖον εἶναι τῶν 3,360,000 φράγκων. Εἴμεθα ἱκανοὶ ν’ ἀντισηκώσωμεν τὸ βάρος τοῦτο; ἐγὼ λέγω ἀναντιῤῥήτως ὄχι· διότι καὶ ὁ ἐφετεινὸς προϋπολογισμὸς θὰ ἀφήσῃ ἔλλειμμα, μεθ’ ὅλας τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἔφερε τὸ πολυπόθητον ἰσοζύγιον, καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἑπομένων ἐτῶν, μὲ ὅλας τὰς διαβεβαιώσεις ταύτας τῆς κυβερνήσεως, ἐπίσης ἔλλειμμα θ’ ἀφήσουν, διότι δυστυχῶς ἡ τοιαύτη οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις ἐπὶ πολλὰ ἔτη θὰ διαρκέσῃ μέχρις οὗ περιστάσεις εὐνοϊκώτεραι μᾶς ἐξαγάγουν τῆς δυσχεροῦς ταύτης θέσεως. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν, κατὰ τὴν γνώμην μου τοὐλάχιστον, ὁ προϋπολογισμὸς νὰ ἀντισηκώσῃ τὸ νέον τοῦτο βάρος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ προστεθῇ εἰς αὐτὸν διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν δύω σιδηροδρόμων μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Λαμίας, καὶ ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι ἢ ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Βονίτσης. Διὰ τοῦτο εἶπα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νομοθετῇ ἡ Βουλὴ τοιαῦτα σπουδαῖα μὲν κατὰ τὸ φαινόμενον, ἀλλὰ δύσκολα ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργα, καὶ νὰ ἐνασμενίζεται ἡ Κυβέρνησις, ὡς λαμβάνουσα τὴν πρωτοβουλίαν ἐπ’ αὐτῶν· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἔχωμεν καὶ τὰ μέσα νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα ταῦτα· καὶ τὰ μέσα ταῦτα, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξωσι, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν ἑπομένων ἐτῶν ν’ ἀντισηκώσωσι τὸ βάρος αὐτὸ τῶν 3½ ἑκατομμυρίων φράγκων, ἀφοῦ σήμερον ἔχομεν ἔλλειμμα καὶ θὰ ἔχωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον τοιοῦτον ἔλλειμμα; Ἀλλὰ πλὴν τοῦ νέου τούτου βάρους, τὸ ὁποῖον προστίθεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους, μετ’ ὀλίγον, κύριοι, θὰ ἀσχοληθῆτε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιΐας· διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νέα βάρη ἐπιβάλλονται εἰς τὴν κοινωνίαν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν διαφόρων φόρων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περὶ ὁδοποιΐας, πρόκειται ν’ αὐξήσουν οἱ φόροι κατὰ 2,500,000 δραχμῶν. Ἐννοεῖτε δὲ πολὺ καλὰ, ὅτι ἡ κοινωνία δὲν εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ δεχθῇ ἀνέτως καὶ ἀγογγύστως τὸ νέον τοῦτο βάρος, τὸ ὁποῖον τὸ περὶ ὁδοποιίας νομοσχέδιον ἐπιβάλλει εἰς αὐτήν. Ἔχομεν λοιπὸν ἐν συνόλῳ νέα βάρη εἰς λογαριασμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς κοινωνίας 6 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμυρίων δραχμῶν, δηλ. τὸ χρεώλυτρον καὶ τὸν τόκον τῶν 2 σιδηροδρόμων καὶ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ ὑπέρογκον τοῦτο ποσόν. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν, κύριοι, καὶ ὁ δημόσιος προϋπολογισμὸς καὶ ἡ κοινωνία νὰ μὴ αἰσθανθῶσι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὸν μὲν καὶ εἰς τὴν δὲ διὰ τῆς κατεσπευσμένης ἐπιψηφίσεως τῶν τοιούτων ἔργων, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἶναι ἀξιόλογα, ἀλλὰ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ταῦτα προκαλοῦσι, καθίστανται λίαν δυσβάστακτα. Αἱ ὀλίγαι αὗται παρατηρήσεις, κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι ἱκαναὶ νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῇ, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν τρίτην καὶ τελευταίαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐμβριθῶς ἐὰν πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους ἓν νέον καὶ δυσβάστακτον βάρος, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων. Ἐπομένως ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλὴ μετὰ σοβαρότητος ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἡμεῖς οἱ ἴδιοι καλούμεθα, ὡς σᾶς εἶπον ἤδη, νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιίας, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιβάλωμεν νέα βάρη εἰς τοὺς συμπολίτας μας ἐκ 2,500,000 δραχμῶν.

§124ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νέα βάρη 2,500,000 δραχμῶν;

§125ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ νέον νομοσχέδιον τῆς ὁδοποιίας, εἰς 2,500,000 ἀνέρχονται οἱ νέοι φόροι.

§126ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τώρα δὲν ἔχομεν ὁδοποιΐαν; λοιπὸν 4,000,000 θὰ ἐξοδεύσωμεν;

§127ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ νέα βάρη, κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς ὁδοποιΐας, συμποσοῦνται εἰς 2,500,000.

§128ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἴσα μὲ τὰ σημερινά.

§129ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, ὅταν ἐζήτησαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εὗρον ὅτι οἱ νέοι φόροι, οἱ ὁποῖοι δι’ αὐτοῦ ἐπιβάλλονται εἰς τὴν κοινωνίαν, ἀνέρχονται εἰς 1,755,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἐγὼ ἐξετάσας τὸ πρᾶγμα ἀκριβέστερον εὗρον ὅτι οἱ νέοι οὗτοι φόροι, οἱ ἐπιβαλλόμενοι διὰ τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νομοσχεδίου, ὡς σᾶς εἶπον, ἀνέρχονται εἰς 2,500,000. Ἔχομεν λοιπὸν, κύριοι, ἀφ’ ἑνὸς βάρος νέον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων 3,500,000 φράγκων· ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου νέον βάρος εἰς τὴν κοινωνίαν, κατὰ τὸ περὶ ὁδοποιΐας νομοσχέδιον, 2,500,000 δραχμῶν. Καὶ δὲν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐὰν ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ὑποστῶμεν, χωρὶς νὰ αἰσθανθῶμεν κἀνένα κλονισμὸν, αὐτὰ τὰ νέα βάρη; Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἑκατομμυρίων, ὄχι περὶ ποσοῦ εὐτελοῦς, καὶ δὲν πρέπει νὰ τὰ διέλθωμεν ἀπαρατηρήτως καὶ ἀσυζητήτως. Καὶ βεβαίως τώρα, ὅταν ψηφίζωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸν χάρτην, δὲν μᾶς κάμνει ἐντύπωσιν· ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ὁ χρόνος τῆς καταβολῆς αὐτῶν, τότε θὰ αἰσθανθῇ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς πόσην πλάνην εὑρισκόμεθα, ὅτε ἐπεσπεύδομεν τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτων νομοσχεδίων. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν τελευταίαν, ὡς σᾶς προεξέθεσα, ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν προηγουμένως περὶ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνομεν διὰ τῶν συμβάσεων, περὶ ὧν πρόκειται. Εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ προέδρου αὐτῆς εἴς τινα παρελθοῦσαν συνεδρίασιν μᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι τὰ βάρη ταῦτα τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων θὰ ὑποστῶσιν αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, διὰ τῶν ὁποίων θὰ διέλθωσιν οἱ σιδηρόδρομοι· ἀλλ’ ἴσα ἴσα τοῦτο εἶναι ἔτι μᾶλλον βαρύτερον καὶ δυσκατόρθωτον, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν ὀλίγαι τινὲς ἐπαρχίαι, δι’ ὧν πρόκειται νὰ διέλθουν οἱ σιδηρόδρομοι, νὰ ὑποστῶσι καὶ νὰ ἀποτίσωσιν ἓν τοσοῦτον ὑπέρογκον βάρος ἀπὸ 3,500,000 φραγ. ἀφοῦ θεωρεῖται τὸ βάρος τοῦτο δυσβάστακτον καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν; Κατὰ μείζονα λοιπὸν λόγον θέλει εἶσθαι δυσβάστακτον, ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ ὀλίγας τινὰς ἐπαρχίας. Προτείνω λοιπόν, κύριοι, τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως καὶ ἐπιψηφίσεως τοῦ περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης νομοσχεδίου μέχρις οὗ σκεφθῶμεν ἀνετώτερον περὶ τῆς ἐξευρέσεως τῶν μέσων, ὡς προεῖπον, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνομεν πρὸς τὰς ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι ἀνεδέχθησαν τὴν κατασκευὴν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου σιδηροδρόμου. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας, κύριοι, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ μέρος ἔνθα πρόκειται νὰ καταλήξῃ ὁ σιδηρόδρομος, δηλ. ἡ ἀκτὴ ἀπέναντι τῆς Βονίτσης, εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλον, διότι τὸ μέρος ἐκεῖνο εἶναι ἀβαθὲς καὶ ὡς τοιοῦτον εἶναι ἀπρόσιτον εἰς τὰ πλοῖα ὄχι μόνον μεγάλης χωρητικότητος ἀλλ’ οὔτε καὶ μικρᾶς. Ἐπομένως ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον καταλήγει ὁ σιδηρόδρομος εἰς τὴν ἀντικρὺ τῆς Πρεβέζης ἀκτὴν, ματαιοῦται· διότι ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω, νὰ ἐλλιμενίζωνται εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο πλοῖα χωρητικότητος ἔστω καὶ 100 τόνων, πρὸς τί θὰ χρησιμεύσῃ ὁ σιδηρόδρομος εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, ὅταν ἐκεῖ πλέον καταπαύει ἡ περαιτέρω μετὰ τῆς Εὐρώπης συγκοινωνία, τὴν ὁποίαν ὁ σιδηρόδρομος οὗτος ὑπόσχεται; Ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς παρατηρήσεως ταύτης, ἐπειδὴ ἔγεινε κατὰ τὰς παρελθούσας συνεδριάσεις πολὺς λόγος τοῦ σιδηροδρόμου, ἥτις προσδιορίζεται κατὰ χιλιόμετρα καθ’ ἑκάστην ὥραν, παρατηρῶ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν ἡ ταχύτης αὕτη ἴσως δὲν θεωρῆται δυσανάλογος καὶ ἀνεπαρκὴς κατὰ τὰς εἰς ἄλλην συνεδρίασιν γενομένας ὑπὸ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ παρατηρήσεις, οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπειδὴ ἐκ τῆς ταχύτητος τῆς μεγάλης ἢ τῆς μικρᾶς ἐξαρτᾶται καὶ ἡ στερεότης ἢ μὴ τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου, παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὅσον μικροτέρα εἶναι ἡ ταχύτης, κατὰ τοσοῦτον καὶ ὁ μηχανισμὸς τοῦ σιδηροδρόμου δὲν θὰ ᾖναι στερεός· διότι, ὅταν ὁ σιδηρόδρομος ἔχει μεγάλην ταχύτητα, πρέπει ἐξ ἀνάγκης καὶ αἱ μηχαναὶ αὐτοῦ καὶ αἱ σιδηραῖ ῥάβδοι καὶ ὅλος ὁ μηχανισμὸς νὰ ᾖναι στερεώτερος. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν εὑρίσκω ἐλαττωματικὸν τὸν προσδιορισμὸν τῆς ταχύτητος τοῦ σιδηροδρόμου εἰς 35 μόνον χιλιόμετρα καθ’ ὥραν, διότι ἡ μικρὰ ταχύτης αὐτοῦ δὲν θὰ μᾶς δώσῃ στερεὸν σιδηρόδρομον, ἐνῷ ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος ἔχῃ μεγαλειτέραν ταχύτητα, καὶ ὁ μηχανισμὸς του θὰ ᾖναι στερεώτερος καὶ ἡ ταχύτης θὰ ὑπηρετῇ τὰ συμφέροντα καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καλλίτερα, αὐξανομένη ἢ ἐλαττουμένη ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Ἀλλὰ, κύριοι, μοὶ μένει νὰ ἐξετάσω καὶ ἕνα λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον δὲν ἐξώφλησα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Λαμίας καὶ Πειραιῶς.

§130ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Τώρα πλέον εἶναι περασμένα αὐτά.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἰσχυρίσθην, ὅτι ἡ συμφωνία, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη δι’ 22,000,000 ἔστω καὶ φράγκων κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ τότε ἐπρόκειτο περὶ δραχμῶν πληρωτέων εἰς 11 ἐτησίας δόσεις καὶ ἀρχομένης τῆς πληρωμῆς τῆς πρώτης δόσεως μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἦτο πολὺ συμφερωτέρα ἀπὸ τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τῆς καταβολῆς 15,000,000 φράγ. εἰς 3 ἐτησίας δόσεις, ἀρχομένης τῆς πρώτης δόσεως μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς τότε ἰσχυρίσθη, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἦτο συμφερωτέρα ἡ συμφωνία, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἡ παρελθοῦσα ἔκαμεν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἐπιζήμιος κατὰ 16 ἑκατομμύρια δραχ. καὶ ἐπαρουσίασεν ἕνα λογαριασμὸν χρεωλυτικὸν, διὰ νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τούτου. Βεβαίως, κύριοι, ἐὰν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἓν δάνειον 22,000,000 φράγ. συνομολογούμενον εἰς 11 δόσεις καὶ πληρονόμενον χρεωλυτικῶς εἰς 33 ἔτη καὶ 144 ἡμέρας πρὸς 6% τόκον καὶ 1 χρεώλυτρον, φέρει τὸ ποσὸν ὅπερ ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ἤτοι 51,427,552 καὶ ὅτι ἓν ἕτερον δάνειον συνομολογούμενον εἰς τρεῖς ἐτησίας δόσεις πρὸς 5,000,000 ἑκάστην καὶ πληρονόμενον ἐπίσης καὶ τοῦτο χρεωλυτικῶς μὲ 6% τόκον καὶ 1 χρεώλυτρον ἐν διαστήματι ἐπίσης 33 ἐτῶν καὶ 144 ἡμερῶν φέρει 35,064,246 φράγ. ἐνοεῖται ὅτι αὐτὴ ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν τῶν 2 ποσοτήτων, εἶναι 16 ἑκατομ. φράγκων ἢ δραχμῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ ὁ λογαριασμὸς κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις ἐπαρουσίασεν αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ λογαριασμὸς πρέπει νὰ ἐξετασθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, κατὰ τὸ σύστημα τῆς πληρωμῆς ἑκάστου ποσοῦ, καὶ ἐξηγοῦμαι· παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ μετὰ προσοχῆς καὶ ὑπομονῆς, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ λογαριασμῶν, τοὺς ὁποίους διὰ νὰ ἐννοήσῃ τις πρέπει νὰ προσέξῃ πολύ. Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη, ἠθέλαμεν νὰ πληρώσωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν 22,000,000 φράγκων, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. πρωθυπουργὸς, καὶ οὐχὶ δραχμῶν, εἰς 11 ἐτησίας δόσεις, ἤγουν τὸ 1876, ὅτε ἤθελε περαιωθῆ ἡ κατασκευὴ ὅλου τοῦ σιδηροδρόμου, τὴν πρώτην δόσιν 2 ἑκατομ. τὸ 1877 δύω ἕτερα ἑκατομμύρια, τὸ 1878 ἐπίσης 2 ἑκατομμύρια καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τοῦ 1886, κατ’ ἔτος ἀνὰ 2 ἑκατομμύρια φράγκων. Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωμεν εἰς τὴν ἑταιρίαν 15,000,000 φράγκων, τὰ μὲν 5 ἑκατομμύρια μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους, τὰ ἄλλα 5 μετὰ παρέλευσιν 2 ἐτῶν καὶ τὰ 5 ἄλλα μετὰ παρέλευσιν 3 ἐτῶν, τὸ ὅλον 15 ἑκατομμύρια εἰς διάστημα 3 ἐτῶν· ἑπομένως, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχει διαθέσιμα χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον, ὅπως δυστυχῶς δὲν ἔχει πραγματικῶς, διὰ νὰ πληρώσωμεν αὐτὸ τὸ ποσὸν εἰς τὸν ἐργολάβον...

§132ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν ἔχῃ, τὸ ἴδιον εἶναι.

§133ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ᾖναι· καὶ ἀναγκασθῶμεν νὰ δανεισθῶμεν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ μίαν Τράπεζαν πρὸς 6% τόκον καὶ 1% χρεώλυτρον, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ πληρώσωμεν διὰ τὴν πρώτην δόσιν τῶν 5,000,000 φράγκων τὸ 1875 ἔτος 350,000 φράγκα, ἐν ᾧ κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη τὸ 1875 δὲν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν τίποτε. Τὸ 1876, κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς παρούσης κυβερνήσεως, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωμεν ἄλλας 700,000 φράγκων καὶ 350 χιλ. ὡς καὶ τὸν τόκον αὐτῶν ἐκ φράγ. 24,000, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν ἀπὸ τὸ 1875, τὸ ὅλον 1,074,500, καὶ τὸν τόκον αὐτῶν, τὸν ὁποῖον θὰ πληρώνωμεν εἰς τὸν δανειστήν μας ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι δὲν θὰ ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ πληρώνωμεν τὰς ληγούσας δόσεις καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ πληρώνωμεν τόκον καὶ ἀνατοκισμόν.

§134ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖος σᾶς τὸ εἶπεν αὐτό; Ὅλα τὰ δάνεια τὰ ἐβάλαμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§135ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν εἴχαμεν χρήματα διαθέσιμα διὰ νὰ πληρόνωμεν τὸν τόκον καὶ τὸ χρεώλυτρον τῶν 15,000,000 φράγκων, τὰ χρήματα ταῦτα ἠδυνάμεθα νὰ τὰ μεταχειρισθῶμεν εἰς ἄλλας χρείας μας. Ἔχομεν βάρος λοιπὸν τὸ 1876 ἔτος φράγκων 1,074,500, κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὔτε ἑνὸς λεπτοῦ βάρος κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22,000,000 τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη. Τὸ 1877 ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν 1,050,000, κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, διότι θὰ πληρώσωμεν δι’ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον κατεβλήθη ἤδη εἰς τὴν ἑταιρίαν, τόκον καὶ χρεώλυτρον· τὸ ποσὸν τοῦτο ἂν προστεθῇ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 1,074,500 φράγκων, ὅπερ θὰ ὀφείλωμεν τὸ 1876 ὡς ἀνωτέρω εἶπον, λογαριασθῇ δὲ καὶ ὁ τόκος τοῦ ποσοῦ τούτου ἐκ φράγκων 75,220 καὶ ἀφαιρέσωμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου 140,000 φράγκων, τὰ ὁποῖα διὰ πρώτην φορὰν θὰ πληρώσωμεν κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων, διότι τὸ 1876 θὰ καταβάλωμεν τὴν πρώτην δόσιν ἐκ δύω ἑκατομμυρίων καὶ τὸ 1877 θὰ πληρώσωμεν τὸν τόκον καὶ χρεώλυτρον τοῦ ποσοῦ τούτου πρὸς 6 καὶ 1%, ἤτοι φράγκα 140,000, ἔχομεν ὑπόλοιπον εἰς βάρος τῆς συμβάσεως τῶν 15,000,000 φράγκα 2,059,715, ἐν ᾧ κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη τὸ 1877 θὰ ἤμεθα βεβαρυμένοι μόνον μὲ 140,000 φράγκων. Ἰδοὺ λοιπὸν ἀμέσως μία μεγίστη διαφορὰ εἰς τὸ 3 ἔτος, συνισταμένη ἀπὸ 2,059,715.

§136ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἴδωμεν παρὰ κάτω τί γίνεται.

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ τρία λοιπὸν πρῶτα ἔτη ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διαφορὰ ἡ μεγάλη, ὅτι κατὰ μὲν τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων φράγκων θὰ ἤμεθα βεβαρυμένοι μόνον μὲ 140 χιλιάδας φράγκων, κατὰ δὲ τὴν σύμβασιν τῶν 15 ἑκατομμυρίων θὰ ἔχωμεν ἓν βάρος ἐκ 2,059,715, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν δηλονότι καὶ τῶν 140 χιλιάδων φράγκων, τὰ ὁποῖα ἠθέλαμεν πληρώσει κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων.

§138Ν. ΣΟΥΤΣΟΣ. Τὰ τρία τελευταῖα ἔτη τί θὰ γείνῃ;

§139ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ ὁ λογαριασμός. Τὸ 1878 θὰ πληρώσωμεν κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων 280 χιλιάδας φράγκων καὶ θὰ ἔχωμεν ὑπόλοιπον εἰς βάρος τῆς συμβάσεως τῶν 15 ἑκατομμυρίων φράγκ· 2,973,895. Τὸ 1879 θὰ ἐπληρόναμεν, κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων, 420 χιλ. φράγκα, κατὰ τὴν σύμβασιν δὲ τῶν 15 ἑκατομμυρίων θὰ ἔχωμεν βάρος ὑπόλοιπον 3,812,067 φράγκων. Τὸ 1880 θὰ ἐπληρόναμεν, κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων, φράγκα 560 χιλιάδας, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὁποίων θὰ ἔχωμεν βάρος, κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, φράγκα 4,568,911.

§140ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Τὸ τέλος ποῖον θὰ ᾖναι;

§141ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς λοιπὸν ὁ λογαριασμὸς ἐξακολουθεῖ κατ’ ἔτος διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ἀνατοκισμοῦ τῶν ποσοτήτων, τὰς ὁποίας θὰ πληρόνωμεν κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ἥτις θὰ ἀφίνῃ κατ’ ἔτος ἓν ἔλλειμμα ἀρκετὰ σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον μέχρι τινὸς, ἤτοι μέχρι τοῦ 1909 θὰ φθάνῃ εἰς 7,255,006 φράγκα. Μετὰ ταῦτα ἀρχίζει νὰ ἐλαττοῦται, διότι τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων πρόκειται νὰ ἐξοφληθῇ τὸ 1912 κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας καὶ τὸ δάνειον τῶν 22 ἑκατομμυρίων πρόκειται νὰ ἐξοφληθῇ τὸ 1920 ἐπίσης κατὰ τὸ αὐτὸ σύστημα. Ἀπὸ τὰ 7,255,006 φράγκα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν πλεόνασμα εἰς βάρος τῆς συμβάσεως τῶν 15 ἑκατομμυρίων, κατὰ τὸ 1909 ἔτος ἀρχίζει τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ ἐλαττοῦται εἰς 7,145,706, εἰς 6,818,756, εἰς 6,258,917 κατὰ τὸ 1912 ἔτος. Κατὰ τὸ ἔτος λοιπὸν τοῦτο, καθ’ ὃ ἐξοφλεῖται ὁλόκληρον τὸ χρέος κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ἔχομεν ἓν πλεόνασμα εἰς βάρος τῆς συμβάσεως αὐτῆς 6,258,917 φράγκων. Ἀπὸ τοῦ 1913 ἔτους ἐξακολουθεῖ ἡ πληρωμὴ τοῦ χρεωλύτρου καὶ τοῦ τόκου τῶν 22 ἑκατομμυρίων πρὸς ὁλοσχερῆ ἐξόφλησιν αὐτοῦ· τὸ ποσὸν τότε, ὅπερ κατὰ πλεονασμὸν εἶχε μείνει εἰς βάρος τῆς συμβάσεως τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ἐλαττοῦται, διότι προστίθεται μὲν ὁ τόκος καὶ ὁ ἀνατοκισμὸς εἰς τὰ 6,258,917 φράγκων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀφῆκε χρέος τὸ 1912 ἡ σύμβασις τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ ἀφαιρουμένου τοῦ ποσοῦ φράγκων 1,035,232, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπληρώναμεν κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων τὸ ἔτος 1913, ἀπὸ τὸν ἀνατοκισμὸν τοῦτον ἡ σύμβασις τῶν 15 ἑκατομμυρίων κατὰ τὸ 1913 ἐλαττοῦται εἰς 5,661,809, τὸ 1914 ἐλαττοῦται εἰς 5,162,903, τὸ 1915 ἐλαττοῦται εἰς 4,769,074, τὸ 1916 ἐλαττοῦται εἰς 4,487,677, τὸ 1917 ἐλαττοῦται εἰς 4,326,582, τὸ 1918 ἐλαττοῦται 4,294,210, τὸ 1919 αὐξάνει εἰς 4,399,572 καὶ τὸ 1920 αὐξάνει εἰς 4,652,310. Ἀφίνει λοιπὸν ἔλλειμμα καθαρὸν ἡ σύμβασις τῶν 15 ἑκατομμυρίων, παραβαλλομένη μὲ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων, φράγκα 4,652,310· ἐννοεῖται πάντοτε διὰ τοῦ ἀνατοκισμοῦ τῶν δόσεων τῶν 15 ἑκατομμυρίων, τὰς ὁποίας μέλλομεν νὰ πληρώσωμεν ἐντὸς μικροῦ χρονικοῦ διαστήματος. Ἔχομεν λοιπόν, κύριοι, τὴν διαφορὰν τῶν 16 ἑκατομμ. φράγ. εἰς βάρος τῆς συμβάσεως τῶν 22 ἑκατομμυρίων, ὅπως παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἴς τινα παρελθοῦσαν συνεδρίασιν; Ὄχι μόνον, ὡς σᾶς ἀπέδειξα διὰ τῶν ἀριθμῶν, δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διαφορὰ εἰς βάρος τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διεπραγματευόμεθα, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ὑπάρχει διαφορὰ καθαρὰ καὶ ἀναμφισβήτητος, εἰς βάρος τῆς συμβάσεως τῶν 15 ἑκατομμυρίων, φράγκα 4,652,310. Ἐὰν λοιπὸν ἡ κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην διὰ τῆς χορηγήσεως χρηματικῆς ἀποζημιώσεως ἐκ 15 ἑκατομμυρίων φράγκων, νομίζουσα ὅτι προσφέρει ἐπωφελῆ τινα ὑπηρεσίαν εἰς τὸ κράτος διότι κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην ὑπῆρχε διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον ἐκ 16 ἑκατομμ. φράγκα σχετικῶς πρὸς τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων, τὴν ὁποίαν διεπραγματεύετο τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Βούλγαρη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ ὁμολογήσῃ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς κύριος Δεληγεώργης, ὅτι ὑπέπεσεν εἰς πλάνην ἀσυγχώρητον, καὶ ὅτι ἐὰν ἐπὶ τῷ ὅρῳ τούτῳ ἔκαμε τὴν σύμβασιν ταύτην, πρέπει ἐπίσης νὰ συνομολογήσῃ ὅτι ἐζημίωσε τὸ Ἔθνος σημαντικά, διότι τὰ 51,427,552 φράγ. τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ πληρωθῶσι κατὰ τὴν σύμβασιν τῶν 22 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα προσέφερεν ἡ κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη, τὰ ἀναβιβάζει ἡ τοῦ κ. Δεληγεώργη σύμβασις τῶν 15 ἑκατομμυρίων εἰς 56,079,862. Ἐὰν ὅμως ἡ κυβέρνησις ἐπιμένῃ ἰσχυριζομένη ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο συμβάσεων εἶναι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως τῶν 15 ἑκατομμυρίων, βεβαίως ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ πείσω αὐτὴν νὰ μεταβάλῃ τὴν γνώμην της, ἀλλ’ ὁ λογαριασμὸς εἶναι εὐχερὴς καὶ ἁπλούστατος, καὶ ὅπως ἐγὼ ἠδυνήθην νὰ καταστρώσω αὐτὸν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην (δεικνύει τὴν ἀνὰ χεῖράς του κατάστασιν τῶν λογαριασμῶν) μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν ἀκρίβειαν, δύναται καὶ ἕκαστος ἐξ ὑμῶν νὰ τὸν καταστρώσῃ διὰ νὰ πεισθῇ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου.

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ αὐτὴ ἡ σημείωσις.

§143ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως θὰ καταχωρισθῇ (τὴν ἐγχειρίζει εἰς τὸν στενογράφον). Ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς. Λογαριασμὸς ἐμφαίνων τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν 15,000,000 φράγκων ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν 22,000,000 φράγκων ἀφ’ ἑτέρου πρὸς 6% τόκον καὶ 1% χρεώλυτρον, πληρωτέων εἰς 33 ἔτη καὶ 141 ἡμέρας.

Δὲν εἶχε λοιπὸν δίκαιον ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα νὰ κατακρίνῃ ἔστω καὶ ἐμμέσως πως τὰς διαπραγματεύσεις τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως διὰ τὴν προσφορὰν τῶν 22 ἑκατομμ, διότι ἡ προσφορὰ ἐκείνη ἦτο λίαν συμφερωτέρα ἀπὸ τὴν προσφορὰν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις, τῶν 15 ἑκατομμ. πληρωτέων εἰς τρεῖς ἐτησίας δόσεις, ἤτοι κατὰ τὸ 1874, 1875 καὶ 1876· διότι ἡ συμφωνία τὴν ὁποίαν διεπραγματεύετο τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη, ὡς σᾶς ἀπέδειξα δι’ ἀριθμῶν ἀναμφισβητήτων, ἦτο πολὺ καλλιτέρα καὶ συμφερωτέρα διὰ τὸ κράτος καὶ διὰ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ, ὅστις, κατὰ τὴν σύμβασιν ἡμῶν, μετὰ 4 ἔτη, δηλαδὴ μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου, ἔμελλε νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ 140 χιλιάδας φράγκων καὶ οὕτω καθεξῆς κατ’ ἔτος, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνεται μὲ αὐτὸ τὸ μέγα ποσὸν, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβαρύνῃ αὐτὸν ἡ σύμβασις τῶν 15 ἑκατομμ. τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.

§144ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν δίδει, διότι λογαριάζει... (θόρυβος)· ἡ Κυβέρνησις δὲν τὰ τοκίζει.

§145ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ λογαριάζῃ, κύριε βουλευτὰ, ὅπως λογαριάζει πᾶς ἄνθρωπος καὶ πᾶν τραπεζικὸν κατάστημα.

§146ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πληρόνει ὅμως τὸ δημόσιον τοὺς τόκους.

§147ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λογαριάζει ὅπως ἓν κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ διαθέσῃ ἢ νὰ λάβῃ χρήματα εἴτε ὡς δανειστὴς εἴτε ὡς δανειζόμενος.

§148ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ συστήσωμεν μίαν ἐπιτροπὴν ἐκ προσώπων, τῶν ὁποίων τὴν ἐκλογὴν ἀφίνομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς λογιστικὰς γνώσεις, καὶ ἐὰν δὲν ᾖναι ἀληθέσατοι αὐτοὶ οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, τότε μάλιστα δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐρχώμεθα καὶ νὰ λέγωμεν... (θόρυβος). Προτείνω λοιπὸν νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ ἵνα ἴδωμεν ποῦ κεῖται ἡ ἀλήθεια. Δέχεσθε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ 15,000,000 πληρονόμενα ἐντὸς τριετίας εἶναι περισσότερα, ἢ τὰ 22,000,000 ἐντὸς ἑνδεκαετίας;

§149ΜΑΚΡΗΣ. Τώρα θὰ ἀκούσητε, κύριε Κεχαγιᾶ, μὴ βιάζεσθε.

§150ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν ἐζήτησα τὴν πραγματογνωμοσύνην αὐτήν· εἶπα νὰ διορισθοῦν πραγματογνώμονες διὰ νὰ δικάσουν, καὶ ἐγὼ προτείνω τὸν κύρ. Σοῦτσον τὸν ἴδιον, ἐὰν τὰ 15,000,000 πληρονόμενα ἐντὸς 3 ἐτῶν κατ’ ἔτος ᾖναι ὀλιγώτερα τῶν 22,000,000, πληρονομένων εἰς τὰς προθεσμίας του ἕκαστον.

§151ΛΑΠΑΣ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐτελείωσε πλέον.

§152ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ, κύριοι, ὅτι παρακαίρως γίνεται αὐτὴ ἡ ἀντίῤῥησις, αὐτὸς ὁ λογαριασμὸς ἐκ μέρους μου, μολονότι ἐγκαίρως ἐγένετο τότε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Λακεδαίμονος, ὅστις ἰσχυρίσθη καὶ ἀπέδειξε δι’ ἀριθμῶν ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 15,000,000 εἶναι ὑπέρτερον τῶν 22,000,000. Ἀλλ’ ἐπειδὴ μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Σπάρτης ὁ κύριος πρωθυπουργὸς μᾶς ἐπαρουσίασεν ἕνα λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι ἐκ τοῦ προχείρου κατεσκεύασε τὸ γενικὸν λογιστήριον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπειράθη νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται ἤδη διὰ τῆς νέας συμβάσεως, εἶναι ὀλιγώτερον κατὰ 16 περίπου ἑκατομμύρια σχετικῶς πρὸς τὴν σύμβασιν τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀνασκευάσω δι’ ἀριθμῶν καὶ διὰ πραγματικῶν λόγων τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, διὰ νὰ γνωρίζῃ καὶ ἡ Βουλὴ τί ἐπεψήφισεν καὶ ποία ἡ ἀληθὴς διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύω συμβάσεων· διότι βεβαίως θὰ ἦτον ἀξία μομφῆς ἡ Κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συνομολογήσῃ μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐζημίου τὸ δημόσιον πλέον τῶν 16,000,000 φράγκων σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπὸ τῆς νῦν Κυβερνήσεως συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀπέδειξα σαφῶς καὶ δι’ ἀριθμῶν, ὅτι ἐκείνη ἡ σύμβασις ἦτον συμφερωτέρα ἀπὸ ταύτην κατὰ 4,652,300. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πᾶσα μομφὴ, ἥτις εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως ἐῤῥίφθη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κυρίου Βούλγαρη, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἦτον ἀβάσιμος καὶ δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ἀνασκευασθῇ διὰ τῶν πραγμάτων.

§153ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Πρώτην ἤδη φορὰν, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, τὸ ἑλληνικὸν βουλευτήριον ἔλαβε τὴν ἀγαθὴν τύχην νὰ συζητήσῃ σπουδαίαν σιδηροδρομικὴν ἐν Ἑλλάδι ἐπιχείρησιν. Ἐκ τῶν προαγορευσάντων κατὰ τῆς συμβάσεως ἤκουσα ἀξιολόγους πανηγυρικοὺς εἰς τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἀναφερομένους, πλὴν ἤκουσα περὶ τὸ τέλος καὶ τὴν καταδίκην τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως. Πᾶς προοιμιασθεὶς διὰ τοιούτων πανηγυρικῶν κατέληξε παραδόξως πως κατὰ τῆς συμβάσεως καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τοῦτο· ἀλλ’ ἐγὼ ἐπειδὴ θὰ καταλήξω ἀντιθέτως, παραιτοῦμαι ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκθειάσω τὴν μεγαλουργὸν δύναμιν τῶν τῆς συγκοινωνίας μέσων, προτιμῶν νὰ πράξω τοῦτο δι’ ἔργων, τοὐτέστι διὰ τῆς ψήφου μου. Αἱ κατὰ τῆς συμβάσεως αἰτιάσεις παρατηρῶ ὅτι εἰς ἐπουσιώδη μέρη αὐτῆς ἰδίως ἀπευθύνονται, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει ὅτι αἱ κύριαι βάσεις αὐτῆς δὲν εἶναι δεκτικαὶ προσβολῆς τινος· τοιούτῳ τρόπῳ ἤκουσα, ὅτι ἀφοῦ τὸ δημόσιον ὑποχρεοῦται διὰ τῆς συμβάσεως νὰ προβῇ εἰς μεγάλας χρηματικὰς προκαταβολὰς, πρὸς τί νὰ μὴ ἀναλάβῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν σιδηροδρομικὴν ἐπιχείρησιν· ὅτι κακῶς ἐν τῇ συμβάσει δὲν συμφωνοῦνται καὶ τὰ σημεῖα, δι’ ὧν θὰ διέρχεται ἡ ἁμαξοστοιχία· ὅτι ἡ ταχύτης ἡ συνομολογηθεῖσα εἶναι μικρά· ὅτι ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὸ διάγραμμα τοῦ σιδηροδρόμου ἐκ προοιμίων. Καί τοι αἱ αἰτιάσεις αὗται δὲν ἀπευθύνονται κατὰ τῆς ἀρχῆς ἢ κατὰ τῶν βάσεων τῆς συμβάσεως, οὐδὲν ἧττον, ἐὰν ἀπεδεικνύοντο ἀκριβεῖς, ἤθελον κλονήσει τὴν πεποίθησίν μου· πλὴν δὲν ἐπείσθην καὶ ἰδοὺ ἐν ὀλίγοις προβαίνω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν κατὰ τῶν αἰτιάσεων τούτων λόγων μου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀναδεχθῇ ἐργολάβου ἔργα· ὁ σύγχρονος πολιτισμὸς καθιέρωσε τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁ κάκιστος ἐπιχειρηματίας καὶ ἐργολάθος εἶναι τὸ δημόσιον· οἱ Κεδῖβαι τῆς Αἰγύπτου μόνοι δὲν ἐπείθοντο περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς διαληφθείσης ἀρχῆς. Ἐν Ῥωσσίᾳ ὁμολογουμένως τὸ δημόσιον ἀνέλαβεν οἴκοθεν τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, ἀλλὰ λόγοι ὅλως ἐξαιρετικοὶ ὑπηγόρευσαν εἰς τὸ μέγα τοῦτο κράτος τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν· πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ λόγοι, οὓς οὐδεὶς ἀγνοεῖ, μετὰ τὸ 1856 ἐπιτακτικῶς ἐπέβαλον εἰς τὴν αὐτοκρατορίαν τῆς Ἄρκτου τὴν ἐσπευσμένην κατασκευὴν τῶν Ῥωσσικῶν σιδηροδρόμων. Αἱ ἑταιρίαι ἐν γνώσει τῆς ἐπειγούσης ταύτης ἀνάγκης, ἤθελον ἐκμεταλλευθῇ αὐτήν· πρὸς δὲ ἑταιρίαι καὶ Κυβέρνησις ἀνεχώρουν ἀφ’ ὅλως ἀντιθέτων ἀρχῶν κατὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων· αἱ μὲν ἑταιρίαι ἐπεδίωκον ἐμπορικοὺς καὶ κερδοσκοπικοὺς ἐν γένει σκοποὺς, ἀπαιτοῦσαι νὰ ἐπιχειρήσωσι τὰ ἔργα ταῦτα ὅπου ὁ πυκνὸς συνοικισμὸς καὶ ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου ὑπέσχοντο μόνιμα καὶ μεγάλα κέρδη· τὸ δημόσιον, τοὐναντίον, κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν τοιούτων ἔργων ἐπεδίωκε καθαρῶς πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικοὺς σκοποὺς, ἐπιφυλαχθὲν κατόπιν νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς θεραπείας τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν. Καὶ τῳόντι, κύριοι· ἂν ἡ Ῥωσσικὴ Κυβέρνησις ἤθελε συλλάβει ποτὲ τὴν φοβερὰν ἰδέαν νὰ συνδέσῃ διὰ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς τὴν Μόσχαν μὲ τὸ Ἀφγανιστάν, ὁποία ἑταιρία ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ τοιοῦτόν τι ἔργον; Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ῥωσσικὴ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν ἐγκαίρως τὴν ἀρχὴν, ὅτι κάκιστος ἐργολάβος καὶ διαχειριστὴς εἶναι τὸ δημόσιον, διὸ καὶ ἐπώλησε τοὺς σιδηροδρόμους εἰς ἑταιρίας· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δὲ τῆς πωλήσεως ταύτης χρονολογεῖται ἡ δόκιμος διεύθυνσις καὶ ἡ εὔστοχος ὑπηρεσία τῶν σιδηροδρόμων, ὡς πάντες οἱ ἐν Ῥωσσίᾳ διατρίψαντες ὁμολογοῦσιν. Οὕτω καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ἡ κυβέρνησις καί τοι ἐπιφυλαχθεῖσα τὸ δικαίωμα ἐν ταῖς συμβάσεσιν αὑτῆς μετὰ τῶν ἑταιριῶν, τῆς ἐξαγορᾶς τῶν σιδηροδρόμων, οὐδέποτε ὅμως ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ τοιούτου δικαιώματος, πειθομένη ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου δὲν ἤθελον καλύπτει οὐδὲ τοὺς τόκους τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ τὴν διαληφθεῖσαν ἐξαγοράν. Καὶ ἂν ἡ καθιερωμένη ἀρχὴ, ὅτι τὸ δημόσιον ὀφείλει νὰ ἀφίσταται τοιούτων ἐπιχειρήσεων καὶ διαχειρίσεων, δὲν ἤθελεν ἀνευρεθῇ ἐν τῇ πεφωτισμένῃ Εὐρώπῃ, ἡμεῖς ἐντὸς τῶν πραγμάτων τῆς Ἑλλάδος εἴχομεν τὸ καθῆκον, ἐπιτραπήτω μοι νὰ τὸ εἴπω, νὰ τὴν ἀνακαλύψωμεν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ σημεῖα, δι’ ὧν θὰ διέρχεται ἡ ἁμαξοστοιχία, παρατηρῶ ὅτι ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις ὁρίζει τὰ κύρια σημεῖα, ἀλλὰ τῶν ἰδιαιτέρων σταθμῶν δὲν ἠδυνάμεθα καὶ ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἀπαιτήσωμεν τὸν προσδιορισμὸν, καθόσον προηγεῖται τὸ διάγραμμα· ἀλλὰ τοῦτο, ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἠδύνατο ἡ ἑταιρία νὰ ὑποβάλῃ, διότι ἀπαιτεῖται πρὸς καταρτισμὸν τούτου ἀπώλεια χρόνου καὶ δαπάναι ὑπέρογκοι, ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἐφ’ ὅσον εἶναι ἄδηλον τὸ μέλλον τῆς συμβάσεως, δὲν δυνάμεθα καὶ νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ἑταιρίαν εἰς τοιαύτας θυσίας. Ἂν παρεχωρούσαμεν τὸ ἔργον εἰς ἐργολάβους πρὸς τόσον τὸ χιλιόμετρον, τότε μόνον ἐνδιέφερεν ἡμᾶς μεγάλως ὁ τῶν σημείων ἀκριβὴς προσδιορισμὸς, καθόσον δὲν ἔπρεπε νὰ μένῃ ὁ ἐργολάβος ἐλεύθερος κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἐδάφους. Ἀλλὰ διὰ τῶν σημείων οὐσιωδῶς τί ζητοῦμεν; νομίζω, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν νὰ διέρχεται ἡ ἁμαξοστοιχία ἀπὸ τὰ κέντρα τοῦ συνοικισμοῦ καὶ ἐκ τῶν μερῶν ἔνθα ἡ κίνησις τῆς ἐσωτερικῆς ἐμπορίας εἶναι μᾶλλον ἀκμαία· ἀλλὰ μὴ ἄρα ἡ ἑταιρία ἡ ἴδια συμφέροντα ὑπηρετοῦσα δὲν ἐπιδιώκῃ τὸν αὐτὸν σκοπὸν ὡς ἡμεῖς; Αἱ λεπτομέρειαι συμβάσεώς τινος πρέπει ἀκριβῶς βεβαίως νὰ ὁρίζωνται, ἀλλὰ πότε; ὅταν ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας τὰ συμφέροντα τῶν συμβαλλομένων τυγχάνουσιν εἰς ἀντίθεσιν καὶ οὐχὶ εἰς ἁρμονίαν· ἄλλως τε, τὸ «cahier des charges» θὰ συνταχθῇ κατόπιν τῇ παρεμβάσει τῆς Κυβερνήσεως. Τινὲς τῶν προαγορευσάντων δὲν ἀρκοῦνται εἰς τὴν ταχύτητα τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Πρίντιζι, ἐπιθυμήσαντες νὰ ὑπερακοντίσωμεν ἡμεῖς τοὺς Ἰταλούς. Ἐγὼ, κύριοι συνάδελφοι, ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐπιθυμῶ τὴν ταχύτητα Ἀμερικανικῶν τινων σιδηροδρόμων, οἵτινες δι’ ὑπερμέτρου ταχύτητος οὐ μόνον συντέμνουσι τὰς ἐν τῇ Ἀμερικῇ ἀποστάσεις, ἀλλὰ καὶ θαυμασίως συντέμνουσι τὴν ἀπὸ τῆς Ἀμερικῆς καὶ τοῦ ᾅδου ἀπόστασιν· ἐντεῦθεν ὑπομιμνήσκω καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μέσσης συνάδελφον τὴν Ἰταλικὴν παροιμίαν «qui va piano va sano» ἄλλως τε, καὶ τὸ παρατηρούμενον τοῦτο ἁμάρτημα τῆς συμβάσεως δὲν εἶναι καὶ ἐκ τῶν ἀνεπανορθώτων, καθόσον τὸ δημόσιον διά τινος προσφορᾶς δύναται νὰ ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς ἑταιρίας κατόπιν καὶ μείζονα ταχύτητα τῶν ἁμαξοστοιχιῶν, ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν προλάβῃ καὶ μόνη νὰ πράξῃ τοῦτο, τὰ ἴδια συμφέροντα ὑπηρετοῦσα. Ταῦτα λέγων δὲν ἐννοῶ ὅτι ἡ συζητουμένη σύμβασις παρέχει ἡμῖν τοὺς ἀρίστους ὅρους, οὐχί· ἀλλὰ οἱ ὅροι ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἐν Ἑλλάδι συναντωμένας δυσχερείας διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ὁμαλὸν καὶ ἐπίπεδον τῆς χώρας διευκόλυνον ἐν Ῥωμουνίᾳ καὶ εἰς τὰ Στὲπ τῆς Ῥωσσίας τὰ τοιαῦτα ἔργα, ἀλλ’ οἱ χωρογραφικοὶ λόγοι, τὸ ὀρεινὸν τῆς ἡμετέρας χώρας δὲν εἶναι ἡ πρωτίστη δυσχέρεια, ἣν ἡ φύσις μᾶς προτάσσει· ὑπάρχουσιν ἕτερα κωλύματα πολὺ σπουδαιότερα. Αἱ ἑταιρίαι δὲν προθυμοποιοῦνται νὰ ἀναλάβωσι τὰ πολυδάπανα ταῦτα ἔργα παρὰ μόνον ἐν αἷς χώραις ὁ συνοικισμὸς εἶναι πυκνὸς καὶ ἡ ἐμπορικὴ κίνησις ἀκμαία. Ὁ συνήθως ἐγγυώμενος τόκος παρὰ τῶν Κυβερνήσεων τέσσαρα ἢ πέντε τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ δαπανηθησομένου κεφαλαίου δὲν εἶναι τὸ κύριον κέρδος, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκουσιν αἱ ἑταιρίαι· τοὺς σιδηροδρόμους δὲν ἀναλαμβάνουσι παρὰ μόνον ὁσάκις κατόπιν ἀκριβῶν ὑπολογισμῶν πεισθῶσιν ὅτι τὰ κέρδη θὰ ὦσιν ἀνώτερα. Ἄλλη τις δυσχέρεια, προτασσομένη εἰς τὴν παρ’ ἡμῖν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, εἶναι ἡ γεωγραφικὴ τῆς χώρας θέσις, καθ’ ὅσον δυστυχῶς δὲν ἔχομεν ὅμορον κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ συνδέῃ ἡμᾶς διὰ σιδηροδρομικῶν γραμμῶν μετὰ τῆς πεπολιτισμένης Δύσεως. Ἡ Ῥωμουνία διὰ μικρῶν θυσιῶν ἐστρώθη διὰ σιδηροδρόμων· ἀλλὰ μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν, ἣν ἔχω πρὸς τοὺς μεταναστάτας τοῦ Τραϊανοῦ, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ εὐεργέτημα τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν γεωγραφικὴν αὐτῆς θέσιν ὡς ἐκ τῆς γειτνιάσεώς της μετὰ τῆς Γερμανίας, ἥτις μέγιστον ἔχει ἐνδιαφέρον εὐκόλως νὰ προσπορίζεται τὰ ἄφθονα τῶν χωρῶν τοῦ κάτω Δουνάβεως προϊόντα, καὶ νὰ παράσχῃ ἔντασιν εἰς τὸ γερμανικὸν ἐμπόριον διὰ τῆς προσεγγίσεως, οὕτως εἰπεῖν, τῆς Γερμανίας μετὰ τῆς Μαύρης θαλάσσης· ἄλλως τε καὶ ὁ σκοπὸς ἐνδεχομένης ὑπερασπίσεως τῶν ὀχθῶν τοῦ Προύτου παρὰ γερμανικῶν λεγεώνων δὲν ἦτον ὅλως ἀλλότριος τοῦ ζήλου, ὃν οἱ Γερμανοὶ ἔδειξαν κατὰ τὴν ἐπιχείρησιν τῶν ἐν Ῥωμουνίᾳ σιδηροδρόμων. Τὸ μικρὸν ἡμῶν κράτος ὅμως καὶ ἂν κατώρθου νὰ στρώσῃ τὴν ἡμετέραν χώραν διὰ πολλῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, καὶ πάλιν ἡ κίνησις αὐτῶν ἤθελεν εἶσθαι χαλαρὰ, καθόσον δὲν δύνανται οἱ ἡμέτεροι σιδηρόδρομοι νὰ γείνωσι διεθνεῖς, ὑπάρχοντος μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς λοιπῆς Εὐρώπης μεσοτοίχου, ὅπερ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπεραναβῶμεν. Οἱ ὅμοροι λαοὶ τυγχάνουσιν ἐν καταστάσει πενιχρᾷ, τὸ δὲ ὅμορον κράτος ὑστερεῖ καὶ ἡμῶν κατὰ τὰ παρομαρτοῦντα τὸν πολιτισμὸν τῆς προόδου μέσα. Ἂν οἱ τουρκικοὶ σιδηρόδρομοι συνέδεον τὴν Εὐρώπην μετὰ τῶν ὁρίων μας, πλεῖσται ὅσαι ἑταιρίαι μὲ ὠφελίμους δι’ ἡμᾶς ὅρους ἤθελον προθύμως ἀναλάβει καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν ἡμετέρων σιδηροδρόμων· ἀλλ’ ἀτυχῶς, ἐπαναλαμβάνω, ὑπάρχει μεσότοιχον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὑπερπηδήσωμεν. Τοὺς ὅρους τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως σχετικῶς τῶν ἡμετέρων περιστάσεων εὑρίσκω ἐπωφελεῖς· μὴ λησμονήσωμεν ὅτι ἀπαρτίζομεν γωνίαν τῆς Ἀνατολῆς, καὶ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις μέρος αὐτῆς, καὶ ὅτι ἡ παράθεσις ἡμῶν πρέπει νὰ γίνεται μετὰ τῶν ἄλλων ἀνατολικῶν κρατῶν. Βεβαίως πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν δὲν ἀγνοεῖτε τὰς γενομένας ὑπερόγκους θυσίας τῆς Πύλης πρὸς κατασκευὴν τῶν τουρκικῶν σιδηροδρόμων· μόνος ὁ ὅρος τῆς παραχωρήσεως μυριοπλέθρου ἐκτάσεως γῆς ἔνθεν καὶ ἔνθεν τῶν σιδηρῶν ῥάβδων ἤθελε κάμει ὑμᾶς, καὶ δικαίως, νὰ ἐπιφωνήσητε «ἐῤῥέτωσαν οἱ σιδηρόδρομοι ἐπὶ ὅροις τοιούτοις». Ἐν Γαλλίᾳ τελευταίως συνωμολογήθησαν συμβάσεις σιδηροδρόμων, δι’ ὧν τὸ δημόσιον ἐγγυᾶται μόλις τὸ 4% εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διανέμεται τὰ κέρδη μετὰ τῆς ἑταιρίας, ὅταν ταῦτα ὑπερβαίνωσι τὸ 12%. Ἐν Πρωσσίᾳ κατεσκευάσθησαν σιδηρόδρομοι διὰ τῆς ἐγγυήσεως 3½% μόνον καὶ μὲ τὸ τρίτον τῶν εἰσπράξεων, ὅταν φθάνωσιν αὗται τὸ 5%, καὶ μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ὑποτιμήσεως τῶν ἀγωγίων μόλις τὰ κέρδη ὑπεραναβῶσι τὸ 12%. Ἐντεῦθεν δὲν ἀγνοῶ, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι σχετικῶς τῶν ὅρων τούτων οἱ ὅροι τῆς συζητουμένης συμβάσεως εἰσὶν ἐπαχθέστεροι· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τυγχάνομεν Ἀνατολῖται ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις, καὶ ὅτι πρόσθετοι δυσχέρειαι εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἡμετέρων σιδηροδρόμων προτάσσονται τὸ ἀραιὸν τῶν ἐν Ἑλλάδι συνοικισμῶν, ἡ χαλαρὰ κίνησις τῆς βιομηχανίας καθόλου καὶ ὁ ἀποχωρισμὸς ἡμῶν γεωγραφικῶς ἀπὸ τῶν πεπολιτισμένων τῆς Εὐρώπης χωρῶν. Ἂν ἐπιζητῶμεν συμβάσεις σιδηροδρόμων ὡς συνομολογοῦνται αὗται ἐν τῇ λοιπῇ Εὐρώπῃ, οὐδέποτε ὁ ἀτμὸς θὰ συντάμῃ ἐν Ἑλλάδι τὰς ἀποστάσεις· ἢ πρέπει νὰ παραιτηθῶμεν πάσης περὶ σιδηροδρόμων ἐλπίδος, ἢ νὰ ὑποχωρήσωμεν εἰς ὅρους, οὓς τὰ γενικώτερα καὶ μεγαλείτερα τοῦ Ἔθνους συμφέροντα ἐπιτακτικῶς μᾶς ἐπιβάλλουσι.

§154ΖΩΧΙΟΣ. Ἄρχομαι τοῦ λόγου μετά τινος αὐθαδείας.

§155ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἄ, ἄ!

§156ΖΩΧΙΟΣ. Ἀφοῦ σᾶς ἐξομολογοῦμαι, τί σκανδαλίζεσθε; Τολμῶ νὰ ἐρωτήσω τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἂν ἄλλοτε ὑπέγραψεν, ἂν ἐξεφράσθη κατ’ αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου.

§157ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δὲν εἶναι αὐθάδεια αὐτό.

§158ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν αὐτήν· τὸν ἐρωτῶ λοιπόν, προϊστάμενος ἢ συμπράττων εἰς ἐπιστημονικὴν ἐπιτροπήν, ἂν ἔγραψεν ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου... (θόρυβος). Μὲ τὸ ἐβεβαίωσαν. Θὰ ἦτο, νομίζω, καλὸν νὰ παρακληθῇ ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς νὰ διατάξῃ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ σκαλίσουν τὰ ἀρχεῖα, καὶ θὰ εὕρουν μίαν ἔκθεσιν ὑπογεγραμμένην παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατ’ αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου.

§159ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τί μᾶς ἐνδιαφέρει αὐτό;

§160ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Χαλκίδος μὲ ἐρωτᾷ τί μᾶς ἐνδιαφέρει ἂν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν τὴν νῦν, χθές, προχθὲς ὑπέγραψε τὸ ἐναντίον!

§161ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι πρωτοφανὲς ὅτι μεταβάλλουν οἱ ἄνθρωποι γνώμην, κύριε Ζωχιέ.

§162ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά.

§163ΜΑΚΡΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε τί ὠφελοῦνται αἱ ἐπαρχίαι ἀπὸ τὴν ἰδέαν σας;

§164ΤΙΝΕΣ. Τί σημαίνει αὐτὸ ποῦ λέγετε;

§165ΖΩΧΙΟΣ. Σημαίνει ὅτι ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐμελέτησε τὸ ἔργον αὐτό, καθὼς θὰ ἀποδείξω, ἔκλεισε τὰ μάτια του καὶ ἔβαλε τὴν ὑπογραφήν του (θόρυβος). Λοιπὸν ἐγὼ δέχομαι ὅτι δὲν σᾶς ἐνδιαφέρει ἂν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἔγραψε κατὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ὑπέγραψεν αὐτὴν τὴν σύμβασιν εἴτε ἐν πεποιθήσει εἴτε ἁπλῶς.

§166ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πότε ὑπέγραψεν αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν;

§167ΖΩΧΙΟΣ. Περιττόν, ἀφοῦ δὲν ἐνδιαφέρει.

§168ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι πολὺς καιρός;

§169ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν εἶναι χιλιάδες ἔτη.

§170ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς παραδέχεται ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ διαφωνῇ εἰς τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἀφοῦ σιωπᾷ.

§171Π. ΙΑΤΡΟΥ. Αὐτὰ εἶναι κωμῳδία πλέον.

§172ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ναυπλίου λέγει, ὅτι αὐτὰ εἶναι κωμῳδία· εἶναι κωμῳδία τῷ ὄντι, διότι εἰς κἀνὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν παρουσιάζουν προτάσεις περὶ σιδηροδρόμου χωρὶς νὰ μελετήσουν. Καὶ τώρα θὰ τὸ ἴδωμεν ἂν ἐμελέτησεν ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἐμελέτησεν ὁ ἐργολάβος· ἂν δὲν κατώρθωσε δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ μελετήσῃ, ἂς ἐμελέτα τοὐλάχιστον ὁ ἐργολάβος· ἂν δὲ ἐμελέτησε, νὰ πέσωμεν νὰ τὸν προσκυνήσωμεν.

§173ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Προχωρήσατε, καταδείξατε τὰ ἐλλειπῆ τῆς συμβάσεως.

§174ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε βουλευτὰ Πατρῶν, ὁ Θεὸς πολὺ μυαλὸ δὲν μοῦ ἔδωκε, μεταχειρίζομαι ὅμως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ ἔδωκεν.

§175ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ τὰ εἴπατε αὐτὰ δὶς καὶ τρὶς καὶ πολλάκις.

§176ΖΩΧΙΟΣ. Ἀλλὰ τώρα μόλις ἀνέβηκα νὰ ὁμιλήσω.

§177ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, οὐδεὶς ἠμπορεῖ νὰ κανονίσῃ εἰς τὸν ἄλλον τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας του.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεκάλεσα τοὺς κυρίους βουλευτὰς ἐπανειλημμένως νὰ μὴ διακόπτωσι.

§179ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἠθέλησε νὰ θεωρήσῃ οἰκονομικὸν τὸ ζήτημα καὶ σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ἔχομεν χρήματα. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἔχομεν, καὶ ἡ ἀπόδειξις εἶναι πρόχειρος· ἐνόσῳ ὁ λαὸς γογγύζει καὶ τοὺς γογγυσμούς του δὲν τοὺς μεταβάλλει εἰς γέλωτα, θὰ εἰπῇ ὅτι ἔχομεν χρήματα. Αὐτὸ εἶπε καὶ διὰ τοὺς Συρακουσίους Διονύσιος ὁ τύραννος. Λοιπὸν χρήματα ἔχομεν, διότι ὁ λαὸς δὲν γελᾷ.

§180ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γογγύζει ὅμως.

§181Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Διὰ τοὺς σιδηροδρόμους κᾀνεὶς δὲν γογγύζει.

§182ΖΩΧΙΟΣ. Θέλετε νὰ σᾶς κάμω νὰ γογγύσητε; νὰ σᾶς ἀλλάξω μόνον τὴν διεύθυνσιν, καὶ θὰ ἰδῆτε πῶς θὰ γογγύσητε (διάλογοι). Ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῆς Γαλλίας ἐξεβλήθησαν βουλευταὶ, διότι ὑπεσχέθησαν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των, ὅτι θὰ κατορθώσουν νὰ στραβώσῃ ὁ δρόμος, καὶ οὕτω νὰ περάσῃ πλησιέστερα εἰς τὸ χωρίον των. Νομίζετε ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν κλονίζεται, ἂν στραβώσῃ ὀλίγον ὁ δρόμος; Καὶ ἐγὼ, ἂν ἐπρόκειτο νὰ διαβῇ πλησίον τοῦ χωρίου μου ὁ σιδηρόδρομος, βεβαίως θὰ ἤμην μὲ τὸν πρωθυπουργὸν, διότι ἤθελον μὲ λιθοβολήσει οἱ συμπολῖταί μου. Εἰς τὸν ἄλλον σιδηρόδρομον, τῆς Λαμίας, σᾶς εἶχεν εἴπει ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἐμελέτησε, διότι δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος εἰς τὴν Ἑλλάδα γινώσκων ἀπὸ σιδηροδρόμους. Λοιπὸν ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει, ὡς λέγετε, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄνθρωπος γινώσκων, διατί δὲν φέρετε ξένον; Οὔτε ξένον θέλομεν, λέγουν, διότι ἐνδέχεται ἀντὶ καλοῦ νὰ ᾖναι κακός. Λοιπὸν νὰ δεχθῶμεν ὅ,τι μᾶς παρουσιάζετε; Ἀλλ’ εἰς κᾀνὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ἀποφαίνονται περὶ σιδηροδρόμων πρὶν γείνουν μελέται ἐπιτόπιοι· εἶναι ὡρισμένα μάλιστα καὶ τὰ ἔξοδα τῆς προμελέτης, καὶ ὁ ἐργολάβος, ὅστις θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν, τὰ πληρόνει. Ἠθέλησαν νὰ μελετήσουν, ἀλλὰ πρὸς μελέτην χρειάζονται χρήματα, διότι χρειάζονται 2,000 δραχμῶν δι’ ἕκαστον στάδιον. Ἐπειδὴ δὲ δὲν κατωρθώθη νὰ σχηματίσωσιν ἐπὶ τούτῳ ἑταιρίαν, ἀνέβαλαν τὴν μελέτην καὶ ἐζήτησαν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ σιδηροδρόμου· καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ κατορθώσουν νὰ ψηφισθῇ, διότι ὄχι μόνον οἱ ἀντίπαλοί μου, ἀλλὰ καὶ σεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι συμφωνεῖτε κατὰ τὰ ἄλλα μὲ ἐμὲ, τὸν θέλετε, καὶ ἂν προχωρήσωμεν, νομίζω πῶς θὰ χάσω καὶ τὴν ψῆφόν μου. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἓν σῶμα τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ γνωρίζῃ ἀπὸ σιδηροδρόμους, καὶ πρὶν ἀποφασισθῇ πόθεν θὰ διαβῇ ὁ σιδηρόδρομος, ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ τὸ σῶμα αὐτὸ διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἂν πρέπῃ νὰ διαβῇ ἀπ’ ἐδῶ ἢ ἀπ’ ἐκεῖ. Ἂν θέλετε, ἂς λάβωμεν ὡς πρὸς τοῦτο παράδειγμα τοὺς Γάλλους. Δὲν εἶναι δὲ ἀδιάφορον ἂν διαβῇ ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ ἐδῶ ἢ ἀπ’ ἐκεῖ. Ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε σύμβουλον εἰς τὸ ὑπουργεῖόν του ἕνα ἀνώτερον ἀξιωματικὸν τοῦ σώματος τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Ἀμφιβάλλω ἂν τὸν ἠρώτησεν. Ἔχει δὲ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἄλλους ἀξιοτίμους ἀξιωματικοὺς τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν. Νομίζω ὅτι κἄπως ἠδύναντο νὰ εἴπουν ἂν πρέπῃ νὰ περάσῃ ἀπ’ ἐδῶ ἢ ἀπ’ ἐκεῖ. Τοὐλάχιστον τότε θὰ εἶχε μίαν γνώμην, θὰ ἐγνώριζε καὶ ἡ Βουλὴ, ὅτι οἱ ἀξιωματικοί μας εἶπον ὅτι δὲν πρέπει νὰ φοβηθῶμεν. Ἂς λάβωμεν δὲ τὸ ἕτερον τῶν ἄκρων τοῦ προκειμένου σιδηροδρόμου. Αὐτὸ καταλήγει εἰς τὸ Ἄκτιον, ἀντικρὺ τῆς Πρεβέζης· ὁ τόπος εἶναι ὄχι μόνον ἀνώμαλος, ἀλλ’ ἀπρόσιτος. Λοιπὸν δὲν πρόκειται νὰ ἑνωθῶμεν δι’ αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου μὲ τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην, διότι ἐκεῖ ὅπου αὐτὸς θὰ καταλήγῃ, πρέπει νὰ μεταχειρισθῶμεν μονόξυλα, καθόσον εἶναι ῥηχὰ τὰ νερά. Πῶς θὰ μεταφέρετε μὲ μονόξυλα τοὺς ἐπιβάτας, τὰ προϊόντα; Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ μάθω ποῦ στηριζόμενον τὸ ὑπουργεῖον ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ τόσα ἑκατομμύρια, καὶ ὄχι τόσα. Βλέπετε δὲ ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν σημείων δὲν εἶναι ἀδιάφορος, διότι ἤρχισαν οἱ Πειραιεῖς νὰ λέγουν, ἀπ’ ἐδῶ νὰ περάσῃ ὁ σιδηρόδρομος· ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ὁ ἐργολάβος συνεφώνησε μετὰ τῶν κατοίκων τοῦ Πειραιῶς καὶ κἄτι τι ἐπῆρε. Νομίζω δὲ ὅτι ἐπῆρε τὴν ἀγαθὴν μερίδα, ὅπως λέγουν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον, ὅπου θὰ εὕρῃ τις τὸ συμφέρον του, θὰ ὑπάγῃ. Μᾶς εἶπέ τις ἐκ τῶν ἐντίμων προαγορευσάντων, τί σημαίνει ταχύτης· ἡ ταχύτης κατ’ αὐτὸν δὲν ἐπηρεάζει τὴν κατασκευὴν τοῦ δρόμου· τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδιάφορον. Δὲν ἀντικρούω ἐγὼ τὸν προλαλήσαντα, τὸν ἀντικρούει ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἰς μίαν του ὁμιλίαν εἶπεν ὅτι ἐπηρεάζει ἡ ταχύτης τὸν σιδηρόδρομον. Τὸν ἐπηρεάζει· τουτέστιν, ἐὰν κακῶς ὁρίσωμεν τὴν ταχύτητα τοῦ σιδηροδρόμου, κακῶς ὁρίζομεν τὸν σιδηρόδρομον. Κατ’ αὐτὰς μὲ διώρισεν ἡ Κυβέρνησις εἰς μίαν ἐπιτροπὴν τῶν φάρων καὶ φανῶν, κατὰ συγκυρίαν δὲ ἔμαθον ἀπὸ τὸν ἐργολάβον αὐτῶν ὅτι τοῦ ἐζήτησεν ὁ ἐργολάβος τοῦ προκειμένου σιδηροδρόμου προϋπολογισμὸν τοῦ πλοίου, τὸ ὁποῖον θὰ μετακομίζῃ τὰς ἁμάξας ἀπὸ Ῥίον εἰς Ἀντίῤῥιον· αὐτὸς δὲ παίζων ἔγραψεν ἀριθμούς τινας, τοὺς τυχόντας. Σημειωτέον δὲ, ὅτι αὐτὸ τὸ πλοῖον σήμερον εἶναι ἐν σχεδίῳ, διὰ νὰ μεταφέρῃ τὰ φορτία τῶν σιδηροδρόμων ἀπὸ Ἀγγλίας εἰς Γαλλίαν καὶ τἀνάπαλιν. Σημειώσατε προσέτι, ὅτι ἡ σύμβασις προενόησε περὶ δύω εἰδῶν ἀτμοκινήτων· ἰδοὺ δὲ τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως· «ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παραχωρεῖ τῷ κυρίῳ Εὐαγγέλῃ Βαλτατζῇ ὑπὸ τὰς ἄνω ἰδιότητάς του τὴν ἄδειαν καὶ τὸ προνόμιον τῆς κατασκευῆς συστάσεως καὶ χρήσεως σιδηροδρόμου ἀρχομένου ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι τῆς Ἀττικῆς, διερχομένου δι’ Ἀθηνῶν, τῆς Ἐλευσῖνος, τῶν Μεγάρων, τοῦ Καλαμακίου, τῆς Κορίνθου, τοῦ Αἰγίου, καὶ ἀπολήγοντος εἰς Πάτρας, εἶτα δὲ ἀπὸ Ῥίου εἰς Ἀντίῤῥιον διὰ διαπορθμεύσεως τῆς ἁμαξοστοιχίας ἐπὶ ἀτμοκινήτου, ἢ ἁπλῶς δι’ ἀτμοπλοίου ἐπὶ τούτῳ.» Τοῦτο δὲν τὸ καταλαμβάνω.

§183ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀτμοκίνητον bac, ἐν παρενθέσει ἔχει bac.

§184ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν ἔχει τίποτε ἐδῶ, ὥστε βλέπετε ὅτι διαφέρει τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο, διότι ἐὰν θὰ κάμῃ bac, θὰ ἐξοδεύσῃ ἑκατομμύρια.

§185ΜΑΚΡΗΣ. Ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀποτυχίαν;

§186ΖΩΧΙΟΣ. Ποῖος; Νομίζω ὅτι ὑπεύθυνος εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Μήπως δὲ ὥρισεν ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον;

§187ΜΑΚΡΗΣ. Ποῖος θὰ ζημιωθῇ;

§188ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν, κ. Ζωχιὲ, ἂν ἀγαπᾶτε....

§189ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα.

§190ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγένετο ἡ παρατήρησις παρά τινων ὅτι ἐν καιρῷ χειμῶνος ἡ τρικυμία εἶναι ὑπερβολικὴ καὶ ἑπομένως τὸ bac δὲν δύναται πάντοτε νὰ χρησιμεύσῃ. Ἡ ἑταιρία εἶπε, θέλω νὰ ἔχω τὸ δυνητικὸν αὐτὸ, ἐὰν συμβῇ τοιοῦτόν τι.

§191ΖΩΧΙΟΣ. Τοιοῦτόν τι σχεδιάζεται μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας εἰς τὸν πορθμὸν τοῦ Καλαὶ, καὶ εἰσέτι δὲν τὸ ἔβαλαν εἰς ἐνέργειαν.

§192ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί θὰ γείνῃ εἰς τὴν Γαλλίαν ἐγὼ δὲν τὸ ἠξεύρω.

§193ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ σιδηρόδρομος θὰ καταλήξῃ εἰς ἄκραν τινά· εἰς αὐτὴν θὰ προστεθῇ βραχίων, ἐξ οὗ θὰ φεύγῃ τὸ bac, μεταφέρον εἰς τὴν Γαλλίαν τὴν ἁμαξοστοιχίαν, ὅπου θὰ τὴν ἀποβιβάζῃ, καὶ τ’ ἀνάπαλιν· αὐτὸ δὲ θὰ γίνεται 4, 5 φορὰς τὴν ἡμέραν. Σεῖς δὲ, ἔντιμε κ. πρωθυπουργὲ, μᾶς ὑπεσχέθητε ἕνα σιδηρόδρομον, ὅστις θὰ συνδέῃ τὴν Ἀνατολὴν μὲ τὴν Δύσιν, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν μεταβάλλεται ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ. Βλέπετε δὲ ὅτι ἡ ἀφῃρημένη φράσις «ἐπὶ ἀτμοκινήτου ἢ ἁπλῶς δι’ ἀτμοπλοίου θὰ γίνεται ἡ διαπόρθμευσις τῆς ἁμαξοστοιχίας» ἀφίνει τὰ πράγματα ἀόριστα.

§194ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχει κατόπιν «ἐπὶ τούτῳ». Κύριε Ζωχιὲ, εἰς τὸ Καλαὶ μὴ σᾶς φαίνεται παράδοξον ἂν δὲν ἐτέθη, καθόσον αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ τὸ ἀποφασίσουν· ἀλλ’ ἐδῶ δὲν εἶναι ἡ διάβασις μεγάλη, εἶναι ἓν μίλιον, ἢ μᾶλλον ἥμισυ καὶ τι πλέον. Ἐὰν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ διέλθῃ διὰ τοῦ bac ἡ ἁμαξοστοιχία, τότε θὰ περάσῃ δι’ ἀτμοπλοίου.

§195ΖΩΧΙΟΣ. Βλέπετε, ὅτι ἀπεφασίσατε περὶ μὴ ὡρισμένων πραγμάτων σήμερον δὲ σᾶς ὁμιλῶ ἐν γένει, αὔριον θὰ σᾶς ὁμιλήσω λεπτομερέστερον. Αὐτὴν δὲ τὴν ἐρώτησιν εἶχον κάμει καὶ εἰς τὸν ἄλλον σιδηρόδρομον, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον καμμίαν ἀπάντησιν· καὶ τί νὰ κάμω;—Ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς μὲ κατεδίκασε καὶ ἐσιώπησα. Λαμβάνετε ὡς ὅρον τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Brindisi, ἐπροσθέσατε μάλιστα ὅτι εἶναι εἷς ἐκ τῶν πρωτίστης τάξεως. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, ὅλα τὰ δέχομαι· ἀλλὰ διατί λέγει ἐδῶ «ἐκτὸς τῆς ταχύτητος»; Διατί προσετέθη αὐτὸ τὸ «ἐκτὸς τῆς ταχύτητος»;

§196ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μόνον ἐκεῖ ὑπάρχει τὸ ἐκτός· ἡ σύμβασις δὲν λέγει ἐκτός.

§197ΖΩΧΙΟΣ. «Τὰ λοιπὰ τοῦ ἐγγράφου.......»

§198ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σταθῆτε καὶ θὰ μετανοήσετε δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε. Τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκετε, σᾶς λέγει, ὅτι θὰ κατασκευασθῇ καθ’ ὅλα ὅπως τὸ cahier des charges ἀναφέρει, πλὴν τῆς ταχύτητος· καὶ ἠξεύρετε διατί σᾶς τὸ λέγει τοῦτο; Διὰ νὰ σᾶς πείσω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε, ἀνεγνώσατε ποτὲ τὸ cahier des charges τοῦ Brindisi; Δὲν θὰ εὑρῆτε ἐκεῖ περὶ ταχύτητος.

§199ΖΩΧΙΟΣ. Βεβαίως ἡ ταχύτης εἶναι ὡρισμένη προτήτερα.

§200ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκάμαμεν μία σύμβασιν καὶ εἴπομεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος θὰ γείνῃ ὅπως τὸ cahier des charges τοῦ Brindisi, τὸ ὁποῖον δὲν διαλαμβάνει περὶ ταχύτητος· διὰ τοῦτο ἄριστα ἐκάματε νὰ πολεμῆτε τὸ περὶ ταχύτητος, ἀλλὰ μὴ λέγετε ὅτι ἡμεῖς ἐξῃρέσαμεν τὴν ταχύτητα.

§201ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν συζητῶ μαζῆ σας, καταντῶ νὰ μὴ ἠξεύρω ποῦ νὰ σταθῶ· διότι, ὅταν ἑτοιμασθῶ νὰ στηριχθῶ εἰς ἕνα λόγον σας, μοῦ δίδετε μίαν σπρωξιὰ καὶ μοῦ ἀλλάζετε τὰ λόγια (ἱλαρότης). Εἷς ἐκ τῶν βουλευτῶν ἠρώτησε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, διατί δὲν ἔγεινεν ἡ ἐκλογὴ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Οἱ ἄλλοι ὑπουργοὶ κἄτι τι τὰ ἐμπάλωσαν, ἀλλ’ ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε, τὸ γίνεται σημαίνει δὲν γίνεται. «Τὰ λοιπὰ τοῦ ἐγγράφου.......»

§202ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπειδὴ παρεμπιπτόντως μὲ κατεκρίνατε, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἰσχυρίσθην ὅτι τὸ γίνεται εἰς τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο σημαίνει δὲν γίνεται, ἀλλὰ εἶπον ὅτι δὲν ἀποδίδω εἰς αὐτὸ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἡ λέξις φαίνεται ἀποδίδουσα εἰς τὸ ἄρθρον. Ἔπειτα, ἐὰν ἀναζητήσετε, θὰ εὕρετε, ὅτι οὐδεμία ἐκλογὴ ἕνεκα θανάτου ἢ παραιτήσεως, νομίζω, ἔγεινεν ἐντὸς τῶν δύω μηνῶν ἀπὸ καμμίαν Κυβέρνησιν. Ἰσχυρίζομαι δὲ ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ταχύτερον ἠμποροῦν νὰ ἐργασθοῦν εἰς μίαν ἐκλογὴν ἢ ἕνας ἰδιώτης, ὥστε ὠφελιμώτερον εἶναι εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ ἀμέσως τὴν ἐκλογήν· ἑπομένως τὸ σύστημά μου δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ τοῦ ἰδιώτου. Ἀλλὰ διότι πράγματι, ἐὰν θελήσετε νὰ τηρήσετε τὴν προθεσμίαν, δὲν δύνασθε νὰ κάμετε οὐδεμίαν ἐκλογὴν ἐντὸς αὐτῆς, ὁ νομοθέτης δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ διατάξῃ. Λοιπὸν μὴ μὲ κατακρίνετε.

§203ΖΩΧΙΟΣ. Αὔριον ἠμπορῶ νὰ σᾶς φέρω καὶ ἀριθμοὺς, ὅπως καὶ ὁ συνάδελφός μας κύριος Παπαμιχαλόπουλος, ὅστις ἀπέδειξεν ὅτι ὅλα εἶναι ἀνάποδα. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ περὶ ταχύτητος. Ἓν εἶδος ἁμάξης θὰ ἔχῃ ὁ σιδηρόδρομος; Θὰ ἔχῃ omnibus, θὰ ἔχῃ expres, θὰ ἔχῃ ἁμάξας τοῦ ταχυδρομείου τῶν Ἰνδιῶν. Τὰ 35 στάδια τῆς ταχύτητος ποῦ νὰ τὰ βάλω;

§204ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὰ omnibus.

§205ΖΩΧΙΟΣ. Πρέπει νὰ προστεθῇ ἐδῶ.

§206ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἀπαιτεῖται.

§207ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ· αὐτὸ εἶναι τὸ καλλίτερον. Ἐξαρτᾶται δὲ πολὺ ἐκ τῆς ταχύτητος τοῦ σιδηροδρόμου ἡ ποιότης· σεῖς ὁ ἴδιος τὸ ὡμολογήσατε. Ἠξεύρετε ὅτι ἡ Γαλλία ἐδυστύχησεν, ὅτι ἐπέβαλε φόρους πολλοὺς, ἐπέβαλε δὲ φόρον καὶ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους. Ἀλλ’ αὐτοὶ ἦσαν κατεσκευασμένοι. Ἠξεύρετε τί ἔκαμαν διὰ ν’ ἀνακουφίσουν τὸ βάρος τοῦ φόρου; Ἠλάττωσαν τὴν ταχύτητα. Οἱ γαλλικοὶ σιδηρόδρομοι δὲν τρέχουν σήμερον ὅπως ἔτρεχον πρὸ τοῦ πολέμου. Οἱ σιδηρόδρομοι ἦσαν κατεσκευασμένοι· ἀλλὰ αἱ ἅμαξαι δαπανοῦν ὀλιγώτερα κάρβουνα. Ἐκεῖνο λοιπὸν, τὸ ὁποῖον πληρόνουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς φόρον, τὸ κερδίζουν ἀπὸ τὴν ἐλάττωσιν τῆς ταχύτητος· ὥστε τὸ περὶ ταχύτητος πρέπει νὰ ὁρισθῇ καθαρά.

§208ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπειδὴ τῳόντι πολλάκις ἔγεινε λόγος περὶ ταχύτητος, κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι τὸ ἄρθρον 11 ἐκφράζεται ὡς ἑξῆς· «Ὁ μέσος ὅρος τῆς καθ’ ἑκατέραν τῶν δύω γραμμῶν ταχύτητος ἔσεται 35 τοὐλάχιστον χιλιομέτρων καθ’ ὥραν.» Τί ἐξήγησιν περισσοτέραν θέλετε; Μίαν ἀκόμη ἐξήγησιν ἐπιδέχεται τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ αὐτὴ δὲν θὰ ᾖναι ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας καὶ διὰ τοῦτο παρελείφθη· ἐκ τῆς ἀοριστίας δηλαδὴ τοῦ ἄρθρου ἐδύνατο νὰ συναχθῇ τὸ συμπέρασμα ὅτι καὶ αἱ φορτηγαὶ ἅμαξαι θέλουσι τρέχει 35 μίλια τὴν ὥραν. Ἀλλὰ τοῦτο, ταύτην τὴν ἑρμηνείαν, ἡ μὲν ἑταιρία οὐδέποτε θέλει προβάλει, ἡ δὲ Κυβέρνησις οὐδέποτε θέλει ζητήσει.

§209ΖΩΧΙΟΣ. Ὅταν ᾖναι μέσος ὅρος....

§210ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου ἕως τοῦ ἄλλου.

§211ΖΩΧΙΟΣ. Ἀπὸ σταθμοῦ εἰς σταθμόν· διότι ἂν εἴπωμεν ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον εἰς τὸν σιδηρόδρομον, τότε κάμνει δύω σταθμοὺς ἡ ἁμαξοστοιχία διὰ νὰ πάρῃ ὀλίγον νερὸν καὶ κάρβουνα, καὶ ὁ χρόνος τῆς διαμονῆς εἶναι ὀλίγος, ἐνῷ ὅταν ἡ ταχύτης εἶναι μικρὰ καὶ οἱ σταθμοὶ πολλοὶ, τότε ὁ χρόνος τῆς διαμονῆς εἶναι πολὺς καὶ καταλογίζεται εἰς τὴν μέσην ταχύτητα. Ὁ ἔντιμος κ. πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ὅτι δὲν ἔγειναν σχέδια τοῦ σιδηροδρόμου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖνα δὲ τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ ἐργολάβος εἶναι κτῆμά του, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦσε νὰ μᾶς τὰ δώσῃ. Ἐγὼ ὅμως λέγω ὅτι χρεωστεῖ νὰ μᾶς τὰ ὑποβάλῃ, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ὤφειλε νὰ τὰ ζητήσῃ, διότι ὑπάρχει ἓν ἄρθρον εἰς τὸν γαλλικὸν νόμον, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἐὰν ἡ πρώτη ἑταιρία δὲν συμφωνήσῃ καὶ μία ἄλλη ἑταιρία ἀναλάβῃ τὸ ἔργον, ἡ δευτέρα χρεωστεῖ νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν πρώτην τὰ ἔξοδα τῆς μελέτης. Λοιπὸν δὲν ἠμποροῦσεν ὁ ἐργολάβος νὰ ἀρνηθῇ τὰς μελέτας του. Θέλετε δὲ νὰ σᾶς κανονίσω τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον διὰ νὰ ἀλλάξῃ ἡ ψῆφός σας; Τὸ μεσημβρινώτατον ἀκρωτήριον τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Εὐρώπης εἶναι τὸ Ταίναρον. Πλησίον δὲ τοῦ Ταινάρου εἶναι ὁ Ἀχίλλειος λιμὴν, ὁ ἄλλοτε φόβος τῶν πλεόντων, τώρα δὲ δὲν εἶναι τόσον ἐπίφοβος. Ἐὰν ἀναχωρήσῃ ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ τὸν Ἀχίλλειον λιμένα καὶ τρέξῃ παρὰ τὴν παραλίαν τὴν δυτικὴν τοῦ Λακωνικοῦ κόλπου, καὶ διασχίσῃ τὴν Πελοπόννησον καὶ φθάσῃ εἰς τὰς Πάτρας, τότε ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Πατρῶν δὲν θὰ μᾶς πολεμήσῃ. Ἀλλὰ τί θὰ κάμωμεν τοὺς κατοίκους τοῦ Πειραιῶς, οἵτινες ἔχουν τὸν σιδηρόδρομον, ὅστις συνάπτει τὸν Πειραιᾶ καὶ τὰς Ἀθήνας μὲ τὴν Εὐρώπην;

§212ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπὸ τὰς Πάτρας ποῦ θὰ ὑπάγῃ;

§213ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν αὐτὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον ἔχει καὶ ὁ ἄλλος. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ὠφεληθῇ καὶ ἡ Πελοπόννησος. Κύριοι, ὁ σιδηρόδρομος θὰ ἐπιψηφισθῇ, ἀλλ’ ἂς συζητηθῇ. Τὸ πρᾶγμα τοῦτο θὰ γείνῃ, ἀλλὰ λέγω ὅτι εἶναι ἐντροπὴ νὰ ἐπιψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον χωρὶς νὰ τὸ σκεφθῇ καὶ τὸ μελετήσῃ.

§214ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ ἐμελέτησε καὶ τὸ ἐσκέφθη.

§215ΖΩΧΙΟΣ. Μίαν μικρὰν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω εἰς τὸν κ. πρωθυπουργόν, καὶ θὰ τελειώσω διὰ σήμερον.

§216ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Θὰ τελειώσωμεν σήμερον, καὶ ἠμπορεῖς νὰ εἴπῃς ὅ,τι θέλεις.

§217ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ στόματος τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος μᾶς εἶπε τί ἐσκέφθη νὰ κάμῃ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν μᾶς εἶπε «περὶ κατασκευῆς δύω σιδηροδρόμων ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου καὶ ἀπὸ Ἀθηνῶν μέχρι Λαμίας.» Βλέπετε ὅτι αἱ Πάτραι περιέχονται πάντοτε· ἀλλ’ αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος ὁ ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου τὶ γίνεται;

§218ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πράγματι καὶ ἐγὼ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὶ γίνεται ὁ ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου σιδηρόδρομος. Ἐπειδὴ παρενεβλήθη αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ τὸ ἔφερεν εἰς τὸ μέσον ὁ κ. Ζωχιός, ἐπιθυμῶ καὶ ἐγὼ νὰ μάθω τὶ γίνεται.

§219ΖΩΧΙΟΣ. Θὰ μᾶς ἐρωτήσῃ ὁ Βασιλεὺς λέγων, ἐψηφίσατε δύω σιδηροδρόμους, καὶ ὁ ἰδικός μου ποῦ εἶναι; Τί νὰ τοῦ εἴπωμεν; Ὅτε παρεδέχθημεν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ Βασιλικὸν λόγον, εἴπομεν ὅλοι μάλιστα, καὶ συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, διότι ὅλοι εἴχομεν συμφέρον νὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὴν ἀπάντησιν. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἠρώτα τὸν πρόεδρον περὶ τοῦ ἄλλου σιδηροδρόμου, τί ἤθελεν ἀποκριθῆ; Μὰ τὸν Θεὸν ἔπρεπε νὰ ξυσθῇ, διότι δὲν θὰ ἤξευρε τί νὰ ἀπαντήσῃ.

§220ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς εἶναι εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, αὐτὸ εἶναι ἀληθές, καὶ ἀπὸ οὐδενὸς τὴν κεφαλὴν ἔπρεπε νὰ περάσῃ ἡ ἰδέα ὅτι εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον εἰσεχώρησαν ψεύδη. Σύμβασις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πύργου ἐγένετο πρὸ πολλοῦ καὶ εἶναι ἡ ἀρχαιοτέρα· μετέπειτα ὅμως, μετὰ τὸν Βασιλικὸν λόγον, παρουσιάσθησάν τινες δυσκολίαι ἀπὸ τὸν ἐργολάβον, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην, δὲν ὑπέκειτο εἰς ποινικὴν ῥήτραν, διότι ἀκολούθως ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, ὑπεχρέου τὴν ἑταιρίαν νὰ καταβάλῃ τὴν ποινικὴν ῥήτραν. Ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις ὄχι ν’ ἀποῤῥίψῃ τὰς αἰτήσεις, κηρύττουσα ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν καὶ ὠφελουμένη τὴν ῥήτραν, ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθῇ διαπραγματευομένη, διότι τὸ κράτος δὲν πρέπει νὰ σκέπτεται πῶς νὰ ὠφεληθῇ τὴν ῥήτραν καὶ νὰ μὴ γείνῃ τὸ ἔργον, ἀλλὰ ἐν ὅσῳ δύναται νὰ γείνῃ τὸ ἔργον χρεωστεῖ νὰ μὴ συλλογίζεται τὴν ποινικὴν ῥήτραν. Εἰς τὴν προκειμένην ὅμως περίστασιν πάλιν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ κάμωμεν διαπραγματεύσεις. Ἐπρότεινά τινας μεταβολάς, καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ τὸ φέρωμεν καὶ αὐτὸ, καθ’ ὅσον μάλιστα ἐκεῖνος ὁ σιδηρόδρομος δὲν ἀπαιτεῖ χρηματικὴν θυσίαν, ἀλλὰ παραχώρησιν γαιῶν. Δὲν λέγω δὲ ὅτι καὶ αἱ γαῖαι δὲν ἔχουν ἀξίαν, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι εὐκολώτερον διὰ τὴν Κυβέρνησιν· ὥστε βλέπετε ὅτι ἐφροντίσαμεν καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας.

§221ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὁ Βασιλικὸς λόγος ἐξεφωνήθη ἀπὸ τῆς 14 Μαρτίου, μέχρι δὲ τῆς 25 Μαΐου ἐγένοντο συμβάσεις περὶ τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων. Δὲν θὰ ἴδετε δεύτερον παράδειγμα εἰς τὸν κόσμον, νὰ γείνουν μελέται ἐντὸς δύω μηνῶν· οὔτε τοὺς λογαριασμοὺς δὲν ἠμπορούσατε νὰ κάμετε. Ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος 15 ἡμέρας δὲν ἐκοιμήθη διὰ νὰ σᾶς κάμῃ τοὺς λογαριασμούς του· οἱ λογαριασμοὶ δὲ τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι ἀπείρως δυσκολώτεροι. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος θὰ κυρωθῇ. Δὲν πιστεύω δὲ ὅτι ἐγὼ δύναμαι νὰ ἀνατρέψω τὸν κύριον Συγγρόν· ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο. Ἠξεύρετε, ὅτι οἱ Θηβαῖοι εἶχον καταδικάσει εἰς θάνατον τὸν Ἐπαμινώνδαν· αὐτὸς δὲ τοῖς εἶπε, ναί, ἀλλὰ νὰ γράψητε ἐπὶ τοῦ τάφου μου, ὅτι σᾶς εὑρῆκα εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ σᾶς ἔφερα εἰς αὐτήν. Οὕτω καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω· νὰ γείνῃ ὁ σιδηρόδρομος, ἂς γείνῃ, καὶ θὰ γείνῃ. Ἀλλὰ νὰ σημειωθῇ ὅτι εἰς διάστημα τόσων ὡρῶν, χωρὶς προμελέτης, χωρὶς σκέψεως ἡ περὶ αὐτοῦ σύμβασις ἐκυρώθη πρὸς χάριν τοῦ Πειραιῶς σήμερον, αὔριον δὲ δὲν ἠξεύρω διὰ ποίου ἄλλου χάριν.

§222ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν τὸ συμπέρασμά σας εἶναι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα;

§223ΖΩΧΙΟΣ. Νομίζω.

§224ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ πολλὰς ἡμέρας;

§225ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ παρεξηγοῦνται οἱ ἀθῷοι λόγοι μου· ἂν θέλετε νὰ προβῆτε, ποῖος ἠμπορεῖ νὰ σᾶς ἐμποδίσῃ; Νομίζω ὅτι θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ μετανοήσωμεν.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μίληση, νομίζω ὅτι ἐζητήσατε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς· ἀποδείξατε τὸ σπουδαῖον τοῦ ἔργου καὶ ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει ἀρκούντως μελετηθῇ.

§227ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἱκανοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ἀποδείξαντες τὸ σπουδαῖον τοῦ ἔργου καὶ ὅτι ἀρκούντως δὲν εἶχε τοῦτο μελετηθῆ· ἂς ἀγορεύσουν καὶ ἄλλοι κύριοι κατὰ τῆς ἀναβολῆς.

§228ΤΙΝΕΣ. Ὡμίλησαν.

§229ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, τὸ ἐλησμόνησα ὅτι ἠγόρευσαν καί τινες κατὰ τῆς ἀναβολῆς, ἀλλὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπρότειναν, μοὶ φαίνεται ὅτι φέρουν καὶ αὐτὰ εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ἀναβολῆς. Ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω σπουδαῖα κατὰ τῆς ἀναβολῆς ἐπιχειρήματα, ἄξια ἀντικρούσεως. Ἄλλως, ἄχαρι καὶ ἄγονον εἶναι νὰ ἐπαναλαμβάνωνται τὰ αὐτά.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ ἓν πρᾶγμα, ὅτι ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς εἶναι ὅλως ἀόριστος. Πρέπει νὰ προσδιορίσητε τὴν ἀναβολὴν μέχρι τίνος.

§231ΖΩΧΙΟΣ. Μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν συμβάσεων περὶ Τραπεζῶν.

§232ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς καὶ τὴν μὴ παραδοχὴν αὐτῆς ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§234ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς ὁ κύριος πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς δὲν εἶναι ἀποφασισμένον ἀκόμη ἂν πρέπῃ νὰ ἐπιψηφισθῇ ὅπως ἔχει, ἢ θὰ ἐπέλθῃ μεταβολή· γίνονται προσπάθειαι νὰ ἀλλάξῃ ἡ κεφαλή· ἐπὶ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς ἡ κυβέρνησις δὲν εἶναι μελετημένη καὶ πιθανὸν νὰ μὴ ᾖναι εἰς κατάστασιν τὴν Δευτέραν νὰ συζητήσῃ. Ἡ Βουλὴ ἑπομένως ἐπερίμενε νὰ δηλώσῃ ἡ κυβέρνησις τί ἀπεφάσισε καὶ τότε νὰ παραδεχθῇ καὶ ἡ Βουλὴ ἢ τὸ Πόρτο–Ῥάφτι ἢ τὴν ἄλλην ἀρχὴν τοῦ σιδηροδρόμου, τὸν Πειραιᾶ, ὡς λέγουν. Ἔπρεπε λοιπὸν πρῶτον νὰ ἀκούσωμεν τὴν σταθερὰν δήλωσιν τῆς κυβερνήσεως τί ἀποφασίζει, ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ ἢ ἀπὸ τὸ Πόρτο–Ῥάφτι. Αὐτὴ ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη καὶ θὰ μεταβάλῃ ὅλους τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ὅταν ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν. Λοιπὸν πολλὴ διαφορὰ ὑπάρχει ἂν θὰ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τοῦ Πειραιῶς. Σήμερον ὅπου ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν τὸν μέλει εἴτε ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι θὰ ἀρχίσῃ εἴτε ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, ἐμελέτησεν ἴσως, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐμελέτησα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λέγομεν, ὅτι ἔχομεν δίκαιον νὰ ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν Τραπεζῶν (διάλογοι θορυβώδεις).

§235ΜΑΚΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τυραννία νὰ προτείνουν ἀναξίους νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν λόγους διὰ τὴν ἀναβολὴν τοσοῦτον σπουδαίου ἔργου· ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ὅπως ἔρχεται, εἶναι ἄρνησις τῆς ἐπιψηφίσεως. Λοιπὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§236ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τοῦ ζητήματος πόθεν θὰ ἀρχίσῃ ὁ σιδηρόδρομος νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας (θόρυβος).

§237ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν. Συμφωνῶ νὰ μὴ γείνῃ ἀναβολή, ἂν τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κύριος πρωθυπουργὸς δώσῃ τὴν πληροφορίαν, ὅτι παρεδέχθη ἡ κυβέρνησις ἡ κεφαλὴ ἡ μία τῆς ὁδοῦ νὰ ᾖναι ὁ Πειραιεύς.

§238ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὴν ἔδωκε.

§239ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρέπει νὰ εἴπῃ καὶ τὸ ποσὸν, καθ’ ὃ ἐλαττοῦται ἡ ἐπιχορήγησις.

§240ΜΑΚΡΗΣ. Μετρήσατε τὰ χιλιόμετρα νὰ τὸ εὕρητε.

§241ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ᾖναι ἕτοιμος ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, νὰ μᾶς εἴπῃ τὴν διαφορὰν τῆς ἐπιχορηγήσεως, ἡ ὁποία ἐπέρχεται ὡς ἐκ τῆς συντομεύσεως τῆς ὁδοῦ, ἀρχομένης ἀπὸ τοῦ Πειραιῶς, κατὰ πόσον δηλ. θὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἐπιχορήγησις τῶν 18,000,000 (θόρυβος). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ σύμβασις, ἡ ὁποία νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν συζήτησιν τὴν τροποποίησιν, ἀλλὰ νὰ γραφῇ μέσα εἰς τὴν σύμβασιν, ὅτι ἡ ὁδὸς ἄρχεται ἀπὸ τοῦ Πειραιῶς· ὅτι ἀντὶ 18,000,000 ἐλαττοῦται εἰς 16 π. χ. ἡ ἐπιχορήγησις καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐγὼ κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς μὴ ἀναβολῆς, ἂν ᾖναι ἕτοιμος ὁ κύριος πρωθυπουργὸς νὰ δώσῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας. Τί θὰ εἰπῇ ὅτι αἱ συζητήσεις θὰ τὰ καθαρίσουν!

§242ΜΑΚΡΗΣ. Αὐτὴ ἡ ἔκπτωσις θὰ γείνῃ κατὰ χιλιόμετρον.

§243ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὸ νομοσχέδιον θέλει γείνει αὐτὴ ἡ τροπολογία, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος θέλει ἀρχίσει ἀπὸ Πειραιῶς ἀντὶ ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι· συνεπείᾳ τούτου τὸ ποσὸν τῆς ἐπιχορηγήσεως τῶν 18,000,000 θέλει ἐλαττωθῇ ἀναλόγως τῆς διαφορᾶς, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῆς ἀποστάσεως ἀπὸ Πόρτο– Ῥάφτι διὰ τῶν Ἀθηνῶν εἰς Ἐλευσῖνα ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Ἐλευσῖνα ἀφ’ ἑτέρου.

§244ΖΩΧΙΟΣ. Διὰ νὰ γείνῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, ὑποθέτετε ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ ἐδάφους εἶναι ἡ αὐτὴ εἰς ὅλα τὰ μέρη (διάλογοι θορυβώδεις).

§245ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλεν ἀρκετὰ ἔγγραφα περὶ τῆς μεταβολῆς αὐτῆς. Αὐτὰ τὰ ἔγγραφα κατὰ τὸν κανονισμὸν πρέπει νὰ τυπωθῶσιν· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὰ ἴδωμεν, νὰ τὰ μελετήσωμεν, νὰ ἴδωμεν τὰς βάσεις τῆς μεταβολῆς. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις εἰσάγει ἔγγραφα ἀφορῶντα εἰς μίαν ἐκκρεμῆ συζήτησιν, δὲν ἠμπορεῖτε παρὰ νὰ τὰ τυπώσετε διὰ νὰ τὰ μελετήσῃ ἡ Βουλή. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχομεν ἔγγραφα τοῦ δημάρχου Ἀθηνῶν, τοῦ δημάρχου Πειραιῶς, τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, πρέπει τὰ ἔγγραφα ταῦτα νὰ τυπωθοῦν καὶ νὰ διανεμηθοῦν.

§246ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναβολὴν, κάμνω αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, νὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία ὅπως ἐπροτάθη καὶ νὰ συζητηθῇ αὔριον.

§247ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν κεφαλὴν τοῦ σιδηροδρόμου κάμνω τὴν πρότασιν νὰ μὴ θέσωμεν δεσμὸν, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἑταιρίαν καὶ τὴν κυβέρνησιν ἐλευθέρας νὰ ἐκλέξωσι διότι δὲν ἠξεύρομεν ἂν αὔριον δὲν φανῇ συμφερώτερον νὰ ἀρχίσῃ ἢ ἀπὸ Πειραιῶς ἢ ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι, καθόσον σκοπὸν δὲν ἔχει αὐτὴ ἡ γραμμὴ ἄλλον παρὰ νὰ συγκοινωνήσωμεν ἐξωτερικῶς. Σήμερον βάζομεν ἀπὸ Πειραιῶς π. χ. ἀλλ’ ἂν αὔριον ἡ ἀνάγκη τοῦ ἐμπορίου ἀποδείξῃ ὅτι εἶναι συμφερώτερον ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι, διατί νὰ ἤμεθα δεσμευμένοι; Καλὸν λοιπὸν εἶναι ν’ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν καὶ τὴν ἑταιρίαν καὶ τὴν κυβέρνησιν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀπὸ ποῦ ν’ ἀρχίσῃ ἡ γραμμή.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως μετὰ τὴν συζήτησιν τῶν συμβάσεων περὶ Τραπεζῶν νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν.

§249ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δημοσίως λέγω ὅτι εἶναι ἡ ὥρα, καθ’ ἣν θὰ γευματίσω ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἀπέρχομαι.

§250ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ μίαν διασάφησιν εἰς τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως (θόρυβος), καὶ ἂν ἡ ἐρώτησίς μου θεωρηθῇ ὅτι ἔχει ἀξίαν τινὰ, θὰ ζητήσω ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ νὰ γραφῇ ὡς ἑρμηνεία εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Ἡ ἐρώτησίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς. Εἰς τὸ ἄρθρον 5, ὅπου γίνεται λόγος περὶ ποινῶν κατὰ τῆς ἑταιρίας, γίνεται μία ἐξαίρεσις, ἥτις εἰς τὴν ἄλλην σύμβασιν δὲν ὑπάρχει, πλὴν τῆς περιπτώσεως ἀνωτέρας βίας. Τί ἂν συμβῇ ἀποτελεῖται ὁ ὅρος τῆς ἀνωτέρας βίας; διότι, ἂν μένῃ ὡς ἔχει, εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ ἐξήγησις στενοτέρα ἢ πλατυτέρα. Καὶ ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ κάμνει τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν, ἀλλ’ ἀναφέρει ὡρισμένως τοὺς ὅρους τῆς ἀνωτέρας βίας.

§251ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἔχει καὶ ἕνα κ.λ.π. ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.

§252ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἀνωτέρα βία, ἣν ἡ σύμβασις ἔλαβε τὴν πρόνοιαν νὰ διατυπώσῃ καὶ διὰ τοῦ ἐπιστημονικοῦ ὅρου force majeure, εἶναι γνωστή· εἶναι αἴτιον, ὅπερ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ ἀτόμου, ἀλλ’ ἀπὸ λόγους ἀνεξαρτήτους τῆς θελήσεώς του. Ἂν μία πλημμύρα ἐμποδίσῃ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐπὶ ἕνα καὶ ἐπὶ δύω μῆνας εἰς ἓν μέρος, ὅπου ἐπρόκειτο νὰ γείνουν ἔργα, αὐτὰ εἶναι ἀνωτέρα βία. Ἔγεινεν εἷς πόλεμος, ἢ ἄλλο τοιοῦτον τί, ὅλαι αὗται αἱ περιστάσεις εἰς τὴν νομικὴν ἐπιστήμην λογίζονται ὡς ἀνωτέρα βία. Αὐτὸ ὅταν μοὶ τὸ ἐζήτησαν νὰ τὸ προσθέσω, τοὺς εἶπον ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ, διότι, καὶ ἂν δὲν τεθῇ, πάλιν ἰσχύει (διάλογοι θορυβώδεις).

§253ΣΑΡΡΗΓΙΑΝΝΗΣ. Δυνάμεθα νὰ ἐπιψηφίσωμεν αὐτὴν τὴν τροποποίησιν χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν ἂν ἡ ἑταιρία τὸ θέλῃ;

§254ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ζητεῖ καὶ ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ ἑταιρία.

§255ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅταν ὁ νόμος τὸ λέγει, θὰ εἴπῃ ὅτι ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον ἐγκρίνεται ἡ σύμβασις.

§256Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ἑταιρίαν νὰ ὁρίσουν εἴτε τὸ Πόρτο–Ῥάφτι εἴτε τὸν Πειραιᾶ ὡς ἀρχὴν τοῦ σιδηροδρόμου.

§257ΖΩΧΙΟΣ. Ἐκ τῆς ὄψεως τῆς Βουλῆς καταλαμβάνει καὶ ὁ ἁπλούστερος, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως ἤδη τετέλεσται· νὰ συζητῶμεν περὶ παρωνυχίδος ἄσκοπον. Ἡ κυβέρνησις νὰ γράψῃ τὴν τροποποίησιν καὶ νὰ τὴν ψηφίσωμεν νὰ τελειώσῃ.

§258ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἰδοὺ πῶς διατυποῦται ἡ μεταβολή· «ὁ σιδηρόδρομος θέλει ἀρχίσει ἀπὸ Πειραιᾶ ἀντὶ ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι· ἑπομένως ἡ ἐκ φράγκων 18,000,000 ἐπιχορήγησις θέλει ἐλαττωθῆ ἀναλόγως τῆς διαφορᾶς τῆς ἀποστάσεως μεταξὺ Πόρτο–Ῥάφτι, Ἀθηνῶν καὶ Ἐλευσῖνος ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ Ἐλευσῖνος ἀφ’ ἑτέρου».

§259ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐγὼ καὶ ὁ κ. Βούλγαρης λέγομεν νὰ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν ἑταιρίαν καὶ τὴν κυβέρνησιν νὰ προσδιορίσουν εἴτε ἀπὸ τὸ Πόρτο–Ῥάφτι νὰ ἀρχίσῃ εἴτε ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, καὶ πιστεύω ὅτι εἶναι σύμφωνος καὶ ἡ κυβέρνησις (διάλογοι θορυβώδεις).

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ἡ πρότασις τοῦ κ. Βούλγαρη, διότι ἂν αὕτη γείνῃ δεκτὴ, δὲν ἔχει πλέον σκοπὸν ἡ ἰδική σας· ὁ κ. Βούλγαρης ἀφίνει εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§261ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἡ ἰδική μου εἶναι ἀπωτέρα.

§262Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀναφορὰ τῶν κατοίκων Ἀγρινίου, προσθέτω εἰς τὴν πρότασίν μου, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὰ διάφορα ἄλλα σημεῖα τῶν ἐπαρχιῶν, ἀπὸ τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος, δύναται νὰ τὰ μεταβάλλῃ ἡ ἑταιρία μετὰ τῆς κυβερνήσεως, σύμφωνα μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου.

§263ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, δὲν ἔχομεν τὴν συγκατάθεσιν τῆς ἑταιρίας. Κύριοι, κατεκρίνατε τὴν σύμβασιν διότι δὲν περιέχει ὅλα τὰ σημεῖα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ἡ γραμμὴ νὰ διέλθῃ· ἂν σήμερον ἐπιτρέψητε εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ συμφωνῇ μὲ τὴν ἑταιρίαν περὶ τῶν σημείων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ διέρχηται ὁ σιδηρόδρομος, τότε τί ψηφίζει ἡ Βουλή;

§264ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Δὲν μὲ ἐνοήσατε, ἐγὼ ἐννοῶ νὰ μὴν ὑποχρεωθῇ ἡ κυβέρνησις. Ἂν αὔριον ᾖναι ἀνάγκη μιᾶς τροποποιήσεως, νὰ μὴ δύναται νὰ τὴν μεταβάλῃ ἀπολύτως.

§265ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε καὶ τὴν ἐδικήν μου πρότασιν, κ. πρόεδρε.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔναρξις τοῦ σιδηροδρόμου δύναται νὰ γείνῃ καὶ ἀπὸ Πειραιῶς.

§267ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἂν ἀποφασίσωμεν σήμερον νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ Πειραιᾶ καὶ παρουσιασθῇ ἀνάγκη τοῦ νὰ γείνῃ νέος σιδηρόδρομος ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι, δύναται νὰ γείνῃ μία σύμβασις· ἀλλὰ πιστεύω ὅτι τότε ἡ κυβέρνησις θὰ εὕρῃ τὸν μπελά της. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι προτείνω τὴν διαίρεσιν τοῦ ζητήματος.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται διὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Καραπαύλου (θόρυβος).

§269ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι αἱ προκείμεναι διαφωνίαι ἀποδεικνύουν ὅτι δὲν πρέπει νὰ βιαζώμεθα εἰς τὰς ἀποφάσεις μας. Ὅταν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἀπέῤῥιψε τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἐζήτησε νὰ τεθῇ φραγμὸς, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ νομοθετήματα ἐρχόμενα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ τυγχάνωσι εὐρείας συζητήσεως· καὶ ἐνόμισεν ὁ νομοθέτης ὅτι ἡ ἐξασφάλισις αὕτη εὑρίσκεται εἰς τὰς τρεῖς ἀναγνώσεις καὶ τρεῖς συζητήσεις. Ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται ὅτι ὁσάκις συζητοῦνται ζητήματα ἥττονος λόγου ἄξια, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι σύμφωνος ὅλη ἡ Βουλὴ, ποτὲ δὲν ἐσταμάτησεν, οὐδ’ ἐπῆλθε δυσχέρειά τις ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου· ὁσάκις δὲ παρουσιάσθησαν νομοθετήματα σπουδαῖα καὶ παρέχοντα ἀφορμὰς διαφωνίας, αἱ τρεῖς ἀναγνώσεις καὶ συζητήσεις πολλάκις ἔσωσαν σπουδαῖα δικαιώματα, ἐφώτισαν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον. Τοῦτο, νομίζω, ἀποδεικνύει καὶ ἡ παροῦσα συζήτησις. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου καὶ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτοῦ· νομίζω ὅμως ὅτι ἂν βιασθῶμεν, δυνάμεθα νὰ κάμωμεν κακὸν ἀντὶ καλοῦ. Θὰ ἀφήσω εἰς τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τροπολογίας, νὰ τὰς ὑποβάλωσι καὶ τὰς ὑποστηρίξωσιν. Ἔχω ὅμως καὶ ἐγὼ τροπολογίαν τινὰ καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 9, καὶ οὐχὶ τροπολογίαν, διότι μεταβολή τις εἰς τὴν σύμβασιν δύναται νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἕτερον τῶν συμβαλλομένων μερῶν νὰ ἀποσυρθῇ· ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους περιέχει τὸ ἄρθρον 9, καὶ πέποιθα ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει δεχθῆ τὴν ἐμὴν γνώμην. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν κατ’ ἐκλογὴν νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν εἴτε τὴν ἐγγύησιν κατὰ τὰ ἄρθρα 6, 7 καὶ 8, εἴτε 18,000,000 φράγκων καὶ οὐδὲν ἄλλο. Νομίζω ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς, ὅσον καὶ ἂν φαίνηται ἐπιβοηθητικὸς, δὲν δύναται παρὰ νὰ βλάψῃ τὴν ἐπιχείρησιν, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιζητήσῃ τις εἶναι νὰ γείνῃ ἡ ἐπιχείρησις καὶ νὰ γείνῃ ταχέως καὶ ἐπὶ ὅροις ὠφελίμοις καὶ δικαίοις. Τὸ δικαίωμα τῆς προτιμήσεως, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀντὶ νὰ εὐκολύνῃ τὴν ἑταιρίαν εἰς τὴν εὕρεσιν κεφαλαίων θέλει ἀποκρούσει τὰ κεφάλαια, καὶ ἰδοὺ διατί. Ἡ ἑταιρία θὰ ἀποταθῇ εἰς τὸ κοινὸν ἢ εἰς τοὺς κεφαλαιούχους καὶ θὰ εἴπῃ, φέρετέ μοι ἓν ποσὸν, ἀλλὰ τί ποσόν; ἂς ὑποθέσωμεν 36,000,000 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ 6%. Ἀλλ’ ἂν ἡ κυβέρνησις δώσῃ τὰ 18,000 000, ποίαν χρῆσιν θέλει κάμει ἡ ἑταιρία τῶν 36,000,000; Ἐὰν δὲ πάλιν ζητήσῃ μόνον 18 ἑκατομμύρια, πιθανὸν ἡ κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως τοῦ τόκου καὶ τότε ἀπαιτοῦνται 36,000,000. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν κυβέρνησιν νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὴν ἑταιρίαν, ὥστε τὸ ἄρθρον νὰ λάβῃ τροποποίησιν, καὶ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ κυβέρνησις ἀπὸ τοῦδε ποῖον ἐκ τῶν δύω συστημάτων θὰ ἐκλέξῃ, διότι ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἔχω ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐπιτυχίας, ἂν δὲν γείνῃ τοῦτο.

§270ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐδήλωσα πρὸ τοῦ κ. Μαυροκορδάτου, ὅτι ἤθελον νὰ λαλήσω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 καὶ ἀκριβῶς εἶχον σκοπὸν νὰ εἴπω τινὰ περὶ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρέχει ἡ σύμβασις εἰς τὴν κυβέρνησιν, τοῦ νὰ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἑτέρου συστήματος, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀπαλλοτριωθῇ τὸ κοινοβούλιον· εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ δὲν πρόκειται περὶ τῆς ὑπαρχούσης· μετὰ ἓν ἔτος πρόκειται νὰ γείνῃ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκλογῆς, ὅταν περατωθῇ τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι εἰς Πάτρας, ἐντὸς τριῶν δὲ μηνῶν ὀφείλει ἡ κυβέρνησις ν’ ἀποφανθῇ ἂν δέχεται τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον σύστημα· εἶναι πολὺ μεγάλον δικαίωμα τὸ χορηγούμενον εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ ὑπάρχει κίνδυνος. Δὲν λέγω περὶ τῆς κυβερνήσεως τῆς ὑπαρχούσης, διότι ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον δύνανται νὰ προέλθωσι παμμέγισται ζημίαι εἰς τὸν τόπον. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δίδει τόκον 6%, καὶ ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος περὶ τούτου. Κατὰ τὸ 9 ἄρθ. τίποτε δὲν βαρύνει τὸ κράτος ὁ σιδηρόδρομος· ἐν τούτοις δύναται ἡ κυβέρνησις ν’ ἀποφασίσῃ ἁπλῶς καὶ ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ κοινοβουλίου νὰ πληρώσῃ 18,000,000 φράγκων, τὰ ὁποῖα ὑπολογιζόμενα ποῦ φθάνουν; Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ εἴτε τὸ ἓν σύστημα εἴτε τὸ ἕτερον· τὸ κατ’ ἐμὲ ἤθελον προτιμήσει τὸ πρῶτον, τῆς ἐξασφαλίσεως τοῦ τόκου· θέλω ὅμως νὰ ὁρισθῇ ὁριστικῶς ἐν τῇ συμβάσει.

§271ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὅλοι εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ πέποιθα ὅτι σήμερον θὰ γείνῃ ἡ ἐπιψήφισις τῆς συμβάσεως· ἀλλ’ ὅταν γείνῃ συμφωνία μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐργολάβου ν’ ἀρχίσῃ ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Πειραιῶς, ἐννοεῖται ὅτι δὲν ἀποκλείεται ἄλλη ἑταιρία, ἥτις τυχὸν θελήσει νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Πόρτο–Ῥάφτι μέχρι Πειραιῶς.

§272ΠΟΛΛΟΙ. Ἐννοεῖται, ἐννοεῖται.

§273ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ τεθῇ ἡ δήλωσις αὕτη.

§274ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω καὶ ἐγὼ ἀντὶ τῆς λέξεως Πόρτο– Ῥάφτι νὰ τεθῇ ἡ ἑλληνικὴ λέξις Πρασιῶν.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Καραπαύλου ἔχει ὡς ἑξῆς· «δύναται ἡ Κυβέρνησις .... (θόρυβος).

§276ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χατζίσκου θεωρῶ σπουδαίαν· εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ ἡ διασάφησις αὕτη. Τὸ Πόρτο– Ῥάφτι κεῖται οὐχὶ μακρὰν τοῦ Θερικοῦ καὶ τῶν ἄλλων λιμένων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὸ Λαύριον· ἐὰν λοιπὸν παρουσιασθῇ μία ἑταιρία καὶ ζητήσῃ τὸ δικαίωμα νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον εἴτε ἀπὸ τὸ Πόρτο–Ῥάφτι, εἴτε ἀπὸ τὸ Θερικὸν, εἶναι καλὸν νὰ γείνῃ λόγος ὅτι δὲν ἀποκλείεται. Τὸ αὐτὸ σήμερον ὑπάρχει καὶ διὰ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Πειραιῶς μέχρις Ἀθηνῶν. Δύω σιδηρόδρομοι ἀναχωροῦσιν ἀπὸ Πειραιῶς, ὁ μὲν διὰ τὴν Λαμίαν, ὁ δὲ διὰ τὰς Πάτρας· ὁ ὑπάρχων σιδηρόδρομος σήμερον μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν δύναται νὰ κάμῃ ἐνστάσεις εἰς τὰς νέας ἑταιρίας δυνάμει τοῦ κεκτημένου δικαιώματος, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι σταθμὸν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ πολὺ μακράν. Ὑπὸ αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἔννοιαν ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χατζίσκου, τὴν ὁποίαν θεωρῶ λίαν σπουδαίαν.

§277ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀμφοτέρων τῶν σιδηροδρόμων οἱ ἐργολάβοι δὲν ἐμποδίζονται νὰ παρατείνουν τὰς γραμμάς των· ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ προτιμῶνται πρὸς κατασκευὴν παντὸς σιδηροδρόμου, ἐπὶ ἴσοις ὅροις, ἀπολήγοντος εἰς τοὺς ἰδικούς των μέχρις ἀποστάσεως 50 χιλιομέτρων.

§278ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν παρουσιασθῇ ἐργολάβος προτείνων 100,000 φράγκα τὸ χιλιόμετρον, δύναται νὰ προτιμηθῇ αὐτὸς, ἢ ὁ ὑπάρχων, ὅστις κατασκευάζει ἀντὶ 120,000 φράγκων;

§279ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τοὺς βραχίονας δὲν πληρόνει ἡ ἑλλην. Κυβέρνησις τίποτε· οἱ βραχίονες δὲν ὑπάγονται εἰς τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως.

§280ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν δέχεσθε, κύριοι, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν καλλίτερον;

§281ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν· πλὴν τούτου παρατηρῶ, ὅτι ἐγένοντο πρὸ μικροῦ προτάσεις περὶ τροποποιήσεως ἑνὸς ἄρθρου, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀποφανθῇ ἐὰν δὲν ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς συμβάσεως ἐτελείωσε καὶ συζητοῦμεν ἤδη ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν, δηλ. περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς κεφαλῆς τοῦ σιδηροδρόμου, καθὼς καὶ περὶ τοῦ ἄρθρου 9.

§282ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἔχω νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ τόκου τῶν 6% καὶ δὲν ὑπάρχει καιρὸς νὰ ὁμιλήσω, δὲν ἐννοῶ ὅτι ἔκλεισεν ἡ συζήτησις.

§283ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε αὔριον, ὅταν θὰ λάβητε ἀφορμήν.

§284ΜΑΚΡΗΣ. Αὔριον λοιπὸν ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ ἡμερησία διάταξις.

§285ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1½ Μ. Μ.