1873.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12

Τῆς 28 Μαρτίου 1873.

(Τετάρτη).

Ὥρα 2 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται. Ἄρχεται ἡ συζήτησις τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα ἡ πλειοψηφία τοῦ τμήματος θεωρεῖ μᾶλλον ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀνδανείας, ἐπιφυλάσσεται δὲ νὰ φέρῃ τὴν ὁριστικὴν αὐτῆς γνώμην ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν λοιπῶν δήμων κατὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν.» Εἶναι καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας (ἀναγινώσκει). «Προτείνουσι τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐν τῷ δήμῳ Ἰθώμης ἐνεργηθείσης ἐκλογῆς, ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῶν δέκα μελῶν τῆς γνώμης αὐτῶν περὶ ἀκυρώσεως τοῦ συνόλου τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης. ἐπὶ τέλους ὑπάρχει ἔνστασις κατὰ τῶν προσόντων τοῦ ἐπιτυχόντος βουλευτοῦ Φεσσᾶ, ὅτι οὗτος ἀπώλεσε τὰ πολιτικά του δικαιώματα. Ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως ταύτης ἐπιφυλάσσονται τὰ δέκα μέλη κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ ἐκφράσωσι γνώμην, διότι ἐλλείπουσιν ἐκ τοῦ φακέλλου τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα. Προτείνεται δὲ καὶ ἡ ἀκύρωσις τῶν δήμων Ἰθώμης, Ἀνδανείας καὶ Παμίσου.»

§5ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἡ ἐπαρχία Μεσσήνης, κύριοι, σύγκειται ἀπὸ 6 δήμους, καὶ κατὰ μὲν τῶν δύω δήμων, τῶν τῆς Εὔας καὶ Ἀριστομένους, δὲν ὑπάρχουσιν ἐνστάσεις· ἐγένοντο δ’ ἐνστάσεις ἐναντίον τῶν δήμων Οἰχαλίας, Παμίσου, Ἀνδανείας καὶ Ἰθώμης. Αἱ ἐνστάσεις αὗται ἐγένοντο καὶ ἐν τοῖς πρακτικοῖς καὶ μετὰ τὴν διαλογήν. Ἄρχομαι δὲ ἀπὸ τοῦ δήμου Ἀνδανείας. Εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανείας ἀνέβαλεν ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τὴν ἐκλογὴν τὴν πρώτην ἡμέραν καὶ παρέτεινεν αὐτὴν ἐπὶ μίαν ἡμέραν, λόγῳ ὅτι ἐπέκειτο ῥῆξις μεταξὺ τῶν μερίδων. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Κουμουνδούρου διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς ψηφοφορίας, ὅτι ἡ ἀναβολὴ τῆς ψηφοφορίας ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐγένετο μὲ τὸν σκοπὸν ἵνα παρεμποδισθῇ ἡ ψηφοφορία, ἐπειδὴ εἶχον συνέλθει πολλοὶ ψηφοφόροι ἐκ τῶν διαφόρων χωρίων, καὶ δεύτερον διὰ νὰ γείνωσι γνωστὰ τ’ ἀποτελέσματα τῶν ἄλλων δήμων. Τὴν διαμαρτύρησιν ταύτην ἐπιβεβαιοῖ ἡ μειονοψηφία τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν εἶναι ζήτημα κατ’ ἐμέ, κύριοι, ὅτι ἀνεβλήθη ἡ ἐκλογὴ διὰ νὰ παρεμποδισθῇ ἡ ψηφοφορία, ἐπειδὴ εἶχον συῤῥεύσει πολλοὶ ψηφοφόροι καὶ ἦτο ἀνάγκη ἵνα ἐπανέλθωσιν εἰς τὰ χωρία των· συνάμα δὲ παραδέχομαι ὅτι ἐγένετο διὰ νὰ γνωσθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἄλλων δήμων καὶ οὕτω κανονίσωσι τὸ ῥίψιμον τῶν σφαιριδίων· διότι ὁ ἀνακριτὴς κ. Τ. Πετρουτσόπουλος ὁμολογεῖ, ὅτι συνέβη μὲν διαπληκτισμός τις μεταξὺ ἑνὸς στρατιώτου καὶ πολίτου, οὐχὶ δι’ ἐκλογικοὺς λόγους, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους, ἐπῆλθε δὲ ἡ τάξις καὶ κατόπιν ἀνεβλήθη ἡ ἐκλογή.

§6ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Τί ὥραν ἐπανῆλθεν ἡ τάξις;

§7ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Εἰς τὴν 1 συνέβη ὁ διαπληκτισμὸς καὶ εἰς τὰς 2 ἀνεβλήθη ἡ ἐκλογή.

§8ΛΑΠΑΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, νὰ τελειώνωμεν.

§9ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πείθομαι, λέγω, ἀδιστάκτως, ὅτι ἐγένετο ἡ ἀναβολὴ ὅπως παρεμποδισθῶσι τῆς ψηφοφορίας κάτοικοι ἄλλων χωρίων, οἵτινες ἐργατικοὶ ὄντες δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἐγκαταλείποντες καθεκάστην τὰ ἔργα των, ὅπως ῥίψωσι τὴν ψῆφόν των. Πότε δὲ ἤρχιζεν ἡ ἐκλογή; εἰς τὴν 1, εἰς τὰς 12 καὶ πότε εἰς τὰς 11· τοῦτο μὲ πείθει ὅτι καὶ ἡ πρώτη ἀναβολὴ ἐγένετο ἐπὶ σκοπῷ.

§10ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἀναφέρει ὁ ἀνακριτής;

§11Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἐὰν θέλετε, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ.

§12ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ τὴν ἀναγνώσητε.

§13Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἀφοῦ τελειώσω τὸν δῆμον αὐτὸν, σᾶς τὴν ἀναγινώσκω. Δεύτερον, κύριοι, ἐῤῥίφθησαν σφαιρίδια εἰς τὰς κάλπας τῶν κ. Κουμουνδούρου, Μπούτου καὶ Κροντήρη, ὡς καί τινα εἰς τὰς κάλπας τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ πλέον τῶν ψηφοφορησάντων· σφαιρίδια εἰς μὲν τὴν κάλπην τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου εὑρέθησαν πλεονάζοντα 186, εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Κροντήρη 160, εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Μπούτου 174, εἰς δὲ τὴν κάλπην τοῦ Σπήλιου Ἀντωνοπούλου 74, εἰς τὴν κάλπην τοῦ Λυμπεροπούλου 58 καὶ εἰς τὴν τοῦ Φεσσᾶ 58. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κατ’ ἐμὲ, ὅτι ἐῤῥίφθησαν ὑπὸ χειρὸς ἐχθρικῆς τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Κουμουνδούρου· διότι πρῶτον, καθὼς ἦσαν ἐφέτος κατεσκευασμέναι αἱ κάλπαι, εἶναι ἀδύνατον νὰ ῥίψῃ τις σφαιρίδια χωρὶς νὰ εὑρίσκεται εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν σφαιριδιοδοτῶν καὶ τῆς ἐπιτροπῆς. Δεύτερον, ἐν τοῖς πρακτικοῖς εὑρίσκονται ἐνστάσεις ὅτι ὁ δεῖνα καὶ δεῖνα κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ῥίπτουσι σφαιρίδια, τὰ ὁποῖα βεβαιοῖ ἡ μειονοψηφία. Ἡ δὲ πλειοψηφία γελοίως δικαιολογεῖται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, διότι σκοποὶ ἔχουν τεθῇ ἑκατέρωθεν τῶν καλπῶν, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ῥίψωσι σφαιρίδια. Τρίτον, τὰ σφαιρίδια, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὰς κάλπας τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου, εἶναι πολὺ ὀλιγώτερα, καὶ βεβαίως ἐῤῥίφθησαν εἰς τὸ Ναὶ τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου καὶ εἰς τὸ Ὄχι τῶν καλπῶν τοῦ Κουμουνδούρου. Τοῦτο δὲ ἐγένετο ὅπως μὴ γείνῃ γνωστὴ ἡ χεὶρ ἡ καλπονοθεύσασα. Ὅ,τι δὲ μὲ πείθει πλειότερον εἶναι ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Ἰθώμης καταφαίνεται σαφῶς τὸ σχέδιον, διότι ἐκεῖ ὁ ἀνακριτὴς συνέλαβεν ἐπ’ αὐτοφώρῳ τοὺς καλπονοθεύοντας, τοὺς ῥίπτοντας τὰ σφαιρίδια, οἵτινες ἦσαν ἐχθροὶ τοῦ Κουμουνδούρου.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν, ἀναφέρεται εἰς ἄλλον.

§15Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπίσης, ὁ Νταλκαβούκης, ἀπέβαλε τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Κουμουνδούρου καὶ ἔῤῥιψεν 25 σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην αὐτοῦ. Ἐγένετο δὲ αὐθωρεὶ ἔνστασις ἐντὸς τῶν πρακτικῶν. Εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανείας οἱ σφαιριδιοδόται ὄχι μόνον ηὐξήθησαν, ἀλλὰ καὶ ἀναπληρωτικοὶ διωρίσθησαν, καὶ τοῦτο ὅπως διευκολυνθῇ τὸ ῥίψιμον τῶν σφαιριδίων. Ἀλλὰ δὲν ἔχει μόνον αὐτὸ τὸ παράνομον, ἔχει προσέτι τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ψηφοφόρων. Ἡ ἐκλογὴ συνήθως ἤρχιζε τὴν 1 μ. μ. τὴν 12 τῆς μεσημβρίας ἢ τὴν 11 π. μ., ἔληγε δὲ πρὸ τῆς ὥρας, καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν πλεῖστοι ψηφοφόροι ἦσαν ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, οἵτινες δὲν ἐψηφοφόρησαν, καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὁ δήμαρχος τοῦ χωρίου, ὁ πάρεδρος καὶ πολλοὶ κάτοικοι τοῦ χωρίου τῆς πρωτευούσης, ὁ δὲ ἀνακριτὴς ἔλαβε διαμαρτύρησιν τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἤθελε νὰ κάμῃ τὴν διαλογὴν, διότι δὲν ἐψηφοφόρησαν ὅλοι οἱ ψηφοφόροι.

§16Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐψηφοφόρησεν ὁ δήμαρχος; (θόρυβος).

§17Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Μάλιστα, κύριοι, ὁ δήμαρχος καὶ οἱ κάτοικοι τῆς πρωτευούσης δὲν ἐψηφοφόρησαν.

§18ΚΩΝΣΤ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο (θόρυβος).

§19ΛΑΠΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, νὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐὰν θέλετε, νὰ ἀφήσωμεν νὰ γείνῃ συζήτησις· ἐὰν δὲ θέλετε ἔτσι, βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε (θόρυβος).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσετε, κύριοι, καὶ μὴ διακόπτετε.

§21ΛΑΠΑΣ. Ὁρίστε, κύριε Κανακάρη.

§22ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὁ ἴδιος ἀνακριτὴς, κύριοι, ὁμολογεῖ, ὅτι ἀφ’ οὗ τοῦ ἐδόθη διαμαρτύρησις, οὗτος ἔλαβε τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον καὶ ἐξῆλθε καὶ εὗρεν εἴκοσι μὴ ψηφοφορήσαντας. Δὲν ἠδυνήθη δὲ νὰ ἐξετάσῃ ὁ ἴδιος πλειότερον, διότι ἡ ὥρα ἦτο προχωρημένη.

§23Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε...... (θόρυβος).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, ὅταν θέλετε λαμβάνετε τὸν λόγον.

§25ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Καὶ διότι δὲν ἦτον εὔκολον νὰ ἀναγνωσθῇ ὅλος ὁ βουλευτικὸς κατάλογος, ἡ δὲ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τὸν ἐκάλει ἐπιμόνως νὰ κάμῃ τὴν διαλογήν· ὁ ἴδιος ἀνακριτὴς τὸ λέγει τοῦτο. Ὅτι ἐγένετο ἀποκλεισμὸς, κύριοι, εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανείας μὲ πείθουν ὅλα τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τῶν ἄλλων ἐποχῶν τοῦ δήμου τούτου, διότι πάντοτε ἐψηφοφόρουν πλέον τῶν χιλίων, ἐφέτος δὲ ἐψηφοφόρησαν μόνον 700 (θόρυβος).

§26Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Δυνάμεθα νὰ κάμωμεν μίαν παρατήρησιν;

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅστις θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, ἂς λάβῃ τὸν λόγον.

§28ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ ἀγορεύων νὰ ἀπαντήσῃ.

§29ΘΑΝΟΣ ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Τὸ τμῆμά σας, κύριοι, παρεδέχθη παμψηφεὶ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Κατόπιν ὅμως, ἐπειδὴ ἡ ἔκθεσις ἡ ἰδική μου δὲν ἐγένετο δεκτὴ, διότι δὲν παρεδέχθη ἡ πλειοψηφία τοὺς λόγους αὐτοὺς, ἔκαμεν ἔκθεσιν ἰδίαν. Βλέπω δὲ ὅτι εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐμπεριέχεται ἡ λέξις «μᾶλλον»· δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ ἐννοήσω τί σημαίνει, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ δώσητε μίαν ἐξήγησιν.

§30ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ τμῆμα τί εἴπατε;

§31Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Εἴμεθα πάντες ἀκυρωτικοί.

§32ΤΙΝΕΣ. Θεωροῦν δηλ. καὶ τοὺς ἄλλους δήμους ἀκυρωτικούς, ἀλλ’ αὐτὸν ἔτι μᾶλλον.

§33ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἰς τὴν ἔκθεσιν εἴχαμεν τὴν λέξιν μόνον, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω πῶς ἔγεινε μᾶλλον.

§34Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Εἶναι τυπογραφικὸν λάθος, τότε μάλιστα. Εἰς δὲ τὸ τέλος τῆς ἐκλογῆς, διότι ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅλα, ὑπάρχει μία ἔνστασις τοῦ ἀντιπροσώπου Φεσσᾶ ἐντὸς τῶν πρακτικῶν, ἥτις μ’ ἔκαμεν ἔτι μᾶλλον νὰ πεισθῶ, ὅτι τὰ σφαιρίδια ἐῤῥίφθησαν ὑπὸ χειρὸς ἐχθρικῆς τοῦ συνδυασμοῦ Κουμουνδούρου. Ἡ ἔνστασις εἶναι ὅτι εἷς φίλος τοῦ Κουμουνδούρου ἦλθε νὰ ῥίψῃ σφαιρίδια προχθὲς καὶ ἡμεῖς τὸν ἐμποδίσαμεν· τοῦτο μὲ πείθει περισσότερον ὅτι ἔῤῥιψαν τὰ σφαιρίδια, διότι, ἐὰν συνέβαινεν οὕτω, θὰ ἔκαμναν ἔνστασιν, ὅπως ἔγεινεν ἔνστασις ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου. Γνωρίζων ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Φεσσᾶ τὸ ῥίψιμον τῶν σφαιριδίων, ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν καλπονόθευσιν εἰς τὴν μερίδα τοῦ Κουμουνδούρου. Ἐπειδὴ δὲ ὁλόκληρον τὸ τμῆμα ἀποδέχεται τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου Ἀνδανείας, δὲν θὰ σᾶς κουράσω περισσότερον. Ἔρχομαι εἰς τὸν δῆμον Ἰθώμης. Εἰς αὐτὸν ἔχομεν ἐπίσης τὰ πλεονάζοντα σφαιρίδια, ἀλλ’ ἐκεῖ ὁ ἀνακριτὴς συνέλαβεν ἰδίαις χερσὶ τὸν καλπονοθεύοντα, ὁ δὲ καλπονοθεύων εἶναι φίλος τῆς μερίδος τῶν ἐπιτυχόντων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀνακριτοῦ (ἀναγινώσκει).

§35ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Πῶς ἐῤῥίφθησαν αὐτὰ τὰ 25 σφαιρίδια, ἀφοῦ εἴπατε ὅτι αἱ κάλπαι ἦσαν οὕτω κατεσκευασμέναι, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ῥιφθῶσι σφαιρίδια;

§36Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Διότι οἱ σφαιριδιοδόται καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἦσαν σύμφωνοι.

§37ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Δι’ ὑμᾶς ἦτο δυνατὸν νὰ ῥιφθῶσι τόσα πολλά;

§38Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Βέβαια (θόρυβος). Κατὰ τὸν δῆμον αὐτὸν δὲν εὑρέθησαν πλεονάζοντα σφαιρίδια εἰς οὐδεμίαν ἄλλην κάλπην.

§39ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Πῶς λέγεται ὁ ἀνακριτής;

§40Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὀθωναῖος.

§41ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Εἶναι νυμφευμένος εἰς τὴν Μεσσηνίαν;

§42Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Αὐτὸ ἐγὼ δὲν τὸ ἠξεύρω. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ νόθευσις εἶναι καθαρὰ, ἡ μειονοψηφία τοῦ τμήματος ζητεῖ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἰθώμης. Οὐχὶ μόνον ὁ ἀνακριτὴς ἐπιβεβαιοῖ τὸ ῥίψιμον τῶν σφαιριδίων ὅτι εἶναι ὑπὸ χειρὸς ἐχθρικῆς τοῦ συνδυασμοῦ Κουμουνδούρου, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος νομάρχης, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀνδρέας Οἰκονομόπουλος. Τί θέλετε περισσότερον; δὲν πιστεύετε τὸν ἀνακριτήν; πιστεύσατε τὸν νομάρχην (θόρυβος).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι· ὅσοι θέλουν ἂς λάβουν τὸν λόγον.

§44Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Παραλείπω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὸν δῆμον Ἰθώμης εὑρίσκονται καὶ κακῶς ψηφοφορημένοι. Εἶναι μικρὸς ὁ ἀριθμὸς καὶ διὰ τοῦτο παραλείπω νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Ἔρχομαι εἰς τὸν δῆμον Παμίσου· εἰς αὐτὸν ὑπάρχει ἕνα πρωτοφανὲς γεγονός.

§45ΤΙΝΕΣ. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ τὸ μάθωμεν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§47Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸν δῆμον Παμίσου. Αὐτὸς μᾶς δίδει ἓν πρωτοφανὲς καὶ περίεργον γεγονός, ὅτι οὐδεμία ἔνστασις εὑρίσκεται ἐντὸς τῶν πρακτικῶν, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχθη κἀμμίαν ἔνστασιν, ὅπως διευκολύνῃ τὴν ἐκλογήν, λόγῳ ὅτι δύνανται νὰ γείνωσι καὶ μετὰ τὴν διαλογήν. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται οὐχὶ ἐκ τῆς διαμαρτυρήσεως τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Κουμουνδούρου, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἐπέδωκεν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην διὰ νὰ τὴν διευθύνῃ, κατὰ τὰς ὁδηγίας τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ πρᾶξις ἐντὸς τῶν πρακτικῶν, ἥτις ἐπιβεβαιοῖ τὸ γεγονὸς τοῦτο. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει μέρος τι ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Παμίσου). Τὰ τέσσαρα μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἀνήκουν εἰς τοὺς φίλους τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου, τὸ δὲ ἓν μέλος εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, καὶ αὐτὸ τὸ μέλος τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον ἠρνήθη νὰ ὑπογράψῃ (ἱλαρότης) καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίῤῥησις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἐδέχθησαν οὐδεμίαν ἔνστασιν, ὑπάρχει καὶ ἡ διαμαρτύρησις τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Κουμουνδούρου· ὑπάρχουσι ψηφοφορημένοι πλέον τῶν 30 τεθνεῶτες, ἀπόντες, κατάδικοι καὶ ὑπόδικοι.

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ καλόγηροι.

§49Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Καὶ καλόγηροι, σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διόρθωσιν· πιστοποιητικὰ δὲ τῶν διαφόρων ἀρχῶν, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπέβαλεν εἰς τὸ τμῆμα ὁ κ. Μποῦτος, βεβαιόνουσι ταῦτα· συνάμα δὲ ὑπάρχουν 7 ψηφοφορημένοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται ἐντὸς τοῦ καταλόγου. Εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ ἀνεβίβασε τὸν ἀριθμὸν τῶν σφαιριδιοδοτῶν εἰς 11, ἐνῷ κατὰ τὰς ἄλλας ἐκλογὰς δὲν ἦσαν εἰμὴ μόνον 4. Καὶ εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν τὸ ῥίψιμον τῶν σφαιριδίων εἶναι τὸ αὐτό· εἰς τὰς κάλπας Κουμουνδούρου, Μπούτου καὶ Κροντήρη εἶναι περισσότερα τῶν 100 σφαιριδίων, εἰς δὲ τὰς κάλπας τῶν ἐναντίων δὲν ὑπάρχουσιν παρὰ 4. Ἀφοῦ ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχθη ἐνστάσεις, ἀφοῦ διώρισε τόσους σφαιριδιοδότας, βεβαίως ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου τούτου καὶ οἱ σφαιριδιοδόται ἔπραξαν ὡς καὶ εἰς τοὺς ἄλλους δήμους ὡς πρὸς τὸ ῥίψιμον τῶν σφαιριδίων. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Κουμουνδούρου κατεμήνυον καθεκάστην τοὺς καλπονοθεύοντας· ἔχομεν ἀντίγραφα τῶν μηνύσεων. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ζήτημα ὅτι τὰ σφαιρίδια ἐῤῥίφθησαν ἀπὸ χειρὸς ἐχθρικῆς. Ἡ μειοψηφία λοιπὸν τοῦ τμήματος ζητεῖ τὴν ἀκύρωσιν· πρῶτον, διὰ τὸ πρωτοφανὲς αὐτὸ γεγονός, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐνστάσεις ἐντὸς τῶν πρακτικῶν, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν τὰς ἐδέχθη· δεύτερον, ὅτι ἐῤῥίφθησαν σφαιρίδια ἐντὸς τῶν καλπῶν, καὶ τρίτον, ὅτι ἐψηφοφόρησαν ἀπόντες, τεθνεῶτες, κατάδικοι κτλ. Διὰ ταῦτα ζητοῦμεν τὴν ἀκύρωσιν τῶν τριῶν δήμων Ἰθώμης, Παμίσου καὶ Ἀνδανείας. Τὸ τμῆμα ἐπρότεινε τὴν ἀκύρωσιν ὁλοκλήρου τῆς ἐκλογῆς· ἐπειδὴ εἰς τοὺς ἄλλους δήμους πλειονοψηφεῖ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἠθελήσαμεν νὰ δείξωμεν ὅτι οὐδεὶς λόγος προσωπικὸς μᾶς ἄγει εἰς τοῦτο. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ πολεμήσω τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Σπήλ. Ἀντωνοπούλου, τὸν ὁποῖον τὰ μάλιστα ἐκτιμῶ, ἀλλὰ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο θέτω τὸ καθῆκον.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐξεχάσατε τὴν ἔνστασιν τοῦ κ. Φεσσᾶ.

§51ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Μάλιστα. Ὑπάρχει ἔνστασίς τις κατὰ τοῦ κυρίου Φεσσᾶ, ὅτι δὲν ἔχει τὰ παρὰ τοῦ Νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα, διότι ἀπὸ τοῦ 1860 εἶχε καταδικασθῆ καὶ εἶχεν ἀπολέσει τὰ πολιτικά του δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπέκτησε κατόπιν. Ἀλλ’ ἔγγραφον περὶ τούτου δὲν παρουσίασαν ἵνα ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀφήσαμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς Βουλῆς.

§52ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ θέσις μου, ἐρχομένου εἰς ὑπεράσπισιν τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης, εἶναι βεβαίως δυσχερής. Τοῦτο ἐννοεῖτε καὶ ὑμεῖς οἱ ἴδιοι. Προσωπικαὶ συμπάθειαι καὶ ἀντιπάθειαι, συγκρουόμενα συμφέροντα, ἀμοιβαιότητες, συμμαχίαι καὶ ἐπιμαχίαι εἶναι τόσοι σκόπελοι, τοὺς ὁποίους δυσκόλως δύναταί τις νὰ ὑπερβῇ. Πάντοτε, κύριοι, κατῆλθον εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα. Οὐδεὶς ἐκλογικὸς ἀγὼν μὲ εἶδεν ἀπομακρυνόμενον τοῦ ἐκλογικοῦ πεδίου. Κατῆλθον δὲ πάντοτε μὲ τὸ θάῤῥος ἐκεῖνο, μὲ τὸ ὁποῖον κατέρχονται ὅσοι ἔχουν πεποίθησιν εἰς τὰς πρὸς αὐτοὺς συμπαθείας τῶν συνεπαρχιωτῶν των· δὲν μὲ εἴδατε ἀποδειλιάσαντα οὔτε ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ ἀντιθέτου μου, οὔτε ἐπὶ τῶν μικτῶν πρωθυπουργιῶν. Ἀπετύγχανον, ἀλλ’ ἀπετύγχανον συνεπείᾳ ἐπεμβάσεων, καλπονοθεύσεων καὶ λοιπῶν ἀσχημιῶν. Διεμαρτυρήθην ἐγκαίρως, καὶ ἰσχυρὰς ὑπέβαλον ἐνστάσεις. Οὐδεμία ὅμως φωνὴ ὑψώθη ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἀλλ’ ἀψοφητεὶ διῆλθον αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι καὶ ἐπεκυρώθησαν. Σήμερον τοὐναντίον τὰ ἐλάχιστα ἐξογκοῦνται, μῦθοι πλάττονται καὶ φωναὶ πολλαχόθεν ἐξηγέρθησαν προκαταλαβοῦσαι τὸ κοινὸν καὶ ἐπαγαγοῦσαι ἐκ τῶν προτέρων τὴν καταδίκην τῆς ἀτυχοῦς ταύτης ἐκλογῆς. Ἴσως αἰσθάνεσθε, ἴσως συνομολογεῖτε ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ τύχη ἐκείνων, οἵτινες προσπαλαίουν πρὸς ἰσχυροὺς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀποῤῥέουν συμφέροντα ὑλικὰ καὶ πολιτικά. Εὖγε, εὖγε καὶ χειροκροτήματα ἐκ τοῦ θεωρείου τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων. Θόρυβος.

§53ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§54ΡΩΜΑΙΟΣ. Αὐτὸ τὸ θεωρεῖον εἶναι τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, καὶ ὅμως οὐδεὶς ὑπάλληλος ἀνώτερος εἶναι μέσα (θόρυβος).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι (θόρυβος καὶ θορυβώδεις συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§56ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§57ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ τοῦ Ἔθνους δὲν εἶναι θέατρον.

§58ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον.

§59ΦΛΕΣΣΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§60ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἠναντιώθην πάντοτε, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν βιαίαν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων. Εἶχα καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ ἀκροατήρια ἐν Ἀθήναις, ὅταν ἡμεῖς θέλομεν νὰ ᾖναι ἥσυχα, μένουσιν ἥσυχα. Ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ ἐκείνῳ (δεικνύει τὸ θεωρεῖον τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων) δύω ἐλλείψεις παρουσιάζονται καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὰς καθυποβάλω μὲ ὅλον τὸ σέβας, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸς τὸν Πρόεδρον. ά) Τὸ θεωρεῖον ἐκεῖνο εἶναι διωρισμένον δι’ ἀνωτέρους ὑπαλλήλους, πρέπει νὰ διατηρῆται δι’ αὐτούς· τοῦτο, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, δὲν τὸ ἐπράξατε, οὐχὶ βεβαίως ἀπὸ κακὴν διάθεσιν. βʹ.) Εἰς τὸ ἀκροατήριον ἐκεῖνο ἐδόθησαν ἐπανειλημμένως παραδείγματα ἀταξίας· πολλοὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου δὲν εἶναι ἔνοχοι· εἶναι μεταξύ των καὶ πολλοὶ καλῶς ἀνατεθραμμένοι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τί σέβας ὀφείλεται εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ τόπου. Πρὸς αὐτοὺς ἀποτείνω τὸν λόγον καὶ λέγω νὰ φύγωσι, νὰ δώσουν πρῶτοι τὸ παράδειγμα. (Πολλοὶ ἐκ τῶν ἀκροατῶν τοῦ θεωρείου τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων ἐγείρονται διὰ ν’ ἀναχωρήσωσιν, ἄλλοι φωνάζουν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἀτακτοῦν).

§61ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν ἐγειρόμενοι). Μᾶς ἀπειλοῦν, κύριε Πρόεδρε· νὰ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον (προσέρχονται πολλοὶ τῶν βουλευτῶν τῆς τε δεξιᾶς καὶ ἀριστερᾶς πτέρυγος τῆς Βουλῆς ἀπαιτοῦντες οἱ μὲν τὴν ἐκκένωσιν, οἱ δὲ ἐναντιούμενοι εἰς τὴν πρότασιν ταύτην. Θορυβώδεις συνδιαλέξεις μεταξὺ πολλῶν βουλευτῶν τῆς ἀριστερᾶς καὶ δεξιᾶς πτέρυγος).

§62ΦΛΕΣΣΑΣ. Νὰ μὴ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον (πρὸς τοὺς ἀκροατὰς)· καθήσατε.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι· ἡσυχία.

§64ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 91 τοῦ κανονισμοῦ, θορύβου γενομένου εἰς τὸ ἀκροατήριον, ἐκκενοῦται τῇ συγκαταθέσει τῆς Βουλῆς. Ἡ πρότασις αὕτη νὰ ψηφοφορηθῇ.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§66ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε νὰ θέσω τὸ ζήτημα· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐκκένωσιν τοῦ ἀκροατηρίου λέγουσι ναὶ, καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι· (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία καὶ διακόπτεται).

§68ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ἀναστάσεως.

§69ΔΡΟΣΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, συνέβη ἀταξία εἰς ἕν ἀκροατήριον· ὁ κανονισμὸς προβλέπει περὶ τούτου· ἂν ὁ Πρόεδρος δὲν δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν, ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει τὴν ἐκκένωσίν του. Συνέβη ἀταξία· διατί νὰ διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὴν ἐκκένωσιν; δὲν ἐννοῶ διατί νὰ μὴ ἐκκενωθῇ.

§70ΤΙΝΕΣ. Δι’ ἀναστάσεως.

§71ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις· θέλομεν νὰ δείξωμεν ὅτι δὲν πτοούμεθα.

§72Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπιμένω νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασίς μου, ἐπιμένω νὰ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§74ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία καὶ διακόπτεται).

§75ΛΑΠΑΣ. Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις· τὸ πρᾶγμα ὡς ἐδῶ φαίνεται περιπλέχθη, ἀλλὰ πρέπει νὰ δοθῇ μία εἰρηνικὴ λύσις, σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμόν, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως· ὁ κανονισμὸς λέγει τί πρέπει νὰ γείνῃ, ἀλλ’ ἂς μὴ ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄκρον. Ἐγὼ παρακαλῶ τοὺς ἀκροατὰς νὰ ἐξέλθουν μόνοι των. Παρακαλῶ, κύριοι, (ἀποτείνεται πρὸς τὸ θεωρεῖον τῶν ἀνωτ. ὑπαλλήλων) ν’ ἀποσυρθῆτε. (Ἐγείρονται πολλοὶ ἀκροαταὶ λέγοντες, μάλιστα, μάλιστα, ἀλλὰ πάλιν ἐπανέρχονται). (Διάλογοι θορυβώδεις μεταξὺ διαφόρων βουλευτῶν πρὸς ἀλλήλους καὶ ἄλλων πρὸς τὸν πρόεδρον ἐπὶ τοῦ προεδρείου συνωθουμένων).

§76ΠΟΛΛΟΙ. Ψηφοφορία, κύριε Πρόεδρε.

§77ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν τὸ ἀνεχόμεθα αὐτό· πρέπει νὰ κενωθῇ τὸ θεωρεῖον αὐτό· «σὲ παρακαλῶ καὶ σὲ παρακαλῶ» τί θὰ πῇ αὐτό!

§78ΠΟΛΛΟΙ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε νὰ σᾶς ἐρωτήσω· δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή. (Ὁ ἀξιωματικὸς τῆς στρατιωτικῆς φρουρᾶς κύριος Σαράτσογλους θεᾶται ἐν τῷ περὶ οὗ πρόκειται θεωρείῳ ἐρωτᾷ τοὺς βουλευτὰς ἂν πρέπει νὰ κενώσῃ τὸ θεωρεῖον).

§80ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα· ἔξω, ἔξω. (Ὁ κύριος Σαράτσογλους ἀποβάλλει τοὺς ἐν τῷ θεωρείῳ).

§81ΛΑΠΑΣ. Κλείδωσέ το, κύριε Σαράτσογλου, καὶ πάρε καὶ τὸ κλειδὶ μαζῆ σου (τὸ θεωρεῖον κενοῦται ὁλοτελῶς).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς θέσεις σας· παύσατε τὰς συνομιλίας.

§83ΛΑΠΑΣ. Κύριε Σπήλιε, παρακαλῶ ἐξακολούθησε.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κύριον ........ ὅστις μοῦ εἶπε τι τὸ ὁποῖον δὲν ἀνέχομαι· μοῦ εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἔκαμα κακῶς τὴν διανομὴν τῶν εἰσιτηρίων· οἱ κύριοι βουλευταὶ τὰ πέρνουν τὰ εἰσιτήρια ὅπως θέλουν καὶ μὲ πνίγουν.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Ἔχετε δίκαιον, κύριε Πρόεδρε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔρχονται οἱ κύριοι βουλευταὶ καὶ μὲ πνίγουν καὶ πέρνουν καὶ ἄλλα εἰσιτήρια, τί νὰ κάμω; πῶς δύναται νὰ τηρηθῇ ὁ κανονισμὸς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον;

§87ΠΟΛΛΟΙ. Ἔχετε δίκαιον, κύριε Πρόεδρε.

§88ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὔτε ἐγὼ οὔτε οἱ φίλοι μου ἐζητήσαμεν ποτὲ εἰσιτήρια.

§89ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ θεωρεῖον ἐκεῖνο, κύριε Πρόεδρε, εἶναι διὰ τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους· ἑπομένως ἐπιθυμοῦμεν αὔριον καὶ διὰ τὸ μέλλον νὰ μὴ εἰσέρχωνται παρὰ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§91ΛΑΠΑΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, δύω λέξεις, διότι εἶμαι καὶ ἐγὼ ἔνοχος, καὶ ἐπειδὴ εἶμαι ἔνοχος, θὰ τὸ εἰπῶ. Λοιπὸν, σᾶς λέγω, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐνόχων βουλευτῶν εἶμαι καὶ ἐγὼ, διότι ἦλθα κ’ ἐπῆρα δύω εἰσιτήρια καὶ τὰ ἔδωκα. Λοιπὸν θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὸ ῥίψωμεν ὅλο τὸ βάρος εἰς τὸν Πρόεδρον.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§93ΛΑΠΑΣ. Προσέξατε λοιπὸν, κύριοι, νὰ μὴν ὑποπέσωμεν εἰς αὐτὰ τὰ λάθη.

§94ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε ν’ ἀκούσητε τὸν ἀγορεύοντα.

§96ΣΠΗΛΙΟΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὰς προλήψεις, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω, ἐρχόμενος, κύριοι, πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης, τῆς ὁποίας προϊὸν εἶμαι, στεροῦμαι βεβαίως τοῦ ἀπαιτουμένου θάῤῥους καὶ δὲν θέλω δυνηθῆ νὰ ἐκτυλίξω τὰ περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἐὰν ὑμεῖς αὐτοὶ διὰ τῆς ἀνοχῆς σας δὲν μὲ ἐνισχύσετε εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν σκέψεών μου· ἑπομένως παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μοὶ χορηγήσητε ὀλίγην ὑπομονήν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι ἀκροαταὶ, ὅποιον ἀκροατήριον κάμνει ἀταξίας, θὰ τὸ κενώσωμεν καὶ προσέξατε· ἡσυχίαν καὶ σεῖς, κύριοι βουλευταί.

§98ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐκλογὴ Μεσσήνης, κύριοι, καθισταμένη σπουδαία διὰ τὰ συνδεόμενα μὲ ταύτην πολιτικὰ καὶ ἰδιαίτερα συμφέροντα, εἵπετο νὰ ἐξωθήσῃ τινὰς ὅπως ἐξ ὑποθετικῶν καὶ ἐσφαλμένων ὑπολογισμῶν θεωρῶσι βεβαίαν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ καὶ σχηματίσωσιν ὁπωσδήποτε ἀντίθετον κοινὴν γνώμην κατὰ πάσης ἐνδεχομένης ἐπιτυχίας μας.

§99ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§100ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, μεθ’ ὁπόσου στόμφου ἓν τῶν κυριωτέρων δημοσιογραφικῶν ὀργάνων τῆς ἀντιθέτου μερίδος διεκήρυττεν, ὅτι μετὰ τὸν ἀποχωρισμὸν ἑνὸς κομματάρχου μου, ὁ συνδυασμός μου ἀποτυγχάνει εἰς τὸν καταρτισμόν του, καὶ ὅτι ὁ ἀντίθετος συνδυασμὸς ὑπάρχει ἰσχυρότατος, ἀήττητος καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ἐπιτοπίου μεταβάσεως τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, ὡς ἐκεῖθεν τῷ ἔγραφον δῆθεν οἱ φίλοι του. Τὰ πράγματα ὅμως δὲν συνεφώνησαν μὲ τοὺς λόγους· τὰ πράγματα ἀπέδειξαν τὸ ἐναντίον, διότι καὶ ὁ Κουμουνδοῦρος αὐτοπροσώπως εἰς τὴν ἐκλογικὴν πάλην παρέστη καὶ ὁ συνδυασμός του δὲν ἀπεδείχθη ἀήττητος. Ἡ ἐργασία αὕτη δὲν ἔμεινεν ἕως ἐδῶ· ἐξηκολούθησεν. Ἐφ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς βουλευτικῆς ἐκλογῆς νεκρικὴ σιγὴ ἐβασίλευε πανταχοῦ· οὐδεμία φωνὴ ὑψώθη κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης· μόλις ὅμως ἐγένοντο γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀποτυχίας, μόλις ἔμαθον ὅτι ταῦτα εἰσὶν ἀλλοῖα τῶν ἐπιθυμιῶν των, ἀμέσως ταράσσεται ἡ νεκρική των σιγὴ καὶ ἤρχησαν νὰ πλάττωσι μύθους, νὰ χαλκεύωσι ψεύδη καὶ μετὰ παραδειγματικοῦ θάῤῥους νὰ διαδίδωσι ταῦτα. Πάντες ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ἅμα ἐγνώσθη τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς, ἀμέσως ἐφρόντισαν νὰ δηλητηριάσουν τὸ κοινὸν διὰ τοῦ ψεύδους, διὰ τῶν ψευδῶν διακηρύξεων. Διεσάλπισαν, ὅτι, ἐνῷ ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος τοῦ δήμου Παμίσου περιέχει χιλίους ἑξακοσίους ἑξήκοντα ἐκλογεῖς, ἐγὼ ἔλαβον τὰς ψήφους τοῦ ὅλου καὶ δέκα περιπλέον· τοῦτο ἦτο ἀναίσχυντον ψεῦδος, διότι κατὰ τὰ πρακτικὰ ἐψηφοφόρησαν ἐκλογεῖς μόνον χίλιοι τριακόσιοι ἑβδομήκοντα τέσσαρες, ἐξ ὧν ἔλαβον λευκὰς μὲν ψήφους χιλίας ἑβδομήκοντα τρεῖς, μελαίνας δὲ τριακοσίας καὶ μίαν, ἤτοι κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἐκλογὴν ἔλαβον ψήφους τόσας, ὅσας καὶ ἐπὶ τῆς μικτῆς πρωθυπουργίας· διότι καὶ πέρυσιν, ὅτε πολυειδεῖς πιέσεις ἐγένοντο, ἔλαβον ψήφους χιλίας δώδεκα. Δὲν ἐσταμάτησαν ὅμως ἕως ἐδῶ· προέβησαν καὶ περαιτέρω· εἶπον καὶ διεκήρυξαν πανταχοῦ ὅτι ἐνώπιον τοῦ νομάρχου ἐγένετο καλπονόθευσις ἐν τῷ δήμῳ Παμίσου, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἐπεμβῆκε πανταχοῦ καὶ διεπράξατο ὄργια, ὅτι αἷμα ῥέει πανταχοῦ εἰς Μεσσήνην καὶ ἰδίως εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανείας. Πάντα ταῦτα ἦσαν ψεύδη καὶ οἱ διαδίδοντες αὐτὰ ἠναγκάσθησαν νὰ τὰ ἀναιρέσουν. Ἀλλὰ τί σημαίνει; Ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς ἐπέτυχεν· ἡ κοινὴ γνώμη ἐδηλητηριάσθη καὶ κακὴν ἐσχημάτισαν οἱ πλεῖστοι πεποίθησιν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ταῦτα ὅμως πείθομαι ὅτι διενηργοῦντο ὑπὸ τῶν ὀργάνων τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ τούτου, περὶ οὗ φρονῶ ὅτι εἶναι ἀνώτερος τῶν τοιούτων.

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠκούσαμεν.

§102ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὰ ἐκτεθέντα ἀπομακρύνω τὸν κ. Κουμουνδοῦρον· μερικὰ ὄργανα τὰ διαδίδουν· ἔχω πεποίθησιν, ὅτι αὐτὸς εἶναι ἀνώτερος τῶν τοιούτων. Ἐπειδὴ ἐνταῦθα, κύριοι, ἔκαμον λόγον περὶ διαθρυλληθεισῶν ψευδῶς ἐπεμβάσεων τῆς ἐξουσίας ὑπὲρ ἡμῶν, ἴσως ἐπιθυμεῖτε νὰ μάθητε ποῖαι ἦσαν αἱ ἐνισχύσεις, τὰς ὁποίας ἐλάβομεν παρὰ τοῦ ὑπουργείου. Συνεπείᾳ τῶν διαδόσεων, πλεῖστοι ἴσως φρονοῦν, ὅτι ὁ συνδυασμὸς ὁ ἰδικός μου ἔλαβε κυβερνητικὰς ἐνισχύσεις, ἀλλὰ τὰ πράγματα ἀπέχουσι μεγάλως τοιούτων ὑπὲρ ἡμῶν πράξεων. Κύριοι, πρῶτον νομάρχης Μεσσηνίας ἀπεστάλη ὑπὸ τοῦ ἐνεστῶτος ὑπουργείου ὁ κύριος Οἰκονομόπουλος· ἦτον οὗτος φίλος μου; ἄπαγε! πολὺ μακράν. Τοὐναντίον μὲ τὸν κύριον Οἰκονομόπουλον διετέλουν εἰς διακοπὴν καὶ προσωπικῶν σχέσεων, διότι νομάρχης ὢν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1871, κατήντησε μέχρι τοσαύτης φανατικότητος, ὥστε τὴν δι’ ἀντικατάστασιν ἀποβιώσαντος βουλευτοῦ προκηρυχθεῖσαν βουλευτικὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης νὰ ἀναβάλῃ παρανόμως τὸ μεσονύκτιον τῆς παραμονῆς τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας. Ὁ Οἰκονομόπουλος, νομάρχης ὢν, παρέπεμψεν εἰς δίκην δημάρχους φίλους μου, ἄλλους κατεπίεσε καὶ εἰς ἄλλους ἔκλεισε τὰς θύρας τῆς νομαρχίας. Ὅταν ἤκουσα, κύριοι, τὸν διορισμὸν τούτου, ἐταράχθην, ἐφώναξα, ὅτι ὁ διορισμὸς οὗτος ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ ὑπουργεῖον, νὰ ὑποστηρίξῃ δηλ. τὴν ἀμεροληψίαν εἰς τὰς ἐκλογάς· ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον μ’ ἐπίεζον· ἂν δ’ ἦτον ὁ κύριος πρόεδρος ἐνταῦθα, ἤθελε σᾶς βεβαιώσει, ὅτι ἅμα τῷ ἀκούσματι τοῦ διορισμοῦ τοῦ κυρίου Οἰκονομοπούλου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ τῷ ἀπευθύνω γραμμάτιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκθέσας τὰ περὶ Οἰκονομοπούλου, τὸν παρεκάλουν νὰ προκαλέσῃ τὸν διορισμὸν ἄλλου νομάρχου ἀμερολήπτου, ἀντὶ τοῦ Οἰκονομοπούλου, ἀνδρὸς ἐγνωσμένου διὰ τὴν καθ’ ἡμῶν φανατικὴν ἐπίθεσίν του. Ἴσως καὶ ἄνδρες σεβαστοὶ καθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἐνθυμοῦνται, ὅτι μὲ ἤκουσαν νὰ διαμαρτύρωμαι κατὰ τοῦ ἀκαταλλήλου διορισμοῦ τοῦ κυρίου Οἰκονομοπούλου. Μετὰ τοῦτο μεταβαίνω εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπαλληλίαν. Ὁποῖοι τινὲς ἦσαν οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι; πῶ προσεφέροντο εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην; Ἀκούσατε. Μέχρι τῆς παραμονῆς τῆς ἐκλογῆς, μέχρι τοῦ Νοεμβρίου διετέλει γραμματεὺς τῆς ἐφορίας ὁ ἐγχώριος Κλεφτόγιαννης ὀνομαζόμενος, ὅστις ἦτο κομματάρχης καὶ νῦν ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Κουμουνδούρου εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἰθώμης· τὸν Νοέμβριον μόλις μῆνα ἀντικατεστάθη οὗτος δι’ ἄλλου ἐξ ἄλλης ἐπαρχίας· γραμματεὺς τοῦ ταμείου ἦτο εἷς ἐγχώριος Τσῶτσος καλούμενος, ὅστις ἀντικατεστάθη κατὰ τὸν Ὀκτώβριον καὶ αὐτὸς οὐχὶ διὰ φίλου μας ἢ ὀπαδοῦ μας ἐγχωρίου, ἀλλὰ δι’ ἑτεροεπαρχιώτου· ταμίας δὲ τίς ἦτο; εἷς Κοτσελόπουλος, ἀρχιφατριαστής. Κατ’ αὐτοῦ πολλάκις ἤγειρον τὴν φωνὴν συνεπαρχιῶταί μου· πολλαὶ ἀναφοραὶ ὑπάρχουσι κατ’ αὐτοῦ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, καταγγελίαι ἐδόθησαν κατ’ αὐτοῦ καὶ κατὰ τῶν εἰσπρακτόρων, ἀλλὰ δὲν ἐπιστεύθησαν τὰ παράπονά μας, καὶ διετέλει οὗτος ταμίας ἐξασκῶν τὸν φατριασμόν του μέχρι τῆς παραμονῆς τῶν ἐκλογῶν. Ὁ ἄνθρωπος οὗτος εἶχεν ὑψώσει ἄνευ ἐλαχίστης ἐπιφυλάξεως τὴν σημαίαν ὑπὲρ τῶν ἀντιθέτων· πᾶς μὴ ὢν φίλος τοῦ ἀντιθέτου μου συστήματος, δὲν ἠδύνατο σχεδὸν νὰ εἰσέλθῃ ἐντὸς τοῦ ταμείου, ἢ νὰ ἀκουσθῇ εὐμενῶς. Φίλοι μου κατεπιέσθησαν, ἐφυλακίσθησαν, ἐσάπισαν εἰς τὰς πολιτικὰς φυλακὰς διὰ χρέη πρὸς τὸ δημόσιον, ἐν ᾧ ἀπὸ τοὺς ἀντιθέτους οὐδεὶς ἔπαθε τοῦτο. Τί ἄλλο; δεκαπέντε εἰσπράκτορες, ἀνήκοντες εἰς τοὺς ἀντιθέτους μας, ἐκ τῶν ὁποίων εἷς μόνον ἀνῆκεν εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαμῶν κύριον Μαυρομιχάλην, ἐβάδιζον ἐπὶ τῆς πορείας τοῦ κυρίου Κοτσελοπούλου. Οὗτοι ἐγχώριοι ὄντες καὶ ἐνισχυόμενοι ἀπὸ τὴν διαγωγὴν καὶ τὴν τάσιν τοῦ ταμίου, ἀνεπέτασαν ἄνευ συστολῆς τινὸς τὴν σημαίαν τοῦ φατριασμοῦ, συνελάμβανον ἀπ’ ἐδῶ, ἐφυλάκιζον ἀπ’ ἐκεῖ ἄνευ ἐντάλματος πάντα ἀντιφρονοῦντα. Πολλάκις ἐπήρχετο διόρθωσις παρὰ τοῦ ὑπουργείου συνεπεία παραπόνων, ἀλλὰ τί τὸ ὄφελος! Πάντες οἱ εἰσπράκτορες, ὡς σᾶς εἶπον, ἦσαν ἐκ τῶν ἀντιθέτων· ὁ δὲ Κοτσελόπουλος διετέλει ταμίας μέχρι τοῦ τέλους Δεκεμβρίου, ὅτε ἐπῆλθεν ἡ μετάθεσίς του. Ὑποτελώνης εἰς τὸν Πάμισον ποῖος ἦτο; ὁ κουμπάρος τῶν ἀντιθέτων μου, ὁ ἐγχώριος κύριος Ἠλίας Σάῤῥας. Οὗτος διετέλεσε τελώνης μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου, ὅτε ἐστάλη εἷς ἄλλος ἀπὸ ἄλλην ἐπαρχίαν. Ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἀντικατεστάθη, ἀλλὰ πῶς; ἀπεδιώχθησαν ἐκεῖθεν οἱ ἐγχώριοι καὶ ἐστάλησαν ἄλλοι ἐντεῦθεν· ἀλλὰ ποῖοι; Ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν πρὸς τὸν τόπον εἶχον σχέσιν· οὐδεὶς ἐγχώριος ἢ ἐκ τῶν πλησίον ἐπαρχιῶν ἦτον, ὥστε οὐδεὶς ἐκ προηγουμένων σχέσεων φίλος μου ὑπῆρχεν. Οἱ ἄνδρες οὗτοι κατελθόντες εἰς Μεσσηνίαν ἐξεπλήρωσαν ἀκριβῶς τὸ καθῆκόν των. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κυρίου Ζαΐμη ἡ Μεσσήνη εἶδεν ἐλάφρωσίν τινα. Ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ κ. Ζαΐμη ἐγένετο ἔναρξις τῆς καταδιώξεως τῶν φυγοδίκων, τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς ἡσυχίας· ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω μίαν ἀλήθειαν. Ἐπῆλθεν ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη τὸ 1870, ἔκαμε καὶ αὐτὴ τὸ μέρος τῆς δραστηριώτερον, ἀλλ’ ἔμενον ἔτι ἱκανὰ ζιζάνια· τελευταῖον νῦν ἐκαθαρίσθη ὁ τόπος ἀπὸ τοὺς φυγοδίκους. Ἡ Μεσσήνη εἶχε πλημμυρήσει ἀπὸ φυγοδίκους, εἶχε πλημμυρήσει ἀπὸ κακούργους, τῶν ὁποίων ἡ ὕπαρξις ἐν τῇ κοινωνίᾳ μέγιστα κακὰ ἐπέφερε καὶ ἐπιφέρει. Καὶ πῶς νὰ μὴν ᾖναι ἡ τοιαύτη πλημμύρα, ὅταν κατάδικοι ἐκτὸς τῶν φυλακῶν εὑρισκόμενοι λαμβάνουν χάριτας; πῶς νὰ μὴ ᾖναι τοιαύτη ἡ κατάστασις τῆς Μεσσηνίας; πῶς νὰ μὴν λαμβάνουν θάῤῥος οἱ ἐπιῤῥεπεῖς εἰς τὸ κακουργεῖν, ὅταν ἄνδρες δολοφόνοι, φονεύσαντες ἢ ἀποπειραθέντες νὰ φονεύσωσιν ὁμοίους των, δὲν εἶδον τὰς φυλακάς, ἀλλ’ ἔλαβον χάριν ὁλοσχερῆ εἴτε ἀμέσως μετὰ τὴν καταδίκην των εἴτε διατελοῦντες ἐκτὸς τῶν φυλακῶν ἐλεύθεροι καὶ ἀκωλύτως περιερχόμενοι εἰς τὰ χωρία των κτλ; Γινώσκετε, κύριοι, ὁπόσος πάταγος ἐγένετο ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τούτῳ διὰ τὰς χάριτας, καὶ ὁπόσον ἐξηγέρθη ἡ κοινωνία κατὰ τῆς τοιαύτης κυβερνητικῆς ἐνεργείας. Λέγω τοῦτο μετὰ θάῤῥους, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἐξήγαγον καὶ ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς κακούργους ἀπὸ τὰς φυλακὰς διὰ χαρίτων. Μίαν πενταμηνίαν διετέλεσα ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ μόνον ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ προεκάλεσα χάριτας, καὶ ταύτας ἀφορώσας καταδίκους διαφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ κράτους καὶ τῇ συστάσει τῶν ἁρμοδίων εἰσαγγελέων. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω καθόσον ἀφορᾷ τὴν φημισθεῖσαν πρὸς ἡμᾶς ὑποστήριξιν τῆς κυβερνήσεως. Φρονῶ δ’ ὅτι ὁ φίλος μου κύριος Σαράβας, τὸν ὁποῖον βλέπω ἀπέναντί μου, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅσα ἐξέθηκα. Ἔρχομαι, κύριοι, μετὰ ταῦτα εἰς τὴν εἰδικὴν τῶν ἐνστάσεων ἀνάπτυξιν. Προσέβαλον τὴν ψηφοφορίαν τοῦ δήμου Παμίσου· εἰς τὸν δῆμον Παμίσου ἔλαβον ψήφους 1073 καὶ ὁ συνάδελφός μου κ. Λυμπερόπουλος 920· ἐκήρυξαν δὲ ὅτι ὑπῆρξε καλπονόθευσις καὶ συνεπείᾳ ταύτης ἐπλειονοψηφήσαμεν. Ὅσοι ὅμως τῶν κυρίων βουλευτῶν ἦσαν εἰς τὴν ἄλλην ἐκλογὴν καὶ ἐξήλεγξαν ταύτην, πιστεύω ὅτι ἐπείσθησαν, ὅτι τὰ ¾ τοῦ δήμου τούτου συμπαθοῦν ὑπὲρ τοῦ συνδιασμοῦ μου· εἰς οὐδεμίαν ἐκλογὴν ἐμειοψήφησα ἐν τῷ δήμῳ Παμίσου, καὶ τοῦτο βεβαιῶ μετά τινος ὑπερηφανίας. Τὸ 1865, ὅτε εἰς τὴν κυβέρνησιν ὑπῆρχεν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, τὸ 1865, λέγω, ὅτε τάγμα ὁλόκληρον κατῆλθεν εἰς τὴν Μεσσήνην, ἱππεῖς διεσαύρουν τὰς ὁδοὺς, πόλεις καὶ χωρία καὶ ἠπείλουν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, τὸ ἔτος, λέγω, ἐκεῖνο ἐκ 1100 ψηφοφορησάντων ἔλαβον ἐγὼ μὲν ψήφους 913, οἱ δὲ ἀντίθετοί μου 360 μόνον. Πέρυσιν ἐπὶ τῆς μικτῆς πρωθυπουργίας, ὅτε τὰ πάντα εἶχον διατεθῆ ὑπὲρ τῶν ἀντιθέτων μου, ὅτε οἱ ἀποσπασματάρχαι ἦσαν ὅλοι ἐναντίον μου, πόσας ψήφους ἔλαβον; 1012 ἔλαβον ἐγὼ καὶ 900 τόσας ὁ κύριος Λυμπερόπουλος. Τί ἐλάβομεν σήμερον; 1073 ἐγὼ καὶ 920 ὁ Λυμπερόπουλος. Αὐτὸς εἶναι ὁ δῆμος, ὅστις λέγουν ὅτι ἐκαλπονοθεύθη. Εἰς τὴν μικτὴν πρωθυπουργίαν, εἰς ἣν ἐφαίνετο καὶ ἀπετέλει μέρος εἷς σεβαστὸς ἀνὴρ, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχον ἀφιερώσει ἄλλοτε ἐμαυτὸν, εἰς τὴν μικτὴν, λέγω, πρωθυπουργίαν, εἰς ἣν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος εἶχεν ἐπίσης μέρος, ἡ ἐπαρχία Μεσσήνης ἐξεδήλωσεν ἀρκούντως τὸ φρόνημά της. Ἠξεύρετε ὁποίαν ἐντύπωσιν κάμνει τοιαύτη μικτὴ πρωθυπουργία εἰς μίαν ἐπαρχίαν· ὁπόσην ἠδύνατο νὰ φέρῃ δειλίαν εἰς τοὺς φίλους μου ὁρῶντας τὸν μὲν ἀντίθετον κύριον Κουμουνδοῦρον ἔχοντα σπουδαῖον μέρος εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἐμὲ δὲ ἐγκαταλιμπανόμενον ἀπὸ τὸν ἀρχηγόν μου, ὅστις συνέτρεχεν ὅλαις δυνάμεσι τὸν ἀντίθετόν μου συνδυασμόν. Μ’ ὅλον τοῦτο ἐν τῇ τοιαύτῃ μικτῇ πρωθυπουργίᾳ ἀπέδειξεν ἡ Μεσσήνη ὅτι δὲν εἶναι ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἀποδειλιοῦν, αἱ ὁποῖαι ὑποχωροῦν, αἱ ὁποῖαι ἐγκαταλείπουν τοὺς φίλους των ἕνεκα δειλίας, ἀλλὰ ἀπὸ ἐκείνας αἵτινες ὑποστηρίζουσιν αὐτοὺς ὅλαις δυνάμεσι καὶ ἐν εὐτυχίᾳ καὶ ἐν δυστυχίᾳ, ἐκπληροῦσαι τὴν ἀποστολήν των γενναίως καὶ ἀδιαφοροῦσαι περὶ τῶν διαθέσεων τοῦ ὑπουργείου. Ὁ κ. εἰσηγητὴς λέγει, ὅτι ἔγκλημα μέγα εὗρεν—ὁποῖον; τὶ νομίζετε; ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐδέχθη νὰ καταχωρίσῃ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὰς ἐνστάσεις. Ἰδοὺ τὸ μέγα κατ’ αὐτὸν ἔγκλημα! Κατεστράφη ὁ κόσμος, τοῦτο εἶναι παράβασις τοῦ νόμου, ἄρα ἄκυρος ἡ ἐκλογή. Ὄχι, κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶναι ὁλοσχερῶς ἀληθὲς τὸ ἐκτεθὲν, οὔτε οἱ συλλογισμοὶ τῆς μειονοψηφίας τοῦ βʹ. τμήματος ὀρθοί. Οἱ ἀντίθετοι, οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν δὲν ἠθέλησαν νὰ ὑπογράψωσιν εἰς τὴν πρᾶξιν, διότι ὑπῆρχεν ἐν τῷ νῷ αὐτῶν νὰ ῥίψωσιν ὁπωσδήποτε μομφὴν εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην· διότι ἐκ τῶν προτέρων ἐγνώριζον τὴν παμψηφίαν τοῦ συστήματός μας εἰς τὸν δῆμον τοῦτον καὶ ὅτι ἦτο ἀδύνατον τοῖς ἀντιθέτοις νὰ λάβωσι πολλὰς ψήφους. Τί ἐζήτησαν λοιπόν; ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας εἶπον, δὲν ὑπογράφομεν, διότι αἱ κάλπαι δὲν εἶναι καλῶς τοποθετημέναι· ἦτον ὁ λόγος οὗτος ἱκανὸς πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ἀρνήσεως τῆς ὑπογραφῆς; Οὐχί· ἐπενοήθη μόνον πρὸς μομφὴν τῆς ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ψηφοφορίας. Ἐὰν δ’ οὗτοι ἐπέμενον νὰ γείνῃ τοιαύτη τις τοποθέτησις τῶν καλπῶν, ἡμεῖς δ’ ἄλλη τις, τὶ ἔμελλε γενέσθαι; Ἡ ἐπιτροπὴ ὤφειλε νὰ παρακολουθήσῃ τὴν γνώμην των; Ἀλλὰ ποῖον μεῖζον δικαίωμα ἔχουν ἐκεῖνοι ἀπὸ ἡμᾶς; Ἐν τούτοις αἱ κάλπαι αὗται ἦσαν τοποθετημέναι κατὰ τὰς ὁδηγίας τοῦ ὑπουργείου, καμμία ἐναντία γνώμη δὲν ὑπῆρξε, καὶ ὅμως δὲν ἠθέλησαν νὰ ὑπογράφουν. Τί φέρουν ὅμως πρὸς δικαιολόγησιν; ὅτι δὲν ἐδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ τὰς ἐνστάσεις των· καὶ ποίαν ἀπόδειξιν τούτου; ὅτι, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας τοῦ τμήματος, ὑπάρχει ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὴν τελευταίαν τῆς ψηφοφορίας ἡμέραν πρᾶξις τῆς ἐπιτροπῆς, διὰ τῆς ὁποίας βεβαιοῦται ὅτι ἓν μέλος δὲν ἤθελε νὰ ὑπογράψῃ, διότι δὲν ἐδέχετο ἡ πλειονοψηφία τὴν ἔνστασίν του. Αὐτὸ, κύριοι, ὑπάρχει τὸ ἔγκλημα; καὶ δὲν ἐδύνατο τὸ μέλος τοῦτο καὶ αὐτοὶ οἱ ἐνιστάμενοι πρὸ τῆς διαλογῆς νὰ κάμουν τὴν ἔνστασίν των ἐνώπιον τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Νομαρχίας; Τοῖς παρεγράφετο τὸ δικαίωμα ἂν δὲν κατεχωρίζετο ἡ ἔνστασίς των ἐν τοῖς πρακτικοῖς κατὰ τὴν ψηφοφορίαν; Βεβαίως ὄχι.

§103ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὑπάρχουν ἐνστάσεις καὶ ἀναφοραὶ πρὸς τὸν Νομάρχην τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας.

§104ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο λοιπὸν ἔγκλημα μέγα ἡ μὴ καταχώρισις τῶν ἐνστάσεων ἐν τοῖς πρακτικοῖς κατὰ τὸ διάστημα τῆς ψηφοφορίας; Οὐχὶ βεβαίως. Ἰσχυρίζοντο νὰ καταχωρίσωσιν ἐνστάσεις, δὲν εἶχον ὅμως τοιαύτας ὡρισμένας καὶ ἐφρόντιζον ὅπως δι’ ἀορίστων ἐκφράσεων καὶ φωνασκιῶν ἔχωσι πάντοτε ἀνοικτὸν ἓν δικαίωμα. Ἔπλασαν τὰς ἐνστάσεις ἀναλόγως τοῦ ἀποτελέσματος, τὰς ὑπεστήριξαν, ἄλλοι δὲ τὰς παρεδέχθησαν ὡς βασίμους. Αὐτὸς ἦτον ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν δὲν ὑπέγραφε τὸ μειονοψηφοῦν μέλος καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι ἐν τοῖς πρακτικοῖς· ἂν εἶχον κατὰ τὴν ψηφοφορίαν λόγους σπουδαίους καὶ ὡρισμένους, ἤθελον ἐπιδώσει τὰς ἐνστάσεις των διὰ τοῦ εἰρηνοδίκου. Καὶ θέλετε νὰ μάθετέ τι τὸ ὁποῖον διέφυγε τὴν προσοχὴν τῆς μειονοψηφίας τοῦ τμήματος; Εἰς τὸν δῆμον Παμίσου ὁ εἰρηνοδίκης ἦτο καὶ ἀνακριτὴς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς δι’ ἐγγράφου τοῦ εἰσαγγελέως. Ὁ ἀνακριτὴς λοιπὸν οὗτος ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 150 τῆς 4 Φεβρουαρίου ἐκθέσει του ἀναφέρει, ὅτι συνεπείᾳ μηνύσεως τοῦ Καρατζᾶ ἐξήτασε τοῦτον, ἀλλ’ οὐδὲν ὡρισμένον κατέθηκεν εἴτε πρόσωπον παραβιασθὲν, εἴτε πρόσωπον, καθ’ οὗ ἀπευθύνεται τὸ παράπονόν του. Ἐδῶ εἶναι τὰ ἔγγραφα καὶ ὁ ἀμφιβάλλων δύναται νὰ πληροφορηθῇ· ὁ Νομάρχης ὅμως παραλείπει τοῦτο, διότι δὲν συμφέρει πρὸς τὸ πνεῦμά του. Καὶ ὅμως, κύριοι, ὁ κύριος εἰρηνοδίκης αὐτὸς ἐκθέτει ἀληθείας· διότι διὰ τῆς εἰρημένης ἀναφορᾶς του ἀπευθύνεται πρὸς τὸν εἰσαγγελέα, ὅστις εἰσαγγελεὺς μετέβη ἐκεῖ ἐπιτοπίως συνεπείᾳ τηλεγραφήματος τῶν ἀντιθέτων, καταγγειλάντων ὅτι ἐν Παμίσῳ ἐγένετο καλπονόθευσις, ὅτι ἐγένοντο τὰ μέγιστα κακά. Ὁ εἰρηνοδίκης ἐκτίθησι, «πολλάκις παρευρέθην εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς τῇ προσκλήσει τοῦ Καρατζᾶ, ἀλλ’ οὐδὲν ὡρισμένον γεγονὸς ἠδυνήθη εἴτε οὗτος εἴτε ἄλλος τις νὰ καταθέσῃ». Βεβαίως ἐστεροῦντο λόγων κατὰ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἐκ τούτου περιωρίζοντο εἰς ἀοριστίας, μέχρις οὗ ἠδυνήθησαν νὰ πλάσωσιν ἐνστάσεις, νὰ ὑπομνηματίσωσι ταύτας, καὶ οὕτως ὑπεστηριγμένας νὰ τὰς παρουσιάσωσιν. Ἂν εἶχον λόγους κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἂν εἶχον πράγματα, ἤθελον ἐκθέσει ταῦτα δι’ ἐνστάσεών των, ἃς ἤθελον ἐπιδώσει διὰ κλητῆρος πρὸς τὸν εἰρηνοδίκην, ἐν ἀρνήσει τῆς ἐπιτροπῆς νὰ καταχωρίσῃ ταύτας, ἢ ἤθελον τὰς ἀποστείλει πρὸς τὸν μόλις ἡμίσειαν ὥραν ἀπέχοντα ἐκ Μεσσήνης Νομάρχην ἢ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα. Ἠδύναντο νὰ πράξωσι κάλλιστα τοῦτο, ἀλλ’ ἐστεροῦντο γεγονότων προσαπτόντων μομφὴν εἰς τὴν ψηφοφορίαν καὶ ἕνεκα τούτου ἀπέσχον τότε. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ εἰς τὸν Νομάρχην καὶ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα διηύθυνον τηλεγραφήματα ἀόριστα. Τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον ἦτο; νὰ μεταβῇ ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ νὰ μὴ ἐξαγάγῃ παράνομόν τινα πρᾶξιν. Δεδόσθω ὅμως ὅτι εἶχον ἐνστάσεις θετικὰς, ὡρισμένας, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἠρνήθη νὰ δεχθῇ ταύτας, ὅτι δι’ ἄλλους λόγους ἰδίους δὲν ἐνέκρινον νὰ δώσωσι ταύτας διὰ τοῦ εἰρηνοδίκου. Τί κακὸν ἐκ τούτου ἐγένετο, ἐπάγον τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς; ἔχασαν τῶν ἐνστάσεών των τὸ δικαίωμα; μὴ δὲν ἐδύναντο μετὰ ταῦτα νὰ κάμουν ἐνστάσεις καὶ ἐνώπιον τοῦ Νομάρχου καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Τότε ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ οὐσιώδης ἡ ἄρνησις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ κριθῇ ἡ ἐκλογὴ ἀκυρωτέα, ὅταν ὁ νόμος περιεῖχε τὴν ἀπειλὴν τῆς ἀποῤῥίψεως ἐκπροθέσμων ἐνστάσεων. Ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ ψηφοφορία καὶ ἐπρόκειτο ν’ ἀρχίσῃ ἡ διαλογὴ, εἶπεν ὅτι δὲν ὑπογράφει ἐὰν δὲν παραδεχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔνστασίν του. Ἡ ἐπιτροπὴ, θέλουσα νὰ τελειώσῃ τὴν ἐργασίαν της, εἶπεν ὅτι τὴν ἔνστασιν δὲν τὴν παραδέχομαι νὰ τὴν καταχωρίσω, ἵνα μὴ χάνεται ὁ χρόνος τῆς περαιώσεως τῶν πρακτικῶν τῆς ψηφοφορίας, δύναται δὲ τὸ ἐνιστάμενον μέλος νὰ δώσῃ ταύτην τῷ ἀντιπροσώπῳ τοῦ Νομάρχου πρὸ τῆς διαλογῆς ἵνα καταχωρισθῇ (Θόρυβος). Μετὰ τοῦτο, κύριοι, ἔρχεται ὁ δεύτερος λόγος, ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην ἐψηφοφόρησαν τριάκοντα ἄτομα ἀπόντα, τεθνεῶτα καὶ 7 ἄλλοι ἀντ’ ἄλλων· ποῦ στηρίζεται δὲ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος; ἐκτὸς 4, 5 πιστοποιητικῶν διαφόρων ἄλλων ἀρχῶν πιστοποιησασῶν περὶ πέντε ἓξ ἀτόμων, τὰ πλείονα, τὰ πλεῖστα, σχεδὸν τὸ ὅλον στηρίζονται εἰς τὴν μαρτυρίαν δύω ἱερέων, ἐξ ὧν ὁ εἷς εἶναι πατὴρ τοῦ πρώην βουλευτοῦ Ἰωάννου Καρατζᾶ, ὀπαδοῦ καὶ ἀντιπροσώπου τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὁ δὲ ἄλλος εἶναι ὁ ἱερεὺς Βλαχάκης, τοῦ ὁποίου ὁ εἷς υἱὸς ἦτο δημόσιος εἰσπράκτωρ, ὁ δ’ ἕτερος γραμματεὺς τοῦ εἰρηνοδικείου καὶ ἀπελύθησαν. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν ἐὰν μαρτυρίαι τοιαῦται, πιστοποιήσεις ὀπαδῶν συστήματός τινος καὶ ἐνδιαφερομένων δύνανται νὰ ἔχουν ἀξιοπιστίαν τινὰ, προκειμένου περὶ τοῦ συστήματός των. Ἐκμαρτύρια τοιαῦτα παραδεκτὰ γινόμενα ἤθελον ἔχει τὸ ἀτόπημα τοῦ νὰ καθιστῶσι τοὺς δικαζομένους καὶ δικαστάς· διότι ἐμμέσως πως τοῦτο ἤθελε γίνεσθαι διὰ τῆς παραδοχῆς πιστοποιήσεων ὀπαδῶν πρὸς ὑποστήριξιν ἐνστάσεων τοῦ συστήματός των. Ἐκτὸς τούτου δὲν γνωρίζετε, κύριοι, ἀπὸ τὰς ἰδίας ἐπαρχίας σας, ὅτι πολλάκις αἱ ὀνοματεπωνυμίαι συμπίπτουσιν; Ἐγὼ αὐτὸς ἠπόρησα ποτὲ, ὅταν ἤκουσα ὅτι εἷς Δημήτριος Ἀντωνόπουλος ὑπῆρχεν ἐκδότης ἐφημερίδος τῶν Ἀθηνῶν· διότι ἔχω ἀδελφὸν Δημήτριον Ἀντωνόπουλον καλούμενον· δὲν ἦτο ὅμως ὁ ἀδελφός μου ἐκδότης τῆς ἐφημερίδος, ἀλλ’ ἕτερός τις. Ἄλλως γινώσκετε καλῶς, ὅτι οἰκογένειαι μεγάλαι περιέχουσι μέλη ἔχοντα πολλάκις τὴν αὐτὴν ὀνοματεπωνυμίαν ἕνεκα τοῦ πάππου των, διότι πάντοτε οἱ μεγαλείτεροι υἱοὶ τῶν ἐξ αἵματος συγγενῶν οἰκογενειῶν λαμβάνουσι τὸ ὄνομα τοῦ πάππου των, τοῦ ὁποίου κοινὴν ἔχουσι τὴν ἐπωνυμίαν. Καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἔχω τὴν αὐτὴν μὲ ἕνα ἐξάδελφόν μου ὀνοματεπωνυμίαν· ἐκτὸς τούτου πολλάκις συμβαίνει, ὥστε καὶ ὅλως ξένοι πρὸς ἀλλήλους νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν ὀνοματεπωνυμίαν. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ποία εἶναι ἡ ἀπόδειξις ὅτι οἱ πιστοποιούμενοι ὡς ἀπόντες καὶ τεθνεῶτες εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες κατὰ τὰ πρακτικὰ τῆς ψηφοφορίας παρίστανται ὑπάρχοντες καὶ ψηφοφορήσαντες ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ; Ἐκτὸς τούτου ὑποτεθείσθω ὅτι διέλαθέ τις τὴν προσοχὴν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐψηφοφόρησεν ἀντ’ ἄλλου, εἰ καὶ μὴ ἔχων δικαίωμα· διότι, ὡς σᾶς εἶναι γνωστὸν, εἰς πολυπληθεῖς πόλεις εἶναι ἀδύνατον εἷς ἄνθρωπος ἢ καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ ὁλόκληρος νὰ γνωρίζῃ ἐξ ὄψεως καὶ νὰ διακρίνῃ πάντα τὰ μέλη ἑνὸς δήμου. Καὶ εἰς ἄλλα μέρη συμβαίνει τὸ τοιοῦτον· ἐδῶ ἐν Ἀθήναις ἦσαν ἄλλοτε 400 τοιοῦτοι ψηφοφόροι προσβληθέντες ὅτι παρέστησαν ἀντ’ ἄλλων καὶ ἐψηφοφόρησαν. Ἀλλὰ ποία ἀπόδειξις ὅτι οἱ κακῶς ἐν Παμίσῳ τυχὸν ὀλίγοι ψηφοφορήσαντες ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὅτι οὗτοι δὲν ἦλθον ἐν γνώσει τῶν ἀντιθέτων μας νὰ ψηφοφορήσουν διὰ νὰ ὑπάρχῃ κατόπιν εἷς λόγος κατὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς; Ποῖος εἶχε τὸ συμφέρον εἰς τοιαύτην δολιότητα; ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴχομεν τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ δήμου; ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες σχεδὸν τὴν παμψηφίαν τοῦ δήμου ἠθέλομεν προέλθει εἰς τὴν μεγίστην μωρίαν νὰ κηλιδώσωμεν δι’ 20 καὶ 30 ψήφων τὸ ἐκ τῶν προτέρων γνωστὸν τῆς ἐκλογῆς ἀποτέλεσμα, ἢ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπῆρχον μειοψηφοῦντες κατὰ πολὺ ἐφρόντισαν ἀφ’ ἑνὸς νὰ αὐξήσωσι τὰς ψήφους των δι’ εἰκονικῶν, καὶ ἐν καιρῷ ἀποτυχίας νὰ ἔχωσιν ἕνα πρόχειρον ἰσχυρὸν κατὰ τῆς ἐκλογῆς λόγον; Ἀλλὰ πότε ἐψηφοφόρησαν οἱ τοιοῦτοι 20–30 προσβαλλόμενοι; τὴν πρώτην, τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, ὅτε τὸ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τὸ ἀντίθετον ὑπογράφει καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του βεβαιοῖ, ὅτι μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, δηλ. τῆς τρίτης τῆς ψηφοφορίας, ἐψηφοφόρησαν 1000 ἐν τάξει καὶ νομιμότητι. Ἂν λοιπὸν πράγματι οἱ φίλοι μας κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἔφερον τοὺς εἰκονικοὺς ἐκλογεῖς, ἤθελε βεβαιώσει τὸ ἀντίθετον μέλος, ὁ κ. Ἡλίας Σάῤῥας, διὰ τῆς ὑπογραφῆς του, ὅτι μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, συμπαραλαμβανομένης, εἶχον ψηφοφορήσει χίλιοι καὶ ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνεργήθη ἐν πλήρει τάξει καὶ νομιμότητι; δὲν ἤθελε φέρει τὴν ἔνστασίν του; ἤθελεν ὑπογράψει; ἰδοὺ τὶ λέγουν τὰ πρακτικὰ· «ἐψηφοφόρησαν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τῆς ὥρας ταύτης ἐκλογεῖς 1000 μεθ’ ὅλης τῆς νομιμότητος καὶ ἡσυχίας». Κρίνατε τώρα, μετὰ τὴν ἐπίσημον ταύτην διαβεβαίωσιν τοῦ ἀντιθέτου μέλους, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ἀποδίδεται δικαίως εἰς ἡμᾶς ἡ λαθραία εἰσαγωγὴ ἄλλων ἀντ’ ἄλλων ψηφοφόρων. Νομίζω, κύριοι, ὅτι εὐσυνείδητοι ἄνδρες δὲν δύνανται ποτὲ ἐν πεποιθήσει νὰ παραδεχθῶσι τὸ τοιοῦτον. Εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ των οἱ ἀντίθετοι φέρουν, ὅτι ἐφέτος ἔλαβον ἐγὼ μὲν 60 ψήφους πλείονας ἢ πέρυσιν, ὁ δὲ ἀντίθετος συνδυασμὸς δὲν ἔλαβεν ὅσας ἔλαβεν ἄλλοτε. Ἀγνοεῖτε ὅμως, κύριοι, καὶ εἶχε δίκαιον ἡ μειοψηφία τοῦ τμήματος νὰ προέλθῃ εἰς αὐτὰς τὰς σκέψεις, ὡς ἀγνοοῦσα ἐπίσης ὅτι ἐφέτος εἰς τὸν συνδυασμὸν τὸν ἐδικόν μας εἴμεθα δύω δημόται Παμίσου, ἐν ᾧ εἰς τὸν ἀντίθετον οὐδεὶς ὑπῆρχεν. Ὁ δῆμος Παμίσου εἶναι ὁ πρωτεύων τῆς ἐπαρχίας δῆμος. Ἐννοεῖτε ἑπομένως ὅτι ὁ πρωτεύων δῆμος, ἀποκλειόμενος τοῦ συνδυασμοῦ, ἤθελε θεωρήσει τοῦτο προσβολὴν, ἤθελεν ὑποστηρίξει σπουδαίως τὸν περικλείοντα μέλη του συνδυασμὸν καὶ ἤθελε δείξει τὴν ἀγανάκτησίν του κατὰ τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ διὰ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας. Ἰσχυρίζονται πρὸς τούτοις οἱ ἀντίθετοι, ὅτι ἀπεκλείσθησαν τῆς ψηφοφορίας 250 συμπαθοῦντες ὑπὲρ αὐτῶν ἐκλογεῖς, καὶ ὅτι τοῦτο βεβαιοῦν μὲ ἀναφορὰν φέρουσαν ὑπογραφὰς 27 ἀνδρῶν. Πρὸς τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον ἐνθυμήθην, κύριοι, τὰ μακαρίτικα σακούλια καὶ τὰς σαπουνοκασσέλας, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε διέτρεχον ἐνταῦθα μὲ γέλωτας καὶ μηκτυρισμοὺς καὶ κατεστάθησαν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, παροιμιώδεις. Ἀλλὰ πῶς τὸ βεβαιοῦν τοῦτο; μὲ μίαν ἀναφορὰν 27 ἐκλογέων, τῶν ὁποίων αἱ ὑπογραφαὶ εἶναι μὲ μίαν χεῖρα γεγραμμέναι!

§105Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἐθεωρήσαμεν σπουδαῖον αὐτό.

§106Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλὰ, τὸ ἀποσύρω. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι οἱ ἀντίθετοί μας ἐζήτησαν νὰ εἰσαγάγωσιν εἰκονικὰ ψήφους, ὅτι ἐφρόντισαν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους πῶς νὰ ῥίψωσι μομφὴν κατὰ τῆς ἐκλογῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἀδιακόπως εὑρίσκετο ἡ ἐπιτροπὴ εἰς ἀδιάκοπον ἀγωνίαν, προσπαθοῦσα νὰ προλάβῃ τὴν τοιαύτην τάσιν. Ἐφρόντιζεν ἡ ἐπιτροπὴ πῶς νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς, ἀνακαλύπτουσα τοὺς πραγματικοὺς ἐκλογεῖς καὶ ἀποπέμπουσα τοὺς εἰκονικούς. Δύω ἐκλογεῖς, περὶ τῆς ταυτότητος τῶν ὁποίων ἡ ἐπιτροπὴ ἐδίστασεν, ἐψηφοφόρησαν συνεπεία ἐγγράφου τοῦ δημάρχου περὶ τῆς ταυτότητός των, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν πρακτικῶν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω περὶ τοῦ δήμου Παμίσου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ μεγάλοι λόγοι, οἵτινες ἐπροκάλεσαν τὸν κύριον εἰσηγητὴν καὶ τὴν μειονοψηφίαν τοῦ τμήματος νὰ προτείνωσι τὴν ἀκύρωσιν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἵτινες ἐθεωρήθησαν σπουδαῖοι πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς μας, ἀλλ’ οἵτινες εἰς ἄλλας περιστάσεις ἔτυχον τῆς ἐπιδοκιμασίας αὐτῶν τῶν ἰδίων, οἵτινες προτείνουν σήμερον δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους τὴν ἀκύρωσιν. Δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας διὰ νὰ μὴ κατέλθω εἰς τὸ στάδιον τῶν προσωπικοτήτων. Μετὰ ταῦτα ἔρχομαι εἰς τὸν πολυθρύλλητον δῆμον τῆς Ἰθώμης. Καὶ τοῦ δήμου τούτου ἐπίσης προτείνεται ἡ ἀκύρωσις ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ καὶ τῆς μειοψηφίας τοῦ τμήματος· διατί; πρῶτον, διότι εὑρέθησαν σφαιρίδια, περὶ ὧν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τέλους γενικώτερον, καὶ δεύτερον, διότι ἐψηφοφόρησαν ἄλλοι ἀντ’ ἄλλων. Μὲ τὸν θετικώτερον διαβεβαιῶ τρόπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἐψηφοφόρησαν ἄλλοι ἀντ’ ἄλλων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ ἐκεῖ ἠθέλησαν μερικοὶ, πέντε ἢ ἓξ, νὰ ἔλθουν νὰ ψηφοφορήσουν ἀντ’ ἄλλων, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τοὺς εἶπε, δὲν εἶσθε σεῖς οἱ πραγματικοὶ ἐκλογεῖς, καὶ τοὺς ἀπέπεμψεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ προσβάλλητε ἐκλογὴν, περὶ τοῦ κύρους τῆς ὁποίας αὐτοὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀντιθέτων καὶ τὰ δύω μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς λέγουν ὅτι διεξήχθη μεθ’ ὅλης τῆς νομιμότητος καὶ τάξεως μέχρι τέλους; Ἀκούσατε τὰ πρακτικὰ τί ἀναφέρουν· «διαρκεσάσης τῆς ψηφοφορίας μέχρι τῆς σήμερον, 30 Ἰανουαρίου, καὶ ὥρας 5ην μ.μ..... διεξήχθη μεθ’ ὅλης τῆς τάξεως καὶ νομιμότητος». Αὐτὰ λέγει ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ πράξεώς της, ἡ ὁποία φέρει τὴν ὑπογραφὴν οὐ μόνον τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ καὶ τοῦ προέδρου αὐτῆς, ὄντος ἐναντίου μας, ἑνὸς μέλους ἐπίσης ἐναντίου μας, καὶ ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἀντιθέτων μας. Ἐν τούτοις ἔρχεται σήμερον ἡ μειοψηφία τοῦ τμήματος καὶ προτείνει τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς. Ἂν ὅμως ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὸ περυσινὸν ἀποτέλεσμα, τὸ ἐπὶ τῆς μικτῆς πρωθυπουργίας, ὅτε τὸ θάῤῥος τῶν ἀντιθέτων ἦτο διπλάσιον ὡς ἐκ τῆς σκανδαλώδους ὑποστηρίξεώς των παρὰ τῆς ἐξουσίας καὶ ὡς ἐκ τῆς φανατικῆς ἐνεργείας των καθ’ ἡμῶν, ἤθελε πληροφορηθῆ, ὅτι τότε ἐλάβαμεν ψήφους 676, ἐνῷ ἐφέτος μόλις 572, ἤτοι ὀλιγωτέρας 100. Ἐν ᾧ πέρυσιν, ὅτε ὁ ἐγχώριος Κλεφτόγιαννης, κομματάρχης τῶν ἀντιθέτων μας, ὑπῆρχε γραμματεὺς τῆς ἐφορείας καὶ διέθετο ὅλους τοὺς ἀπαριθμητὰς καὶ ἐπιστάτας, ἐλάβαμεν ψήφους πλείονας ἢ ἐφέτος, ἔρχονται νῦν καὶ μᾶς φιλονεικοῦσι τὰς ληφθείσας ὀλιγωτέρας! Ἐν ᾧ πέρυσιν, ὅτε ἦσαν κουμπάροι των ἢ συγγενεῖς των ἀποσπασματάρχαι, ἐλάβομεν, ὡς ἐξέθηκα, ἑκατὸν πλείονας ἢ ἐφέτος ψήφους, θέλουσι νὰ θέσωσιν εἰς ἀμφιβολίαν τὰς ὁποίας ἐλάβομεν ὀλιγωτέρας ψήφους καὶ νὰ ὑποστηρίξωσιν, ὅτι εἶναι ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ ἡμῶν, καίτοι μειονοψηφησάντων τοῦ περυσινοῦ. Τοῦτο ὑπερβαίνει πάντα ὀρθὸν συλλογισμὸν, καταστρέφει πᾶν δίκαιον καὶ καταδεικνύει ἀπροκαλύπτως τὴν τάσιν εἰς τὴν πλάσιν λόγων ἀκυρώσεως ἐν ἐλλείψει πραγματικῶν. Μετὰ τὸ τέλος τῆς ἐκλογῆς ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ἔνστασις· ποῦ δ’ ἐγένετο αὕτη; εἰς τὰς Καλάμας. Μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκλογῆς ὁ ἀνακριτὴς κύριος Ὀθωναῖος ἔπρεπε νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του πρὸς τοὺς ἄνδρας τῶν γνωστῶν συμπαθειῶν του. Προέβη λοιπὸν εἰς τὴν ἔκθεσιν γεγονότων ἰδανικῶν καὶ προδιδόντων μόνον συμπαθείας, τὴν τάσιν καὶ σκοπόν του. Ὁ Ὀθωναῖος, διωρισμένος πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐν Καλάμαις ὡς πρωτοδίκης, νενυμφευμένος ἐκεῖ, ἔχων συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας καὶ παρασυρόμενος ὡς ἄνθρωπος ὑπὸ τούτων, ἑπόμενον ἦτο νὰ φροντίσῃ νὰ ῥίψῃ μομφὴν ἐπὶ ἐκλογῆς καθαρᾶς, καθαρωτάτης, ἀλλ’ ἀντιστρατευομένης πρὸς τὰς συμπαθείας καὶ ὀνειροπολήματα προσδοκωμένων συμφερόντων. Τοῦτο, κύριοι, προκύπτει οὐ μόνον ἀπὸ τὰ πρακτικὰ, ἀλλὰ καὶ ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἔκθεσίν του· ἐξ αὐτῆς θέλετε πληροφορηθῆ, ὁποῖός τις εἶναι ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἂν ἡ ἔκθεσίς του ᾖναι εἰλικρινὴς ἢ ὄχι.

§107ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Πόσα ἔτη ἔχει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν;

§108ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρω ἐγώ; δέκα, δεκαπέντε ἔτη.

§109ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἡ σύζυγος τοῦ Ὀθωναίου μήπως ἔχει συγγένειαν μὲ τὴν σύζυγον τοῦ Λυμπεροπούλου;

§110ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγνοῶ τοῦτο· ἀλλὰ τί σημαίνει ἡ συγγένεια; Καὶ ἐγὼ ἔχω συγγενεῖς καθημένους εἰς τὴν πτέρυγα, τῆς ὁποίας μέρος ἀποτελεῖτε, ἀλλ’ ἐξ ἰδιαιτέρων συμφερόντων, ἀντικειμένων πρὸς τὰ ἐμὰ, θέλουσι μὲ καταψηφίσει. Εἰς τὴν αὐτὴν μερίδα ἔχω καὶ προσωπικοὺς φίλους, τοὺς ὁποίους σέβομαι καὶ οἱ ὁποῖοι μὲ ἀγαπῶσιν, ἀλλ’ εἰς τὴν πολιτικὴν οὐδαμῶς ἐπιβάλλει ἡ συγγένεια ἢ ἡ προσωπικὴ φιλία. Ἐγὼ εἶπον πῶς εἶναι τρία ἔτη πρωτοδίκης ἐν Καλάμαις.

§111ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦλθε πρὸ τριῶν ἐτῶν καὶ προσέφερε τὴν ὑποταγήν του· ... (θόρυβος).

§112ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι ἡ μετ’ ἐπιστασίας ἀνάγνωσις τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Ὀθωναίου προδίδει τοῦτο.

§113ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Καὶ ἡμεῖς διομολογοῦμεν, ὅτι καθ’ ὅλα τ’ ἄλλα εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου αὐτοῦ· ἀλλ’ αὐτὰ τὰ 138 σφαιρίδια πῶς εὑρέθησαν;

§114ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὸ ἐλέγετε ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ μόνος λόγος, ἤθελον παραλείψει τοὺς ἄλλους. Ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ ὄχι διὰ νὰ μεταβάλω τὴν γνώμην σας, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω πῶς διεξήχθη ἡ ἐκλογὴ αὐτὴ, διότι βεβαίως τὰς πεποιθήσεις του ἔχει ἕκαστος ἐσχηματισμένας δυστυχῶς ἔξωθεν τοῦ περιβόλου, καὶ πρὶν ἢ εἰσέλθῃ ἐνταῦθα ἔχει τὴν ἀπόφασίν του κατηρτισμένην συνεπείᾳ τῶν δοξασιῶν τοῦ κόμματος. Δὲν θέλω ἀφήσει κἀνένα λόγον χωρὶς νὰ τὸν ἐξετάσω. Ὁ κ. Ὀθωναῖος ἐν τῇ ἐκθέσει του ἐκτίθησιν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι διῃρημένη εἰς πλειοψηφίαν καὶ μειοψηφίαν, καὶ ἡ μὲν μερὶς τοῦ Σπήλ. Ἀντωνοπούλου ἦτο θρασεῖα καὶ οἱονεὶ πεποιθεῖα εἰς τὴν ὑπεροχήν της, ἡ δὲ τοῦ Κουμουνδούρου δειλὴ καὶ ἀγωνιζομένη νὰ ὑπερασπίζηται τὰ δίκαιά της. Ἐλησμόνησεν ὅμως ὅσα εἶχεν ἀναφέρει ἐν τῇ δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ σελίδι τῆς ἐκθέσεώς του, ὅτι δηλαδὴ ἀμφότεραι αἱ μερίδες ἐκ φανατισμοῦ ἤρχοντο εἰς ἔριδας, καὶ ὅτι αὐτὸς διὰ τῆς παρεμβάσεώς του κατέπαυε ταύτας, ἐν ᾧ ἂν ἦσαν ἀληθῆ τὰ παρακατιὸν περὶ δειλίας τῆς μερίδος τοῦ Κουμουνδούρου ἐκτιθέμενα, δὲν ἤθελον γίνεσθαι αἱ ἔριδες καὶ συγκρούσεις καὶ δὲν ἤθελεν εὑρίσκεσθαι αὐτὸς οὗτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κοπιάζῃ καὶ νὰ ἀγωνίζηται πρὸς κατεύνασίν των. Ὁ εἰρημένος ἀνακριτὴς ἐκθέτει, ὅτι δειλὸν ἦτο τὸ κόμμα τοῦ Κουμουνδούρου· δὲν τὸν ἐσύμφερεν ὅμως ν’ ἀναφέρῃ ὅτι ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς ἐνώπιον τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ τούτου τοῦ ἀνακριτοῦ δὲν ἦτον τοῦτο τὸ δειλότερον, ἀλλὰ τὸ θαῤῥαλεώτερον, καὶ μάλιστα παρόντος τοῦ ἀνακριτοῦ, ὅστις ἀπ’ ἀρχῆς ἕως τέλους ἔμενεν ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀνήκων εἰς τοὺς ἀντιθέτους μας, ἐπετέθη καθ’ ἑνὸς μέλους τῆς ἐπιτροπῆς ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας καὶ τὸ ἐκτύπησε, καὶ ὅτι ἐπίσης ἓν ἕτερον μέλος τῆς ἀντιθέτου μερίδος ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ τοῦ γραμματέως τῆς ἐπιτροπῆς. Ταῦτα βεβαιοῦνται ἀπ’ αὐτὰ τὰ πρακτικά· ὁ ἀνακριτὴς ὅμως τὰ παρέλειψε, διότι ἡ ἔκθεσις τῶν γεγονότων τούτων δὲν ἐσύμφερε πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀνακριτὴς, ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ ὁποίου ἡ μειονοψηφία τοῦ τμήματος στηρίζει τὸ πλεῖστον τὴν γνώμην της περὶ ἀκυρώσεως τῆς ψηφοφορίας τοῦ δήμου τούτου. Τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὁ πρόεδρος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ ἓν μέλος προσέβαλλον ἕτερον μέλος καὶ τὸν γραμματέα τῆς ἐπιτροπῆς, ἄλλοι ἀνήκοντες εἰς τὸ αὐτὸ ἀντίθετον σύστημα λιθοβολοῦν κατὰ τοῦ καταστήματος καὶ καταμηνύονται· Ὁ ἀνακριτὴς ὅμως, μὴ δυνάμενος νὰ παραποιήσῃ ὁλοσχερῶς τὸ γεγονός, τὴν κατὰ τοῦ καταστήματος τῆς ἐκλογῆς λιθοβόλησιν, περιορίζεται ν’ ἀναφέρῃ ἐν τῇ ἐκθέσει του ἁπλῶς ὅτι ἔῤῥιψάν τινες λίθους, παρασιωπᾷ δὲ νὰ κατονομάσῃ τοὺς ῥίψαντας αὐτοὺς, ἐν ᾧ ἡ μήνυσις καταγγέλλει, ὅτι ἦσαν ἐκεῖνοι καὶ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ἀντιθέτων. Τοῦτο ὅμως δὲν συνετέλει εἰς τὸν πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς σκοπὸν τοῦ ἀνακριτοῦ, ὅστις διατελῶν ἐνιστάμενος μᾶλλον αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων, καὶ φροντίζων νὰ πλάσῃ λόγους ἀκυρώσεως, συμφέρον εἶχε νὰ παρασιωπήσῃ τοιαῦτα γεγονότα καταστρέφοντα ἄρδην τὸν σκοπόν του, καὶ νὰ συντάξῃ ἐνστάσεις, ὁποίας δὲν εἶχον τὴν τόλμην νὰ πλάσωσιν αὐτοὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι μετὰ τὴν διὰ τῆς ὑπογραφῆς των ἐν τοῖς πρακτικοῖς διομολογίαν τῶν δύω οἰκείων μελῶν καὶ ἀντιπροσώπων των, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη ἐν πληρεστάτῃ τάξει καὶ νομιμότητι. Ἂν ἐπιθυμῆτε, δύναμαι νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὰ πρακτικὰ καὶ τὸ ἀντιστοιχοῦν μέρος τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀνακριτοῦ.

§115ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§116ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ ταῦτα, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸν περιβόητον δῆμον Ἀνδανείας, ὅστις ἐπέσυρε τὴν ὀργὴν, τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ κοινοῦ, ὅστις κατέστη ἀντικείμενον συζητήσεως, διότι τὰ ἰδιαίτερα διατρέξαντα περιστατικὰ διευκόλυνον τὰς ψευδεῖς διαδόσεις, δούσας ἀφορμὴν εἰς σχόλια. Λέγουν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου τούτου σκοπίμως ἀνέβαλεν τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ μίαν ἡμέραν διὰ νὰ γνωσθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἄλλων δήμων καὶ ὁδηγηθῶσιν εἰς καλπονοθεύσεις. Δὲν εἶναι τοῦτο, κύριοι, ἀληθές. Ἡ ἐπιτροπὴ εὑρέθη εἰς ἀναπόδραστον ἀνάγκην νὰ προέλθῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν ταύτην. Εἰς τὸ χωρίον Διαβολίτσιον, πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Ἀνδανείας, ἐγένετο σύγκρουσις καὶ λυπηρὰ γεγονότα ἐπῆλθον. Τὴν ἡμέραν ἐκείνην, τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, συνέβη ὄντως ἄσχετος τῶν ἐκλογικῶν σύγκρουσις μεταξὺ ἑνὸς στρατιώτου καὶ ἑνὸς πολίτου· ἀλλὰ δυστυχῶς, καθὼς ἴσως καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα μέρη, πολλῷ μᾶλλον εἰς τὴν Μεσσηνίαν, ὅπου ἀναμιγνύονται καὶ ἱερεῖς, εἷς ἱερεὺς, ἀδελφὸς τοῦ δημάρχου, ἐπετέθη κατὰ τῶν στρατιωτῶν δι’ ὕβρεων κλπ. ἐρεθισθεὶς δὲ ἐκ τούτου εἷς στρατιώτης ἐκτύπησεν ἕνα πολίτην, καὶ ἕτερος τὸν ἱερέα ἐλαφρῶς διὰ τοῦ κοντακίου. Τότε παρουσιάζεται ὁ δήμαρχος καὶ κράζει τοὺς πολίτας εἰς τὰ ὅπλα διὰ νὰ κτυπήσουν τοὺς στρατιώτας. Τοῦτο βεβαιοῦται καὶ ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομάρχου. Καταλαμβάνουσιν οἱ πολῖται τὰς ἐπικαιροτέρας οἰκίας συνεπείᾳ τῆς προσκλήσεως τοῦ δημάρχου, ὀχυροῦνται καὶ ἑτοιμάζονται νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ τῶν στρατιωτῶν. Ἐκ τούτων κατανοεῖτε εἰς ποίαν κατάστασιν περιῆλθε τὸ χωρίον Διαβολίτσιον· φόβος ἐξεγείρεται εἰς τοὺς φιλησυχοτέρους, καὶ ἀπευκταῖα ἐπαπειλοῦνται ὡς εἰκός· τοιαύτη κατάστασις ἀναφυομένη, προμηνύει κακὰ πανταχοῦ καὶ ἰδίως ἐν Μεσσήνῃ, ἔνθα τὰ πάθη εἰσὶν ἐξημμένα. Βλέπων τις τὰς οἰκίας κατειλημμένας ὑπὸ ἐνόπλων, νομίζετε ὅτι δύναται νὰ ᾖναι ἀπαθής; ἤθελεν εἶσθαι μωρὸς καὶ ἀνόητος ὅστις ἤθελεν ἐκθέσει ἑαυτὸν εἰς τοιοῦτον κίνδυνον, μεταβαίνων νὰ ψηφοφορήσῃ. Τίς ἤθελε τολμήσει νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς; Οὐδεὶς βεβαίως. Ἂς μάθωσι δ’ οἱ ἀγνοοῦντες, ὅτι καὶ τὴν δευτέραν ἡμέραν ἐπήγαινον πολὺ ἐκλογεῖς μὲ δειλίαν. Ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ὅλοι ἐκινδύνευον. Τὸ ἐκτεθὲν γεγονὸς συνέβη κατὰ τὴν εἰς ἔναρξιν τῆς ἐκλογῆς ὡρισμένην ἡμέραν εἰς τὴν μίαν μετὰ μεσημβρίαν ὥραν, ὅτε εἶχον γείνει ὅλαι αἱ προπαρασκευαστικαὶ πράξεις καὶ ἔμελλε νὰ γείνῃ ἔναρξις τῆς ψηφοφορίας. Παρὼν ὁ ἀνακριτὴς ἐφρόντισεν ἀληθῶς περὶ τῆς τάξεως, ἐκκενώσας τὰς οἰκίας· ἀλλὰ μέχρις οὗ γείνῃ ἡ ἐκκένωσις ἐπῆλθεν ἡ δευτέρα μ.μ. ὥρα. Ἄν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐφέρετο δολίως, ἂν δὲν ἐφέρετο εἰλικρινῶς, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἤθελε νὰ περιορίσῃ τὴν πρώτην ἡμέραν, καὶ ἀποκλείσῃ ψηφοφόρους, δὲν ἠδύνατο, κύριοι, ν’ ἀφήσῃ πέντε, δέκα ἢ καὶ δεκαπέντε φίλους της νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ ἑπομένως νὰ κλείσῃ τὰς κάλπας, καὶ νὰ ὠφεληθῇ οὕτω ἀπὸ τὴν ματαίωσιν τῆς ψηφοφορίας τῆς πρώτης ἡμέρας; Φρονῶ, ὅτι πάντες συνομολογεῖτε, ὅτι κάλλιστα καὶ ἄνευ εὐθύνης ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐνισχυομένη μάλιστα καὶ ἀπὸ τὰς περὶ τούτου παρατηρήσεις τοῦ ἐν Ἀνδανείᾳ ἀνακριτοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ πιστῶς ἐκπληροῦσα τὸ καθῆκόν της, εἶπεν, ὄχι, οὐδεὶς πρέπει νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς ματαιωθείσης ψηφοφορίας τῆς μιᾶς ἡμέρας, οὐδεὶς πρέπει νὰ ἀποστερηθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς ψηφοφορίας διὰ τὴν ἔλλειψιν χρόνου, ἀλλὰ τοὐναντίον πρέπει νὰ δοθῇ, εἰ δυνατόν, καὶ περισσότερος καιρός. Ἀντὶ δὲ νὰ ἰσχυρίζωνται οἱ ἀντίθετοι ὅτι περιωρίσθη ἡ τετραήμερος προθεσμία, ἐξ ἐναντίας ἔπρεπε νὰ εἴπουν, ἐὰν ἦσαν εἰλικρινεῖς, ὅτι παρετάθη αὕτη, διότι τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ σύγκρουσις καὶ ἀνεβλήθη ἡ ψηφοφορία, εἶχον γείνει ὅλαι αἱ προπαρασκευαστικαὶ ἐργασίαι καὶ δὲν ὑπελείπετο ἢ ἡ ἔναρξις τῆς ψηφοφορίας τὴν ἑπομένην ἡμέραν, ὅπερ καὶ ἐγένετο, οἰκονομηθέντος οὕτω ὑπὲρ τῆς ψηφοφορίας τοῦ χρόνου τοῦ ἀπαιτουμένου εἰς τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας. Καὶ τὴν τελευταίαν ἡμέραν ἡ ψηφοφορία παρετάθη ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, κατὰ τὰ πρακτικά, πλέον τοῦ ὡρισμένου χρόνου. Λέγουν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε ν’ ἀποδιώξῃ ψηφοφόρους. Ὄχι, κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο· δὲν ἐπαρατήρησεν ὁ εἰσηγητὴς καλῶς τὰ ἔγγραφα. Ταῦτα ἀποδεικνύουσι ψευδῆ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον· διότι ἐνῷ ἰσχυρίζονται ἀφ’ ἑνὸς οἱ ἴδιοι ἀντίθετοι, ὅτι ἦλθον 350 ἐκλογεῖς νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ ἀπεκλείσθησαν, ἀφ’ ἑτέρου πλάττουσιν ἄλλον λόγον ἀκυρώσεως. Βιαίως ἀπεπέμφθη, λέγουν, εἷς ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Κροντήρη ἀπὸ ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι τότε ἔλαβον καιρὸν φίλοι μας καὶ ἐκαλπονόθευσαν· ἀλλὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται ἀκατανόητον· διὰ τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τὴν Μεσσηνίαν, εἶναι εὔκολον νὰ τὸ λέγουν· ἀλλ’ ἂς μάθουν, ὅτι ἐν Μεσσηνίᾳ ἡ βιαία ἐκδίωξις ἑνὸς ἀντιπροσώπου ἀπὸ τῆς κάλπης ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς διοικητικῆς καὶ στρατιωτικῆς ἀρχῆς ἤθελε γείνει ἀφορμὴ μεγάλων κακῶν καὶ δυστυχημάτων. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς σᾶς λέγουν, ὅτι εἴχομεν ψηφοφόρους πλῆθος, τοὺς ὁποίους δὲν ἄφησαν νὰ ψηφοφορήσουν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅτι ἕν μέλος ἐξεδίωξε τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Κροντήρη. Ἀλλ’ ἐὰν τοιοῦτόν τι συνέβαινε, δὲν ἤθελον ἐπιτεθῆ κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς οἱ ἔξωθεν ἱστάμενοι καὶ ἀποκλεισθέντες ἐκλογεῖς; δὲν ἤθελον κατακερματίσει ταύτην; Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γείνωσι τοιαῦτα ἐν Μεσσηνίᾳ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς ἀρχῆς· τοιαύτη δὲ σύμπραξις οὔτε καταγγέλλεται, οὔτε ἐκ τῶν πρακτικῶν προκύπτει. Ὅθεν ἢ ἡ βιαία ἐκδίωξις τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Κροντήρη εἶναι ψευδής, ἢ ἡ συῤῥοὴ καὶ ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν 350 ἐκλογέων· διότι οὗτοι καὶ ἐκ τοῦ ἐρεθισμοῦ τοῦ ἀποκλεισμοῦ των καὶ ἐκ τῆς βιαίας ἐξώσεως τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Κροντήρη ἐκ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας ἤθελον ἐξωθηθῆ νὰ εἰσβάλωσιν εἰς τὸ ἐκλογικὸν κατάστημα καὶ νὰ προσβάλωσι τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ σιωπὴ ὅμως καταδεικνύει ψευδῆ εἴτε τὸν ἕνα εἴτε τὸν ἕτερον ἰσχυρισμόν των· τὸ δὲ ψεῦδος τοῦτο ἐξελεγχόμενον ἀφαιρεῖ ἀπὸ πάντα εὐσυνείδητον τὴν πρὸς τοὺς ἐνισταμένους τούτους πίστιν. Ἐκτὸς τούτου τὸν περὶ ἀποκλεισμοῦ ἐκλογέων ἰσχυρισμὸν ἐξάγει ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς σας ὡς βέβαιον ἐκ τοῦ ὅτι ἐνῷ ὁ κατάλογος περιέχει 1400 ἐκλογεῖς, ἐψηφοφόρησαν μόνον 770. Δύνασθε, κύριοι, ὑμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐπικυρώσατε ἐκλογὰς μὲ περισσοτέραν ἔλλειψιν, νὰ παραδεχθῆτε τοιοῦτον λόγον; Εἰς τὴν Ἑλλάδα ζῆτε ὅλοι· ῥίψατε ἓν βλέμμα εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ θὰ ἴδετε, ὅτι ἐφέτος οὐδαμοῦ ἐψηφοφόρησεν ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων ὡς ἐκ τῆς ἀδιακόπου κατὰ τὴν ἐκλογὴν βροχῆς. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Καλαμῶν, θέλετε πληροφορηθῆ ὅτι τοῦ δήμου τούτου, ὅστις σύγκειται ἀπὸ τὴν πόλιν καὶ 4 ἢ πέντε χωρία, μόλις ἡμίσειαν ὥραν ἀπέχοντα τῆς πρωτευούσης, ὁ κατάλογος ὁ ἐκλογικὸς περιέχει 2845 ψηφοφόρους, ἐξ ὧν ἐψηφοφόρησαν μόνον 1700, ἤτοι 1145 ἐλάσσονες τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου. Εἰς τὸν δῆμον Φαλαισίας τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως ἐκ 2100 ἐκλογέων ἐψηφοφόρησαν μόνον 1300, ἤτοι 800 ἐλάσσονες. Εἰς τὸν δῆμον Βουφράσου τῆς ἐπαρχίας Πυλίας ἐκ 1596 ἐψηφοφόρησαν 1084, ἤτοι 502 ἐλάσσονες. Αὐτὸ δὲ τοῦτο συνέβη καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἰδίως εἰς ἕνα δῆμον τῆς ἐπαρχίας Ὄρους τοῦ φίλου μου κ. Κωσταντᾶ, τὸν τῶν Κασωπαίων. Ὁ δῆμος οὗτος περιέχει 1381 ἐκλογεῖς κατὰ τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ἐψηφοφόρησαν δὲ μόνον 273· ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι εἶναι πολὺ εἰλικρινέστεροι, δὲν εἶναι, φαίνεται, ἐξησκημένοι εἰς πονηρίας, ὁποίας ἔχουσιν ἄλλοι· ὅθεν εἰς τὴν ἔνστασιν ἀνήνεγκον τὸν πραγματικὸν λόγον, τὸν χειμῶνα, ὡς αἰτίαν τῆς παρακωλύσεως τῶν ψηφοφόρων, καὶ ἐζητήσαντο τὴν ἀκύρωσιν. Ἀνέφερον οὗτοι τὴν ἀλήθειαν καὶ δὲν κατέφυγον εἰς τὸ ψεῦδος ὅτι ἀπεκλείσθησαν· ἡ δὲ εἰσηγητικὴ ἐπιτροπὴ σας, καλῶς ποιοῦσα, εἶπεν ὅτι ὑπῆρξεν ἀνωτέρα βία καὶ δὲν εἶναι ὁ λόγος οὗτος ἰσχυρὸς πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἐψηφοφόρησαν ἀληθῶς 1300 ἄλλοτε ἐν τῷ δήμῳ Ἀνδανείας, ἀλλὰ, καθὼς καὶ ὁ κ. Μποῦτος ἐβεβαίωσεν ἐνώπιον τοῦ τμήματος, ὁ κατάλογος ὁ παλαιὸς ἐμειώθη κατὰ 230 ἐκλογεῖς ἀπόντας, τεθνεῶτας καὶ ἄλλους, ὥστε διά τε τὴν ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ μείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων καὶ διὰ τὸν χειμῶνα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπαιτήσητε τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τῶν ψηφοφόρων, τὸ ὁποῖον ἦτον ἄλλοτε· ἄλλως, ἐν Ἀνδανείᾳ μεταξὺ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου τούτου καὶ τριῶν χωρίων, Κωνσταντίνων, Μπούγα καὶ Γλιάτα, ἀριθμούντων περὶ τοὺς 200 ἐκλογεῖς μὴ ψηφοφορήσαντας, εἶναι εἷς ποταμὸς καλούμενος Δάγλαρης (Ἠλέκτρα), ὁ ὁποῖος εἶχε πλημμυρήσει καὶ ἐμπόδιζε τὴν διάβασιν· μεταξὺ δὲ τῆς πρωτευούσης καὶ ἄλλου χωρίου, καλουμένου Σανδανίου, εἶναι ἕτερος ποταμὸς Χάραδρος εἰς τὴν ἀρχαιότητα καλούμενος (Τσαμὶ), ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς πλημμυρήσας ἐμπόδισε τοὺς ψηφοφόρους ἀμφοτέρων τῶν μερίδων· τόσον δὲ βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὥστε ἐὰν ἐξετάσητε τὸν ὑπ’ ὄψιν τοῦτον φάκελλον, θέλετε ἀνεύρει, ὅτι τὴν ἡμέραν ἐκείνην ὁ κ. Πεῤῥωτῆς ἐπὶ κεφαλῆς ἐνόπλων μεταβαίνων εἰς τὸν δῆμον Ἀνδανείας (δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον) ἠναγκάσθη ἀπὸ τὸν ποταμὸν νὰ ἀναχαιτίσῃ τὴν πορείαν του, καὶ διὰ νὰ λάβῃ εἰδήσεις ἀπὸ τὴν Ἀνδανείαν ἀπέστειλεν ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον ἔδεσαν μὲ σχοινίον διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ διέλθῃ τὸν ποταμὸν ἀσφαλῶς καὶ προληφθῇ ἀπευκταῖόν τι κατ’ αὐτοῦ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἡ εἰσηγητικὴ ἐπιτροπὴ ἀπῄτει νὰ ῥιψοκινδυνεύσωσιν οἱ ἐκλογεῖς εἰς τὴν διάβασιν τῶν πλημμυρησάντων χειμάῤῥων διὰ νὰ μεταβῶσι πρὸς ἐξάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος; Φρονῶ, ὅτι οὐδ’ οἱ ὑποψήφιοι ἠδύναντο νὰ ἀποφασίσωσιν οἰκειοθελῶς νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τοιοῦτον κίνδυνον, πολλῷ δὲ μᾶλλον οἱ ἐκλογεῖς. Βεβαίως ὑπερβαίνει πάντα ὅρον ἡ ἐναντία ἀπαίτησις. Ἕνεκα τοῦ τοιούτου διαβήματος τοῦ Πεῤῥωτοῦ ἔλεγον ἴσως τότε ὅτι ἔῤῥεεν αἷμα εἰς τὴν Μεσσήνην, ἀλλὰ δὲν ἔῤῥευσε καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ῥεύσῃ. Εἰς ἄλλους δήμους καθυστέρησαν ἀπὸ τὴν ψηφοφορίαν χιλιάδες ἐκλογέων ἕνεκα τοῦ χειμῶνος, ἀλλὰ οὐδεὶς ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος· μόνον ὁ δῆμος Ἀνδανείας ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν καὶ τὰς κατηγορίας, διότι ἀνήκει εἰς τὴν Μεσσήνην, διότι ἐν τῇ ἐκλογῇ Μεσσήνης περικλείονται συμφέροντα πολλὰ καὶ πολυειδῆ. Οὗτος εἶναι ὁ ἀληθὴς λόγος, καὶ οὐδεὶς ἕτερος σπουδαῖος· τοῦτο εἶναι καθαρὰ ἀλήθεια. Τί σᾶς λέγουν ὅμως; ἡμεῖς ἔχομεν καὶ ἀπόδειξιν, ὅτι τὴν τελευταίαν ὥραν ἦσαν παρόντες πολλοὶ ἐκλογεῖς ἀπεκλεισθέντες τῆς ψηφοφορίας, καὶ ὅτι ὁ ἀνακριτὴς παρευρισκόμενος ἐξήτασεν ἐκεῖ καὶ εὗρε τῳόντι δέκα τοιούτους, ἐν οἷς τὸν δήμαρχον, δύω παρέδρους καὶ ἕνα ἀντιπρόσωπον. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι περικλείουν σκοπὸν μομφῆς κατὰ τῆς ἐκλογῆς; Ἀφ’ οὗ ἀπὸ τὴν πρωΐαν ἕως τὸ ἑσπέρας τῆς τελευταίας ἡμέρας ἐψηφοφόρησαν μόνον 250 ἐκλογεῖς, δὲν ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ οὔτε ὁ ἀντιπρόσωπος νὰ ψηφοφορήσῃ, ὁ ὁποῖος ἦτον ὅλην τὴν ἡμέραν ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς; Καὶ οὗτος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπίτηδες ἀπέσχον τῆς ψηφοφορίας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παρουσιασθῶσι μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς περαιώσεως τῆς ψηφοφορίας καὶ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς διαλογῆς καὶ βεβαιώσωσιν, ὅτι πραγματικῶς ἀπεκλείσθησαν. Ἡ ἐπιτροπὴ παρέτεινε τὴν ψηφοφορίαν ἕως τὰς 5½, ὡς βεβαιοῦται ἐν τοῖς πρακτικοῖς καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ μειονοψηφοῦντα καὶ φίλα τοῖς ἀντιθέτοις φρονοῦντα δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς· ὥστε παρέτεινε μάλιστα τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῶν ψηφοφόρων καὶ δὲν τὴν ἠλάττωσεν. Ἀπέναντι ὅμως τοιαύτης εἰλικρινοῦς διαγωγῆς τῆς ἐπιτροπῆς ἐμηχανεύθησαν δόλον οἱ ἀντίθετοι. Ὅταν ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ ἐκλογὴ καὶ ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἔναρξις τῆς διαλογῆς, τότε ἐπαρουσιάσθησαν οἱ ἀνωτέρω εἰρημένοι ζητοῦντες νὰ ψηφοφορήσωσι, καὶ μολοντοῦτο εἷς ἐξ αὐτῶν, ὁ Ἀθανάσιος Ἀλεξόπουλος, φαίνεται ψηφοφορήσας. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν οἱ κάτοικοι Πατρῶν ἐκλογεῖς, φίλοι τοῦ κ. βουλευτοῦ Πατρῶν, ἐψηφοφόρησαν τὴν τελευταίαν ἡμέραν καὶ ὥραν. Ἐὰν ἔπραξαν τοῦτο, λέγω ὅτι πολὺ κακῶς τὸ ἔπραξαν καὶ πράττουσιν ἀναμένοντες τὴν τελευταίαν ὥραν καὶ μὴ φροντίζοντες νὰ πράττωσι τοῦτο ὅτε ὑπάρχει εὐκαιρία. Ἐγὼ γινώσκω, ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας ὥρας τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας οἱ ψηφοφόροι ἐξαντλοῦνται, καὶ σχεδὸν ἀφ’ ἑαυτῆς παύει ἡ ψηφοφορία, ἐκτὸς ἂν θέλοντές τινες νὰ μεμφθῶσι τὴν ἐκλογὴν παρουσιάζωνται νὰ ψηφοφορήσωσι τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ διαλογή. Πόσοι ἐψηφοφόρησαν, νομίζετε, ἐν Ἀνδανείᾳ τὴν τελευταίαν ἡμέραν; 260, ἐν ᾧ ἠδύναντο νὰ ψηφοφορήσουν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ καὶ 600· ὥστε εἶχον καιρὸν καὶ ὁ δήμαρχος καὶ οἱ πάρεδροι καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι νὰ ψηφοφορήσουν ἐγκαίρως, ἐὰν ἤθελον. Οἱ περὶ ἀποκλεισμοῦ λόγοι εἶναι, ὡς πείθεσθε, ἄνευ ἀξίας τινος καὶ ἐπλάσθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀσφαλεστέρας ἐπιτυχίας τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς. Ὑποστηρίζοντες τὸν περὶ ἀποκλεισμοῦ ἰσχυρισμὸν, λέγουσι, πῶς ἐπλειονοψήφησαν εἰς αὐτὸν τὸν δῆμον ἄλλοτε, ἂν εἶχον τόσον ὀλίγας ψήφους; Ἐπλειονοψήφησαν, διότι μᾶς ἀπέκλεισαν, μᾶς ἐπίεσαν, μᾶς ἐπετέθησαν διὰ τῆς λόγχης καὶ τέλος μᾶς ἐκαλπονόθευσαν· ἀπόδειξις τούτων εἶναι αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις ὑπ’ ἀριθ. 1388 καὶ 1389 παρελθόντος ἔτους τοῦ δικαστηρίου Καλαμῶν καὶ τὰ 749 καὶ 808 βουλεύματα τοῦ δικαστικοῦ συμβουλίου. Πέρυσιν ἔῤῥιψαν σφαιρίδια, διὰ τὰ ὁποῖα κατεδικάσθησαν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς. Πέρυσιν ἐγένετο καὶ ἕτερόν τι· ἦσαν ἐν Ἀνδανείᾳ στρατιῶται ἐντόπιοι ἀπὸ τὴν Μεσσήνην, διότι ἐξελέξαντο πέρυσι καὶ ἔστειλαν τοὺς στρατιώτας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διέκειντο ἐμπαθῶς κατ’ ἐμοῦ καὶ φιλικώτατα πρὸς τοὺς ἀντιθέτους μου, οἱ δὲ στρατιῶται οὗτοι παρεπέμφθησαν ἀπὸ τὸ δικαστικὸν συμβούλιον διὰ τὰς ἐπεμβάσεις των καὶ τὰς ἄλλας ἀξιοποίνους πράξεις των καὶ κατεδικάσθησαν. Οὕτω τὸ ἐννοῶ καὶ ἐγώ· μὲ στρατιώτας, μὲ συγγενεῖς των στρατιωτικοὺς, μὲ ἐξουσίαν, μὲ ὑπαλλήλους, μὲ ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐξουσίας δύναται ἕκαστος νὰ ἀποθαῤῥύνῃ ὁλοσχερῶς τοὺς ἀντιθέτους του καὶ νὰ συναγωνισθῇ ἐπιτυχῶς καθ’ οἱουδήποτε. Μόλον τοῦτο ἡμεῖς καὶ πέρυσι δὲν ὑπεχωρήσαμεν. Παρέστημεν εἰς τὴν ἐκλογικὴν πάλην, συνηγωνίσθημεν σπουδαίως, καί τοι ἔχοντες καθ’ ἡμῶν πάντα τὸν ὄγκον τῆς ἐξουσίας. Πέρυσιν ὁ συνδυασμός μου ἐμειοψήφησεν ἀπὸ τὸν ἄλλον κατὰ μόνας 450–500 ψήφους, ὥστε ἐὰν ἐλαμβάνομεν πέρυσι 260 ἔτι ψήφους, κατέπιπτεν ὁ ἀντίθετος συνδυασμὸς μεθ’ ὅλα τὰ ὑπὲρ τῶν ἀντιθέτων μας διατεθέντα μέσα, μεθ’ ὅλην τὴν κυβερνητικὴν καὶ ἐπιτόπιον διοικητικὴν ἐνίσχυσιν, μεθ’ ὅλα τὰ προηγούμενα. Ἐγὼ ἐβασιζόμην πάντοτε εἰς τὰς πρὸς ἐμὲ καὶ τοὺς φίλους μου συμπαθείας τῶν συνεπαρχιωτῶν μας. Δὲν εἶχον διορισμοὺς νὰ διαθέσω, δὲν εἶχον χρήματα νὰ διανείμω, δὲν εἶχον οὐδὲν ἔκρυθμον μέσον ἵνα ἐξαπατήσω, οὐδεμίαν ἐπερίμενον ἀπὸ ἐμὲ ἀμοιβὴν ὑλικὴν οἱ φίλοι μου ἐκλογεῖς, καὶ μ’ ὅλον τοῦτο μὲ ἐψηφοφόρουν, διότι μὲ ἀγαποῦν, διότι ἔχουν πεποίθησιν εἰς τὰ αἰσθήματά μου.

§117ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁ Κροντήρης ἦτον ἐναντίον σας πέρυσιν;

§118ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ὁ Κροντήρης πέρυσι, καθὼς διὰ διατριβῆς του ἔν τινι ἐφημερίδι διεδήλωσεν αὐτὸς οὗτος, πέρυσι μὲ ἐπρόδιδε κρυφίως, ἐφέτος δὲ φανερῶς· ἀλλὰ τίς εἶναι ὁ Κροντήρης; Ὁ Κροντήρης ἦτο δήμαρχος· τί μοῦ ἀφήρεσεν ἡ ἀποχώρησίς του; ἀπὸ τὸν δῆμον ἐκεῖνον ἐλάμβανον 550–600 ψήφους, ἐφέτος δ’ ἔλαβον 407, ἤτοι μοῦ ἔφερε τὴν ἐν τῷ δήμῳ Εὔας μείωσιν τῶν ψήφων μου κατὰ 150–200 ψήφους. Εἰς τὸ σύνολον ὅμως τῶν δήμων Εὔας, Ἀριστομένους καὶ Οἰχαλίας, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ δὲν προσβάλλεται καὶ ἔνθα ἐψηφοφορήθη καὶ ὁ Κροντήρης ἀποτελῶν μέρος τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ, πόσας ψήφους ἐλάβομεν πέρυσι καὶ πόσας ἐφέτος ἐγὼ καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μετὰ τὴν ἀπ’ ἐμοῦ ἀπομάκρυνσιν καὶ τὴν ὑπὸ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον κατάταξιν τοῦ Κροντήρη; θέλω σᾶς εὐχαριστήσει μὴ παραλείπων νὰ σᾶς ἀνακοινώσω τοῦτο, διὰ νὰ κατανοήσητε ὅτι ἡ ἀπ’ ἐμοῦ ἀπομάκρυνσις τοῦ Κροντήρη ποσῶς δὲν ἐμείωσεν ἐν τῷ συνόλῳ τὰς ψήφους μου. Εἰς τοὺς δήμους Εὔας, Ἀριστομένους καὶ Οἰχαλίας ἐψηφοφόρησαν πέρυσι μὲν ἐκλογεῖς 3320, ἐφέτος δὲ 3144, ἤτοι ἐφέτος ἐψηφοφόρησαν 176 ὀλιγώτεροι τῶν πέρυσι ψηφοφορησάντων. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος πέρυσιν ἔλαβε κατὰ τοὺς δήμους τούτους ψήφους 2666, ἐφέτος δὲ 2023, ἤτοι ἐμειονοψήφησεν ἐφέτος κατὰ ψήφους 643 σχετικῶς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐνῷ ἐγὼ ἔλαβον πέρυσιν ψήφους 1311, ἐφέτος δὲ 1297, ἤτοι ἐμειονοψήφησα ἐφέτος κατὰ μόνας ψήφους 44, σχετικῶς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἐκ τῶν μαθηματικῶν τούτων ἀποδείξεων καθίσταται ἀναντίῤῥητον ὅτι ἡ ἀπόδρασις τοῦ κ. Κροντήρη ἀπὸ τὸ σύστημά μου καὶ ἡ προσκόλλησις αὐτοῦ εἰς τὸ τοῦ κ. Κουμουνδούρου οὐδεμίαν ἐπήνεγκεν ἐπιῤῥοὴν κατ’ ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς ψηφοφορίας τῶν τριῶν δήμων. Φρονῶ δὲ ὅτι δι’ ὅσων ἐξέθηκα εὐχαρίστησα τὴν περιέργειαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Κοσσονάκου, ἐρωτήσαντός με ἐὰν πέρυσιν ὁ Κροντήρης ἦτο φίλος μου. Ἓν μόνον μοὶ ὑπολείπεται νὰ σᾶς ἀναπτύξω ἔτι, τὸ περὶ πλεοναζόντων σφαιριδίων. Ἐκ τῶν ἐκτεθέντων κατενοήσατε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη εἰλικρινῶς καὶ ἐν νομιμότητι. Κατενοήσατε ὅτι ὅσα διαδίδουν, ὅσα ἐκήρυξαν οἱ ἀντίθετοι κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Παμίσου, Ἰθώμης καὶ ἰδίως τῆς Ἀνδανείας, ἦσαν μῦθοι, ἦσαν πλάσματα, ἦσαν ψεύδη ἀναίσχυντα. Πλεονάζοντα σφαιρίδια εὑρέθησαν εἰς μὲν τὴν κάλπην τοῦ κ. Κουμουνδούρου 440, εἰς τὴν τοῦ κ. Μπούτου 262, εἰς τὴν τοῦ κ. Κροντήρη 233, εἰς τὴν ἰδικήν μου 94, εἰς τὴν τοῦ κ. Λυμπεροπούλου 68 καὶ εἰς τὴν τοῦ κ. Φεσσᾶ 67. Δὲν θέλω νὰ προσφύγω εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὴν ἐπὶ τοιούτων περιστάσεων νομολογίαν τῆς Βουλῆς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὸν νόμον ὀφείλετε νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸ ναὶ τὰ πλεονάζοντα σφαιρίδια, ὡς ἔπραξεν ὁ ὑπὸ τὸν νομάρχην σύλλογος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἀποτέλεσμα εἶναι ἐκεῖνο, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου γίνεται τὸ πρῶτον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἡ ἀνακήρυξις καὶ ἑπομένως ἡ ἐν τῇ Βουλῇ ἀνακήρυξις τοῦ βουλευτοῦ. Ἐὰν παρατηρήσετε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς, θέλετε πληροφορηθῆ ὅτι καθ’ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν ἐγένετο συναγωνισμὸς τακτικὸς, ἀκριβὴς καὶ μεθ’ ὅλης τῆς τάξεως, καὶ ὅτι μόνον τὸ περὶ πλεοναζόντων σφαιριδίων εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἴσως φέρει δισταγμούς τινας. Ὅτι πλεονάζουσι σφαιρίδια εἶναι γεγονὸς ἀδιαφιλονείκητον, ἀλλὰ ταῦτα ὑπὸ τίνος ἐῤῥίφθησαν; ἰσχυρίσθησαν οἱ ἀντίθετοι καὶ ἡ μειονοψηφία τοῦ τμήματος παρεδέχθη, ὅτι ταῦτα ἐῤῥίφθησαν ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν, διότι ἡμεῖς εἴχομεν τὴν ἐπιτροπήν. Ἡμεῖς οἱ ἔχοντες τὰς ἐπιτροπὰς καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῶν ἐκλογέων, ἡμεῖς ἠθέλομεν νὰ στιγματίσωμεν τὴν ἐκλογήν μας, νὰ ῥίψωμεν μομφὴν εἰς τὴν ψηφοφορίαν τῶν δήμων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπλειοψηφοῦμεν, ἢ ἐκεῖνοι οἵτινες γινώσκοντες ἐκ τῶν προτέρων τὴν εἰς τοὺς τρεῖς δήμους τούτους μεγάλην μειονοψηφίαν των, εἶχον συμφέρον νὰ ἀποδείξωσι τὸ ἀντίθετον; Ἀλλ’ ἐπέρχεται ἡ ἀπορία ἀφ’ ἑτέρου, ἦσαν οἱ ἀντίθετοι τοσοῦτον ἀνόητοι, ὥστε νὰ ῥίψωσι πλεονάζοντα σφαιρίδια κατὰ τῶν φίλων των; Ὄχι· ἐγένετο ὅ,τι εἰς ἡμᾶς ἀποδίδουσιν, ὅ,τι περὶ ἡμῶν λέγουσιν, ὅτι δηλ. τὰ ἰδικά των σφαιρίδια ἔῤῥιψαν εἰς τὸ ναὶ, ὥστε νὰ μὴ μειωθῶσιν αἱ πραγματικαὶ ψῆφοί των, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ ἐκλογὴ ἦτον κατ’ αὐτῶν, νὰ ὑποστηρίξωσιν ὅτι ἡμεῖς ἐκαλπονοθεύσαμεν. Αὐτὸς ἦτον ὁ σκοπός των ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας. Ἐὰν ἐξετάσητε προσεκτικῶς τὰ πρακτικὰ τῶν δήμων Παμίσου καὶ Ἀνδανείας καὶ τὰ περὶ τούτων ἔγγραφα, θέλετε πληροφορηθῆ, ὅτι οἱ ἀντίθετοι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐν μὲν τῇ Ἀνδανείᾳ κατηνάλωσαν τὸν πλεῖστον χρόνον εἰς ἐνστάσεις διεξοδικὰς καταχωριζομένας εἰς τὰ πρακτικὰ, ἐν δὲ τῷ Παμίσῳ κατηγόρουν ἀορίστως τὴν ψηφοφορίαν διὰ τηλεγραφημάτων πρὸς τὸν νομάρχην καὶ εἰσαγγελέα· αὐτοὶ ἔκαμαν ἐνστάσεις, αὐτοὶ διὰ τούτων ἐμπόδιζον τὴν ψηφοφορίαν. Ὁ Κωνσταντῖνος Μποῦτος ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἀδελφοῦ του καὶ ἄλλοι συνέταττον καὶ κατεχώριζον τὰς ἐνστάσεις. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι, προσθέσητε εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον τὰ ἀφαιρεθέντα πλεονάζοντα σφαιρίδια, νομίζετε ὅτι ἀνέρχεται εἰς ἀνωτέραν θέσιν; Οὐχί· καὶ μετὰ ταῦτο μένει τελευταῖος ἢ πέμπτος, διότι ἔλαβε τὸ ἀτύχημα νὰ μὴ ὑπηρετηθῇ εἰλικρινῶς ἀπὸ πολλοὺς τῶν φίλων του. Πραγματικῶς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἐκτιμῶ καθὼς τὸν ἐκτιμοῦν καὶ οἱ ἄλλοι, ἐὰν ἔχασε καὶ χάνῃ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, δὲν ἔχασεν ἀπὸ ἀπέχθειαν προσωπικὴν τῶν κατοίκων· ἄπαγε! ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τοῦτο. Πολλοὶ τῶν σήμερον ἐναντίων του ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν ταύτην μὲ πόνον καρδίας. Τίς εἶναι λοιπὸν ἡ αἰτία τούτου; διατί ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ τοσάκις πρωθυπουργήσας, ὁ τοσάκις διευθύνας τὰς τύχας τῆς πατρίδος, νὰ μὴ ὑπερτερῇ κατὰ χιλιάδας ψήφων τοὺς συναγωνιζομένους, ἀλλὰ νὰ λαμβάνῃ ὅσας ἢ καὶ ὀλιγωτέρας τῶν συντρόφων του ψήφους; νὰ ἔρχηται εἰς ἀμφίβολον θέσιν καὶ νὰ ᾖναι τόσον καταβιβασμένος; Ἔχει δίκαιον ἕκαστος νὰ ἀπορῇ ὡς καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ ἀπορεῖτε βεβαίως, καθὼς καὶ οἱ ἔξω τῆς Ἑλλάδος διατελοῦντες ἀποροῦσι καὶ ἀποροῦσι δικαίως. Τὴν ἀπορίαν ταύτην ἀνέγνων καὶ εἰς ἓν φύλλον τῆς Κλειοῦς καὶ εἰς ἄλλας ἐφημερίδας. Τὸ ἔκτακτον τοῦτο φαινόμενον προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι ἀσχολούμενος ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐνταῦθα, ἀφῄρεσε τὴν προσοχήν του ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἄλλοι δὲ ἐπ’ ὀνόματί του (καὶ ἕνεκα τούτου σᾶς εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ λόγου μου, ὅτι τὰ λεγόμενά μου δὲν ἀφορῶσι προσωπικῶς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον), ἄλλοι, λέγω, ἐπ’ ὀνόματί του ἐξῆψαν διὰ τῆς διαγωγῆς των τὰ πάθη, ἐπίεσαν πολυειδῶς καὶ κατεπίεσαν ἐπαρχιώτας, ἐκ τούτου δὲ διήγειρον τὰς μεγάλας ἀντιπαθείας. Σᾶς εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι ὅταν ἓν ἄτομον δι’ ἐπιθετικὴν καὶ ἐμπαθῆ διαγωγὴν κινήσῃ τὴν ἀντιπάθειαν, συνεπάγει κατὰ μείζονα βαθμὸν καὶ τὴν ἀντιπάθειαν κατὰ τοῦ ὑποστηρίζοντος αὐτὸ προσώπου. Ὅσον δὲ πλείονα ὑποστήριξιν δίδει τοῦτο εἰς τὸν ἐπ’ ὀνόματί του κακῶς ἐνεργοῦντα, τοσούτῳ μείζων κινεῖται ἡ κατὰ τοῦ προστάτου ἀντιπάθεια. Ἐκ τούτου προκύπτει, ὅτι ἡ ἀντιπάθεια αὕτη ἐπάγει κατὰ τοῦ ὑποστηρικτοῦ δυσάρεστα ἀποτελέσματα ἐξ ἀνάγκης. Ἕκαστος λέγει, ὅτι σὲ ἀγαπῶ, σὲ θέλω, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ὄργανά σου μὲ πιέζουν πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως, ἐπειδὴ ἡ πρὸς σὲ ὑποστήριξις μου φέρει ἐμμέσως τὴν ὑποστήριξιν καὶ τῶν ὀργάνων σου, καθισταμένων θαῤῥαλεωτέρων καὶ λαμβανόντων τὰ μέσα τῆς πιέσεως, διὰ τοῦτο σοὶ ἀρνοῦμαι μὲ πόνον καρδίας τὴν ὑποστήριξιν μου, δὲν δύναμαι ἰδίαις χερσὶ νὰ καταστραφῶ. Ἕνεκα τούτου κατέπεσεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐκεῖ, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσσήνης, ἡ ὁποία γνωρίζει νὰ ἐκτιμᾷ καὶ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν νοημοσύνην καὶ τὰ πάντα. Θέλετε νὰ κατανοήσετε τὴν ἀναντίῤῥητον ταύτην ἀλήθειαν; μάθετε ὑπ’ ἐμοῦ ὅτι πλεῖστοι τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ φίλων μου ἀπετέλουν πρότερον μέρος τῆς χορείας τῶν φίλων τοῦ κ. Κουμουνδούρου· ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ἀνωτέρω ἐκτεθείσης αἰτίας ἀπεσκίρτησαν ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου καὶ προσῆλθον εἰς ἐμέ. Ὅσοι διῆλθον τὴν Μεσσηνίαν, ὅσοι ἔχουν ἐκεῖ σχέσεις, ὅσοι διαμένουσι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, δὲν δύνανται νὰ ἀρνηθῶσι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἔφυγον, κύριοι, οἱ καλλίτεροί του κομματάρχαι, ἔφυγεν εἷς γνωστότατος Παπατσώνης ἐφέτος, ὁ συμπένθερός του, ὁ πρῶτος θεῖος τοῦ γυναικαδέλφου τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου· ἔφυγον οἱ Οἰκονομίδαι, ὁ Χαράλαμ. Λαμπρόπουλος ἐκ Βουταίνης, οἱ Βασιλόπουλοι, Δεληγιανναῖοι, Σκληραῖοι, Φεσσᾶς, Ἠλιάδαι, Γιαλεμαῖοι, Πετροβαῖοι, Καποταῖοι καὶ τοσοῦτοι ἄλλοι, οὓς ἀγνοεῖτε μὲν ὑμεῖς, ἡ δὲ ἐπαρχία γνωρίζει κάλλιστα καὶ τιμᾷ. Οὗτοι ἦσαν πάντοτε φίλοι του, οὗτοι ἦσαν οἱ πρῶτοι ὑποστηρικταί του. Ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος εὗρεν ἐν Μεσσηνίᾳ κατηρτισμένον πρότερον ἀπὸ τὸν πενθερόν του κόμμα ἰσχυρὸν, τὸ κόμμα τὸ κυβερνητικὸν, ὅπερ συνηγωνίζετο πρότερον πρὸς τὰ ἄλλα κόμματα, ἀλλὰ τὸ ἰσχυρὸν τοῦτο κόμμα διελύθη. Ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος δὲν ἔῤῥιψε προσοχὴν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἐνασχολούμενος εἰς τὰ ἐνταῦθα. Ταῦτα εἶπον, ὀφείλων νὰ ἀποδώσω ἑκάστῳ τὸ δίκαιον. Μέλλων, κύριοι, νὰ κατέλθω τοῦ βήματος τούτου, εἰς τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν θέλω ἐπανέλθει, δὲν σᾶς παρακαλῶ, δὲν ἔρχομαι νὰ ζητήσω ἐπιείκειαν ἀπὸ ὑμᾶς· εἶμαι κατὰ τοῦτο ὑπερήφανος. Πάντοτε μεθ’ ὑπερηφανείας καὶ μετὰ θάῤῥους ἐβάδισα εἰς τὸ πολιτικόν μου στάδιον· μετὰ τῆς αὐτῆς δὲ ὑπερηφανείας θέλω διατρέχει καὶ εἰς τὸ μέλλον τὴν πολιτικὴν μου πορείαν. Ἐπικαλοῦμαι μόνην τὴν εὐσυνειδησίαν σας, ἐπικαλοῦμαι τὴν δικαιοσύνην σας, ἐπικαλοῦμαι νὰ μᾶς δικάσητε ὡς ἐδικάσατε καὶ ἄλλας ὁμοίας ἐκλογάς. Ἐπικαλοῦμαι νὰ μὴ σᾶς ἐπηρεάσουν προσωπικαὶ συμπάθειαι, νὰ μὴ σᾶς ἐπηρεάσουν ἴδια συμφέροντα, νὰ μὴ σᾶς ἐπηρεάσουν συμμαχίαι καὶ ἐπιμαχίαι. Ταῦτα ζητῶ μετὰ θάῤῥους ἐν τῷ δικαίῳ μου, καθὼς μετὰ θάῤῥους κατῆλθον πάντοτε εἰς τὰς ἐκλογάς. Μολονότι ἴσως ἡ καταδίκη ὑπάρχει ἐκ τῶν προτέρων γνωστὴ, προαπαγγελθεῖσα ἀλλαχοῦ, οὐχ ἧττον ὅμως ὤφειλον νὰ ἀποταθῶ πρὸς ὑμᾶς καὶ νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰ κατὰ τὴν ἐκλογὴν ταύτην πρὸς διασκέδασιν τῶν ψευδῶν διαδόσεων καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν φίλων μου ἐπαρχιωτῶν. Ἔχετε, κύριοι, μίαν ἐπαρχίαν, τὴν Μεσσήνην, ἀγωνιζομένην τόσα ἔτη πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως, ἔχετε τὴν Μεσσήνην δίδουσαν τὸ παράδειγμα πῶς πρέπει νὰ πολιτεύωνται αἱ ἐπαρχίαι. Εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται νὰ σκεφθῆτε ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὴν πατρίδα νὰ κτυπήσητε τὸ παράδειγμα τοῦτο, εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται ἐὰν θέλητε νὰ εἰπῆτε, ὅτι σήμερον θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν θέλησίν μας, τοὺς ὑποψηφίους μας, θέλομεν νὰ καταθλίψωμεν πᾶν γενναῖον αἴσθημα. Ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ σᾶς εἴπω μετὰ θάῤῥους, ὅτι οὕτω ποτὲ δὲν προάγονται, ποτὲ δὲν μεγεθύνονται τὰ κράτη. Ἄλλως δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν τὴν συνδρομὴν τῶν ἐπαρχιῶν· δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν τὴν γνώμην των, δὲν πρέπει νὰ παραπονώμεθα, δὲν πρέπει νὰ ἀποδίδωμεν εἰς ἄλλους τὰ σφάλματά μας καὶ νὰ προβαίνωμεν εἰς πικρὰς κατακρίσεις· πρέπει ἡμεῖς αὐτοὶ οἱ πολιτευόμενοι νὰ δίδωμεν τὸ παράδειγμα, νὰ ἔχωμεν τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸν νόμον, νὰ τηρῶμεν δὲ τὰς ὡραίας καὶ ἐπαγωγοὺς φράσεις καὶ ἰδέας οὐχὶ εἰς μόνα τὰ χείλη, ἀλλ’ εἰς τὰ ἔγκατα τῆς καρδίας, καὶ νὰ ἐρχώμεθα μετὰ θάῤῥους καὶ εἰλικρινείας νὰ ὑποστηρίζωμεν τὸ δίκαιον. Οὕτω, κύριοι, προβαίνουν τὰ ἔθνη· οὐδέποτε ὁ φανατικὸς κομματισμὸς ἔφερε καλὰ ἀποτελέσματα εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Εἰς τοὺς ἀνωτέρους πολιτευομένους ἐναπόκειται, ὡς ἐξέθηκα, νὰ ἀποδείξωσι διὰ τῆς διαγωγῆς των πῶς πρέπει νὰ πολιτεύωνται αἱ ἐπαρχίαι. Ἐὰν ἡμεῖς αὐτοὶ ἕνεκεν ἰδίου συμφέροντος παραβαίνωμεν τὸ καθῆκόν μας, ἐὰν ἡμεῖς αὐτοὶ ἐκ φατριασμοῦ βαδίζωμεν ἐναντίαν ὁδὸν, δὲν πρέπει νὰ ἀπαιτῶμεν ἀπὸ τοὺς ἄλλους ὅ,τι ἡμεῖς δὲν πράττομεν. Δὲν πρέπει νὰ φωνασκῶμεν, παραπονούμενοι ὅτι καταστρέφονται αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι μας, διότι ἡμεῖς αὐτοὶ εἴμεθα οἱ αἴτιοι, ἡμεῖς τὰς ὑποσκάπτομεν ἐκ φατριασμοῦ, καὶ τὰς καταστρέφομεν ἀνεπαισθήτως. Ἐὰν ἡ κατάστασίς μας ἦναι ἀθλία, μόνοι οἱ πολιτευόμενοι εἴμεθα οἱ αἴτιοι, διότι πάντες συνετέλεσαμεν εἰς τὸ κακὸν διὰ τῆς διαγωγῆς μας, πάντες κατεπνίξαμεν τὴν φωνὴν τῶν ἐπαρχιῶν διὰ τρόπων εἴτε ἀμέσων εἴτε ἐμμέσων. Πολλάκις κατεκρίνομεν τὰς ἐπαρχίας διὰ τὴν σιγήν των ἐπὶ διαφόρων περιστάσεων· ἀλλὰ πῶς θέλετε νὰ ὑψῶσι φωνὴν αὗται, ὅταν ἡμεῖς αὐτοὶ καταπνίγομεν τὴν φωνήν των διὰ τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐπιβολῆς τῆς θελήσεώς μας; ὅταν ἡμεῖς αὐτοὶ καταπνίγομεν πάντα παλμόν των, ἐπηρεαζόμενοι ἀπὸ τὸν φατριασμὸν καὶ ἀπὸ εὐτελεῖς ἰδέας; ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν τὰς ἐνισχύει, ἀλλὰ τὰς τιμωρεῖ διὰ τῶν ἀποφάσεών της ἐπιβάλλουσα ὑποψηφίους; Ὅλοι ἐπικαλούμεθα τὸν νόμον, ὅλοι ἐπικαλούμεθα τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας, ἀλλὰ μὲ λύπην μου λέγω, ὅτι ἡ πεῖρα δυστυχῶς ἀπέδειξεν ὅτι τὴν ἐπίκλησιν ταύτην ἕκαστος τὴν κάμνει ὑπὲρ μόνου τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῶν ἄλλων, ἐν ᾧ τὸ κοινὸν συμφέρον ἀπήτει καὶ ἀπαιτεῖ, ὥστε τὸ μερικὸν ἀδίκημα νὰ θεωρῆται γενικὸν, καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν νὰ κρίνηται πάντοτε, καὶ οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀτομικισμοῦ, τοῦ συμφέροντος καὶ τοῦ κακοήθους φατριασμοῦ. Καταπαύων, ἀπονέμω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς εὐχαριστίας μου διὰ τὴν ἀνοχὴν, μεθ’ ἧς εὐηρεστήθη νὰ μὲ ἀκροασθῇ.

§119ΜΙΛΗΣΗΣ. Δίκαιον εἶχεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἡ θέσις του ἦτο λίαν δυσχερὴς, οὐχὶ ὅμως, ὡς εἶπε, διότι δῆθεν εἶχε νὰ παλαίσῃ κατὰ προσωπικῶν συμφερόντων, κατὰ ἰσχυρῶν συμμαχιῶν καὶ ἐπιμαχιῶν, τοὐτέστι κατὰ φασμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπενόησε καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἀλλότρια τοῦ προκειμένου, ἀλλὰ διότι εἶχε νὰ πολεμήσῃ κατὰ τῆς πανσθενοῦς ἀληθείας, κατὰ τῶν νόμων, οἵτινες σκανδαλωδῶς παρεβιάσθησαν καὶ ἐκαπηλεύθησαν, καὶ κατὰ τοῦ καθολικοῦ δημοσίου φρονήματος, τὸ ὁποῖον ἰσχυρῶς ἐξηγέρθη καὶ ἀνεκκλήτως καταδίκασεν ἐξ ἀρχῆς δύω μάλιστα τῶν ἐκλογῶν, τὴν τῆς Γόρτυνος, ἐπὶ τῆς ὁποίας παμψηφεὶ ἀπεφάσισεν ἤδη τὸ Σῶμα, καὶ τὴν τῆς Μεσσήνης, τὴν ὁποίαν ὁμοφώνως ἐπίσης, εἶμαι βέβαιος, θὰ καταδικάσητε σήμερον.

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε σεῖς;

§121ΜΙΛΗΣΗΣ. Διότι ὑποθέτω, ὅτι καὶ σεῖς καὶ οἱ συνάδελφοί σας θὰ δικάσητε κατὰ συνείδησιν. Δὲν θὰ παρακολουθήσω, κύριοι, τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα εἰς τὴν ἐκδρομὴν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, παραιτήσας τὴν εἰδικὴν ἐξέτασιν τῆς ἐκλογῆς καὶ φέρων εἰς τὸ μέσον παρατηρήσεις γενικὰς, αἵτινες ἥκιστα συντρέχουσιν εἰς τὸ νὰ μορφώσῃ τις κρίσιν ἀσφαλῆ καὶ δικαίαν περὶ τῆς συζητουμένης ἐκλογῆς. Δὲν κατηγόρησεν ἡ πλειονοψηφία τοῦ τμήματος τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης λόγῳ κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως· δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς σήμερον εὐθύνας ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι ἐπίεσε διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως τὰς συνειδήσεις τῶν ἐκλογέων, ὅτι κατεχράσθη τὴν διοικητικήν της ἐξουσίαν, ὄχι· δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ νὰ ζητήσωμεν τοιοῦτον ἔλεγχον. Βεβαιοῦμεν καὶ καταγγέλλομεν ῥητὰς παραβιάσεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, αἵτινες πιστοῦνται διὰ δημοσίων ἐγγράφων, ἐκδεδομένων οὐ μόνον ὑπὸ ἀνακριτῶν ἀνεξαρτήτων καὶ ἰσοβίων, ἀλλὰ καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀμέσου ὀργάνου τῆς διοικήσεως, ὑπὸ τοῦ νομάρχου Μεσσηνίας. Περιττὸν λοιπὸν ἦτο νὰ μᾶς παραστήσῃ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ποίαν ἔλαβεν ἢ δὲν ἔλαβε κυβερνητικὴν προστασίαν, ποῖοι ἦσαν μέχρι τῆς παραμονῆς τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν οἱ ἐν Μεσσήνῃ οἰκονομικοὶ καὶ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι· περιττὸν ἦτο νὰ καταμεμφθῇ ἀνώτερον ὑπάλληλον, διακριθέντα ἀείποτε ἐπὶ αὐστηρᾷ ἀμεροληψίᾳ καὶ σεβασμῷ πρὸς τοὺς κειμένους νόμους. Τίς ἀγνοεῖ τὸν ἀκέραιον καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀνεπίληπτον χαρακτῆρα τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Οἰκονομοπούλου; Τίς δὲν γνωρίζει, ὅτι οὗτος δὲν εἶναι πολιτικὸς φίλος τοῦ κ. Κουμουνδούρου; Περιττὸν ὡσαύτως ἦτο νὰ θέσῃ εἰς ἀμφιβουλίαν τὴν ἀκεραιότητα τοῦ ἀξιοτίμου ἀνακριτοῦ κ. Ὀθωναίου. Οἱ πλεῖστοι γινώσκουσι καὶ τοῦ ἐξαιρέτου τούτου δικαστικοῦ ὑπαλλήλου τὸν ἄμεμπτον χαρακτῆρα· εἶναι δὲ γνωστὸν ἐπίσης ὅτι ὁ κ. Ὀθωναῖος οὐδεμίαν ἔχει συμπάθειαν ἢ ἀδυναμίαν πρὸς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον καὶ τὴν μερίδα του· τοὐναντίον μάλιστα ἔχει ἀφορμὰς δυσαρεσκείας καὶ ψυχρότητος, διότι πέρυσιν εἶχεν ἀποφασισθῆ ἡ ἐκ Καλαμῶν μετάθεσίς του, ἥτις δὲν ἐπραγματοποιήθη, διότι ἔπεσε τὸ ὑπουργεῖον. Παρακαλῶ τοὺς μέχρι τοῦδε χρηματίσαντας ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἱκανοποιήσωσι δικαστικὴν ὑπόληψιν ἀδίκως ῥιπτομένην εἰς τὴν κονίστραν τῶν κομματικῶν παθῶν. Ἰδίως παρακαλῶ τὸν κ. Σαράβαν νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, τὶ φρονεῖ περὶ τοῦ πρωτοδίκου κ. Ὀθωναίου.

§122ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐὰν θέλετε τώρα, εἶμαι ἕτοιμος.

§123ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί ὄχι; Σᾶς παρακαλῶ μάλιστα νὰ δώσητε τώρα τὴν ζητουμένην ἐξήγησιν.

§124ΣΑΡΑΒΑΣ. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι φρονῶ ὅτι ὁ κ. Ὀθωναῖος εἶναι εἷς τῶν διακριθέντων πάντοτε ἐπὶ ἀκεραιότητι καὶ τιμιότητι χαρακτῆρος.

§125Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡ Παλιγγενεσία ἔγραψεν ἄλλοτε περὶ αὐτοῦ.

§126ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, πρὸς τί τὰ τοιαῦτα παράπονα κατὰ τῶν ὑπαλλήλων; Ὁ ἴδιος κ. Ἀντωνόπουλος εἶχε τὴν ἁπλότητα νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι οἱ ἐν Μεσσήνῃ ὑπάλληλοι, οἰκονομικοὶ καὶ διοικητικοὶ, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν μετετέθησαν. Παραπονεῖται λοιπὸν διότι ἡ κυβέρνησις τῇ αἰτήσει αὐτοῦ μετέθεσεν ὑπαλλήλους, οἵτινες πρέπει νὰ ἦσαν καὶ ἱκανοὶ καὶ τίμιοι, ἀφοῦ διετηροῦντο μέχρι τῆς παραμονῆς τῶν ἐκλογῶν. Τῇ ἀληθείᾳ αὐτὸς εἶναι παράδοξος λόγος πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ὁ κ. Ἀντωνόπουλος καὶ οἱ φίλοι του δὲν εἶχον τὴν ὑποστήριξιν τῆς κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἂς παραιτήσωμεν τὴν ἐξέλεγξιν λόγων καὶ πραγμάτων, ἐντελῶς ξένων πρὸς τὴν νομιμότητα τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν εἰδικὴν ἐξέτασιν τῶν ἐνστάσεων, αἵτινες ἐπάγονται κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν τριῶν δήμων Ἰθώμης, Παμίσου καὶ Ἀνδανείας. Ἄρχομαι ἀπὸ τῆς Ἰθώμης. Ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἐν τῷ ἐπιλόγῳ τῆς ἀγορεύσεώς του μᾶς ἐξώρκισε νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πολιτικὸν συμφέρον, ἀλλὰ νὰ συμβουλευθῶμεν μόνον τὸ συμφέρον τοῦ νόμου καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πεδίου εὑρίσκω τὸν κ. Ἀντωνόπουλον ἀσθενῆ, ἀσθενέστατον, ὄχι διότι τοῦ ἔλειπεν ἡ δεινότης καὶ ἐπιτηδειότης τοῦ λόγου, ἀλλὰ διότι τὸ ἔδαφος ἐσείετο ὑπὸ τοὺς πόδας του καὶ ἦτον ἠναγκασμένος νὰ ἀντιμάχηται εἰς πᾶν βῆμα κατὰ τῆς ἀληθείας καὶ τῶν πραγμάτων. Τί εἶπε, κύριοι, περὶ τῆς ἐκλογῆς Ἰθώμης; Εἶχεν ἐνώπιόν του φανεράν, ψηλαφητὴν τὴν νοθείαν, τοὐτέστι τὸν πλεονασμὸν 108 σφαιριδίων ἐν τῇ κάλπῃ τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Πῶς ἐδικαιολόγησε τὸν πλεονασμὸν τοῦτον; Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τὴν περίεργον τῳόντι ἀπάντησίν του. Τὰ πλεονάζοντα σφαιρίδια, εἶπε, τὰ ἔῤῥιψαν οἱ ἀντίπαλοί μας. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν κ. Ἀντωνόπουλον, τὸν ὁποῖον ἄλλως τὸν ἐκτιμῶ καὶ δι’ ὑπολήψεως ἔχω, νὰ καταφύγῃ εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιθυμῶ νὰ χαρακτηρίσω. Ἀλλὰ τίνα ὑποθέτει λοιπὸν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ὅτι θὰ πείσῃ, διατεινόμενος ὅτι οἱ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐνόθευσαν τὴν κάλπην του; Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου Ἰθώμης ἀνῆκεν ὁλόκληρος εἰς αὐτὸν τὸν ἴδιον, ὅτι παρῆσαν ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας ἕνδεκα σφαιριδιοδόται, καὶ ἐπὶ τούτοις γραμματεῖς, ὑπογραμματεῖς καὶ ἀνθυπογραμματεῖς, τοὐτέστιν ὁλόκληρος στρατιὰ ὑπαλλήλων τῆς ψηφοφορίας, ἀνηκόντων πάντων εἰς τὸν ἐπιτυχόντα συνδυασμόν. Ἀπέναντι τόσων προσώπων ἐπιτηρούντων, τίς φίλος τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου ἤθελε φαντασθῇ νὰ ῥίψῃ σφαιρίδια εἰς τὰς κάλπας; Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι οἱ φίλοι τῶν ἀποτυχόντων εἶχον καὶ τὴν πρόθεσιν καὶ τὴν εὐκολίαν νὰ νοθεύσωσι τὰς κάλπας, διὰ τί νὰ μὴ ῥίψωσιν εἰς τὰς κάλπας τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου καὶ τῶν συντρόφων του, ὅπερ θὰ ἦτο καὶ σκόπιμον καὶ λυσιτελὲς, ἀλλὰ τὰ ἔῤῥιψαν εἰς τὴν τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου καὶ μόνου, ἄνευ σκοποῦ καὶ ἄνευ ἐλπίδος ὠφελείας τινός; Ἔπειτα ἂν φίλος τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἔῤῥιψεν εἰς τὴν κάλπην του τὰ πλεονάζοντα σφαιρίδια, τί ἐμπόδισε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ μνημονεύσῃ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐν τοῖς πρακτικοῖς, καὶ τοὺς ἐπιτυχόντας νὰ παραπονεθῶσι δι’ ἐνστάσεως κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς ἢ καὶ μετὰ ταῦτα; Τοὐναντίον ἡ ἐπιτροπὴ σιωπᾷ, οἱ ἐπιτυχόντες σιωπῶσι, μόνοι δὲ οἱ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου παραπονοῦνται, ἐνίστανται καὶ διαμαρτύρονται κατὰ τῆς γενομένης νοθείας. Ἀλλ’ ἰσχυρότατον τεκμήριον μᾶς παρέχει καὶ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ τῆς διαλογῆς. Τῳόντι κατ’ αὐτὸ, οἱ συνυποψήφιοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου λαμβάνουσιν ἀνὰ 314 ψήφους ἕκαστος, αὐτὸς δὲ ὁ ἴδιος λαμβάνει ψήφους 201· προσθέσατε ὅμως τὰ πλεονάζοντα 138 σφαιρίδια, καὶ θὰ εὕρητε πλήρη ἀναλογίαν εἰς τὰς ψήφους τοῦ συνδυασμοῦ Κουμουνδούρου, τοὐτέστιν, οἱ μὲν κύριοι Μποῦτος καὶ Κροντήρης λαμβάνουσιν ἀνὰ 314 ψήφους, ὁ δὲ κ. Κουμουνδοῦρος λαμβάνει 339. Ἰδοὺ τὸ φυσικὸν ἀποτέλεσμα τῆς διαλογῆς κραυγάζον καὶ δεικνύον τίς ἐνόθευσε τὴν κάλπην τοῦ Κουμουνδούρου, ἐχθρὸς ἢ φίλος.

§127ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν προσθέσητε τὰ 138 σφαιρίδια, ἐπιτυγχάνει ὁ κ. Κουμουνδοῦρος;

§128ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐλησμονήσατε ὅτι εἴμεθα ἀκόμη εἰς τὸν δῆμον Ἰθώμης· ἔχετε ὑπομονὴν νὰ ἴδητε καὶ τὰς ἐκλογὰς Παμίσου καὶ Ἀνδανείας, καὶ τότε ἐρωτᾶτε, ἂν ἐπηρεάζωσι τὸ ἀποτέλεσμα τὰ 138 σφαιρίδια. Ἐπὶ τέλους αὐτὸς ὁ κ. ἀνακριτὴς βεβαιοῖ ἐν τῇ ἐκθέσει του, ὅτι συνέλαβεν ἐπ’ αὐτοφώρῳ τὸν ῥίψαντα τὰ σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην τοῦ Κουμουνδούρου ὅλως ὠχρὸν καὶ περιδεῆ ἐκ τῆς συναισθήσεως τῆς ἐνοχῆς, καὶ ὅτι συνέλεξεν 23 σφαιρίδια, ἐκχυθέντα ἐκ τῆς κάλπης. Καὶ ἀπέναντι τοιαύτης ἐπισήμου βεβαιώσεως χωρεῖ πλέον ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι τὴν νοθείαν τῆς κάλπης τοῦ κ. Κουμουνδούρου διενήργησε χεὶρ ἐχθρική; ἦτο δὲ ἐπιτετραμμένον ἆρά γε εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀντωνόπουλον νὰ ὑποστηρίζῃ δημοσίᾳ πρᾶγμα, καὶ εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον ἀντικείμενον καὶ διὰ δημοσίων ἐγγράφων ἐξελεγχόμενον ὡς μὴ ἀληθές; Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἔχομεν αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος, τὸν πλεονασμὸν σφαιριδίων ἐν τῇ κάλπῃ τοῦ κ. Κουμουνδούρου· ἔχομεν ὡσαύτως βεβαιωμένον τίς ἐνήργησε τὴν νοθείαν ταύτην. Ἀπέναντι τῆς ἀμέσου καὶ ψηλαφητῆς ταύτης ἀποδείξεως, ποίαν ἀξίαν ἔχουσι πλέον αἱ ἐνδείξεις καὶ τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέφυγεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὴν γνησιότητα τοιαύτης νενοθευμένης ἐκλογῆς; Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἐνδείξεις ταύτας δὲν ἐστάθη πολὺ εὐτυχὴς ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, διότι ὀλίγη προσοχὴ, μικρὰ ἐξέτασις ἐξελέγχει καὶ τὰ προτεινόμενα τεκμήρια προφανῶς ἀνυπόστατα καὶ στερούμενα καὶ αὐτῆς τῆς ἐλαχίστης ἀξίας. Ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἀντέταξεν ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀποτυχόντων ἔχουν ὑπογράψει ἐν τέλει τῆς ψηφοφορίας πρακτικὸν, ἐν ᾧ βεβαιοῦται ὅτι ἡ ἐκλογὴ διενηργήθη ἐν τάξει καὶ νομιμότητι. Ἰδοὺ, εἶπε, τρανὴ ἀπόδειξις ὅτι ἡ ἐκλογὴ ὑπῆρξε γνησία. Ἐξαίρετα! ἀλλ’ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἐλησμόνησεν ὅτι ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὑπάρχει ῥητὴ περὶ τῆς νοθείας τῆς κάλπης τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἔνστασις, ὑπογεγραμμένη παρ’ αὐτῶν τούτων τῶν ἀντιπροσώπων. Ἐπομένως ἡ γενικὴ καὶ ἀόριστος ἐκείνη βεβαίωσις, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐνηργήθη ἐν τάξει καὶ νομιμότητι, δὲν ἐξήλειψε τὴν ἔνστασιν περὶ τῆς νοθείας, ἀλλὰ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἴσως ὡς ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν ἄλλη παρανομία, ἀξία παρατηρήσεως καὶ σημειώσεως ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἀλλ’ ἔστω· οἱ ἀντιπρόσωποι βεβαιοῦσι διὰ τῆς ὑπογραφῆς των, ὅτι δὲν ἐνοθεύθη ἡ κάλπη τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Δὲν ἐξετάζω διὰ ποῖον λόγον ἔκαμον ἐν τοῖς πρακτικοῖς τοιαύτην διομολογίαν· δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ ἁπλότητα ἢ δόλον καὶ ἀπάτην. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἡ τοιαύτη διομολογία ποίαν ἰσχὺν καὶ ἀξίαν ἔχει ἀπέναντι τῶν 138 σφαιριδίων; Δύνασθε, στηριζόμενοι ἐπὶ ταύτης, νὰ καταστρέψητε καὶ τοὺς κανόνας τῆς ἀριθμητικῆς, καὶ νὰ εἴπητε ὅτι μολονότι ἐκ τῆς γενομένης ἀριθμήσεως ἐξήχθη ὅτι περισσεύουν ἐν τῇ κάλπῃ τοῦ κ. Κουμουνδούρου 138 σφαιρίδια, μολοντοῦτο δὲν παραδεχόμεθα τὸν πλεονασμὸν, διότι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Κουμουνδούρου βεβαιόνει διὰ τῆς ὑπογραφῆς του τὸ ἐναντίον; Τῇ ἀληθείᾳ, κύριοι, τοιαῦται σκέψεις καὶ τοιαῦτα συμπεράσματα παύουσι τοῦ νὰ ἦναι σπουδαῖα. Πολλὴν ἀξίαν δὲν ἔχει ὡσαύτως τὸ τεκμήριον, τὸ ὁποῖον ἐστήριξεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἐπὶ τοῦ περυσινοῦ ἀποτελέσματος. Πέρυσιν, εἶπε, μὲ κατεδίωξε κυβέρνησις ἰσχυρὰ, εἰς ἣν μετεῖχεν ἐμμέσως ὁ κ. Κουμουνδοῦρος· μὲ ἐπίεσαν ἅπασαι αἱ στρατιωτικαὶ καὶ διοικητικαὶ ἀρχαὶ τοῦ τόπου· καὶ ὅμως πέρυσιν ἔλαβον μάλιστα πλείονας ψήφους ἐν Ἰθώμῃ· πῶς λοιπὸν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβω ἐφέτος ὀλιγωτέρας, ἀφοῦ δὲν εἶχον κυβέρνησιν ἐναντίαν; Λυποῦμαι ἀναγκαζόμενος νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὸ περυσινὸν ἀποτέλεσμα δὲν δύναται νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ ὡς ἔλεγχος ἀκριβὴς τῆς ἀληθείας, διότι κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος, ὅπερ προεξήλεγξε πέρυσι τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης, ἡ ἐκλογὴ Ἰθώμης κατηγορήθη καὶ τότε ἐπὶ καλπονοθεύσει. Τὸ τμῆμα δὲ, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχον μέρος δύω πρόσωπα λίαν ἀξιότιμα καὶ οὐχὶ δυσμενῶς διακείμενα πρὸς τὸν κ. Ἀντωνόπουλον, τοὐτέστιν ὁ πρόεδρος τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν κ. Χρηστίδης, τὸ τμῆμα ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει του, ὅτι ἡ περὶ τῆς νοθείας κατηγορία δὲν ἦτο ἄνευ ὑποστάσεως, ἀλλὰ παρέδραμεν αὐτὴν ὡς γενομένην κατὰ τῶν ἀποτυχόντων καὶ μὴ ἐπηρεάζουσαν διὰ τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ μέρος τοῦτο τῆς ἐκθέσεως· «ἐπειδὴ ἡ ἔνστασις τοῦ ἀποτυχόντος βουλευτοῦ Π. Μπούτου, ὅτι ἐγένετο καλπονόθευσις ἐν Ἰθώμῃ, δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι κατ’ αὐτῶν καὶ οὐχὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἐγένετο, ἂν καὶ δὲν στερῆται βασιμότητος, ἀφοῦ εὑρέθησαν πλεονάζοντα σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Κουμουνδούρου κλ.» Βλέπετε, κύριοι, ὅτι δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λάβωμεν ὡς ἀσφαλὲς κριτήριον τὴν περυσινὴν ἐκλογὴν Ἰθώμης. Σημειώσατε δὲ ὅτι καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ ὁ κ. Χρηστίδης εἶναι ὑπογεγραμμένοι ἐν τῇ ἐκθέσει ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἐπιφυλάξεως. Τοῦτο τὸ λέγω πρὸς τιμήν των, διότι ἐν τῇ ἐξελέγξει τῶν ἐκλογῶν δὲν καταδέχονται νὰ συμβουλεύωνται εἰμὴ μόνον τὸν νόμον καὶ τὴν συνείδησίν των. Παρατηρῶ προσέτι ὅτι ἐκτὸς τῆς ἐν Ἰθώμῃ καλπονοθεύσεως ἡ ἐκλογὴ Μεσσήνης διενηργήθη πέρυσι μετὰ παραδειγματικῆς νομιμότητος, ὡς βεβαιοῖ τοῦτο αὐτὴ ἡ ἰδία ἔκθεσις τοῦ τμήματος. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς ὅ,τι προοιμιαζόμενος εἶπεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ὅτι ἀπέτυχε πέρυσι καταδιωκόμενος, πιεζόμενος ὑπὸ τῶν παρανομιῶν καὶ τῶν ἐγκλημάτων· τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα βεβαιοῦσι καὶ οἱ φίλοι του αὐτοὶ ὁμολογοῦσι διὰ τῆς ὑπογραφῆς των, ὅτι ἂν ἐγένετό που πέρυσι καλπονόθευσις ἐν Μεσσήνῃ, ἂν διεπράχθη που παρανομία, ταύτην δὲν διενήργησαν, δὲν διέπραξαν ὁ Κουμουνδοῦρος καὶ οἱ φίλοι του, διότι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ οἱ φίλοι του δὲν καταδέχονται ν’ ἀντιπροσωπεύωσι τὸ ἔθνος διὰ παρανομιῶν καὶ καλπονοθεύσεων. Καὶ ἐφέτος ἀκόμη τὰ πράγματα διατρανοῦσι τὴν ἀλήθειαν ταύτην· διότι καὶ ἐφέτος, ὅπου ὁ συνδυασμὸς τοῦ κ. Κουμουνδούρου εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν τῶν ἐπιτροπῶν, ἐκεῖ ἔχομεν ἐκλογὰς ἁγνὰς καὶ νομίμους, καθ’ ὧν οὐδεμία παρ’ οὐδενὸς προβάλλεται ἔνστασις ἢ παρατήρησις· ὅπου δὲ ἡ πλειονοψηφία τῶν ἐπιτροπῶν ἀνῆκεν εἰς τοὺς ἐπιτυχόντας, ἐκεῖ παρουσιάζονται παρανομίαι καὶ ἀσχημίαι ἀνήκουστοι, καθ’ ὧν ἐξηγέρθη ὅλος ὁ κόσμος. Ἐπιθυμητὸν λοιπὸν θὰ ἦτον ἂν ἄνθρωποι, οἷος ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ἔχοντες εὐλόγως τὴν ἀξίωσιν νὰ διαδραματίζωσι σπουδαῖον πρόσωπον ἐν τῇ πολιτείᾳ, ἐφρόντιζον νὰ συμμορφόνωσι τοὺς λόγους καὶ τὰς πράξεις αὑτῶν πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὰ πράγματα, καὶ δὲν ἠγωνίζοντο νὰ συκοφαντῶσι τοὺς ἄλλους, ἀποδίδοντες εἰς αὐτοὺς τὰς ἰδίας ἑαυτῶν παρεκτροπάς. Περιττὸν θεωρῶ, κύριοι, νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλων τεκμηρίων καὶ συμπερασμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ἵνα συγκαλύψῃ τὴν φανερὰν καλπονόθευσιν τῆς Ἰθώμης. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεμία ἀμφιβολία, οὐδεὶς δισταγμὸς μένει ἐν τῇ συνειδήσει οὐδενὸς, ὅτι τοιαύτη νόθος ἐκλογὴ δὲν δύναται νὰ ἐπικυρωθῇ. Μεταβαίνω λοιπὸν εἰς τὴν τοῦ δήμου Παμίσου. Ἡ ἐκλογὴ, κύριοι, τοῦ δήμου τούτου παρουσιάζει μείζονας ἔτι ἀσχημίας ἢ ἡ προηγουμένη τῆς Ἰθώμης, τὴν ὁποίαν εἴδομεν (ἀνησυχία) .... Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἡ συζήτησις παρατείνεται ὑπὲρ τὸ μέτρον, ἴσως δὲ καὶ ἄνευ ἀμέσου ἀνάγκης· ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἔχετε τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀναπτυχθῶσι τὰ γεγονότα, ἵνα πεισθῆτε οὐ μόνον ὑμεῖς, ἀλλὰ καὶ ἡ δημοσία γνώμη περὶ τῆς ἀληθείας τῶν αἰτιάσεων, τὰς ὁποίας οἱ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου διατυποῦσι κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης. Ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ δήμου Παμίσου, κύριοι, παρουσιάζει τοῦτο τὸ ἰδιαίτερον, ὅτι ἠρνεῖτο νὰ καταχωρίζῃ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὰς ἐνστάσεις τῶν ἀποτυχόντων. Τί σημαίνει τοῦτο, ἠρώτησεν ἀφελῶς ὁ κ. Ἀντωνόπουλος· ἠδύναντο οἱ ἀποτυχόντες νὰ ὑποβάλωσι κατόπιν τὰς ἐνστάσεις των εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ἡ ἄρνησις αὕτη ἔχει διὰ πάντα ἄνθρωπον, θέλοντα νὰ σκέπτηται ἀπροκαταλήπτως ταύτην τὴν σημασίαν, ὅτι ἀποδεικνύει τοιοῦτον φατριασμὸν καὶ τοιαύτην ἐμπαθῆ ἀποτύφλωσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὥστε καθίστανται πιθαναὶ πᾶσαι αἱ κατ’ αὐτῆς κατηγορίαι καὶ πάντα τὰ παράπονα τῶν ἐνισταμένων. Ἄνθρωποι, ἀρνούμενοι δικαίωμα ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένον καὶ τολμῶντες νὰ βεβαιώσωσι τὴν τοιαύτην ἄρνησιν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς, εἶναι ἱκανοὶ καὶ ψηφοφόρους ν’ ἀποκλείσωσι καὶ ἰδανικοὺς νὰ παραδεχθῶσι καὶ νοθείαν τῶν καλπῶν νὰ ἐνεργήσωσιν ἢ ἀνεχθῶσι, διότι ταῦτα δὲν βεβαιοῦνται τοὐλάχιστον ἐπισήμως, καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἀρνηθῇ τις ἐν ἀνάγκῃ. Τοιαύτη ἡ ἐπιτροπή. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι αὕτη διώρισεν ὑπεραρίθμους ἐπίσης σφαιριδιοδότας, 11 ἢ 12 τὸν ἀριθμὸν, ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς ὄργανα αὐτῆς κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἐνῷ πέρυσιν, ὅτε ἡ κυβέρνησις κατεδίωξε καὶ κατεπίεσε τὸν κ. Ἀντωνόπουλον, 4 μόνον σφαιριδιοδόται ἤρκεσαν νὰ τελειώσωσι τὴν ψηφοφορίαν. Περίεργον ἐπίσης εἶναι νὰ μάθετε πῶς εἶχον τοποθετηθῆ αἱ κάλπαι ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ. Αἱ κάλπαι, κύριοι, εἶχον προσκολληθῆ εἰς τὸν τοῖχον, καὶ οἱ μὲν κύριοι Ἀντωνόπουλος καὶ Φεσσᾶς κατεῖχον τὰ δύω ἄκρα αὐτῶν, παραμένοντες ἕκαστος εἰς τὴν κάλπην του, οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀποτυχόντων ἐτέθησαν δύω ἥμισυ μέτρα μακρὰν καὶ ἔμπροσθεν τῶν καλπῶν. Ἐπειδὴ δὲ μεταξὺ τούτων καὶ τῆς σειρᾶς τῶν καλπῶν παρενέπιπτε τὸ σμῆνος τῶν σφαιριδιοδοτῶν καὶ οἱ ἑκάστοτε ψηφοφοροῦντες, ἐννοεῖται ὅτι οἱ δυστυχεῖς ἀντιπρόσωποι τῶν ἀποτυχόντων δὲν ἔβλεπον πόσα σφαιρίδια ἔῤῥιπτεν ἕκαστος ψηφοφόρος εἰς τὰς κάλπας των. Τὸ ἐπινόημα ἦτο ἐπιτήδειον, ἵνα ὑποβοηθήσῃ τὴν γενομένην νοθείαν, τὴν ὁποίαν ἀπεκάλυψε κατόπιν ἐν ὅλῃ της τῇ ἀσχημίᾳ ἡ διαλογή. Οὕτω, κύριοι, ἐψήφιζεν ὅστις ἤθελε, ῥίπτων εἰς τὰς κάλπας ὅσα ἤθελε σφαιρίδια, χωρὶς νὰ δύνανται οἱ ἀδικούμενοι οὔτε νὰ βλέπωσιν οὔτε νὰ βεβαιῶσιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς κᾀμμίαν παρανομίαν, καὶ ἂν τυχὸν μ’ ὅλας τὰς ληφθείσας προφυλάξεις κατώρθονον ν’ ἀνακαλύψωσι τοιαύτην. Ἐπίσημα πιστοποιητικὰ, ὑπάρχοντα ἐν τῇ δικογραφίᾳ, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἴδῃ καὶ ἀναγνώσῃ πᾶς ὁ βουλόμενος, ἀποδεικνύουν ὅτι 30 περίπου ἐψήφισαν τεθνεῶτες ἢ ἀπόντες ἢ ἐν φυλακῇ μένοντες ἢ παραιτήσαντες ἐντελῶς τὸν κόσμον τοῦτον καὶ διαβιοῦντες πρὸ πολλοῦ ὡς μοναχοὶ εἰς τὸ ἅγιον Ὄρος. Τί μεγαλειτέραν ἀπόδειξιν θέλετε περὶ τῆς νοθείας τῆς ἐκλογῆς Παμίσου; Βεβαίως, κύριοι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς φέρωσιν οἱ ἀποτυχόντες ἐπίσημον ἀπόδειξιν δι’ ἕκαστον ἰδανικὸν ψηφοφόρον· τοῦτο καταντᾷ σχεδὸν ἀδύνατον. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἄδικον, θὰ ἦτο παράλογον νὰ σταματήσητε μόνον ἐπὶ τῶν 30 τούτων ψηφοφόρων, καὶ νὰ εἴπητε ὅτι ἀφαιρεῖτε τούτους ἁπλῶς ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ἀποτελέσματος, ὅπως ἐπρότεινε καὶ ὑποστήριξεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος. Τὰ προσαγόμενα πιστοποιητικὰ ἀποδεικνύουσιν ἐμμέσως, ὅτι ἡ ὅλη ἐκλογὴ εἶναι νόθος καὶ δολία, ἀφοῦ κατωρθώθη νὰ βεβαιωθῇ ἐπισήμως, ὅτι 30 ψηφοφόροι ἐψήφισαν ὑπὸ ἰδανικὰ ὀνόματα. Δὲν εἶναι δὲ σπουδαία ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι δὲν προσάγονται πιστοποιητικὰ τοῦ δημάρχου Παμίσου, διότι ὁ δήμαρχος οὗτος, φίλος ὢν τῶν ἐπιτυχόντων, δὲν ἠδύνατο προδήλως νὰ ἐφοδιάσῃ τοὺς ἀποτυχόντας μὲ ἐπίσημα πιστοποιητικά· ἄπορον μόνον εἶναι πῶς δὲν ἐφρόντισαν οἱ ἐπιτυχόντες νὰ λάβωσιν ἀντίθετα πιστοποιητικὰ, μαρτυροῦντα ὅτι οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος 30 ἐκλογεῖς δὲν εἶναι ἰδανικοί. Ἀλλὰ διατί, λέγει ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, δὲν ἔκαμαν οἱ ἀποτυχόντες οὐδεμίαν ἔνστασιν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας; Τῇ ἀληθείᾳ ἐξεπλάγην ἀκούσας τὴν περίεργον ταύτην ἀντίῤῥησιν. Ἐλησμόνησεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ οὐδεμίαν ἐδέχετο ἔνστασιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς; Ἀλλ’ οἱ ἀποτυχόντες δὲν ἔπαυσαν οὐχ ἧττον γράφοντες, τηλεγραφοῦντες, διαμαρτυρόμενοι πρὸς τὴν νομαρχίαν καὶ ζητοῦντες νὰ σταλῇ εἰδικὸς ἀνακριτὴς πρὸς βεβαίωσιν καὶ περιστολὴν τῶν διαπραττομένων ὀργίων. Ἀπόδειξις τὰ ἐν τῇ δικογραφίᾳ ὑπάρχοντα ἔγγραφα καὶ αἱ μηνύσεις κατὰ τῶν μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, τῶν σφαιριδιοδοτῶν καὶ τῶν ἐκλογέων, οἵτινες συνετέλεσαν εἰς τὴν γενομένην νοθείαν. Συνεπεία τῶν ἐπανειλημμένων τούτων παραπόνων μετέβη ὁ εἰσαγγελεὺς Καλαμῶν εἰς Πάμισον, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ζητήσῃ τὴν περιστολὴν τῶν παρανομιῶν, ἀπεχώρησεν ἀμέσως, διότι ὁ ἀντιπρόσωπος κ. Καρατζᾶς δὲν συγκατετέθη ν’ ἀφήσῃ ἐντελῶς ἀνεπιτήρητον τὴν ψηφοφορίαν καὶ νὰ καταγίνεται εἰς ἀνακρίσεις, ἐν ᾧ οἱ ἀντίπαλοι ἐξετέλουν τὰς καλπονοθεύσεις. Εἶναι λοιπὸν βέβαιον, κύριοι, ὅτι οἱ ἀποτυχόντες καὶ παρεπονέθησαν καὶ διεμαρτυρήθησαν ἐγκαίρως κατὰ τῶν διαπραττομένων παρανομιῶν· εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι κατήγγειλαν ἀμέσως ἅπαντας τοὺς αὐτουργοὺς τῶν παρανομιῶν τούτων. Ἂν δὲ ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Καλαμῶν ἐξεπλήρου μετὰ ζήλου τὸ καθῆκόν του, θὰ εἴχετε σήμερον καὶ δικαστικὴν περὶ τῆς νοθείας ἀπόδειξιν, τοὐτέστι τὴν καταδίκην τῶν μηνυθέντων. Ἠξεύρετε δὲ διατὶ δὲν τὴν ἔχετε σήμερον; Παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε, ἵνα ἴδητε πῶς διαχειρίζεται ἡ δικαιοσύνη ἐν ταῖς ἐπαρχίαις· παρακαλῶ δὲ καὶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσέξῃ, ἵνα λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα καὶ φέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν. Ἐν τῇ καταγγελίᾳ των, κύριοι, οἱ ἀδικηθέντες ἐδήλωσαν ὅτι θέλουν νὰ παρασταθῶσιν ὡς ἰδιῶται κατήγοροι· ἀλλ’ ὁ εἰσαγγελεὺς Καλαμῶν ἀρνεῖται εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἐζημιώθησαν ἐκ τῶν καταγγελλομένων πράξεων.

§129ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὑπάρχει μία τοιαύτη γνώμη.

§130ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν γνώμην ὡς τοιαύτην τὴν σέβομαι· ἀλλ’ ἀκούσατε τὶ ἐπηκολούθησεν. Ἡ ὑπόθεσις ὑποβάλλεται εἰς τὸ δικαστ. συμβούλιον, τὸ ὁποῖον διὰ βουλεύματος ἀπεφάνθη ὅτι δικαιοῦνται οἱ ἐγκαλοῦντες νὰ παρασταθῶσιν ὡς ἰδιῶται κατήγοροι εἰς τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας δὲν θέλει νὰ ἐπιδιώξῃ ἡ εἰσαγγελία. Ἐπὶ τοῦ βουλεύματος τούτου στηριζόμενοι οἱ ἀδικηθέντες, ζητοῦσι νὰ ἐνασκήσωσι τὸ ἀναγνωρισθὲν δικαίωμά των, ἀλλ’ ὁ εἰσαγγελεὺς ἐπιμένει καὶ πάλιν ἀρνούμενος. Ὑποβάλλεται ἐκ νέου ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ δικαστικὸν συμβούλιον, τοῦτο δὲ διὰ νέου βουλεύματος κατονομάζει ὡρισμένως τὰς ποινικὰς δίκας, ἐφ’ ὧν δικαιοῦνται οἱ ἀδικηθέντες νὰ παρασταθῶσιν ὡς ἰδιῶται κατήγοροι. Προσφεύγουν οἱ ἀδικηθέντες εἰς τὸν εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν καὶ τὸν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀμφότεροι δ’ οὗτοι συμβουλεύουσι καὶ παραγγέλλουσι τὸν εἰσαγγελέα Καλαμῶν νὰ ὑπακούσῃ εἰς ὅ,τι ἀπεφάσισε τὸ δικαστικὸν συμβούλιον· ἀλλ’ οὗτος ἐναντίον τῆς ἐπανειλημμένης ἀποφάσεως τοῦ δικαστικοῦ συμβουλίου Καλαμῶν, ἐναντίον τῆς παραγγελίας τῶν εἰσαγγελέων Ἐφετῶν καὶ Ἀρείου Πάγου, ἐπιμένει μὴ θέλων νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τοὺς ἀδικηθέντας τὸ δικαίωμα νὰ παρασταθῶσιν ὡς ἰδιῶται κατήγοροι. Τί δ’ ἐνήργησεν ὁ ἴδιος ἐπὶ τῶν καταγγελιῶν; οὐδὲν, ὡς πληροφοροῦμαι. Ὥστε μένουσιν αὗται νεκραὶ καὶ ἀνενέργητοι μέχρι σήμερον διὰ τὸν εὐνόητον λόγον νὰ μὴν ἔχωσι σήμερον οἱ ἀδικηθέντες δικαστικὴν ἀπόφασιν, βεβαιοῦσαν τὴν γενομένην καλπονόθευσιν ἐν Παμίσῳ, καθὼς καὶ ἐν Ἰθώμῃ καὶ ἐν Ἀνδανείᾳ. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ δοθῇ ὁ προσήκων χαρακτηρισμὸς εἰς τοιαύτην δικαστικὴν ἐνέργειαν· παρατηρῶ μόνον ἐν παρόδῳ, ὅτι ὅταν δικαιώματα συνδεόμενα μετὰ τῆς πολιτείας καὶ ἀναφερόμενα εἰς πρόσωπα ἐπίσημα καὶ ἰσχυρὰ παραγνωρίζονται καὶ καταπατοῦνται μὲ τοιοῦτον τρόπον, ἕκαστος δύναται νὰ φαντασθῇ ποῦ κατήντησε δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἡ διαχείρισις τῆς δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω ἔχετε καὶ ἐνταῦθα τὸ σῶμα αὐτοῦ τοῦ ἐγκλήματος, τουτέστι τὸν πλεονασμὸν σφαιριδίων. 108 σφαιρίδια εὑρέθησαν, κύριοι, πλεονάζοντα ἐν τῇ κάλπῃ τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ ἀνάλογα εἰς τὰς κάλπας τῶν δύω συνυποψηφίων του. Τί θὰ εἴπητε ἀπέναντι τοῦ πλεονασμοῦ τούτου, ὅστις φωνάζει καὶ ἀνακηρύττει τὴν γενομένην νοθείαν; Δύνασθε νὰ διαγράψετε διὰ τῆς φαντασίας τὰ σφαιρίδια ταῦτα διὰ τῶν κενῶν φράσεων, τὰς ὁποίας ἀντιτάσσετε, ὅτι ὅλα τὰ λεγόμενα εἶναι φάσματα, εἶναι ψεύδη, εἶναι μῦθοι, εἶναι ἐπινοήματα πολιτικῆς ἐμπαθείας καὶ φατριασμοῦ; Τὰ πράγματα καὶ οἱ ἀριθμοὶ οὔτε καταστρέφονται, οὔτε μεταβάλλονται διὰ τῶν κενῶν λόγων· περιττὸν λοιπὸν θὰ ἦτο νὰ ἐνδιατρίψωμεν εἰς τὰς προτεινομένας δικαιολογίας, ἐξελέγχοντες καὶ ἀνασκευάζοντες αὐτάς. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω δύω λέξεις καὶ περὶ τούτων, ἵνα ἀποδειχθῇ ἂν ὄχι ἄλλο, τοὐλάχιστον ἡ καλὴ πίστις τῶν ζητούντων νὰ ὑπερασπίσωσι παρομοίαν ἐκλογήν. Καὶ πέρυσιν, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀντωνόπουλος, τὰς αὐτὰς ἔλαβον ψήφους. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν κεῖται ὅπου τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Ἀντωνόπουλος· οὐδεὶς ἀρνεῖται, οὔτε οἱ ἐνιστάμενοι, οὔτε ἡμεῖς οἱ ὑπὲρ αὐτῶν συνηγοροῦντες, ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Παμίσου ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἔχει ἐπιῤῥοὴν ὑπερτέραν τῆς τῶν ἀντιπάλων του, ἐπεθυμοῦμεν ὅμως νὰ ὡμολόγει μετὰ τῆς αὐτῆς εἰλικρινείας καὶ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ὅτι οἱ ἀντίπαλοί του ἔχουσιν ἐπίσης οὐχὶ μικρὰν ἐπιῤῥοὴν ἐν αὐτῷ· τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Καθ’ ὅλας τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς ἡ διαφορὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ πρώτου ἐπιλαχόντος οὐδέποτε ὑπερέβη τὰς 250 ψήφους. Πῶς συνέβη ἐφέτος ν’ ἀναβῇ μέχρις 800 ψήφων; Αὐτὴν τὴν διαφορὰν ὤφειλε νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ ἀποχρώντως ὁ κ. Ἀντωνόπουλος· ἀλλὰ περὶ τούτου ἀπέφυγε νὰ εἴπῃ λέξιν τινα, διότι τὸ φαινόμενον εἶναι ἀνεπίδεκτον πάσης εὐλόγου ἐξηγήσεως. Ἄλλο ἐπιχείρημα. Τὴν τρίτην ἡμέραν, λέγει ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ἐῤῥίφθησαν τὰ σφαιρίδια εἰς τὰς κάλπας τῶν ἀποτυχόντων· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Π. Μπούτου, Σάῤῥας, εἶναι ὑπογεγραμμένος εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς ψηφοφορίας χωρὶς νὰ κάμῃ περὶ τῆς νοθείας ταύτης τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο μοὶ ἔκαμεν αἴσθησιν, διότι μ’ ὅλην τὴν ἁπλότητα τινῶν ἀντιπροσώπων, παράδοξον μοὶ ἐφάνη νὰ ὑπογράψῃ τὰ πρακτικὰ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἀδικουμένου ἄνευ ἐνστάσεως ἢ παρατηρήσεώς τινος. Τόσῳ δὲ μᾶλλον μοὶ ἐφάνη παράξενον τοῦτο, καθόσον ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀντιπρόσωπος μόνον τὴν τρίτην ἡμέραν ὑπογράφει τὰ πρακτικά. Ἠρώτησα περὶ τούτου τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν κ. Κανακάρην, καὶ οὗτος μ’ ἐβεβαίωσεν ὅτι ἡ ὑπογραφὴ αὕτη παραλλάσσει πρὸς μίαν ἄλλην ὑπογραφὴν τοῦ ἰδίου, εὑρισκομένην εἰς τὰς προκαταρκτικὰς πράξεις τῆς ψηφοφορίας. Τὸν παρακαλῶ νὰ δώσῃ περὶ τούτου τὰς δεούσας πληροφορίας εἰς τὸ σῶμα.

§131Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Μάλιστα· ἡ ὑπογραφὴ δὲν ὁμοιάζει πρὸς τὴν ἄλλην, καὶ βάσιμος ὑποψία ὑπάρχει, ὅτι δὲν εἶναι γνησία.

§132ΜΙΛΗΣΗΣ. Περιττὸν θεωρῶ, κύριοι, νὰ προσθέσω ἄλλο τι ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, καὶ ἐν γένει ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Παμίσου· μεταβαίνω εἰς τὴν ἐκλογὴν Ἀνδανείας. Ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἀνδανείας, κύριοι, εἶναι τὸ συμπλήρωμα, εἶναι ἡ κορωνὶς τοῦ συστήματος τῶν παρανομιῶν, τοῦ ὁποίου ἐγένετο χρῆσις πρὸς ἀποκλεισμὸν τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ τῶν φίλων του. Ἐν Ἀνδανείᾳ αἱ παρανομίαι εἶναι ἀπροκάλυπτοι, εἰδεχθεῖς. Τὸ τμῆμα παμψηφεὶ κατεδίκασε τὴν ἐκλογὴν ταύτην· οὐδεμία παρ’ οὐδενὸς ἠγέρθη ἐν αὐτῷ φωνὴ πρὸς ὑπεράσπισίν της. Ἀλλ’ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος δὲν ἐσταμάτησεν οὔτε ἀπέναντι τῆς ἐκλογῆς Ἀνδανείας· καὶ ταύτην ἀκόμη ἐπεχείρησε νὰ δικαιολογήσῃ καὶ ὑπὲρ ταύτης ἐπεκαλέσθη τὰς ψήφους σας ἐν ὀνόματι πάντοτε τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ νόμου! Βεβαίως δύναταί τις νὰ δικαιολογήσῃ κατά τινα τρόπον τὸ δυστυχὲς τοῦτο ἐπιχείρημα, ἀναλογιζόμενος ὅτι ὁ κ. Ἀντωνόπουλος συνηγόρει ὑπὲρ ἑαυτοῦ· ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ ἡ ὑπὲρ ἑαυτοῦ συνηγορία δὲν πρέπει νὰ ὑπερακοντίζῃ πᾶν ὅριον εὐλαβείας πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸν ὀρθὸν λόγον. Περιττὸν θεωρῶ, κύριοι, νὰ εἰσέλθω ἐνταῦθα εἰς λεπτομερῆ ἐξέτασιν ὅλων τῶν γενομένων παρεκτροπῶν· δὲν θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸν τρόπον τῆς τοποθετήσεως τῶν καλπῶν, τοὺς 13 σφαιριδιοδότας, τοὺς διορισθέντας ἀναπληρωτὰς τούτων, τὴν διαρκῆ παρουσίαν στρατιωτῶν ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ τῆς ψηφοφορίας κτλ. Εἰς τὴν παροῦσαν ἐκλογὴν ἡ ἐξέτασις παρομοίων ἀσχημιῶν καταντᾷ καθαρὰ μικρολογία. Θὰ περιορισθῶ νὰ καταδείξω διὰ μεγάλων χαρακτήρων τὰς ἐκτάκτους, τὰς θρασείας, τὰς σκανδαλώδεις παρανομίας, αἵτινες διεπράχθησαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἂν πρέπει νὰ ὀνομασθῇ ἐκλογὴ τοιαύτη πρωτοφανὴς διακωμῴδησις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ἡ ἐπιτροπή, κύριοι, ἀνήκουσα κατὰ πλειονοψηφίαν εἰς τοὺς ἐπιτυχόντας, ἀνέβαλε τὴν ἐκλογὴν τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας. Τίς λόγος ἠνάγκασεν αὐτὴν νὰ προβῇ εἰς τοιοῦτον τολμηρὸν μέτρον, τοὐτέστιν εἰς ἀναστολὴν νόμου, ἥτις οὐδέποτε, δι’ οὐδένα λόγον ἐπιτρέπεται, ἐκτὸς ἴσως τῆς ἀκαταμαχήτου ἀνάγκης τοῦ νὰ τηρηθῇ ἡ δημοσία τάξις, ἀλλ’ ἀνάγκης βεβαίας καὶ ἀναμφισβητήτου; Ἡ ἐπιτροπὴ ἀναφέρει ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι ἔνοπλοι εἶχον καταλάβει τὰς παρακειμένας οἰκίας· ἀλλ’ αὕτη εἶναι πρόφασις ἐλεεινή. Εἰς ἀπόδειξιν τούτου φέρομεν τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀνακριτοῦ κ. Πετρουτσοπούλου, περὶ τῆς ἀκεραιότητος καὶ ἀμεροληψίας τοῦ ὁποίου δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία τις ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἢ ὄχι;

§133Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, οὐδεμία.

§134ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀκούσατε λοιπὸν τί λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁ ἀνακριτής. «Τὴν δὲ πρωΐαν τῆς ἐπιούσης (27 Ἰανουαρίου), ἅπαντα τὰ «μέλη τὰ ἀπαρτίζοντα τὴν ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ δήμου «Ἀνδανείας, εἰσῆλθον εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς περὶ τὴν 8 «πρωϊνὴν ὥραν, καὶ ἤρξαντο τῶν προκαταρκτικῶν αὐτῶν ἐργα«σιῶν, ἐργαζόμενα μέχρι τῆς 2 ὥρας μ. μ. χωρὶς νὰ γείνῃ «ἔναρξις τῆς ψηφοφορίας. Τότε δὲ ἕνεκεν ἐπιθέσεως τοῦ στρα«τιώτου Γεωργίου Πολίτου κατὰ τοῦ πολίτου Θεοδώρου Πα«παδοπούλου, διὰ λογομαχίαν λαβοῦσαν χώραν μεταξὺ τοῦ «διοικοῦντος τὸ ἀπόσπασμα ἀξιωματικοῦ, τοῦ ῥηθέντος Παπα«δοπούλου καὶ τοῦ παρέδρου δι’ ὑπόθεσιν ὅλως ἄσχετον πρὸς «τὰ ἐκλογικά, καὶ ἕνεκεν ἑτέρου τραυματισμοῦ ἐλαφροῦ διὰ «λόγχης, ἐπενεχθέντος ὑπὸ τοῦ στρατιώτου Νικολάου Ζαχα«ροπούλου, φρουροῦ τῆς θύρας τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας, εἰς «τὸν ἱερέα Παναγιώτην Παπαθανασίου, διότι οὗτος παρεπονεῖτο «κατὰ τῶν στρατιωτικῶν διὰ τὸ ἀνωτέρω γεγονὸς καὶ δὲν ὑ«πήκουε ν’ ἀπομακρυνθῇ ἐκεῖθεν, ἐπαναλαμβάνων τὸ αὐτὸ γε«γονός καὶ ἐξερεθίζων τοὺς στρατιώτας, καὶ διότι ὁ δήμαρχος «διὰ τὰ ἀνωτέρω συμβάντα προσεκάλεσε τοὺς πολίτας εἰς τὰ «ὅπλα, οἵτινες ἀμέσως καὶ κατέλαβον τὰς πέριξ οἰκίας ὡπλι«σμένοι, ἡ ἐφορευτικὴ Ἐπιτροπὴ διέκοψε τὰς ἐργασίας αὐτῆς, «διότι, καθ’ ἃ ἰσχυρίζετο, ἐφοβεῖτο ἐπανάληψιν τῆς συγκρού«σεως, μολονότι οἱ ὁπλοφόροι, προσκληθέντες παρ’ ἐμοῦ, ἀμέ«σως ἀνεχώρησαν ἐκ τῶν πέριξ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας κα«ταληφθεισῶν οἰκιῶν, καὶ ἐν αὐταῖς ἐτέθησαν ἀνὰ δύω στρα«τιῶται ὑπὸ τοῦ ἀποσπασματάρχου ἀνθυπασπιστοῦ. Τὴν ἐπι«οῦσαν δὲ τὸ πρωΐ, διὰ προγράματός της, παρέτεινεν ἐπὶ μίαν «ἡμέραν τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς». Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ἀληθῶς αἱ παρακείμεναι οἰκίαι εἶχον καταληφθῆ ὑπὸ ὁπλοφόρων, ἀλλ’ οὗτοι, προσκληθέντες παρὰ τοῦ ἀνακριτοῦ, ὑπήκουσαν ἀμέσως καὶ ἐξεκένωσαν τὰς οἰκίας, τὰς ὁποίας κατέλαβον οἱ στρατιῶται. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς ὅ,τι ἡ ἐπιτροπὴ ἰσχυρίζεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς· δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπέκειτο ῥῆξις, ὅτι ἐκινδύνευεν ἡ δημοσία τάξις καὶ ὅτι οὐδενὸς ἡ ζωὴ ἦτο ἀσφαλὴς ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας. Ὁ ἀληθὴς λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν ἀναβολὴν, ἦτο ἄλλος. Ἤθελον νὰ παρατείνωσιν ἐπὶ μίαν ἡμέραν τὴν ψηφοφορίαν, διὰ νὰ γνωρίζωσι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἄλλων δήμων καὶ κανονίσωσιν οὕτω τὸ μέτρον τῆς καλπονοθεύσεως, τὴν ὁποίαν ἐμελέτων καὶ παρεσκεύαζον· ἤθελον προσέτι νὰ καθαρίσωσι τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν ἀπὸ παντὸς στοιχείου δυσπειθοῦς εἰς τὰ νεύματα των, ν’ ἀντικαταστήσωσι τὸν κ. Λαγούλην, ὅστις δὲν ἐφάνη ἐν ἀρχῇ πολὺ πρόθυμος εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ὀρέξεών των καὶ ἠδύνατο ἐπὶ τέλους νὰ καταντήσῃ σοβαρώτατον πρόσκομμα· ἤθελον τέλος ν’ ἀποδιώξωσι τοὺς προσελθόντας τὴν πρώτην ἡμέραν ψηφοφόρους μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι δὲν ἤθελε κατορθωθῆ νὰ ἐπανέλθωσιν ἄλλην ἡμέραν ἅπαντες. Ἰδοὺ διατί ἀνέβαλον τὴν ἐκλογὴν, καὶ οὐχὶ διότι ἐμερίμνων περὶ τῆς δημοσίας τάξεως ἢ ἐφοβοῦντο μὴ πάθῃ τι ὑπὸ τῶν ὁπλοφόρων ἡ πολύτιμος ζωή των. Ἀλλ’ ὁ ἀνακριτὴς ἀναφέρει ἐν περιλήψει ἐπίθεσίν τινα ἐκ μέρους τῶν στρατιωτῶν κατὰ πολιτῶν, ἥτις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν ἀναβολήν. Ἀκούσατε, κύριοι, λεπτομερέστερον πῶς συνέβη ἡ ἐπίθεσις αὕτη, ἵνα λάβητε ἰδέαν τινὰ καὶ περὶ τῆς διαγωγῆς, ἣν ἔδειξεν ἐν Ἀνδανείᾳ ἡ στρατιωτικὴ δύναμις. Ἀφοῦ ἐξεκενώθησαν, κύριοι, αἱ παρακείμεναι οἰκίαι καὶ κατελήφθησαν ὑπὸ στρατιωτῶν, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Κουμουνδούρου Θ. Παπαδόγιαννης ἢ Παπαδόπουλος ἐπέστρεφεν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς ὅπως παρασταθῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ἥτις εὐλόγως ὑπετίθετο ὅτι ἔμελλε ν’ ἀρχίσῃ· ἀλλὰ καθ’ ὁδὸν στρατιώτης τις, ἔχων φαίνεται προηγουμένην ἀφορμὴν, ἐπιτίθεται κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸν τραυματίζει εἰς τὸν βραχίονα. Ἱερεὺς δέ τις, ἰδὼν τὴν ἄδικον ταύτην ἐπίθεσιν καὶ σκανδαλισθεὶς ἐξ αὐτῆς, ἐτόλμησε νὰ κάμῃ παράπονα καὶ παραστάσεις πρὸς τὸν ἐπιτεθέντα· ἀλλ’ ἕτερος στρατιώτης ἐπιτίθεται διὰ τῆς λόγχης κατὰ τοῦ ἱερέως καὶ τὸν πληγόνει. Ἐννοεῖτε εὐκόλως, κύριοι, τὴν ζωηρὰν ἀγανάκτησιν, ἥτις ἐγεννήθη ἐντεῦθεν εἰς λαὸν φιλότιμον καὶ ὑπερήφανον, οἷος εἶναι ὁμολογουμένως ὁ λαὸς τῆς Μεσσηνίας. Οἱ πολῖται ἔδραξαν ἀμέσως τὰ ὅπλα, καὶ ῥῆξις αἱματηρὰ ἐπέκειτο μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν· ἀλλ’ εὐτυχῶς διὰ τῆς ἐγκαίρου παρεμβάσεως τοῦ ἀνακριτοῦ Πετρουτσοπούλου καὶ τῆς ἔμφρονος διαγωγῆς τοῦ κ. Λαγούλη τὸ κακὸν προελήφθη. Οἱ ἐπιτεθέντες στρατιῶται ἀπεπέμφθησαν ἐκεῖθεν ὑπὸ τοῦ Λαγούλη, ἡ ἡσυχία ἀποκατέστη ἐντελῶς καὶ ἡ ἐκλογὴ ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν δρόμον της. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτει ἀφορμὴν νὰ τὴν ἀναβάλῃ, καὶ διὰ τοῦτο προβάλλει ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὸν φαντασιώδη κίνδυνον κατὰ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ κατὰ τῆς ἰδίας ἑαυτῆς ζωῆς. Τόσον φοβερὸς ἦτο ὁ ἐπισειόμενος οὗτος κίνδυνος, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάζετο ἀνενόχλητος ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς μέχρι τῆς 3 ὥρας μ. μ. καταχωρίζουσα εἰς τὰ πρακτικὰ ἀτελευτήτους ἐνστάσεις καὶ ἀποφάσεις χωρὶς νὰ τὴν ἐνοχλῇ κἀνείς! Ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Λαγούλη, ἀπομακρύναντος τοὺς δύω στρατιώτας, τοὺς ἐπιτεθέντας κατὰ τῶν πολιτῶν, δὲν ηὐχαρίστησε τὴν ἐπιτροπήν. Ἦτο ἀνάγκη ν’ ἀντικατασταθῇ οὗτος δι’ ἄλλου, ὅστις εὐκόλως νὰ προσφέρεται ὄργανον πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν θελήσεών της. Ἀκούσατε δὲ, κύριοι, εἰς ποῖον μέσον κατέφυγεν ἡ ἀξιάγαστος ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν τοιαύτην ἀντικατάστασιν. Ἀφίνει κενὸν χῶρον εἰς τὸ τέλος σελίδος τινὸς τῶν πρακτικῶν καὶ ἐξακολουθεῖ εἰς τὴν ἄλλην σελίδα καταχωρίζουσα τὰς πράξεις τῆς πρώτης ἡμέρας. Ἡ μειονοψηφία κατὰ τύχην ἀνακαλύπτει τὸν ἀφεθέντα κενὸν χῶρον καὶ ῥητῶς διαμαρτύρεται διὰ τοῦτο, ὁρίζουσα μάλιστα καὶ τὰς γραμμὰς τοῦ κενοῦ χώρου, καὶ προσθέτουσα ὅτι δὲν γνωρίζει τὶ σκοπεύει νὰ σημειώσῃ ἐν αὐτῷ ἡ πλειονοψηφία. Οὐδεμία ἀναίρεσις ἐπάγεται ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, ἥτις ἄλλως οὐδεμίαν θὰ εἶχεν ἀξίαν· διότι ἡ παραποίησις τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἑπομένης ὑπ’ ἀριθμὸν 6 πράξεως μαρτυρεῖ καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τῆς μειονοψηφίας. Τί δ’ ἐσημειώθη, κύριοι, εἰς τὸν κενὸν ἐκεῖνον χῶρον; Ἔγγραφον τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ μεταβατικοῦ Κονιαβίτην, ἐν ᾧ παριστάνεται ἡ διαγωγὴ τοῦ κυρίου Λαγούλη ὡς ἀνυπόφορος, καὶ ζητεῖται ἐπιμόνως ἡ ἀντικατάστασις αὐτοῦ. Βεβαίως ἀνυπόφορος ἦτο τοῦ κ. Λαγούλη ἡ διαγωγὴ, ἀφοῦ ἐτόλμησεν οὗτος ν’ ἀπομακρύνῃ τοὺς ἐπιτεθέντας κατὰ πολιτῶν, καὶ ἱερέων μάλιστα, στρατιώτας, καὶ δὲν ἐξώθησε τὰ πράγματα εἰς αἱματηρὰν ῥῆξιν. Διὰ τοῦτο ἀντικατεστάθη ὁ Λαγούλης δι’ ἄλλου, τοῦ ὁποίου δὲν ἐνθυμοῦμαι τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ ὄνομα. Ἀλλὰ διατί, θὰ ἐρωτήσετε ἴσως, κατέφυγεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ μέτρον τῆς παραποιήσεως τῶν πρακτικῶν, ἵνα σημειώσῃ ἐν αὐτοῖς τοιοῦτον πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τοῦ μεταβατικοῦ ἔγγραφον; Διότι δὲν ἦτο βεβαία, ὅτι ἡ αἴτησίς της ἤθελε γείνει δεκτή. Ἐπεθύμει λοιπὸν νὰ μείνῃ ἡ ἀπόπειρα αὕτη ἄγνωστος καὶ μυστική, ἵνα μὴ ἐξερεθίσῃ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ κ. Λαγούλη ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας. Ἰδοὺ διατὶ κατέφυγεν εἰς τὸ ἔντιμον τοῦτο μέσον. Καὶ ὅμως τὴν μαρτυρίαν τοιαύτης ἐπιτροπῆς, πλαστογραφούσης ἀδεῶς τὰ πρακτικά της, ἐπεκαλεῖτο καὶ ἐπέσειε πρὸ μικροῦ θριαμβευτικῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀντωνόπουλος. Ἠκούσατε, κύριοι, τὸ πρῶτον κατόρθωμα τῆς ἐπιτροπῆς· ἀκούσατε τώρα καὶ ἄλλο πολὺ τεχνικώτερον καὶ ἀληθῶς σατανικόν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐν Ἀνδανείᾳ ὁ συνδυασμὸς τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἔχει μεγάλην καὶ ἀναμφισβήτητον ὑπεροχὴν ἀπέναντι τοῦ ἐπιτυχόντος συνδυασμοῦ. Τοῦτο μαρτυροῦσιν ἅπασαι ἀνεξαιρέτως αἱ μέχρι τοῦδε ἐκλογαί, δὲν πιστεύω δὲ νὰ τὸ ἀρνῶνται οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ἐπιτυχόντες. Ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ματαιωθῇ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἡ τοιαύτη ὑπεροχή· ἄλλως ἡ ἀποτυχία ἦτο ἄφευκτος. Ἀλλὰ διὰ τῆς ἀποτόμου βίας τὸ πρᾶγμα ἦτον ἀκατόρθωτον, διότι ἡ βία ἤθελε προκαλέσει ἀφεύκτως συνεπείας θλιβεράς. Διὰ τοῦτο κατέφυγον εἰς τὸν δόλον, καὶ μετεχειρίσθησαν ἀποκλεισμὸν λίαν περίεργον καὶ πρωτοφανῆ εἰς τὰ χρονικὰ τῆς ἱστορίας τῶν καλπονοθεύσεων. Ἀντὶ ν’ ἀρχίσωσι τὴν ψηφοφορίαν κατὰ τὴν ἐν τῷ προγράμματι ὡρισμένην 8 ὥραν π. μ. ἤρχιζον αὐτὴν τὴν 11 π. μ. ἢ τὴν 12 τῆς μεσημβρίας ἢ τὴν 1 μ. μ. καὶ ἔκλειον πάντοτε πρὸ τῆς ὡρισμένης 5 ὥρας μ. μ. εἰς τρόπον ὥστε ὁ πρὸς ψηφοφορίαν χρόνος περιωρίζετο εἰς 4 μόνον ὥρας καθ’ ἑκάστην. Ἀλλὰ καὶ οὗτος ἐδαπανᾶτο κατὰ μέγιστον μέρος εἰς ἀτελευτήτους ἐνστάσεις καὶ παρατηρήσεις καὶ ἀποφάσεις, σημειουμένας διὰ μακρῶν ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Οὕτω καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἤρχοντο ἐκλογεῖς νὰ ψηφίσωσι καὶ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐπέστρεφον χωρὶς νὰ δυνηθῶσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ἐπιθυμίαν των ταύτην. Διὰ τοῦ ἐντέχνου τούτου μέσου κατωρθώθη, ὡς βλέπετε, ν’ ἀποκλεισθῶσι πολλοὶ ψηφοφόροι· ἀλλ’ ἔπρεπε συγχρόνως νὰ κατορθωθῇ νὰ ψηφίσωσιν ἅπαντες οἱ φίλοι τῶν ἐπιτυχόντων, ἐνῷ ἀπεκλείοντο οἱ τῶν ἀποτυχόντων, εἰς τρόπον ὥστε οἱ πρῶτοι, καί τοι ὀλιγώτεροι, νὰ πλειονοψηφήσωσιν ὅμως ἐν τῷ δήμῳ. Πῶς δὲ κατωρθώθη τὸ θαῦμα τοῦτο; Ἀκούσατε, κύριοι. Ἀπεφασίσθη νὰ ψηφίζωσιν ἐναλλὰξ ἀνὰ 5 ἐξ ἑκάστης τῶν διαμαχομένων μερίδων· ἤρχιζον ὅμως πάντοτε οἱ φίλοι τῶν ἐπιτυχόντων, καὶ οὗτοι πάντοτε ἐτελείωνον. Σημειωτέον δὲ ὅτι ἐγίνοντο καθ’ ἑκάστην πολλαὶ διακοπαὶ τῆς ψηφοφορίας, ἐφ’ ἑκάστης δὲ τῆς διακοπῆς ἤρχιζον πάντοτε οἱ φίλοι τῶν ἐπιτυχόντων καὶ ἐτελείωνον οἱ ἴδιοι· προσθέσατε προσέτι ὅτι πολλάκις σκοπίμως ἐγίνοντο ἐνστάσεις καθ’ ἑνὸς ἢ καὶ πλειόνων ἐκ τῶν προσαγομένων ψηφοφόρων τῶν ἀποτυχόντων, καὶ θέλετε ἐννοήσει τότε, πῶς διὰ τοῦ σατανικοῦ τούτου ἐπινοήματος κατωρθοῦτο νὰ ψηφίζωσι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν πολλοὶ φίλοι τῶν ἐπιτυχόντων, ἐνῷ οἱ ἀντίθετοι δὲν εὕρισκον καιρὸν νὰ ψηφίσωσι. Διὰ τοῦτο τὴν τελευταίαν ἡμέραν οἱ μὲν ἐπιτυχόντες εἶχον ἐξαντλήσει ἤδη ὅλους τοὺς φίλους των, οἱ δὲ ἀποτυχόντες εἶχον τοὺς ἰδικούς των ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς περιμένοντας εἰς μάτην νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά των (ἀνησυχία). Αἰσθάνομαι, κύριοι, ὅτι σᾶς ἐκούρασα, ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι δι’ ὀλίγας ἔτι στιγμὰς τὴν εὐμένειάν σας.

§135ΤΙΝΕΣ. Ὁμιλήσατε, ὁμιλήσατε.

§136ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι, ἂν δὲν μὲ τιμήσητε μὲ τὴν προσοχήν σας, ἂν δὲν παύσωσι τινὲς διάλογοι, δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ ἐξακολουθήσω, διότι μὲ εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑψώσω περισσότερον τὴν φωνήν μου.

§137ΤΙΝΕΣ. Ἔχετε δίκαιον.

§138ΜΙΛΗΣΗΣ. Βλέπετε ὅτι ἵδρωσα, ὅτι ἀγωνιῶ ἀγορεύων πολὺ δυνατὰ διὰ ν’ ἀκουσθῶ.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι· ὁ ἀγορεύων ἔχει δίκαιον.

§140ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ ἐξηκολούθουν ἀσμένως τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου τῶν διαλόγων, ἂν ἠδυνάμην νὰ ἐπικρατήσω αὐτῶν διὰ τῆς ἰσχυρᾶς φωνῆς μου· ἀλλ’ ἔχω, βλέπετε, ἀσθενὲς στέρνον, οὐχὶ ὅμοιον μὲ τὸ τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅστις ἀκινδύνως δύναται νὰ φωνάζῃ καὶ νὰ συζητῇ ἐν μέσῳ τῶν διαλόγων καὶ τοῦ θορύβου. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὲ ἀκούσητε μετ’ εὐμενείας, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ καταχρασθῶ.

§141ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Ὁμιλήσατε.

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγινώσκω, κύριοι, τὸ σχετικὸν μέρος τῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀνακριτοῦ, τὸ ὁποῖον βεβαιοῖ ὅσα ἀνωτέρω σᾶς εἶπον περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ ψηφοφορία. Ἀκούσατε. «Ἡ ψηφοφορία ἤρχιζε περὶ τὴν 11 π. μ. 12 τῆς μεσημβρίας καὶ 1 μ. μ. ἂν καὶ τὰ ἀπαρτίζοντα τὴν ἐπιτροπὴν μέλη συνήρχοντο εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς ἀπὸ τῆς 8 ἢ καὶ 9 πρωϊνῆς ὥρας πρὸς ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων των, τὰ ὁποῖα ὅμως βραδέως ἐξεπληροῦντο ἕνεκα τῶν ἐν τοῖς πρακτικοῖς καταχωριζομένων ἐνστάσεων καὶ ἀντενστάσεων τῶν τε μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων....εἰμὴ μόνον ἡ παρατηρηθεῖσα βραδύτης τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, καθόσον ἀφορᾷ τὴν τακτικὴν ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας, καταγινομένης ταύτης εἰς τὴν καταχώρισιν ἐνστάσεων καὶ ἀντενστάσεων, κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν αὑτῆς, καὶ ἥτις ἔσχε τὸ ἀποτέλεσμα ἵνα ἑκάστοτε, κατὰ τὴν 5 ὥραν μ. μ. ὅτε κατὰ τὴν προσδιωρισμένην ὥραν ὑπὸ τοῦ προγράμματος ἐκλείοντο αἱ κάλπαι, μένουν ἔξωθεν τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς ψηφοφόροι ἀψηφοφόρητοι, ἐπανερχόμενοι τὴν ἐπιοῦσαν. «Κατὰ τὴν λῆξιν τῆς ψηφοφορίας, γενομένην τὴν 5 μ. μ. ὥραν τῆς τελευταίας ἡμέρας, προσεκλήθην ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἵνα παρασταθῶ εἰς τὴν διαλογὴν ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, καὶ πρὶν ἢ ἀρχίσῃ αὕτη μοὶ ἐδόθη αἴτησις ἀπὸ τὰ δύω μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, αἰτοῦντα ἵνα μὴ παρασταθῶ εἰς τὴν διαλογὴν καὶ κατὰ συνέπειαν αὕτη νὰ μὴ ἐνεργηθῇ, καθόσον, ὡς διατείνονται, ὑπῆρχον ψηφοφόροι ἐν τῷ τῆς ἐκλογῆς τόπῳ μὴ ψηφοφορήσαντες εἰσέτι, καὶ ὤφειλεν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παρατείνῃ τὴν ἐκλογὴν μέχρις οὗ ψηφοφορήσωσιν ἅπαντες οἱ ἐκεῖ εὑρισκόμενοι ψηφοφόροι. Ἵνα κρίνω κατὰ πόσον οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτῶν ἔχονται ἀληθείας, ἀνέγνωσα ἐκ τοῦ παραδοθέντος μοι ἐκλογικοῦ καταλόγου ὀνόματά τινα ἐκλογέων μὴ ψηφοφορησάντων, κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν αὑτῶν, καὶ ἐκ τῆς ἐρεύνης αὐτῆς ἐγνώσθη, ὅτι παρευρίσκοντο κατὰ τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς οἱ Ἀντώνιος Σπηλιόπουλος, Α. Παπαθανασίου, Ἀθ. Ἀλεξόπουλος, Ἀντώνιος Ἀλεξόπουλος, Γεώρ. Βασιλόπουλος, Γρ. Πουλόπουλος, Ἰω. Παπασπυρόπουλος, Μιχ. Χαρίτσης, Ν. Παπαδόγιαννης, Παναγιώτης Κυριακόπουλος, ὧν τὴν ταυτότητα ὁ ἐκεῖ προσκληθεὶς δήμαρχος ἐβεβαίωσε· καὶ ἄλλοι δὲ ἐκτὸς τούτων ψηφοφόροι ἰσχυρίζοντο ἐκεῖ εὑρισκόμενοι, ὅτι δὲν ἐψηφοφόρησαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ χρόνος δὲν ὑπῆρχεν, ἐπελθούσης νυκτὸς, νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν ὑπῆρχον ἀληθῶς τοιοῦτοι μὴ ψηφοφορήσαντες, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὥριζον οἱ αἰτοῦντες τίνες εἶναι οὗτοι, ἦτο δὲ δύσκολον ν’ ἀναγνωσθῇ ὅλος ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος, περιέχων 1390 ψηφοφόρους, ἔπαυσα τὴν ἔρευναν ταύτην καὶ παρεστάθην κατὰ τὴν διαλογήν.» Βλέπετε, κύριοι, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἔμενον ἔξωθεν τῆς ἐκλογῆς ψηφοφόροι ἀψηφοφόρητοι, ὡς ἐκφράζεται ὁ ἀνακριτὴς, ἐπανερχόμενοι τὴν ἐπιοῦσαν, καὶ τοῦτο διότι ἡ ψηφοφορία ἤρχιζε βραδέως· ὅτι τὴν τελευταίαν ἡμέραν εὑρίσκοντο πολλοὶ ψηφοφόροι, ὑπὲρ τοὺς 400, ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, οἵτινες δὲν ἐψήφισαν· ὅτι ἡ ἔνστασις αὕτη δὲν ἐδημιουργήθη κατόπιν, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, ἀλλὰ πρὸ τῆς διαλογῆς ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς παρεκάλεσε δι’ ἐγγράφου της τὸν ἀνακριτὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν διαλογήν, ἂν δὲν ψηφίσουν καὶ οἱ ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς εὑρισκόμενοι ψηφοφόροι. Ἄλλως δὲ περὶ τούτου καὶ ἐνστάσεις καθ’ ἡμέραν ἐγίνοντο ἐν τοῖς πρακτικοῖς, καὶ ἀναφοραὶ ἐγράφοντο ἐπανειλημμένως πρὸς τὸν νομάρχην, καὶ μηνύσεις ἐδόθησαν ἐγκαίρως κατὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς· ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται πλέον ν’ ἀμφιβάλλῃ τις, ὅτι ἀπεκλείσθησαν ψηφοφόροι τῶν ἀποτυχόντων πλέον τῶν 400.

§143ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι, κύριοι· ἀκούσατέ με μέχρι τέλους. Πρέπει ν’ ἀποκαλυφθῶσιν ὅλαι αἱ διαπραχθεῖσαι ἀσχημίαι· πρέπει νὰ μὴ μείνῃ οὐδ’ ἴχνος ἀμφιβολίας καὶ δισταγμοῦ διὰ τίνων τερατουργιῶν κατωρθώθη ν’ ἀποκλεισθῶσι τῆς Βουλῆς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ οἱ φίλοι του. Πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Ἀντωνόπουλος εἶχε τὴν τόλμην νὰ διαμαρτύρεται κατὰ τῆς συκοφαντίας, νὰ φωνάζῃ ὅτι πάντα ὅσα λέγονται κατὰ τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης εἶναι μῦθοι, εἶναι κενὰ ἐπινοήματα τῆς πολιτικῆς ἐμπαθείας τῶν ἀντιπάλων του, οἵτινες πάντοτε κατεπίεσαν καὶ κατεδίωξαν αὐτὸν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ. Ἔχετε λοιπὸν ὑπομονὴν νὰ τελειώσω· δὲν εἰσέρχομαι, ὡς βλέπετε, εἰς τὰς λεπτομερείας· θίγω ἁπλῶς τὰ σπουδαιότερα γεγονότα καὶ τρέχω διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ τῆς ψηφοφορίας φωνάζει, κύριοι, ὅτι ἀπεκλείσθησαν ὑπὲρ τοὺς 400 ψηφοφόρους. Οὐδέποτε εἰς οὐδεμίαν τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν ἐψήφισαν ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ὀλιγώτεροι τῶν 1150, ἐφέτος ἐψήφισαν μόνον 700. Τί ἔγειναν οἱ λοιποὶ 450; ὁ κ. Ἀντωνόπουλος ἐπεχείρησε νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι τοὺς ἐμπόδισεν ὁ χειμὼν νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἐπίσημον ἔκθεσιν τοῦ ἀνακριτοῦ, βεβαιοῦντος, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἑσπέραν ἀνεχώρουν πολῖται ἀψηφοφόρητοι, οἵτινες ἐπανήρχοντο τὴν ἐπιοῦσαν χωρὶς πάλιν νὰ κατορθώσωσι νὰ ψηφίσωσι, πῶς συμβαίνει, ἐρωτῶ, νὰ λάβῃ ἐφέτος ὁ συνδυασμὸς τοῦ κ. Ἀντωνοπούλου τὰς αὐτὰς ψήφους, ὅσας καὶ πέρυσιν, ὁ δὲ τοῦ κ. Κουμουνδούρου νὰ λάβῃ 450 ὀλιγωτέρας; Μόνον τάχα τῶν ἀποτυχόντων οἱ φίλοι ἐμποδίσθησαν ὑπὸ τοῦ χειμῶνος νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ τῶν ἐπιτυχόντων; Χειμὼν φοβερὸς δι’ ἐκείνους καὶ ὡραία καλοκαιρία διὰ τούτους; Τοῦτο ὤφειλε νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ ὁ κ. Ἀντωνόπουλος, καὶ οὐχὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐψήφισαν ὁ δήμαρχος καὶ οἱ ἐν τῇ πρωτευούσῃ φίλοι τῶν ἀποτυχόντων· διότι ὅλος ὁ κόσμος γινώσκει, ὅτι οἱ τῆς πρωτευούσης φίλοι ψηφίζουσι συνήθως τελευταῖοι, ἵνα δώσωσι καιρὸν εἰς τοὺς κατοίκους τῶν χωρίων νὰ ψηφίσωσιν ἐγκαίρως. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ τοῦτο ὑπηγορεύετο προδήλως ὑπὸ ἀνάγκης ἐπιτακτικωτέρας. Σᾶς χαρίζω ὅμως ὅλας τὰς λοιπὰς παρεκτροπὰς καὶ παρανομίας· σᾶς χαρίζω καὶ τὴν ἀναβολὴν καὶ τὸν ἀποκλεισμὸν καὶ ὅλα ἐν γένει τὰ ἡρωϊκὰ κατορθώματα τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐξηγήσητε πῶς ἐπλεόνασαν καὶ ἐνταῦθα 196 σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καὶ ἀνάλογα εἰς τὰς κάλπας τῶν συντρόφων του; Ὅλα τὰ λοιπὰ δύνανται ἴσως νὰ συγκαλυφθῶσιν ἢ οἰκονομηθῶσιν εἴτε διὰ τῆς παραμορφώσεως τῶν γεγονότων, εἴτε διὰ σκέψεων καὶ συμπερασμάτων κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον τεχνικῶν καὶ ἐπιτηδείων· ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς δὲν ἐπιδέχεται οὔτε συγκάλυψιν, οὔτε οἰκονομίαν. Μίαν μόνην διέξοδον εἶχον, καὶ εἰς ταύτην ἔσπευσαν ἐξ ἀρχῆς νὰ καταφύγωσιν, ἰσχυρισθέντες ὅτι τὰ πλεονάζοντα σφαιρίδια ἐῤῥίφθησαν ὑπὸ τῶν ἀποτυχόντων· ἀλλ’ εἴδομεν ἤδη ὁποίαν ἀξίαν ἔχει ὁ τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς, καὶ ἂν δύναται κἂν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ σπουδαίων ἀνθρώπων. Ἐξέθηκα, κύριοι, ὡς βλέπετε, τὰς κεφαλαιώδεις παρανομίας, αἵτινες ἀσχημίζουσι τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου τούτου. Οὔτε καιρὸς ὑπάρχει οὔτε ἀνάγκη νὰ ἐγκύψω εἰς λεπτομερείας, αἵτινες κατὰ μέγα μέρος δὲν εἶναι ἄξιαι προσοχῆς. Ἀλλὰ πρὶν παραιτήσω τὸ βῆμα, ἐπιτρέψατέ μοι τελευταίαν τινὰ παρατήρησιν. Ἂν, κύριοι, ἡ ἀποτυχία τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἦτο ἁγνὴ ἀπόῤῥοια τῆς θελήσεως τῶν συμπολιτῶν του, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο λίαν ἀξιοθρήνητον, ὡς σημεῖον ἀλάνθαστον τῆς ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς καταπτώσεως τοῦ τόπου ἐκείνου (Σιγὴ βαθεῖα). Λαὸς σωφρονῶν δὲν περιφρονεῖ, δὲν παρορᾷ τοιουτοτρόπως ἐξόχους πολιτικοὺς ἄνδρας, ἐπὶ μακρὸν χρόνον κυβερνήσαντας τὸν τόπον, πολλὰς δὲ καὶ πολυτίμους ἐκδουλεύσεις προσενεγκόντας εἰς αὐτὸν μέχρι τοῦδε καὶ μείζονας ἔτι ὑποσχομένους ἐν τῷ μέλλοντι. Τοιαύτη ἀποτυχία θὰ κατέθλιβε τοὺς φίλους τοῦ κ. Κουμουνδούρου, θὰ κατέθλιβεν ὅλον τὸ ἑλληνισμὸν, ὅστις ἐξενίσθη ἀπ’ ἀρχῆς καὶ ἐταράχθη διὰ τὸ ἀνεξήγητον τοῦτο φαινόμενον τῆς ἀποτυχίας περιβλέπτου πολιτικοῦ ἀνδρός. Ἀλλ’ ἅπαντες θὰ προσεκλίνομεν ἐνώπιον τῆς ἐλευθέρας ταύτης θελήσεως τῆς ἐπαρχίας, συνειδότες ὅτι καὶ οἱ λαοὶ, ὡς τὰ ἄτομα, ὑπόκεινται εἰς πλάνην, ὅτι καὶ αὐτοὶ πολλάκις ἀπομακρύνονται τῆς τε ἀληθείας καὶ τοῦ ἠθικοῦ καθήκοντος. Πρὸς τιμὴν ὅμως τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης εἶναι σήμερον εὐτυχῶς βεβαιωμένον, ὅτι ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος ἀπέτυχεν, οὐχὶ διότι ἀπέκρουσαν ἢ παρεγνώρισαν αὐτὸν οἱ συμπολῖταί του, ἀλλὰ διότι παρανομίαι ἀνήκουστοι, παρανομίαι βδελυραὶ ἐνόθευσαν καὶ παρεποίησαν τὴν θέλησιν τοῦ εὐγενοῦς καὶ φιλοτίμου ἐκείνου λαοῦ. Εἶμαι λοιπὸν βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ἐγερθῇ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου οὐδεμία φωνὴ ἐκτὸς τῆς τῶν ἐνδιαφερομένων πρὸς ὑπεράσπισιν τοιαύτης ἐκτρωματικῆς ἐκλογῆς· εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁμοφώνως ἡ Βουλὴ θέλει ἐκφράσει ἀμέσως τὴν ἀπόφασίν της, ἱκανοποιοῦσα φιλοτίμως τούς τε καταπατηθέντας νόμους καὶ τὸ ὑβρισθὲν ἐθνικὸν αἴσθημα. Προτείνω τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐκλογῶν τῶν τριῶν δήμων, Παμίσου Ἰθώμης καὶ Ἀνδρανείας.

§145ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριοι, ὀφείλω πρὸς τὴν Βουλὴν διασαφήσεις τινὰς περὶ ὅσων ὁ προαγορεύσας ἀνέφερε περὶ εἰσαγγελέων καὶ δικαστικῶν βουλευμάτων. Ἀπὸ δεκαμηνίας ἤδη ταλαντεύεται ἐνώπιον τῶν δικαστικῶν συμβουλίων Πλημμελειοδικῶν, Ἐφετῶν καὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ Ἀρείου Πάγου τὸ ζήτημα, ἐὰν πολῖται, παθόντες κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἔχουν δικαίωμα νὰ παρασταθῶσιν ὡς ἰδιῶται κατήγοροι κατὰ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι παραβαίνοντες τὸν περὶ ἐκλογῆς νόμον παρενέβησαν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ὁ λόγος δὲ τῆς ἀμφιταλαντεύσεως ταύτης ὑπῆρξεν ὅτι, μὴ ὑπαρχούσης μηδεμιᾶς ὑλικῆς βλάβης, διότι τὰ συμβούλια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀποφαίνονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δὲν ἠθέλησαν ν’ ἀναγνωρίσουν βλάβην ὑλικήν· μὴ ὑπαρχούσης λοιπὸν ὑλικῆς βλάβης εἰς τὰ τοιούτου εἴδους ἐγκλήματα, ἕπεται ὅτι ἰδιώτης κατήγορος δὲν ἠμποροῦσε νὰ παρουσιασθῇ, διότι ἡ διάταξις τῆς ποινικῆς δικονομίας ἡ καθιεροῦσα τὸ δικαίωμα τοῦ ἰδιώτου κατηγόρου λέγει ἁπλῶς «ἀδικηθείς·» τοῦτο δὲ ἑρμηνεύουσι τὰ δικαστήρια, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι ἀδίκημα πραγματικὸν, νὰ ᾖναι ζημία ὑλική.

§146ΣΑΡΑΒΑΣ. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἐξέφρασε τὸ συμβούλιον τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν εἰς τὴν πολυθρύλλητον ἐκείνην ὑπόθεσιν.

§147ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἤθελα ν’ ἀναφέρω καὶ ἐγὼ· θῦμα πρῶτον εἶμαι ἐγὼ καὶ οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου καὶ ὅσοι ἔπαθον αὐτὰ τὰ γνωστὰ εἰς τὰς Πάτρας κατὰ τὰς περυσινὰς ἐκλογάς. Κατὰ τῆς τοιαύτης νομολογίας, κύριοι, καὶ τοῦτο εἶναι πασίγνωστον, ἔπραξα ὅ,τι ἠδυνάμην νὰ πράξω, κατὰ τῆς αὐθαιρεσίας ἐπάλαισα ἡρωϊκῶς· μάρτυρα φέρω τὸν κ. Κανακάρην, ὅστις πολλάκις μοὶ εἶπε, δὲν ἐκουράσθης πλέον; Λοιπὸν ἡ νομολογία αὕτη τῶν δικαστικῶν συμβουλίων ἔλαβε τὸ κῦρος διὰ μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἥτις ἀνῄρεσε τὸ βούλευμα ἐκεῖνο τοῦ ἐν Πάτραις Ἐφετείου, τὸ ὁποῖον ἀπέλυσε τὸν Κολπωδῖνον ἀπὸ τὴν κατηγορίαν τοῦ ὅτι ἀπέλυσεν ἀπὸ τὰς φυλακὰς 200 κακούργους. Δυστυχῶς, κύριοι, τὸ μόλυσμα αὐτὸ τὸ δικαστικὸν εἰσεχώρησεν εἰς πολλῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων τὰς κεφαλάς, μεταξὺ δὲ τῶν τοιούτων ἦτο καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Καλαμῶν. Ὅταν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ οἱ ὀπαδοί του παρουσίαζον τὰς μηνύσεις των, ἔπαθον καὶ αὐτοὶ ὅ,τι καὶ ἐγὼ ἔπαθον, διότι ὁ εἰσαγγελεὺς τῷ ἠρνήθη τὴν παράστασίν του ὡς ἰδιώτου κατηγόρου ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἑρμηνεύει καὶ αὐτὸς ὡς τὰ δικαστικὰ συμβούλια τὴν διάταξιν τῆς ποινικῆς Δικονομίας, ὅτι ἐπειδὴ δὲν ἔλαβες βλάβην ὑλικὴν, δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ παρασταθῇς ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου ὡς ἰδιώτης κατήγορος· τοῦτο δὲ ἀπαιτεῖται κατὰ τὴν νομολογίαν μας ἵνα ἀναγνωρισθῇ ὁ ἰδιώτης κατήγορος καὶ τρέξῃ εἰς τὰ ἀνακριτικὰ μέσα πρὸς βεβαίωσιν τῶν ἀξιοποίνων πράξεων. Ὁ εἰσαγγελεὺς λοιπὸν τὸ ἀρνεῖται τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου· λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος παρὼν ὅπως ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν του εἰς ὅσα θὰ ἀκούσητε. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μοῦ ἔστειλεν ἀναφορὰν, καὶ ὁμολογῶ, κύριοι, μίαν ἀλήθειαν, εἶδα τὸν φόβον τῶν παραπονουμένων ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν· ὁ κομιστὴς ἦτο συγγενὴς τοῦ κ. Κουμουνδούρου· εἰσῆλθεν εἰς τὸ γραφεῖόν μου καὶ μὲ τρέμουσαν χεῖρα μοὶ ἔδωκε τὴν ἀναφοράν· μοὶ ἔκαμε ἐντύπωσιν, ἔλαβον τὴν ἀναφορὰν, ἀνέγνωσα τὰ παράπονα τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὅστις ἔλεγεν ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Πρωτοδικῶν Καλαμῶν δὲν θέλει νὰ δεχθῇ τοὺς ἰδιώτας κατηγόρους. Ἔρχομαι εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ τηλεγραφικῶς μετὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν Πατρῶν, διότι ἐνόμισα καθῆκόν μου τοῦτο, διότι ἕνας ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν δύναται ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν νόμον. Ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου σύμφωνα μὲ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν Πατρῶν ἔδωκαν ὁδηγίας εἰς τὸν εἰσαγγελέα τῶν Πρωτοδικῶν Καλαμῶν καὶ οὗτος ἠναγκάσθη νὰ ὑποκύψῃ, διότι αὐτὸς ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀρχὴν, καθὼς καὶ τὸ Ἐφετεῖον Πατρῶν, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτοι ἰδιῶται κατήγοροι ἐπὶ τοιαύτης φύσεως ἐγκλημάτων.

§148ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ κ. Μίλησης εἶπε πρότερον, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ συμβουλίου ὁ εἰσαγγελεὺς ἐπιμένει εἰς τὴν γνώμην του.

§149ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ μέρος τοῦτο θὰ φθάσω, διότι πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Μίλησης δὲν εἶναι ἐν γνώσει τελείᾳ τῶν διατρεξάντων· τώρα θέλω τὰ ἀναφέρει ἐγώ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, διὰ τὴν εὐτυχῆ αὐτὴν ἐνέργειαν ἔλαβε τὴν καλωσύνην καὶ προσωπικῶς νὰ μοὶ ἐκφράσῃ τὰς εὐχαριστίας του. Ὁ εἰσαγγελεὺς εἰσήγαγε τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἰς τὸ συμβούλιον, καὶ τοῦτο ἐξέδωκε πρὸ ἑνὸς μηνὸς βούλευμα, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ παρασταθῶσιν ὡς ἰδιῶται κατήγοροι ἐπὶ ὅλων ἐκείνων τῶν καταμηνύσεών των καὶ ἐγκλήσεων, τῶν ὁποίων ὁ δημόσιος κατήγορος, τοὐτέστιν ὁ εἰσαγγελεὺς, δὲν ἐπελήφθη ἀκόμη· προτοῦ ὅμως ὁ εἰσαγγελεὺς ἐπιληφθῇ τῆς δημοσίας κατηγορίας, πᾶς πολίτης δικαιοῦται νὰ παρασταθῇ ἰδιώτης κατήγορος. Τὸ βούλευμα λοιπὸν διακρίνει τὰς ὑποθέσεις ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ὁ εἰσαγγελεὺς ἔχει δικαίωμα νὰ ἐνεργῇ καὶ νὰ μὴ δικαιοῦται νὰ παρασταθῇ ἰδιώτης κατήγορος· διακρίνει ἐπίσης τὰς ὑποθέσεις ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἰδιῶται κατήγοροι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παρασταθοῦν ἐπὶ δικαστηρίου· καὶ διὰ μὲν τὰς πρώτας διατάττει τακτικὴν ἀνάκρισιν, διὰ δὲ τὰς δευτέρας ἐπιτρέπει εἰς τὸν ἰδιώτην κατήγορον νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν περαίωσιν τῶν ἀνακρίσεων, διότι ἅμα ὑπάρχει ἕνας ἰδιώτης κατήγορος, ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ εἰσαγγελέως νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἀνακρίσεις καθ’ ὃν τρόπον καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ αὐτάς. Λοιπὸν φαίνεται, ὅτι ἅμα ἀνεκίνησαν τὴν ὑπόθεσιν ἐκείνην, ὅπως συνηθίζομεν πάντοτε νὰ φωνάζωμεν καὶ νὰ μὴ ἐνεργῶμεν ὅ,τι πρέπει, τοῦτο συνέβη καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν· οἱ ἰδιῶται κατήγοροι ἤργησαν νὰ ἐξασκήσωσι τὰ δικαιώματά των, νὰ ἐνεργήσωσι τὰς ἀπὸ τὸν νόμον ἀπαιτουμένας ἀνακρίσεις καὶ νὰ ἐπιδώσωσιν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τὰς αἰτήσεις των.

§150ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, κύριε πρόεδρε, ἀρκετά.

§151ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν ἔχω σκοπόν, κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκλογῆς, διότι ἐλέχθησαν πολλά· ἐξ ὅλης ὅμως τῆς συζητήσεως δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ ἐπὶ ἑνὸς πράγματος, ἐὰν ᾖναι λόγοι τοσοῦτον ἰσχυροὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀκύρωσις τῶν δύω δήμων Ἰθώμης καὶ Παμίσου, διότι ἡ μόνη μομφὴ, ἡ ὁποία ἀποδίδεται κατὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν, δὲν εἶναι εἰμὴ τὰ πλεονάζοντα σφαιρίδια. Κακὸν καὶ ὀλέθριον τὸ σύστημα τῆς ῥίψεως σφαιριδίων ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς, καὶ συνομολογῶ, ὅτι τῳόντι εἶναι ἀξιόποινος ἐκεῖνος, ὅστις ἐπιχειρεῖ αὐτὸ τὸ ἔγκλημα. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ νόμος ἐπρονόησεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ εὐλόγως, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δύναται νὰ συμβῇ τοιοῦτόν τι, καὶ διὰ τοῦτο διέταξεν ὅτι ὅταν πλεονάζοντα σφαιρίδια ῥιφθῶσι, ν’ ἀφαιρῶνται ἐκ τοῦ ναί. Διατί δὲ λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὸς ὁ νόμος διὰ τοὺς δύω δήμους καὶ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἀκύρωσις; διότι ὁ ἐλεύθερος διαγωνισμὸς εἰς αὐτοὺς τοὺς δύω δήμους ἦτο πλήρης. Βλέπω ὅτι οἱ ἐνιστάμενοι δὲν παραπονοῦνται ὅτι ἠδικήθησαν δι’ ἀποκλεισμοῦ ψήφων, ὥστε νομίζω ὅτι κατὰ τοῦτο ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας εἶναι ὀρθὴ καὶ νόμιμος. Μένει ὁ δῆμος Ἀνδανείας. Εἰς τοῦτον γεννῶνται ἐνδοιασμοὶ, διότι κατὰ τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ προτείνονται πολλὰ, τὰ ὁποῖα τολμῶ εἰπεῖν ὅτι πείθουν ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως. Λοιπὸν καταλήγων λέγω ὅτι ὁ δῆμος Ἀνδανείας ἴσως εἶναι δίκαιον ν’ ἀκυρωθῇ.

§152ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τί ἴσως; εἶναι ἢ δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀκυρωθῇ;

§153ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἶναι δίκαιον.

§154ΤΙΝΕΣ. Μᾶλλον.

§155ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὄχι, διότι δὲν ἀνήκω εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο. Σᾶς λέγω τὴν γνώμην καὶ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα ἐκ τῆς συζητήσεως. Ἡ γνώμη μου εἶναι ν’ ἀκυρωθῇ δι’ ἕνα δῆμον, ὄχι καὶ διὰ τοὺς ἄλλους, διότι αὐτοῦ μόνον τοῦ δήμου ἡ ἐκλογὴ μοῦ φαίνεται παράνομος.

§156ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν, κ. πρόεδρε.

§157ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Κύριοι, τέσσαρας λέξεις θὰ εἴπω. Σᾶς παρακαλῶ, ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν γνώμην μας, νὰ ἐκλέξῃ καὶ ἑξαμελῆ ἐπιτροπὴν ἵνα ὑπάγῃ ἐκεῖ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐπιτηρήσῃ αὐτάς.

§158ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§159ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ στείλῃ ἐπιτροπὴν καὶ διὰ τὴν ἐκλογὴν Γορτυνίας.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἡ συζήτησις ἐπεραιώθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀνδανείας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι). Παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Παμίσου νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πολλοὶ).

§161ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Παρεδέχθη.

§162ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν παρεδέχθη (θόρυβος).

§163ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Νὰ καταλάβωσι τὰς ἕδρας των οἱ τακτικοὶ γραμματεῖς (τὰς καταλαμβάνουσι).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀνάπαλιν· οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Παμίσου νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Παμίσου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἰθώμης νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἀκούονται φωναὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου, μπράβο! μπράβο! καὶ χειροκροτήματα.

§165ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἡσυχία εἰς τὸ ἀκροατήριον· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μᾶς ἐπιδοκιμάζετε, διότι πράττομεν τὸ καθῆκόν μας.

§166ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν πρὸς τὴν δεξιὰν πτέρυγα). Σᾶς ἀρέσκουν αὐτά; (θόρυβος μέγας).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἰθώμης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῶν λοιπῶν δήμων νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι). Παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐκλεχθῇ μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς...

§168ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πρὸ τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὁριστικοῦ προέδρου (θόρυβος).

§169ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα τοιαῦτα εἶναι ὅλως διόλου πρόωρον. Πρὸ τοῦ καταρτισθῇ τὸ σῶμα, τοιαῦται προτάσεις δὲν δύνανται νὰ γείνουν δεκταί. Πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς καὶ ἐπιτροπῆς τοιαύτης, ἐν ᾧ ἡμεῖς ἀκόμη δὲν κατηρτίσθημεν; (Διάλογοι θορυβώδεις).

§170Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Καὶ ἄλλοτε ἐπαρουσιάσθη τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα ὄχι μόνον ν’ ἀποφασίζῃ περὶ τοῦ κύρους ἐκλογῆς τινος, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν καὶ περὶ παντὸς ζητήματος συναφοῦς πρὸς τὰς ἐκλογάς. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ ἄλλοτε, καὶ τὴν παρεδέχθη ἀποστείλασα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Κορινθίας ἐπιτηρητικὴν ἐπιτροπήν. Καὶ εἶναι τόσον βέβαιον τοῦτο, ὥστε ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πέμπῃ ὄχι ἐπιτηρητικὴν, ἀλλὰ καὶ ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν, σκοπὸν ἔχουσαν νὰ ἐξετάζῃ τὰ κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς παράπονα. Ὥστε τὸ δικαίωμα τοῦτο οὐδόλως συνδέεται μὲ τὸν καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ ἀρχὴ ὅμως δύναται νὰ ἐπιψηφισθῇ σήμερον, ὅτε συζητεῖται ἡ ἐκλογὴ τῆς Μεσσήνης. Προσθέτω δὲ ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν Μεσσηνίαν πρέπει ν’ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ ἐπιτηρητικὴ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Γορτυνίαν. Ἡ Βουλὴ εἰς τὸ 1869 ἀπεδέχθη τοῦτο, κύριοι, συναινούσης τῆς ἰδίας κυβερνήσεως, καὶ ἐγὼ αὐτὸς, πρωθυπουργὸς τότε, συνηγόρησα ὑπὲρ τῆς ἀποστολῆς τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν οὐδόλως ἐθεώρησα προσβάλλουσαν τὴν κυβέρνησιν. Προτείνω λοιπὸν νὰ εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν περὶ ἀποστολῆς ἐπιτηρητικῶν ἐπιτροπῶν εἰς τὰς δύω ταύτας ἐκλογάς.

§171ΠΟΛΛΟΙ. Καὶ εἰς τὰς μελλούσας ν’ ἀκυρωθῶσι.

§172ΖΑΪΜΗΣ. Νὰ προβῇ δὲ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν μελῶν ἅμα ἡ Βουλὴ καταρτισθῇ, ἤτοι ἅμα περαιώσῃ τὰς ἐξελέγξεις.

§173ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§174ΜΑΚΡΗΣ. Συμφωνῶ κατ’ ἀρχὴν μὲ τὸν προαγορεύσαντα ἔντιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων νὰ σταλῇ ἐπιτροπὴ ἐπιτηρητικὴ καὶ εἰς τὴν Μεσσήνην καὶ εἰς τὴν Γορτυνίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθοῦν ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις, νὰ ἦναι βουλευταὶ καὶ ἐκ τῆς μειονοψηφίας.

§175ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§176ΜΑΚΡΗΣ. Νὰ προσδιορισθῇ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς.

§177ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὸν κανονισμόν.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ σταλῇ ἐπιτηρητικὴ ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς τόσον εἰς τὴν ἐκλογὴν Μεσσήνης, καθὼς καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν Γορτυνίας νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι). Παρεδέχθη.

§179ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Παρακαλῶ νὰ συστήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ, ὅπως παρισταθῶσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς, ἀνακριτὰς ἰσοβίους δικαστὰς (διάλογοι θορυβώδεις).

§180ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἐκλογὴ Μήλου. «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα γνωμοδοτεῖ νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Μήλου καὶ ν’ ἀναγνωρισθῶσι νόμιμοι βουλευταὶ οἱ κ. Δ. Κυριακίδης καὶ Γ. Προβελέγιος, ἔχοντες καὶ τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.»

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει κἀνεὶς τὸν λόγον;

§182ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Μήλου νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐκλογὴ Νάξου.

§184ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπειδὴ οὐδεμία προσάγεται ἀπόδειξις, ἀλλ’ οὔτε ἔνδειξίς τις ὑπάρχει πρὸς ὑποστήριξιν τῶν γενομένων ἐνστάσεων, τὰς ὁποίας οὐδὲ ἐνεφανίσθη τις τῶν ἐνισταμένων νὰ δικαιολογήσῃ· ἐπειδὴ ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογικῶν ἐγγράφων οὐδὲν συνάγεται ὑπὲρ τῶν ἐνισταμένων, τοὐναντίον μάλιστα ἐκ τοῦ περιεχομένου αὐτῶν ἀποδεικνύεται ἡ ἐκλογὴ νομίμως καὶ ἐγκύρως διεξαχθεῖσα ὡς καὶ ἡ διαλογή· διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν γνωμοδοτοῦν νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Νάξου καὶ ἀναγνωρισθῶσι νόμιμοι βουλευταὶ οἱ σχετικῶς πλειονοψηφήσαντες Μ. Δαμηράλης, Ν. Χατζόπουλος καὶ Κ. Κρίσπης. Ὡς πρὸς τὸν Νικόλ. Α. Χατζόπουλον, ἐπειδὴ ἐξηγέρθη συζήτησις, μετὰ πρότασιν ἑνὸς τῶν μελῶν τοῦ τμήματος, ὅτι ἐλλείπει αὐτῷ τὸ προσὸν τῆς ἐν Νάξῳ ἐγκαταστάσεως, τὸ τμῆμα κατὰ πλειονοψηφίαν ἐπεφυλάχθη νὰ ἀποφανθῇ, τῆς μειονοψηφίας ἀμφισβητούσης καὶ τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἐξετάσῃ αὐτεπαγγέλτως τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Βουλὴ καὶ τὸ τμῆμα.»

§185ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ δὲν εἶναι σπουδαῖον.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Νάξου νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐκλογὴ Ναυπακτίας.

§187ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα προτείνει ὁμοψήφως νὰ κηρυχθῇ ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τῶν δήμων Πηλίνης, Παρευηνίων, Ἀποδοτίας καὶ Ὀφιονείας, ἀφοῦ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ τελευταίου τούτου δήμου ἀφαιρεθῶσιν, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὅτι ὑπάρχει ἀπόφασις διατάττουσα τὴν διαγραφὴν τῶν 53 ψηφοφόρων, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἀναφέρονται ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὡς ψηφοφορησάντων παρὰ τὴν θέλησιν τῆς ἐπιτροπῆς, πεντήκοντα τρεῖς ψῆφοι λευκαὶ ἐκ τοῦ τῶν ἐπιτυχόντων ἀθροίσματος· κατὰ πλειοψηφίαν δώδεκα μελῶν αὐτοῦ, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποστείλῃ τριμελῆ ἐπιτροπὴν πρὸς ἀνάκρισιν τῶν διὰ τοὺς δήμους Ναυπακτίδος καὶ Κλεπαΐδος καταγγελλομένων πράξεων· κατὰ μειονοψηφίαν δὲ ὀκτὼ μελῶν καὶ διὰ τὰς τοῦ δήμου Προσχίου· ν’ ἀναβάλῃ δὲ ἡ Βουλὴ μέχρι τῆς ἐπανόδου τῆς ἀποσταλησομένης ἐπιτροπῆς τὴν ἐπὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ναυπακτίας ἀπόφασίν της, καθὸ ἐπηρεαζομένου τοῦ ἀποτελέσματος ἐκ τῆς τυχὸν ἐπελευσομένης ἀκυρώσεως τῶν δύω ἢ τριῶν δήμων.» Ὑπάρχει καὶ ἔκθεσις τῶν μειονοψηφούντων μελῶν τοῦ τμήματος. (ἀναγινώσκει). «Γνωμοδοτοῦμεν ἑπομένως νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Ναυπακτίας ὡς πρὸς ὅλους τοὺς δήμους καὶ νὰ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς νόμιμοι αὐτῆς βουλευταὶ οἱ κ. κ. Ν. Φαρμάκης, Ν. Καναβὸς καὶ Μ. Βότσαρης, ἔχοντες ὅλα τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενα προσόντα.»

§188ΠΟΛΛΟΙ. Ἐρωτήσατε διὰ τὸ ἔγκυρον, κύριε Πρόεδρε.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Ναυπακτίας νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον.

§190ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν ἐγειρόμενοι). Κάμετε ὀνομαστικὴν κλῆσιν, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος μέγας).

§191ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Παρεδέχθη πλέον, παρεδέχθη.

§192ΤΙΝΕΣ. (ἐκ δεξιῶν). Τί παρεδέχθη; δὲν παρεδέχθη τίποτε!

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ ἐσυμβουλεύθην τὸ γραφεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐδῶ καὶ ἂς ἐρωτηθῇ (σάλος).

§194Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, τὸ προεδρεῖον δὲν πταίει τίποτε, οὔτε ὁ Πρόεδρος. Ἦλθεν ἡ ἐκλογὴ Ναυπακτίας· εἶπεν ἂν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις· κἀνεὶς δὲν εἶπε τίποτε. Ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τὸ προεδρεῖον ἠρώτησε καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς (θόρυβος μέγας).

§195ΜΙΛΤ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριοι, ἂν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἡ ἰδία νὰ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ δέχηται τὰ τοιαῦτα παιγνίδια...

§196ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι παιγνίδια.

§197Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι παιγνίδια; λοιπὸν ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω (θόρυβος).

§198ΠΟΛΛΟΙ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη νὰ ἐπικυρωθῇ.

§199Μ. ΚΑΝΑΡΗΣ. Λοιπὸν νομίζετε, ὅτι ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως; Σᾶς συγχαίρω (διάλογοι θορυβώδεις).

§200ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ προεδρεῖον....

§201ΠΟΛΛΟΙ. Μὰ τί συζήτησιν θὰ κάμωμεν τώρα;

§202ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν καταβαίνω τώρα, ὅπου ἦλθον ἐδῶ. Ὄχι μόνον εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ προεδρεῖον, ὅταν 15 καὶ ἐπέκεινα βουλευταὶ ζητοῦν νὰ ἐπαναληφθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία....

§203Π. ΙΑΤΡΟΥ....

§204ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἰατρὲ, δὲν διακόπτουν τοὺς λαλοῦντας ἀπὸ τοῦ βήματος (θόρυβος). Ἀλλὰ φρονῶ, κύριοι, ἀκόμη, ὅτι εἰς τὴν παροῦσαν ἐκλογὴν δὲν ἐτέθησαν ὅπως ὁ κανονισμὸς διακελεύει τὰ ζητήματα· διότι, καθὼς γνωρίζετε, τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς εἶναι τὸ θέμα, πᾶσα δὲ ἄλλη πρότασις περὶ τοῦ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς θεωρεῖται ἀπωτέρα καὶ πρέπει νὰ προηγῆται. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχετε πρότασιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ τμήματος......

§205ΠΟΛΛΟΙ. Τῆς μειοψηφίας.

§206ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς μειοψηφίας, τῆς πλειοψηφίας, ὅτι καὶ ἂν ᾖναι, ἀδιάφορον· ἔχετε πρότασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποστείλῃ ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰ γενόμενα εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτήν. Ἡ πρότασις αὕτη ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ καὶ μετ’ αὐτὴν νὰ ἔλθῃ ἡ πρότασις τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς. Λοιπὸν, καὶ διότι δὲν ἐτέθησαν κανονικῶς τὰ ζητήματα, καὶ διότι ἅμα ὁ πρόεδρος ἐκήρυξε τὸ ἀποτέλεσμα ἠγέρθησαν πλέον τῶν 15 ζητοῦντες τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπανάληψιν τῆς ψηφοφορίας, φρονῶ ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐναντιωθῆτε εἰς τοῦτο, καὶ φρονῶ, σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμὸν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§207ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ. Ἔχει πολὺ δίκαιον ὁ κ. Σωτηρόπουλος. Ὅταν ὑπάρχουν πολλοὶ βουλευταὶ λέγοντες ὅτι ἀμφιβάλλουν καὶ ζητοῦν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, νομίζω, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀρνηθῶμεν.

§208ΠΟΛΛΟΙ (ἑκατέρωθεν). Νὰ γείνῃ.

§209ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, κ. πρόεδρε, θὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν (θόρυβος).

§210ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Μαυροκορδᾶτε. — Ἐγώ, γνωρίζετε, κύριοι, κατεψήφισα κατὰ τοῦ προέδρου· ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι συνδέομαι πρὸς αὐτὸν μὲ κᾀμμίαν συμπάθειαν, ἀλλὰ ὀφείλετε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ἔκαμεν ὅ,τι καὶ εἰς ἄλλας ἐκλογάς. Ἡ δὲ ἔνστασις τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου δὲν εἶναι σωστή, διότι εἰς πλείστας ἐκλογὰς ἡ μειοψηφία ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως, καὶ μολοντοῦτο δὲν ἠρώτησε τὸ προεδρεῖον ἂν πρέπει ν’ ἀκυρωθῇ ὁ δεῖνα δῆμος, καὶ διατί; διότι δὲν ἐπαρουσιάσθη κᾀμμία ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἐκλογῆς.

§211ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπροφθάσαμεν....

§212Α. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν ὁ πρόεδρος, ἐρωτήσας ἂν θέλῃ νὰ λάβῃ κᾀνεὶς τὸν λόγον, ἐννοεῖται ὅτι ἐννοοῦσε, καθὼς συνήθως γίνεται, ἐννοοῦσεν ἂν θέλῃ νὰ κατηγορήσῃ κᾀνεὶς τὴν ἐκλογήν. Κύριοι, ἀπὸ χθὲς ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου, κατήγγειλα τὴν ἐκλογὴν Ναυπακτίας καὶ εἶμαι κατὰ τῆς ἐκλογῆς· ἀλλ’ ἤδη ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ κᾀνὲν ἄλλο ζήτημα, παρὰ ἐὰν ἀπεφάνθη ἢ ὄχι ἡ Βουλή.

§213ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ πρόεδρος δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ προτείνῃ τὴν ἀπωτέρω πρότασιν, καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ ἀποστολὴ ἐπιτροπῆς· αὐτὴν ἔπρεπε νὰ προτείνῃ εἰς ψήφισιν (διάλογοι).

§214ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι. Διὰ νὰ τελειώσωμεν καὶ συμβιβασθῶμεν, πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν καθαράν. Ἡ ἀλήθεια, καθόσον ἀποβλέπει ἐμὲ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς Ναυπακτίας, εἶναι ὅτι ἐπερίμενα νὰ φωτισθῶ ἀπὸ τὴν συζήτησιν· φαίνεται ὅμως, ὅτι μία μεγάλη πλειονότης τῆς Βουλῆς εἶχεν ἤδη σχηματίσει γνώμην περὶ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς καὶ ἦτον ἀποφασισμένη διὰ τὴν ἐπικύρωσιν. Ἐγὼ ἐξ ὅσων γνωρίζω ἕως τώρα, ἤμην κατὰ τῆς ἐκλογῆς, δηλ. ὑπὲρ τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς, δὲν εἶχον ὅμως μορφωμένην πλήρη γνώμην καὶ ἐπερίμενα τὴν συζήτησιν. Τώρα, τὸ γεγονὸς ποῖον εἶναι; Ὁ πρόεδρος ἠρώτησεν ἂν ζητῇ κᾀνεὶς τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ναυπακτίας· ἐπερίμενα ὅτι κάποιος ἤθελε τὸν ζητήσει· τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι κᾀνεὶς δὲν τὸν ἐζήτησε. Γεγονὸς ὅμως ἐπίσης εἶναι ὅτι ἡ πρόκλησις τοῦ σώματος ἔγεινεν ὁπωσοῦν ταχυτέρα παρ’ ὅσον ἐγίνετο εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογάς· ὅτι ὅμως ἀπεφάνθη μία πλειονότης μεγάλη ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς, τοῦτο εἶναι ἐπίσης γεγονὸς ἀναντίῤῥητον. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ καθιερώσωμεν ἓν τοιοῦτον προηγούμενον, ὅτι δηλαδὴ δύναντας ζητήματα νὰ τίθενται εἰς ψηφοφορίαν καὶ νὰ κηρύσσωνται ἀποφασισμένα, ὅταν ἓν μέρος συναδέλφων λέγει, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ φωτισθῶμεν. Ὁ κανονισμὸς δίδει τὸ δικαίωμα εἰς 15 βουλευτὰς, ἐν οἱᾳδήποτε θέσει τοῦ ζητήματος, ἐν οἱᾳδήποτε στιγμῇ ἀποφάνσεως, νὰ ζητήσουν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἔκφρασιν τοῦ σώματος.

§215ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§216ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ γίνεται ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφανθῇ· ἡ Βουλὴ ὅμως ἀπεφάνθη. Τώρα δὲν πρόκειται παρὰ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ, δηλαδὴ ἡ πλειονοψηφία, ἀπεφάνθη ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς.

§217ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§218ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριοι, δὲν πρέπει ν’ ἀμφισβητῶμεν ὅταν ἔχομεν ἐνώπιόν μας κανονισμὸν, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ διευθύνῃ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 39 τοῦ κανονισμοῦ, λύει τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται. «Ὁσάκις ἡ Βουλὴ ψηφίζει δι’ ἀναστάσεως, ὁ πρόεδρος συμβουλευόμενος τὸ γραφεῖον ἀπαγγέλλει τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δοκιμασίας, ἥτις ἐπαναλαμβάνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐὰν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπαγγελίαν 15 βουλευταὶ τὸ ἀπαιτήσωσι.» Λοιπὸν 15 βουλευταὶ, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ, ἀπαιτοῦμεν νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως συμφώνως μὲ τὸν κανονισμόν.

§219ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Κολιάτσου, ἀλλ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ· διότι ὁ πρόεδρος ὄχι μόνον ἐκήρυξε τὸ ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ καὶ προέβη εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς παρακάτω ἐκλογῆς.

§220ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§221ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· συντάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Λομβάρδου τὴν ὑποστηριζομένην ὑπὸ 15 βουλευτῶν, σᾶς λέγω δὲ ὅτι τοῦτο τὸ ἐπιθυμοῦν καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς......

§223ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνωτέρα πρότασις εἶναι ἡ ἀποστολὴ ἐπιτροπῆς (θόρυβος).

§224ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ γείνῃ μία ἐξήγησις, ὅτι τινὲς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴπουν ὄχι, δὲν ἐννοοῦν ἀπὸ τοῦδε καὶ τὸ ἄκυρον· ἐπιφυλάσσονται νὰ ζητήσουν τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς.

§225ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§226ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν ἑρμηνεύσατε, κ. πρόεδρε, ὅτι ὅσοι καταψηφίσουν τῆς προτάσεως, ἐννοοῦν νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῆς ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς λέγουν ναί· ὅσοι δὲ εἴπουν ὄχι ἐννοοῦν τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς.

§228Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸ διατακτικὸν τῆς πλειοψηφίας ἔχει ἄλλως (θόρυβος).

§229ΠΟΛΛΟΙ. Ἐμπρός. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. «Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Ναυπακτίας, ναὶ ἢ ὄχι;

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ διὰ ψήφων 112 κατὰ 25, ἀρνηθέντων δύω, παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Ναυπακτίας καὶ ἀναγνωρίζει βουλευτὰς τοὺς κυρίους Φαρμάκην, Καναβὸν καὶ Μπότσαρην.

§231ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις;

§233ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 Μ. Μ.)