1873.06.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

Τῆς 9 Ἰουνίου 1873.

(Σάββατον).

Ὥρα 9 Π. Μ. Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Παραμυθιώτης.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει. Ποῖος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὸ προεδρεῖον νὰ δημοσιεύσῃ τὰ ὀνόματα τῶν βουλευτῶν; (θόρυβος).

§3ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, διὰ τὸν ἑαυτόν μου ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Πρὸ πολλοῦ ἀπεφασίσαμεν ὅπως ἀκριβῶς συνερχώμεθα κατὰ τὴν 8 ὥραν καὶ ἀπερχώμεθα τὴν 12· ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ὑπάρξει ἀπαρτία κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως, ἢ πρὸ τῆς 12 ἤθελον ἀποχωρήσει οἱ βουλευταὶ καὶ ματαιώσει τὴν συνεδρίασιν, τὰ ὀνόματα αὐτῶν νὰ δημοσιεύωνται. Ὀνόματα βουλευτῶν ἔν τινι τῶν προλαβουσῶν συνεδριάσεων ἐδημοσιεύθησαν, ἐδημοσιεύθησαν ἔτι καὶ χθές· ἂν τοῦτο ἦτο δίκαιον ἢ ὄχι, ἀφίνω ἕκαστον νὰ τὸ ἐξετάσῃ κατ’ ἰδίαν· ἐγὼ ὅμως φρονῶ ὅτι ἡ χθεσινὴ δημοσίευσις ἐγένετο παρὰ τὸ δίκαιον. Ἂν, κ. πρόεδρε, ἤθελεν ὑπάρχει τί τὸ κατεπεῖγον, ὅπως εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Λαμίας, ὅπου ὑπῆρχεν ἡμέρα ὡρισμένη, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ κοινοποιήσῃ αὐτὴν, βεβαίως ἤθελον ἀναγνωρίσει τὸ κατεπεῖγον καὶ ἤθελον παραμείνει ἐπὶ πολλὴν ὥραν, οὐ μόνον μέχρι τῆς 12½, ἀλλὰ καὶ πέραν· ὅταν ὅμως ἔρχεται ἡ ὡρισμένη ὥρα καὶ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ δὲν ἐπίκειται.... Βεβαίως, κύριοι, ὅταν ἀπεφασίσαμεν νὰ συνεδριάζωμεν τὰς πρωϊνὰς ὥρας, θὰ εἰπῇ ὅτι ἡ συνεδρίασις ἀπὸ τὴν 7 εἴτε ἀπὸ τὴν 8 θὰ παρατείνηται μέχρι τῆς 12, ὅπως ἄλλοτε, ὅτε ἀπεφασίσαμεν νὰ συνεδριάζωμεν ἀπὸ τῆς 2 ἢ 3, παρετείναμεν τὰς συνεδριάσεις μέχρι τῆς ἑβδόμης. Δὲν ἠννοήσαμεν λοιπὸν νὰ συνεδριάζωμεν τὰς πρωϊνὰς ὥρας καὶ νὰ καθήμεθα πέραν τῆς 12. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον δὲν ἐπείγει, τὸ δὲ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ συνεδριάζωμεν κατὰ τὸ Σύνταγμα, εἶναι ἀρκετὰ εὐρὺ, διότι εἰσέτι οὔτε τρεῖς μῆνας δὲν συνεδριάζομεν. Τί λοιπὸν εἶναι τὸ κατεπεῖγον, τὸ ὁποῖον ἤθελε βιάσει τοὺς βουλευτὰς νὰ καθήσωσι πέραν τῆς τακτικῆς ὥρας; Ἡ ἐπιμονὴ τῆς μιᾶς μερίδος, νομιζούσης ὅτι δύναται νὰ πιέζῃ τὴν ἄλλην μερίδα διότι συμβαίνει νὰ ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν, εἶναι ἄδικος, καὶ κατὰ τοῦτο ἂν νομίζωσί τινες ὅτι δύνανται νὰ μᾶς ἐξαναγκάσωσι, νομίζω ὅτι ἠμποροῦν νὰ τὸ κάμωσιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀνέχηται. Διὰ τοῦτο, κύριε πρόεδρε, ἐγὼ τοὐλάχιστον διὰ τὸν ἑαυτόν μου δηλῶ, ὅτι ἅμα παρέλθῃ ἡ 12 καὶ δὲν ὑπάρχει τί τὸ κατεπεῖγον, ἠμπορῶ ν’ ἀποχωρήσω χωρὶς νὰ συλλογισθῶ διόλου ἂν τὸ ὄνομά μου θὰ δημοσιευθῇ ἢ ὄχι.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Καὶ ἡμεῖς, καὶ ἡμεῖς.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Δεληγιάννης). Τὸ ἄρθρον 17 τοῦ κανονισμοῦ λέγει, ὅτι αἱ συνεδριάσεις ἄρχονται τὴν 10, ὀφείλουσι δὲ νὰ παρευρίσκωνται μέχρι τέλους πάντες οἱ βουλευταί· δὲν ὥρισε τὸ πέρας. Προχθὲς, ὅτε ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ μεταβάλῃ τὴν ὥραν, εἶπεν, ἀπὸ τῆς 8 πρωϊνῆς· δὲν εἶπε μέχρι τῆς μεσημβρίας. Ἂς κάμῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἐξήγησιν καὶ ἂς εἴπῃ ἀπὸ τῆς 8 πρωϊνῆς μέχρι τῆς μεσημβρίας.

§6ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Πρὶν ἢ ὁμιλήσει ὁ κ. Καραλίβανος, ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἀπευθυνθεὶς εἰς ἐμὲ προεδρεύοντα, εἶπε τίς μοὶ ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ δημοσιεύσω τὰ ὀνόματα τῶν ἀποχωρησάντων καὶ ἀπουσιαζόντων βουλευτῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ ἡμετέρου κανονισμοῦ, οἱ ὁπωσδήποτε κωλυόμενοι νὰ παρευρεθῶσιν εἴς τινα τῶν συνεδριάσεων ἢ ἀναγκαζόμενοι διαρκούσης αὐτῆς νὰ ἀποχωρήσωσι, γνωστοποιοῦσιν εἰς τὸν πρόεδρον οἱ μὲν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως, οἱ δὲ ἐν καιρῷ αὐτῆς τὰ ἑαυτῶν ὀνόματα· τὰ ὀνόματα δὲ τῶν ἄνευ τοιαύτης γνωστοποιήσεως μὴ ἐμφανιζόμενων ἢ ἀποχωρούντων τῶν συνεδριάσεων δημοσιεύονται διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς.

§7ΖΩΧΙΟΣ. Ἐγὼ τὸ ἐτυμπάνισα, ὅτι θὰ φύγω εἰπὼν ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§8ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὸν ἡμέτερον κανονισμόν, τὸ προεδρεῖον ἔχει καθῆκον νὰ δημοσιεύῃ τὰ ὀνόματα τῶν ἀπουσιαζόντων καὶ ἀποχωρούντων ἄνευ γνωστοποιήσεως· τὸ καθῆκον δὲ τοῦτο ἐπετέλεσε τὸ προεδρεῖον.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐδημοσίευσε τὰ ὀνόματα εἰς τὴν ἐφημερίδα Ἀλήθειαν.

§10ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, ἡ ἐφημερὶς τῆς Βουλῆς δὲν δημοσιεύεται τακτικῶς, ἐπεκράτησε τὸ ἔθιμον, οὐχὶ εἰς τὴν παροῦσαν μόνον σύνοδον ἢ περίοδον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς παρελθούσας, νὰ δημοσιεύωνται τὰ ὀνόματα τῶν ἀποχωρούντων ἢ τῶν μὴ ἐμφανιζομένων εἰς μίαν τῶν ἄλλων ἐφημερίδων· αὐτὸ δὲ, κύριοι, τὸ ἔθιμον ἐπεκράτησεν, αὐτὸ τοῦτο ἐγένετο καὶ ἤδη. Ἐὰν λοιπὸν, ἀξιότιμα βουλευτὰ Ἀττικῆς, τὸ προεδρεῖον χθὲς ἐδημοσίευσε τὰ ὀνόματα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπεχώρησαν, νομίζω ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἔπραξε παρὰ ἐξετέλεσε τὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ χθὲς ἦτο πλήρης καὶ ὅτι ἐζητήθη ἡ ἀναβολή· τινὲς μοὶ ἔκαμον τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὤφειλον νὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν, ἐγὼ δὲ ἀπήντησα, ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα δὲν εἶχον, διότι ὁ πρόεδρος διαλύει τὴν συνεδρίασιν μόνον τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς. Ἐγένετο τακτικὴ πρότασις καὶ μετὰ τὴν πρότασιν ἐκείνην καὶ ψηφοφορίαν ἡ ἀναβολὴ ἀπεῤῥίφθη· ἀκολούθως ἀπεχώρησαν ἐκεῖνοι, ὧν τὰ ὀνόματα ἐδημοσιεύθησαν. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν εἷς τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν ἔκαμε τὴν παρατήρησιν ὅτι δὲν ἤμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος, καὶ τῳόντι δὲ ἀπαρτία δὲν ὑπῆρχε, διότι εἶχον ἀποχωρήσει ἐκεῖνοι, ὧν τὰ ὀνόματα ἐδημοσιεύθησαν.

§11ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Οὔτε τὰ ἐκ πλαγίας σκέψεως πεπλασμένα χειροκροτήματα, οὔτε τὰ ἐκ πλαγίας σκέψεως πεπλασμένα ποδοκροτήματα, οὔτε αἱ δημοσιεύσεις εἰς τρεῖς ἐφημερίδας διὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν βουλευτῶν μετὰ τὴν δωδεκάτην πτοοῦσιν οὔτε ἐμὲ οὔτε τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐν ὅσῳ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκπληροῦμεν τὸ καθῆκόν μας ἐν πάσῃ τῇ συνειδήσει. Οὐδόλως κωλύομεν ἡμεῖς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς ἢ κωλύομεν τὴν πρόοδον αὐτῶν. Ζητήματα σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα ὑπεβλήθησαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀφορῶντα τὴν πολιτείαν, ἡ δὲ Βουλὴ ἐν πάσῃ συνειδήσει καὶ περισκέψει ὀφείλει νὰ τὰ συζητήσῃ· εἶναι ζητήματα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κοινὴν φράσιν δὲν μπαλώνονται καὶ ξεμπαλώνονται, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πάσης φρονήσεως πρέπει νὰ συζητῶνται καὶ νὰ ψηφίζωνται. Ἂν αἱ τοιαῦται συμβάσεις ἀπησχόλησαν τὴν κυβέρνησιν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, διότι εἶχεν ἀνάγκην νὰ τὰς μελετήσῃ, ἔκαμε δὲ πρὸς τοῦτο καὶ μίαν διακοπὴν καὶ δὲν τὰς εἰσήγαγεν ἀμέσως μετὰ τὴν λῆξιν αὐτῆς, νομίζω ὅτι ἐδικαιούμεθα καὶ ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἐπὶ 10–15 ἡμέρας νὰ συζητήσωμεν τὰ σοβαρὰ ταῦτα ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν πολιτείαν. Δὲν πρέπει λοιπὸν ἡ κυβέρνησις νὰ σπεύδῃ, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκροασθῇ τὰ πάντα ἐν συνειδήσει καὶ φρονήσει. Τίποτε δὲν παρέλειψεν ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τὰ ζωτικὰ αὐτὰ ζητήματα. Εἶσθε μάρτυρες, κύριοι· ὅτε ὁ πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν τοῦ σιδηροδρόμου ὡς κατεπείγουσαν, ἐγὼ αὐτὸς (ἂν καὶ ἐμέμφθην τὴν κυβέρνησιν, ἥτις γνωρίζουσα ὅτι εἶχε τοσαῦτα σπουδαῖα καὶ κατεπείγοντα ζητήματα διέκοψε τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ δὲν τὰ ὑπέβαλε πρὸς τούτοις εὐθὺς μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν περὶ σιδηροδρόμου Λαμίας 7 ἡμέρας πρὸ τῆς λήξεως τοῦ προνομίου), ἐγὼ αὐτὸς, καίτοι ἐμέμφθην τὸν τρόπον τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, εἶπον ὅτι ὀφείλομεν διὰ πάσης θυσίας καὶ κατεπειγόντως νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, καὶ οὕτω τὴν ἐπεψηφίσαμεν. Εἶναι μάρτυς δὲ ὁ κ. Δημητριάδης, βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας, μετὰ πόσης γαλήνης καὶ μετὰ πόσης αὐταπαρνήσεως συνεζητήσαμεν τὴν σύμβασιν τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης ἐν τῇ ἐπιτροπῇ χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀντιπολιτευτικὸν πνεῦμα, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ἀποδοθῇ πλάγιος σκοπὸς εἰς τοιαῦτα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐθεωρήθησαν ποτὲ ὡς πολιτικὰ ζητήματα. Θέλομεν ὅμως, ἐπειδὴ εἶναι σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ, νὰ τὰ συζητήσωμεν ἐν συνειδήσει καὶ φρονήσει. Καὶ πῶς θέλετε, κ. πρόεδρε, κατεπειγόντως νὰ ἐπιψηφίσωμεν σύμβασιν ζωτικὴν, διὰ τῆς ὁποίας δίδεται προνόμιον, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν δὲν ἀνακαλεῖται; πῶς θέλετε τοσοῦτον ἐσπευσμένως νὰ ἐπιψηφίσωμεν σπουδαίαν σύμβασιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ πεπειραμένος οἰκονομολόγος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἐγγηράσας εἰς τὰ τοιαῦτα, ἐτήρησε φωνὴν, οὕτως εἰπεῖν, ἰχθύος; πῶς εἶναι δυνατὸν ὑπουργὸς μὲ τοσαύτας οἰκονομολογικὰς γνώσεις ἐπὶ σοβαρῶν τοιούτων ἀντικειμένων νὰ μὴ εἴπῃ οὔτε γρύ; Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐν τῷ ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ δύναται ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην καὶ μ’ ὅλα ταῦτα νὰ μὴ τὴν θεωρήσῃ τοιαύτην, ὥστε νὰ προκαλέσῃ παραίτησιν· ἀλλὰ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κ. πρωθυπουργός· εἰς τὴν περίστασιν ταύτην τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς οἰκονομολογικὸν καὶ εἶναι ζήτημα τοῦ ὁποίου τὴν πρωτοβουλίαν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ παρὰ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἢ τῶν Ναυτικῶν, δὲν ἤθελον κάμει τὴν παρατήρησιν αὐτήν· ἀλλ’ ὑπουργὸς πεπειραμένος εἰς τὰ οἰκονομικὰ, ὑπογράφων μίαν σύμβασιν καὶ ἔχων ἐναντίαν γνώμην, εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μὰ τὴν ἀλήθειαν εἰς κἀνὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ἀπαντᾶται, καὶ ἐν τούτοις κινεῖται (θόρυβος). Αὐτὴ λοιπὸν ἡ ἀταραξία τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ σπουδαίᾳ ταύτῃ συζητήσει μὲ κάμνει νὰ σκέπτωμαι πολὺ σοβαρῶς, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν κυβέρνησιν νὰ μὴ σπεύδῃ εἰς τοιαῦτα σπουδαῖα ἀντικείμενα, ἀλλ’ ὀφείλει μετ’ ἀπαθείας ν’ ἀκούῃ τὰς διαφόρους γνώμας· ἀφοῦ αὐτὴ ἐπὶ μακρὸν κατ’ ἰδίαν ἐμελέτησεν, ὀφείλει τοὐλάχιστον ἀπὸ ἀβροφροσύνην ν’ ἀφήσῃ 10 ἢ 15 ἡμέρας νὰ σκεφθῶμεν καὶ ἡμεῖς· λέγων δὲ 10 ἢ 15 ἡμέρας, δὲν τὸ θεωρῶ ὅριον ἀπαραίτητον, διότι καὶ πρὶν δύναταί τις νὰ μορφώσῃ γνώμην· δὲν θὰ μὲ βιάσῃ ὅμως ὡς φελλάχην νὰ σπεύδω, διότι φελλάχης οὐδενὸς γίνομαι. Ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν δὲν πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ περιμένῃ δυνάμεις, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ στηρίζεται εἰς τὰς ἰδίας πραγματικὰς κοινοβουλευτικὰς δυνάμεις καὶ οὐχὶ εἰς λανθανούσας.

§12ΖΩΧΙΟΣ. (ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§13ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Θὰ χάσωμεν πάλιν μίαν συνεδρίασιν.

§14ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἂν θὰ χαθῇ ἡ συνεδρίασις. Δὲν πταίομεν ἡμεῖς. Ἐνθυμεῖσθε, νομίζω, ὅτι χθὲς, ὅτε ἐτελείωσε τὸν λόγον αὑτοῦ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Θήρας, ἦτο περίπου ἡ 12 ὥρα καὶ ἐπέκεινα. Τότε ἠγέρθη ὁ κύριος πρωθυπουργὸς καὶ ἤλλαξε τὸ πρὸς συζήτησιν θέμα (θόρυβος). Κύριοι, ἐνταῦθα ἐπικρατεῖ δυστύχημά τι μέγα, τὸ ὁποῖον ἀλλαχοῦ δὲν συμβαίνει. Εἰς τὰ ἄλλα βουλευτήρια τὰ νομοσχέδια παραπέμπονται εἰς ἐπιτροπὰς τῆς Βουλῆς, καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται τὰ προεξελέγχουσιν, ἀφ’ οὗ δὲ προεξελεγχθῶσιν, ἀνατίθεται ἡ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὑποστήριξις αὐτῶν εἰς εἰσηγητάς. Ἐδῶ ὅμως τί παθαίνομεν; ἅμα παρουσιασθῇ νομοσχέδιόν τι, ἀναδέχεται τὴν ὑπεράσπισιν αὐτοῦ ὁ πρωθυπουργὸς, καὶ οἱ παλαίοντες πρὸς αὐτὸν εὑρίσκονται εἰς δύσκολον θέσιν. Διότι ἐν πρώτοις ὁ πρωθυπουργὸς ἔχει τὸ φυσικὸν προτέρημα τοῦ νὰ λαλῇ εὐκόλως· δεύτερον δὲ φέρει μεθ’ ἑαυτοῦ τὴν μεγάλην κοπίδα. Ὁ Φωκίων ἔφερε λόγων κοπίδα μίαν, ὁ δὲ πρωθυπουργὸς ὀγδοήκοντα, ἑκατὸν, τὴν πλειονοψηφίαν. Παρουσιασθείσης δὲ δυσκολίας τινὸς, δὲν λύει αὐτὴν, ἀλλὰ κόπτει τὸν γόρδιον δεσμὸν διὰ τῆς μαχαίρας, σὺ δὲ μάχου ὅσον θέλεις (θόρυβος). Ὅταν παλαίω μὲ ἕνα ἀντιπρόσωπον, εὐκόλως παλαίω, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσπάσω ψήφους καὶ ἐκ τῶν ἐναντίων. Ἀντιμαχόμενος ὅμως πρὸς τὸν πρωθυπουργὸν, κατανικῶμαι, διότι ἀκολουθοῦσιν αὐτὸν οἱ πολλοί, διότι αὐτὸς αὐτῶν ἡγεμονεύει.

§15ΜΑΚΡΗΣ. Λέγει ἀλήθειαν, καὶ διὰ τοῦτο.

§16ΖΩΧΙΟΣ. Βλέπετε; ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ τί ἐστὶ ἀλήθεια. Κατ’ ἐμὲ, δὲν λέγει ἀλήθειαν, διότι ἂν ἔλεγεν ἀλήθειαν, θὰ τὸν ἠκολούθουν (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε. Περίεργον εἶναι, ὅτι ἐκ τῶν διακοπτόντων με δὲν εἶδον ποτὲ κἀνένα ἐδῶ εἰς τὸ βῆμα (θόρυβος). Μὲ τὸν πρωθυπουργὸν συζητῶ, διότι ἐπὶ τέλους μὲ δίδει μίαν λογικὴν ἀπόκρισιν, καὶ ἂς τὴν κόπτῃ μὲ τὸ μαχαίρι. Ἀλλ’ οἱ ὀπαδοὶ αὐτοῦ μᾶς λέγουν νὰ τὸν ἀκολουθῶμεν, διότι μᾶς λέγει τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ τί ἐστὶν ἀλήθεια;

§17ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Δὲν εἴμεθα μαθηταὶ νὰ μᾶς λέγετε τοιαῦτα πράγματα, εἴμεθα βουλευταί.

§18ΖΩΧΙΟΣ. Μᾶς ὑπέβαλεν ὁ πρωθυπουργὸς πλῆθος συμβάσεων, ἐξ ὧν τρεῖς εἶναι ἡνωμέναι. Τὰς τρεῖς δὲ αὐτὰς συμβάσεις εἰσήγαγεν ὡς μίαν, διότι τοιαύτη, ὡς λέγει, ὑπάρχει μεταξὺ τῶν Τραπεζῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως συνεννόησις, καὶ ἀπαιτεῖ νὰ τὰς ψηφίσωμεν ὡς μίαν εὐθὺς, ἀμέσως. Ὁ Θεὸς ὅμως μὲ τὸν Μωσέα ἔκαμαν μίαν σύμβασιν, Διαθήκην καλουμένην, δέκα περιέχουσαν ἄρθρα, σχεδὸν μονοσύλλαβα. Πρὸς σύνταξιν δὲ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ἀπεχώρησαν εἰς τὸ Σινᾶ καὶ εἰργάσθησαν ἐπὶ ἡμέρας τεσσαράκοντα. Ἀπὸ ἡμᾶς δὲ ζητοῦν νὰ ψηφίσωμεν τρεῖς συμβάσεις, πολλὰ καὶ μακρὰ περιεχούσας ἄρθρα, ἐν διαστήματι τριῶν ἡμερῶν (θόρυβος, διακοπαί). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐνώπιον τῆς ἱστορίας εἴμεθα δεδικαιωμένοι. Ὁ πρωθυπουργὸς δὲ, τὸν ὁποῖον κατ’ ἀρχὰς δὲν εἶχον ἐννοήσει, ἤλλαξεν ἐπὶ τέλους τὸ θέμα. Ὅτε δὲ ἤλλαξε τὸ θέμα, ἦτο σχεδὸν μεσημβρία· ἀναγκάζομαι δὲ νὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ, ὅτι ἐγὼ τρώγω ἅπαξ τῆς ἡμέρας, τὸ μεσημέρι. Ἀφ’ οὗ δὲ τὸ θέμα ἤλλαξεν, ἀφ’ οὗ εἴμεθα κεκοπιακότες, ἀφ’ οὗ πταίει ἡ κυβέρνησις, ἥτις πολὺ ἀργὰ ἔφερε τὰς συμβάσεις, παρεκαλέσαμεν τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν διὰ τὴν αὔριον. Ἠξεύρετε δὲ τί θὰ εἰπῇ κουρασμένος ἄνθρωπος; Ὁ Σταγειρίτης ἔλεγεν, εἶδες ἄνθρωπον νὰ χασμουριέται; μὴ τοῦ ὁμιλεῖς πλέον, διότι δὲν ἀκούει. Πιστεύω δὲ ὅτι εἴχετε ὄρεξιν νὰ μὲ ἀκούσετε, ἀλλὰ διὰ νὰ μὲ ἀκούσετε, ἔπρεπε νὰ ἦσθε ἀκμαῖοι. Βεβαίως δὲ ἐγὼ δὲν ἤμην εἰς κατάστασιν νὰ ὁμιλήσω. Ὅταν σφιγχθῶ, κἄτι ἠμπορῶ νὰ κάμω, ἀλλ’ ἤθελον νὰ ἦμαι ἀκμαῖος, καθὼς σεῖς. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω εἰς τί ἐχρησίμευσεν ἡ διὰ τῶν χθεσινῶν ἐφημερίδων δημοσίευσις τῶν ὀνομάτων τῶν ἀποχωρησάντων βουλευτῶν. Λέγω δὲ, ὅτι ἠδικήθησαν οἱ βουλευταὶ αὐτοὶ διὰ τῆς τοιαύτης δημοσιεύσεως. Ἐγὼ μάλιστα σᾶς τὸ ἐταμπούρλισα, ὅτι θὰ ἀποχωρήσω.

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι πρᾶγμα ἀδιάφορον τὸ νὰ δημοσιευθῶσι τὰ ὀνόματα τῶν ἀποχωρησάντων βουλευτῶν ἀπὸ τὴν συνεδρίασιν. Ἔνοχοι εἶναι οἱ βουλευταὶ, ἐὰν τῷ ὄντι παραλείψωσι συνεδρίασιν τακτικὴν, ἐὰν τῷ ὄντι ἤθελον παρεμποδίσει τὴν νόμιμον καὶ κοινοβουλευτικὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως· ἀξιέπαινοι εἶναι οἱ βουλευταὶ οὗτοι, ἐὰν ἴσως παρεμπόδισαν διὰ τῆς ἀναχωρήσεώς των τί ἄλλο. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀδιάφορον, εἶμαι καὶ ἐγὼ μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι χθὲς ἀνεχώρησαν.

§20ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Εἶσθε ἔξω εἰς τὸν διάδρομον.

§21ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον μὲ ἐσημείωσεν ὡς ἀναχωρήσαντα· λοιπὸν εἶπε ψεύματα.

§22ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Διότι δὲν εἶπες παρών.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, παύσατε τοὺς διαλόγους.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ὅμως λέγω ὅτι ἀνεχώρησα, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια· δὲν ἤμην ἐν τῇ συνεδριάσει, ὅταν ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἀπαρτία. Τὸ προεδρεῖον εἶπεν ἀλήθειαν· δὲν ἤμουν ἐδῶ, καὶ ἔχω πλήρη τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐξεπλήρωσα ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον μὲ ἄλλον τρόπον δὲν ἠμποροῦσα νὰ ἐκπληρώσω. Ὅταν μία πλειοψηφία τῆς περιπτώσεως, καὶ λέγω τῆς περιπτώσεως, διότι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν συνείδησιν καὶ σεῖς, ὅτι ἐν τῷ ἀριθμῷ τῆς Βουλῆς ἔχομεν ἡμεῖς τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ μᾶς λείπουν φίλοι, τοὺς ὁποίους ἐστείλαμεν καὶ ἐστείλατε εἰς ὑπηρεσίαν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἂν ἦσαν ἐδῶ σήμερον, ἡ σημερινὴ πλειοψηφία τῆς περιπτώσεως ἤθελεν εἶσθαι μειοψηφία πραγματική· ὅταν, λέγω, μία πλειοψηφία τῆς περιπτώσεως θέλῃ νὰ πιέσῃ τὴν μειοψηφίαν κατὰ περίπτωσιν ἀλλὰ πλειοψηφίαν ἐν πράγματι, ὅταν αὐτὴ ἡ μειοψηφία τῆς περιπτώσεως ἀλλὰ πλειοψηφία ἐν πράγματι κάμνει ὅλας τὰς δυνατὰς παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας δύναται, καὶ οὐδὲν ἧττον ἡ πλειοψηφία τῆς περιπτώσεως καὶ μειοψηφία ἐν πράγματι ἐπιμένει νὰ τὴν βιάσῃ, ἡ μειοψηφία αὕτη τῆς περιπτώσεως ἀλλὰ πλειοψηφία ἐν πράγματι ἔχει ὄχι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον νὰ εἴπῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν τὴν ἀντίθετον, τῆς περιπτώσεως, ὅτι δὲν ἠμπορεῖς νὰ συζητήσῃς, δὲν ἠμπορεῖς νὰ ψηφίσῃς ἄνευ ἐμοῦ καὶ ἑπομένως ὀφείλεις νὰ λάβῃς ὑπ’ ὄψιν τὴν θέλησίν μου. Τοῦτο ἐγένετο χθές, κύριε πρόεδρε, καὶ τοῦτο ἐπανελήφθη καὶ ἄλλοτε, καὶ προειδοποιήσαμεν περὶ τούτου. Ἐκτὸς ὅτι ἀπὸ τῆς 8 ἠρχίσαμεν νὰ συζητήσωμεν, ἐκτὸς ὅτι καθ’ ἡμέραν ἡμεῖς εἴμεθα πρῶτοι ἐδῶ ἀπὸ τῆς 7, ἐκτὸς ὅλων αὐτῶν ἤλλαξε τὸ θέμα, ἡ βάσις τῆς συζητήσεως. Ἄλλο ἐσυζητούσαμεν μέχρις ἐκείνης τῆς στιγμῆς καὶ ἄλλο ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου πρωθυπουργοῦ· εἴπομεν ἡ ὥρα παρῆλθεν, εἴμεθα κεκμηκότες, ζητοῦμεν ἀναβολήν. Σεῖς εἴπατε, ἐδῶ θὰ μείνετε. Τότε καὶ ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ σᾶς κάμωμεν νὰ αἰσθανθῆτε, ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε τίποτε νὰ κάμετε ἄνευ ἡμῶν. Αὕτη ἦτο ἡ θέσις μας ἡ χθεσινή, αὐτὴ θὰ ἦναι ἡ σημερινή, αὐτὴ θὰ ἦναι ἡ αὐρινὴ καὶ ἡ μεθαυρινή, ἐφ’ ὅσον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἡμῶν θελήσουν νὰ μεταχειρισθοῦν τὴν βίαν. Δὲν θὰ τὸ θεωρήσω ὡς αἰτίαν ψόγου κατ’ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἐπαίνου, ὅταν συντελῶ καὶ ἐγὼ ὁσάκις τοιαῦται περιστάσεις παρουσιάζονται. Εἶναι καὶ ἄλλη περίπτωσις, κύριε πρόεδρε, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ βουλευτὴς ὀφείλει νὰ ἀναχωρῇ τοῦ βουλευτηρίου, ὅταν βλέπει ὅτι τὸ βουλευτήριον τοῦτο ἀλλάζει χαρακτῆρα. Χθὲς ἀπὸ τὸ θεωρεῖον ἐκεῖνο καὶ ἀπὸ ἄλλο ἠκούσθησαν ποδοκροτήματα καὶ γιουχαρίσματα· στρέφω τριγύρω καὶ βλέπω τὸ προεδρεῖον ἀπαθές, βλέπω ὅλους τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους ἀπαθεῖς. Δὲν εἶδον ἐὰν ἦτο χθὲς ὁ ἀξιότιμος κύριος Μακρῆς παρών· εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἐὰν ἦτο παρών, ἤθελεν ἐνθυμηθῆ ὅσα εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος διὰ τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα δίδομεν εἰς τὸν τόπον, διὰ τὰ ὁποῖα συμφωνῶ μαζί του. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἤθελε συγχυσθῆ καὶ εἴπει, τί εἶν’ αὐτά; ἐδῶ εἶναι Βουλή, δὲν εἶναι οἰνοπωλεῖον! Ὅταν εἶδον ἐκείνην τὴν μετατροπὴν εἰς τὸ ἀκροατήριον, στρέφω πρὸς τοὺς πλησίον μου καὶ λέγω, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ καθήσωμεν πλέον· εἴμεθα ἐδῶ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἔχομεν συνείδησιν πλήρη ὅτι ἤλθομεν ἀπὸ τὴν ψῆφον τὴν ἐλευθέραν τῶν συμπολιτῶν μας, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν σεβασμὸν εἰς τὸν περίβολον τοῦτον. Βλέποντες τὴν μετατροπὴν ταύτην, βλέποντες ἂν οὐχὶ τὴν ἔγκρισιν, ἀλλὰ τὴν σιωπηλὴν ἀνοχὴν τοῦ προέδρου καὶ τῶν λοιπῶν συναδέλφων, δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ μείνωμεν. Εἶναι καλὴ ἢ κακὴ ἡ διαγωγὴ αὕτη; Ἐν τῇ συνειδήσει μας ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένη· ἀλλὰ πᾶς ἄλλος δύναται νὰ κάμῃ παρατήρησιν ἐπὶ τῆς τακτικῆς ταύτης, οὐχὶ ὅμως, ἂς μὲ ἐπιτρέψωσι μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν νὰ τὸ εἴπω, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς πτέρυγος αὐτῆς. Ἡ τακτικὴ αὕτη συνοδεύει τὴν ἱστορίαν ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς Συνελεύσεως ἕως τώρα. Ὁσάκις δηλ. ἐνόμισαν ὅτι τὸ χρέος των πρὸς τὴν πατρίδα, εἴτε πρὸς τὸ κόμμα, εἴτε πρὸς τὴν συνείδησίν των τοῖς τὸ ἐπέβαλλε, τὸ ἔθεσαν εἰς ἐνέργειαν, εἴτε ὡς ἀντιπολίτευσις ἀναχωροῦντες διὰ τακτικῆς διαμαρτυρήσεως, εἴτε ὡς κυβέρνησις ῥίπτοντες ὄπισθεν αὑτῶν διάταγμα διαλύσεως ἢ διακοπῆς. Εἰς τὰς 24 Μαρτίου, ὅτε ἀπεχώρησαν ἐδῶθεν, ἡμεῖς δὲν παρεπονέθημεν, διότι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, διότι καὶ μετὰ τὴν ἀναχώρησίν των ἡμεῖς ἠμπορούσαμεν νὰ προχωρήσωμεν, ὅπως ἐπροχωρήσαμεν εἰς τὰ ἔργα μας. Ἐπίσης δὲν ἠθέλαμεν παραπονεθῆ, ἐὰν ἴσως ἐμένομεν ἐν μειονότητι, διότι ἤθελομεν εἴπει, ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀποχωρήσουν. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ περισσότερον, κύριε πρόεδρε· τελειόνω καθὼς ἤρχισα. Ἐγὼ χθὲς δὲν ἤμην ἐδῶ, εἶπε τὴν ἀλήθειαν τὸ προεδρεῖον· ἀνεχώρησα καὶ ἀνεχώρησα μετὰ τὴν δήλωσιν, ἣν ἔκαμα ἀπὸ τὸ βῆμα. Ἴσως παρέλειψε τὸ προεδρεῖον διότι δὲν ἐσημείωσε καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἀνεχώρησαν καὶ οἱ ὁποῖοι εἶμαι βέβαιος ὅτι λυποῦνται διότι δὲν εἶναι γεγραμμένα τὰ ὀνόματά των μεταξὺ τῶν ἀναχωρησάντων.

§25ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§26ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀνεχώρησα χθὲς, θὰ ἀναχωρήσω καὶ σήμερον· ἐὰν τὰ αὐτὰ ἐπαναληφθῶσι, θὰ ἀναχωρήσω καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον.

§27ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας δὲν ἀντελήφθη χθὲς καλῶς τὰ πράγματα· διότι πραγματικῶς εἰς τὸ γενικὸν ἀκροατήριον ἔλαβε χώραν ταραχή τις, οὐχὶ ὅμως πρὶν τῆς ἀναχωρήσεως τῶν κυρίων βουλευτῶν.

§28ΤΙΝΕΣ. Πρίν.

§29ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἴπατε ὅ,τι ἀντελήφθητε, θὰ εἴπω ὅ,τι ἀντελήφθην. Ἡ ταραχὴ αὕτη ἠκούσθη καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνεχώρουν οἱ κύριοι βουλευταί· μόλις ἤκουσα τὴν ταραχὴν αὐτήν, ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου· ἐπετίμησα τὸ ἀκροατήριον καὶ διέταξα τὸν ἀξιωματικὸν ἵνα ὑπάγῃ εἰς τὸ γενικὸν ἀκροατήριον καὶ διατάξῃ νὰ ἀποχωρήσουν ἀμέσως ὅλοι οἱ ταραξίαι. Αὐτὸ, κ. Λομβάρδε, ἔπραξε τὸ προεδρεῖον καὶ πιστεύω ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα ἄλλό τι νὰ πράξῃ ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς.

§30ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐζητήσατε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς;

§31ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Νὰ ἦσθε βέβαιος, κ. Λομβάρδε, ὅτι ἐὰν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ἤθελον τὸ πράξει.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριε πρόεδρε, δὲν ἐννοῶ νὰ κάμω παρατήρησίν τινα διατὶ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἔφεραν τὸν λόγον ἐπὶ τῶν χθεσινῶν γεγονότων· εἴτε ἐθεώρησαν αὐτὰ ὡς ἀξιέπαινα καὶ ἠθέλησαν μίαν ἀξιέπαινον πρᾶξιν νὰ φέρουν καὶ σήμερον εἰς μέσον, εἴτε τὰ ἐθεώρησαν ἐπίμεμπτα καὶ ἠθέλησαν νὰ τὰ δικαιολογήσωσι. Δὲν ἐπιμένω διόλου εἰς τὴν ἐξέτασιν οὔτε τοῦ μὲν, οὔτε τοῦ δέ· ὀφείλω ὅμως νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ δύω ἰσχυρισμῶν τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πολιτικὸν χαρακτῆρα καὶ σοβαρότητα. Ἐν πρώτοις δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Λομβάρδου, ὅτι σήμερον ὑπάρχει μία πλειονοψηφία ἐν τῇ Βουλῇ τῆς περιπτώσεως· διότι ἀνατρέχων εἰς ὅλον τὸ παρελθὸν εὑρίσκω ὅτι καθ’ ὅλας τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἡ Βουλὴ προέβη εἰς ψηφοφορίας ἀντικείμενον ἐχούσας πολιτικὰ ζητήματα, ἡ πλειοψηφία ἦτον ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει καὶ σήμερον.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολιτικὸν ζήτημα δὲν ἐτέθη.

§34ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδὲ ἓν παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον συνέβη καὶ ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον. Ἐννοῶ πολὺ καλὰ ὅτι οὐδέποτε ἐτέθη πολιτικὸν ζήτημα, δηλονότι ζήτημα περὶ ἀποδοκιμασίας τῆς κυβερνήσεως· ἀλλὰ πλὴν τῶν ζητημάτων τούτων εἰς τὸν βίον τῶν κοινοβουλίων ἀπαντῶνται πολλὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι χαρακτῆρα πολιτικόν. Τὸ ζήτημα τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι βεβαίως ζήτημα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιφέρῃ τὴν παραίτησιν τῆς κυβερνήσεως, διότι εἶναι ψηφοφορία μυστική· διότι καὶ αὐτὰ τὰ πρόσωπα τὰ ψηφιζόμενα, ἐννοεῖται, κατὰ θεωρίαν τοὐλάχιστον ἂν ὄχι ἐμπράκτως, δύνανται νὰ ἔχουν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας. Ἀλλ’ εἶναι ὁμολογουμένως κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸν ζήτημα, διότι κἀνεὶς δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ κυβέρνησις, ἡ ὁποία διάκειται ἐχθρικῶς πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν ὁ πρόεδρος διάκειται ἐπίσης δυσμενῶς. Τοῦτο ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος οὐδέποτε τὸ παρενόησεν· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς μάλιστα τῆς δευτέρας μεταβολῆς ἀείποτε ὁ ἀγὼν μεταξὺ τῶν δύω μερίδων γίνεται ἰσχυρὸς, ἰσχυρώτατος κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου, καὶ πολλὰ δικαίως. Ὁ πρόεδρος διευθύνει τὰς συνεδριάσεις, ἀντιπροσωπεύει τὸ Σῶμα, διευθύνει τὸ γραφεῖον, συγκαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἀποφαίνεται περὶ τῶν ψηφοφοριῶν, διαχειρίζεται ὁλόκληρον τὴν διαχείρισιν, ἥτις ἀνήκει κατὰ τοὺς νόμους εἰς τὸ βουλευτικὸν σῶμα. Εἶναι δύναμις καὶ δύναμις ἰσχυρωτάτη, ἄνευ τῆς ὁποίας ἰσχυρίζομαι καὶ ἐπαναλαμβάνω, οὔτε θὰ εὑρεθῇ τις νὰ ἰσχυρισθῇ τὸ ἐναντίον, δὲν δύναται μία κυβέρνησις νὰ ὑπάρξῃ· οὔτε πιστεύω ν’ ἀρνηθῇ τις ὅτι δὲν ἐγένετο ὁ ἀγὼν καὶ ἐφέτος κρατερὸς, καὶ ὅτι ὄχι τῆς περιπτώσεως πλειοψηφία ἀλλὰ πλειοψηφία ἀληθὴς, πλειοψηφία εἰς ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὸν ἀνέδειξε τὸν κ. πρόεδρον, ὃν ἔχομεν σήμερον. Καὶ κατόπιν παρουσιάσθη ἓν δεύτερον ζήτημα· ἐτέθη, ὡς ἐνθυμεῖσθε, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ζήτημα, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον ἔχει καὶ αὐτὸ τὴν πολιτικήν του ἀξίαν, ἀλλὰ ζήτημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπισήμως πλέον ἀναλαμβάνουσιν αἱ ἐν τῇ Βουλῇ μερίδες τὴν θέσιν αὐτῶν ὡς πλειοψηφία ἢ ὡς μειοψηφία· ἀντηγωνίσθησαν τὰ δύω μέρη πρὸς ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς καὶ ἡ ψηφοφορία ἀνέδειξεν ἐπισήμως ποία μερὶς πρέπει νὰ καθέξῃ τὴν θέσιν τῆς πλειοψηφίας καὶ ποία τὴν θέσιν τῆς μειοψηφίας· διὰ τοῦτο αἱ ἐπιτροπαὶ συνεκροτήθησαν κατὰ τὸ διπλάσιον ἀπὸ τὴν μίαν μερίδα καὶ κατὰ τὸ τρίτον ἀπὸ τὴν ἑτέραν· καὶ ὅταν τοῦτο ἐγένετο, προηγήθη μία ἀπόφασις τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν διαλογὴν, ὅτι ἡ δεῖνα μερὶς θὰ δώσῃ τὸ τρίτον, διότι ἀποτελεῖ τὴν μειοψηφίαν. Δὲν εἶναι δὲ ἐπίσης, ἰσχυρίζομαι, ἡ συγκρότησις τῶν ἐπιτροπῶν ζήτημα ἐπουσιῶδες· μία ἐπιτροπὴ δύναται νὰ βασανίσῃ μίαν ἐξουσίαν διὰ τῶν ἀναβολῶν, διὰ τῶν παρατάσεων καὶ ἕως τέλους διὰ τῶν ἐκθέσεών της. Καὶ δὲν εἶν’ ἀνάγκη νὰ συζητήσω τὰ γεγονότα ταῦτα θεωρητικῶς, διότι πρακτικῶς εἶναι πανθομολογούμενα καὶ διότι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐφρόντισεν ὥστε κατὰ τὴν συγκρότησιν τῶν ἐπιτροπῶν νὰ ἔχῃ εἰς αὐτὰς τὴν πλειοψηφίαν· καὶ οὐ μόνον ἐδῶ ἀλλὰ εἰς ὅλον τὸν κοινοβουλευτικὸν κόσμον. Τὸ νὰ ἔχῃ μερίς τις, κύριοι, τὴν πλειοψηφίαν ἔν τινι κοινοβουλίῳ δὲν εἶναι κἀνεὶς ἔπαινος, κἀμμία τιμή· αὐτὰ ἔρχονται κατὰ τὰς περιστάσεις διαδοχικῶς, καὶ οὔτε ἔκαμνα ποτὲ λόγον, καὶ οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ κάμω ἐὰν διὰ πολιτικόν τινα λόγον βεβαίως δὲν ἤρχετο ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ὁ τόσον περὶ τὰ τοιαῦτα καὶ περὶ τὰ ἄλλα εὐφυὴς, νὰ ρίψῃ αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις καὶ νὰ θελήσῃ νὰ ἀποδώσῃ τὸ σήμερον ὑπάρχον ὡς ὀφειλόμενον εἰς περίστασιν ὅλως τυχαίαν καὶ διαβατικήν. Ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ διαβατικὸν, ἀλλὰ θὰ τὸ εἴπωμεν διαβατικὸν ὅταν ὑπάρξῃ· δὲν ἔχομεν δικαίωμα ἐκ τῶν προτέρων νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι διαβατικὸν, καὶ τόσον ὀλιγώτερον ἔχομεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὅταν δὲν ἔχωμεν τὰ πράγματα ὑπὲρ ἡμῶν. Μεταβαίνω εἰς τὴν δευτέραν παρατήρησιν, ἣν ἐπίσης φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφήσω ἀνεξέλεγκτον. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου πρὸς ἔπαινον ἢ πρὸς ψόγον ἐνθύμισε τὴν ἱστορίαν τῆς μερίδος, ἥτις εἶναι πρὸς αὐτὸν ἀντίθετος, εἰπὼν ὅτι αὕτη δι’ ὅλου της τοῦ βίου ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς Συνελεύσεως μέχρι σήμερον τακτικὴν εἶχε τὸ ἀποχωρεῖν· ἀλλ’ εἴτε πρὸς ἔπαινον τὸ εἶπεν, εἴτε πρὸς ψόγον, οἱ ἴδιοι αὑτοῦ πολιτικοὶ σύντροφοι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ὡμίλει ὤφειλον μετ’ αὐτοῦ νὰ συζητήσωσι τὸ ζήτημα. Μᾶς εἴπετε ὅτι καὶ ὡς κυβέρνησις καὶ ὡς ἀντιπολίτευσις αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἠκολουθήσαμεν. Σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ ἐνθυμηθῆτε τὸ παρελθὸν καὶ τὸ παρὸν, ὅπως μάθετε ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς στενὴν φιλίαν πρὸς ἐκείνους, οὓς ἐννοεῖτε ὅτι ἠκολούθησαν τὴν τακτικὴν ταύτην κατὰ τὸ παρελθόν. Δὲν ἐξετάζω ἐὰν ᾖναι ἀξιόμεμπτον ἢ ἀξιέπαινον, οὐδὲ θέλω νὰ ἐπιμείνω πολὺ εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐὰν τῳόντι ὑπῆρξε τακτικὴ τῶν ἀξιοτίμων ἤδη συντρόφων τοῦ κ. Λομβάρδου ἢ δὲν ὑπῆρξε· παρατηρῶ μόνον ὅτι ἡμεῖς δὲν ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν λόγον εἰς τὴν αἰτίασιν, ἐὰν ᾖναι αἰτίασις, ἢ νὰ εὐχαριστήσωμεν διὰ τὸν ἔπαινον ἐπὶ τοῖς λόγοις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Ζακύνθου. Τὸ δὲ περιστατικὸν, ὃ ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος, ὅτι τὴν 21 Μαρτίου ἡμεῖς ἀπεχωρήσαμεν, δὲν εἶναι διόλου ἀκριβές· καὶ θαυμάζω πῶς τὸ ἰσχυρίσθη. Τὴν 24 Μαρτίου ὁ πρόεδρος διέλυσε τὴν συνεδρίασιν, καὶ μόνον τότε ἀνεχωρήσαμεν· ἰσχυρίσθησαν τὴν ἐπιοῦσαν ὅτι ὁ Πρόεδρος ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, καὶ ἐν τούτοις ὅσαι συνεδριάσεις ἔκτοτε ἐγένοντο τοῦ κοινοβουλίου διέψευσαν αὐτὸν τὸν ἰσχυρισμὸν, διότι οὐδέποτε, οὔτε κατὰ τὸ παρελθὸν, οὔτε καὶ ἔκτοτε ὁ πρόεδρος ἠρώτησε τὴν Βουλὴν διὰ νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν. Ταῦτα γίνονται πάντοτε ἄνευ ἐνστάσεων καὶ ἀντιῤῥήσεων, ἄνευ συζητήσεων καὶ ψηφοφοριῶν· ἔκτακτοι εἶναι αἱ περιστάσεις, καθ’ ἃς ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ τοιοῦτον ζήτημα. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ περίστασις δὲν εἶχε τοιοῦτον χαρακτῆρα, διότι μόνον ἐπὶ τῇ αἰτήσει αὐτῶν τῶν ἰδίων ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς διέλυσε τὴν συνεδρίασιν· καὶ τέλος τὸ ζήτημα τοῦτο ἐσυζητήθη διὰ μακροῦ εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν καὶ οὔτε δίκαιον εἶναι, οὔτε πρέπον νὰ ἐπανέλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ αὐτοῦ ζητήματος.

§35ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δύω λέξεις νὰ ἀπαντήσω. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω διατί ἡ συμπολίτευσις εἰς τὰ ψηφοδέλτιά της, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεφασίζετο ποῖοι βουλευταὶ θὰ σταλῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας Μεσσήνης καὶ Γόρτυνος, ἐνέγραψεν ὀνόματα ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως;

§36ΤΙΝΕΣ. Διὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσωμεν.

§37ΖΩΧΙΟΣ. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι πολὺ σοφὸν, διότι ἐπρόκειτο ποίων αἱ ψῆφοι ἦσαν πλειότεραι καὶ ποίων ὀλιγώτεραι, καὶ τότε ἐμειοψήφει ἡ σήμερον πλειοψηφοῦσα πτέρυξ. Δεύτερον, νὰ φεύγῃ μία μερὶς, εἶναι δικαίωμά της, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, πολλάκις καθῆκον. Πότε δὲν εἶναι καθῆκον βεβαιοῦται ἐκ τῆς ἱστορίας, μᾶς παρέχει δὲ ἡ ἱστορία μύρια παραδείγματα· ὅπου εἶχον τὴν πεποίθησιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεχώρησαν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ σώσουν τὴν πατρίδα των.

§38ΡΟΥΚΗΣ. Χθὲς ἂν δὲν ἐφεύγετε, ἤθελε κρεμασθῆ ἡ πατρὶς ἀπὸ τὸν θόλον ἐδῶ!

§39ΖΩΧΙΟΣ. Τοῦτο θὰ τὸ ἴδωμεν σήμερον.

§40ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν ἢ ὄχι, ἀλλὰ ἀναγκάζομαι νὰ ἐπανέλθω εἰς ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀρχικῶς ὡμίλησα, ὅτι ἡ συνεδρίασις ἄρχιζε τὴν ἐννάτην ὥραν καὶ ἐξηκολούθει ἀορίστως· ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ ἀρχίζῃ τὴν 8, καὶ κατὰ φυσικὸν λόγον καὶ ἡ διάρκεια νὰ ᾖναι ὀλιγωτέρα. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀποφασίσετε, διὰ νὰ μὴ συμβαίνουν καθεκάστην τὰ χθεσινὰ, μέχρι τίνος ὥρας θὰ ἐξακολουθῶσιν αἱ συνεδριάσεις.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ λέγῃ, θέλω νὰ διακόψω τὰς ἐργασίας μου ἢ θέλω νὰ ἐξακολουθήσω, καὶ δύναται ἡ ἀπόφασίς της νὰ μεταβληθῇ.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐννοεῖτε πολὺ καλά, κύριε πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος, καὶ ἂν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ ἐξηγηθῇ ποίαν ἔννοιαν εἶχεν ἡ ἐκλογὴ τοῦ τελευταίου προέδρου, ἤθελα θέσει τὸ ζήτημα τοῦτο, ἢ ὁπωσδήποτε ἤθελα λάβει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν. Μίαν μόνον παρατήρησιν κάμνω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ προέδρου εἰς τὴν Ἑλλάδα κακῶς κατὰ τὴν γνώμην μου ἐθεωρήθη ὡς ζήτημα κυβερνητικόν. Ἡ ἐκλογὴ δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐθεωρήθη ὡς ζήτημα κἄτι τι ἀκόμη σοβαρώτερον, ὅτι ὁ πρόεδρος εἶναι κἄτι τι σπουδαῖον, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐνδιαφέρεται νὰ ἔχῃ πρόεδρον τοῦ κόμματός της δὲν ἔχει λόγον· ὅτι ὁ πρόεδρος εἶναι ὁ ἐκλεκτὸς τῶν ἐκλεκτῶν τοῦ λαοῦ ἐπίσης δὲν ἔχει λόγον· ἀλλὰ τὸ ἐὰν ἡ κυβέρνησις πραγματικῶς ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν, ἐὰν πράγματι ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ διευθύνῃ τὸ γραφεῖον, δὲν ἔγκειται μόνον εἰς τὸ νὰ ἔχῃ τὸν πρόεδρον ἀλλὰ τὸ προεδρεῖον· ὁ κανονισμός μας εἶναι ῥητὸς καὶ καθαρός. Καὶ ὅσοι ἐχρημάτισαν πρόεδροι καὶ ὅσοι δὲν ἐχρημάτισαν γινώσκουν πολὺ καλῶς ὅτι τοῦ προεδρείου αἱ ἀποφάσεις σύγκεινται ἀπὸ πέντε ψήφους· ἐνώπιον αὐτῶν τῶν πέντε ὁ πρόεδρος ἔχει μίαν, τὰς δὲ ἄλλας τέσσαρας ἔχουν οἱ γραμματεῖς, καὶ οἱ τέσσαρες αὐτοὶ γραμματεῖς τοῦ προεδρείου τούτου ἐξελέχθησαν, μὰ τὸ ναί, ὄχι ἀπὸ τὸ μέρος ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐπεθυμοῦσεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως νὰ ἐκλεχθῶσιν. Ἐπομένως εἰς τὴν σύστασιν τοῦ σημερινοῦ προεδρείου ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἔχει μίαν ψῆφον κατέναντι τῶν ἄλλων.

§43ΜΑΚΡΗΣ. Οἱ γραμματεῖς τίθενται ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα;

§44ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν λέγω τοῦτο, κ. Μακρῆ· λέγω ὡς πρὸς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τοῦ προέδρου ἡ κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ διευθύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰς διευθύνῃ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τίποτε. Ὅταν εἰς μίαν ψηφοφορίαν π. χ. ὁ πρόεδρος εἴπῃ τοιοῦτον τὸ ἀποτέλεσμα, οἱ δὲ γραμματεῖς ἄλλο, αὐτῶν ἡ γνώμη θὰ ὑπερισχύσῃ. Τὸ ποῦ ἔγκειται δηλαδὴ ἡ πλειοψηφία, ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ τὸ περιορίσῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου καὶ τῶν ἐπιτροπῶν· θέλει δὲ ἔλθει ἡ στιγμὴ νὰ θέσωμεν τὸ πολιτικὸν τοῦτο ζήτημα.

§45ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Θέσατέ το.

§46ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν πρόκειται τώρα περὶ πολιτικοῦ ζητήματος ἀλλὰ περὶ διευκρινίσεως παρελθόντων γεγονότων, καὶ ἐρωτῶ, ἐὰν ἦτον ὑπουργικὸν τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ προέδρου, δὲν ἦτον ὑπουργικὸν τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῶν γραμματέων; Ἀλλὰ τί ἦτο τὸ ζήτημα, ὅτε ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως τὴν ἐπιοῦσαν προσωπικῶς ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα καὶ ἐζήτησε ν’ ἀκυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας, νὰ κηρυχθῇ ὡς ἐπαναστατικὴ ἡ διαγωγὴ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνα, ἀνακηρύττων ὅτι αὐτὸς δὲν δύναται νὰ τὰ δεχθῇ οὔτε ὡς ἄτομον, οὔτε ὡς ὑπουργός, καὶ ἐπῆλθεν ἡ ἐπιψήφισις ἐναντίον τῆς γνώμης του; Ἦτον ἢ ὄχι ὑπουργικὸν τὸ ζήτημα; Ὅλα αὐτὰ τὰ λέγω, διότι ἂν ᾖναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ὅπως ἀποδείξῃ ὅτι ὑπῆρξαν ὑπὲρ αὐτοῦ, εἶναι ὅμως πολλὰ ἄλλα τὰ κατ’ αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπικαλεσθῶμεν. Τὸ πολιτικὸν ζήτημα οὔτε ἐτέθη, οὔτε τίθεται τώρα, ἀλλὰ μένει ἐκκρεμές· καὶ ἐπαναλέγω καὶ διαπιστόνω τὸ γεγονός, ὅτι ἡ μερὶς ἐκείνη, ἡ ὁποία εἴτε τὴν πλειονοψηφίαν εἴτε τὴν μειονοψηφίαν ἀντιπροσωπεύει, ἡ ὁποία ἕως τώρα δὲν ἔδειξε πεῖσμα οὔτε παρενέβαλε προσκόμματα, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο, δὲν ἀπαιτεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν ἁβροφροσύνην, κύριοι βουλευταί, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτῶσι καὶ ἄνευ τῆς ὁποίας κοινοβουλευτικὴ συζήτησις οὔτε ὑπῆρξεν, οὔτε βέβαια δύναται νὰ ὑπάρξῃ.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μοὶ ἀνέφερε περὶ τῆς ἀκυρώσεως τῶν πρακτικῶν, ἐγένετο κατὰ τὰς ἐξελέγξεις, ὁ δὲ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα, προκληθεὶς ἀπὸ τὸν κ. Ζωχιὸν, νὰ ἐκφράσῃ ποίαν γνώμην ἔχει.

§48ΖΩΧΙΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε.

§49ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§50ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ ὁμιλήσω.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν Τραπεζῶν.

§52ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§53ΖΩΧΙΟΣ. Ἀναχωρῶ ἀπὸ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι αἱ τρεῖς συμβάσεις (αἱ δύω τῆς Πιστωτικῆς, καὶ ἡ τῆς Ἐθνικῆς) δὲν ἀποτελοῦσι μίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κύριος πρωθυπουργός.

§54ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Τὸ θέμα εἶναι, ὅτι αἱ τρεῖς συμβάσεις ἀποτελοῦσι μίαν. Τοιαύτη εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν κάμνει ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ δὲν δύναται αὕτη νὰ παραβιάσῃ καὶ μίαν συμφωνίαν, ἥτις ὑπάρχει ἤδη ὑποβεβλημένη εἰς τὴν Βουλὴν, διατυποῦται δὲ εἰς τὸ 5 τῆς συμβάσεως ἄρθρον.

§55ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά.

§56ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐπομένως λέγω, ὅτι ἐνῷ ἡ κυβέρνησις εἰσάγει τὰς τρεῖς συμβάσεις ὡς μίαν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποῤῥίψῃ τὰς δύω, ὀφείλει ἔπειτα ν’ ἀποῤῥίψῃ εἰδικῶς τὴν πρώτην. Δύναται ὅμως νὰ δεχθῇ αὐτὴν καὶ νὰ ἀποῤῥίψῃ τὰς δύω ἄλλας.

§57ΖΩΧΙΟΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρέθη ποτὲ ὁ Λουκιανός, ὅταν ἀπεφάσισε νὰ γείνῃ χριστιανὸς (θόρυβος). Μὴ σκανδαλίζεσθε· ἔχω γλῶσσαν ἰδίαν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, μὲ τὰς διακοπὰς δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ μὲν λαλεῖ ἐν παραβολαῖς, ὁ δὲ....

§60ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ Χριστὸς ἐλάλησεν ἐν παραβολαῖς καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμε περισσοτέρους προσηλύτους ἢ ὁ Σωκράτης, ὅστις ἐφιλοσόφει.

§61ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρός, κύριε Ζωχιέ. Κύριε πρόεδρε, μὴ τὸν διακόπτουν.

§62ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θέλουν νὰ μᾶς κανονίσουν τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ὁμιλῶμεν.

§63ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ Λουκιανὸς ἦτον εἰδολολάτρης, ἤτοι ἐπροσκυνοῦσε πολλοὺς θεοὺς, καθὼς ἡμεῖς θέλομεν τὰς πολλὰς Τραπέζας. Τὸν ἔπεισαν οἱ χριστιανοὶ νὰ γείνῃ χριστιανὸς καὶ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι εἷς καὶ μόνος, καθὼς λέγουσιν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν μίαν Τράπεζαν, ὅτι μία καὶ μόνη Τράπεζα συμφέρει. Ἐπῆραν λοιπὸν οἱ χριστιανοὶ τὸν Λουκιανὸν καὶ τὸν ἐβούτησαν εἰς τὴν κολυμβήθραν, ὅπως ὅλοι ἡμεῖς ἐβαπτίσθημεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἀλλ’ ὁ Λουκιανὸς, ἀκούσας τὰ ὀνόματα τῶν τριῶν προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἐξῆλθε τῆς κολυμβήθρας καὶ ἔφυγε δρομαίως κράζων· Ἕλληνες πολύθεοι, Χριστιανοὶ τρίθεοι, Λουκιανὸς ἄθεος. Λοιπὸν καὶ ἡμεῖς πόσας πρέπει νὰ δεχθῶμεν Τραπέζας; τὰς τρεῖς, τὰς δύω, τὴν μίαν, οὐδεμίαν;

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Κατὰ τοῦ Λουκιανοῦ τὸ παράδειγμα.

§65ΖΩΧΙΟΣ. Ἄθεοι δηλαδή. Πολὺ καλά. Ἀναχωρῶ λοιπὸν ἀπὸ τοῦ θέματος, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι ν’ ἀποκλεισθῶσιν αἱ δύω συμβάσεις· μένει τότε ἡ τρίτη καὶ συζητεῖται κατ’ ἰδίαν. Ὑπάρχουσι ζητήματά τινα, διὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἄνθρωποι διαφωνοῦσι, διαφωνοῦσι δὲ, διότι περὶ αὐτῶν δὲν ὑπάρχουσι σταθμὰ καὶ μέτρα. Ἔξω, λόγου χάριν, ἐντεῦθεν ἡ Λεία (ἢ τσιμπλομμάτα), ἐκεῖθεν ἡ Ῥαχὴλ (ἡ μαυρομμάτα). Ἐπειδὴ δὲ τὸ κάλλος δὲν ἔχει σταθμὰ καὶ μέτρα ὡρισμένα, δὲν δύναμαι νὰ κατηγορήσω ἐκεῖνον, ὅστις προτιμᾷ τὴν Λείαν ἀντὶ τῆς Ῥαχήλ. Προκειμένου ὅμως λόγου περὶ ἀριθμῶν, προκειμένου λόγου περὶ ἐπιβολῆς φόρου 5 ἢ 7, δὲν εἶναι ζήτημα ποῖος φόρος εἶναι βαρύτερος, τὸ 5 ἢ τὸ 7. Σκοπὸν δὲ δὲν ἔχω νὰ ἐξετάσω τὸ περὶ Τραπεζῶν ζήτημα, διότι οὔτε ἀρκοῦσαν τραπεζικὴν ἱκανότητα ἔχω, οὔτε περὶ αὐτοῦ πρόκειται· ἀλλὰ προτίθεμαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὅπως ἔθεσεν αὐτὸ ὁ πρωθυπουργός. Ἰδοὺ τὶ ὁ πρωθυπουργὸς λέγει· «Μετά τινα χρόνον ἐγένετο συνεννόησις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν δύω Τραπεζῶν, τῆς Πιστωτικῆς δηλαδὴ καὶ τῆς Ἐθνικῆς, ὅπως ἡ ἀρχικὴ σύμβασις ὑποστῇ τροποποιήσεις ἄνευ βλάβης τῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας, τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου καὶ τῶν συμφερόντων ἀμφοτέρων τῶν Τραπεζῶν.» Τρία λοιπὸν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν συμφέροντα, τὸ συμφέρον τῶν Τραπεζῶν, τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου καὶ τὸ συμφέρον τοῦ λαοῦ· ναὶ ἢ ὄχι;

§66ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ ΚΑΙ ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργοί). Μάλιστα.

§67ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ τριπλοῦν αὐτὸ θέμα ἔθεσεν ὁ πρωθυπουργός. Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν ἓν πρὸς ἓν τὰ τρία αὐτοῦ στοιχεῖα, καὶ ἐὰν εὕρωμεν αὐτὰ συνυπάρχοντα, συναινῶ. Ἐὰν ὅμως δὲν εὕρωμεν αὐτὰ συνυπάρχοντα, θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν καὶ τὴν πτέρυγα τῆς Βουλῆς, ἥτις τὸν παρακολουθεῖ, ν’ ἀλλάξωσι γνώμην.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὴν σύμβασιν τῆς 2 Νοεμβρίου.

§69ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά. Πολλοὶ ἐλάλησαν περὶ Ἰονικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτῆς. Πρόκειται δὲ περὶ νέας Τραπέζης, Ἑλληνικῆς. Ἡ Ἰονικὴ θὰ ἀποθάνῃ.

§70ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (ὑπουργός). Δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§71ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ μετεμψυχωθῇ.

§72ΖΩΧΙΟΣ. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα θὰ ἀποθάνῃ, νέα δὲ ἄλλη Τράπεζα θὰ προβῇ ἐν τῷ μέσῳ. Ἡ νέα αὐτὴ Τράπεζα θὰ ᾖναι ἑλληνική. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ περὶ τῆς νέας, τῆς Ἑλληνικῆς, τῆς ἀνακαινιζομένης....

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργὸς). Πῶς;

§74ΖΩΧΙΟΣ. Τώρα θὰ τὸ εὕρωμεν. Ἐντεῦθεν ἔχομεν τὴν νέαν Ἑλληνικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία δὲν εὗρε τόσην χάριν πλησίον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἥτις εἶναι μία μεταμόρφωσις τῆς Ἰονικῆς· ἐκεῖθεν δὲ ἔχομεν τὴν Τράπεζαν τὴν λεγομένην Πιστωτικὴν, πρόκειται δὲ καὶ αὐτὴ νὰ μεταμορφωθῇ καὶ νὰ λάβῃ ὄχι μίαν μεταμόρφωσιν ἀλλὰ πολλάς· διότι καὶ αὐτὴ ὑφίσταται, καὶ αὐτὴ ὑπάρχει διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος. Τοῦτο δὲ μαρτυρεῖ ὁ πρωθυπουργὸς, λέγων· «Ἡ πρώτη σύμβασις ἀφορᾷ τὴν Γενικὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τὸ καταστατικὸν ὑπεγράφη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1872, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον.» Ταῦτα τοῦ πρωθυπουργοῦ τὰ λόγια ἀληθεύουσι, καὶ κἀνεὶς δὲν κακίζει τὴν πρώτην τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης σύστασιν. Ἀλλ’ ἡ εὐλογημένη αὐτὴ Τράπεζα ἤθελε κἄπου νὰ χωθῇ· ἐν Ἑλλάδι δὲ εὗρε τὴν τρίκροτον Ἐθνικὴν τράπεζαν, ἥτις μόλις εἶδε τὴν πιστωτικὴν καὶ ἐφούσκωσεν, ἐξηπλώθη καὶ δὲν τῆς ἀφῆκε θέσιν κενήν· ἐπὶ τούτῳ δὲ ἐσύστησεν εἰς πᾶσαν τῆς Ἑλλάδος γωνίαν ἓν ὑποκατάστημα. Ποῦ λοιπὸν νὰ χωθῇ ἡ Πιστωτική; Τὸν Ὀκτώβριον ὑπεγράφη τὸ καταστατικόν της καὶ πάραυτα θέλει αὕτη νὰ δώσῃ σημεῖα ζωῆς· σημεῖα δὲ ζωῆς ἀναντίῤῥητα εἶναι τὰ χαρτονομίσματα. Ἀλλὰ καὶ τὰ σημεῖα ταῦτα ἔχουσι τὰ ὅριά των (θόρυβος). Κύριε Δημητριάδη, ἐγὼ σὲ νομίζω ἄνθρωπον μὲ πνεῦμα, σὺ δὲ χάνεσαι εἰς λόγια. — Ἠθέλησε λοιπὸν ἡ Τράπεζα ἡ Πιστωτικὴ κἄπου νὰ χωθῇ· ἡ φυσικὴ δὲ λέγει, ὅτι τὰ σώματα εἶναι ἀδιαχώρητα, τουτέστι, κατὰ τὴν φυσικὴν, δύω κεφάλια εἰς μίαν σκούφιαν δὲν χωροῦν. Λοιπὸν κἄποιος ἔπρεπε νὰ φύγῃ, διὰ νὰ ἀδειάσῃ ὁ τόπος, διὰ νὰ χωρέσῃ ἡ Τράπεζα ἡ Πιστωτική. Νὰ φύγῃ ἡ Ἐθνική; ἀδύνατον. Κἄποιος ἄλλος ἔπρεπε νὰ ὑποσκελισθῇ, νὰ φύγῃ· αὐτὸς δὲ ὁ ἄλλος εὑρέθη νὰ ᾖναι ὁ διακονιάρης, ἡ Ἑπτάνησος. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἢ ἂν θέλετε ἡ πατρὶς, εὑρίσκεται εἰς ἀδιάκοπον κλύδωνα, αὐτὸς δὲ ὁ κλύδων κοινῶς λέγεται οἰκονομικὴ κρίσις. Βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπατᾶται, νομίζων ὅτι ἔλυσε τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι μέχρι τῆς ὥρας ταύτης ἄλυτον, τόσον δὲ ἄλυτον, ὅσον ἄλυτος εἶναι ὁ τετραγωνισμὸς τοῦ κύκλου. Τετραγωνισμὸς δὲ τοῦ κύκλου εἶναι ἡ ἰσοῤῥοπία τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ἑλληνικοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅποιος δὲ λέγει ὅτι ἔλυσε τὸ ἄλυτον αὐτὸ ζήτημα, δὲν λέγει ἀλήθειαν, καὶ τώρα θὰ τὸ ἰδῆτε. Ἡ κυβέρνησις ἡ ἑλληνικὴ, ὑπάρχουσα εἰς αὐτὴν τὴν ἀμηχανίαν, εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν δηλαδὴ, εὑρίσκει καθ’ ὁδὸν δύω καλοὺς χριστιανοὺς, τὴν Ἐθνικὴν καὶ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, καὶ συναλλάσσεται μετ’ αὐτῶν. Ἂς ἐξετάσωμεν δὲ μίαν πρὸς μίαν τὰς συναλλαγάς. Ἐν πρώτοις δὲ ἂς λάβωμεν τὴν μετὰ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης συναλλαγήν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἥτις, ὡς προείπομεν, εἶχεν ἐξαπλωθῆ, ἤθελε νὰ μαζεύσῃ τὰ ποδάριά της καθὼς ἡ χελώνα, διὰ νὰ μὴ ἐξοδεύῃ, νὰ μὴ δαπανᾷ. Ἠναγκάζετο δὲ νὰ ἐξοδεύῃ, εἶχε δὲ καὶ χρείαν πολλοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ φρουρῇ εἰς τὰς ἐπαρχίας τὰ ὑποκαταστήματά της καὶ διὰ νὰ μεταφέρῃ τὰ χρήματά της ἀπὸ τόπον εἰς τόπον· ἡ δὲ Κυβέρνησις εἶχεν ἀποφασίσει ν’ ἀπολύσῃ τοὺς ἐφέδρους. Τουτέστιν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχεν ἀπελπισθῆ ἀπὸ τοὺς στρατιώτας ἢ ὄχι;

§75ΓΡΙΒΑΣ (ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§76ΖΩΧΙΟΣ. Ἠξεύρετε ὅτι εἰς τοὺς πρὶν χρόνους, προκειμένου λόγου περὶ ἀποκλεισμοῦ, ἐξεδίδετο ὑπὸ τοῦ ἀποκλείοντος κήρυγμα, καὶ ἔλεγε, σὲ ἀποκλείω. Σήμερον ὅμως, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀποκλεισμὸς, πρέπει πλοῖα ἐχθρικὰ νὰ ἀποκλείουν πραγματικῶς τὸν τόπον. Ὅπου δὲ πραγματικῶς δὲν ἀποκλείεται ὁ τόπος, ὁ ἀποκλεισμὸς ὡς οὐδὲν λογίζεται. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἑλληνικὴ ἐσυμφώνησεν ἤδη μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἴτε ἔχει αὕτη, εἴτε δὲν ἔχει εἴς τινα πόλιν κατάστημα, νὰ ἐκληφθῇ ὡς ἔχουσα καὶ νὰ μὴ δύναται ἄλλος τις νὰ χωθῇ εἰς τοὺς τόπους τοὺς κενούς. Βλέπετε δὲ, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ σοφία συντάσσεται μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς.

§77Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν τὸ παραδέχεται ὁ κ. Κεχαγιᾶς.

§78ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶναι βουλευτὴς, εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας του, ὅπως εἶσαι σύ.

§79ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ διὰ τῆς προχθεσινῆς ὁμιλίας του ἀπέδειξεν ὅτι ἐνταῦθα εἶναι ἁπλοῦς βουλευτὴς καὶ τίποτε πλέον. Ἐσυμφώνησε λοιπὸν ἡ Ἐθν. Τράπεζα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ διατηρήσῃ καθ’ ὅλον τὸ κράτος, τῆς Ἑπτανήσου ἐξαιρουμένης, 22 καταστήματα· ἂν αὐτὰ δὲ ἀρκοῦν ἢ ὄχι, μοῦ εἶναι ἀδιάφορον (θόρυβος).

§80ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλαβε κἄτι τι ὅταν περιέλαβε τὰς ἐπαρχίας.

§81ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω. Κατὰ τὸ δεύτερον δὲ τῆς συμβάσεως ἄρθρον «Τὸ ἐν γένει παθητικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἠμποροῦν νὰ τὸ ἀντιπροσωπεύσουν τοῦ λοιποῦ τὰ χρεώγραφα τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, τὰ μεταγενέστερα τοῦ 1862» δηλ. ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐθν. χρεωγράφων δύναται ἡ Ἐθν. Τράπεζα νὰ ἐκδίδῃ χαρτονόμισμα, ἢ ὅπως τὰ λέγει ὁ φίλος μου κ. Δημητριάδης, τραπεζικὰ γραμμάτια (θόρυβος). Ἡ τοιαύτη δὲ τοῦ χαρτονομίσματος ἔκδοσις εἶναι κέρδος νέον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τρίτον δὲ κέρδος εἶναι τὸ τρίτον ἑκατομμύριον τῶν δεκαδράχμων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὴν σύμβασιν δύναται νὰ ἐκδώσῃ. Ἐν ὀλίγοις, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔλαβε καλὸ μερδικὸ (θόρυβος). Ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἶπεν, ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδίδῃ δεκάδραχμα μᾶλλον ἀντὶ εἰκοσιπενταδράχμων ἢ ἑκατονταδράχμων· νομίζω δὲ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔλαβε καὶ ἐκ τούτου κἄτι τι.

§82ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§83ΖΩΧΙΟΣ. Κἄπως λοιπὸν ἐστενοχωρεῖτο ἡ κυβέρνησις, διὰ νὰ κάμῃ τόσας παραχωρήσεις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐστενοχωρεῖτο δὲ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ζητῶν τὸ ἀδύνατον, ζητῶν ἰσοσκελῆ προϋπολογισμόν. Ἔστερξε δὲ τὴν ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐλάττωσιν τοῦ τόκου κατὰ τρία τοῖς ἑκατὸν ἐπί τινων ἑκατομμυρίων.

§84ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Τρία καὶ ἥμισυ καὶ ὄχι τρία τοῖς ἑκατόν.

§85ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ τῷ ὄντι εἶναι κέρδος τῆς κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι αὕτη ἐπαινετή. Ἀλλὰ τὸ νὰ κατορθώσῃ νὰ μὴ πληρόνῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ χρεώλυτρον, διὰ νὰ γείνῃ ἰσοσκελὴς ὁ προϋπολογισμός, κατ’ ἐμὲ τοῦτο δὲν εἶναι κατόρθωμα. Καὶ σᾶς εἶπε μὲν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἠλαττώθησαν τὰ ἔξοδα· αὕτη ὅμως δὲν εἶναι πραγματικὴ ἐλάττωσις ἐξόδων, ἀλλὰ μὴ πληρωμὴ χρέους. Ἄλλο δὲ εἶναι τοῦτο τὸ πρᾶγμα, καὶ ἄλλο ἐκεῖνο. Κατώρθωσε λοιπὸν ἡ κυβέρνησις, εἰς τὴν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασιν, μόνον καὶ μόνον τὴν ἐπί τινων ἑκατομμυρίων ἐλάττωσιν τοῦ τόκου κατὰ τρία καὶ ἥμισυ τοῖς ἑκατόν.

§86ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ὁ προϋπολογισμός μας τοῦ 1873, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλαμεν, δὲν ἔχει οὔτε λεπτὸν ὠφέλειαν ἐκ τοῦ χρεωλύτρου. Ὠφελήθημεν δὲ μόνον ἐκ τοῦ τόκου τῶν 9½ τοῖς ἑκατὸν, τὸν ὁποῖον κατεβιβάσαμεν εἰς 6, καὶ ἐκ τοῦ τόκου τῶν 8 τοῖς ἑκατὸν, τὸν ὁποῖον περιωρίσαμεν εἰς 7.

§87ΖΩΧΙΟΣ. Συνεφωνήθησαν ὅμως τὰ τοῦ χρεωλύτρου διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κύριος Χρηστίδης, ὁ ὑπουργὸς, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873 ἔφερε τὸ ἰσοζύγιον (θόρυβος).

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Διατί νὰ μὴ τὸ εἴπῃ, ἐὰν τὸ ἔκαμε;

§89ΖΩΧΙΟΣ. Πρὸς τιμήν του τὸ εἶπεν.

§90ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ σεῖς διὰ τὴν τιμὴν ὁμιλεῖτε.

§91ΖΩΧΙΟΣ. Καὶ σεῖς διὰ τὴν τιμὴν μὲ διακόπτετε. Ὁπωσδήποτε λοιπὸν κἄποια ὠφέλεια τοῦ δημοσίου, μικρὰ ἢ μεγάλη, προῆλθεν ἐκ τῆς συμβάσεως αὐτοῦ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν τράπεζαν τὴν Πιστωτικήν.

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἀλλὰ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ὠφελούμεθα ἡμεῖς ἀπὸ τὸ χρεώλυτρον.

§93ΖΩΧΙΟΣ. Συμφωνῶ.

§94ΚΕΧΑΓΙΑΣ. 250 χιλιάδας δραχμῶν ἔχει τὸ δημόσιον ὠφέλειαν ἐκ τοῦ τόκου.

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Λοιπὸν αὐτὸ δὲν εἶναι κέρδος;

§96ΖΩΧΙΟΣ. Συμφωνῶ. Εὗρον τὸ κέρδος καὶ σᾶς τὸ εἶπον. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ ἀπατήσῃ ὁ εἷς τὸν ἄλλον μὲ λόγια. Βλέπω κέρδος 250 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ τὸ ὁμολογῶ· ἀλλ’ ὁμολογητέον ὅτι ὠφελεῖται καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἂς ἔλθωμεν ὅμως καὶ εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, καὶ ἂς ἴδωμεν καὶ αὐτὴ τὶ μᾶς δίδει καὶ τὶ μᾶς παίρνει. Μόλις χθὲς τὴν εἴδομεν, Μόλις ἦτο δύω μηνῶν αὐτὸ τὸ παιδάκι καὶ ἰδοὺ ἐγένετο γίγας μέγας. Ἐν πρώτοις, κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν παλαιὰν, διότι δύω ὑπάρχουν συμβάσεις, κατὰ τὴν σύμβασιν τὴν πρώτην, ὀφείλει ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ δανείσῃ εἰς τὸ δημόσιον 5,600,000 δραχμῶν.

§97ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Πρὸς ἧττον τῶν 6 τοῖς ἑκατόν.

§98ΖΩΧΙΟΣ. Πρὸς 6 τοῖς ἑκατὸν ἢ πρὸς ὀλιγώτερον, ἀδιάφορον. Τοῦτο μόνον λέγω, ὅτι ὤφειλεν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ δανείσῃ εἰς τὸ δημόσιον 5,600,000.

§99ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ὄχι νὰ δανείσῃ, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ἀνοικτὸν λογαριασμόν.

§100ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν πειράζουν αἱ λέξεις ὅταν ὑπάρχῃ εἰλικρίνεια. Ἠδύνατο δὲ ἡ κυβέρνησις νὰ δανεισθῇ καὶ 5,600,000.

§101ΤΙΝΕΣ. Βαθμηδόν.

§102ΖΩΧΙΟΣ. Βαθμηδὸν ἢ διὰ μιᾶς, ἀδιάφορον. Τί ἐν τούτοις γίνεται; Κατὰ τὸ 2 ἄρθρον τῆς δευτέρας συμβάσεως, τὰ 5,600,000 δραχμῶν περιορίζονται εἰς 4,000,000. Ἐκ τούτου δὲ τοῦ περιορισμοῦ ὠφελεῖται, νομίζω, μᾶλλον ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἢ ἡ Κυβέρνησις.

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Περιορίζονται τὰ 5,600,000 εἰς 4,000,000, ἀλλὰ προστίθενται τὰ 3,000,000 τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης.

§104ΖΩΧΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο πρᾶγμα· δὲν ἀντιλέγω. Ἐδῶ ὅμως πρόκειται περὶ τῆς δοσοληψίας τοῦ δημοσίου καὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης.

§105ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐστερήθη τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκδίδῃ χαρτονομίσματα.

§106ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα. Ὁπωσδήποτε δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου κἄτι τι ἐκέρδισεν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα. Τώρα δὲ θὰ ἴδωμεν ἂν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ χαρτονομίσματα. Ἐν τούτοις τί γίνεται; Αὐτὴ ἡ πλουσία Τράπεζα, αὐτὴ, ἥτις ἀνεδέχθη νὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τοὺς θησαυροὺς τοῦ Κροίσου, καταφαίνεται ἐν τῇ συμβάσει ὁπωσοῦν πτωχή· διότι τὰ 4,000,000 δραχμῶν ὑπόσχεται νὰ τὰ ἔχῃ ἕτοιμα εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ δημοσίου τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, καὶ ἂν δὲν τὰ ἔχῃ ἕτοιμα, ὑπόσχεται νὰ πληρώσῃ τόκον 3½ τοῖς ἑκατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§107ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ δημόσιον.

§108ΖΩΧΙΟΣ. Εἰς μόνην τὴν Ἑλλάδα τὸ ὄνομα Κυβέρνησις κακῶς ἠχεῖ. Νομίζομεν ὅλοι, ὅτι ὅλαι αἱ Ἑλλ. Κυβερνήσεις εἶναι διάδοχοι τῶν Τούρκων, εἶναι δηλαδὴ τουρκικαί. Οὔτε ὅμως ἡ παροῦσα, οὔτε ἄλλη τις προκάτοχος ἐκ Τούρκων συνίστατο. Ἀπὸ τῶν ἡμερῶν δὲ τῆς ἐπαναστάσεως αὐτὸς ὁ πόλεμος ἐξακολουθεῖ κατὰ τῶν ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων. Λοιπὸν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, κατὰ τὰ εἰρημένα, κἄπως δὲν φαίνεται τόσον ἑτοίμη πρὸς πληρωμὴν τῶν....

§109ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ διασαφηνίσω τὸ πρᾶγμα. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦσε νὰ πληρώσῃ πρὶν γείνῃ δεκτὴ παρὰ τῆς Βουλῆς ἡ σύμβασις. Ἐτέθη λοιπὸν μία προθεσμία πιθανὴ, κατὰ τὴν γνώμην μας, ἕως οὗ ἐπέλθῃ ἡ ψήφισις. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀπῄτησε παρὰ τῆς Τραπέζης νὰ μὴ χαθῇ αὐτὸς ὁ χρόνος τῆς ὠφελείας καὶ ὑπεχρέωσεν αὐτὴν νὰ πληρόνῃ τὸν τόκον εἰς τὴν Ἐθν. Τράπεζαν.

§110ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα. Ἐγὼ ἔκαμα ἁπλῆν παρατήρησιν.

§111ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετὰ τὴν κύρωσιν, λέγει ἡ σύμβασις.

§112ΖΩΧΙΟΣ. Μάλιστα, τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως.

§113ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Ποῦ εἶναι τὸ βιβλίον;

§114ΖΩΧΙΟΣ. Ἰδού.

§115ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Κρατήσατέ το σεῖς, ἐγὼ ἔχω ἄλλο.

§116ΖΩΧΙΟΣ. Κατ’ ἄλλο τῆς πρώτης συμβάσεως ἄρθρον, ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ὑπεχρεοῦτο νὰ δανείζῃ πρὸς 7 τοῖς ἑκατὸν καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Πότε θὰ κατορθωθῇ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις μεταξὺ Ἑπτανήσου καὶ Ἑλλάδος! Ὁ Θεὸς τὸ γινώσκει. Κατὰ τὴν σύμβασιν δὲ τὴν δευτέραν, ἄρθρον 3, εἰς μὲν τὴν Ἑπτάνησον μένει ὁ αὐτὸς τόκος, εἰς δὲ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα τὸ 7 τοῖς ἑκατὸν ὁρίζεται κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ προεξοφλήσεων τριμήνου προθεσμίας, ἐν ᾧ αὐτὸ τὸ ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὴν πρώτην σύμβασιν. Ὁ πρωθυπουργὸς δὲ εἶπεν, ὅτι τόκος ἀνώτερος τῶν 7 τοῖς ἑκατὸν εἶναι πολύς. Ἀλλ’ ἡ δευτέρα σύμβασις μᾶς δίδει πτέρυγας νὰ ἀναβῶμεν καὶ ἄνω τῶν 7. Τοῦτο λοιπὸν εἶναι μία ὠφέλεια τῆς Τραπέζης τῆς Πιστωτικῆς, εἶναι ἄλλο προνόμιον. Θὰ ἐξετάσω δὲ κατωτέρω τί ἀντάλλαγμα μᾶς δίδει ἡ Τράπεζα αὕτη ἀντὶ ὅλων αὐτῶν τῶν προνομίων.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, ὁρίστε τί λέγει. Σᾶς εἶπα, ὅταν ἐξήγησα τὴν σύμβασιν, ὅτι ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα κατὰ τὸ καταστατικόν της ὤφειλε νὰ καταβάλῃ μόνον τὸ ἥμισυ τοῦ κεφαλαίου, δηλ. 7,000,000, ἐν ᾧ τὸ ὅλον κεφάλαιον εἶναι 14,000,000· τὸ δὲ ὑπόλοιπον μέρος τῶν κεφαλαίων της ὤφειλε νὰ καταβάλῃ ὅταν ἤθελεν ἀποφασίσει τὸ συμβούλιόν της. Ἐπειδὴ ὅμως ἠθέλησε νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἡ κυβέρνησις, ὅπως καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν εἶπε θέλω νὰ ᾖσαι σπουδαία διὰ νὰ σοῦ δώσω αὐτὸ τὸ δικαίωμα, οὕτω εἶπε καὶ εἰς αὐτήν, θέλω νὰ ᾖσαι σπουδαιοτέρα διὰ νὰ σὲ δώσω τὸ δικαίωμα τοῦτο· λοιπὸν πρέπει νὰ καταβάλῃς καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ, τὰ ἄλλα 7 ἑκατομμύρια, νὰ ἔλθῃς νὰ δουλεύσῃς τὴν κοινωνίαν καὶ μὲ ἄλλα 7 ἑκατομμύρια.

§118ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀλλ’ ἰδοὺ ἄλλο προνόμιον τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης. Κατὰ τὸ 4 τῆς δευτέρας συμβάσεως ἄρθρον, τὸ δικαίωμα τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τοῦ ἐκδίδειν ἐν Ἑπτανήσῳ τραπεζικὰ γραμμάτια λογίζεται μέχρι τοῦ ἔτους 1891 ὡς ἀποκλειστικόν, ἤτοι ἀποκλειομένης πάσης ἄλλης Τραπέζης, πλὴν τῆς ὑφισταμένης ἤδη Ἰονικῆς, τοῦ δικαιώματος τούτου. Παρατείνεται λοιπὸν ἡ προθεσμία καὶ παραχωρεῖται προνόμιον ἀποκλειστικὸν εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν. Εἶναι τοῦτο μονογαμία, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐπειδὴ ὅμως ἀποκλείεται πᾶσα ἄλλη Τράπεζα, πλὴν τῆς Ἰονικῆς, τὸ γενόμενον δύναται νὰ ὀνομασθῇ καὶ διγαμία. Ἀλλ’ εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν ἐδόθη καὶ ἄλλο προνόμιον, τὸ ἑξῆς. Κατ’ ἀρχὰς ἐδόθη εἰς αὐτὴν τὸ προνόμιον νὰ ἐκδίδῃ καὶ νὰ κυκλοφορῇ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐπαρχίαν, ἐν ᾗ δὲν ὑπάρχει ἐγκαθιδρυμένον ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ταῦτα δὲ τὰ γραμμάτια δύνανται νὰ ᾖναι καὶ δεκάδραχμα μέχρις 1½ ἑκατομμυρίου. Προκειμένου δὲ λόγου περὶ Ἑπτανήσου, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια κατωτέρας ἀξίας τῶν τριάκοντα δραχμῶν, πλὴν ἐὰν τοῦτο ἐπιτραπῇ διὰ Β. διατάγματος καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν. Εἰς τὴν δευτέραν ὅμως σύμβασιν τὸ πλὴν αὐτὸ ἀφῃρέθη καὶ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια δεκάδραχμα μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι προτέρημα τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, παραχωρηθὲν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἰδοὺ καὶ ἄλλο προνόμιον. Κατὰ τὸ 4 ἄρθρον τῆς δευτέρας συμβάσεως, τὰ παρὰ τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐκδιδόμενα τραπεζικὰ γραμμάτια θέλουσιν εἶσθαι ὑποχρεωτικῶς δεκτὰ ἐν Ἑπτανήσῳ εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα ἀντὶ μετρητῶν. Τοῦτο, νομίζω, εἶναι βαρὺ, καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν ἠμπορῆτε νὰ τὸ βαστάξετε. Θέλω δὲ τώρα νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐγὼ δὲν καταλαμβάνω καὶ ἀπορῶ, τί ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἀνταποδίδει εἰς τὸ δημόσιον ἀντὶ πολλῶν καὶ μεγάλων ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτὴν παρεχώρησεν; Ἰδοὺ ποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας θέμα. Εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εὗρον ὠφέλειάν τινα τοῦ δημοσίου, εἶδον ὠφέλειαν ψηλαφητὴν, ἀλλ’ εἰς τὴν σύμβασιν τὴν μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης δὲν εὑρίσκω, δὲν βλέπω τὴν ὠφέλειαν τοῦ δημοσίου. Ἀλλὰ, λέγουσιν, ὑπάρχει ὠφέλεια τοῦ λαοῦ. Νὰ τὴν εὕρωμεν.

§119ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἶναι ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν ἐλάβαμεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Πιστωτικῆς δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ λάβωμεν τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν.

§120ΖΩΧΙΟΣ. Σταθῆτε. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἄλλας ἰδέας. Τί λέγει ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, καὶ τί εἶναι γεγραμμένον ἐδῶ; Ἰδοὺ τί λέγει ὁ πρωθυπουργός· (δεικνύει τὸ βιβλίον τῶν συμβάσεων). Ὅπως δὲ παρουσιάζει τὰ πράγματα ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, σημαίνει ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι δεμένη ὀπίσω ἀπὸ τὴν οὐρὰν τῆς Πιστωτικῆς (γέλως).

§121ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὄχι, καθόλου.

§122ΖΩΧΙΟΣ. Ὅ,τι τῆς ἐπιτρέψει ἡ Πιστωτικὴ, αὐτὸ κάμνει ἡ Ἐθνική.

§123ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἶναι συναίνεσις.

§124ΖΩΧΙΟΣ. Συναίνεσις!! Κύριε ὑπουργὲ, ἔφαγαν τοὺς πέντε ἄρτους, καὶ διὰ τὸν λαὸν δὲν ἔμεινεν οὔτε ἀντίδωρον.

§125Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἑπτὰ ἄρτοι.

§126ΖΩΧΙΟΣ. Πολὺ καλά. Ναὶ, οὔτε ἀντίδωρον δὲν ἔμεινε δι’ ἡμᾶς (γέλως). Ἰδοὺ λοιπὸν τί λέγει ὁ πρωθυπουργός· «Ἡ πρώτη σύμβασις ἀφορᾷ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης τὸ καταστατικὸν ὑπεγράφη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1872, πλὴν ἑνὸς ὅρου — οὗτος δὲ ὁ ὅρος εἶναι ὁ γόρδιος κόμβος—ὅστις ἀφώρα εἰς τὴν ἄδειαν τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια πληρωτέα τῷ κομιστῇ καὶ εἰς τὴν ὄψιν.» Ἐδῶ, καθὼς παρατηρεῖτε, ἡ Κυβέρνησις δὲν συμφωνεῖ μὲ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, καὶ νομίζω ὅτι ἔχει δίκαιον. «Ἐγένετο δὲ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, λέγει ὁ πρωθυπουργὸς, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει ὅτι εἶναι ἀσυμβίβαστον μὲ τὴν νομοθεσίαν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν γραμμάτια.» Τουτέστι, δὲν ἠδύνατο κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδώσῃ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα χαρτονόμισμα, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν τὸ ἐνέκρινε.

§127ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Βέβαια, δὲν ἠδυνάμεθα.

§128ΖΩΧΙΟΣ. Βέβαια. Ἡ πρώτη λοιπὸν τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ἐγκατάστασις ἐγένετο χωρὶς γραμματίων, χωρὶς χαρτονομίσματος.

§129ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Καὶ διὰ τοῦτο ἠδυνάμεθα...

§130ΖΩΧΙΟΣ. Δὲν κατηγορῶ τοῦτο, ἀλλ’ ἀποκρίνομαι εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις θέλει νὰ ἀναιρέσῃ τοὺς λόγους σας τούτους· «Μετὰ πολλὰς ἀμφισβητήσεις.....» Εἶχε δὲ δικαίωμα ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ ἀμφισβητῇ, νὰ ἐπιτίθεται καὶ νὰ γράφῃ μάλιστα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μὲ αὐθάδειαν; Ναὶ ναί· ἐτόλμησε νὰ γράψῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μὲ αὐθάδειαν. Ἂν ἔγραφε πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἰδιώτας καὶ μὲ μεγαλειτέραν αὐθάδειαν, ἔστω· ἀλλὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν! Μόλις ἐγεννήθη καὶ νὰ δαγκάνῃ; Ἀλλὰ, κύριε πρωθυπουργὲ, βλέπετε ὅτι μόλις ἐγεννήθη, καὶ ἔβγαλε τόσον μεγάλα δόντια (γέλως). Τί δὲ σᾶς εἶπεν ὁ κύριος πρωθυπουργός; Σᾶς ἀνέγνωσεν ἕνα τόμον ὁλόκληρον, τὸν ὁποῖον ἔγραψε πρὸς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν εἰς ἀπόκρισιν τοῦ αὐθάδους ἐγγράφου της. Ἀπορῶ πῶς κατεδέχθη καὶ ἀπεκρίθη. «Μετὰ πολλὰς ἀμφισβητήσεις, λέγει ὁ πρωθυπουργὸς, μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν ἱδρυτῶν τῆς Τραπέζης, ἐπὶ τέλους οὗτοι ἀνεγνώρισαν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συνομολόγησις τοιούτου δικαιώματος, καὶ ὅτι οὔτε κἂν δυνάμει τῶν Ἰονίων νόμων καὶ συμβάσεων τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ ἐξασκῆται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τοῦ πρώην Ἰονίου κράτους δύναται.» Τὸ κατάλαβαν, λέγει ὁ πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ τὸ κατάλαβαν ἀργὰ καὶ μετὰ κόπον πολύν· κατάλαβαν δηλαδὴ ὅτι ἔχουν ἀνάγκην τῆς ψήφου σας. Ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ πολύτροποι ἐγνώριζον τοῦτο ἀπὸ προτήτερα (γέλως). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἶχον ζητήσει τὴν ἄδειαν τῆς ἐκδόσεως χαρτονομισμάτων, διότι ἐγνώριζον ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως. Γραμμάτια ἐκδίδει καὶ ὁ Βοῦρος, καὶ ὅλοι τρέχουν μὲ τὰ τέσσαρα νὰ λάβουν τὴν ὑπογραφήν του. Ἠδύνατο λοιπὸν καὶ ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα μὲ τὴν ὑπογραφήν της νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια. Ἔπειτα· «Μετά τινας συζητήσεις λέγει ὁ πρωθυπουργὸς, ἐφθάσαμεν τὴν 2 Νοεμβρίου εἰς τὴν ὑποβαλλομένην σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐδώκαμεν τῇ Τραπέζῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους· πρῶτον, νὰ καταβάλῃ ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον αὐτῆς ἐκ 14 ἑκατομμυρίων, ἀντὶ τοῦ ἡμίσεος, ὅπως κατὰ τὸ καταστατικὸν εἶχε συμφωνηθῇ.» Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κύριον πρωθυπουργὸν νὰ μὲ φωτίσῃ, ἂν ὁ ὅρος αὐτὸς ἐπληρώθη, τουτέστιν ἂν Πιστωτικὴ Τράπεζα κατέβαλεν ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον της, τὰ 14 ἑκατομμύρια. Κατὰ τὰς συμβάσεις, τὸ κεφάλαιον τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης θέλει κατατεθῆ ὁλόκληρον εἰς κυκλοφοροῦν νόμισμα ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως. Μόνον δὲ μετὰ τὴν καταβολὴν τοῦ ἡμίσεος κεφαλαίου δύναται ἡ Γενικὴ Πιστωτικὴ Τράπεζα νὰ ἐκδώσῃ γραμμάτια. Κατὰ τὰ λόγια δὲ τοῦ πρωθυπουργοῦ, δὲν δύναται ἡ Τράπεζα αὕτη νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, εἰμὴ ἀφοῦ καταβάλῃ ὅλα, καὶ τὰ 14 ἑκατομμύρια.

§131ΧΑΛΙΚΙΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Τὸ ἥμισυ μόνον, τὰ ἑπτά.

§132ΖΩΧΙΟΣ. Μὰ τὸν Θεόν, τὸ καταλαμβάνω. Ἀλλ’ ἐδῶ τί λέγετε; λέγετε ὅτι πρέπει νὰ καταβληθῇ τὸ ὅλον, ἡ δὲ σύμβασις λέγει τὸ ἥμισυ.

§133ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Δύναται καὶ πρὶν τελειώσει τὸ ἔτος, μετὰ τὴν καταβολὴν, νὰ ἐκδώσῃ τὸ ἥμισυ. Διαβάσατε τὸ ἄλλο ἄρθρον.

§134ΖΩΧΙΟΣ. «Ἐὰν αἱ διατάξεις τοῦ προηγουμένου ἄρθρου δὲν ἐκτελεσθῶσιν, ἡ ἄδεια τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια θεωρεῖται αὐτοδικαίως πεπαυμένη.» Ἀλλ’ ἀρκεῖ νὰ καταθέσῃ τὸ ἥμισυ.

§135ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (πρωθυπουργός). Καὶ μετὰ τὸ ἔτος νὰ καταθέσῃ καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ.

§136ΖΩΧΙΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι σᾶς ὑπέδειξα παραχωρήσεις πολλὰς καὶ μεγάλας πρὸς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως· δὲν ἠδυνήθην ὅμως νὰ ἐννοήσω τί ἡ Τράπεζα παρεχώρησεν εἰς τὸ δημόσιον. Αὐτὸ οὔτε φαίνεται, οὔτε τὸ εὑρίσκω. Παρακαλῶ δὲ τὸν κύριον πρωθυπουργὸν ἢ τὸν εἰσηγητὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐξήλεγξε τὸ νομοσχέδιον, νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι ἐνδέχεται ὁ κύριος πρωθυπουργὸς νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ναὶ μὲν δὲν παρεχώρησεν εἰς τὸ δημόσιον ὠφέλειαν ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἀλλὰ παρεχώρησεν εἰς τὸν λαὸν, καὶ περὶ τοῦ λαοῦ ἤδη πρόκειται. Δὲν δύναμαι ν’ ἀκολουθήσω τὸν κύριον Κεχαγιᾶν εἰς τὰ ταξείδιά του τὰ ἐπουράνια, διότι ὡμίλησε θεωρητικῶς περὶ Τραπεζῶν, ἄλλος δέ τις βουλευτὴς τὸν ἀντέκρουσεν, ἀλλὰ ποῦ νὰ τὸν ἀκολουθήσω! Ἐγὼ θὰ καταβῶ χάμου, χάμου, θὰ πορευθῶ προσγείως, καὶ θὰ ἰδῶ ποίας ὠφελείας δίδει ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα εἰς τοὺς χωρικοὺς, τοὺς συμπολίτας μου, τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύω. Ἐδῶ ἔχομεν τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, καὶ ἐδῶ ἔχομεν τὴ τοῦ μονοπωλίου, τὴν Ἰονικὴν δηλαδή. Τί ὑπόσχεται ἡ μία εἰς τὸν λαὸν, καὶ τί ὑπόσχεται ἡ ἄλλη; τί ζητεῖ ἡ μία, καὶ τί ζητεῖ ἡ ἄλλη; Ἡ Ἑπτάνησος κατοικεῖται ὑπὸ γεωργῶν, κατὰ τὸ πλεῖστον. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα δανείζει εἰς ἐμπόρους, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει ἐμπορικῶν ὑπογραφῶν. Λοιπὸν, μὰ τὸν Θεὸν, οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν δύνανται νὰ δανεισθοῦν ἀπὸ τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν, ἐκτὸς μόνον ἐὰν ἦναι ἔμποροι. Καὶ ἐπειδὴ οἱ Κερκυραῖοι, τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύω, εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον γεωργοὶ, ἡ ἐκ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης ὠφέλεια θὰ χρησιμεύσῃ εἰς μόνους τοὺς Ἑβραίους τοὺς κατοικοῦντας τὴν πόλιν. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἀπ’ ἐναντίας, θὰ δανείζῃ χρεωλυτικῶς· δηλαδὴ σοῦ δανείζῃ 100 δραχμὰς σήμερον, καὶ σοῦ δίδει τὴν ἄδειαν νὰ τὰς ἐπιστρέψῃς εἰς διάστημα εἰκοσιτριῶν ἐτῶν. Ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα σοῦ δανείζει δι’ ὀλίγας ἡμέρας. Βεβαίως λοιπὸν ὑπάρχει διαφορὰ τῶν δύω Τραπεζῶν. Καὶ ἂν ἄλλη τις διαφορὰ δὲν ὑπῆρχεν, ἡ διαφορὰ τοῦ χρόνου καὶ τοῦ ποιοῦ τῶν ἀνθρώπων τῶν δανειζομένων ἔπρεπε νὰ ἀναγκάσῃ τὴν κυβέρνησιν νὰ προνοήσῃ περὶ τῶν Κερκυραίων καὶ ὄχι περὶ τῶν Ἑβραίων. Εἰς ὅλους δὲ τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς περὶ τόκου λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ χρόνος καὶ ὁ τόκος. Καὶ ἡ μὲν Τράπεζα ἡ Ἰονικὴ σοῦ λέγει· «Δανείζω εἰς τοὺς πτωχοὺς γεωργοὺς πρὸς 5 τοῖς ἑκατὸν, εἰς δὲ τοὺς ἄλλους κτηματίας πρὸς 6.» Ἡ δὲ Πιστωτικὴ Τράπεζα σοῦ λέγει· «Εἰς τοὺς γεωργοὺς δὲν δανείζω· εἰς τοὺς ἐμπόρους δανείζω.» Σᾶς ἀφίνω νὰ κρίνετε μόνοι σας ποῖον εἶναι τὸ συμφερώτερον. Ἀλλ’ ἰδοὺ τί μᾶς λέγει ἡ Κυβέρνησις· «Θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον μία Τράπεζα, διότι πρεσβεύω τὴν μονογαμίαν· παράδειγμα ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς, εἰς ἣν μόνη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα βασιλεύει. Θὰ ἔχῃ ὅμως συγχρόνως καὶ ἡ ἄλλη Τράπεζα τὸ δικαίωμα νὰ ὑπάρχῃ, διότι δὲν πρεσβεύω τὴν μονογαμίαν.» Τουτέστιν, ἂς ἔμβῃ εἰς τὸ ξένο σπίτι ἡ ξένη γυναῖκα καὶ ἂς μείνῃ καὶ ἡ νοικοκυρά. Ἂς ἔμβῃ ἡ νέα, καὶ ἂν δυνηθῇ, ἂς ὑποσκελίσῃ τὴν γραῖαν τὴν καϋμένην (γέλως). Σεῖς γελᾶτε, ἀλλὰ διὰ τὴν Κέρκυραν αὐτὰ δὲν εἶναι γέλοια. Ἐὰν δὲ ἦσαν παρόντες ἐδῶ οἱ ἐκλογεῖς μου, θὰ ἐτραβοῦσαν τὰ μαλλιά τους, διότι θὰ ἔλεγον· «Αὐτοὶ φροντίζουν, καταγίνονται νὰ λύσουν μεταφυσικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα οὔτε αὐτοὶ ἐννοοῦσιν, οὔτε εἰς ἡμᾶς χρησιμεύουσιν.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα, ἤτοι πρακτικῶς, ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα φαίνεται πρωταγωνιστοῦσα. Ἀλλὰ ἡ Τράπεζα αὕτη σοῦ λέγει· ἂν μοῦ δώσῃς ἀποκλειστικὸν προνόμιον, ἔρχομαι, ἂν δὲν μοῦ τὸ δώσῃς, δὲν ἔρχομαι. Τώρα ἀφίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐξέτασις τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ὅταν δὲν ἐπιτραπῇ εἰς ἄλλην νὰ ὑπεισέλθῃ, καὶ τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα, ἐὰν ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὴν νὰ ὑπεισέλθῃ ἐκεῖ ποῦ δὲν τὴν θέλουν. Τὸ πρόβλημα δὲ τοιουτοτρόπως λυόμενον, τὸ καταλαμβάνω· ἄλλως, δὲν τὸ ἐννοῶ. Ὅταν δὲ ὁ κύριος πρωθυπουργὸς μοῦ λύσῃ τὰς ἀπορίας μου, θὰ ἦμαι ἕτοιμος ν’ ἀποκριθῶ.

§137ΤΙΝΕΣ. Ἐλησμονήσατε ὅτι προσφέρει καὶ εἰς τὸ δημόσιον ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα.

§138ΖΩΧΙΟΣ. Ναί, τὸ ἐλησμόνησα. Προσφέρει δραχμὰς 3,333,000. Καὶ τί ἄλλο; ἀναδέχεται νὰ εἰσπράττῃ τὰ δημόσια χρήματα ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ νὰ πληρόνῃ 4 τοῖς ἑκατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ πλεονάσματα. Ὑπόσχεται δὲ νὰ ἔχῃ πάντοτε διαθέσιμα τὰ τῆς Κυβερνήσεως χρήματα. Τί δ’ ἄλλο ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα σᾶς λέγει; «10,000,000 δραχμῶν ἔχω σήμερον, αὔριον θὰ ἔχω 20,000,000· θὰ φέρω δὲ χρήματα ξένα.» Ἡ πιστωτικὴ, ἀπ’ ἐναντίας, σᾶς λέγει· «θὰ ἐκδώσω μετοχάς.» Σᾶς λέγω πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τοῦτο, ὅτι προσέφερεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα εἰς τὴν Κυβέρνησιν 8,000,000 λιρῶν στερλινῶν, δηλαδὴ 200,000,000 δραχμῶν, ἐζήτει δὲ νὰ ἀναλάβῃ εἰς ἑαυτὴν ὅλα τὰ ἐθνικὰ δάνεια κατὰ συμφωνίας συμφερούσας.

§139ΜΑΚΡΗΣ. Βέβαια, ἐκεῖνα τὰ τρομερὰ δάνεια.

§140ΖΩΧΙΟΣ. Ἔντιμε βουλευτὰ Μεσολογγίου, αὐτὸ θὰ ἔμενεν εἰς τὴν κρίσιν σου.

§141ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐξώδικα.

§142ΖΩΧΙΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Μακρῆς εἶχε χθὲς τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ ὑπενθυμίσῃ δύω τινά, ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς προσθέσω ὀλίγας λέξεις. Χθὲς μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Μακρῆς, ὅτι κατεβιβάσθη ὁ τόκος ἅμα ἐπαρουσιάσθη ὁ συναγωνισμὸς, διότι δὲν ἠμποροῦσε νὰ γείνῃ ἀλλέως. Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα ἡ Ἰονικὴ τί σᾶς ἐπρότεινε πρότερον καὶ τί σᾶς προτείνει τώρα; Νομίζω ὅτι αἱ παλαιαὶ αὐτῆς προτάσεις ἦσαν καλλίτεραι. Ἐκ τούτου δὲ παρατηρεῖτε, ὅτι δὲν μᾶς ὠφέλησε ποσῶς ὁ συναγωνισμός. Ἔχω δὲ καὶ ἄλλο τι νὰ προσθέσω, καὶ θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ τὸ εἴπω. Ὁ κύριος Μακρῆς εἶπεν, ὅτι ἀγαπᾶ τὴν Κέρκυραν περισσότερον παρ’ ὅ,τι τὴν ἀγαπῶ ἐγώ. Ἐν τούτοις ἐγὼ τὸν βεβαιῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀγαπήσω τὸ Μεσολόγγιον τόσον, ὅσον ἀγαπῶ τὴν Κέρκυραν. Βεβαίως δὲ, ἂν εἰς τὴν σημερινὴν τοῦ Μεσολογγίου θέσιν ἦτον ἡ Κέρκυρα, ὁ σιδηρόδρομος ὁ διὰ τοῦ Μεσολογγίου διαβαίνων δὲν ἐγίνετο, ἡ δὲ Ἰονικὴ Τράπεζα θὰ ἐγίνετο.

§143ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, κύριοι βουλευταὶ, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ὑμετέραν ἀνοχὴν, ἐὰν ὑπὲρ τὸ δέον ἀπασχολήσω ὑμᾶς, διότι ὁ πρῶτος ἀγορεύσας ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου ὡμίλησεν ὑπὸ ἔποψιν ὅλως Ἑπτανησιακὴν, διὰ τὰ δυστυχισμένα ἐκεῖνα νησιὰ, καθὼς τὰ ἀπεκάλεσεν, ἀπὸ τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκλέγωμαι, καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ὁποίων ἔχω ἐναντίαν γνώμην ἐκείνης τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συνῆψεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς ἐνταῦθα Γενικῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τὴν ὁποίαν ἔφερεν εἰς ἐπιψήφισιν ἐν τῷ βουλευτηρίῳ, διενεμήθη σχέδιον συμβάσεως τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ἡ ὁποία ζητεῖ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν Ἑπτανήσῳ, δίδει δὲ ὡς ἀντάλλαγμα τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης εἰς μὲν τὴν Κυβέρνησιν δάνειόν τι ἐπὶ μετρίῳ τόκῳ καὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, εἰς ἡμᾶς δὲ τοὺς Ἑπτανησίους, εἰς τὸν λαὸν, εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μας, καθά ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν δάνειον, τὰ μὲν 3½ ἐπὶ ὑποθήκῃ καὶ μὲ τόκον 6%, τὸ δὲ 1½ μὲ τόκον 5%, μὲ προθεσμίας μακρὰς καὶ χρεωλύσιον. Ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ ἐξύμνησε τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν, προανήγγειλε τὸν χρυσοῦν αἰῶνα ἐν Ἑπτανήσῳ, καθ’ ἣν περίπτωσιν παραδεχθῶμεν τὰς προτάσεις αὐτῆς καὶ ἀποῤῥίψωμεν τὴν σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης· προανήγγειλε δὲ συγχρόνως τὴν καταστροφὴν τῆς Ἑπτανήσου, τῶν ἐκλογέων μας, ἐν περιπτώσει ἐναντίᾳ, ἐν περιπτώσει τοὐτέστι, καθ’ ἣν ἡ μὲν σύμβασις τῆς Κυβερνήσεως γείνει δεκτή, ἀποῤῥιφθῶσι δὲ τοιουτοτρόπως ἐμμέσως αἱ προτάσεις τῆς Ἰονίου Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι τίθενται ὡς βάσιν τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, κύριοι, καθὰ σᾶς ἀνέφερεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ἐσυστήθη ἐν Ἑπτανήσῳ τὸ 1839 συνεπείᾳ νόμου περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, ψηφισθέντος τὸ 1837. Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐποχῇ παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζογραμμάτια, ἀλλ’ ἐδόθη τὸ ἀποκλειστικὸν τοῦτο δικαίωμα, καθὼς ὁ νόμος τοῦ 1839 καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἰονίου Γερουσίας τοῦ 1839 ἀναφέρουσιν, ἐδόθη, λέγω, τὸ ἀποκλειστικὸν τοῦτο δικαίωμα «ὅπως παύσῃ ἡ τοκογλυφία, ἥτις ἐλυμαίνετο τότε, καθὼς λυμαίνεται ἔτι καὶ σήμερον, τὴν Ἑπτάνησον, ὅπως ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον ξένα κεφάλαια, ὅπως ἐμψυχωθῇ ἡ βιομηχανία καὶ ἡ γεωργία καὶ ὅπως δοθῇ ἀξία τις εἰς τὴν ἔγγειον ἰδιοκτησίαν.» Σᾶς ἀνέφερα, κύριοι, αὐτολεξεὶ τὰς ἐκφράσεις τοῦ νόμου καὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἰονίου Γερουσίας, αἵτινες ὁρίζουσι τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως τῆς τῆς Ἰονίου Τραπέζης καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς παρεχωρήθη αὐτῇ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀνταπεκρίθη ἡ Τράπεζα αὕτη εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν συνεστήθη, εἰς τοὺς λόγους δι’ οὓς παρεχωρήθη αὐτῇ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ, κύριοι βουλευταί! Τούτου ἕνεκα, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔληγεν ἡ προθεσμία τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον, ὅπως σᾶς εἶπον, ἀπήλαυσεν ἡ Τράπεζα αὕτη, οὐχὶ σταυροφορία, καθὰ ἔλεγεν ὁ κ. Λομβάρδος, ἀλλὰ σύμπασα ἡ Ἑπτάνησος ἐξηγέρθη κατὰ τοῦ ἀποκλειστικοῦ τούτου δικαιώματος τῆς Ἰονίου Τραπέζης. Καὶ ναὶ μὲν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐξεγέρσεως ταύτης ὑπῆρξε τὸ διακεκριμένον ἐκεῖνο πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου ἀνέφερε, πρόσωπον ὅμως, ὅπερ πολλάκις, καθὼς καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ἐκείνῃ, παρέσχε μεγάλας ὑπηρεσίας τῇ πατρίδι αὐτοῦ, δι’ ἃς βεβαίως δὲν μετενόησε, καθὼς πιστεύω ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ μετανοήσῃ οὔτε ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, ὅστις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ὡς δημοσιογράφος καὶ ὡς βουλευτὴς ἔγραψε καὶ ἐλάλησε καὶ ἐψήφισε κατὰ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς Ἰονίου Τραπέζης καὶ ὑπὲρ τοῦ συναγωνισμοῦ, ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν τοὐτέστιν, ὧν ἡγέτης παρουσιάσθη τότε ἐν Ἑπτανήσῳ ὁ κ. Σκαλτσούνης. Μετέβαλε γνώμην ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου· δὲν τὸν κατηγορῶ διὰ τοῦτο, σέβομαι τὴν γνώμην αὐτοῦ· ἕκαστος εἶναι κύριος τῆς γνώμης του καὶ ἕκαστος εἶναι κύριος νὰ μεταβάλλῃ γνώμην, ἰδίως εἰς ζητήματα τοιαῦτα. Ἀλλ’ ἡ ἐπιστήμη ἀπὸ τὸ 1860 καὶ μέχρι σήμερον δὲν ἤλλαξεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο· ἡ πεῖρα ἀπὸ τοῦ 1860 μέχρι τῆς σήμερον δὲν παρέχει ἡμῖν νέα παραδείγματα δικαιολογοῦντα τὴν μεταβολὴν τῆς γνώμης ταύτης. Καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πρακτικὴ ἦτον ἡ αὐτὴ τὸ 1860, οἵα εἶναι καὶ σήμερον· μὲ ὅσας δὲ ἐπικλήσεις καὶ ἂν ἔκαμεν ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου πρὸς τοὺς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ οἰκονομολόγους, μὲ ὅσα καὶ ἂν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος κ. Κεχαγιᾶς, μὲ ὅσα καὶ ἂν προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄνδρου κ. Μαυροκορδάτος, δὲν ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναί τις οἰκονομολόγος, δὲν ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναί τις δόκιμος περὶ τὴν οἰκονομολογικὴν ἐπιστήμην, ὅπως ὁμολογήσῃ μίαν ἀλήθειαν, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐὰν συμφέρῃ νὰ ὑπάρχωσι μία ἢ πολλαὶ Τράπεζαι, ἢ μᾶλλον, ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐὰν συμφέρῃ νὰ ὑπάρχῃ μία Τράπεζα ἐκδίδουσα τραπεζικὰ γραμμάτια, ἢ ἐὰν συμφέρῃ ἀπεναντίας ὁ συναγωνισμὸς, δίχα ἔχουσιν αἱ γνῶμαι. Αὕτη εἶναι μεγάλη ἀλήθεια, καθὼς ἐπίσης εἶναι ἀλήθεια ὅτι καὶ ἐν τῇ πρακτικῇ εὑρίσκομεν κράτη καὶ τόπους, οἱ ὁποῖοι παρεδέχθησαν τὸ ἑνιαῖον, καὶ τόπους, οἱ ὁποῖοι παρεδέχθησαν τὸν συναγωνισμόν.

§144ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτοὶ εἶναι 1 πρὸς 100.

§145ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ζήτημα εἶναι λοιπὸν, κύριε βουλευτὰ Παρνασσίδος, καὶ τὸ γινώσκετε κάλλιον ἐμοῦ.

§146ΚΕΧΑΓΙΑΣ. 1 πρὸς 100.

§147ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Οὐδὲ ὑπάρχει, κ. βουλευτὰ Παρνασσίδος, ἡ ἀναλογία τὴν ὁποίαν τώρα ἀναφέρετε. Ἀφ’ οὗ, κύριοι, διῃρημέναι εἶναι αἱ γνῶμαι ἐν τῇ ἐπιστήμῃ, ἀφ’ οὗ διῃρημέναι εἶναι αἱ γνῶμαι ἐν τῇ πρακτικῇ, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν οὔτε ἐν τῇ ἐπιστήμῃ οὔτε ἐν τῇ πρακτικῇ τὴν ὀρθὴν λύσιν τοῦ ζητήματος· ὀφείλομεν νὰ τὴν ἀναζητήσωμεν εἰς τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις τοῦ τόπου, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τί συμφέρει εἰς τὴν Ἑπτάνησον, διότι περὶ τῆς Ἑπτανήσου, κύριοι, πρόκειται· ὀφείλομεν νὰ ἴδωμεν ἂν συμφέρῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον νὰ ἀποῤῥίψωμεν τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἔλθωμεν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔφερε καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαιτεῖ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων.

§148ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, μάλιστα.

§149ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν ταύτην ἐρχόμενος δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ φέρω ἐπιχειρήματα πολλὰ, ἀρκεῖ ἓν καὶ μόνον διὰ τὴν πατρίδα μου· ἀρκεῖ ὅτι τὸ ἑνιαῖον, καθὼς τὸ ἀπεκαλέσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ ἑνιαῖον ἐδοκιμάσθη ἀπὸ τοῦ 1839 ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ τ’ ἀποτελέσματα, κύριοι, τῆς δοκιμασίας ταύτης ἀπέδειξαν ὅτι οὐδεμία ἐπῆλθεν ὠφέλεια, διότι ἂν ἐξαιρέσητε τὰς εὐκολίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸν ἐμπορικὸν κύκλον, οὐδεμίαν ὠφέλειαν ἀπέκτησεν ὁ γεωργὸς ἢ ὁ ἰδιοκτήτης ἀπὸ τῆς Τραπέζης ταύτης.

§150ΖΩΧΙΟΣ. Μήπως εἶναι τὸ καταστατικόν της αὐτό;

§151ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν ἠδύνατο εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν νὰ προσπελάσῃ οὐδὲ ὁ γεωργὸς, οὐδὲ ὁ μικρὸς ἰδιοκτήτης, καὶ ὁ ἔχων πολλὰ κτήματα, ὅπως δανεισθῇ μικρὸν ποσὸν, ἠναγκάζετο ὄχι μόνον νὰ ὑποθηκεύῃ τὰ κτήματα, ἀλλ’ ὑπεβάλλετο καὶ εἰς προσωπικὴν κράτησιν, καὶ ἀντὶ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβάλλετο, καὶ ἀντὶ τῆς ὑποθήκης, ἣν ἔδιδεν, ἐπλήρονε πολλάκις τόκους 10 καὶ 12%· διὰ τοῦτο μάλιστα καὶ αὐτὸ τὸ ἀνώτατον δικαστήριον τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας ἠναγκάσθη, οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως ν’ ἀποκαλέσῃ τὴν Τράπεζαν, περὶ ἧς πρόκειται, Τράπεζαν τοκογλυφικήν. Ἀλλὰ, κύριοι βουλευταὶ, ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν ὅτι συμφέρει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξαν διακεκριμένοι ῥήτορες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ σύστημα τοὐτέστι τῆς μιᾶς Τραπέζης, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐδοκιμάσαμεν μέχρι σήμερον ἐν Ἑπτανήσῳ, τὸ σύστημα, ὅπερ ἀποκλείει τὸν συναγωνισμόν. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου ἐκηρυττόμεθα, ἂς ἐξετάσωμεν νὰ ἴδωμεν ὁποῖον εἶναι τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἡ Ἰόνιος Τράπεζα δίδει ἀντὶ τοῦ μεγάλου δικαιώματος, ὅπερ θέλει ν’ ἀπολαύσῃ καὶ νὰ παραχωρήσωμεν αὐτῇ, τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀποκλειομένης πάσης ἄλλης. Καὶ ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ παρατηρήσω μὲ ὅλον τὸ σέβας, ὅπερ ἔχω εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Παρνασσίδος, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι ναὶ μὲν ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ ἀνέφερε πλεῖστα ὅσα παραδείγματα τόπων, οἱ ὁποῖοι παραδέχθησαν τὸ σύστημα, ὅπερ καὶ αὐτὸς ὑπεστήριξεν, ἀλλ’ ἀπεσιώπησε νὰ μᾶς εἴπῃ ἀντὶ ὁποίου ἀνταλλάγματος αἱ κυβερνήσεις καὶ αἱ Βουλαὶ παρεχώρησαν τὸ μέγα τοῦτο δικαίωμα τὸ ἀποῤῥέον ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τοῦ κόπτειν νόμισμα. Αἱ πλεῖσται τῶν Τραπεζῶν, κύριοι, αἱ ὁποῖαι ἀπήλαυσαν ἀποκλειστικῶς τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ἀπήλαυσαν οὐχὶ συνεπείᾳ τῶν οἰκονομολογικῶν ἀρχῶν, ἃς σᾶς ἀνέφερον, ἀλλὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν κυβερνήσεων καὶ τῶν κρατῶν· καὶ αἱ πλεῖσται τῶν Τραπεζῶν τούτων, κύριοι, εἶναι ὑποχείριοι εἰς τὰς κυβερνήσεις. Ἰδού, κύριοι, διατί σήμερον παρατηροῦμεν ὅτι εἰς πολλοὺς τόπους ἐγένετο τὸ σύστημα τοῦτο δεκτόν· δὲν ἐγένετο δεκτὸν χάριν τῆς ἐπιστήμης, ἐγένετο δεκτὸν χάριν τῶν συμφερόντων τῶν κυβερνήσεων, καὶ τοῦτο τρανῶς προκύπτει, κύριοι, ὡς ἐκ τῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι μετὰ τῶν κυβερνήσεων τούτων ἐγένοντο, καὶ ἐκ τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐπέτρεψαν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ, λόγου χάριν, ἡ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν τοῦτο δικαίωμα, εἶναι συγχρόνως καὶ διαχειριστὴς τῶν δημοσίων προσόδων καὶ πλείστας ἄλλας εὐκολίας καθ’ ἑκάστην παρέχει εἰς τὴν Ἀγγλικὴν κυβέρνησιν. Ἐν Γαλλίᾳ καὶ αὐτοὶ οἱ διευθυνταὶ αὐτῆς εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἐκλεγόμενοι ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως. Ὁποῖον λοιπὸν εἶναι τὸ ἀντάλλαγμα, ἀντὶ τοῦ ὁποίου σήμερον ἡμεῖς πρόκειται νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια; Δὲν ἐξετάζω, κύριοι, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἡ Τράπεζα αὕτη προτείνει νὰ δώσῃ μὲ τόκον 6% καὶ εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· θὰ ἐξετάσω, κύριοι, τὸ ἀντάλλαγμα, ὅπερ δίδει εἰς ἐμὲ τὸν βουλευτὴν τῆς Ἑπτανήσου, ὁ ὁποῖος πρόκειται, χάριν τῶν ἐντολέων μου, χάριν τῶν λαῶν, οὓς ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ν’ ἀποκλείσω τὰς μεγάλας τοῦ συναγωνισμοῦ ὠφελείας καὶ νὰ δώσω τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι τὸ ἀντάλλαγμα διὰ τὸν λαὸν, τὸ ἀντάλλαγμα διὰ τὸν γεωργὸν, διὰ τὸν ἰδιοκτήτην εἶναι δάνειον 5,000,000 μὲ τόκον 6% τὰ 3½, τὸ δὲ ὑπόλοιπον μὲ 5% μὲ προθεσμίας μακρὰς καὶ χρεωλύσιον. Ὑπὸ πρώτην τινὰ ἔποψιν ἐξεταζόμενον τὸ ζήτημα κάμνει ἐντύπωσιν βεβαίως, καὶ θὰ κάμῃ ἐντύπωσιν καὶ εἰς τοὺς ἐντολεῖς τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος καὶ εἰς τοὺς ἐντολεῖς ἐμοῦ· πρόκειται νὰ δανείζηταί τις μὲ μακρὰς προθεσμίας, μὲ μικρὸν τόκον καὶ μὲ χρεωλύσιον!! Ἀλλὰ, κύριοι, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἦλθον ἐδῶ διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύσω τὰ συμφέροντα τῶν ἐντολέων μου, ἔχω καθῆκον νὰ ἐξετάσω ἀκριβῶς πρὶν ἢ δώσω τὴν ψῆφόν μου, καὶ νὰ ἴδω μήπως ὑπὸ τὰς ὡραίας ταύτας λέξεις, μήπως ὑπὸ τὴν ὡραίαν ταύτην πρότασιν ὑποκρύπτεταί τι, τὸ ὁποῖον τὴν πρότασιν οὐδετεροῖ, καὶ ἐμποδίσω οὕτω τὸν συναγωνισμὸν, χωρὶς οὔτε κἂν νὰ λάβω τὸ μικρὸν ἀντάλλαγμα ἵνα δύνανται νὰ δανεισθῶσιν οἱ κάτοικοι τῶν Ἰονίων νήσων πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν μὲ τόκον μικρὸν, μὲ προθεσμίας μακρὰς καὶ χρεωλύσιον. Ὅτε, κύριοι, τὸ πρῶτον ἦλθεν ἡ σύμβασις αὕτη, ἢ μᾶλλον τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως, ὅπερ προτείνει ἡ Ἰόνιος Τράπεζα, ἐνθυμεῖσθε ὅτι δὲν εἶχε προσδιορίσει τὸν ἀνώτερον ὅρον τοῦ τόκου τῶν προεξοφλήσεων, καὶ πρὸς τούτοις ὑπῆρχε παράγραφος, δυνάμει τῆς ὁποίας ἡ Τράπεζα αὕτη ἐδικαιοῦτο νὰ μετατρέψῃ τὰ ἀρχαῖα αὑτῆς δάνεια εἰς νέα καὶ νὰ τὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὰ 3⅓ ἑκατομμύρια ἐκ τῶν πέντε· ἀφ’ οὗ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ἀγορεύσας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἔφερε τὴν ὀρθοτάτην ταύτην παρατήρησιν καὶ κατέδειξεν ὅτι εἶναι φενακισμὸς ἡ ἰδέα τοῦ δανείου τῶν 5,000,000, διότι εἰς τὰ 3½ ἑκατομμύρια μετέτρεπε τὰ ἤδη ὑπάρχοντα δάνεια, τότε ἔσπευσεν ἡ Ἰόνιος Τράπεζα νὰ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου τὴν δυσκολίαν καὶ προσδιώρισε διὰ τοῦ ἐγγράφου, ὅπερ ἀνεγνώσθη εἰς ἡμᾶς, τὸν ἀνώτερον ὅρον τῆς προεξοφλήσεως εἰς 7%, ἀφῄρεσε δὲ τὴν παράγραφον, περὶ ἧς πρόκειται. Τοιουτοτρόπως ἔμειναν τὰ πέντε ἑκατομμύρια ἴσα ἴσα διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐντύπωσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπῆλθε, καλῇ τῇ πίστει, καὶ εἴς τινας ἐκ τῶν συναδέλφων μου, ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ὠφελήσωσι τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον λαὸν, ὅστις πράγματι ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων, διότι ἡ γεωργία εἶναι παρημελημένη ἕνεκεν ἐλλείψεως κεφαλαίων ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ἰδίως ἐν Κερκύρᾳ.

§152ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὄχι ἕνεκα ἐλλείψεως κεφαλαίων, ἀλλ’ ἕνεκα ἄλλων αἰτίων.

§153ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Πρὸ πάντων ἕνεκα ἐλλείψεως κεφαλαίων, διότι τὰ ἄλλα αἴτια, ἀξιότιμε κύριε Κωσταντᾶ, προσεπαθήσαμεν νὰ τὰ ἄρωμεν ἐκ τοῦ μέσου, τὸ αἴτιον δηλονότι τῆς καταστάσεως τῆς ἰδιοκτησίας πρὶν ἢ ψηφισθῶσι νόμοι ἀπελευθερούντες τὰ κτήματα. Ἡ ἐντύπωσις, κύριοι, ἐξαλείφεται ἅμα ῥίψῃ τις τὸ βλέμμα εἰς τὸ τρίτον κῶλον τοῦ τετάρτου ἄρθρου, ἐν τῷ ὁποίῳ λέγεται, ὅτι τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια, τοὐτέστι τὰ δάνεια τῶν 5 ἑκατομμυρίων, δύνανται νὰ ὦσι καὶ εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν.

§154ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὸ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§155ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὅλα ἀδιακρίτως. Γινώσκετε, κύριοι, τί σημαίνει ἡ ἔκφρασις εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν; Ὑποθηκεύω τὰ κτήματά μου εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν ἀντὶ 50, 60, 100 χιλιάδων ταλλήρων, ἔστω καὶ εἰκονικῶς, ἀνοίγει λογαριασμὸς μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῆς Τραπέζης ταύτης, τὸ αὐτὸ πράττεται μὲ 2, μὲ 3, μὲ 4 τὸ πολὺ ἄτομα, μὲ δύω ἢ τρεῖς ἐμπόρους Ἰσραηλίτας, οὓς φοβεῖται ὁ προλαλήσας, ἢ μὲ δύω ἢ τρεῖς ἐμπόρους Χριστιανοὺς, καὶ οὕτως ἐξαντλοῦνται τὰ 5 ἑκατομμύρια.

§156ΖΩΧΙΟΣ. Διαβάσετέ το καλλίτερα.

§157ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἐλᾶτε ν’ ἀντικρούσητε τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. — Ἐξαντλεῖ, κύριοι, διὰ τοῦ ἀνοικτοῦ τούτου λογαριασμοῦ τὰ 5,000,000. Τί μένει, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὸν ἀτυχῆ γεωργόν; τί μένει διὰ τὸν μικρὸν ἰδιοκτήτην; τί μένει διὰ τὸν ξυπόλητον ἐντολέα σας, ὡς τὸν ἀπεκαλέσατε, κύριε Ζωχιὲ, καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου σήμερον ἐνομίσατε ὅτι ὡμιλήσατε;

§158ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε!

§159ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ναὶ, κύριοι· ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐν Ἑπτανήσῳ συμπεριφορὰν τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ἣν ἀνέφερα ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου, καὶ τὴν ἀνέφερα, κύριοι, οὐχὶ ἐκ περισσοῦ, ἀλλὰ ἴσα ἴσα διὰ νὰ ἐπαναλάβω αὐτὴν εἰς τὸ μέρος τοῦτο, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν συμπεριφορὰν ἐν Ἑπτανήσῳ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, εἰς τὴν ὁποίαν παρεχωρήθη ἄλλοτε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον, εἰς τὴν ὁποίαν παρεχωρήθη ἄλλοτε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον σήμερον ζητεῖ ἴσα ἴσα ὅπως ὠφελήσῃ τὴν γεωργίαν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν, δανείζουσα εἰς γεωργοὺς καὶ μικροὺς ἰδιοκτήτας, καὶ τὸ ὁποῖον τῇ παρεχωρήθη ἐπὶ τόσα ἔτη, τῇ ἀληθείᾳ ἔχομεν ὅλον τὸ δικαίωμα ν’ ἀμφιβάλλωμεν περὶ τῆς εἰλικρινείας αὐτῆς, ἀφ’ οὗ παρέβη τοὺς ὅρους ἐκείνους ἐπὶ τόσα ἔτη! Δικαιούμεθα καὶ ὀφείλομεν μάλιστα νὰ πιστεύσωμεν ὅτι θέλει ἐξακολουθήσει νὰ παραβαίνῃ αὐτοὺς, ὅτι θέλει ἀνοίξει μὲ 3 ἢ 4 ἐμπόρους ἀνοικτὸν λογαριασμὸν καὶ ὅτι οὔτε λεπτὸν θὰ δώσῃ εἰς τοὺς γεωργοὺς, εἰς τοὺς μικροὺς ἰδιοκτήτας. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον προσφέρει ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ὅπως ἀποκλείσωμεν τὸν συναγωνισμὸν καὶ τὰ καλὰ καὶ ὠφέλιμα τοῦ συναγωνισμοῦ ἀποτελέσματα, εἶναι ἀντάλλαγμα ἀνάξιον προσοχῆς, ἤτοι, ἐπιτραπήτω μοι ἡ ἔκφρασις, μεθ’ ὅσα σᾶς εἶπον, ἀπάτη, φενακισμός. Μᾶς ἐξέλαβε δὲ πολὺ ἁπλοϊκοὺς ἀνθρώπους, πιστεύσασα πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἀντὶ τοῦ ἀνταλλάγματος τούτου ἤθελομεν δώσει εἰς αὐτὴν τὴν ψῆφον ἡμῶν, ὅπως ἔχῃ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα (θόρυβος). Ναὶ, ἐπειδὴ μία φωνὴ ἠγέρθη τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ λέγει ὅτι δὲν ὑπάρχει συναγωνισμὸς εἰς τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, λέγω ὅτι μεταξὺ δύω Τραπεζῶν συναγωνισμὸς ὑπάρχει, διότι ἡ μία δὲν δύναται νὰ κάμῃ μόνη της συναγωνισμὸν, ἀλλ’ αἱ δύω συναγωνίζονται ὡς αἱ πολλαί. Δὲν εἶναι τὸ ζήτημα μεταξὺ μιᾶς καὶ πολλῶν, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ ἑνιαίου, μεταξὺ μιᾶς ἢ δύω, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔλθωσιν εἰς συναγωνισμόν. Καὶ ἐπειδὴ μειδιῶντές τινες ἀνέφεραν πολλάκις, ὅτι ἡ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως δὲν περιέχει οὔτε τὸ ἓν σύστημα οὔτε τὸ ἕτερον, παρατηρῶ εἰς τοὺς πολλάκις μειδιάσαντας ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν Κυβέρνησις ἔρχεται εἰς κοινοβούλιον καὶ προτείνει, κύριοι, τὸν δυϊσμὸν (dualisme). Ἐν Βελγίῳ, κύριοι, ἔλαβε χώραν τὸ αὐτό. Συνέστη ἐν Βρυξέλλαις τὸ 1822 «ἡ Γενικὴ Τράπεζα ἡ πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας» μὲ τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀπαράλλακτα καθὼς ὀλίγα ἔτη μετ’ αὐτὴν εἶχε συστηθῇ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ. Τὸ 1835 ἔρχεται ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις ἐν τῷ κοινοβουλίῳ καὶ προτείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ νόμον, δι’ οὗ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα, ὅπερ εἶχεν ἡ ῥηθεῖσα Γενικὴ Τράπεζα πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, τὸ ἔδιδε καὶ εἰς ἑτέραν Τράπεζαν, εἰς τὴν «Τράπεζαν τοῦ Βελγίου» ὀνομαζομένην, καὶ ἔδιδεν εἰς τὴν Τράπεζαν τοῦ Βελγίου τὸ ἀποκλειστικὸν τοῦτο δικαίωμα μὲ τὴν ῥήτραν, ἡ ὁποία ἐμπεριέχεται εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τουτέστι τῆς προϋπαρχούσης Τραπέζης.

§160ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ;

§161ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ λοιπὸν, καὶ δὲν δύναται νὰ κινήσῃ τὸν γέλωτα ἂν μία Κυβέρνησις ἔρχηται καὶ προτείνῃ ἵνα δύω Τράπεζαι ἔχωσιν ὁμοῦ τὸ δικαίωμα τῶν γραμματίων, ἀφ’ οὗ καὶ ἀλλαχοῦ ἄλλοτε ἐγένετο· ἀμφιβάλλω δὲ ἂν καὶ ἐκεῖ ἐμειδίασαν ὅτε ὁμοία ἐφέρθη πρότασις. Ἀκολούθως, κύριε συνάδελφε, τὸ 1848 αἱ δύω Τράπεζαι ἔκαμον μεταξὺ των σύμβασιν καὶ συνηνώθησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τοῦ Βελγίου.

§162ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρέπει λοιπὸν νὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς αὐτὸ τὸ λάθος καὶ ὕστερον νὰ τὸ διορθώσωμεν;

§163ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Λέγω ὅτι δὲν εἶναι πρωτοφανὴς ὁ δυϊσμὸς, ὃν ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις, λέγω ὅτι καὶ εἰς ἄλλα κοινοβούλια ἐγένετο, καὶ αἱ Τράπεζαι αὗται ἐπὶ πολλὰ ἔτη συνηγωνίσθησαν· καὶ ἀφ’ οὗ ἐπὶ πολλὰ ἔτη συνηγωνίσθησαν, ἀφ’ οὗ εἶδον ὅτι τὸ συμφέρον ἀπῄτει νὰ ἑνωθῶσι, συνεννοήθησαν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, νέα ἐγένετο σύμβασις, καὶ οὕτω τὸ 1848 ἐγένετο ἡ Ἐθνικὴ τοῦ Βελγίου Τράπεζα, ἣν ἀνέφερεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ ἥτις ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια.

§164ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νομίζω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέβη ὅ,τι εἴπετε, καὶ μόνος ἀνῃρέσατε τὸν ἑαυτόν σας. Εἴπετε ὅτι ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις ἐχορήγησε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων εἰς μίαν ἑταιρίαν καὶ κατόπιν ἐχορήγησε τὸ αὐτὸ καὶ εἰς ἄλλην. Εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ ἐχορήγησεν ἅπαξ διὰ μίαν διάρκειαν τὸ προνόμιον αὐτὸ εἰς μίαν Τράπεζαν, νὰ ἀναιρέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διὰ συμβάσεως ἐγένετο;

§165ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἀμέσως σᾶς ἀπαντῶ.

§166ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ νὰ τελειώσω. — Ὑπῆρχε τὸ σύστημα τῆς Γαλλίας, καθ’ ὃ ἐχορηγεῖτο ἀποκλειστικὸν προνόμιον εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν δι’ ἑκάστην Τράπεζαν. Τὸ ἴδιον καὶ ἐν Βελγίῳ, δηλαδὴ ἐχορήγησεν ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον, εἰς ἄλλην περιφέρειαν ἐχορήγησε τὸ προνόμιον, περὶ οὗ κάμνετε λόγον, καὶ μετὰ ταῦτα, ὅπως ἔπραξεν ἡ Γαλλικὴ συγχωνεύσασα 17 Τραπέζας ἐχούσας τὸ ἀποκλειστικὸν τοῦτο προνόμιον εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν ἑκάστη, τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ἡ Βελγική· ἐσυγχώνευσε τὰς δύω Τραπέζας, ἑκάστη τῶν ὁποίων εἶχε δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν τὰ τραπεζικὰ της γραμμάτια. Ἐπομένως δὲν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐχορηγήθη δι’ ἄλλην περιφέρειαν εἰς τὴν κατόπιν συστηθεῖσαν Τράπεζαν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Καὶ ὅταν ἡ Γαλλία ᾐσθάνθη τὸ σφάλμα της καὶ ἐσυγχώνευσε 17 Τραπέζας εἰς μίαν, τότε καὶ τὸ Βέλγιον, παρακολουθοῦν τὰς ἀρχὰς τῆς Γαλλίας, ἐσυγχώνευσε τὰς δύω Τραπέζας εἰς μίαν.

§167ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ὡμίλησα ποσῶς περὶ τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης· ὡμίλησα περὶ τῆς τοῦ Βελγίου, καὶ σᾶς ἀνέφερα τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ἐσυστήθη τὸ 1822 μὲ ἀποκλειστικὸν προνόμιον. Τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον ἐδόθη ἐντὸς προθεσμίας· ληξάσης τῆς προθεσμίας, τὸ 1835 ....

§168ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴπετε μετ’ ὀλίγα ἔτη.

§169ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἶπον μετ’ ὀλίγα ἔτη, διότι εἶχον παρέλθει τὰ 12 ἔτη, δι’ ἅπερ εἶχε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον ἡ πρώτη Τράπεζα ἡ πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας. Τὸ 1835 ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις ἡ Βελγικὴ εἰς τὸ κοινοβούλιον, καθὼς ἡ ἡμετέρα, καὶ ἐπρότεινεν ὅ,τι σήμερον ἡ ἡμετέρα. Μετὰ δὲ ταῦτα, τοὐτέστι τὸ 1848, ἀφ’ οὗ ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ αἱ δύω Τράπεζαι εἰργάζοντο εἰς τὴν αὐτὴν περιφέρειαν, αἱ Τράπεζαι εἶδον ὅτι ἦτο συμφέρον νὰ ἑνωθῶσι, συνεννοήθησαν καὶ τὴν συνεννόησίν των διεκοίνωσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι ἦτον ὠφέλιμον δι’ αὐτὴν, διότι αἱ Κυβερνήσεις, ὁσάκις παρεχώρησαν ἀποκλειστικὰ προνόμια, ὠφελήθησαν πολὺ περισσότερον παρ’ ὅ,τι αἱ Κυβερνήσεις ἐν Ἑλλάδι, καὶ τοιουτοτρόπως συνέστη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τοῦ Βελγίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ πράγματος, ὅπερ ἀνέφερα, καὶ τὸ ἀνέφερα διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον γέλωτος ἂν ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ἐπρότεινε συγχρόνως......

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ εἶπεν αὐτὸ κἀνείς.

§171ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν τὸ εἶπεν, ἀλλ’ ὡς ἀνέφερα, ἐμειδίων τινὲς ὁσάκις ἔλεγον, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς μας παρεδέχθη τὸν δυϊσμὸν (le dualisme), καὶ τοιουτοτρόπως ἀπέῤῥιψεν ἀμφότερα τὰ συστήματα, καὶ τὸ τοῦ ἑνιαίου καὶ τὸ τοῦ συναγωνισμοῦ. Χιμαιρικοὶ δὲ ὅλως καὶ ἀνυπόστατοι εἶναι οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Λομβάρδος, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἰόνιος Τράπεζα παύσει τὰς ἐργασίας της καὶ προβῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν δανείων της· τὸ μὲν, διότι ὁ συναγωνισμὸς δὲν θὰ τὴν ἀναγκάσῃ νὰ προβῇ εἰς τὸ διάβημα τοῦτο, ἀφοῦ μάλιστα οὐδὲν τῆς ἀφαιρεῖται προνόμιον, ἐξ ὅσων σήμερον ἔχει· τὸ δὲ, διότι οὔτε ἡ Ἑπτάνησος χρεωστεῖ ὅσα ὁ κ. Λομβάρδος ἀνέφερεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ ὅσα πράγματι τῇ ὀφείλονται. Τράπεζα, ἥτις ἐδάνειζεν ἐπὶ ὑποθήκῃ μὲ τὸ δικαίωμα τῆς προσωπικῆς κρατήσεως τοῦ δανειζομένου καὶ μετὰ πλείστων ὅσων δυσκολιῶν, ἢ ἔχει λαμβάνειν παρὰ φερεγγύων, δυναμένων νὰ πληρώσωσιν, ἢ ἔχει καθυστεροῦντα προερχόμενα ἐκ πτωχεύσεων, τῶν ὁποίων ἡ εἴσπραξις εἶναι ἀδύνατος. Ἐξ ὅσων, κύριοι, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, προκύπτει ὅτι ἠδύνατό τις, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν εἶσθαι ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῶν Τραπεζῶν, ἠδύνατό τις, λέγω, νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις καὶ μετὰ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, ἥτις ζητεῖ τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐὰν τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον προσφέρει ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ὅπως ἐμποδισθῇ ὁ συναγωνισμός, ἦτο ἄξιον προσοχῆς· πλὴν τοῦτο εἶναι μηδὲν, ποσῶς δὲν ὠφελεῖ τοὺς ἐντολεῖς, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι ἀντιπροσωπεύομεν· εἶναι ἀπάτη καὶ φενακισμὸς, εἶναι πραγματικὴ καταστροφὴ τῶν ὀρθῶς ἐννοουμένων συμφερόντων τοῦ τόπου. Τούτων ἕνεκα, κύριοι, καὶ καθὸ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους καὶ καθὸ βουλευτὴς ἐξ Ἑπτανήσου, κρίνω καθῆκόν μου νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν προέτεινεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ κοινοβουλίου. Πράττω δὲ τοῦτο ἴσα ἴσα διὰ τὰ δυστυχησμένα ἐκεῖνα νησιὰ, ὡς τὰ ὠνόμασεν ὁ κ. Λομβάρδος, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἦναι δυστυχησμένα, εἶναι τοιαῦτα ἕνεκα τῆς ἀνικανότητος, ἕνεκα τοῦ ἐγωϊσμοῦ καὶ ἕνεκα τῆς κενοδοξίας τινῶν ἐκ τῶν εἰς αὐτὰ πολιτευομένων. (Εὖγε! εὖγε!)

§172ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μετὰ τὴν σοβαρὰν ἀγόρευσιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος, ἀνδρὸς ἐντριβοῦς περὶ τὰ τραπεζικὰ, ἐνόμιζον ὅτι τὸ ζήτημα τῶν Τραπεζῶν ἦτο λελυμένον, καὶ ὅτι τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν εἶχεν ἀποδειχθῆ ὡς συμφερώτερον· ἐπίστευον δὲ ὅτι οἱ ἐπερχόμενοι δὲν ἤθελον θερίσει εἰμὴ ὀλίγους τινὰς στάχεις. Ἀλλ’ ὡς συμβαίνει εἰς τὰ μεγάλα ζητήματα, λαμβάνοντα πολλάκις ἐκ παρεμπιπτουσῶν αἰτιῶν διαστάσεις πολὺ εὐρείας, τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ σήμερον· τὸ προκείμενον ζήτημα μετεφέρθη εἰς χώρας ἀπεράντους, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν περιεπλέχθη. Εἷς τῶν προαγορευσάντων βουλευτῶν, ἀντὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία βάσιν ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἢ ἀκριβῶς εἰπεῖν τὸν δυϊσμὸν, ἀνέπτυξε παραδείγματα ἥκιστα συνᾴδοντα εἰς τὴν ὑπόθεσίν του, ἤτοι τὰ περὶ τῆς συστάσεως τῶν ἐλευθέρων Τραπεζῶν, κατέληξε δὲ ὑποστηρίξας τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν· ἀλλὰ καὶ τὸ ἓν σύστημα καὶ τὸ ἕτερον δὲν ὑποστηρίζει τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία βασίζεται εἰς τὸν δυϊσμόν. Κλονιζόμενος εἰς τὰς πεποιθήσεις του ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Θήρας, κλονιζομένη εἰς τὰς ἀποφάσεις της ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπέβαλε τὴν μὲν σύμβασιν τῆς δευτέρας Νοεμβρίου ὑποστηρίζουσαν τὸ πολλαπλοῦν τῶν Τραπεζῶν, τὴν δὲ τῆς 13ης Μαΐου βάσιν ἔχουσαν τὸν δυϊσμὸν, ἀμφότεροι σφάλλουσι καὶ οὐδεμίαν ἔχουσι πεποίθησιν στερεάν. Δὲν θέλω λοιπὸν νὰ ἀντικρούσω τὰς ἰδέας ταύτας, διότι εἶναι ἀφ’ ἑαυτῶν ἀποκρουστέαι, δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω τοὺς συγγραφεῖς τοὺς γράψαντας ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν, καὶ τοὺς γράψαντας ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου. Εἶναι ἀπειροπληθὴς ὁ κατάλογος τῶν συγγραφέων καὶ ἤθελεν ἀπασχολήσει τὸν διηγούμενον ὥρας ὁλοκλήρους· θέλω ν’ ἀρυσθῶ τὰ ἐπιχειρήματά μου ἐκ τῶν προσφάτων γεγονότων, θέλω νὰ ἰδῶ τί ἔπραξεν ἓν ἔθνος μέγα, ἀναγεννηθὲν ἐν ὁμοίαις περιστάσεσι, θέλω μὲ ἄλλους λόγους ν’ ἀναφέρω τὰ καλὰ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος. Ἐσχάτως, κύριοι, ἀνέγνωσα πραγματείαν τινὰ κατακεχωρισμένην εἰς τὴν ἐφημερίδα τῶν οἰκονομολόγων κατὰ τὸν Μάρτιον ε. ε. Ἡ πραγματεία αὕτη περιλαμβάνει τὰ διέποντα τὴν πίστιν ἐν Ἰταλίᾳ. Ἐν Ἰταλίᾳ, κύριοι, πρὶν κατασταθῇ ἡ ἑνότης αὐτοῦ τοῦ μεγάλου βασιλείου, κἀμμία ἰδέα οἰκονομολογικὴ δὲν ἀπησχόλει τοὺς νοήμονας τοῦ ἔθνους ἐκείνου· τὴν προσοχὴν πάντων ἀπεῤῥόφα ἡ μεγάλη ἰδέα, τὴν ὁποίαν εἶχον, ἡ ἰδέα τῆς ἑνώσεώς του. Ὅταν ὅμως τὸ 1865 ἤρξατο ἡ ἕνωσις ἐκείνη νὰ πραγματοποιῆται, τότε ἔλαβον ὤθησιν καὶ ἡ βιομηχανία καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ αἱ συναλλαγαί· τότε μεγάλη ὤθησις ἐδόθη εἰς τὴν σύστασιν Τραπεζῶν, καὶ κατὰ τὸ 1865 συνεστήθησαν 57 Τράπεζαι μὲ κεφάλαια 36,000,000. Τὸ 1870 κατὰ τὴν 20 Σεπτεμβρίου ἀπεδόθη ἡ Ῥώμη εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ οὕτω τὸ ultimo desiderio, ὁ διακαὴς καὶ τελευταῖος πόθος τῶν Ἰταλῶν ἐπληρώθη, ἀπὸ δὲ τῶν Ἄλπεων μέχρι τοῦ Ἀδρία καὶ ἀπὸ τῶν Ἀπεννίνων μέχρι τῆς Μεσογείου ἡ Ἰταλία ἦτο μία καὶ μόνη. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδόθη νέα ὤθησις εἰς τὰς συναλλαγὰς καὶ τὸ ἐμπόριον· τὸ ἐπιὸν ἔτος συνεστήθησαν 15 Τράπεζαι μὲ κεφάλαια 100,000,000. Ἀπὸ τοῦ 71–72 συνεστήθησαν 76 Τράπεζαι μὲ κεφάλαιον 450,000,000. Πόσαι, κύριοι, τῶν Τραπεζῶν τούτων εἶχον τὸ προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια; ἕξ· αἱ πλεῖσται δὲ τούτων εἶναι ἐκ τῶν Τραπεζῶν τῶν ὑπαρχουσῶν πρὸ τῆς ἑνώσεως καὶ ἐχουσῶν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Αὗται δὲ εἶναι· 1. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἰταλίας. 2. Ἡ τῆς Τοσκάνης. 3. Ἡ Τοσκανικὴ τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. 4. Ἡ Ῥωμαϊκὴ Τράπεζα. 5. Ἡ Τράπεζα τῆς Νεαπόλεως. 6. Ἡ Τράπεζα τῆς Σικελίας. Συνεστήθη δὲ κατὰ τὸ 1871 ἡ Αὐστροϊταλικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία κατέθεσε 50,000,000 φράγκων. Ἐπίσης ἡ Γερμανοϊταλικὴ, ἡ ὁποία κατέθετε 50,000,000, καὶ ὅμως εἰς οὐδετέραν ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια· καὶ διατί τοῦτο; διότι δὲν ἤθελον νὰ καταστήσωσι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον χαρτονόμισμα, δὲν ἤθελον νὰ τὸ καταστήσωσι νόμισμα κυκλοφοροῦν, ἤθελον μόνον ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ μεταλλικόν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μὲ τὰς ἄλλας 5 Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι ἐκδίδουν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἔχουν εἰς κυκλοφορίαν 1,279,991,749 φράγκων τραπεζικὰ γραμμάτια· ἐὰν ἐδίδετο τὸ αὐτὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὰς ἄλλας Τραπέζας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν κεφάλαιον 412,230,945, ἠθέλατε ἴδει ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ ἤθελε τριπλασιασθῆ, ἤτοι ἤθελεν ἀναβῆ εἰς τὸ κολοσσιαῖον ποσὸν τῶν 3,800,000,000 περίπου φράγκων. Τί ἤθελε δὲ τότε συμβῆ; τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ἤθελον ὑποτιμηθῆ τριπλασίως ἢ ὅσον σήμερον, καὶ ἀπὸ 15% ἤθελεν ἀναβῆ εἰς 45% ἡ ὑποτίμησις, τὸ δὲ νόμισμα ἤθελε κατασταθῆ σπάνιον καὶ ἀκριβὸν, ἤθελε δὲ αὐξήσει κατὰ συνέπειαν ὁ τόκος. Ἰδοὺ ποῦ θέλει καταντήσει τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὅταν δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς πολλὰς Τραπέζας νὰ ἐκδίδωσιν. Ἐνταῦθα ἔχομεν τρεῖς Τραπέζας, καὶ εἰς τὰς τρεῖς δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδωσι γραμμάτια· θέλομεν ἑπομένως ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἔλλειψις ἐκείνη τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναφέρω, τὸ ἀτόπημα τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἀλλὰ καὶ ἡ σύγχυσις, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἕνεκα αὐτῶν. Ὅσοι ἐταξείδευσαν εἰς Ἰταλίαν εὑρέθησαν εἰς τὴν μεγαλειτέραν ἀπελπισίαν, μὴ ἠξεύροντες πῶς νὰ οἰκονομήσωσι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια τῶν διαφόρων Τραπεζῶν· εἰς μίαν περιφέρειαν ἰσχύει ἓν τραπεζικὸν γραμμάτιον, εἰς ἄλλην περιφέρειαν ἰσχύει ἄλλο. Ἡ μία Τράπεζα δὲν ἐξαργυρόνει τὰ γραμμάτια τῆς ἄλλης, καὶ δικαίως· διότι ἑκάστη Τράπεζα θέλει νὰ κυκλοφορήσῃ τὸ ἰδικόν της τραπεζικὸν γραμμάτιον. Ἐὰν ὅμως ἡ Πιστωτικὴ Τράπεζα ἤθελε δώσει καὶ ἀντάλλαγμα ὠφελείας εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὑπομονή. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις αἱ βαρύνουσαι τὴν τράπεζαν, αἱ διδόμεναι ὡς ἀντάλλαγμα αὐτῶν τῶν κερδῶν; τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια· ἀλλὰ τοιαῦτα δὲν ὑπόσχεται. Τὰ ἐνυπόθηκα δάνεια, κύριοι, γνωρίζετε ὅτι θέλουσι παράσχει πολὺ τὸ ὄφελος εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἐπειδὴ, κύριοι, κἀνὲν ἀντάλλαγμα δὲν προσφέρει, ἐπειδὴ ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν Τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν γραμμάτια εἶναι ἐπιβλαβὴς καὶ ἀποκρούει τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ὑποθέτει ἡ ἔκδοσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ ἑνιαῖον τῶν Τραπεζῶν εἶναι συμφερώτερον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις καὶ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως.

§173ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ σπουδαῖον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν κοινωνικοῦ ζητήματος, τοῦ ἑνιαίου δηλονότι ἢ τοῦ πολλαπλοῦ Τραπεζῶν δικαιουμένων πρὸς ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ προκαλέσαν ἐπὶ συνεχεῖς συνεδριάσεις τὴν ἀνάπτυξιν ἀντιθέτων ἰδεῶν, ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν ὁποίων θέλει προκύψει ἡ ἡμετέρα ἀπόφασις ὡς ἀλήθεια εἰς τὴν κοινωνίαν ἐῤῥιμμένη, φέρουσα τὸ νομοθετικὸν κῦρος, τὸ σπουδαῖον, λέγω, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν τούτου ἀντικειμένου ἔφερεν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο ἤδη πολλοὺς μᾶλλον πεπειραμένους ἐμοῦ. Ἐπιτρέψατε ὅμως καὶ εἰς ἐμὲ ν’ ἀναπτύξω τὰς περὶ τούτου ἰδέας μου· παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ τύχω τῆς εὐμενοῦς ἀκροάσεως αὐτῆς, διότι ἡ εὐμενὴς ἀκρόασις ὑμῶν θέλει εἶναι δι’ ἐμὲ σπουδαῖος ἀρωγὸς τῆς ἀναπτύξεως τῶν διανοημάτων μου. Ἐπειδὴ δὲ, κύριοι, κατὰ τὴν ἀλληλουχίαν τῶν συζητήσεων ἔκφρασίς τις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ συμβουλίου μοὶ ἔκαμε ζωηρὰν ἐντύπωσιν, ἐπιτρέψατέ μοι πρῶτον νὰ ἐμμείνω ὀλίγον ἐπ’ αὐτῆς, διὰ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ κοινοβούλιον τὰς ἐκ ταύτης ἐντυπώσεις μου. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Ζακύνθου κ. Λομβάρδον, εἰπόντα «μὴ σπεύδετε ταχέως», ἀπήντησεν, «ὁ τόπος ἐκουράσθη πλέον ἀναμένων». Ἡ ἔκφρασις αὕτη, κύριοι, μοὶ ἔκαμε ζωηρὰν ἐντύπωσιν, καὶ τὴν ἐντύπωσίν μου ταύτην θεωρῶ καθῆκόν μου ν’ ἀνακοινώσω πρὸς ὑμᾶς. Κατὰ δὲ τὴν κρίσιν μου, δύω ἐννοίας σπουδαίας περιέχει ἡ ῥῆσις αὕτη· «ὁ τόπος ἐκουράσθη πλέον ἀναμένων», τοὐτέστιν ἐπίκρισιν καὶ κατάκρισιν διακεχυμένην ἐφ’ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν, ἐπίκρισιν καὶ κατάκρισιν καθ’ ὅλου τοῦ παρελθόντος, ἐντέχνως ἐῤῥιμμένην, ἢ περιέχει τὸν τύπον ἐσπευσμένης ἀνακαινίσεως τῶν δῆθεν κακῶς κειμένων.

§174ΓΡΙΒΑΣ. Εἶναι ἄσχετον πρὸς τὸ ζήτημα.

§175ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐδόθησαν χθὲς, κ. Χατζῖσκε, αἱ δέουσαι ἐξηγήσεις.

§176ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἤρκεσαν τὰ χθὲς λεχθέντα, κύριοι, διὸ καὶ θέλω προβῆ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐντυπώσεών μου. Λοιπὸν «ὁ τόπος ἐκουράσθη πλέον ἀναμένων» δὲν ἔχει ἄλλην σημασίαν βεβαίως παρὰ γενικὴν καὶ ἀόριστον κατάκρισιν τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων, ἐνῷ ταῦτα πάντα εἶναι ἡ ἱστορία τῆς Πατρίδος μας, ἡ ἱστορία τῶν λευκῶν τριχῶν, μετὰ τῶν ὁποίων ἀκόμη συγκαθήμεθα ἐνταῦθα, καὶ μεθ’ ὧν συνεργαζόμεθα. Ἐγὼ τοὐναντίον, κύριοι, σέβομαι τὸ παρελθὸν, σέβομαι τὸ παρὸν καὶ ζητῶ τὰ κρείττω. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔχῃ αὐτὴν τὴν σημασίαν ἡ ἔκφρασις αὕτη, βεβαίως ὅμως ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν, φέρει τουτέστι τὸν τύπον τῆς ἀνακαινίσεως καὶ ἐσπευσμένης ἀναμορφώσεως τῶν δῆθεν κακῶς κειμένων. Προσέξατε ὅμως μήπως ὑπὸ τὴν ἐσπευσμένην ταύτην ἀναμόρφωσιν προκύψῃ δυσμορφία τις, καὶ τοιαύτη, ἥτις, ὅπερ ἀπεύχομαι, ἐνδεχόμενον ν’ ἀναγκάσῃ ἡμᾶς νὰ ἐπιθυμήσωμεν «ἵνα ἐπανέλθωμεν ἐκεῖ, ὅθεν ἀνεχωρήσαμεν». Ἐν τούτοις εἰς τὴν σιωπηρὰν ἀντίῤῥησιν, καὶ πῶς! δὲν εἶσθε προοδευτικοί; μάλιστα, ἀπαντῶμεν, πάντες ἐσμὲν προοδευτικοὶ ἀνεξαιρέτως, οἱ νεώτεροι μετὰ τοὺς παρερχομένους, δὲν χωριζόμεθα ὅμως ἀπ’ ἀλλήλων. Καὶ ἡμεῖς μὲν, κύριοι, ἀνήκομεν εἰς τὴν νέαν γενεὰν, δὲν πρέπει ὅμως νὰ χωρίζωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἄλλων· διότι οὐδὲν εἴμεθα ἄλλο ἢ ἡ συνέχεια αὐτῶν, καὶ ἂν ἤμεθα ὅ,τι εἴμεθα, εἴμεθα ἕνεκα τοῦ παρελθόντος, καθότι τὸ παρὸν εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ παρελθόντος ἀναντιῤῥήτως (Εὖγε). Ζητήσατε λοιπὸν τὴν πρόοδον, ἀλλὰ συμβουλευθῆτε καὶ τὸ παρελθόν· μὴ σπεύδετε ἑπομένως ταχέως, διότι ὁ πολιτικὸς καὶ ὁ νομοθέτης δὲν ὁμοιάζουσι τὸν ἀνατόμον, ὅστις δύναται νὰ τέμνῃ ἀσπλάγχνως νεκρικὸν σῶμα. Ὁ πολιτικὸς καὶ ὁ νομοθέτης πρέπει νὰ ᾖναι εὔσπλαγχνος, πρέπει νὰ προσέξῃ πολὺ, διαῤῥυθμίζων τὰς σχέσεις ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ σώματος, τὸ ὁποῖον εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ζωντανὸν, μήπως τὸ παραβλάψῃ, διότι αἰσθάνεται καὶ πονεῖ· πρέπει νὰ προσέξητε μὴ φέρητε βλάβην διὰ τῆς ἐπιδιωκομένης ἐσπευσμένης ἀναμορφώσεως. Ἀλλ’ ἡ πρόοδος! Τὴν πρόοδον ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς· ἀλλὰ λέγοντες πρόοδον, μὴ λησμονήσωμεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον διὰ τῆς προόδου νὰ θέσωμεν τί, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πλέον βελτιώσιμον. Καὶ ἐν τῇ προόδῳ ἀδύνατον νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἀτέλεια, διότι ἄλλως τετέλεσται, ἐξέλιπεν εἰς τὸ μέλλον ἡ πρόοδος, ὅπερ λογικῶς ἀδύνατον. Μὴ σπεύδετε λοιπὸν, ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ βουλευθῶμεν βραδέως. Τοῦτο ἀπαιτεῖ πρὸ πάντων τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα. —Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ σώματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν, ποῖον εἶναι τὸ στάδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ καινοτομήσωμεν; εἶναι ἡ πρώην Ἑλλὰς, εἶναι τὸ πρώην Ἰόνιον κράτος, εἶναι ἡ ὅλη Ἑλλάς. Προσέξωμεν λοιπὸν μήπως βλάψωμεν τὸ κοινωνικὸν τοῦτο σῶμα καὶ ὁμοιάσωμεν μᾶλλον πρὸς ἄσπλαγχνον καὶ ἀνεπιτήδειον χειρουργόν. Δύω συστήματα, κύριοι, τὸ ἑνιαῖον σύστημα τῆς προνομιούχου Τραπέζης ἐπικρατεῖ ἐπὶ τῆς πρώην Ἑλλάδος, καὶ τὸ σύστημα τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ ἐπὶ τοῦ πρώην Ἰονίου κράτους. Εἰσὶ λοιπὸν ὑπάρχοντα ἐπὶ τοῦ κοινωνικοῦ ἡμῶν ἐδάφους καὶ εἰς διαφόρους περιφερείας τὰ δύω ταῦτα συστήματα. Τὰ δύω δὲ ταῦτα συστήματα ἐπικρατοῦσι σήμερον, εἷς δὲ περιορισμὸς ὑπάρχει μόνον ἐπὶ τῆς Ἑπτανήσου, ὁ ἑξῆς· πᾶσα Τράπεζα ἐκεῖ ὀφείλει νὰ καταβάλλῃ 40,000 λίρας, ἵνα ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Τράπεζα, κάπως σπουδαία, ἔχουσα ὀλιγώτερα κεφάλαια τῶν 40,000 λιρῶν; Τὰ δύω ταῦτα συστήματα εἶναι τεθειμένα δυνάμει τῶν κειμένων νόμων καὶ ἐνεργοῦσιν εἰς διαφόρους περιφερείας ἀπὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου. Ἐρωτῶ νῦν, ποῖον σύστημα ὑπερίσχυσε; ποῖον σύστημα ἐπικρατεῖ; τὸ ἑνιαῖον ἀναντιῤῥήτως. Καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἑπτανήσῳ, ὅπου ὑπάρχει ἐλεύθερος διαγωνισμὸς, τὸ ἑνιαῖον ἐπεκράτησε. Καὶ πῶς δὲν παρέστη οὐδεμία ἄλλη Τράπεζα νὰ φέρῃ ἀντίδρασιν καὶ νὰ διαγωνισθῇ, ἀφοῦ πλήρης ἐλευθερία πρὸς τοῦτο ὑπάρχει; Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; τί ἀποδεικνύει ὁ χρόνος παρ’ ἡμῖν; Μὴ λησμονήσωμεν δὲ ὅτι ὁ χρόνος περικλείει ἐν ἑαυτῷ καὶ τὴν πεῖραν καὶ τὴν ἐπιστήμην καὶ τοὺς λελογισμένους ὑπολογισμοὺς τῶν χρηματικῶν ἐπιχειρήσεων. Ὁ χρόνος λοιπὸν ἀπέδειξεν, ὅτι καὶ ἐν τῷ ἐλευθέρῳ διαγωνισμῷ καὶ ἐπεκράτησε καὶ ἐπικρατεῖ τὸ ἑνιαῖον σύστημα. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἑπομένως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κερκύρας κ. Παραμυθιώτης, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἀπέτυχε τὸ ἑνιαῖον σύστημα ἐν Ἑπτανήσῳ διότι ἀπέτυχεν ἡ ἰονικὴ Τράπεζα, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι πλανᾶται. Τοῦτο ἴσα ἴσα εἶναι ἀπόδειξις ἐναντίον τοῦ ἰσχυρισμοῦ του, ὅτι ἀφοῦ ὁ διαγωνισμὸς ἦτον ἐλεύθερος, πῶς δὲν ἐπῆλθον τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ; πῶς δὲν ἐσυστήθησαν ἐκεῖ ἄλλαι Τράπεζαι μέχρι τοῦδε; Διότι βεβαίως τὰ χρηματικὰ συμφέροντα, οἱ ὑπολογισμοὶ τῶν ἐπιχειρήσεων σταματοῦν ἀπέναντι ἄλλης Τραπέζης, ἐχούσης καὶ ἀρχαιότητα καὶ προηγούμενα, καὶ δὲν διακινδυνεύουσι σπουδαῖα καὶ πολυτάλαντα συμφέροντα, ῥιπτόμενα εἰς τὸ πέλαγος τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ ἐν ταῖς τραπεζικαῖς ἐπιχειρήσεσιν. Ἄλλως καὶ τὰ πράγματα μένουσιν ἀνεξήγητα καὶ ἄσχετα πρὸς τὰς οἰκονομολογικὰς ἀρχὰς καὶ πάντῃ μεμονωμένα, ὡς μεμονωμένη μένει μέχρι τοῦδε καὶ ἡ Ἰόνιος Τράπεζα ἐπὶ Δυτικῆς ἑλληνικῆς Πολυνησίας. Ἐν τούτοις, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἔφερε, τοὐναντίον, σύστημα φύρδην μίγδην διαγωνισμοῦ τε καὶ προνομίου ἀποκλειστικοῦ. Ἀλλὰ συγχρόνως ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς· ἡ πιστωτικὴ Τράπεζα, τῆς ὁποίας εὔχομαι τὴν πρόοδον, ὡς εὔχομαι καὶ πάσης ἄλλης Τραπέζης, ἐρχομένη νὰ ζητήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος ἢ τραπεζικῶν γραμματίων, διὰ νὰ μὴ σκανδαλίσῃ ἡ ἔκφρασις χαρτονόμισμα, διατί δὲν δέχεται τὸ προνόμιον ἄνευ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος; διατί θέλει αὐτὴ ἡ Τράπεζα, ἡ ὁποία τρόπον τινὰ ζητεῖ τὸν διαγωνισμόν, ν’ ἀποκλείσῃ τὸν διαγωνισμόν, καὶ διατί ζητεῖ τὸ προνόμιον δι’ ἑαυτήν, ἀποκλείουσα τὸ μέλλον πάσης ἄλλης; Διότι καὶ αὐτὴ ἔχει τοὺς λελογισμένους ὑπολογισμοὺς τῶν χρηματικῶν της ἐπιχειρήσεων, καὶ σκοπεῖ νὰ ἀποκλείσῃ πάντα διαγωνισμόν· ἡ δὲ σύμβασις, ὅπως φέρεται, κυροῖ τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου τῆς Τραπέζης τῆς προνομιούχου, δηλονότι τῆς ἐχούσης τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Καὶ ἔχω τοιαύτην πεποίθησιν περὶ τούτου, ὥστε ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι σήμερον ἔληγε τὸ δικαίωμα διὰ τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἀνανεωθῇ, ὑποθέτω καὶ πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν σύμβασιν τῆς δυάδος τῶν Τραπεζῶν ἤθελον παρατείνει τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα διὰ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν μόνον. Διατί ὅμως ἡ σύμβασις φοβεῖται τὸν διαγωνισμόν, ἐνῷ στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ διαγωνισμοῦ; Διατί δὲν ἀφίνει ἡ σύμβασις ἐλευθέρας τὰς θύρας ν’ ἀντιπαλαίσωσι τὰ συμφέροντα, ὡς ἀντιπαλαίουσι μέχρι τοῦδε καὶ ὡς ἀπεδείχθη διὰ τοῦ χρόνου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συστηθῇ ἄλλη Τράπεζα, ἐκδίδουσα συγχρόνως τραπεζικὰ γραμμάτια ἐν τῷ ἐλευθέρῳ διαγωνισμῷ; Διατί, λέγω, ὁ διαγωνισμὸς εἶναι τὸ φόβητρον; Πῶς ἄρα γε ἡ ἐλευθερία εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὰς τραπεζικὰς ἐνεργείας, ὡς εὐγλώττως ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θήρας βουλευτὴς κύριος Βαλέττας, δὲν ἐπηρεάζει ἐπὶ τὸ σκοπιμώτερον τὰς ἐπιχειρήσεις; Ὡραῖον χρῆμα τῷ ὄντι ἡ ἐλευθερία! Καὶ ἐγώ, κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ πάντες ἡμεῖς, ἀλλὰ ὑπὲρ τῆς λογικῆς ἐλευθερίας, ὑπὲρ τῆς σώφρονος ἐλευθερίας· καὶ τὴν παραδέχομαι παντοῦ καὶ πάντοτε, καὶ ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῇ. Ἀγαπῶ ὅμως ἓν μέγα ἐν τῇ πολιτείᾳ προνόμιον, χάριν αὐτῆς τῆς κοινωνίας· διότι διὰ τούτου ὑπάρχει κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἀσφάλεια, τάξις, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν παλαίσωσι τὰ πάθη ἐν τῇ πολιτικῇ τύρβῃ. Ἐπίσης μοὶ ἀρέσκει προστατευτικὸς δασμός. Εἶμαι μὲν ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ὑπὲρ τῶν προστατευτικῶν δασμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας τῆς ἐχούσης τὰ στοιχεῖα τῆς προόδου. Συμπεραίνων λοιπόν, λέγω, συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πεῖραν, ὅτι μόνον τὸ ἑνιαῖον προνομιούχου Τραπέζης πολλαπλασιάζει τὰ κεφάλαια ἄνευ κινδύνων ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Τὴν γνώμην μου δὲ ταύτην στηρίζω καὶ εἰς τὴν αὐθεντίαν διδασκάλων τῆς ἀνθρωπότητος. Ὁ Rossi, κύριοι, διεκήρυξε κατὰ τὸ 1840, ὅτι «ὁ ἐλεύθερος διαγωνισμὸς ἐπὶ τῶν τραπεζικῶν ἐπιχειρήσεων εἶναι κίνδυνος, ὃν δὲν δύνανται νὰ ἀνεχθῶσιν οἱ νόμοι λαοῦ πεπολιτισμένου. Ὅσον θέλετε, προχωρεῖ ὁ Rossi, ὅσον θέλετε συγχωρήσατε εἰς τὸν πρῶτον ἐλθόντα νὰ κατασκευάσῃ βιομηχανικὰ καταστήματα οἱουδήποτε εἴδους· ὁ ἐλεύθερος διαγωνισμὸς τῶν Τραπεζῶν δὲν εἶναι ἡ τε«λειοποίησις, δὲν εἶναι ἡ ὡριμότης τῆς πίστεως, εἶναι ἡ νηπιώδης κατάστασις, εἶναι πτῶσις καὶ κατάπτωσις αὐτῆς». Ἀπέναντι λοιπὸν τοιούτων διακηρύξεων ἀνδρῶν καὶ διδασκάλων τῆς ἀνθρωπότητος ὀφείλομεν νὰ σταματήσωμεν, κύριοι, καὶ σπουδαίως νὰ σκεφθῶμεν, ψηφίζοντες ἐπὶ τῆς προτεινομένης συμβάσεως.

§177ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§178ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ Rossi. Ἀλλά, κύριοι, τὸ ἑνιαῖον δὲν εἶναι πρόοδος, ἀντιλέγουν οἱ ἀντιδοξοῦντες. Καὶ ὅμως ἡ ἱστορία, ἣν ἐπεκαλέσθησαν, ἀποδεικνύει ἴσα ἴσα τὸ ἀληθὲς τοῦ ἰσχυρισμοῦ ἡμῶν ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῆς προνομιούχου Τραπέζης. Καὶ ἐπειδὴ ἀνέφεραν πρὸ ἐμοῦ, συλλήβδην ὅμως καὶ ἀορίστως, τί συνέβη παρ’ ἄλλοις λαοῖς, συγχωρήσατέ μοι νὰ ἀναφέρω καὶ ἐγὼ λεπτομερείας τινὰς σχετικὰς ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς Ἀμερικῆς, καὶ θέλετε ἰδεῖ τὰς φοβερὰς ἐμπορικὰς κρίσεις, αἵτινες ἐπῆλθον ἐκ τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ τῶν Τραπεζῶν. Ἐν τῇ πολιτείᾳ λοιπὸν τῆς Νέας Ὑόρκης ἀπὸ τοῦ 1811 μέχρι τοῦ 1830 ἐπὶ 26 Τραπεζῶν ἕνδεκα πτωχεύσεις συνέβησαν· ἐν τῇ πολιτείᾳ τῆς Πενσυλβανίας ἐπὶ 20 Τραπεζῶν 19 πτωχεύσεις ἔλαβον χώραν· ἐν δὲ τῇ πολιτείᾳ τῆς Νέας Γερσέης ἐπὶ 12 Τραπεζῶν 10 κατεστράφησαν· τοὐτέστιν, ἐπὶ 58 Τραπεζῶν 40 πτωχεύσεις συνέβησαν ἐν διαστήματι 20 ἐτῶν. Ἐὰν δὲ προχωρήσωμεν εἰς τὰς νοτιωτέρας πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, εὑρίσκομεν, κατὰ τὴν στατιστικὴν τοῦ Koreg, φοβερὰ τὰ ἀποτελέσματα. Ἐπὶ 87 τραπεζῶν ἐν διαστήματι 25 ἐτῶν ἐγένοντο 167 πτωχεύσεις.

§179ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πῶς;

§180ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐπτώχευον καὶ ἀνενεοῦντο πάλιν αἱ 87 τράπεζαι, πολλάκις καταστραφεῖσαι. Οἱ κίνδυνοι λοιπὸν, αἱ περιπέτειαι τοῦ ἐμπορίου, αἱ κρίσεις τῶν τραπεζῶν καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου, αἱ λαβοῦσαι χώραν ἐν τῇ Ἀμερικῇ καὶ ἀλλαχοῦ, αἱ προκαλέσασαι μάλιστα κατὰ τὸ 1838 κοινωνικὴν ἐπανάστασιν αὐτόματον τοῦ λαοῦ ἐν τῇ πολιτείᾳ τῆς Νέας Ὑόρκης, ὅτε ὁ λαὸς συνῆλθεν εἰς συνέλευσιν καὶ ἐπέβαλε περιορισμοὺς εἰς τὰς τραπέζας (σελ. 188, la circulation et des Banques par M. Alfred Sudre), οἱ κίνδυνοι, λέγω, ἔφερον τὴν ἀνθρωπότητα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν συμβάντων. Καὶ ἡ ἱστορία τῆς σημερινῆς Εὐρώπης ἀποδεικνύει ὅτι σκοπίμως ἡ Εὐρώπη ἅπασα περιώρισε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς μίαν καὶ μόνην Τράπεζαν. Ἡ Γαλλία, ἡ Ἀγγλία, ἡ Ὁλλανδία, τὸ Βέλγιον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀνέφερε προηγουμένως ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας, τὸ Βέλγιον δὲν εἶχε δύω μόνον τραπέζας, εἶχε τρεῖς· καὶ αἱ τρεῖς δὲ αὗται τράπεζαι κατὰ τὸ 1848 συνηνώθησαν εἰς μίαν καὶ μόνην, ἔχουσαν τὸ προνόμιον τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια.

§181ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν αὐτὴν περιφέρειαν, κύριε βουλευτά;

§182ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἰς τὴν αὐτὴν· ἀδιάφορον ὅμως εἶναι τοῦτο, ἢ μᾶλλον τοῦτο εἶναι ὑπὲρ τῆς γνώμης ἡμῶν.

§183ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀδιάφορον. Τὸ χαρτονόμισμα αὐτῶν εἶχε δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ ὄχι εἰς ὅλην τὴν ἐπικράτειαν.

§184ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τόσον καλλίτερον· ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι καὶ αἱ τρεῖς ἢ καὶ αἱ δύω Βελγικαὶ τράπεζαι συνηνώθησαν εἰς μίαν καὶ μόνην. Διατί, κύριοι, ἡ ἕνωσις αὕτη; διότι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον περιέχει κινδύνους. Καὶ διὰ νὰ ἐννοήσωμεν ἀκριβῶς τί εἶναι, συμφωνῶ ἐν μέρει μὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Βαλέτταν, ὅτι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον εἶναι γραμμάτιον εἰς διαταγήν. Ἀλλ’ ὑποθέσατε, ὅτι οἱ νόμοι διὰ τὴν ἄκραν ἐλευθερίαν δίδουσιν εἰς ὅλας τὰς τραπέζας καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἐμπορικοὺς οἴκους τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδουν γραμμάτια εἰς διαταγὴν, πληρωτέα ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει, ἢ μᾶλλον τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ σκεφθῆτε τὰ ἀποτελέσματα ἐν τῇ κοινωνίᾳ. Τετέλεσται· ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἐκλείψῃ πᾶσα πίστις πρὸς τὸν πιστωτικὸν τοῦτον χάρτην καὶ αἱ ἐμπορικαὶ κρίσεις ἔσονται φοβεραί. Ἐκτὸς δὲ τούτου τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων, διδόμενον εἰς ὅλας τὰς τραπέζας, θὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ συσσωρευθῶσι πλεῖστα κεφάλαια ἐντὸς τῶν ταμείων των, καὶ ἡ κοινωνία θὰ στερῆται αὐτῶν ἐκ τῆς κυκλοφορίας. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον λοιπὸν περιέχει κινδύνους, καὶ ὅσῳ περιστείλωμεν τοὺς κινδύνους, τόσῳ ὠφελιμώτερον σύστημα καθιεροῦμεν διὰ τὴν κοινωνίαν. Ὁ δὲ Alfred Sudre, πραγματευόμενος περὶ τραπεζῶν, παρατηρεῖ ὅτι δὲν ἔχομεν πάντοτε ἀνάγκην τραπεζῶν ἐκδιδουσῶν τραπεζικὰ γραμμάτια· φέρει δὲ ὡς παράδειγμα τὸ Hambourg, τὴν ἐμπορικωτάτην ταύτην πόλιν τῆς Εὐρώπης, τὸ δεύτερον κέντρον τοῦ εὐρωπαϊκοῦ ἐμπορίου μετὰ τὸ Λονδῖνον. Εἰς τὸ Hambourg λοιπὸν δὲν ὑπάρχει οὐδεμία τράπεζα ἔχουσα τὸ προνόμιον τοῦτο· καὶ ὅμως οὐδέποτε ἢ σπανιώτατα ἐπῆλθον ἐμπορικαὶ κρίσεις, καὶ ὅμως ὁ προεξοφλητικὸς τόκος εἶναι κατώτερος καὶ τοῦ ἐν Λονδίνῳ τόκου. Συμπεραίνει λοιπὸν ὁ Sudre ὅτι ἐπικίνδυνον σύστημα τὸ δικαίωμα τῶν τραπεζῶν τοῦ ἐκδίδειν τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὑπὲρ τῶν τραπεζῶν βεβαίως ὅλοι εἴμεθα, κύριοι, διότι ἄλλως θὰ ἐλέγομεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπομεν εἰς τοὺς ἐπιχειρηματίας τὰς ἐπιχειρήσεις, ὅτι δὲν ἐπιτρέπομεν εἰς τοὺς ἐμπορικοὺς οἴκους τὸ δανείζειν καὶ δανείζεσθαι, ὅπερ λογικῶς ἄτοπον. Εἴμεθα λοιπὸν ὑπὲρ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν τραπεζῶν· συζητοῦμεν μόνον περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκδίδειν χάρτινον νόμισμα, ὅπερ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς πολλαπλᾶς τραπέζας, ἀλλ’ εἰς μίαν μόνον, διότι τὰ ἀποτελέσματα θὰ ᾖναι κατὰ τῆς κοινωνίας καὶ κατὰ τῶν τραπεζῶν, περὶ ὧν βεβαίως καὶ Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ μεριμνῶσι καὶ πρέπει νὰ μεριμνῶσιν. Ὁ αὐτὸς δὲ Alfred Sudre παρατηρεῖ, ὅτι ἡ πρόοδος τῆς Ἀμερικῆς, ἡ πρόοδος τῆς Σκωτίας ἐπῆλθεν οὐχὶ ἕνεκα τῶν πολλῶν τραπεζῶν, διότι καὶ χιλίας τραπέζας ἐὰν εἴχετε, δὲν ἤθελεν ἐπέλθει ἡ γενομένη πρόοδος, ἐὰν μὴ ἐνέκειτο αὕτη ἐν τῷ τόπῳ, ἐν τοῖς μεταλλείοις αὐτοῦ, ἐν τῇ προόδῳ τῆς κοινωνίας. Καὶ ἐὰν, ὅπως ἐῤῥέθη, ἀπέτυχεν ἡ Ἰόνιος τράπεζα, (διότι ἐγὼ δὲν τὸ γνωρίζω· ἐξ ἐναντίας ὑποθέτω ὅτι ἐπέτυχε, διότι ὑφίσταται, καὶ εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ, ὅπως εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ ἡ Πιστωτικὴ τράπεζα καὶ ὅπως εὔχομαι νὰ ἐπιτυγχάνῃ ἀδιαλείπτως καὶ ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν τράπεζα καὶ πᾶσα ἄλλη)... ἀλλὰ λέγω, ἐὰν τυχὸν δὲν δίδῃ μεῖζον μέρισμα, τοῦτο εἶναι διότι ἐνεργεῖ ἐν στενῷ κύκλῳ. Ὅσας δήποτε τραπέζας καὶ ἂν ἐγκαταστήσητε ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐὰν ἡ κοινωνία καὶ τὸ ἐμπόριον μὴ ἔχωσι κύκλον εὐρύτερον ἐνεργείας, ἐὰν ἡ ἰδιοκτησία δὲν ἀπαλλαγῇ τῆς ἀκαταλήπτου τῷ ὄντι συγχύσεως τοῦ ἰδιοκτήτου, τοῦ ἀγρολήπτου, τοῦ ἐπιφυτευτοῦχου καὶ παντὸς ἔχοντος πραγματικὸν δικαίωμα συγχρόνως, ἐὰν ἡ ἰδιοκτησία τοὐτέστι δὲν ἐμπνέῃ τὴν δέουσαν πίστιν πρὸς τὰ κεφάλαια, ἀδύνατον νὰ προοδεύσουν καὶ αἱ ἐπιχειρήσεις καὶ τὰ τραπεζικὰ καταστήματα, περὶ ὧν πολυπραγμονεῖτε. Συμπεραίνων λοιπὸν καὶ ἐγὼ ἀποφαίνομαι ὑπὲρ τοῦ ἑνιαίου τῆς προνομιούχου τραπέζης, καὶ συντάσσομαι τοῖς προλαλήσασι καὶ ὁμοδοξοῦσι.

§185ΖΩΧΙΟΣ. Παρακαλῶ τὸν εἰσηγητὴν τῆς ἐκθέσεως τῶν συμβάσεων νὰ τοῦ ὑποβάλω μίαν φράσιν ἑλληνικὴν νὰ μοῦ τὴν ἐξηγήσῃ. Παρακαλῶ καὶ τὸν συνάδελφόν μου, τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Παρνασσίδος, νὰ προσέξῃ ὀλίγον. Ὑπόσχεται ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ἡ νέα δηλαδὴ Ἑλληνικὴ Τράπεζα, ἥτις θὰ ἐγκατασταθῇ ἐν Ἀθήναις, ὅτι θὰ ἔχῃ βασιλικὸν ἐπίτροπον, θὰ ὑπαχθῇ εἰς τοὺς ἑλληνικοὺς νόμους· ὑπόσχεται νὰ δανείσῃ 5,000,000 δραχμῶν ἐπὶ ὑποθήκῃ πρὸς 6 καὶ πρὸς 5%, ἤτοι 3½ ἑκατομμύρια πρὸς 6%, καὶ 1½ πρὸς 5 χρεωλυτικῶς διὰ διάστημα 23 ἐτῶν. Τί δὲ ἄλλο ἡ Τράπεζα αὕτη λέγει; «Σοῦ κάμνω καὶ μίαν ἄλλην χάριν. Ἐνδέχεται ν’ ἀγοράσῃς μετοχὰς τοῦ Λαυρίου καὶ νὰ κερδήσῃς ἄπειρα χρήματα, φέρε τα, καὶ σοῦ σβύνω τὸ χρέος σου εὐθὺς χωρὶς νὰ περιμένω τὰ χρεωλύσιά σου.» Δηλαδὴ, δανείζει ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἐπὶ ὑποθήκῃ καὶ χρεωλυτικῶς καὶ εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν· τοῦτο δὲ καὶ εἶναι καὶ νομίζεται εὐεργεσία. Μὲ ἀπορίαν μου ὅμως ἤκουσα τὸν συμπολίτην καὶ φίλον μου κύριον Παραμυθιώτην διϊσχυριζόμενον μὲ τὰ σωστά του καὶ λέγοντα, ὅτι θὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν δύω Ἑβραῖοι καὶ διὰ τοῦ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ θὰ ἀδειάσουν ὅλον αὐτῆς τὸ χρῆμα, τοιουτοτρόπως δὲ ἀφανίζεται ὅλη ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν ἡ Τράπεζα αὕτη ὑπόσχεται εἰς τοὺς κτηματίας καὶ τοὺς γεωργούς.

§186ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ Ἑβραῖοι δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ἔχουν κτῆμα εἰς τὴν Ἑπτάνησον;

§187ΖΩΧΙΟΣ. Πατρίδα καὶ κτῆμα οἱ Ἑβραῖοι ἔχουν τὴν Ἱερουσαλήμ.

§188Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ὑποθηκεύσουν;

§189ΖΩΧΙΟΣ. Ναὶ, ἔχουν. Λοιπὸν ἡ περὶ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ πρότασις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης εἶναι εὐεργετικὴ προσφορά. Κακῶς δὲ ἡ συνάδελφός μου ἐξέλαβε ταύτην τὴν πρότασιν ὡς ἐπιβλαβῆ, νομίζων ὅτι δύω ἢ τρεῖς Ἑβραῖοι δύνανται δυνάμει αὐτῆς νὰ κενώσουν τὰ ταμεῖα τῆς Τραπέζης. Παραδέχομαι ὅτι ὁ κύριος Παραμυθιώτης ἐλάλησεν ἐν καλῇ τῇ πίστει, ἢ ὅτι δὲν ἐπρόσεξεν ὅσον ἔπρεπε. Δὲν ἐννοῶ καὶ ἐγὼ τόσον καλὰ τὰ τῶν ἀνοικτῶν λογαριασμῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχον ἄλλοτε λογαριασμὸν ἀνοικτὸν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὄχι δι’ ἐμὲ, διότι αἱ Τράπεζαι δὲν ἐμπιστεύονται τοὺς πτωχοὺς, ἀλλὰ διὰ τὸ ἀπομαχικὸν ταμεῖον, κἄτι καταλαμβάνω.

§190Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐπέτυχεν αὐτὸ τὸ ταμεῖον;

§191ΖΩΧΙΟΣ. Ἐὰν μοῦ δίδῃ τὴν ἄδειαν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, λύω τὴν ἀπορίαν σου· τοῦτο μόνον σήμερον σοῦ λέγω, ὅτι ὁ ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηρόδρομος θὰ ἦτο κτῆμα τοῦ ταμείου αὐτοῦ, ἐὰν ὁ τυχοδιώκτης ἐκεῖνος δὲν ἤρχετο καὶ δὲν σᾶς ἐξηπάτα. Ἡ Ἰόνιος Τράπεζα πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐπρότεινε νὰ μεταβάλῃ τὰ πρὸς αὐτὴν σημερινὰ τῶν Ἑπτανησίων ἀπαιτητὰ χρέη εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια. Ἐπρότεινε δὲ τοῦτο, ὄχι διὰ νὰ σωθῇ, ἀλλὰ διὰ νὰ σώσῃ. Ἂν διαιρέσωμεν δὲ τοὺς Ἑπτανησίους εἰς δύω, εἰς ὀφείλοντας καὶ μὴ ὀφείλοντας, δίκαιον μὲν εἶναι νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τῶν μὴ ὀφειλόντων, ἀλλ’ ὁμολογουμένως φιλάνθρωπον εἶναι νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τῶν ὀφειλόντων· ἢ αὐτοὶ δὲν εἶναι Ἑπτανήσιοι; Ὑπῆρχε λοιπὸν ἐντὸς τῶν προτάσεων τῆς Ἰονίου Τραπέζης καὶ ὁ ὅρος, ὅτι δύναται αὕτη νὰ μετατρέψῃ τὰ σημερινὰ πρὸς αὐτὴν χρέη εἰς ἐνυπόθηκα χρεωλυτικὰ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐῤῥέθη ὅτι οἱ σημερινοὶ αὐτῆς ὀφειλέται θὰ ἐξαντλήσουν ὅλα αὐτῆς τὰ κεφάλαια, ἔσπευσεν αὕτη καὶ εἶπε· «Δὲν ἔχω αὐτὸν τὸν σκοπόν.» Ἐδήλωσε δηλαδὴ, ὅτι τὰ πέντε ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα διέθεσε δι’ ἐνυπόθηκα δάνεια, ἀποβλέπουσι τὸ μέλλον. Δύνανται δὲ ταῦτα ν’ ἀποσβεσθῶσιν ἢ χρεωλυτικῶς ἢ δι’ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ. Εἶναι λοιπὸν ὑπὲρ τῶν γαιοκτημόνων, ὑπὲρ τῶν πτωχῶν γεωργῶν ἡ περὶ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ πρότασις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, συνάδελφε Παραμυθιώτη. Τουλάχιστον ἑλληνιστὶ ταύτην ἔχει ἡ πρότασις τὴν σημασίαν. Ἂν δὲ σεῖς ἔχετε ἄλλην γλῶσσαν, εἶναι ἄλλο τὸ ζήτημα.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ῥάλλης ἔχει τὸν λόγον.

§193ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἀρχήσω εἰς τὰς 12 καὶ 10/60· εἶμαι συνεπὴς, καὶ ἂν μὲ ἀναγκάσουν νὰ ἐξακολουθήσω, θὰ ἀναχωρήσω καὶ ἂς ἐπαναληφθῇ τὸ ὄνομά μου εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε κύριος ἐὰν θέλετε νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§195ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ τώρα.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κωσταντᾶς.

§197ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ συνάδελφός μου κύριος Παραμυθιώτης διηγήθη ὁλόκληρον ἱστορίαν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης καὶ πρέπει νὰ τὸν παρακολουθήσω, ἀλλὰ τώρα δὲν εἶναι καιρός.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς ἐμποδίζει κἀνεὶς οὔτε τώρα, οὔτε εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, οὔτε εἰς τὴν τρίτην.

§199ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν τὸν λόγον ἀκόμη. Ἐννοεῖτε ὅτι θὰ τὸν λάβω καὶ ἐγὼ καὶ θὰ ὁμιλήσωμεν ἐν ἐκτάσει. Ἐὰν ἐπιμένῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ τώρα, θὰ εὑρεθῶμεν στενοχωρημένοι· δὲν θέλομεν νὰ φανῶμεν, ὅτι θέλομεν νὰ βιάσωμεν· ἂς γείνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τυπικῶς, δηλαδὴ ἄνευ ψηφοφορίας.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει λοιπὸν ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν;

§201ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Ἡμερησία διάταξις τὴν Δευτέραν εἶναι ὁ σιδηρόδρομος εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§203ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπειδὴ ὁρίζεται ὡς πρῶτον ἀντικείμενον, ἐρωτῶ ἐὰν κατετέθησαν τὰ χρήματα.

§204ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι τὴν Δευτέραν θὰ ᾖναι δευτέρα ἀνάγνωσις τῆς συμβάσεως.

§205ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ τάξις, ἥτις ἕως τώρα ἐπικρατεῖ, εἶναι αὐτή· ἀναγινώσκεται ἓν νομοσχέδιον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, παραδέχεται· ἔρχονται ἔπειτα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, ὡς εἶναι ὁ σιδηρόδρομος. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἡ διασάφησις, ἐὰν τυχὸν κατετέθησαν αἱ 300,000 δραχμῶν, κατὰ τὸν ὅρον τῆς συμβάσεως.

§206ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἐνδεχόμενον τὴν Δευτέραν νὰ μὴ σταθῇ δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ σιδηροδρόμου διὰ τὸν λόγον ὅτι πρόκειται περί τινος μεταβολῆς τῆς κεφαλῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Λοιπὸν ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μὴ γείνῃ ἡ τρίτη ἀνάγνωσις. Ἐπομένως τότε τί θὰ ἔχωμεν;

§207ΤΙΝΕΣ. Τὸν προϋπολογισμόν.

§208ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἄλλο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§209ΖΩΧΙΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ κανονίσῃ τὰ ἔργα της κατὰ τὰ συμφέροντα ἑνὸς ἐργολάβου;

§210ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Προειδοποιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι πρῶτον ἀντικείμενον θὰ ᾖναι ὁ σιδηρόδρομος, ἀλλ’ ἐνδεχόμενον νὰ ζητήσω ἐγὼ τὴν ἀναβολήν.

§211ΖΩΧΙΟΣ. Πιθανὸν νὰ πάρῃ καὶ αὐτὴν, διότι καὶ αὐτὸ θὰ σηκώσῃ νερόν.

§212ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ λόγος εἶναι νὰ μὴ σηκόνωμεν νερόν.

§213ΖΩΧΙΟΣ. Τί θὰ σᾶς κάμῃ;

§214ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ἑνὸς νομοσχεδίου ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ μία τροπολογία καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§215ΖΩΧΙΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ ἰδιώτου.

§216ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἔχωμεν κἀμμίαν φιλονεικίαν.

§217ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης;

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη ἡ ἔκθεσις.

§219ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἓν ἄλλο νὰ συμφωνήσωμεν, ἂν ᾖναι δυνατόν· προχθὲς ἐγένετο μία ἐπερώτησις περὶ τῶν δικαστηρίων Κερκύρας, καὶ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν εἶναι κἀμμία δυσκολία νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα. Ἐρωτῶ, κατετέθησαν; Ἂν δὲν κατετέθησαν, νὰ κατατεθῶσιν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως.

§220ΖΩΧΙΟΣ. Ὑπεβάλατε, κ. Χατζόπουλε, ἓν νομοσχέδιον· δὲν τὸ βλέπω.

§221ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συνεπείᾳ τῆς συζητήσεως τῆς γενομένης ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ νὰ ζητήσητε, κ. πρόεδρε, νὰ μᾶς καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶπε προχθὲς, ὅτι ἐντὸς 10 ἡμερῶν θὰ τελειώσῃ ἡ ἀνάκρισις καὶ θὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα.

§223ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡμεῖς, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἡ κεφαλὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει δυσκολίαν νὰ κατατεθῶσιν, αὐτὰ ζητοῦμεν νὰ καταθέσῃ.

§224ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ Βουλὴ....

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ συζητήσεις θὰ ἀνοίξωμεν;

§226ΜΙΛΗΣΗΣ. Διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅστις γίνεται εἰς τὸ τέλος πάσης συνεδριάσεως. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ὅτι πρέπει παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου νὰ προηγηθῇ τὸ ἀφορῶν τὴν ὁδοποιΐαν.

§227ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ ἀπεφάσισεν αὐτό. Εἶπεν, ἀφ’ οὗ ἐξαντληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις· ἀλλὰ δὲν ἐξηντλήθη, διότι εἶναι ἀκόμη ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ σιδηροδρόμου, εἶναι καὶ ἡ δευτέρα καὶ τρίτη ἀνάγνωσις τῶν νομοσχεδίων τῶν Τραπεζῶν. Λοιπὸν δὲν ἐξηντλήθη....

§229ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ· ἤθελα αὐτὴν τὴν πληροφορίαν διὰ νὰ φέρω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τῶν συμβάσεων δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἅμα ἐγένετο ἡ πρώτη ἀνάγνωσις, ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι ὡρισμένη ὅσον ἀφορᾷ τὰς συμβάσεις. Ἐπομένως, σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιΐας πρέπει νὰ προηγηθῇ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν συμβάσεων.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον ἀκόμη εἶναι ἡ ἡμερησία διάταξις ἡ ὑπάρχουσα. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁποῦ ἔρχεται νὰ μεταβληθῇ, σᾶς λέγει ἡ Βουλὴ τὸ τί ἀποφασίζει· σᾶς λέγει, ὅτι θὰ ᾖναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τῶν συμβάσεων.

§231ΜΙΛΗΣΗΣ. Δηλαδὴ τροποποιεῖται ἡ προηγουμένη ἀπόφασις τοῦ Σώματος.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§233ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπομεν, τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νομοσχεδίου νὰ προηγηθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§234ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἅμα ἐπεραιώθη ἡ πρώτη ἀνάγνωσις ἐπὶ τῶν συμβάσεων, αἱ συμβάσεις δὲν ἀποτελοῦσι πλέον μέρος τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§235ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶναι παρακολούθημα τῆς πρώτης.

§236ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν μὲν ᾖναι ὥριμος ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ προταχθῇ τούτου ἡ συζήτησις· ἂν δὲν ᾖναι ὥριμος ὁ προϋπολογισμὸς, πρέπει νὰ προηγηθῇ τὸ περὶ ὁδοποιΐας εἰς πρώτην ἀνάγνωσις. Αὐτὸ ὑπαγορεύει ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίποτε δὲν ἐμποδίζει τοῦτο.

§238ΜΙΛΗΣΗΣ. Τίποτε δὲν ἐμποδίζει τὴν πλειονοψηφίαν ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ τὸ ἀκούσω.

§239ΖΩΧΙΟΣ. Ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς εἶπε προχθὲς, ὅτι ἐπροτίμα τὴν ὁδοποιΐαν, ἐξαιρουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§240ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἄργους δὲν ἐζήτησε νὰ προταχθῇ ἡ ὁδοποιΐα καὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ὑπὸ συζήτησιν, δηλ. τῶν σιδηροδρόμων καὶ Τραπεζῶν. Λοιπὸν ὁ κ. Δανόπουλος ἐζήτησε νὰ προηγηθῇ τὸ περὶ ὁδοποιΐας τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, καὶ ἡμεῖς ἀπηντήσαμεν, ὅτι ἀποδεχόμεθα τὰς προτάσεις αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ νὰ προταχθῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τοῦτο ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή. — Τώρα πρόκειται περὶ Τραπεζῶν. Θέλετε καὶ τὰς Τραπέζας νὰ τὰς ὑποβάλετε εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν;

§241ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§242ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ἐτηρήσαμεν πάντοτε ἐδῶ, εἶναι αὐτή· συζητοῦμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἓν νομοσχέδιον· ἀφ’ οὗ τελειώσῃ, τίθεται κατὰ μέρος καὶ ἔρχεται ἄλλο εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§243ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, ὄχι· τότε ἠξεύρετε τί θὰ συμβῇ; κἀνὲν νομοσχέδιον, ὅσον κατεπεῖγον καὶ ἂν ἦτο, δὲν θὰ ἐτελείονε. Λοιπὸν ὅταν πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ ἡμερησία διάταξις, ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Τραπεζῶν θέλει γείνει εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§244ΣΑΡΡΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κατ’ ἐξαίρεσιν.

§245ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λέγω λοιπὸν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον τὴν Δευτέραν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νὰ ᾖναι· α) ἡ τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμων, β) ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, γ) ὁ προϋπολογισμὸς καὶ δ) τὸ περὶ ὁδοποιΐας.

§246ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης δὲν ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπογραφῆς.

§248ΤΙΝΕΣ. Κατόπιν.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐργασθῇ καὶ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της. Εἶναι, κύριοι, ἡ ἔκθεσις τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία κατετέθη.

§250ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Λοιπὸν τὴν Δευτέραν ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ περὶ σιδηροδρόμων νομοσχεδίου καὶ ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις τοῦ περὶ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης.

§252ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 καὶ 25/60 μ. μ.