1873.03.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10

Τῆς 26 Μαρτίου 1873.

(Δευτέρα).

Ὥρα 1 καὶ 15/60 Μ. Μ. Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς τῶν κυρίων βουλευτῶν κατάλογος.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Νὰ ἀνοίξουν τὰ θεωρεῖα (ἀνοίγονται καὶ πληροῦνται ἀκροατῶν). Ἡσυχία, κύριοι, νὰ ἀκούσητε τὰ πρακτικά.

§2ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ γίνῃ πλήρης ἡσυχία, διότι ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀκούσωμεν καλά.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὁ πρόεδρος Γεωργαντᾶς ἐγκατέλιπε τὴν ἕδραν του).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§5ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι.

§6ΕΤΕΡΟΙ. Ὑπάρχει, ὑπάρχει.

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δύω ἐλλείψεις εἶναι· πρῶτον, ὅταν ὁ πρόεδρος ἄφησε τὴν ἕδραν του, ἐξακολουθοῦσε νὰ λαλῇ ὁ ἀγορεύων· δεύτερον, ἠκολούθησε καὶ ἄλλη συνεδρίασις.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐν ὅσῳ ἤμουν ἐδῶ, αὐτὰ ἠξεύρω ὅτι συνέβησαν, δι’ ἄλλα συμβάντα ἐμὲ μὴ μὲ ἐρωτᾶτε.

§9ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἠξεύρω ὅτι δὲν τὰ γνωρίζετε τὰ κατόπιν, διότι δὲν εἶσθε παρὼν καὶ δὲν σᾶς αἰτιῶμαι διὰ τοῦτο· ἀλλὰ καὶ αὐτὰ, εἰς τὰ ὁποῖα εἶσθε παρὼν, δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἐκτεθειμένα· ὑμεῖς ἀφήκατε τὴν ἕδραν σας ἐνῷ ὁ κ. Γόντικας ἠγόρευε (διάλογοι θορυβώδεις).

§10ΖΩΧΙΟΣ. Τὸ λόγον, κύριε πρόεδρε.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί τὸν θέλετε τὸν λόγον; τὸ ζήτημα εἶναι περὶ τῶν πρακτικῶν.

§12ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ δεξιῶν). Ἐπ’ αὐτῶν θὰ ὁμιλήσῃ. (Ὁ κ. Ζωχιὸς ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§13ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§14ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε πρόεδρε.

§15Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Γραμματεύς). Εἶναι καὶ συμπλήρωσις αὐτῶν τῶν πρακτικῶν.

§16ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§17ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξασφαλίσητε τὴν ἐλευθέραν συζήτησιν, κύριε πρόεδρε.

§18ΡΟΥΚΗΣ. Ἐπροχθὲς τὸ βράδυ δὲν τὸ λέγατε αὐτό· ὅ,τι μᾶς συμφέρει κάμνομε λοιπόν!

§19ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἂν πρόκειται ποῖος θὰ φωνάξῃ περισσότερον, δοκιμάζομεν τοὺς λάρυγγάς μας.

§20ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δι’ ὀχλαγωγιῶν· ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ ἕνας ἕνας.

§21ΖΩΧΙΟΣ. Σήμερον, κύριοι, θέλει νικήσει ὄχι μόνον ὁ εὐγλωττότερος, ἀλλὰ καὶ ὁ νοημονέστερος βουλευτής· αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχω ἐγώ. Πολλάκις ὁ ἄνθρωπος εὑρίσκεται εἰς ἀναποδράστους ἀνάγκας· λέγεται ὅτι ἡ σύζυγος τοῦ Λὼτ μετεβλήθη εἰς στήλην ἅλατος· πολλάκις τὸ καθῆκον ἀναγκάζει τὸν ἄνθρωπον νὰ μεταβληθῇ εἰς στήλην λιθίνην (θόρυβος)· Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ βουλευτοῦ Πάλλης κ, Πυλαρινοῦ, ὅστις ἦλθε νὰ δώσῃ συμβουλὰς εἰς τὸ βουλευτήριον, τὸ ὁποῖον δίδει, ἀλλὰ δὲν ἀκούει συμβουλὰς κἀνενός...

§22ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ....

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§24ΖΩΧΙΟΣ. Τὸν κύριον Πυλαρινὸν διεδέχθη ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου, τοῦ ὁποίου ἡ εὔγλωττος ῥητορεία παρέσυρε κατά τινα τρόπον τὴν Βουλὴν καὶ ἐῤῥιψοκινδύνευσεν ὅλην τὴν τύχην τῆς ἐκλογῆς Γορτυνίας. Ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ θορύβου καὶ τῆς ταραχῆς ἤμην ἐκεῖ (δεικνύει ἀριστερά του)· ἀκούω ὅτι πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ ἀναχωρήσῃ· ἐξέρχομαι· νομίζω ὅτι εἷς τῶν βουλευτῶν Γορτυνίας ἵστατο εἰς τὸ βῆμα· εἶδον τὸν πρόεδρον φεύγοντα· θόρυβος μέγας, καὶ τὸν κ. Μπούμπουλην καθήμενον ἐπὶ τῆς ἕδρας τοῦ προέδρου. Σᾶς εἶπον ὅτι πολλάκις μεταβάλλεται ὁ ἄνθρωπος εἰς στήλην ἁλός· ἂν πάῃ πίσω ντρέπεται, ἂν πάῃ ἐμπρὸς φοβεῖται. Τὸ γῆρας, αἱ φωναὶ τῆς Βουλῆς μὲ ἠνάγκασαν νὰ ἀναβῶ ἐπὶ τοῦ προεδρείου, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Μπούμπουλην νὰ ἀπέλθῃ, καὶ ἀπῆλθε. Χρῶμα, κύριοι, δὲν εἶχον· μᾶλλον ἔκλινα πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι μετ’ ἐμοῦ. Κατέλαβον τὴν ἕδραν πλήρη ἀκανθῶν καὶ τριβόλων· ἠξεύρω δὲ ἐγὼ πόσος ἱδρὼς ὄχι φόβου, ἀλλ’ ἀγωνίας ἔῤῥεεν εἰς τὸ σῶμά μου. Ἡ Βουλὴ ἔμενεν· ὑπῆρχε πλέον ἡ ἀπαρτία· οἱ πλειοψηφοῦντες ἐπέμενον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Τὸ γραφεῖον ἦτο ἐντελές· οἱ γραμματεῖς ἔμενον καὶ διεμαρτύροντο, ἄλλοι μὲν διὰ λόγων, ἄλλοι δὲ καὶ διὰ μόνης τῆς παρουσίας των, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ καθ’ ἑαυτήν, ἐὰν ᾖναι παρόντες ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς βουλευτῶν, καὶ ὁ πρεσβύτερος δύναται νὰ προεδρεύσῃ, ἀφοῦ δὲν ἦτο παρὼν ὁ προσωρινός. Ἐπρόκειτο νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ὁ πρόεδρος δὲν δύναται νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν κατὰ θέλησιν, ἀλλ’ ὅταν θέλῃ ἡ Βουλή· ὅταν δὲν θέλῃ ἡ Βουλή, ὄχι. Ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ὁ πρῶτος ὑπηρέτης αὐτῆς, καὶ ὅταν κινδυνεύει ἡ Βουλή, πρέπει νὰ καθήσῃ εἰς τὴν θέσιν του· ὅταν ὑπάρχει κίνδυνος, οἱ ἀσθενέστεροι φεύγουν, οἱ ἄλλοι μένουν. Καὶ δὲν ἠξεύρω διατί ὁ πρόεδρος ἔφυγεν, ἠξεύρω μόνον ὅτι τὸ γραφεῖον ἔμεινε πλῆρες. Τινὲς μὲ ἠπείλησαν, ἄλλοι μὲ ὕβρισαν· τὰς ἀπειλὰς δὲν τὰς φοβοῦμαι, τὰς ὕβρεις τὰς περιφρονῶ. Ἐξηκολούθησεν ἡ Βουλὴ τὸ ἔργον της. Μᾶς ἀφῄρεσαν τὴν φρουράν· τὸ πρᾶγμα ἦτον ἐπικίνδυνον. Τὸ πλῆθος συνειθισμένον, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐσεβάσθη τὴν ἱερότητα τοῦ τόπου. Ἡ Βουλὴ ἐξηκολούθησε, καὶ ἀφοῦ κατεπραΰνθη, ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐν σιγῇ φοβερᾷ. Ὅταν δὲ παρετηρήθη ὅτι εἴμεθα ὑπὲρ τοὺς ἑκατόν, ἠκούσθησαν φωναὶ χαρᾶς καὶ ἀγαλλιάσεως, αἵτινες δὲν ἦσαν οὔτε ὑπὲρ, οὔτε κατὰ οὐδεμιᾶς φατρίας· ἦτο μόνον ἔνδειξις ὅτι τὸ βουλευτήριον δύναται νὰ μένῃ, ὅταν θέλῃ, ὄρθιον καὶ ἡ ἐπιθυμία ἦτο νὰ μείνῃ εἷς ἄνθρωπος ἐπὶ κεφαλῆς ἀχρωμάτιστος, διότι μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, πιστεύσατέ μοι, εἶμαι οὐδέτερος. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου τυραννικῷ τῷ τρόπῳ δὲν ἐπέτρεψα νὰ ὁμιλήσῃ κᾀνεὶς ἐξ ἐκείνων οἵτινες διὰ τῆς εὐγλωττίας των ἠδύναντο νὰ παρασύρουν τὴν Βουλήν· παρεκάλεσα τὸν κ. Σαράβαν (καὶ πιστεύω ὅτι θέλετε μοὶ τὸ συγχωρήσει ὅπως καὶ προχθὲς μοὶ τὸ ἐσυγχωρήσατε) ν’ ἀναβῇ τὸ βῆμα καὶ ἐν σοφίᾳ, δικαιοσύνῃ καὶ φρονήσει ν’ ἀναλύσῃ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἦτο εὔκολον· καὶ ὁ κ. Σαράβας ἐν σοφίᾳ τῳόντι εἶπεν ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκφράζει τὴν λύπην της, διότι ὁ πρόεδρός της ἀνεχώρησε χωρὶς νὰ τὴν ἐρωτήσῃ. Σᾶς ἐρωτῶ, τίς δὲν ἐλυπήθη διὰ τοῦτο; Ἂν δὲν ἐλυπήθη ὁ πρόεδρος, ὅπερ δὲν πιστεύω, τὸ πρᾶγμα εἶναι φοβερόν· ἂν ὅμως ἐλυπήθη, βεβαίως πλειότερον δίκαιον εἴχομεν νὰ λυπηθῶμεν ἡμεῖς. Διὰ νὰ ἐξέλθωμεν ἑνὸς στενοῦ κύκλου, ἐστείλαμεν καὶ παρεκαλέσαμεν τὸν πρόεδρον νὰ ἔλθῃ, ἀλλ’ ἠρνήθη (θόρυβος). Τέλος ἔπρεπε τὸ ζήτημα νὰ λυθῇ, διότι, παρατεινομένου τοῦ χρόνου, κίνδυνοι ἐπετείνοντο. Καὶ κατ’ ἀρχὰς μὲν μία μερὶς κυρίων βουλευτῶν τοὺς ὁποίους ὅλους τιμῶ ἔμενεν, μετὰ ταῦτα ἀπεχώρησε, καὶ προτάσεως γενομένης, ἠριθμήθημεν ἐκ νέου καὶ εὑρέθημεν μόνον 96 ἀντὶ 100· εἷς δὲ ἐκ τῶν φίλων τῶν στενῶν τοῦ ὑπουργείου παρίστατο καὶ ἠρίθμει μίαν πρὸς μίαν τὰς ψήφους. Ἀλλὰ δὲν κατεχράσθημεν τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδιδε τὸ Σύνταγμα. Ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν θέλει σᾶς πείσει ὅτι δὲν ἐπροσθέσαμεν οὔτε ἕνα κ, οὔτε ἀφῃρέσαμεν. Τώρα ὑπολείπεται τοῦτο· θέλει σήμερον ἡ Βουλὴ, ὅπου εἶναι ὁλόκληρος, νὰ στιγματίσῃ τὸ πλέον τοῦ ἡμίσεως τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον ἔμεινεν εἰς τὸ καθῆκόν του; Αὐτὸ ἀφιεροῦται εἰς τὴν φρόνησιν πρὸ πάντων τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν ἦτο παροῦσα καὶ τὰ πάθη της εἶναι μᾶλλον κατηυνασμένα. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶναι μεγάλη ἄκανθα εἰς τὸν πόδα τῆς Βουλῆς, νὰ τὴν ἐξαγάγῃ μὲ μαλακὴν χεῖρα· διότι εὔκολον εἶναι ν’ ἀναστατώσῃ τις ὅλον τὸν κόσμον, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν σώσῃ ὅλον, ἂν δὲν ἔχῃ συνεργὸν τὸν Θεόν.

§25ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἰς τὸ συμπέρασμα.

§26ΖΩΧΙΟΣ. Ἂν ὁ πρόεδρος δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀποχρῶσαν ἐξήγησιν, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ τὸν συγχωρήσωμεν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ ἡ ὁμιλία ἀφορᾷ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς ἑσπέρας· τώρα νὰ ἐπικυρώσωμεν τὰ πρακτικὰ (θόρυβος).

§28ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Περὶ τῶν πρακτικῶν πρόκειται· εἶναι πρότασις τοῦ κ. Ζωχιοῦ ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ συνέχεια τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ὡς πρόεδρος ἕως ἐδῶ ὅπου ἀνεγνώσθησαν γνωρίζω, καὶ ἐρωτῶ ἂν τὰ πρακτικὰ τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν εἶναι καλά.

§30ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, δὲν εἶναι καλὰ (θόρυβος καὶ ἰδιαίτεραι συνομιλίαι).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ παύσουν τὰς ἰδιαιτέρας ὁμιλίας. Παρακαλῶ καὶ τοὺς κυρίους ἀκροατὰς νὰ μὴ θορυβοῦν, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος τὸν θορυβοῦντα νὰ τὸν ἐβγάλω ἔξω.

§32ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ οὔτε ἐγὼ, οὔτε οὐδεὶς ἄλλος τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ ἀγορεύσαντος· δὲν ἦτο παρὼν καθ’ ὅλα τὰ συμβάντα τῆς προχθές· ἀλλὰ δὲν διστάζω νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὅ,τι σᾶς εἶπε σᾶς τὸ εἶπε ὅπως τὸ ἀντελήφθη. Ἂν καὶ διαφωνῶ εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς ὁμιλίας του ἐπὶ συμβάντων, καθ’ ἃ ἤμην παρὼν, οὐχ ἧττον ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἀμφισβητῶ τὴν εἰλικρίνειάν του, καί τοι διαφωνῶν κατὰ τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας του. Πρὶν ἢ σᾶς παραστήσω τὰ γεγονότα ὅπως τ’ ἀντελήφθην, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν ἐξ αὐτοῦ τοῦ νόμου. Εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς ὁ κύριος πρόεδρος διέλυσε τὴν συνεδρίασιν, δὲν δύναται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἡ Βουλὴ δυνάμει τοῦ νόμου νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συνεδρίασίν της (θόρυβος ἐκ δεξιῶν).

§33ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Μὴ διακόπτετε.

§34ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, ἐλᾶτε νὰ μὲ ἀντικρούσητε. —Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, ὅτι ὁ πρόεδρος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα οἴκοθεν καὶ αὐθαιρέτως νὰ διαλύῃ τὴν συνεδρίασιν· μὴ νομίζετε, ὅτι εἴμεθα τόσον ἐστερημένοι τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων· τὸ γνωρίζομεν πολὺ καλὰ, ἀλλὰ δὲν συνέβη τοῦτο ἐπὶ τοῦ προκειμένου· τοῦτο δὲ θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει παρακατιών. Λέγω μόνον ὅτι ἀφοῦ ὁ πρόεδρος ἑνὸς κοινοβουλευτικοῦ σώματος εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς διαλύσει τὴν συνεδρίασιν, ἡ συνεδρίασις δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ πρὶν ζητήσῃ ἡ Βουλὴ λόγον διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ προέδρου· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εὑρισκόμεθα εἰς ὅλως ἐξαιρετικὴν περίστασιν. Δὲν εἶναι νόμιμος ἡ ἐγκατάστασις τοῦ προσωρινοῦ προέδρου καὶ δὲν προέρχεται ἐκ τῆς ἰδίας ψήφου τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐκ τοῦ νόμου καὶ τῆς ἡλικίας. Λοιπὸν ἔχει τὴν ἕδραν ὁ προσωρινὸς πρόεδρος δυνάμει τοῦ νόμου καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τοῦ τὴν ἀφαιρέσῃ. Ὅταν καταρτισθῶμεν νομίμως.... (ἀποδοκιμασίαι ἐκ δεξιῶν).

§35ΛΑΠΑΣ. Ἀφήσατε νὰ τελειώσωμεν, διότι θὰ πάθωμεν ὅ,τι καὶ τὸ Σάββατον.

§36ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὅταν, λέγω, καταρτισθῶμεν νομίμως καὶ ἐκλέξωμεν διὰ τῆς ψήφου μας τὸν πρόεδρον, τότε δυνάμεθα τὸν πρόεδρον τοῦτον τῆς ψήφου μας νὰ τὸν ἀντικαταστήσωμεν. Λοιπόν, κύριοι, σᾶς εἶπον ὅτι εἴτε καλῶς εἴτε κακῶς διέλυσε τὴν συνεδρίασιν ὁ πρόεδρος, ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀμέσως καὶ νὰ τὸν ἐπιτιμήσῃ, διότι πᾶσα πρᾶξις κοινοβουλίου, μὴ ἔχοντος τὸν νόμιμον προϊστάμενον, εἶναι ἐντελῶς ἄκυρος. Διαφωνῶ δὲ πρὸς τὸν προλαλήσαντα ὡς πρὸς τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀντελήφθην καθ’ ὃν χρόνον ἤμην παρών· ἀλλὰ συνομολογῶ τὴν εἰλικρίνειάν του, διότι ὡμολόγησεν, ὅτι ἦτον ἐντὸς τοῦ δωματίου καθ’ ὃν χρόνον ὁ κ. πρόεδρος διέλυσε τὴν συνεδρίασιν καὶ ἐγκατέλιπε τὴν θέσιν του (θόρυβος)· ὅτε ὁ κ. Γόντικας ἀνέβη τὸ βῆμα, ἡ δεξιὰ θορυβήσασα δὲν ἄφησε ν’ ἀκουσθῇ (θόρυβος). Πιστεύσατε, ὅτι δὲν παραμορφόνω οὐδὲν γεγονὸς καὶ παρακαλῶ οἷον δήποτε ἐξ ὑμῶν νὰ μὲ διαψεύσῃ εἰς ὅ,τι σᾶς λέγω (διάλογοι).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσουν οἱ διάλογοι.

§38ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὅταν ὁ κύριος Γόντικας ἦτον ἐπὶ τοῦ βήματος, ἡ δεξιὰ πτέρυξ ἐθορύβει καὶ ἦτον ἀδύνατον νὰ τὸν ἀκροασθῇ τις. Ἐκαθήμην εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην (δεικνύει δεξιά του). Ὁ κύριος Μίλησης ἐκάθητο ἐδῶ πλησίον καὶ εἶπεν εἰς τὸν πρόεδρον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη καὶ εἶναι καλὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις.

§39ΜΙΛΗΣΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπετε.

§41ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μίληση ἠγέρθησαν πλεῖστοι (θόρυβος δεξιόθεν)· δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅλοι, ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι, ζητοῦντες τὴν διάλυσιν· ὁ πρόεδρος διέλυσε τὴν συνεδρίασιν καὶ ἀπῆλθε. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἀρνοῦμαι τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὰ λυπηρὰ ἐκεῖνα συμβάντα. Καὶ κατόπιν ἀναλογισθῆτε, ὅτι δὲν κατηρτίσθημεν νομίμως καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπαιτουμένην ἀξιοπρέπειαν (ψηθυρισμοί). Δὲν δύνασθε δὲ ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι εἴμεθα ὅλοι κεκμηκότες καὶ ὁ κύριος Γόντικας εἶπεν, ὅτι θέλει τρεῖς ὥρας νὰ λαλήσῃ, καὶ οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ τὸν στερήσῃ τοῦ δικαιώματος νὰ λαλήσῃ ὅσον ἤθελε, διότι ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου. Λοιπὸν τὰ πράγματα πρέπει νὰ σταθῶσιν ὅπου τ’ ἀφήσαμεν καὶ τὰ πρακτικὰ νὰ ἐπικυρωθῶσιν ὅπως ἀνεγνώσθησαν. Ὅλοι ὁμολογοῦμεν, ὅτι τὰ συμβάντα εἶναι λυπηρὰ, ἀλλὰ πρέπει νὰ εὐχηθῶμεν νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσι.

§42ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Μαυρομαρᾶ, εἴπετε ὅτι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξε, διότι δὲν εἶναι σῶμα κατηρτισμένον· ἂν συμπέσῃ ὅλοι οἱ βουλευταὶ νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν ἡλικίαν, πῶς θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό; (γέλως).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§44ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι, πρὸ πάντων νὰ ἐπανορθώσω ἓν μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι κατὰ πάντα ἀκριβές. Τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας, ἀγορεύοντος τοῦ κ. Γόντικα, ἐγὼ ἐκαθήμην εἰς τὴν ἀπέναντι θέσιν καὶ προσεῖχον πολύ, διότι ἐπεθύμουν νὰ φωτισθῶ ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ νὰ μορφώσω πεποίθησιν δικαίαν καὶ σύμφωνον μὲ τὰ πράγματα, πρῶτον μὲν καὶ κυρίως διὰ τὸν ἑαυτόν μου, ὅστις ἐφρόντισα νὰ κρίνω ἐπὶ τῶν πραγμάτων στηριζόμενος, καὶ οὐχὶ εἰς πρόσωπα ἀποβλέπων, καὶ δεύτερον διὰ τοὺς ἀξιοτίμους βουλευτὰς Γόρτυνος, οἵτινες εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν εἶχον τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ἀποδώσουν προκατάληψιν διὰ τὴν ἐκλογήν των. Παρετήρουν ὅτι ἡ συζήτησις ἐξηκολούθει ἐν ἀταξίᾳ, διότι καὶ εἰς τὸν διάδρομον καὶ εἰς τὰς ἕδρας τοῦ βουλευτηρίου συνδιαλέξεις ἐκάλυπτον τὴν φωνὴν τοῦ ἀγορεύοντος· ἀλλὰ δὲν ἐτόλμησα νὰ κάμω τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν, φοβούμενος μήπως παρεξηγηθῶ, ἠρκέσθην δὲ ν’ ἀκούω ἐγὼ ἐκπληρῶν τὸ χρέος μου. Ἀλλ’ αἴφνης ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης μία φωνὴ ἠγέρθη, ἡ τοῦ κ. Ῥούκη, παρατηρήσαντος εἰς τὸν πρόεδρον, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν γίνεται ἐν τάξει, ὅτι δὲν ἠκούετο ὁ ἀγορεύων, καὶ ὅτι προτιμότερον ἦτο ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Ἐγὼ, κύριοι, ὅστις ἔβλεπον τῷ ὄντι ὅτι τὸ γινόμενον ἦτο ἄτοπον, ἐσηκώθην καὶ εἶπα εἰς τὸν κύριον πρόεδρον τὰ ἑξῆς περίπου· «Κύριε πρόεδρε, εὑρίσκω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μας πολὺ φυσικήν. Πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν ἂν θὰ παραμείνωσιν εἰς τὸν περίβολον τοῦτον ἓξ συνάδελφοί μας, ἢ ἄν πρέπει νὰ ἐξέλθωσι.

§45ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Τόσα πολλὰ δὲν ἠκούσαμεν.

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὰς ἰδίας λέξεις, ἐνθυμοῦμαι ὅμως τὴν ἔννοιαν· αἱ λέξεις εἶναι σημειωμέναι εἰς τὰ πρακτικά· ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ, δύναται νὰ διατάξῃ ν’ ἀναγνωσθῶσιν. «Οἱ κύριοι βουλευταὶ πρέπει ν’ ἀκουσθῶσι· προσκαλέσατε λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀκούσῃ ἐν ἡσυχίᾳ, ἄλλως προτιμότερον βεβαίως θὰ ἦναι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ ἄλλην συνεδρίασιν». Ἡ παρατήρησις αὕτη, κύριοι, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἔπρεπε νὰ πείσῃ τοὺς κυρίους τῆς πτέρυγος ταύτης ὅτι προήρχετο ἀπὸ πνεῦμα ἀμεροληψίας καὶ εὐθύτητος. Μόλις ἐτελείωσα ὅμως, καὶ βλέπω τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἐγειρομένην αἴφνης καὶ ἀνακράζουσαν «μάλιστα, μάλιστα, τὴν Δευτέραν.» Ὁ κύριος πρόεδρος ἐγείρεται ἐπίσης διὰ νὰ ἀναχωρήσῃ. Τότε ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἠγέρθη σύσσωμος φωνάζουσα τοὐναντίον «καθήσατε, κύριε πρόεδρε, μὴ φεύγετε· δὲν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις».

§47ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Καθόλου, καθόλου (θόρυβος).

§48ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἴσως ὅ,τι λέγω δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀντίληψίν σας, ἀλλ’ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν· ἐγὼ οὕτως ἀντελήφθην. Τούτου τεθέντος, κύριοι, εἶναι πρόδηλον, ὅτι ἀφοῦ ἠγέρθη ἀμφισβήτησις περὶ μιᾶς προτάσεως, ἂν θέλετε νὰ χαρακτηρίσητε τὴν παρατήρησίν μου ἐκείνην ὡς πρότασιν, εἶναι πρόδηλον, λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ ὅ,τι ἤθελεν ἀποφασίσει ἡ πλειοψηφία, τοῦτο νὰ γίνῃ· ἂν ἤθελε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ν’ ἀναβληθῇ, ἂν τὴν ἐξακολούθησιν, νὰ ἐξακολουθήσῃ. Οὐδὲν τούτου φυσικώτερον καὶ λογικώτερον. Κατὰ δυστυχίαν συνέβη τοὐναντίον· πεῖσμα ἐντεῦθεν (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα) διὰ τὴν ἀναβολὴν, ἐπιμονὴ ἐκεῖθεν (δεικνύει τὴν δεξιὰν) διὰ τὴν ἐξακολούθησιν. Ἐντεῦθεν προέκυψαν δυσάρεστα, τὰ ὁποῖα εὐχῆς ἔργον ἦτο νὰ μὴ ἀκολουθήσωσιν εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ, κύριοι, καί τοι φρονῶν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, καί τοι ἀποφασισμένος, τιθεμένης εἰς ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως ταύτης, νὰ ψηφίσω τὴν ἀναβολὴν, ἔπραξα ὅμως τὸ καθῆκόν μου νὰ μείνω εἰς τὴν θέσιν μου, καὶ νὰ μὴ ἀποχωρήσω αὐτογνωμόνως· διότι δὲν ἤθελον διὰ τῆς ἀποχωρήσεώς μου νὰ ἐνισχύσω μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐθεώρουν ὡς μὴ συνᾷδον μὲ τὸν κανονισμὸν καὶ μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, Τί συνέβη μετὰ ταῦτα, σᾶς τὸ εἶπεν ὁ κύριος Ζωχιὸς, καὶ περιττὸν εἶναι νὰ σᾶς τὸ ἐπαναλάβω· προσθέτω μόνον ὅτι οἱ παραμείναντες τὸ παρελθὸν Σάββατον καὶ σχηματίσαντες τὴν ἀπαρτίαν τοῦ σώματος, ψηφίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σαράβα, δὲν ἐννοήσαμεν νὰ καταμεμφθῶμεν τὸν κ. Πρόεδρον· ἐγὼ μάλιστα ἐφρόντισα ῥητῶς νὰ κάμω τὴν τοιαύτην διασάφησιν, παρατηρήσας ὅτι ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ ἀξιότιμος κ. Γεωργαντᾶς, παρῄτησε τὴν θέσιν του, δὲν τὸ ἔπραξε βεβαίως ἐκ προθέσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς πεπλανημένης ἴσως ἰδέας, τὴν ὁποίαν ὁ σεβαστὸς οὗτος γέρων εἶχεν, ὅτι ὁ κανονισμὸς ἔδιδεν εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ κηρύττῃ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως.

§49ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ διερμηνεύω τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, ὄχι τὴν ἰδικήν σας. Μετὰ τὴν δήλωσίν μου ταύτην ἐπεψηφίσθη ἡ πρότασις. Αὕτη λοιπὸν δὲν ἐκφράζει εἰμὴ τὴν λύπην, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθημεν ὅλοι, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθητε καὶ σεῖς, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθη ὁλόκληρον τὸ Πανελλήνιον δι’ ἓν ἀτόπημα σοβαρόν, διὰ μίαν καθαρὰν καὶ σκανδαλώδη ἀντιποίησιν τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν μόνον ἡ Βουλὴ ἔχει. Ἁπλῶς λοιπὸν τοῦτο καὶ μόνον διετύπωσεν ἐν τῇ προτάσει της ἡ πλειοψηφία, ἡ ἀπαρτίζουσα τὸ σῶμα. Ἐννοεῖτε τώρα ὅτι ἡ ἐπιμονὴ τινῶν νὰ μὴ καταχωρισθῶσι πάντα ταῦτα εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν φαίνεται παντάπασι δικαιολογημένη. Εἶναι ἢ ὄχι ἀληθές, ὅτι ἐξηκολούθησεν ἡ συζήτησις ὄντος τοῦ σώματος ἐν ἀπαρτίᾳ; Εἶναι ἢ ὄχι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἠδύνατο νὰ ματαιώσῃ τὴν συνεδρίασιν τοῦ σώματος; Ἐὰν ταῦτα ᾖναι ἀληθῆ, τότε δι’ ὃν λόγον κατεχωρίσθησαν ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς ὅσα ἔλαβον χώραν πρὸ τοῦ λυπηροῦ ἐκείνου συμβάντος, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρέπει νὰ σημειωθοῦν καὶ ὅσα κατόπιν συνέβησαν. Ποίαν ἔλλειψιν εὑρίσκετε εἰς ταῦτα ἀπαιτοῦντες νὰ μὴ καταχωρισθῶσιν εἰς τὰ πρακτικά, οὔτε νὰ ἀναγνωσθῶσι δημοσίᾳ; Ἀκούω τινὰ λέγοντα, ὅτι ἔλειπεν ὁ Πρόεδρος, ἔλειπεν ἡ βάσις. Ἡ βάσις, κύριοι, τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ὁ Πρόεδρος· ὁ Πρόεδρος εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος, τὸ ὄργανον τῆς Βουλῆς, οὐχὶ ἡ βάσις καὶ ἡ νομιμοποίησις αὐτῆς· τῆς Βουλῆς ἡ βάσις, ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως εἶναι ἡ πλειοψηφία· ἅμα ἔχετε τὸ προσὸν τοῦτο τοῦ νομίμου καταρτισμοῦ τοῦ σώματος, δηλ. τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, ἔχετε Βουλήν, ἔχετε ἐξουσίαν ἀρτίαν καὶ πλήρη· ἐάν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος δι’ οἷον δήποτε λόγον ἀποχωρήσῃ, δὲν δύναται προδήλως νὰ ματαιώσῃ τὴν νόμιμον συγκρότησιν τοῦ σώματος. Τὸ ἐναντίον δὲν εἶναι σπουδαῖον· ὑποθέσατε ὅτι ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος, ὁ ὁποῖος καὶ ἕνεκα τῆς ἡλικίας του εἶναι ὑποκείμενος εὐκόλως εἰς ἀσθενείας, ὑποθέσατε ὅτι ἀσθενεῖ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ θέλει ν’ ἀποχωρήσῃ. Δύναται τάχα νὰ μοὶ εἴπῃ «κύριε Μίληση, κατάβα τώρα τοῦ βήματος, διότι ἐγὼ ἀσθενῶ καὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ μεταβῶ οἴκαδε ἵνα ἀναπαυθῶ· ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ εἶμαι ἡ βάσις τῆς Βουλῆς καὶ ὁ λόγος τῆς νομιμοποιήσεως αὐτῆς, διαλύω τὴν συνεδρίασιν καὶ προσκαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐργασθῇ»; Ἐὰν ἡ γνώμη σας ᾖναι ὀρθή, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀντικαταστήσῃ ἕτερον πρόεδρον, ἄλλως τὰ ἔργα της θὰ ᾖναι παράνομα, καὶ δὲν πρέπει νὰ σημειωθῶσιν εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά της· ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο προφανῶς παράλογον. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ κατ’ οὐδένα λόγον ἡ ἐπιμονὴ τοῦ νὰ μὴ καταχωρισθῶσι τὰ γενόμενα εἰς πρακτικὰ τοῦ σώματος. Ἀφήσατε λοιπόν, κύριοι, ν’ ἀναγνωσθῶσι καὶ τὰ πρακτικὰ ταῦτα· ἕκαστος δὲ θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων καὶ τῆς διαγωγῆς του καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ ἐνώπιον τῆς ἱστορίας, εἴτε καλαὶ εἴτε κακαὶ εἶναι αἱ πράξεις αὗται. Τοιαύτη ἀπόφασις εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἐμμείνῃ ἡ πτέρυξ αὕτη εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Τήνου.

§51ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης μὲ ἀπαλλάττει πολλῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐθεώρουν ἀπαραιτήτους ὅπως ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐδικαίωσε τὸν κ. Πρόεδρον, παρέλειψεν ὅμως γεγονότα τινά, τὰ ὁποῖα θέλω ὑπενθυμίσει ὑμῖν. Ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ὅτι ὅτε ὁ Κ. Γόντικας ἀνέβη ἐπὶ τὸ βῆμα ὅπως ὑπερασπίσῃ τὴν ἐκλογήν του καὶ ἠγόρευε, πολλοὶ, δὲν θέλω νὰ εἴπω τίνες, ἄφησαν τὰ ἑδώλια ἑαυτῶν καὶ εἰσῆλθον εἰς τὰ δωμάτια, ἡ δὲ φωνὴ τοῦ κυρίου Γόντικα ἔμενε βοῶσα ἐν τῇ ἐρήμῳ· καὶ οἱ μείναντες συνδιελέγοντο οὐδεμίαν προσοχὴν δίδοντες εἰς τὰ λεγόμενα. Ἐνθυμήθητε προσέτι ὅτι ὀλίγον πρότερον ἀντήχησεν ἡ φωνὴ τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ἡ ὁποία ὁμολογῶ καὶ ἐμὲ ἐνθουσίασεν, ἀντιθέτως ὅμως, διότι ἀντὶ νὰ διανοηθῶ ὡς αὐτὸς ἀδικίαν κατὰ τῆς ἐπαρχίας Γόρτυνος, διενοήθην ὅτι ἔπρεπε μᾶλλον νὰ στραφῇ ἡ ἀδικία κατὰ τῶν γονέων, κατὰ τῶν διδασκάλων τῶν νοθεύσεων καὶ τοῦ ψεύδους. Ὅπως δήποτε ἡ φωνὴ ἐκείνη τοῦ κυρίου Λομβάρδου ἠγέρθη ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Ὁ κύριος Γόντικας ἔλεγεν ὅτι εἶχεν ἀνάγκην νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ δύω ὥρας, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τούτῳ εἶπέ τις ὅτι ἔπρεπεν ἡ συζήτησις νὰ διακοπῇ καὶ ν’ ἀναβληθῇ εἰς τὴν σήμερον. Τὴν πρότασιν ταύτην ὁ κύριος Μίλησης ὑπεστήριξε μετ’ ἐπιμονῆς ἀγορεύσας, προτιθέμενος νὰ πολεμήσῃ, ὄχι πλέον τὸν κύριον Γόντικαν, ἀλλὰ τὸν κύριον Λομβάρδον, κηρύξαντα τὴν ἐκλογὴν τῆς Γορτυνίας ὁλοσχερῶς ἄκυρον. Οὕτω διὰ τῶν προτάσεων αὐτῶν καὶ ἐκ τῆς ἀδιαφορίας τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς ἐδηλοῦτο, ὅτι εἰς ὅλους πλέον κατέστη παραδεκτὴ, ἀσπαστὴ ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως. Νέφη καπνοῦ ἐπλήρουν τὸν τόπον καὶ βεβαίως ὅλοι ἐπεθύμουν τὴν διακοπὴν, διότι ᾐσθάνοντο τὰς δυνάμεις ἑαυτῶν ἐξηντλημένας μετὰ συζήτησιν ἑπτὰ, ὀκτὼ ὡρῶν ὁλοκλήρων. Ὅθεν φυσικὸν, φυσικώτατον ἦτον ὁ Πρόεδρος νὰ θεωρήσῃ τὴν ἀναβολὴν ὡς ἀσπαστὴν, καὶ χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν, θεωρήσας ἴσως τοῦτο περιττὸν, νὰ σημάνῃ τὸν κώδωνα ὡς ἔπραξε καὶ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν, συνέπεια δὲ τούτου ἦτο νὰ παρακολουθήσουν αὐτὸν καὶ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν. Ἐγὼ ἔμεινα καὶ ἤμην θεατὴς τῶν κατόπιν συμβάντων. Παρατηρήσας δὲ ὅτι δὲν ἴσχυεν ἡ πειθὼ πρὸς κατάπαυσιν τῶν γινομένων, ἔλαβα τὸ μέτρον ν’ ἀπέλθω. Ἐπαινῶ, κύριοι, τὸν μετριοπαθῆ λόγον τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ καὶ εὔχομαι καὶ ἡ Βουλὴ νὰ φανῇ μετριοπαθὴς ἐπὶ τοῦ προκειμένου· δὲν δύναμαι ὅμως ποτὲ νὰ συμφωνήσω οὔτε μὲ τὸ συμπέρασμα αὐτοῦ, οὔτε μὲ τὸ τοῦ κυρίου Μίληση. Μήπως, κύριοι, ἐπρόκειτο περὶ ἀντικειμένου τινὸς σπουδαίου καὶ κατεπείγοντος ἵνα ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ διάλυσις τῆς συνεδριάσεως δὲν ἦτο φυσικὴ ἀλλὰ φατριαστική; Δύναται ν’ ἀποδοθῇ φατριασμὸς εἰς τὸν Πρόεδρον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν σήμερον; Ὑπάρχει ὁμοιότης μεταξὺ αὐτοῦ καὶ Προέδρων ἄλλων ἐποχῶν; Βεβαίως ὄχι· ἐξ ἐναντίας εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ εὑρίσκει τις τὴν εἰλικρίνειαν, τὴν ὀρθοφροσύνην, τὴν ἀπάθειαν, τὴν ἀγαθότητα. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ πρᾶξίς του δὲν ἦτο φυσικὴ, ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὅ,τι προχθὲς ἔγεινεν; Ἐν ᾧ ὁ Πρόεδρος καὶ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων μας ἀπῆλθον, ἐν ᾧ πάντες ἐθεώρουν τὰ πάντα τελειωμένα καὶ ἡτοιμάζοντο ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰ ἴδια ὅπως ἀναπαυθῶσιν, ἦτο πρέπον νὰ γίνῃ ἔφοδος κατὰ τῶν ἑδρῶν τοῦ προεδρείου καὶ ἀλλεπάλληλος ἀλλαγὴ Προέδρων καὶ Γραμματέων; Ἦτο συγχωρημένον οἱ Γραμματεῖς νὰ ἐξασκοῦν ἐξουσίαν μεγαλειτέραν τοῦ τέλος οὕτω πως ἐγκαθιδρυθέντος Προέδρου, καὶ ἡ φωνὴ αὐτῶν νὰ ἐξουδετεροῖ αὐτὸν καὶ νὰ καλύπτῃ πᾶσαν ἄλλην φωνὴν πειθοῦς ἢ προσπαθείας πρὸς κατεύνασιν τοῦ σάλου ἐκείνου; Ἐπῄνεσεν ὁ κύριος Ζωχιὸς καὶ δικαίως τὸ ἀκροατήριον, διότι ἐν τοιαύτῃ ἀνωμάλῳ περιστάσει ἐφέρθη φρονιμώτατα. Ναί, τοῦτο εἶναι ἀγαθὸν σύμπτωμα, ὅτι παρῆλθεν ὁ καιρὸς τῶν φάσεων (θόρυβος). Ἐγὼ, κύριοι, ἐπαινῶν τὸ κοινὸν κατηγορῶ τὰ πρακτικὰ, τῶν ὁποίων ζητεῖτε τὴν ἀνάγνωσιν· οὐδένα προσβάλλω καὶ μὴ θορυβῆσθε. Χαίρω, ὅτι ἀπὸ τὰ ἀκροατήρια τοῦ λοιποῦ δὲν πρέπει κανεὶς νὰ ἐπιζητῇ ἢ νὰ περιμένῃ βοήθειαν, ἡμεῖς δὲ πρέπει, ὁδηγὸν ἔχοντες τὸν νόμον καὶ τὸν ὀρθὸν λόγον, συμφώνως πρὸς τὸν κανονισμόν μας νὰ διεξάγωμεν τὰ πάντα ἀταράχως, φροντίζοντες ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Εἴτε καλῶς, εἴτε κακῶς διελύθη ἡ συνεδρίασις, ἔμελλεν ἡ Βουλὴ νὰ συνέλθῃ σήμερον, καὶ τότε ἠδύνατο νὰ γίνῃ λόγος περὶ τούτου· δὲν ἐπρόκειτο, καθὼς προεῖπον, περὶ ἀντικειμένου κατεπείγοντος καὶ ἐπὶ τοσοῦτον σπουδαίου, ὥστε νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἔφοδος ἐκείνη πρὸς τὰς ἕδρας τοῦ προεδρείου καὶ τὰ παρεπόμενα. Ἐννοῶ καὶ ἐγὼ, ἐὰν ἐπρόκειτο ἡ εἰσβολὴ τοῦ Δράμαλη εἴτε δευτέρα τις ἐκστρατεία τοῦ Χοβάρτ, ἐὰν ἐβλέπαμεν προδοσίαν τινὰ ἐκ μέρους τοῦ προέδρου ἢ ἄλλης τινὸς ἀρχῆς, βεβαίως ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν μέχρι τοῦ μέτρου ἐκείνου ὡς μέτρου ἀνάγκης. Τὸ συμβὰν λοιπὸν δὲν δικαιολογεῖται. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, ἡ συνεδρίασις γίνεται τῇ προσκλήσει τοῦ προέδρου· οὗτος μόνον ἠδύνατο νὰ προσκαλέσῃ πάλιν τοὺς βουλευτάς· ὀλίγη ὑπομονὴ μέχρι τῆς σήμερον ἤρκει, ἐνῷ ἤδη θέλει ἀντηχήσει τὸ συμβὰν εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὸν ἔξω κόσμον ὄχι βεβαίως πρὸς ὄφελος τῆς Ἑλλάδος. Κἀνὲν κακὸν ἐκ τῆς πράξεως τοῦ προέδρου ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ὅ,τι ὁ κ. Λομβάρδος μᾶς ἐδίδαξε, τὸ νὰ γίνουν παρατεταμέναι συζητήσεις περὶ τῆς ἐκλογῆς Γορτυνίας, ἵνα ἦσθε εἰς κατάστασιν νὰ δώσητε ψῆφον περὶ αὐτῆς ἐν πεποιθήσει. Δὲν ὑπῆρχεν, ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ἀφορμὴ τοιούτου ἐκτάκτου μέτρου καὶ εἶναι λυπηρὸν διότι ἐδόθη τοιοῦτος χαρακτὴρ εἰς αὐτὸ, ὥστε ὁ κ. Λομβάρδος νὰ ἀνυψώσῃ μὲ μεγάλην φωνὴν τὴν σημαίαν τοῦ Γερμανοῦ ὑπὲρ αὐτοῦ· οὕτως ἐμνήσθην καὶ ἐγὼ τοῦ Δράμαλη καὶ τοῦ Χοβάρτ. Ἀλλ’ εὐτυχῶς εἰς τὴν φωνήν του τὰ πάντα κύκλῳ ἡμῶν ἐσίγησαν, ἀδιαφορία πάντων ἐπηκολούθησεν αὐτὴν οὕτως, ὥστε καὶ ἡ φρουρὰ ἀπῆλθε καὶ ὁ περίβολος τῆς Βουλῆς ἦτο κενός· παντοῦ ἡ τάξις, ὁ θόρυβος ἐδῶ μόνον ὑπῆρχε. Καὶ θέλετε, κύριοι, νὰ μὴ ἐκφράσω γνώμην ὅτι τὰ τοιαῦτα εἶναι ἄτοπα καὶ ὅτι τὰ πρακτικὰ, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ἀνάγνωσις, πρέπει νὰ ἐκλείψωσι; Πρέπει νὰ ἐκλείψωσιν, ἵνα ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὴν μνήμην ἡμῶν τὸ συμβὰν καὶ μὴ δίδεται ἀφορμὴ εἰς τοὺς ἐχθρούς μας νὰ λέγωσιν, ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι Συντάγματος (θόρυβος δεξιά).

§52ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὴν τὴν λέξιν εἶσθε συνειθισμένος ἀπὸ μίαν ἄλλην ἐποχὴν νὰ τὴν προφέρετε· εἰς τὸ σημεῖόν σας εἶσθε.

§53ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα πάντοτε εἰς τὸ σημεῖόν μου εἶμαι, κύριε Μπούμπουλη, καὶ καυχῶμαι εἰς τοῦτο. Ἐὰν, κύριοι, θορυβῆσθε, ἀποφασίζω νὰ ἀφήσω τὸν λόγον. Σᾶς ὑπενθυμίζω μόνον ὅτι ἤλθομεν ἐνταῦθα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ φροντίσωμεν περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἀποφεύγοντες τὰς ματαίας ἐπιδείξεις καὶ τοὺς διαπληκτισμούς. Τί ὑπαινίττεσθε, κύριε Μπούμπουλη; τὸ παρελθὸν μένει ἐν τῇ ἱστορίᾳ ἀνεξάλειπτον καὶ εἶναι γνωστὸν· ἂς φροντίσωμεν περὶ τοῦ μέλλοντος πατριωτικῶς, ὅπως λησμονηθῇ ἐκεῖνο· μὴ διὰ τρόπων ἀκαταλλήλων προκαλῶμεν τὰς ἐπικρίσεις τῶν ἄλλων. Ἂς προβῶμεν εἰς τὴν τακτικὴν ὁδὸν τῶν ἐργασιῶν μας· ὁ τόπος περιμένει. Τὰ πρακτικὰ, περὶ ὧν ὁ λόγος, πρέπει νὰ κηρυχθῶσιν ἀπαράδεκτα.

§54ΖΩΧΙΟΣ. Βαρεῖα εὐθύνη ἐπίκειται εἰς ὅλων τὴν ῥάχην· μεγαλειτέρα εὐθύνη ἐπίκειται ἐπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ μεγαλείτερον ἀξίωμα. Μᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ὁ Δράμαλης, ὁ Χοβὰρτ νὰ ἐκστρατεύσῃ. Ἕνας ποντικὸς διέβη ἀπὸ τὰ μουστάκια ἑνὸς λέοντος καὶ αὐτὸς ἐθύμωσε καὶ ἐσηκώθη· τὸν ἠρώτησε μία ἀλεποῦ διατὶ ἐθύμωσες;—διὰ νὰ μὴ ξαναπεράσῃ (ἰλαρότης). Ἡ Βουλὴ εἶναι ὁ λέων, ποῖος εἶναι ὁ ποντικὸς ἐγὼ δὲν τὸν ὁρίζω. Ἰδοὺ διατὶ ἐθορυβήθη ὁ λέων (θόρυβος ἀριστερά). Παρεκάλεσα ὅσους ἠδύναντο νὰ μὲ ἀκούσουν καὶ νομίζω ὅτι μὲ ἤκουσαν νὰ μὴ παρατείνωμεν τὴν συζήτησιν· ἡ συζήτησις κανένα δὲν θὰ ὠφελήσῃ. Τί ζητεῖ τώρα ὁ κύριος ὁ προλαλήσας; ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον οὔτε ὁ Θεὸς δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ, διότι γενόμενα οὐκ ἀπογίνονται. Εἴτε τὰ ἐγράψετε εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, εἴτε δὲν τὰ ἐγράψετε, ὅ γέγονε γέγονε (θόρυβος ἀριστερά)· πρὸ πάντων εἰς ἐκείνους ἀποτείνομαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιβαρύνει ἡ μεγαλειτέρα εὐθύνη. Μὴ διαιρεῖτε τὴν Βουλὴν εἰς δύω στρατόπεδα, καὶ τὸ ἓν νὰ ὑβρίζῃ τὸ ἄλλο. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν δύναται ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς αὐτοβούλως νὰ διαλύῃ τὴν Βουλὴν, ναὶ ἢ ὄχι.

§55ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διαλύῃ τὴν συνεδρίασιν.

§56ΖΩΧΙΟΣ. Ἔστω νὰ τὴν ἀπολύῃ· μὴ ἀπολύῃς τὸν δοῦλόν σου, δέσποτα. Περὶ τούτου πρόκειται, ἐὰν δύναται ὁ πρόεδρος αὐτοβούλως νὰ διαλύῃ τὴν Βουλὴν, νὰ τὴν ἀπολύῃ, νὰ διαλύῃ τὴν συνεδρίασιν, δεχθῆτε ὅποιαν θέλετε. Τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς εὑρέθη εἰς τὴν θέσιν του (θόρυβος ἀριστερά).

§57ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐξακολουθεῖτε, κύριε Ζωχιέ. Ἐὰν θέλουν ὕβρεις, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ὕβρεις.

§58ΖΩΧΙΟΣ. Ῥωμαῖε, σιώπα. Ὁ σωφρονέστερος εἶναι ὁ ἀπαθέστερος καὶ ὁ δίκαιος κερδίζει. Λοιπὸν ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι διὰ ψηφοφορίας κατισχύει ἡ μερὶς ἐκείνη, ἡ ὁποία θέλει νὰ στιγματίσῃ 96 βουλευτὰς, παρευρεθέντας καὶ ἀποτελοῦντας ἀπαρτίαν. Τὸ γεγονὸς ἐγένετο ἐν σοφίᾳ καὶ σωφροσύνῃ καὶ δικαιοσύνῃ· δὲν κατεχράσθημεν οὔτε τοῦ ἐλαχίστου, δὲν ὑπερέβημεν οὔτε βῆμα, ἠθέλομεν νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ βουλευτηρίου μὲ τὴν κεφαλὴν ὀρθήν. Εὐτυχῶς ἐξήλθομεν καὶ θέλετε νὰ μᾶς καταδικάσητε; Δὲν θὰ προσθέσητε οὔτε ἓν ἰῶτα. Θέλετε νὰ μᾶς ἀπολύσετε; ἡμεῖς οἱ ἴδιοι εἴμεθα ἀπολελυμένοι· καὶ τίς μᾶς ἀπέλυσεν; ἡ συνείδησίς μας. Ἡ φρόνησις ὅμως ἀπαιτεῖ νὰ μὴ παραταθῇ ἡ συζήτησις αὕτη, καὶ ὅσοι ἀγαποῦν τὴν πατρίδα των νὰ σταθμίσουν καὶ τὴν ψῆφόν των, διότι, καὶ πάλιν τὸ ἐπαναλέγω, ὁ σωφρονέστερος εἶναι ὁ ἀπαθέστερος καὶ ὁ δίκαιος κερδίζει.

§59ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μὲ ἄλγος ψυχῆς ἀνέρχομαι πρώτην ἤδη φορὰν τὸ βῆμα τοῦτο διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον, ὅπως σᾶς εἶπεν ἀληθῶς ὁ κύριος Μίλησης, οὐ μόνον πάντων τῶν ἀποτελούντων τὸ κοινοβούλιον τοῦτο ἤγειρε τὴν λύπην, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινωνίας. Λυποῦμαι διότι συνέπεσε τοιαύτη ἀφορμὴ νὰ μὲ ἀναβιβάσῃ τὸ πρῶτον ἐνταῦθα· ἀλλ’ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ κύριος Ζωχιὸς κατὰ τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας αὑτοῦ σᾶς ὑπέβαλε, καθιστοῦν ἀληθῶς σπουδαῖον τὸ ζήτημα, καὶ εὔχομαι μετὰ τοῦ κυρίου Ζωχιοῦ τὸ κοινοβούλιον νὰ ἐξετάσῃ τὸ προκείμενον ζήτημα μὲ τὴν ἀπάθειαν ἐκείνην, ἡ ὁποία πρὸς τιμήν του ἐχαρακτήρισε τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν του κατὰ τὸ στάδιον τῆς προεξελέγξεως. Ὅπως δὲ ὁ κύριος Ζωχιὸς ἤλπισεν ὅτι ἡ ψῆφος ἡμῶν καὶ ἡ ἀπόφασις δὲν θέλει ἀποδοκιμάσει, δὲν θέλει στιγματίσει, ὅπως εἶπε, τοὺς παραμείναντας συναδέλφους, ἐλπίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἡ ψῆφός σας δὲν θὰ ἀποδοκιμάσῃ τοὺς ἄλλους συναδέλφους, οἵτινες, νομίζοντες καὶ πεποιθότες ὅτι νομίμως διελύθη ἡ προχθεσινὴ συνεδρίασις, ἀπῆλθον, καὶ τοὺς ὁποίους ἀποχωρήσαντας μὲ πολλὴν μας λύπην εἴδομεν εἰς παραρτήματα ἔκτακτα νὰ ἀποκαλοῦν ῥιψάσπιδας καὶ φυγοδίκους. Ἐπικαλοῦμαι λοιπὸν τὴν ἀπάθειάν σας. Ζητεῖται ἡ συμπλήρωσις τῶν πρακτικῶν διὰ τῆς ἀφηγήσεως τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως ἔλαβον χώραν· ἀλλὰ μετὰ τὴν διάλυσιν τὴν ὑπὸ τοῦ προέδρου γενομένην, δύναται ἄνευ νέας προσκλήσεώς του νὰ ἀποτελεσθῇ συνεδρίασις νόμιμος καὶ σύμφωνος μὲ τοῦ κανονισμοῦ τὰς διατάξεις; Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἡ διάλυσις ἐκείνη εἶναι νόμιμος καὶ ὁπωσδήποτε ἐπιβλητικὴ διὰ τὸ σῶμα. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι ἐπὶ ἓξ ὁλοκλήρους ὥρας μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ μακροθυμίας ἠκροάσατο ἡ Βουλὴ τῶν ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας ἀγορευσάντων. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅτε ὁ κύριος Γόντικας ἀνέβη ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, ἡ ὑπομονὴ τῆς Βουλῆς εἶχεν ἐξαντληθῆ· οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν κουρασθέντες ἀπῆλθον εἰς τὰ δωμάτια διὰ νὰ καπνίσωσιν, ἄλλοι ἔμενον ὄρθιοι δεξιόθεν καὶ ἀριστερόθεν τοῦ προεδρείου· οἱ ἐπίλοιποι δὲ ὀλίγοι ἐκάθηντο εἰς τὰς ἕδρας, καὶ ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ θορύβου, τῆς ταραχῆς, τῆς ἀταξίας οὔτε κἂν ἠκούετο ὁ κ. Γόντικας, ὅστις ἀρχόμενος τοῦ λόγου του ἐδήλωσεν ὅτι ἔχει σκοπὸν νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ δύω ὁλοκλήρους ὥρας. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ὁ κύριος Ῥούκης ἐπρότεινε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Ὁ κ. Μίλησης διὰ λέξεων, τὰς ὁποίας δὲν ἐνθυμοῦμαι ἤδη νὰ ὁρίσω, τουτέστι ποίας ῥητῶς λέξεις μετεχειρίσθη, ἀλλὰ δι’ ὀλιγωτέρων λέξεων ἀφ’ ὅσας σήμερον εἶπεν ἐδῶ ἐξεδήλωσεν, ὅτι συμμερίζεται τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Ῥούκη· καὶ ἐγὼ αὐτὸς ἀκούσας τὰς λέξεις ταύτας, ἀμέσως τότε τὰς ἐξήγησα ὅτι σύμφωνοι ἦσαν πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ῥούκη. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τότε οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν καθημένων εἰς τὰς ἕδρας ἠγέρθησαν καὶ ἤρχισαν νὰ κατέρχωνται ἀπὸ τῆς θέσεώς των. Τὴν ἔγερσιν αὐτῶν ταύτην πολὺ εὐλόγως ἐξέλαβεν ὁ κύριος πρόεδρος ὡς νόμιμον δι’ ἀναστάσεως ἔκφρασιν τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς· καὶ τοιαύτην ἔπρεπε, νομίζω, νὰ ἀποδώσῃ σημασίαν, διότι δὲν εἶχον μὲν ἄλλοτε τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι ἐνταῦθα, ἀλλὰ ἀφ’ ἧς ἡμέρας εἰσήλθομεν δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ τεθῇ ῥητῶς ζήτημα διαλύσεως τῆς συνεδριάσεως. Εἰς τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις κατετίθεντο αἱ ἐκθέσεις, καὶ ὁ πρόεδρος ἔλεγεν «ἔχομεν ἄλλο τίποτε;» καὶ ἐγειρόμενος διέλυε τὴν συνεδρίασιν.

§60ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐγίνετο ἀντίῤῥησις.

§61ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δύναται νὰ διέλθῃ ἀπὸ τὴν διάνοιαν κἀνενὸς, ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης διαλύσεως ὁ κύριος πρόεδρος προσέβαλε τὸ σῶμα, παρεβίασε τὸν κανονισμόν; Νομίζω ὅτι ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ συνήθεια ὡδήγησε τὸν κύριον πρόεδρον, οὐχὶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ζητῇ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τῆς διαλύσεως τῆς συνεδριάσεως. Ἐθεώρησε τὴν ἀποχώρησιν τῶν μὲν, τὴν ἔγερσιν τῶν δὲ, τὴν συμφωνίαν τῆς ὁμιλίας τοῦ κυρίου Ῥούκη μετὰ τῆς τοῦ κ. Μίληση ὡς ἐν συνόλῳ ἀποτελούσας νόμιμον ἔκφρασιν συναινέσεως πρὸς ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, καὶ διέλυσε τὴν συνεδρίασιν. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν, κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ διάλυσις ὑπῆρξε νόμιμος, καὶ δὲν δύναμαι, ὅσον καὶ ἂν βασανίζω τὸν νοῦν μου, νὰ εὕρω λόγον, ὅτι ἦτο δυνατὸν κάτι τι νὰ ὑποκρύπτηται εἰς τὴν τοιαύτην τῆς συνεδριάσεως λύσιν. Δὲν βλέπω νὰ πρόκειται περὶ ζητήματος ἐπείγοντος, σπουδαίου, τὸ ὁποῖον νὰ ἔπρεπε νὰ μεταβάλῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἐπιτροπὴν τῆς κοινῆς σωτηρίας· δὲν εὑρίσκω, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πολιτικοῦ τινος ζητήματος, ὥστε ὁ πρόεδρος ὁρμώμενος ἀπὸ φατριασμὸν ἢ πολιτικὴν συμπάθειαν νὰ ἔλυσε σκοπίμως τὴν συνεδρίασιν. Τί ἐπρόκειτο, κύριοι; ἐπρόκειτο ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς Γορτυνίας· ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην, δὲν χωρίζει τὰς μερίδας τὰς πολιτικὰς, ἓν ζήτημα ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον παρατηρῶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος, ὅτι καὶ οἱ τῆς μιᾶς καὶ οἱ τῆς ἄλλης μερίδος ἐνδιαφέρονται ὅπως ἐξελεγχθῇ ὅσον οἷόν τε νομιμώτερον καὶ ἀποφαίνονται παμψηφεί. Εἶδον ἀγωνιζομένους πρὸς ἐπικύρωσιν μόνον τοὺς ἐπιτυχόντας, μὴ ὑποστηριζομένους δὲ ὑπ’ οὐδετέρου τῶν κομμάτων. Λοιπὸν, ἀφ’ οὗ τοιουτοτρόπως δὲν ἐξευρίσκεται λόγος σπουδαῖος, ὅστις νὰ δίδῃ τὸ ἐνδόσιμον ὅτι σκοπίμως ὁ πρόεδρος ἠθέλησε νὰ προκαλέσῃ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως, νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ἠννόησεν ὁ πρόεδρος νὰ παραβῇ τὸν κανονισμὸν, ἢ νὰ ἐξέλθῃ ὁπωσδήποτε τοῦ κύκλου τῶν καθηκόντων του. Ἐνόμισεν ὅτι ἡ συναίνεσις τῆς Βουλῆς ἐξεδηλώθη δι’ ἀναστάσεως. Ὑπῆρξεν οὕτω νόμιμος ἡ διάλυσις τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης καὶ σύμφωνος μὲ τὸν κανονισμόν· ἄλλως τε, ἀφ’ οὗ ὁπωσδήποτε ὁ πρόεδρος διέλυσε τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, οἱ φρονοῦντες ὅτι κατὰ τὴν διάλυσιν δὲν ἐτηρήθη ἀκριβῶς ὁ κανονισμὸς ἠδύναντο εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ ζητήσωσιν ἐξηγήσεις ἢ καὶ νὰ ἀποδοκιμάσωσι τὴν ἐνέργειαν τοῦ προέδρου, οὐχὶ ὅμως ποτὲ νὰ ἐπιχειρήσωσι συγκρότησιν νέας συνεδριάσεως αὐτοβούλως, ἄνευ προσκλήσεως τοῦ προέδρου καὶ ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τῶν μετὰ τὴν διάλυσιν ἀποχωρησάντων συναδέλφων των.

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§63ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ κανονισμὸς λέγει ὅτι διὰ νέαν συνεδρίασιν πρέπει νὰ προηγηθῇ πρόσκλησις τοῦ προέδρου, τοιαύτη δὲ δὲν ὑπῆρξεν· ἄρα πᾶν ὅ,τι ἀργότερα ἐγένετο, δὲν ἐγένετο κατὰ τὸν κανονισμόν, δὲν εἶναι νόμιμον καὶ δὲν ἔχει ἑπομένως λόγον ὑπάρξεως. Ἡ συνεδρίασις λοιπὸν νομίμως διελύθη, καὶ ἡ μετ’ αὐτὴν γενομένη δὲν ἦτο συνεδρίασις. Οἱ μετὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως παραμείναντες καὶ μετασχόντες τῶν μετ’ αὐτὴν γενομένων, πέποιθα ὅτι προῆλθον εἰς τοῦτο ἀπὸ ὑπόνοιαν γεννηθεῖσαν, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος προσέκρουσεν εἰς τὰ καθήκοντά του, ἥτις ὅμως ὑπόνοια, ὅταν καλῶς ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα, εἶναι ὅλως αὐθαίρετος καὶ ἀνυπόστατος. Νομίζω ἑπομένως ὅτι καὶ οὗτοι δὲν θὰ ἐπιμείνωσιν ὑποστηρίζοντες ὅτι ἡ δευτέρα συνεδρίασις νομίμως ἔγεινεν. Ἐὰν ἀπαθῶς ἐξετάσωμεν τὰ γενόμενα, ὅπως ἁρμόζει εἰς ἡμᾶς, νομίζω ὅτι θέλομεν πεισθῆ ὅτι ἡ ἀπαίτησις τοῦ νὰ ἐγγραφῶσι τὰ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως εἰς τὰ πρακτικὰ εἶναί τι ἐναντίον τοῦ νόμου, ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ, διότι διελύθη ἡ συνεδρίασις νομίμως, καὶ νέα συνεδρίασις δὲν ἐγένετο, μὴ ὑπαρξάσης νομίμου πρὸς τοῦτο προσκλήσεως τοῦ προέδρου, ὅπως ὁ κανονισμὸς ἀπαιτεῖ.

§64ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Πρὸ παντὸς ἄλλου, κύριοι, ἐγὼ ἔχω σεβασμὸν, ἅπαξ διὰ παντὸς θέλω τὸ δηλώσει, θρησκευτικὸν σεβασμὸν πρὸς τὴν ἐλευθερίαν· ὡς πρὸς τοῦτο πᾶς βουλευτὴς θέλει μὲ ἔχει συνάδελφον. Σᾶς ὑπομιμνήσκω ὅτε εἰς τὴν Συμβατικὴν Συνέλευσιν τῆς Γαλλίας κατεδικάσθη ὁ σεβαστὸς ...... εἰς σιωπήν· calamité public, δημοσίαν συμφοράν, ἐθεώρησαν τοῦτο. Ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ θέμα κηρύττω λοιπὸν ὅτι πᾶσα ἀπόχρωσις καὶ πᾶς βουλευτὴς θέλει μὲ ἔχει συνάδελφον. Ὁ προλαλήσας βουλευτὴς Εὐρυτανίας σᾶς ἐξέθεσεν ὅσον τὸ δυνατὸν μὲ τὴν μεγαλειτέραν ἀκρίβειαν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως. Σᾶς εἶπεν ὅτι ὁ κ. Γόντικας δὲν ἠκούετο ὑπὸ τοῦ σώματος εἴτε διὰ τὸν ἕνα λόγον εἴτε διὰ τὸν ἄλλον· σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ πρότασις τῆς διαλύσεως τῆς συνεδριάσεως προῆλθε παρά τινων συμφωνησάντων μετὰ τῶν κυρίων Ῥούκη καὶ Μίληση, κατόπιν δὲ τῶν προτάσεων ἐκείνων ἠγέρθησαν ἔνθεν καὶ ἔνθεν βουλευταί, ὁ δὲ κ. πρόεδρος ἐκήρυξε διαλελυμένην τὴν συνεδρίασιν. Ἐρωτῶμεν, ποῖον παρασπόνδημα εὑρίσκομεν; τί ἔγκλημα εὑρίσκομεν εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ προέδρου; Ὤφειλεν ἄρα νὰ συμβουλευθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς; Συνήθως ἡ διάλυσις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον γίνεται. Ἐπιτρέπεται ἡ διάλυσις πότε; Ἡ καλὴ πίστις, ἡ ἀρίθμησις ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἀποφασίζει τοῦτο· παρατηρεῖ ὁ πρόεδρος τοὺς ἐγειρομένους βουλευτάς, καὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν σχηματίζει, κηρύττει ἢ τὴν ἐξακολούθησιν ἢ τὴν διάλυσιν. Κακῶς ἔθεσαν τὸ ζήτημα τινὲς τῶν προαγορευσάντων ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ πρόεδρος νὰ διαλύῃ τὴν συνεδρίασιν. Οὐδέποτε ὁ κ. πρόεδρος ἠθέλησε νὰ οἰκειοποιηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς συνεδριάσεως· τοὐναντίον ἐγένοντο προτάσεις καὶ ἠγέρθησαν ἔνθεν καὶ ἔνθεν βουλευταὶ, εἶδεν ὅτι ὑπάρχει πλειονοψηφία ὑπὲρ τῆς διαλύσεως. Πιθανὸν νὰ ἐνόμισεν ὁ κ. πρόεδρος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἀπῄτησε τοῦτο, καὶ νὰ ἔσφαλεν οὕτω κατὰ τὸν ὑπολογισμόν του. Ἐρωτᾶται, τὸ λάθος τοῦ ὑπολογισμοῦ εἶναι παρασπόνδημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ ἐνασχοληθῇ ἡ Βουλή; Ἔγκειται ἆρά γε εἰς τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ σώματος τούτου ἓν λάθος τῆς ἀριθμήσεως νὰ θεωρηθῇ ὡς παρασπόνδημα, περὶ τοῦ ὁποίου νὰ ἐνασχοληθῇ ἡ Βουλὴ σήμερον καὶ νὰ ἀποφασίσῃ; Δὲν θέλω νὰ προχωρήσω περισσότερον, καθόσον οἱ προαγορεύσαντες ἀφηγήθησαν τὰ προκαλέσαντα τὴν διάλυσιν· τοῦτο μόνον λέγω εἰς τὸ σῶμα, ὅτι κατ’ ἐμὲ νομίζω ὅτι ἠθέλαμεν ἁμαρτήσει ἐὰν ἓν λάθος τῆς ἀριθμήσεως ἠθέλαμεν τὸ κηρύξει παρασπόνδημα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μαυροκορδάτος ἔχει τὸν λόγον.

§66ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐμφοροῦμαι ἀπὸ πνεῦμα ἄκρας μετριοπαθείας, καθότι πέποιθα ὅτι ἡ μετριοπάθεια εὑρίσκεται ἐν τῇ διανοίᾳ καὶ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ ὅλων ἡμῶν.—Δὲν συντελοῦσιν ὅμως εἰς τὴν μετρίασιν τοῦ ἐπικρατοῦντος ἐρεθισμοῦ οἱ εὔγλωττοι ἀλλὰ πικροὶ λόγοι, οὓς μετεχειρίσθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτής. Δὲν πρόκειται ἀληθῶς οὔτε περὶ τῆς εἰσβολῆς τοῦ Δράμαλη, οὔτε περὶ τῆς ἐπιδρομῆς τοῦ Χοβὰρτ Πασσᾶ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον ὑψηλόν· δὲν πρόκειται ὅμως οὔτε περὶ ἁπλῆς ἀθροίσεως ψήφων, δηλαδὴ ζητήματος ἀσημάντου, ὅπως ἠθέλησε νὰ τὸ παραστήσῃ ἡμῖν ὁ ἀξιότιμος κ. Πυλαρινός. Πρόκειται περὶ ἔριδος οἰκογενειακῆς μεταξὺ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ προέδρου αὐτῆς, ἔριδος στηριζομένης εἰς μίαν ἀρχήν. Ἡ ἀρχὴ, ἥτις καὶ ἀνεγράφη ἐν τῷ κανονισμῷ τῆς Βουλῆς, εἶναι ὅτι ὁ πρόεδρος δὲν δύναται νὰ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Βουλῆς. Ἐκτιμῶ ὑπερβαλλόντως τὸν ἀξιότιμον κ. Γεωργαντᾶν, ὅστις διὰ πλείστους λόγους ἔχει δικαίωμα εἰς τὸν σεβασμὸν ἡμῶν· καὶ ὅταν εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἠθέλησε νὰ πλέξῃ τὸ ἐγκώμιον αὐτοῦ, παρ’ ὀλίγον τὸν διέκοπτον ἐρωτῶν· τίς τὸν Ἡρακλέα ἔψεξεν; Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν οὐχὶ τὸ ἄτομον τοῦ προέδρου, ἀλλὰ τὸν κανονισμόν. Ὁ κανονισμὸς ῥητῶς λέγει, ὅτι ὁ πρεσβύτερος τῶν παρόντων βουλευτῶν καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου, οἱ δὲ νεώτατοι παρακάθηνται αὐτῷ ὡς γραμματεῖς. Ἐμείναμεν προχθὲς τὸ ἑσπέρας συνεπέστατοι πρὸς τὸν κανονισμόν. Ἠγόρευεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὁ ἀξιότιμος κ. Γόντικας, ὑπερασπιζόμενος τὴν ἐκλογὴν Γόρτυνος· ὅταν δὲ ὁ κ. πρόεδρος, ἐκ παρεννοήσεως πιθανῶς — τὸ λέγω καὶ εὔχομαι ἀπὸ καρδίας νὰ ἔχῃ οὕτως — ἀφῆκε τὴν ἕδραν του, ἀμέσως ἠκούσθησαν αἱ φωναί· «κύριε πρόεδρε, εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· οἱ πλείονες ἀπαιτοῦμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις.» Τὸ γεγονὸς τοῦτο πολλαχῶς ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὸν πρόεδρον, καὶ κατ’ ἐμὲ ὤφειλε νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἕδραν του. Ἀφοῦ ὅμως τοῦτο δὲν ἐγένετο, εὐχαρίστως ἤθελον ἀκούσει καὶ σήμερον ἀκόμη τὸν κ. πρόεδρον, δηλοῦντα ὅτι, ἕνεκα τῆς συγχύσεως καὶ ταραχῆς, δὲν ἐσχημάτισε ἀκριβῆ γνώμην περὶ τῶν διαθέσεων τοῦ σώματος.— Τὴν ἀναχώρησιν τοῦ προέδρου διεδέχθη σύγχυσις καὶ ταραχὴ ὀλίγων στιγμῶν, πάντες δὲ βεβαίως λυπούμεθα διὰ τὰ γεγονότα, ἅτινα εἶναι ἀναπόσπαστα τοιούτων σκηνῶν παρεπόμενα. Μετ’ εὐχαριστήσεως ὅμως ἐνθυμοῦμαι τὴν ἀρίστην καὶ κοσμίαν τῶν ἀκροατηρίων συμπεριφοράν. Μετ’ οὐ πολὺ ἐπανέρχεται ἡ γαλήνη, ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος καὶ εὑρισκόμεθα παρόντες βουλευταὶ 102. Ἐρωτῶ, τίς δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ ὅτι ἡ συνεδρίασις αὕτη εἶναι ἁπλῆ ἐξακολούθησις τῆς τακτικῆς συνεδριάσεως; Πρόεδρος ἦτον ὁ κ. Ζωχιὸς, ὁ θεωρούμενος πρεσβύτερος τῶν παρόντων, γραμματεῖς δὲ οἱ νεώτατοι, οἵτινες δὲν εἶχον διόλου ἀφήσει τὰς ἕδρας των. Ἀπαρτία ὑπῆρχεν, ἀφοῦ εὑρέθησαν 102 παρόντες, ἡ δὲ συνεδρίασις ἐγένετο ἐν τῇ τακτικῇ τῶν συνεδριάσεων αἰθούσῃ. Εἴχομεν ἑπομένως ὅλα τὰ στοιχεῖα νομίμου συνεδριάσεως, καὶ ἀπορῶ πῶς δύνανται τινὲς νὰ ἰσχυρίζωνται ὅτι συνεδρίασις δὲν ὑπῆρξε. Δύναται ἕκαστος νὰ ἔχῃ ἴδιον τρόπον τοῦ ἐκτιμᾶν τὰς ἐνεργείας τῶν μερίδων ἢ τῶν ἀτόμων, ἀλλ’ ὅτι ἐγένετο συνεδρίασις εἶναι γεγονὸς, καὶ, ὅπως λίαν ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ζωχιὸς, τὰ γεγονότα δὲν μεταβάλλονται. Πιστεύω δὲ ὅτι ἀπέδειξα ὅτι ἡ συνεδρίασις ἦτον πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ νόμιμος, ἔχουσα ὅλα τὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖα στοιχεῖα.—Μένει ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν παρὰ τίνος προεκλήθη τὸ γεγονὸς τοῦτο καὶ ποίας ἔσχε συνεπείας. Ἀλλ’ ὅπως πάντες γινώσκετε, κύριοι, οὐδεὶς προεκάλεσε τὸ γεγονὸς, οὐδ’ εἶχέ τις συμφέρον νὰ τὸ προκαλέσῃ. Εὐχαρίστως δὲ ἐπιμένω εἰς τοῦτο, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἐννοηθῇ ὅτι δὲν θεωροῦμεν τὴν συζήτησιν οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἢ συμπολιτεύσεως, οὔτε πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα κόμματος. Εἶμαι ἀκόμη ἕτοιμος νὰ παραδεχθῶ ὅτι τὸ ὅλον γεγονὸς ἦτον ἀποτέλεσμα τύχης, παρεννοήσεως ἢ πλάνης· ὀφείλετε ὅμως καὶ ὑμεῖς, ἐν ἀληθείᾳ σκεπτόμενοι, νὰ παραδεχθῆτε καὶ ἀναγνωρίσητε ὅτι προχθὲς τὸ ἑσπέρας 102 βουλευταὶ ἐξηκολούθουν συνεδριάζοντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ὅτι ἡ συνεδρίασίς των ἦτο νόμιμος. Καίτοι δὲ ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ ἐν πλειοψηφίᾳ διατελοῦντες, ἐδείξαμεν κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην μετριοπάθειαν σπανίαν. Δὲν ἠθέλησεν ἡ πλειονοψηφία νὰ πιέσῃ τοὺς ἀποχωρήσαντας. Ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ἐκλογῆς Γόρτυνος· δὲν ἠθέλησεν· ἠδύνατο νὰ ἐπιληφθῇ ἄλλων ἀντικειμένων· δὲν ἠθέλησεν. Ἠρκέσθη νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην αὑτῆς διὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ προέδρου, καὶ ἔπραξε τοῦτο διὰ γλώσσης μετρίας καὶ ἀξιοπρεποῦς. Ὤφειλε δὲ νὰ τὸ πράξῃ, ὅπως μὴ καθιερωθῇ προηγούμενον, ὅπερ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ εἰς τὸ μέλλον συνεπείας, καὶ συνεπείας σπουδαίας. Τὸ ἅπαξ κατὰ τύχην ἢ κατὰ λάθος γενόμενον ἠδύνατο νὰ ἐπαναληφθῇ εἰς περίστασιν πολὺ πλέον κρίσιμον, καὶ περιττὸν νὰ ὑποδείξω ὁποίας διαστάσεις δύναται νὰ λάβῃ τὸ πρᾶγμα. Ἐθεωρήσαμεν λοιπὸν ὅλως δευτερεῦον τὴν ἐξακολούθησιν ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς Γόρτυνος, καὶ τὴν ἐξέτασιν περὶ τοῦ ἀκύρου τῶν τριῶν ἢ τῶν δύω μόνον δήμων αὑτῆς· ὅλων δὲ ὁ νοῦς ἐστράφη εἰς τὸ ἀντικείμενον, ὅπερ εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν, καὶ εἰς τὰς συνεπείας, ἃς προεβλέπομεν, ἐὰν ἔμενεν ἄνευ παρατηρήσεων τὸ γενόμενον. Ὑποθέσατε, κύριοι, πρόεδρον θέλοντα νὰ καταχρασθῇ τῆς θέσεώς του καὶ τὴν νομολογίαν τῶν ἐναντίαν ἐχόντων γνώμην ὑπερισχύουσαν. Κινδυνεύετε νὰ ἰδῆτε συχνὰ, συχνότατα, τὰς συνεδριάσεις ὑμῶν παραλυομένας. Μὴ τρέξετε τοιοῦτον κίνδυνον, κύριοι, καὶ δεχθῆτε τὴν γνώμην, ἣν ἐνταῦθα ὑποστηρίζω. Ἐπιθυμῶ δὲ καὶ δι’ ἄλλον λόγον νὰ δεχθῆτε τὴν λύσιν ταύτην, νὰ παραδεχθῆτε τὴν γνώμην ἡμῶν καὶ νὰ ἐπιτρέψητε τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προχθεσινῆς ἑσπέρας. Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ πιέσωμεν τὴν μειονοψηφίαν· ἂν ὅμως σήμερον δὲν παραδεχθῆτε τὸ γενόμενον προχθὲς τὸ ἑσπέρας, θέλετε ἐξασκήσει πίεσιν φοβερὰν ἐφ’ ἡμῶν, καὶ θὰ ἴδωμεν τὸ παράδοξον θέαμα τοῦ νὰ πιέζωσιν οἱ ὀλιγώτεροι τοὺς πλειοτέρους. Πέποιθα ὅτι, ἀναλογιζόμενοι τὰς συνεπείας τοῦ τοιούτου, θέλετε ἀποφύγει τὸν κίνδυνον αὐτόν. Ἐγὼ δὲ τοῦτο δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι, ὅταν βασιλεύει ἡ φρόνησις καὶ ἡ καλὴ πίστις, τὰ πολυμελῆ σώματα εὐκόλως ἀποφεύγουσι τοὺς κινδύνους τοῦ εἴδους τούτου. Εὔχομαι νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσι ποτὲ αἱ σκηναὶ τῆς προχθεσινῆς ἑσπέρας· ἀλλὰ θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν καθιέρωσιν τῆς νομολογίας καὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ κανονισμοῦ ὅπως οἱ φίλοι μου καὶ ἐγὼ τὴν προτείνομεν· ἄλλως, κινδυνεύομεν πλέον ἢ ἅπαξ νὰ περιπέσωμεν εἰς ὁμοίας δυσχερείας, καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ εὔχομαι νὰ μὴ ἴδω πλέον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ συμβῇ κἀνὲν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν καὶ προεκάλεσαν τὴν συζήτησιν ταύτην.

§67ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θέσατε, κύριε πρόεδρε, ἓν ζήτημα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§69ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ ὁμιλήσῃ ἄλλος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐναντίαν γνώμην.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐπικυρωθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τοῦ Σαββάτου ἕως ἐκεῖ, ὅπου ἀνεγνώσθησαν.

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἀκόλουθον, ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχουν καλῶς ἢ ὄχι· ἡμεῖς ἐνιστάμεθα, ὅτι δὲν ἔχουσι καλῶς, διότι δὲν περιλαμβάνουσιν ὅλα τὰ γεγονότα τῆς συνεδριάσεως, ἥτις εἶναι μία καὶ μόνη συνεδρίασις ἀδιαίρετος. Ζητοῦμεν λοιπὸν ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ, ὅλα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔγειναν· ἐπειδὴ δὲ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, πρέπει νὰ ἐρωτηθῶμεν ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς καὶ δὲν πρέπῃ νὰ γίνῃ συμπλήρωσις.

§72ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Πρωθυπουργός). Εὐχαρίστως, κύριοι, πείθομαι εἰς τὴν πρόσκλησιν, ἣν μοὶ ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας, ζητήσας παρ’ ἐμοῦ νὰ ἐκφράσω γνώμην ἐπὶ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦσι σήμερον· τὸ πράττω δ’ εὐχαρίστως, διότι οὔτε αὐτὸς σκοπὸν εἶχεν, οὐδ’ ἐγὼ ἄλλο τι σκοπῶ εἰμὴ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ νόμου καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ κοινοβουλίου. Τὸ πράττω δ’ ὀλίγον βραδέως, διότι ἔπρεπε νὰ περιμείνω ν’ ἀναπτυχθῶσιν αἱ μορφωθεῖσαι περὶ τοῦ ζητήματος γνῶμαι. Ἡ πρότασις ἡ ὁποία φέρεται σήμερον ὑπὸ τὴν σκέψιν μας εἶναι «ν’ ἀναγνωσθῶσι πρακτικὰ συνεδριάσεως γενομένης ἄνευ τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως τὴν ὁποίαν οὗτος διέλυσε». Τὴν πρότασιν ταύτην ἀπέκρουσαν χωρὶς νὰ προτείνωσιν ἑτέραν οἱ ἐναντίοι. Ἡ ὑπὲρ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν πρότασις δὲν ἤκουσα ἕτερον λόγον νὰ ἔχῃ ἢ τοῦτον καὶ μόνον, ὅτι τὰ γενόμενα οὐκ ἀπογίνονται· καὶ ἀφοῦ δὲν ἀπογίνονται, πρέπει νὰ γίνῃ ἐπίσημος αὐτῶν μνεία ἐν τοῖς πρακτικοῖς, πρέπει νὰ διατυπωθῶσιν εἰς πρακτικὸν τοῦ κοινοβουλίου, ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς ἑρμηνείαν τῶν φρονημάτων αὐτοῦ, καὶ τῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων του καὶ τῶν νόμων οἱ ὁποῖοι τὸ διέπουσι, καὶ νὰ ὑπάρξωσι καὶ εἰς τὸ μέλλον ὡς ἓν προηγούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ συμμορφῶται τὸ κοινοβούλιον. Οἱ δ’ ἐναντίοι ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ τοιαύτη πρότασις ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὸν κανονισμὸν καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ σώματος. Ἡ γνώμη τῶν τελευταίων τούτων δὲν ἀρνεῖται οὔτε εἰς τοὺς πολλούς, οὔτε εἰς τοὺς ὀλίγους, οὔτε εἰς τὸν ἕνα κἂν βουλευτὴν νὰ ἐπικρίνῃ τὰς πράξεις τοῦ προέδρου, νὰ θέσῃ θέμα μομφῆς καὶ νὰ φέρῃ μέλαιναν ψῆφον ἐναντίον αὐτοῦ· ἰσχυρίζονται ὅμως ὅτι πάντα ταῦτα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐξασκηθῶσι καὶ ἐπὶ καλῷ καὶ ἐπὶ κακῷ, χρῄζουσι μιᾶς ἐγγυήσεως, ἤτοι δὲν δύνανται νὰ ἐξασκηθῶσιν εἰμὴ ἐν νομίμῳ συνεδριάσει, καὶ νόμιμον συνεδρίασιν θεωροῦσιν ἐκείνην, τῆς ὁποίας προηγεῖται τακτικὴ πάντων τῶν βουλευτῶν πρόσκλησις ἢ προειδοποίησις. Ἡ πρότασις λοιπὸν αὕτη δὲν ἀντιβαίνει εἰς καμμίαν ἐκ τῶν ἀρχῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἱερὸν καθῆκον νὰ ὑπερασπίζωμεν, δὲν παραβλάπτει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λέγειν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ πράττειν ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, ἀφοῦ ἐπιτρέπει καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ἕνα νὰ σταματᾷ τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἄτομον ἓν δικαίωμά του, δικαίωμα ἱερὸν μέν, τοῦ ὁποίου ὅμως ἡ ἐξάσκησις πολλάκις δύναται νὰ ᾖναι ἰδιότροπος· ἐπιτρέπει καὶ εἰς τὸν ἕνα νὰ θέσῃ εἰς ἀμφιβολίαν τὴν καλὴν πίστιν τοῦ προέδρου, νὰ ἐπικρίνῃ καὶ κατακρίνῃ τὰς πράξεις του, νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν καὶ πολλάκις ν’ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ γνώμη του καὶ ἡ πρότασίς του ἦτο ἁπλῆ ἰδιοτροπία ἢ ἐμπαθείας αἴσθημα. Ἑπομένως πρέπει, κύριοι, ἕκαστος νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν νοῦν του τὸν δισταγμὸν, μήπως, συντασσόμενος πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, προσβάλλει ἱερὰ δικαιώματα καὶ προνόμια τοῦ κοινοβουλίου, εἴτε τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἐν αὐτῷ συνεδριάζουσιν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ γνώμη αὕτη ἀφ’ ἑνὸς οὐδὲν τοιοῦτον προνόμιον προσβάλλει, εἶναι συγχρόνως κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην σωτήριος· διότι ἐμποδίζει τὰς παρανομίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀσυμβίβαστοι πρὸς τὴν ἐντολὴν τοῦ κοινοβουλίου, ὅπερ εἶναι τεταγμένον νὰ ἵσταται καὶ νὰ ὑπάρχῃ ὁ ὕπατος φύλαξ τῶν νόμων· ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀποτρέπει τοὺς ἐξευτελισμούς, οἵτινες εἶναι ἀσυμβίβαστοι πρὸς τὴν ἠθικὴν ἀξίαν, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ ᾖναι ὁ ἀχώριστος σύντροφος τῆς ὑπερτάτης ἐξουσίας τῆς Βουλῆς. Ταῦτα δ’ εὑρίσκων τὰ προσόντα τῆς προτάσεως ταύτης καὶ εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου πειθόμενος, συντάσσομαι μετὰ τῶν οὕτω πως γνωματευσάντων. Ἀλλὰ δὲν θέλω, κύριοι, εὐχαριστήσει τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ μὲ ἴδωσι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς διαγωγῆς τῶν προσώπων. Τὸ μέρος τοῦτο ἀφίνω ἔξω τῆς συζητήσεως, ἣν ἐγὼ ἐπιχειρῶ, ὁμιλῶ δὲ μόνον ἵνα συντελέσω, κατὰ τὸ δικαίωμα ὅπερ ἔχω, εἰς τὴν μόρφωσιν μιᾶς γνώμης ἐπὶ ζητήματος ἀφορῶντος τοσοῦτον σπουδαῖα συμφέροντα, ὡς σᾶς προεξέθεσα. Ἑπομένως, ἀπολύτως καὶ ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὰ συμβεβηκότα καὶ τὰ συμπράξαντα πρόσωπα ἐξετάζων τὸ ζήτημα, φρονῶ ὅτι τῷ ὄντι τὸ περιεχόμενον τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα προτείνεται ἵνα ἡ Βουλὴ υἱοθετήσῃ, ἀντιβαίνει εἰς τοὺς νόμους. Εἶπον ὅτι ἡ πρότασις περιέχει ταύτην τὴν ἰδέαν, τὸ νὰ υἱοθετήσῃ ἡ Βουλὴ τὰ ἐν τοῖς πρακτικοῖς περιεχόμενα, καὶ οὐδεὶς πρέπει νὰ ἀμφιβάλλῃ περὶ τούτου, οὐδεὶς πρέπει νὰ ἀμφιβάλλῃ ὅτι ἡ συμπαραλαβὴ τῶν πρακτικῶν τούτων ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς εἶναι παραδοχὴ καὶ ἔγκρισις τῶν ἐν αὐτοῖς πιστοποιουμένων γεγονότων, εἶναι ἑρμηνεία τῶν νόμων τῆς Βουλῆς, εἶναι ἓν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ καθιεροῖ ἐν τῷ μέλλοντι. Τὰ πρακτικὰ περιέχουσι δύω ἰδέας, διότι περιέχουσι δύω πράξεις. Ἡ μία εἶναι ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ νόμιμος συνεδρίασις μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ νομίμου προέδρου διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως καὶ ἄνευ αὐτοῦ· ἡ δὲ δευτέρα ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν νέου προέδρου, παραλείπουσα τὸν νόμιμον καὶ ἀνεγνωρισμένον πρόεδρον, καὶ νὰ τὸ πράξῃ εὐθὺς κατόπιν τῆς λύσεως τῆς συνεδριάσεως καὶ οὐχὶ εἰς νεωτέραν συνεδρίασιν. Ἐννοῶ τὰς ἀμφισβητήσεις, ἐννοῶ τοὺς δισταγμοὺς ἐπὶ ἀμφοτέρων τῶν ζητημάτων, ἀλλὰ δὲν τὰ ἐννοῶ δι’ ἕτερον λόγον εἰμὴ δι’ ἕνα καὶ μόνον, ὅτι ἀμφότερα τὰ γεγονότα εἶναι πρωτοφανῆ, καὶ διὰ τὸ πρωτοφανὲς ἔχουσι δίκαιόν τινες νὰ διστάζωσι καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τοὺς ἐλέγξῃ διὰ τὴν γνώμην των, μέχρις οὗ διὰ τῆς συζητήσεως θεωρηθῶσιν ὅτι ὡρίμως ἐσκέφθησαν. Εἶναι τριάκοντα ἔτη ἀφ’ ὅτου πολιτευόμεθα συνταγματικῶς καὶ οὐδέποτε συνέβησαν τὰ δύω γεγονότα, περὶ ὧν πραγματεύονται τὰ πρακτικὰ, καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν θορυβώδη καὶ πολυτάραχον ἐποχὴν τῆς Μεσοβασιλείας, κατὰ τὴν ὁποίαν καθεστὼς δὲν ὑπῆρχεν εἰμὴ ἡ θέλησις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, διότι οὐδέποτε ἡ Συνέλευσις ἔφθασε μέχρι τῆς πράξεως ταύτης. Ἐγὼ εἰς οὐδεμίαν ἄλλην αἰτίαν ἀποδίδω τοῦτο, εἰμὴ διότι ἡ Συνέλευσις ἐθεώρει τὴν πρᾶξιν ἔκνομον. Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται πολλὴ προσοχὴ ὅπως σχηματίσῃ τις γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον κεῖται πρὸς λύσιν. Ἀφοῦ ὁ πρόεδρος, ὁ νόμιμος καὶ ἀνεγνωρισμένος, ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν, συνεδρίασις δὲν ὑπῆρχε· διότι συνεδρίασις δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ προέδρου, πρόεδρος δὲ δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ εἰμὴ ἐν συνεδριάσει. Ὑπάρχει τάχα, κύριοι, κενόν τι ἐν τῷ νόμῳ, ὁ ὁποῖος μᾶς διέπει, καὶ διὰ τοῦτο τὰ πράγματα οὕτως ἔχουσιν ἀπόρως; Ὄχι, δὲν ὑπάρχει κενὸν, διότι ποτὲ δὲν διενοήθη ὁ νομοθέτης ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει σταματήσει τὴν ὁρμήν της, δὲν θέλει περιμείνει ν’ ἀνατείλῃ ἡ ἐπιοῦσα· ὁ νομοθέτης δὲν ὑπέθεσεν ὅτι κρίνονται καὶ κατακρίνονται οἱ πρόεδροι, οἱ προϊστάμενοι τῶν σωμάτων, ἄνευ συζητήσεως, χωρὶς νὰ ᾖναι παρόντες καὶ χωρὶς νὰ δώσωσι λόγον εἰς τὰς αἰτιάσεις. Ἂν ἀφῆκέ τι κενὸν ὁ νομοθέτης, τὸ ἀφῆκεν ἐπὶ τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων τῶν κινδύνων τῆς πατρίδος· ἀλλ’ εἰς τὰς τοιαύτας περιστάσεις οἱ νόμοι εἶναι περιττοί. Ἂν τὰ ἄτομα τὰ ἀντιπροσωπεύοντα τὸ ἔθνος δὲν ἔχωσι τόσον πατριωτισμόν, ὥστε νὰ ἀφήσωσι τὰς διαφωνίας, νὰ τείνωσι πρὸς ἀλλήλους τὰς χεῖρας καὶ νὰ φθάσωσιν εἰς ὁμόφωνον ἀπόφασιν, ἀλλοίμονον εἰς τὰ ἔθνη τότε! Αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον κενὸν καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία. Ἰδού, κύριοι, διατί καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν νόμων καὶ οὐχὶ ὡς ὑπουργός, ὡς ἄτομον ἁπλῶς, δὲν συντάσσομαι μὲ γνώμην, ἡ ὁποία περιέχει τοιαῦτα ἀτοπήματα, ἄνευ ἀνάγκης, διότι ἀνάγκη δὲν ὑπάρχει εἰμὴ μία, καὶ ἡ ἀνάγκη αὕτη περιέχει ἐν ἑαυτῇ τὴν θεραπείαν. Ἔλθετε ἤδη εἰς τὰ πράγματα. Δὲν ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρευρέθησαν τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας ἐνταῦθα· ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην ἁπάντων τῶν ἀκροωμένων, διότι δὲν συζητῶ εἰδικῶς τὰ προχθὲς συμβάντα, ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν καὶ ἰσχυρίζομαι ὅτι αὕτη ἀντιβαίνει εἰς τὰ κοινοβουλευτικά μας ἤθη. Ὑποθέτω τὸν νόμιμον πρόεδρον διαλύοντα τὴν συνεδρίασιν, καὶ παρακαλῶ ἕκαστον νὰ φαντασθῇ ἂν μὲ τὴν γνώμην ταύτην εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ λύσις καὶ θεραπεία. Φαντάζομαι τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, συνεδρίασιν θορύβων καὶ ταραχῶν καὶ διαπληκτισμῶν· τὴν φαντάζομαι οὐχὶ ἄλλως δυνατὴν εἰμὴ οὕτω, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ἐν πεποιθήσει, ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν ποτε ἐχέφρων νομοθέτης νὰ τὴν καθιερώσῃ. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, δηλονότι εἰς τὸ δεύτερον γεγονός, εἰς τὸ γεγονὸς τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ προέδρου. Ὁ πρόεδρος ὁμολογουμένως δύναται ὡς ἄνθρωπος ν’ ἀσθενήσῃ, δύναται ν’ ἀπουσιάσῃ· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῶν περιστάσεων τούτων· πρόκειται περὶ ἐξελέγξεως καὶ ἀναιρέσεως τῆς πράξεως τοῦ ἐκτελοῦντος τὸν κανονισμὸν νομίμου προέδρου· πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ἀπολειπόμενοι ἐν τῷ περιβόλῳ βουλευταί· πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ συνεδριάσαντες, χωρὶς νὰ κληθῇ ἡ ὁλομέλεια τοῦ κοινοβουλίου, νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ προέδρου, δικάζοντες καὶ ἀποφασίζοντες καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν προβαίνοντες τῆς ἀποφάσεώς των αὐθημερὸν καὶ μόνον κατὰ θέλησιν. Τῷ ὄντι, κύριοι, ἡ δύναμις τῶν πλειονοψηφιῶν εἰς ὅλα τὰ κοινοβούλια τοῦ κόσμου εἶναι μεγίστη, ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν ζητήματα πλειονοψηφίας. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος πλειονοψηφίας, ὅλοι οἱ ἀντιφρονοῦντες ἤθελον κλίνει τὸν αὐχένα, ὅλοι ἤθελον εἰπῇ ὅτι τὰ κοινοβούλια διέπει ἡ ψῆφος τῶν πλειόνων· ἀλλὰ πρόκειται περὶ νομίμου συγκροτήσεως συνεδριάσεως. Μετατοπίσατε τὸ ζήτημα ἐνταῦθα, ὅπου ὑπάρχει ὁ δισταγμός, ὅπου πρόκειται περὶ κατακρημνίσεως τοῦ προέδρου καὶ περὶ ἀναστηλώσεως εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ ἑνὸς ἑτέρου προσώπου. Τὸ σημερινὸν ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα φιλοτιμίας. Εἰς τὸ στῆθος τῶν ἀντιπροσώπων πρέπει τῳόντι νὰ καίῃ μία φιλοτιμία, ἡ φιλοτιμία ἡ ἐθνική· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοιαύτης φιλοτιμίας; πρόκειται περὶ πράξεων, τῶν ὁποίων τὸ ἀνυπόστατον καὶ τὸ ἔκνομον εἶναι καταφανῆ. Ὁ ἀντιπρόσωπος πρέπει νὰ ᾖναι ἀνώτερος τοῦ ἀτόμου, διότι δὲν ἀποφασίζει περὶ τῶν ἰδίων, δὲν ἀποφασίζει περὶ ἑαυτοῦ, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἂς συλλογισθῇ ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θὰ φέρῃ σήμερον, δὲν ἀφορᾷ μόνον τὰ γεγονότα, τὰς περιστάσεις, τὰς πράξεις τὰς λαβούσας χώραν, ἀλλ’ ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας πρόκειται διὰ τῆς ψήφου του νὰ καθιερώσῃ ὡς διεπούσας τὸ κοινοβούλιον. Δὲν ἐννοῶ ἑπομένως νὰ πολεμήσω κανενὸς δι’ αὐτῆς τῆς θεωρίας τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τοῦ δικαίου· τοῦ ἐφιστῶ ὅμως τὴν προσοχὴν καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ἐκτιμήσῃ ὅτι ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ εἰσφέρῃ, εἰς τοῦτο ἀφορᾷ. Εἶπέ τις ἐκ τοῦ βήματος, ἀνὴρ ἀξιοσέβαστος, ὅστις μοὶ δίδει ἀφορμὴν εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην· εἶπεν: «ἂν ζητῆτε νὰ μεταβάλωμεν γνώμην, εἶναι ἀδύνατον· ὅσῳ θ’ ὑπάρχει ὁ κόσμος θὰ ὑποστηρίζωμεν τὰς πράξεις μας». Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἴσα ἴσα αὐτὸ ἀποκρούω· αὐτὸ νομίζω ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀληθῆ συνείδησιν, τὴν ὁποίαν ἔχει αὐτὸς ὁ ἴδιος περὶ τοῦ καθήκοντός του ὡς ἀντιπροσώπου. Ἀλλὰ προσθέτω εἰς αὐτὸν μίαν παράκλησιν· νὰ ἐνθυμηθῇ τί εἶπεν ἀρχόμενος τοῦ λόγου του. Εἶπεν ὅτι πολλάκις ὁ ἄνθρωπος μεταβάλλεται εἰς στήλην ἁλός· καὶ αὐτὸς εἰς στήλην ἁλὸς μετεβλήθη ὅτε διηύθυνε τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος συνεδρίασιν, εἰς δὲ τοῦτο μίαν ἑρμηνείαν ἐπάγω, ὅτι ἡ στήλη τῆς ἁλὸς δὲν ἔχει κεφαλήν. Τῷ ὄντι ὁ ἄνθρωπος ἐνίοτε ἀναγκάζεται νὰ πράττῃ ὡς ὕλη· οὕτως ἔπλασεν ἡ φύσις τὸν ἄνθρωπον καὶ τὸν μικροῦ καὶ τὸν μεγάλου νοός· ἀλλ’ ὅταν ἐκ τῆς στήλης ἐκείνης ἀπολυθῇ, πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι εἶναι κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν τοῦ Θεοῦ· ὀφείλει νὰ θεωρήσῃ τὸ συμβὰν τῆς μεταμορφώσεώς του ὡς τυχαίαν σύμπτωσιν καὶ δὲν πρέπει νὰ θελήσῃ νὰ μείνῃ καὶ κατόπιν ἄνευ κεφαλῆς καὶ ἄνευ συνειδήσεως. Εἶναι τῷ ὄντι μέγιστον τόλμημα νὰ θελήσωμεν νὰ καινοτομήσωμεν καὶ ἐπὶ τῆς πρακτικῆς αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ νὰ θελήσωμεν νὰ διδάξωμεν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην ὅτι εἶχε δικαιώματα τὰ ὁποῖα δὲν ἐγνώριζε, καὶ ταῦτα, καὶ τοι εἴμεθα τέκνα ἐκείνης. Νὰ θελήσωμεν ν’ ἀντιποιηθῶμεν, κύριοι, σήμερον, ὁπότε ὑπάρχει καθεστώς, δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, τὸ μέγα ἐκεῖνο σῶμα, μεθ’ ὅλας τὰς μεγάλας περιπετείας τὰς ὁποίας διῆλθε, μόνη οὖσα αὐτοκράτωρ, δὲν ἀπέδωκεν εἰς ἑαυτὴν, νὰ τὰ ἀποδώσωμεν εἰς ἡμᾶς καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι μία βεβιασμένη πλειονοψηφία τοῦ κοινοβουλίου τῆς Ἑλλάδος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνεδριάζῃ καὶ μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ νομίμου προέδρου διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως καὶ νὰ προβαίνῃ εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ προέδρου οὐχὶ εἰς νέαν συνεδρίασιν, ἀλλ’ εὐθὺς κατόπιν τοῦ διασκορπισμοῦ τῶν συνεδριαζόντων, ἀντικαθιστῶσα εἰς τὴν προεδρείαν πρῶτον ἕνα τῶν νεωτέρων, ἔπειτα δ’ ἕνα τῶν ὑπερβάντων τὰ πεντήκοντα, δὲν εἶναι ἡ τάξις οὔτε ὁ νόμος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ συνταχθῶ πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, καὶ ἐλπίζω ὅτι ὡρίμως σκεφθέντες οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὴν, θέλουσι τὴν ἀποκρούσει. Τοὺς παρακαλῶ νὰ μὴ θελήσωσι δι’ οἱανδήποτε αἰτίαν νὰ καταχωρισθῶσιν ἐν τοῖς σημερινοῖς πρακτικοῖς πράξεις καὶ γεγονότα, τὰ ὁποῖα λύουσι ζητήματα ἀρχῶν, ζητήματα δικαίου, μὲ τρόπον ὅλως ἀντίθετον πρὸς τὴν πρακτικὴν ὅλων τῶν ἐθνῶν, καὶ αὐτῶν τῶν ἐπαναστάσεων, καὶ ταῦτα ἄνευ αἰτίας καὶ διὰ τὴν μικρολόγον αἰτίαν τῆς προσωπικῆς φιλοτιμίας. (Εὖγε, εὖγε! Ῥαγδαῖα χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§74ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἐδίδοντο εἰσιτήρια καὶ ἐπετηρεῖτο ἡ εἴσοδος τῶν εἰσερχομένων εἰς τὸ ἀκροατήριον· αὐτὴ εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου (θόρυβος).

§75ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἦλθον προπαρεσκευασμένοι (θόρυβος). Ἰδοὺ χωροφύλακες καὶ κλητῆρες μὲ πολιτικὰ (θόρυβος).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, εἰς ἄλλο πεδίον ἠθέλησεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ τὴν στιγμὴν αὐτὴν, εἰς πεδίον πολιτικόν. Ἦτο λίαν ἐκφραστικὸς, ὅταν ἀποτεινόμενος πρὸς τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους, οἵτινες ἀπετέλεσαν τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, εἶπε «μὴ ἀποβλέψετε εἰς αὐτὸ τὸ τυχαῖον συμβὰν, ἀποβλέψατε εἰς τὴν σπουδαιότητα τοῦ χαρακτῆρος, ὃν λαμβάνει, καὶ τὰς συνεπείας αὐτοῦ». Τί ἄλλο, κύριοι, ἠννόει μὲ ταῦτα ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, παρὰ νὰ χαρακτηρίσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον ὡς ζήτημα πολιτικὸν ἢ ὑπουργικόν;

§78ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Μπᾶ, μπᾶ, ὡραῖα!

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, μὴ διακόπτετε.

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἦτο, λέγω, λίαν ἐκφραστικὸς ὡς πρὸς τοῦτο, καὶ δὲν δύναται ἄλλως πως νὰ ἐξηγηθῇ.—Ἀπορῶ δὲ τῇ ἀληθείᾳ πῶς ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν λευκὴν ψῆφον ἀπὸ Βουλὴν μὴ νομίμως εἰσέτι κατηρτισμένην, ἤτοι ἀπὸ βουλευτὰς ὑποδίκους, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ φίλου του κυρίου Πυλαρινοῦ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι ἀκροαταὶ, ἐὰν ἀρχίσετε καὶ πάλιν νὰ κάμνετε ἀποδοκιμασίας ἢ ἐπιδοκιμασίας, θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τοῦ ἀκροατηρίου. Σᾶς τὸ λέγω νὰ τὸ ἠξεύρετε.

§82ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τώρα!!

§83ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἑπομένως, καὶ ἂν δυνηθῇ νὰ λάβῃ τοιαύτην ψῆφον, οὐδόλως τὸν ὠφελεῖ, διότι ἐνδεχόμενον ἡ σημερινὴ πλειοψηφία ν’ ἀποτελῆται καὶ ἀπὸ ψήφους βουλευτῶν παρανόμως εἰσαχθέντων ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου. Πολὺ πρόωρα λοιπὸν ἀναμοχλεύει ὑπουργικὰ ζητήματα· ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἐπιθυμεῖ, οὐδὲ πρέπει νὰ τὸν παρακολουθήσῃ εἰς τὸ στάδιον αὐτό· ὅταν νομίμως τὸ σῶμα καταρτισθῇ, τότε ἀνοιγήσονται βίβλοι. Ἂς ἔχῃ λοιπὸν ὀλίγην ὑπομονὴν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ ἐξελεγχθῶσιν αἱ πράξεις καὶ ἡ διαγωγὴ τῆς κυβερνήσεώς του, ἥτις ἐπὶ ὀκτὼ ὅλους μῆνας διοικεῖ τὸν τόπον ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς. Σήμερον, κύριοι, πρόκειται περὶ τῆς πιστῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, πρόκειται περὶ μιᾶς διατάξεως αὐτοῦ, καθ’ ἣν ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ λύσῃ τὴν συνεδρίασιν τοῦ σώματος ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως αὐτοῦ, ἤτοι τῆς πλειονοψηφίας. Ἔπραξε τοῦτο κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὁ πρόεδρος, ναὶ ἢ ὄχι; Ὄχι, διότι ἀπεδείχθη ὅτι μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ προέδρου ἔμειναν περὶ τοὺς 100 βουλευτὰς ζητοῦντες τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συνεδριάσεως· ἑπομένως παρεβιάσθη ἡ θέλησις τῆς πλειονοψηφίας. Τοῦτο δὲ εἶναι σπουδαιότατον, διότι καταστρέφεται ἡ βάσις τοῦ πολιτεύματος· καὶ βέβαια καταστρέφεται, ὅταν ἡ μειονοψηφία ἔχουσα τὸν πρόεδρον ἐδικόν της θέλει νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Ἀλλὰ μήπως περὶ τούτου μόνον πρόκειται σήμερον; Προσέξατε, κύριοι, καὶ θέλετε ἰδῇ, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του προέβη μακρύτερα, ἐζήτησε τὴν ἀνατροπὴν καὶ ἑτέρας θεμελιώδους διατάξεως τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ὅλα σχεδὸν τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα, τὰ ὁποῖα σήμερον διέπουν πολλὰς ἐπικρατείας, ὡς καὶ τὸ ἡμέτερον, ἔχουσι τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συνεδριάσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς· ἤτοι δὲν δύναται νὰ ἀποτελεσθῇ ἀπαρτία, ἐὰν δὲν ᾖναι παρόντες ἐν τῇ συνεδριάσει οἱ ἡμίσεις πλέον ἑνὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὅλων βουλευτῶν. Καὶ διατί, κύριοι, νομίζετε, ἐτέθη ἡ διάταξις αὕτη; Ἐτέθη διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον τοῦ νὰ μὴ δύναται εἷς μικρὸς ἀριθμὸς βουλευτῶν νὰ συνέρχηται καὶ ἀποφασίζῃ καὶ οὕτω νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν θέλησίν του εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Ὑποθέσατε, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἡ τοιαύτη διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι ἡμῶν· ἠθέλαμεν τότε βλέπει 50–60 βουλευτὰς συνερχομένους καὶ ἀποφασίζοντας ὅ,τι ἤθελον. Διὰ νὰ προφυλάξῃ λοιπὸν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τὸ ἔθνος ἀπὸ τὰ τοιαῦτα ἀτοπήματα, ἠθέλησε νὰ δώσῃ κῦρος εἰς ἐκείνας μόνον τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, αἵτινες γίνονται ἀπὸ ἀπαρτίαν νόμιμον, ἤτοι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ὑπάρχουσιν ἕτερα Συντάγματα, οἷον τὸ τῆς Ἀγγλίας, τὸ ὁποῖον περιέχει διάταξιν, καθ’ ἣν καὶ ὀλιγώτερος τοῦ ἡμίσεως ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν ἂν ᾖναι παρόντες, ὑπάρχει ἀπαρτία καὶ δύνανται ν’ ἀποφασίσωσιν. Ἐν τούτοις καὶ τούτων ἡ ἀπόφασις εἶναι σεβαστὴ καὶ ὑποχρεωτικὴ διὰ τοὺς ἀπόντας, οἱ ὁποῖοι εἶναι περισσότεροι· πολλῷ λοιπὸν μᾶλλον εἰς ἡμᾶς καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει, ὅτε ἡ ἀπόφασις ἐγένετο ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ ὅλου Σώματος. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα· ἡ προχθὲς ἐπελθοῦσα ἐξακολούθησις τῆς συνεδριάσεως ἡμῶν, καθ’ ἣν ἐπετιμήσαμεν μετὰ λύπης τὸν προσωρινὸν Πρόεδρον διὰ τὴν παράνομον λύσιν τῆς συνεδριάσεως καὶ τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἕδρας του, ἐγένετο ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, ἢ ὄχι; Βεβαίως ναί, διότι παρόντες εἴμεθα καὶ πλέον τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ. Ἀλλ’ ὅταν σήμερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀναγνωρίζει τὴν ἀπόφασίν μας ταύτην, ἀποκρούων τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν, τί ἄλλο ἐπιζητεῖ ἢ τὴν παραβίασιν τῆς σπουδαιοτάτης διατάξεως τοῦ πολιτεύματός μας, ἥτις περιβάλλει μὲ αὐθεντικὸν κῦρος τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ διατελούσης; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος περιέπεσε καὶ εἰς ἄλλην παραδρομήν· εἶπεν ὅτι Βουλὴ ἄνευ Προέδρου δὲν ὑπάρχει. Νομίζω, ὅτι ἔκαμε λάθος· Βουλὴ ἄνευ ἀπαρτίας δὲν ὑπάρχει ἔπρεπε νὰ εἴπῃ, διότι Βουλὴ ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ δύναται νὰ ἐκλέξῃ νομίμως καὶ εὐχερῶς Πρόεδρον, καὶ μάλιστα ὅταν ἡ ἡλικία δίδει τὴν ὑπεροχήν, ὡς συμβαίνει εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσωρινοῦ Προέδρου (Χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἀκούονται ἀπὸ τὸ ἀκροατήριον· θόρυβος μεταξὺ τῶν βουλευτῶν τῶν δύο πτερύγων).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸ ἀκροατήριον). Ἐὰν ἴδω τὸ παραμικρὸν νὰ κάμετε, εἴτε ἐπιδοκιμασίαν εἴτε ἀποδοκιμασίαν, θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων· καὶ σεῖς, κύριοι βουλευταί, ἡσυχίαν παρακαλῶ.

§85ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπιθυμῶ τῇ ἀληθείᾳ μὲ ὅλην τὴν ψυχρότητα νὰ συζητήσωμεν καὶ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Μᾶς ἀπεκάλεσαν στασιαστάς! δὲν τοὺς συνεριζόμεθα· ἡμεῖς ἐμμένομεν εἰς τὸ δίκαιον, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ ὁ Κανονισμὸς καὶ τὸ Σύνταγμα λέγουσιν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ Βουλὴ ἄνευ ἀπαρτίας· ὑπῆρξεν ἀπαρτία, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν κατορθώσητε ν’ ἀποδείξητε τὸ ἐναντίον, ὅτι δηλαδὴ δὲν ὑπῆρχον παρόντες 96 βουλευταί, τότε ἔχετε δίκαιον νὰ μᾶς στιγματίσητε ὡς πλαστογράφους· ἀφ’ οὗ ὅμως δὲν ἠμφισβητήσατε τὸ τοιοῦτον, ἐννοεῖτε τὴν θέσιν σας, ὅτι δηλ. θέλετε καὶ ἄλλο ἀξίωμα νὰ καθιερώσητε, τοὐτέστιν ὄχι μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλαδὴ ἄνευ Προέδρου δὲν ὑπάρχει Βουλὴ, ἀλλὰ καὶ ἕτερον, ὅτι αἱ παρὰ τῆς Βουλῆς οὔσης ἐν ἀπαρτίᾳ λαμβανόμεναι ἀποφάσεις δύνανται ν’ ἀνατραπῶσιν ὑπὸ τῶν ἀπόντων ὅταν οὗτοι ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει παρευρεθῶσιν· ἤτοι ὅτι οὐδὲν ἔχουσι κῦρος αἱ ἀποφάσεις τῆς πλειονοψηφίας. Ἐπανερχόμενος λέγω, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ πολιτικὸν δὲν πρέπει νὰ τεθῇ σήμερον.

§86ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ἆ, ἆ! (ποδοκροτήματα ἀπό τινα θεωρεῖα τοῦ ἀκροατηρίου).

§87ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνυπόφορον αὐτὸ, τὰ ἀκροατήρια νὰ μᾶς ποδοκροτοῦν καὶ χειροκροτοῦν· τί εἶναι αὐτά;

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ χθὲς τὰ ἴδια ἔκαμον, τί νὰ σᾶς κάμω!

§89ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν δύναται, κύριοι, ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ σήμερον περὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος, διότι μεταξὺ ἡμῶν ἴσως ὑπάρχουν καὶ παράνομοι βουλευταί· ἡ Βουλὴ πρωτίστως θ’ ἀποφασίσῃ ποῖοι εἶναι νόμιμοι καὶ ποῖοι παράνομοι. Ἐὰν λοιπὸν πρὶν καθαρισθῇ ἡ Βουλὴ προβῶμεν εἰς τοιαῦτα ζητήματα, οὔτε ἡ κυβέρνησις ἂν νικήσῃ, δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι χαίρει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, οὔτε ἡ ἀντιπολίτευσις, ἂν συμβῇ τοὐναντίον, διότι εὐλόγως δύνανται οἱ ἡττηθέντες νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἀπετελέσθη ἀπὸ καλπονοθευτάς. Ἂς μὴ βιάζεται λοιπὸν ὁ κ. Πρωθυπουργός· θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, καθ’ ἣν θὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ἀπολαύῃ ἢ μὴ τὴν ἐμπιστοσύνην της ἡ Κυβέρνησις.

§90ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Δὲν μᾶς λέγετε, κ. Κεχαγιᾶ, ἐὰν ἐτέθη τοιοῦτον ζήτημα; (θόρυβος εἰς τὸ ἀκροατήριον).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ διατάξωμεν τὴν ἐκκένωσιν τοῦ ἀκροατηρίου;

§92ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Παραινέσατε, κ. Πρόεδρε, τὸ ἀκροατήριον.

§93ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰπέτε τους, κ. Πρόεδρε, διὰ τελευταίαν φορὰν νὰ σεβασθοῦν τὰ δικαιώματα τῆς ἀντιπροσωπείας, νὰ σεβασθοῦν ἑαυτοὺς καὶ τὸ ἔθνος.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸ ἀκροατήριον). Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, διὰ τελευταίαν φοράν, νὰ ἡσυχάσετε.

§95ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὀλίγας λέξεις, κύριοι, καὶ τελειόνω τὸ ζήτημα, ὅπως σᾶς εἶπον, εἶναι ἁπλοῦν· ὑπῆρξε προχθὲς νόμιμος συνεδρίασις, ναὶ ἢ ὄχι;

§96ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι.

§97ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι λέγουν!

§98ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ἡμεῖς λέγομεν ναί.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς λείψουν οἱ διάλογοι, κύριοι.

§100ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἰσχυριζόμεθα ὅτι ὑπῆρξε συνεδρίασις ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, προτείνομεν ν’ ἀναγνωσθῶσι καὶ κυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ συνέχεια τῶν πρακτικῶν ἐννοοῦμεν ν’ ἀναγνωσθῇ, κ. Πρόεδρε.

§102ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ συνέχεια. — Ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ἀφοῦ ὁ Πρόεδρος διέλυσε τὴν συνεδρίασιν, δὲν ὑπῆρξε...

§103ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Νομίμως λέγομεν.

§104ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νομίμως θὰ εἰπῇ ἴσα ἴσα, ὅταν εἶναι ἀπαρτία. Λοιπὸν ἡμεῖς, κύριοι, ἰσχυριζόμεθα, καὶ οὕτω πῶς πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ἰσχυριζόμεθα, ὅτι τὰ πρακτικὰ ὅπως ἀνεγνώσθησαν εἶναι ἐλλειπῆ· οἱ ἰσχυριζόμενοι τὸ ἐναντίον ἂς εἴπωσιν ὅτι εἶναι πλήρη.

§105ΛΑΠΑΣ. Πολὺ καλά· ψηφοφορία, κ. Πρόεδρε.

§106ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριοι! (θόρυβος ἀπό τινα θεωρεῖα τοῦ ἀκροατηρίου, διαπληκτισμοὶ δὲ εἰς ἓν ἐξ αὐτῶν).

§107ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Τί εἶναι αὐτά, κ. Πρόεδρε! Ἰδού, κλητῆρες εἶναι ἐπάνω καὶ τοὺς σπρώχνουν (θόρυβος). Ἔξω οἱ κλητῆρες.

§108ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Γραμματεὺς). Κύριοι βουλευταί, θέλετε νὰ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον;

§109ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Οἱ κλητῆρες καὶ οἱ στρατιῶται, οἱ χωροφύλακες νὰ ἔβγουν ἔξω.

§110ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ λόγχη νὰ ἐξέλθῃ.

§111ΡΟΥΚΗΣ. Τί σὲ κάμνουν αἱ λόγχαι;

§112ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑπὸ τὸ κράτος τῶν λογχῶν συνεδριάζομεν σήμερον.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χωρὶς νὰ τὸ διατάξῃ ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορῶ νὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν τῶν ἀκροατηρίων (θόρυβος).

§114ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα (θόρυβος).

§115ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Γραμματεὺς). (ἀναγινώσκει ἄρθρον τι τοῦ κανονισμοῦ). «Θορύβου γενομένου, τὸ ἀκροατήριον κενοῦται τῇ συγκαταθέσει τῆς Βουλῆς· πρέπει λοιπὸν νὰ ζητηθῇ ἡ συναίνεσις τῆς Βουλῆς. Θέλετε νὰ κενωθῇ;

§116ΤΙΝΕΣ. Ὁ Πρόεδρος μόνος του δύναται νὰ τὸ διατάξῃ.

§117ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§118ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἐπαναφέρετε τὴν τάξιν, κ. Πρόεδρε (θόρυβος).

§119ΝΕΓΚΑΣ. Νὰ τοὺς εἴπετε νὰ καθήσουν εἰς τὰς θέσεις των· δὲν μᾶς πτοοῦν οὔτε τὰ ποδοκροτήματα, οὔτε τὰ χειροκροτήματα, οὔτε τὰ τουμπελέκια (θόρυβος).

§120ΛΑΠΑΣ. Κατηντήσαμεν γελοῖοι πλέον, κύριοι.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· καθήσατε εἰς τὰς ἕδρας σας διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις (διάλογοι θορυβώδεις μεταξὺ διαφόρων βουλευτῶν, ὁ δὲ Πρόεδρος ἐξακολουθεῖ κρούων τὸν κώδωνα διαρκῶς)· εἰς τὰς θέσεις σας, κύριοι βουλευταί.

§122ΛΑΠΑΣ. Ἢ θὰ γίνῃ Βουλὴ νὰ ἔχω ἐλευθέραν τὴν ψῆφόν μου, καὶ ὄχι νὰ ὑποκύπτω καὶ νὰ μὲ παρασύρῃ ὁ ἕνας καὶ ἄλλος (θόρυβος)....

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία λοιπόν, κύριοι· σᾶς παρακαλῶ καθήσατε εἰς τὰς ἕδρας σας ν’ ἀκούσωμεν τὸν ῥήτορα.

§124ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριοι βουλευταί, χαίρω ὅτι ἡ ἰδέα τῆς κενώσεως τῶν ἀκροατηρίων δὲν ἐγένετο δεκτή· ἄλλως, ἤθελον λάβει τὸν λόγον ἵνα ἐναντιωθῶ. Μὴ παραπονούμεθα ἐναντίον τῶν ἀκροατηρίων. Ἔλαβα τὴν τιμὴν ἄλλοτε νὰ διευθύνω τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς εἰς περιστάσεις πολὺ πλέον ταραχώδεις ἢ τὰς παρούσας, ἢ πλέον ἐξημμένας τοὐλάχιστον· οὐδέποτε ἔλαβον αἰτίαν νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῶν ἀκροατηρίων. Ἐὰν συνέβη τί ἐπιδοκιμασία τις ἢ ἀποδοκιμασία, εἰς τὴν πρώτην ὑπόμνησιν ἀμέσως ἡσύχασαν, εὐθὺς ἔδειξαν τὸν σεβασμόν των πρὸς τὴν Βουλήν. Τὸ ἀκροατήριον παραδειγματίζεται ἀπὸ ἡμᾶς· προχθὲς τὸ ἑσπέρας, μὴ τὸ λησμονήσωμεν, ἐκεῖνο μᾶς ἔδωκε παραδείγματα κοινοβουλευτικῆς συμπεριφορᾶς· δὲν τὸ παρεδειγματίσαμεν ἡμεῖς. Τὰ ἀκροατήρια τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχουσιν, ἀνάγκην νὰ τηρηθῶσιν εἰς τὴν τάξιν διὰ τῆς λόγχης. Μίαν πρότασιν κάμνω τὴν στιγμὴν ταύτην.... Ἡ λόγχη ἐκείνη (δεικνύων τοὺς ἐν τῷ γενικῷ ἀκροατηρίῳ ἱσταμένους στρατιώτας φρουροὺς) νὰ ἐξέλθῃ ἀπ’ ἐκεῖ (θόρυβος ἔν τινι τῶν πρὸς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα θεωρείων τῶν ἀκροατηρίων).

§125Γ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχεις σκοπὸν νὰ ἐπιβάλῃς τὴν τάξιν; Δὲν ἤλθομεν ἐδῶ νὰ γίνωμεν παίγνιον τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Τί πράγματα εἶναι αὐτὰ ὁποῦ γίνονται ἐδῶ! (δεικνύει τὸ ἀνωτέρω ἀπέναντί του θεωρεῖον).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι (εἰς τὸ ἀκροατήριον).

§127ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀξιότιμοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. πρόεδρος, ἂν δὲν τὸ γνωρίζῃ αὐτοπροσώπως, ἀλλὰ διὰ τῶν ὑπαλλήλων του, ποῖοι εἶναι οἱ θορυβοῦντες εἰς τὰ ἀκροατήρια καὶ ὀφείλει ν’ ἀποβάλῃ ἐκείνους μόνον καὶ ὄχι καὶ τοὺς ἀθώους. Οἱ διάδρομοι, κ. πρόεδρε, νὰ ᾖναι ἐλεύθεροι· οὐδεὶς ἄλλος ἐκτὸς τῶν βουλευτῶν ἐπιτρέπεται νὰ μένῃ εἰς αὐτούς. Ἐντὸς τῶν δωματίων τούτων δὲν δύναται νὰ ᾖναι εἰμὴ μόνον οἱ βουλευταί· ἐφαρμόσατε τώρα τὸν κανονισμόν, καὶ τὰ ἀκροατήρια θὰ ᾖναι πειθήνια. Καὶ ἐδῶ μοὶ ἔρχεται μία σημείωσις· εἶναι ὑπογραφή, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀναγνώσω. Ὁρίστε, κ. πρόεδρε, μὴν τὴν εἰπῆτε δημοσίᾳ (τὴν ἐγχειρίζει εἰς τὸν πρόεδρον). Μοῦ σημειόνουν ὅτι πολλοὶ ἄνθρωποι ἥσυχοι καὶ ἀξιότιμοι ζητοῦν νὰ εἰσέλθουν καὶ δὲν τοὺς ἀφίνουν.

§128ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μείνουν ἐλεύθερα τὰ ἀκροατήρια, νὰ εἰσέλθουν μέσα ὅλοι.

§129ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ θέμα μας.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἀκροατήρια, κύριοι, εἶναι πλήρη ὅλα, δὲν ἔχουν θέσιν. Ἂς σταθοῦν ὅπου θέλουν, ἂς ἀναβοῦν ὅσοι θέλουν. Κάμετε τὴν τάξιν σεῖς οἱ βουλευταὶ καὶ ἔπειτα ὅλα τὰ ἄλλα διορθόνονται.

§131ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂς ἔλθωμεν ἐπὶ τὸ θέμα. Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος φιλοτιμίας, εἶπε τελειόνων τὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως.

§132Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Μικρολόγου φιλαυτίας.

§133ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εὐχαριστῶ ὅτι μὲ διορθόνετε. Δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος μικρολόγου φιλαυτίας, δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Γορτυνίας....

§134ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Οἱ γραμματεῖς δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐπιφέρουν γνώμην ἀπὸ τὴν ἕδραν των.

§135ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Κάτω, κάτω.

§136ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἔλθουν νὰ σὲ βγάλουν διὰ τῆς βίας. Κάτω, κάτω! Τί εἶναι αὐτά;

§137ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ ζητήματος ἀρχῶν, περὶ ζητήματος νομιμότητος ἢ μὴ, πρόκειται περὶ ἐξασφαλίσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Συμφωνῶ μαζῆ του· περὶ τούτου πρόκειται, καὶ ὄχι περὶ κυβερνητικῶν ζητημάτων, καὶ ὄχι περὶ ζητημάτων ἐμπιστοσύνης, τὰ ὁποῖα καὶ ἂν τεθῶσιν, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὰ δέχομαι. Πρόκειται πράγματι, κύριοι, περὶ ἀρχῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας βασίζεται ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐλευθερία, περὶ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐκήρυξεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἐν τῇ ὡραίᾳ ἐκείνῃ ἐγκυκλίῳ του πρὸς τοὺς Νομάρχας τοῦ κράτους, ὀλίγον πρὸ τῶν ἐκλογῶν, περὶ τῆς ἀρχῆς ὅτι εἰς τὰ συνταγματικὰ πολιτεύματα αἱ πλειονοψηφίαι κυβερνῶσιν, αἱ πλειονοψηφίαι ὑποδεικνύουν τὰς κυβερνήσεις, αἱ πλειονοψηφίαι ἀναβιβάζουν εἰς τὰ συμβούλια τοῦ στέμματος τὰς εὐχὰς τοῦ ἔθνους. Περὶ τούτου, κύριοι, πρόκειται σήμερον, περὶ τούτου ἐπρόκειτο καὶ τὸ παρελθὸν Σάββατον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως δὲν εὑρίσκετο παρὼν καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν· ἀνεχώρησε, δὲν ἠξεύρω διότι δὲν παρετήρησα καλῶς, ἀλλὰ νομίζω ἀνεχώρησεν ὅτε καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς· δὲν τὸ ἐγγυῶμαι, ἀλλὰ βεβαίως μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς ὁ Πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως δὲν εὑρίσκετο ἐδῶ διὰ νὰ ἴδῃ ἰδίοις ὀφθαλμοῖς τὰ διατρέξαντα. Ἐὰν ἤθελε τὰ ἴδει, ἤθελεν εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην ἡμῶν. Ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὰ παραστήσω ἐν βραχυλογίᾳ. Συνεζητεῖτο ἡ ἐκλογὴ τῆς Γορτυνίας, καὶ ὁ κ. Γόντικας εἶχε τὸν λόγον· ἡ Βουλὴ ἢ πολλοὶ τῶν βουλευτῶν—δὲν εἶχον ἀναχωρήσει, καθὼς εἶπε τις τῶν προαγορευσάντων—εὑρισκόμεθα εἰς τὰς θέσεις μας, ἀλλὰ πράγματι συνέβη ὅ,τι συνήθως συμβαίνει ὅταν ἡ Βουλὴ φωτισθεῖσα ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου καὶ μὴ θέλουσα πλέον ν’ ἀκούσῃ καὶ ἐπιθυμοῦσα νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν εἰδοποιεῖ τὸν ἀγορεύοντα, ὅτι καιρὸς διὰ τὴν ψηφοφορίαν, καὶ τὸν εἰδοποιεῖ διὰ τῶν ἀμοιβαίων συνομιλιῶν τῶν κ. βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι προσέχουν τί λέγει ὁ εἷς εἰς τὸν ἄλλον, καὶ ὄχι εἰς τὸν ἀγορεύοντα. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις τὴν στιγμὴν ἐκείνην τῆς Βουλῆς, διότι ἐγώ, σᾶς δίδω τὸν λόγον μου, δὲν ἤκουσα οὔτε λέξιν ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Γόντικας, καίτοι ἐκαθήμην εἰς ἐκείνην τὴν ἕδραν. Καὶ αὐτὴ καὶ ἐκείνη ἡ πτέρυξ ἐφαίνετο ὅτι ἀπεφασίσαμεν νὰ προβῶμεν τὸ ἑσπέρας ἐκεῖνο εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Γορτυνίας.

§138ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι, ἓξ ἦσαν ἐγγεγραμμένοι.

§139ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ὅλοι ἡμεῖς οἱ Γορτύνιοι εἴμεθα προπαρεσκευασμένοι νὰ ὁμιλήσωμεν· ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ τελειώσῃ τὸ ἑσπέρας ἐκεῖνο ἡ ἐκλογὴ τῆς Γορτυνίας.

§140ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοιαύτη ἦτο ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς. Ἐν ᾧ ἐλάλει ὁ κ. Γόντικας καὶ εὑρίσκετο ἐπὶ τὸ βῆμα, ἦλθεν ἡ φωνὴ τοῦ κ. Ῥούκη, τὴν ὁποίαν δὲν ἤκουσα, τοῦ κ. Μίληση, τὴν ὁποίαν ἤκουσα, περὶ ἀναβολῆς· καὶ διὰ μιᾶς ὁ κ. Πρόεδρος λέγει, ἀναβολὴ, καὶ διὰ μιᾶς ἡ πτέρυξ ἐκείνη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἠγέρθη πᾶσα, ἀλλ’ ἐδῶθεν (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἐφώναζον, ὄχι, ὄχι, νὰ μείνωμεν, νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Ἀνεφέρθη παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς κυβερνήσεως ἡ Συνέλευσις. Ἐρωτῶ σᾶς, ὅσοι διετρέξατε ὅλην τὴν περίοδον τῆς Συνελεύσεως, συνέβη ποτὲ, ἐνῷ ἠγόρευέ τις ἀπὸ τοῦ βήματος, ὁ Πρόεδρος χωρὶς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως νὰ εἰπῇ, διαλύω καὶ νὰ ἀναχωρήσῃ; Ἐγὼ δὲν εὑρισκόμην εἰς ὅλον τὸ διάστημα τῆς Συνελεύσεως· ἐρωτῶ σᾶς.

§141ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§142ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶναι λοιπὸν ὁ παραλληλισμὸς πρὸς τὴν Συνέλευσιν κατάλληλος. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἐν τῇ Συνελεύσει—καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν θέλω νὰ ἐνοχοποιήσω διαθέσεις, δὲν θέλω νὰ ἐνοχοποιήσω στοχασμοὺς, εὔχομαι καὶ ἐγὼ ὅ,τι ἐγένετο παρὰ τοῦ προέδρου νὰ ἔγεινεν ἀπὸ ἁπλῆν παρεννόησιν, τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὸ παραδέχομαι·—ἀλλ’ ἐὰν τοιοῦτόν τι συνέβαινεν ἐν τῇ Συνελεύσει, ἡ Συνέλευσις ἤθελε τὸ ἀνεχθῆ; Μὴ προσβάλλωμεν διὰ τοιούτων ἰδεῶν τὴν μνήμην της, τὴν μνήμην ἑνὸς σώματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωκε τὸ πολίτευμα καὶ τὸ ὁποῖον ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀνεχθῇ τοιαύτην διακοπὴν ἀπότομον τῶν ἐργασιῶν του κατὰ πρόσωπον αὐτοῦ. Ἐφώναζεν αὐτὴ ἡ πτέρυξ (δεικνύει τὴν δεξιὰν), θέλομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν· ἐφώναζεν ἡ ἄλλη, θέλομεν τὴν ἀναβολὴν, ὁ κ. Πρόεδρος ἐχάθη! Τὸ γραφεῖον ἔμεινεν, ἔμειναν καὶ οἱ τέσσαρες γραμματεῖς· λάθος ἦτο ἑνὸς τῶν προαγορευσάντων, ὅστις εἶπεν ὅτι ἀντικατεστάθησαν οἱ γραμματεῖς. Ὄχι, κύριοι, οἱ γραμματεῖς ἔμειναν ἐν τῇ θέσει των, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν των.

§143ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐκτὸς ἐμοῦ.

§144ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Ἦσο κάτω τότε.

§145ΘΩΜΑΣ. Ἤμην καὶ ἐγὼ ὡς γραμματεὺς, καὶ ἅμα διελύθη ἡ συνεδρίασις, ἐφύγαμεν.

§146ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἦτο ὁ κ. Φαρμάκης, ὁ Βότσαρης καὶ ὁ Μαυρομιχάλης. Ἔμεινε λοιπὸν τὸ γραφεῖον πλῆρες, δὲν διελύθη· ὁ πρόεδρος μόνον ἔφυγε.

§147ΘΩΜΑΣ. Ἡμεῖς διελύθημεν· ἦλθαν ἄλλοι.

§148ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἤμην.

§149ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ Ῥάλλης δὲν ἦτο;

§150ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα· ἤμην ἕως τέλους.

§151ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ καὶ ὁ κύριος Θωμᾶς ἐκαθήμεθα πλησίον τοῦ Προέδρου ὡς γραμματεῖς· ὅτε δὲ ὁ κ. Πρόεδρος διέλυσε τὴν συνεδρίασιν, τότε κατέβημεν· κατόπιν δὲ ἀνέβησαν οἱ ἄλλοι γραμματεῖς καὶ κατέλαβον τὰς ἕδρας τῶν γραμματέων καὶ ἔκαμαν ὅ,τι ἔκαμαν.

§152ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) διετεινόμεθα ὅτι ἦτο ἀπαρτία· στέλλεται πρεσβεία εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ γυρίσῃ ὀπίσω, διότι ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές. Δὲν ἐστάλη.

§154ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ἐστάλη, μάλιστα.

§155ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. Μακρῆς καὶ ἐγὼ ἐστάλημεν πρεσβεία, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ τινες μᾶς ἐμπόδισαν.

§156ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ἆ, βλέπετε!

§157ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Πότε ὅμως; ὅταν ἐστάλη ὁ κ. Γιολδάσης καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ἐπέρχεται κἀνεὶς συμβιβασμός.

§158ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τουλάχιστον ἡμεῖς οὕτως ἐπληροφορήθημεν. Ἐννοεῖτε, κύριε πρόεδρε, ὅτι δὲν ἐκάμαμεν πρεσβείαν τακτικήν. Ἡ Βουλὴ εἶπε νὰ στείλωμεν εἰς τὸν Πρόεδρον νὰ ἔλθῃ νὰ καθήσῃ εἰς τὴν θέσιν του ἵνα ἱκανοποιηθῇ ἡ πλειοψηφία, καὶ τότε, ἡμεῖς εἴπαμεν, θέλομεν ἀναβάλει, δὲν ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν, ἀναβάλλομεν διὰ τὴν Δευτέραν· ἀλλὰ δὲν ἦλθεν ὁ Πρόεδρος. Τί ἠθέλατε νὰ κάμῃ τότε ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ᾐσθάνετο ὅτι ἦτο ἐν τῷ ἔργῳ της καὶ τῷ δικαίῳ της, καὶ ἀποτόμως παρελύετο; Ἐρωτῶ· ἂν εὑρισκόμεθα εἰς τακτικὴν συνεδρίασιν τοῦ Σώματος μετὰ τὴν συγκρότησίν του, ὅτε ὁ κανονισμὸς προβλέπει περὶ αἰφνιδίας ἀντικαταστάσεως τοῦ Προέδρου, (διότι ἡ ἀντικατάστασις δὲν εἶναι τι ἀντισυνταγματικὸν, ἀντικοινοβουλευτικόν· ἡ πίεσις τῆς πλειοψηφίας διὰ τῆς μειονοψηφίας τοῦτο εἶναι ἀντισυνταγματικὸν), ἂν ἦτο ἐν τακτικῇ συνεδριάσει ἡ Βουλὴ ὅτε ὑπάρχουν καὶ ἀντιπρόεδροι, δὲν ἦτο νόμιμον νὰ λάβῃ τὴν ἕδραν ὁ πρῶτος, ὁ δεύτερος, ὁ τρίτος ἀντιπρόεδρος καὶ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις; Ὁ κανονισμὸς δὲν λέγει τίποτε περὶ ἀντικαταστάσεως Προέδρου ἕως οὗ τὸ Σῶμα δὲν εἶναι συγκεκροτημένον, διότι ὑποθέτει ὅτι πέντε, δέκα, δώδεκα ἡμέραι ἔφθανον διὰ νὰ ἐξελεγχθοῦν αἱ ἐκλογαί· δὲν ἠμποροῦσε νὰ φαντασθῇ ὅτι ἤθελε παρουσιασθῆ τοιοῦτόν τι, οἷον τὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου. Λοιπὸν τὸ κενὸν τοῦτο δὲν ἀναπληροῦται ἀπὸ τὴν διάταξιν περὶ ἀντιπροέδρων; Καὶ τί ἄλλο ἔπραξεν ἡ Βουλὴ προσκαλέσασα τὸν γεροντότερον παρ’ ὅ,τι διατάσσει ὁ νόμος, ὁ ὀρθὸς λόγος, διὰ νὰ μὴ παραλύουν αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς; Ἀνέβη ὁ Πρόεδρος, ἐξηκολούθησεν ἡ συνεδρίασις· ὁ Πρόεδρος σᾶς εἶπεν ὅτι φωναὶ καὶ ἀπειλαὶ τὸν ἠνάγκαζον νὰ καταβῇ· ἔμενεν ὅμως ἀκράδαντος· ἔπαινος καὶ εἰς τοὺς γραμματεῖς καὶ εἰς τὸν Πρόεδρον, ὅστις δὲν ἐχρησίμευσεν, ὡς ἐῤῥέθη, ὡς στήλη ἁλὸς ἄνευ κεφαλῆς, ἀλλ’ ὡς πατριώτης μὲ καρδίαν καὶ νοῦν πατριωτικόν. Ἐν ᾧ ἐπροσπαθοῦσε νὰ φέρῃ τὴν ἡσυχίαν ὁ Πρόεδρος καὶ τὰ ἀκροατήρια μᾶς ἔδιδον τὸ παράδειγμα τῆς ἡσυχίας, στρατιῶται εἰσέρχονται νὰ ἐκκενώσουν τὰ δύω ἐκεῖνα ἀκροατήρια· ἔξω ἡ λόγχη! φωνάζουν πολλοὶ, ἠνοίχθη ὁ κοινοβουλευτικὸς τάφος διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἐπιλέγει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Ῥάλλης.

§159ΦΩΝΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἆ, ἆ!

§160ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἤθελεν εὑρεθῆ τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰς κἀνὲν ἀπὸ τὰ βάθρα αὐτὰ, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ πολιτευόμενοι ἐν Ἑλλάδι εἶναι προδιατεθειμένοι νὰ διανύσωσι τὸ μεγαλείτερον, τὸ μέγιστον διάστημα τῆς ζωῆς των, καὶ ἔβλεπε τὴν λόγχην νὰ ἐκκενόνῃ τὰ ἀκροατήρια, ὤ! εἶμαι βεβαιότατος, ἂν ἀντελαμβάνετο τούτου, σήμερον ἀντὶ τῆς ὁμιλίας, ἣν ἀπὸ τοῦ στόματός του ἠκούσαμεν, ἠθέλομεν ἀκούσει εὔγλωττον καὶ συγκινητικὸν λόγον ὑπὲρ τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν. Δὲν ἠξεύρω ποῖος ἔδωκε τὴν διαταγὴν νὰ ἐξέλθουν οἱ ἀκροαταὶ καὶ πῶς κατόπιν εἰσῆλθον· ἴσως ἀκολούθως ἔλθῃ πρότασις περὶ τούτου καὶ ἐξετασθῇ. Ἐν τούτοις ὁ θόρυβος ἔπαυσεν, οἱ ἀνησυχοῦντες ἢ ἡσύχασαν ἢ ἀνεχώρησαν. Εὑρισκόμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Πρόεδρος προσεκάλεσε τὸν κ. Σαράβαν νὰ λάβῃ τὸν λόγον, λέγων ὅτι αὐτὸν προσκαλεῖ ἐπειδὴ τὸν ἠξεύρει ὅτι εἶναι μέτριος. Σοβαρὸς καὶ ἀτάραχος ἀνέβη τὸ τέκνον τοῦ Ταϋγέτου ἐδῶ, ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο· τί ἐπρότεινεν; Οὐδὲν ἄλλο ἢ ὅτι πρέπει νὰ ἐξομαλύνωμεν τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, νὰ πιστοποιήσωμεν ὅτι εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ καὶ δὲν ἐξήρτητο ἀπὸ τὸν πρόεδρον νὰ μᾶς παραλύσῃ. Τὴν λύπην της ἐξέφρασεν ἡ Βουλὴ, ἐπιστοποίησε τὴν ἀπαρτίαν καὶ τὴν νόμιμον ἀνάβασιν εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κυρίου Ζωχιοῦ, καὶ ἐκεῖ ἐσταμάτησεν. Εἶναι τίς μομφὴ ἐναντίον ἡμῶν; εἶναι τίς μομφὴ ἐναντίον οὐδενὸς ἢ εἶναι μόνον ἐξασφάλισις τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς; Εἴμεθα ἀπαρτία, εἴμεθα 96 καὶ ὁ κατάλογος ὑπεγράφη ὑπὸ τοῦ κ. Μακρῆ, ὅστις ὅταν ἐγένετο ἡ πρότασις τοῦ κ. Σαράβα, πατριωτικῶς σκεφθεὶς, ἀνέβη καὶ ἐζήτησε τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καὶ καλῶς ἔπραξε καὶ τὸν ἠκούσαμεν. Ἐν πλήρει ἀπαρτίᾳ ἦτο καὶ τοῦτο ἐπιστοποίησεν ἡ Βουλὴ. Τί παράνομον ἔπραξεν; Ἀνετράπησαν διὰ τῆς πράξεως ταύτης, μᾶς λέγει ὁ πρωθυπουργὸς, ἀνετράπησαν αἱ βάσεις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος! Αἱ βάσεις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος δὲν ἀνατρέπονται εἰμὴ ὅταν ἡ μειοψηφία θέλει νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Σκεφθῆτε, μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ἐπὶ τῶν συνεπειῶν τῆς ἀποφάσεως ταύτης· σκεπτόμενοι τὸ Σάββατον προέβημεν ὡς προέβημεν καὶ ἡ Βουλὴ ἔπραξεν ὅ,τι ἔπραξεν. Ἀλλὰ σκεφθῆτε καὶ σεῖς τὰς συνεπείας, ἂν σήμερον καθιερώσητε ὅτι δὲν εἴμεθα ἄλλο παρὰ ἓν κοπάδι προβάτων, ἐξαρτώμενον ἀπὸ τὸ κρούσιμον τοῦ κώδωνος τοῦ προέδρου κατὰ πᾶσαν διάσκεψιν τῆς Βουλῆς, ἔστω καὶ περὶ σοβαρωτέρων πραγμάτων. Προχθὲς δὲν ἐπρόκειτο παρὰ περὶ τῆς ἐκλογῆς Γόρτυνος, ἀλλὰ ἂν αὔριον πρόκειται περὶ σοβαρωτέρων πραγμάτων, τίς θέλει ἐμποδίσει τὸν πρόεδρον νὰ μᾶς παραλύσῃ; Καὶ ναὶ μὲν δὲν ἦτο ὁ Δράμαλης, ὡς εἶπε τις, ἀλλὰ ἂν ὑποθέσητε ὅτι αὔριον εἶναι ὁ Δράμαλης, ἂν καθιερώσητε τὸ προηγούμενον τοῦτο καὶ τότε ὁ πρόεδρος σᾶς παραλύσῃ, σεῖς θὰ εἴπητε τότε, ὅτι καί τοι εἴμεθα ἐδῶ συνηγμένοι δι’ αὐτὴν τὴν κατεπείγουσαν περίστασιν, πρέπει νὰ δικάσωμεν πρῶτον τὸν πρόεδρον καὶ ἔπειτα νὰ προχωρήσωμεν;

§161ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι εἰς τοιαύτην περίστασιν θὰ ἦτο ἀνάγκη ἀνωτέρα καὶ θὰ ἤμεθα ὅλοι συνηγμένοι.

§162ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤθελον δώσει, κύριοι, τὸ παράδειγμα τῆς ὁμονοίας· ἔστω, διότι δὲν ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ διαιρεθῶμεν, διότι ἡ Βουλὴ ἀκόμη δὲν κατηρτίσθη· ἤθελον συγκατανεύσει ἴσως νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν συμβουλὴν τοῦ προέδρου τῆς κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ παρατηρήσω: Πολλάκις ὡς ἀντιπολιτευόμενος κατεχράσθη τὴν λέξιν ἐπιπολαιότης, ἀποτεινόμενος πρὸς τοὺς ἀντιπάλους του, κρατήσας βεβαίως ὅλον τὸ σοβαρὸν δι’ ἑαυτὸν, τὸ ὁποῖον δὲν τοῦ ἀμφισβητῶ· ἀλλὰ λέγω κυβέρνησις ἐντὸς Βουλῆς, ἔστω καὶ τὴν παμψηφίαν ἔχουσα ἰδικήν της, δεικνύει ἢ ὄχι ἐπιπολαιότητα, ζητοῦσα ἀπὸ τῆς Βουλῆς ταύτης τὸ ἀδύνατον; καὶ τὸ ἀδύνατον ζητεῖ καὶ ἀπ’ αὐτὴν τὴν πτέρυγα καὶ ἀπὸ ἐκείνην. Τί σᾶς ζητεῖ; (πρὸς τὴν ἀριστερὰν) σεῖς, οἵτινες δὲν εἶσθε ἐδῶ, οἵτινες δὲν εἴδατε τὰ διατρέξαντα, νὰ εἴπετε εἰς ἐννενήκοντα ἓξ συναδέλφους σας ὅτι δὲν εἶναι ἀληθῆ ὅσα αὐτοὶ μαρτυροῦν ὅτι εἶδαν μὲ τοὺς ὀφθαλμούς των, καὶ ὅτι ὅσα ἔπραξαν εἶναι παράνομα. Τί δὲ ζητεῖ ἀπὸ σᾶς; (ἀπευθύνεται πρὸς τὴν δεξιὰν πτέρυγα). Τὸ ἀντίστροφον· νὰ εἴπητε ὅτι ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς διατεινόμεθα διὰ τῆς ὑπογραφῆς μας ὅτι εἶναι ἀληθῆ, νὰ εἴπητε ὅτι εἶναι ψευδῆ, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπράξαμεν ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς μάθημα τῶν μετὰ ταῦτα προέδρων, (οὐχὶ τοῦ κ. Γεωργαντᾶ, ὅστις εἶμαι βέβαιος ὅτι παρεννόησε) εἶναι παράνομον, ἀντισυνταγματικόν. Τίς δύναται ἐκ τῶν ἐννενήκοντα ἓξ νὰ εὐχαριστήσῃ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως; Ἐπεθύμουν νὰ τὸν εὐχαριστήσω, διότι δὲν δέχομαι κυβερνητικὸν ζήτημα ἐν τοιαύτῃ στιγμῇ, ἀλλὰ μοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ καταδικάσω ἐγὼ ἐμαυτὸν ὡς ὄχι ἀκριβῶς εἰπόντα, ὡς παρανομήσαντα. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψήφου σας θέλει ἔχει συνεπείας, λέγω κἀγὼ, καὶ συνεπείας μεγάλας. Ἡ Βουλὴ τὸ Σάββατον ἀνυψώθη καὶ ἀνυψώθη πολύ· δὲν ἦτο κατάστασις ἐπαναστατικὴ ἡ κατάστασις τῆς Βουλῆς τοῦ Σαββάτου τὸ ἑσπέρας. Ναὶ, πρώτην φορὰν παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον τοῦτο· εἶναι πρωτοφανὲς Βουλὴ εὑρισκομένη εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων μὲ τὸν πέλεκυν τῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς ἑκάστου βουλευτοῦ, ἡ Βουλὴ αὐτὴ, προκειμένου περὶ τῶν δικαιωμάτων της, ἅτινα εἶναι δικαιώματα τοῦ ἔθνους, νὰ μὴ παρακολουθήσῃ τὴν κυβέρνησιν ἀποχωροῦσαν ὅπως μὴ μείνῃ ἀπαρτία· ἀλλ’ εἶναι τὸ φαινόμενον τοῦτο ἄγγελος εὐχαρίστων, σωτηρίων διαβημάτων διὰ τὸ μέλλον, εἶναι σημεῖον ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ δείξῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες λέγουν ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὅτι ἠξεύρομεν νὰ ὑπερασπίζωμεν τὰ δικαιώματά μας. Καὶ ἀνάξιοι συνταγματικοῦ πολιτεύματος θὰ ἤμεθα, ὅταν νομίσωμεν ὅτι μηδαμινὸν πρᾶγμα εἶναι ἡ ἰδέα, ὅτι αἱ πλειοψηφίαι κυβερνῶσι καὶ ὅτι εἰς αὐτὰς ὑποτάσσονται αἱ μειοψηφίαι, ἀκόμη καὶ ὅταν ἡ μειοψηφία τυχὸν εἶναι εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§163ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Εὖγε, πολὺ καλά.

§164ΠΟΛΛΟΙ (ἑκατέρωθεν). Ἀρκεῖ, κύριε πρόεδρε.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχει ἄλλος τὸν λόγον;

§166ΠΟΛΛΟΙ (ἑκατέρωθεν). Ὄχι.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔκλεισε λοιπὸν ἡ συζήτησις· θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν δέχεται νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα ἔγειναν μετ’ ἐμέ.

§168ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§169ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Γραμματεύς). Κατ’ ἐντολὴν τοῦ προέδρου θέτω ἐγὼ τὸ ζήτημα· οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἧς πρόεδρος ἦτον ὁ κ. Ζωχιὸς λέγουν Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ αὐτὰ λέγουσιν Ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν ψηφολεκτῶν Βαρβιτσιώτη καὶ Προβελεγίου. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. «Παραδέχεται ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως, ἧς πρόεδρος ἦτον κ. Ζωχιός, ναὶ ἢ ὄχι;

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ διὰ ψήφων ἐννενήκοντα τριῶν κατὰ ὀγδοήκοντα ἓξ, ἀρνηθέντων 2, παρεδέχθη τὴν ἀνάγνωσιν.

§171ΙΩ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Γραμματεύς, ἀναγινώσκει τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τοῦ παρελθόντος Σαββάτου τὰ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ προσωρινοῦ προέδρου Γεωργαντᾶ).

§172ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον. Τὰ πρακτικὰ εἶναι ὅλως ἀνακριβῆ εἰς τὴν ἀφήγησιν. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην πάντες ἐνθυμοῦνται ὅ,τι συνέβη ἐντὸς τῆς αἰθούσης. Μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ προέδρου κυρίου Γεωργαντᾶ, ὅστις τῇ προτάσει διαφόρων βουλευτῶν ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν, κατέλαβε τὴν ἕδραν ὁ κ. Μπούμπουλης καὶ ἔγεινε μία πάλη μεγάλη ὅπως κατέλθῃ· συγχρόνως οἱ γραμματεῖς Μαυρομιχάλης καὶ Ῥάλλης καὶ λοιποὶ, οἱ ὁποῖοι ἔλειπον, κατέλαβον τὴν ἕδραν. Μετὰ πάλην μεγάλην κατέλαβε τὴν ἕδραν κατόπιν ὁ κ. Ζωχιός. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰλικρινὴς καὶ ἀκριβὴς ἔκθεσις, καὶ παρακαλῶ νὰ τεθοῦν αὐτὰ εἰς τὰ πρακτικά.

§173ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἅμα παρουσιασθέντος τοῦ γεροντοτέρου, ὑπεχώρησα ἀμέσως (θόρυβος).

§174ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ καθ’ ὁλοκληρίαν ὅπως εἶπον· πρὸς δὲ, ὅτι ἦσαν 96, καὶ ὅτι, ἀποχωρήσαντος τοῦ κυρίου Μακρῆ, δὲν ἦτο πλέον ἀπαρτία (θόρυβος μέγας).

§175ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂς διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ.... (διάλογοι θορυβώδεις).

§176Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Γραμματεὺς, ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§177ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττόν! εἶναι περιττόν!

§178Δ. ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι· ἐπικαλοῦμαι τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ κανονισμοῦ, ἔχοντος οὕτω· «Καθῆκον τῶν γραμματέων εἶναι νὰ ἐφορεύωσι τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν...» καὶ μολαταῦτα ἡμεῖς οὔτε λέξιν δὲν ἀφίνετε νὰ εἴπωμεν. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ὑπερασπισθῶ τὰ γενόμενα, διότι ἡ ψῆφός σας ἀπεφάνθη· ἀλλ’ ἔχω σκοπὸν νὰ διορθώσω κἄτι τί ἐσφαλμένον, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Μακρυγιάννης. Ὁ κ. Μακρυγιάννης ἀνεπλήρου ἕνα τῶν γραμματέων καὶ ἔφυγεν· οἱ ἄλλοι ἐμείναμεν εἰς τὰς θέσεις μας· πῶς θέλετε νὰ γράψωμεν ἓν τοιοῦτον ψεῦδος εἰς τὰ πρακτικά;

§179ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Καλὰ, καλά!

§180ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω εἰς οὐδένα τοιαύτας φράσεις (θόρυβος μέγας).

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἔγεινε σήμερον, ἐγὼ παραιτοῦμαι, καὶ φροντίσατε νὰ μὲ ἀντικαταστήσητε δι’ ἄλλου.

§182ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ καθήσῃ ὁ κύριος Ζωχιός!

§183ΕΤΕΡΟΙ. Ὁ κύριος Δ. Βούλγαρης. (Ὁ κύριος Ζωχιὸς βαδίζει πρὸς τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου).

§184ΜΑΚΡΗΣ. Ὄχι, ὄχι! εἶναι ὁ κύριος Κόκκινος γεροντότερος (θόρυβος μέγας).

§185ΛΕΩΝ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἂς ψηφοφορήσωμεν (σάλος).

§186ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἀφήσατέ με νὰ εἴπω δύω λέξεις.

§187ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. (ἀποτεινόμενοι πρὸς τὸν Πρόεδρον κύριον Γεωργαντᾶν). Κάθησε, σὲ παρακαλοῦμεν, εἰς τὴν ἕδραν ὅπου εἶσαι, κύριε Πρόεδρε.

§188ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ὁ κ. Πρόεδρος, κατ’ ἐμὲ, εἶχε μέγα δίκαιον νὰ παραιτηθῇ μετὰ τὴν γενομένην ψηφοφορίαν, καὶ τοῦτο ἐγένετο διότι τὸ ζήτημα δὲν ἐτέθη ὅπως ἔπρεπεν. Ὁ Πρόεδρος ἴσως δὲν ἠννόησεν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ἐπιτίμησις νὰ γίνῃ κατ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ἀρχῆς τοῦ κοινοβουλίου, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαλύηται ἡ συνεδρίασίς του ἄνευ τῆς συναινέσεώς του. Μεταξὺ τῶν παρευρεθέντων κατ’ ἐκείνην τὴν συνεδρίασιν ἤμην καὶ ἐγώ. Ἡ ἰδέα μου ὅμως δὲν ἦτο νὰ ἐπιτιμήσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον, τὸν ὁποῖον ἄλλως τε καὶ τιμῶ καὶ μὲ στενὴν φιλίαν συνδέομαι, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ ὑπερασπισθῶμεν. Ἐτέθη κακῶς τὸ ζήτημα, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν κ. πρόεδρον ἐξηγήσεις. Ὁ κ. πρόεδρος δὲν ἐννοοῦσε νὰ παρακωλύσῃ τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας, οὐδὲ νὰ παραβῇ τὸν κανονισμὸν, ἀλλ’ ἰδὼν πολλοὺς βουλευτὰς ἀναχωροῦντας, ἐνόμισεν ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκουράσθη καὶ οὕτως ἀνεχώρησεν. Ἐὰν πράγματι αὕτη εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ κυρίου προέδρου, ὅπως καὶ εἶναι, ἡμεῖς βεβαίως ἠθέλομεν ἐκφρασθῆ καθαρώτερα καὶ ἀποσύρει τὴν πρότασιν, ἐὰν οὗτος ἔδιδε τὴν ἐξήγησιν ταύτην. Ἐπειδὴ ὅμως γνωρίζω τὴν περὶ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης ἰδέαν τοῦ κ. προέδρου, θέλω παρακαλέσει τὸν κ. πρόεδρον νὰ κάθηται ἐπὶ τῆς θέσεώς του, διότι ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἀγάπην καὶ τὸν σεβασμὸν πρὸς αὐτὸν τὸν ἀνήκοντα.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν δέχηται τὴν παραίτησίν μου.

§190ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἐπιμένετε νὰ παραιτηθῆτε, εἶναι ἄλλο ζήτημα· ἀνακαλέσατε τὴν παραίτησιν καὶ ἐτελείωσε.

§191ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερά). Ὄχι.

§192ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι δικαίωμα ἰδικόν σας νὰ παραιτηθῆτε ἢ μή.

§193ΛΑΠΑΣ ΚΛΙ ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ.

§194ΖΩΧΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἐπρόκειτο περὶ προσωπικοῦ τινος ζητήματος· ἐπειδὴ δὲ εἶχον ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύσω, σᾶς παρακαλῶ νὰ μείνητε εἰς τὴν θέσιν σας καὶ παρακαλῶ καὶ τοὺς φίλους μου νὰ συναινέσωσιν εἰς τοῦτο.

§195ΠΟΛΛΟΙ (δεξιά). Μάλιστα.

§196ΛΑΠΑΣ. Κύριοι, εἴτε οὕτως, εἴτε ἀλλέως, πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§197ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπεφάνθη.

§198ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, νὰ μείνῃ ὁ πρόεδρος.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§200ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Γορτυνίας.

§202ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ γίνῃ μικρὰ διακοπή.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἐπὶ δέκα λεπτὰ ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 5 καὶ 20|60.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Ἐπανερχόμενος εἰς τὴν θέσιν του). Κύριοι βουλευταὶ, καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας, ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ Κύριος Θ. Κολοκοτρώνης ἔχει τὸν λόγον.

§205ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Εἰς σκοτεινὴν ἐποχὴν, κύριοι βουλευταί, διπλωματία ἦτον ἡ δολιότης, καὶ πολιτικὴ ἡ ἀπάτη, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν ὁποίαν ζῶμεν, διπλωματία εἶναι ἡ εἰλικρίνεια καὶ πολιτικὴ ἡ ἀλήθεια. Λοιπὸν διὰ τὸ συμφέρον μου θὰ ἀκολουθήσω τὴν διπλωματίαν καὶ τὴν πολιτικὴν τὰς συμφώνους πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς. Ἐδίσταζον, κύριοι, νὰ ὁμιλήσω, οὐχὶ διότι ἀρνοῦμαι εἰς ὑμᾶς τὸν πατριωτισμὸν καὶ ὅλα τὰ καλὰ αἰσθήματα ὑπὲρ τοῦ νόμου, ἀλλὰ διότι ὅλοι ἡμεῖς εἰς τὰ προσωπικά μας ὁμοιάζομεν ἑξάμηνον βρέφος ἐξανθηματικὸν, τὸ ὁποῖον διστάζει καὶ ἡ μήτηρ του νὰ φιλήσῃ. Δὲν ἤθελον νὰ ὁμιλήσω καὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, διότι ἀδιαφορῶ ἂν θὰ ᾖμαι ἢ ὄχι βουλευτής. Καὶ αὐτὸ τὸ ἀδιαφορῶ μὴ τὸ ἀποδώσητε εἰς ὑπερηφάνειαν ἢ εἰς ἐγωϊσμὸν, ἀλλ’ ἀποδόσατέ το εἰς πεποίθησιν. Κατὰ πεποίθησιν, κύριοι, ἀδιαφορῶ, διότι εἶμαι ἐργάτης, καὶ ἀδιαφορῶ διὰ τὸ ἐργοστάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐργάζομαι. Πρό τινος ἤμην εἰς τὸ στρατοδικεῖον, προχθὲς ὡμίλησα εἰς συλλόγους, χθὲς ἔγραφον εἰς τὰς ἐφημερίδας, αὐτὴν τὴν πρωΐαν ἤμην εἰς τὰ μεθόρια καὶ ὑπηρέτουν εἰς τὸν στρατὸν, καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶμαι βουλευτής· αὔριον ἴσως ὑπουργὸς, μεθαύριον ὁδοκαθαριστὴς καὶ τέλος ἀπόμαχος φυλάσσων τὰς στήλας τοῦ Ὀλυμπίου Διὸς, τὸ Θησεῖον ἢ τὸν Παρθενῶνα, διηγούμενος εἰς τοὺς περιηγητὰς τὰς εὐκλεεῖς πράξεις τῶν ἐνδόξων προγόνων μας· ὥστε βλέπετε ὅτι ἀδιαφορῶ ἐὰν τὸ ἐργοστάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ὑπηρετήσω, ὀνομάζεται στρατὼν, βουλευτήριον, δημοσιογραφικὸν κατάστημα ἢ ἄλλως. Καὶ δι’ ἕνα ἄλλον ἀκόμη λόγον κυρίως δὲν ἤθελον νὰ ὁμιλήσω, χάριν αὐτῆς τῆς ἀτυχοῦς Γορτυνίας, ἥτις κατ’ ἔτος ὑβρίζεται καὶ θεατρίζεται ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον καὶ εἰς τὸ κοινοβούλιον καὶ εἰς τὴν δημοσιογραφίαν· καὶ διὰ τοῦτο ἀποτυχὼν δὶς καὶ κατὰ τὸ 1869 καὶ κατὰ τὸ 1872 (εἶναι δ’ εἰς ἅπαντας γνωστὸν διὰ ποίων μέσων), δὲν ἠθέλησα νὰ κάμω παράπονον, μολονότι ἐσωτερικῶς δυσηρεστήθην διότι ἀπέτυχον. Ἐσκέφθην, ὅτι, προκειμένου περὶ ἀδίκου κατὰ τοῦ προσώπου μου, προτιμῶ νὰ σιωπήσω κάλλιον διὰ νὰ μὴ δυσφημισθῇ ἡ ἐπαρχία, καὶ ἂς μὴν ἦμαι εἰς τὸ κοινοβούλιον. Καὶ ἐὰν ἦτο δυνατόν, ἤθελον συμβουλεύσει καὶ τοὺς ἀποτυχόντας, εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως νὰ μὴ κάμουν αὐτὰ τὰ παράπονα, νὰ μὴ κάμουν τὸν κλαψιάρην, διότι νομίζω ὅτι τὸ κέρδος εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῆς δυσφημίας, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται κατ’ ἔτος ἡ ἐπαρχία τῆς Γορτυνίας, ἡ ἐπαρχία ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐτόλμησεν ὁ Ἰμβραίμης νὰ εἰσέλθῃ, ἐνῷ ὁ Ἰμβραίμης περιήρχετο εἰς ὅλα τὰ ἄλλα μέρη καὶ ἐνίκα ὅλον τὸν κόσμον. Ἀλλ’ ἀναγκάζομαι ἤδη νὰ ὁμιλήσω διὰ τὰς ὑποκώφους φήμας, αἵτινες διεδίδοντο δι’ ἐμὲ, καὶ τὰς ὁποίας ἐν τῇ ἰδιοτροπίᾳ μου δὲν παραδέχομαι. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ἓν τηλεγράφημα δημοσιευθὲν, τὸ ὁποῖον ἐστάλη δῆθεν παρ’ ἐμοῦ, δι’ οὗ κατηγορεῖτο ἡ ἐκλογή· αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα, χωρὶς ν’ ἀρνηθῶ ὅτι ἂν καὶ δὲν ἔχει ἀττικὸν ἅλας, ἔχει ὁπωσδήποτε ἅλας ἀπὸ τὴν ἁλικὴν τῆς Δοβραίνης, ἔμαθον, ἀφοῦ ἐδημοσιεύθη ἐνταῦθα, ὅτι ἦτον ἰδικόν μου· καὶ τὸ περίεργον, ὅτι ἀκόμη ὁ τηλέγραφος δὲν ἔχει εἴδησιν περὶ τοιούτου τηλεγραφήματος. Διεδόθη καὶ μία ἄλλη φήμη, ἡ ὁποία ἔφθασεν εἰς τὰς ἀκοάς μου (καὶ μὲ ὑπεδείχθη) ὅτι, ἐὰν ἀκυρωθοῦν καὶ τρεῖς δῆμοι ἢ δύω δῆμοι ἢ εἷς δῆμος, ἐγὼ πάντοτε θὰ ἦμαι βουλευτὴς, διότι θὰ μὲ βοηθήσουν καὶ οἱ ἐναντίοι, καὶ καλὸν εἶναι νὰ ἀδιαφορήσω. Ποῖος τοῖς ἔδωκε τὸ δικαίωμα, ἀφοῦ κατετάχθην εἰς μίαν μερίδα, νὰ συλλογισθοῦν κἂν, ὅτι θὰ ἀπατήσω τοὺς συντρόφους μου; Τὸ ἤκουσα μετ’ ἀγανακτήσεως. Εἶμαι φίλος σήμερον τῶν πέντε συντρόφων μου καὶ τὸ λέγω φανερά· τὸ ἔφερε δὲ ἡ τύχη. Εὑρισκόμενος εἰς τὰ μεθόρια, ἔγραψα κατ’ ἐντολὴν ἐπαρχιωτῶν φίλων μου, οἵτινες μὲ παρήγγειλαν νὰ συνδυασθῶ μὲ τὸν κύριον Θ. Δηλιγιάννην, πρὸς αὐτὸν ἐπιστολὴν, δι’ ἧς τὸν ἐξέφραζον ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ συνεργασθῶ μὲ τὴν συντροφιά του, καὶ καθόσον ἀφορᾷ τ’ ἄλλα, ὅταν μεταβῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ἂς ἀποφασίσωσιν ὅπως θέλωσι, διότι ἐγὼ ὢν εἰς τὰ σύνορα δὲν ἐπρόφθανον ἐγκαίρως. Ὁ κ. Θ. Δηλιγιάννης, κλείσας συνδυασμὸν καὶ δικαιολογηθεὶς, μ’ ὑπέδειξε μὲ ὅλην τὴν εὐγένειαν, διότι εἶναι ἀτομικὸς φίλος μου, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθω εἰς τὸν συνδυασμὸν τότε ἦλθον οἱ ἄλλοι καὶ μὲ εἶπον «σὲ θέλομεν ἡμεῖς», καὶ οἱ φίλοι μου τὸ ἀπῄτησαν. Παραδεχθεὶς τοὺς εἶπον, εὐχαριστῶ καὶ ὅτι δὲν εἶμαι σύντροφός των, ἀλλ’ ὀπαδός των πλέον. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, σήμερον προτιμῶ νὰ εἰσέλθουν ἐκεῖνοι ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως, καὶ ἐγὼ ποτὲ νὰ μὴν ἴδω τὸ κοινοβούλιον. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπεφάσισα νὰ ὁμιλήσω. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἐκλογήν· καὶ καθὼς σᾶς εἶπον ἐν τῇ ἀρχῇ, ὅτι διπλωματία σήμερον εἶναι ἡ εἰλικρίνεια, καὶ πολιτικὴ ἡ ἀλήθεια, μὲ αὐτὸ τὸ πνεῦμα θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῆς ἐκλογῆς. Τρεῖς κατηγόρησαν τὴν ἐκλογήν μας, δύω ἄνθρωποι, καὶ μία ἠχώ! Οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κατηγόρησαν τὴν ἐκλογήν μας, εἶναι ὁ κ. Κωνστ. Λομβάρδος, βουλευτὴς Ζακύνθου, καὶ ὁ κ. Θρασύβουλος Ζαΐμης, βουλευτὴς Καλαβρύτων· ἡ ἠχὼ εἶναι ἡ ἔκθεσις τοῦ τμήματος (ἱλαρότης). Καθόσον ἀφορᾷ τὸν κ. Λομβάρδον, βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι ὁσάκις ὁ κ. Λομβάρδος ὁμιλεῖ, μαγεύομαι, καὶ μαγεύομαι εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε εἰς τὰ ὄνειρά μου βλέπω ὅτι ξεσπαθωμένος ὁμοῦ μὲ τὸν κ. Λομβάρδον, παρακολουθοῦντος ὅλου τοῦ ἑλληνισμοῦ, μεταβαίνω εἰς Κωνσταντινούπολιν. Ἀλλὰ προχθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Λομβάρδου ἔπαθον καὶ ἓν ἔκτακτον, εὑρέθην εἰς ἔκτασιν καὶ εἶδον ὀπτασίαν· εἶδον πάλιν τὸν ἑλληνισμὸν ξεσπαθωμένον, τὸν Λομβάρδον ἐπὶ κεφαλῆς ἐνθουσιασμένον καὶ προχωροῦντα· ἐπῆρα πάραυτα τὰ ἄρματά μου καὶ ἔτρεχα νὰ τὸν συνοδεύσω· ὅταν ἤκουσα νὰ μὲ λέγῃ «φύγετε, Γορτύνιοι, δὲν ἀξίζετε τὸν κόπον, διὰ δέκα ἔτη σᾶς ἀποκλείω», τότε ἐξύπνησα καὶ εἶδα ἕνα χειρονομοῦντα εἰς τὸ βῆμα καὶ τὸ ἀκροατήριον χειροκροτοῦν τὴν παράστασιν. Ὁ κ. Λομβάρδος ὕβρισε τὴν Γορτυνίαν. Κύριε Λομβάρδε.

§206ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ.

§207ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἂς μὴν ᾖναι· ἡ ἀπὸ τοῦ βήματος φωνὴ ἀκούεται εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης καὶ δὲν συγχωρεῖται οὔτε εἰς κωφὸν νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν τὴν ἤκουσεν. Ὑβρίσατε, κ. Λομβάρδε, τὴν Γορτυνίαν, ἀλλ’ ἡ Γορτυνία, ὡς προεῖπον, ὅταν ἦτο ἡνωμένη, ἀπέκρουσε τὸν Ἰμβραΐμην καὶ τὰς 100 χιλιάδας στρατοῦ του· σήμερον ὅμως εἶναι διῃρημένη καὶ δυστυχισμένη. Ἑκάστοτε αἱ κατὰ σειρὰν Κυβερνήσεις, αἱ ἔχουσαι Γορτυνίους ὑπουργοὺς, ἥρπαζον κατὰ τὰς ἐκλογὰς πεντήκοντα καὶ πλέον πολίτας ἀπὸ τοὺς καλλιτέρους καὶ τοὺς κατεδίωκον ἢ ἐφυλάκιζον. Ἐννοεῖται ὅτι ὅσοι καθήμεθα ἐδῶ εἰς Ἀθήνας καὶ ὁπωσδήποτε ἔχομεν μίαν ἀμοιβαίαν ὑπεράσπισιν, καὶ δὶς μόνον ἂν μᾶς φυλακίσουν ἐπ’ ὀλίγας ὥρας, τὰ χάνομεν· φαντασθῆτε ἐκείνους, δι’ οὓς δὲν ἐρωτᾷ τις ποτέ. Καὶ διὰ τοῦτο ἀποκλείει τὸ ἓν κόμμα τὸ ἄλλο. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τὴν ἱστορίαν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι καὶ ὑμᾶς θὰ λυπήσω καὶ ἐμὲ συγκινεῖ πολὺ, ἀλλὰ ἠθέλησα νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, ὅτι ὅταν ὁ κ. Βολτέρας, ἀντίθετός του ἐν Ζακύνθῳ, ἀναφανῇ πλειότερον καὶ θελήσῃ μία Κυβέρνησις νὰ ἐπεμβῇ, θὰ ἴδῃ ὁ κ. Λομβάρδος ἐὰν ἐπιτυγχάνουν ἢ ὄχι.

§208ΝΕΓΚΑΣ. Δὲν ἐπιτυγχάνουν ἑκατὸν Βολτέριδες ἐκεῖ.

§209ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Πῶς ὀνομάζεται αὐτὸς ὁ κύριος;

§210ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νέγκας, βουλευτὴς Ζακύνθου.

§211ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Κύριε Νέγκα, χαίρω διότι ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς γνωρίσω. Ὑβρίσατε, κ. Λομβάρδε, τὴν Γορτυνίαν, ἀλλ’ ἡ Γορτυνία μετὰ τῆς Ζακύνθου συνδεδεμένη εἰς τὸ 1808 εἰργάσθησαν μέγα ἔργον, καὶ ἐντὸς τῆς Ζακύνθου ὑπάρχει ἕνα σπίτι καϊμμένο, τὸ ὁποῖον ἴσως ὁ κ. Λομβάρδος δὲν γνωρίζει, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ὑπεδείχθη ὅτι ἐργάζονται ἐκεῖ τὰ δαιμόνια, καὶ δὲν εἰργάζοντο δαιμόνια, ἀλλ’ εἰργάζοντο μυστικῶς, ἄνευ ἐπιδείξεων καὶ θεατρικῶν παραστάσεων, Γορτύνιοι καὶ Ζακύνθιοι ὑπὲρ ἀναγεννήσεως τοῦ ἔθνους. Ἂς μάθῃ ὁ κ. Λομβάρδος ἀπὸ ἐμὲ ἓν ἄλλο. Ὅταν κατὰ τὸ 1868 ἐγένετο ἐκείνη ἡ τρομερὰ ἐπίθεσις κατὰ τῆς ἐκλογῆς του —καὶ ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι τότε ἦτον ὁ κ. Δ. Βούλγαρης εἰς τὰ πράγματα, ἡ δὲ ὑπουργικὴ πλειοψηφία (καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε διὰ νὰ τὸ ἐνθυμηθῆτε καλῶς) ἦτον ἑκατὸν ἢ ἐνεννήκοντα πέντε κατὰ 35 ἢ 40 ἀριθμουμένων τῶν ἀνθυπουργικῶν, ἀλλὰ πολλάκις παρουσίαζεν ἡ ψηφοφορία μικρὰν διαφορὰν δύω ἢ τριῶν ψήφων μεταξὺ τῶν δύω μερίδων, διότι ἦσαν 22 ἐργάται βουλευταὶ, προστιθέμενοι ὑπὲρ τοῦ δικαίου.—Ὅταν ἦλθε λοιπὸν ἡ συζήτησις διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Λομβάρδου, ἡ ἐκ τῶν ἐργατῶν μερὶς, ἥτις δὲν ἔκαμνεν ἐπιδείξεις ὅτι εἶναι πέμπτον ἢ ἕκτον κόμμα, ἀπεφάσισε νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν κ. Λομβάρδον, καὶ τὸν ὑπεστήριξε. Καὶ ποῖος τὸν ὑπεστήριξε; τρεῖς ἐκ τῶν Γορτυνίων βουλευτῶν χάριν ἀδελφικῆς παλαιᾶς ἀναμνήσεως, ἐγὼ, ὁ Γεώργιος Πλαπούτας καὶ ὁ Εὐστ. Μαλλιαρόπουλος. Ὥστε ὁ κ. Λομβάρδος, ἐὰν ἐνθυμεῖτο αὐτὸ καὶ τὴν σχετικὴν ἱστορίαν τῆς Γορτυνίας καὶ τῆς Ζακύνθου, δὲν ἤθελεν ὑβρίσει εἰς τοιοῦτον βαθμὸν σταυρωνομένους κατ’ ἔτος δυστυχεῖς Γορτυνίους. Ἂς τελειώσω· ἂν εὑρισκόμεθα εἰς ἄλλην ἐποχὴν, εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν ταυρομάχων, καθ’ ἣν ἐλύοντο τὰ ζητήματα ἀλλέως, μίαν ὥραν μετὰ τὴν ὕβριν τοῦ κ. Λομβάρδου ἢ ἐγὼ ἢ αὐτὸς θὰ ἐπίνομεν μὲ τὸν διάβολον τὸ τσάϊ μας. Ἀλλὰ σήμερον ἡ ἐποχὴ εἶναι διαφορετική· εἶναι ἡ ἐποχὴ τοῦ χριστιανισμοῦ καὶ τῆς ἀγάπης. Λοιπὸν ἂς δεχθῇ τὴν ἀπάντησίν μου ὁ κ. Λομβάρδος ἀνάλογον τοῦ πνεύματος τῆς ἐποχῆς· «τὸν εὐχαριστῶ διὰ τοὺς πικροὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπε διὰ τὴν Γορτυνίαν, καὶ εὔχομαι ἡ Ζάκυνθος νὰ ἀνθήσῃ, διότι εἶναι il fiore di levante, καὶ οἱ κάτοικοί της νὰ εὐτυχήσουν ἅπαντες.» Αὕτη εἶναι ἡ ἀπάντησις ἑνὸς Γορτυνίου ἀγαπῶντος τὴν Ζάκυνθον, πρὸς τὸ κ. Λομβάρδον, ὁ ὁποῖος ὕβρισε τὴν Γορτυνίαν. Καὶ ἂν, κύριοι, ἡ μήτηρ μου, μὲ συγχωρεῖτε, μὲ ἠρώτα πρὶν γεννηθῶ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, ποῦ θέλω νὰ γεννηθῶ; εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ τῆς ἔλεγον, καὶ ἀδιαφορῶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελον γεννηθῆ, διότι ἔχω τὴν μεγάλην βάσιν, μία πατρὶς, μία Ἑλλάς. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὰ Καλάβρυτα διὰ νὰ συναντήσω τὸν κ. Ζαΐμην, τὸν ὁποῖον δὲν θ’ ἀκολουθήσω εἰς ὅλην τὴν ἱστορίαν τῆς ὁμιλίας του, ἀλλ’ ὅπου ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω· θὰ τὸν ἀκολουθήσω δηλαδὴ μόνον εἰς τὸν δῆμον Τρικολώνων. Δύω αἰτιάσεις ὁ ἀξιότιμος ἀτομικός μου φίλος κ. Ζαΐμης ἀπέδωκεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου τούτου· μίαν ὅτι ἦσαν σφαιριδιοδόται τέσσαρες Ῥοϊλοὶ, καὶ ἑτέραν, ὅτι ἐξώσθη ὁ πρόεδρος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς κύριος Δημήτριος Σακελλαριάδης. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τοῦ εἴπῳ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ συμπεράνῃ, ὅτι ἐπειδὴ ἦσαν τέσσαρες Ῥοϊλοὶ, ἄρα ἠδύνατο νὰ γίνῃ καλπονόθευσις, καὶ νὰ τὸ ὑποδείξῃ· διότι εἰς τὸ ὑπουργεῖόν του κατὰ τὸ 1869 ἦσαν τέσσαρες πρῶτοι ἐξάδελφοι καὶ εἷς κουμπάρος των ἀκόμη πέντε, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα οὔτε κατὰ διάνοιαν μοῦ ἐπῆλθε ποτὲ, ὅτι δὲν εἰργάζοντο νομίμως, διότι ἔχω πλήρη ὑπόληψιν εἰς αὐτόν. Ἂς ἔχῃ λοιπὸν ὑπόληψιν καὶ ὁ κ. Ζαΐμης εἰς τοὺς Ῥοϊλοὺς, διότι καὶ οἱ Ῥοΐλοι εἶναι οἰκογένεια, ἡ ὁποία ὑπηρέτησε, καὶ τὰ μέλη της ἕκαστον σέβεται τὸν ἑαυτόν του. Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν αἰτίασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ζαΐμης εἶπεν, εἰς τὴν ἀποβολὴν δηλαδὴ τοῦ προέδρου. Θὰ σᾶς παρακαλέσω τὸ ἱστορικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω, νὰ μὴ τὸ λάβητε ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν στιγμὴν, διότι δὲν θέλω νὰ γεννηθῇ δισταγμὸς εἰς τοὺς λόγους μου ὡς ἐκ τῆς ἐξάψεως, ἀλλ’ ἀφοῦ παρέλθῃ ἡ ἐκλογὴ, ἀφοῦ μὲ ἐξώσητε τοῦ βουλευτηρίου, ἀφοῦ διανύσητε μίαν τριμηνίαν καὶ ἡσυχάσουν τὰ πάθη, τότε νὰ ἐρωτήσητε τὸν ἴδιον πρόεδρον κ. Σακελλαριάδην περὶ τούτου. Εἰς τὸν δῆμον Τρικολλώνων καθὼς καὶ εἰς τὸν δῆμον Λαγκαδίων ἐγεννήθη φανατισμὸς κατ’ ἀντιστροφὴν, καὶ ἄς μοι συγχωρήσουν οἱ συνάδελφοί μου, οἵτινες εἶπον ὅτι πέντε ἡμέρας πρὶν τῆς ἐκλογῆς ἔγραφε κατὰ προσποίησιν γράμματα ὁ κ. Σακελλαριάδης καὶ διεμαρτύρετο ὅτι θὰ τὸν διώξουν· αὐτὸ εἶναι ἀληθέστατον. Ἀνεπτύχθη τοιοῦτος φανατισμὸς, ὥστε πάντα ἀντίθετον θὰ τὸν ἐξέσχιζον. Ἐνθυμηθῆτε ὅτι προχθὲς ἀκόμη, ὅταν εἷς πάσχων ἀπὸ θρησκομανίαν ἐδῶ, εἰς τὰς Ἀθήνας, ὡμίλει εἰς τὰς πλατείας κατὰ τῆς Μασωνίας καὶ εἶχεν ἀναπτυχθῆ φανατισμὸς, ἐὰν ἐξήρχετο ἕτερος νὰ τὸν εἴπῃ ὅτι ἔχει λάθος, θὰ τὸν ἐξέσχιζον. Μετὰ τρεῖς μῆνας λοιπὸν, ἐὰν ἐρωτήσητε τὸν κ. Σακελλαριάδην, θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἦτο φανατισμὸς ἀνεπτυγμένος· διὰ τοῦτο ἐπῆλθε καὶ τὸ ἀποτέλεσμα νὰ λάβωσιν ὀλίγας ψήφους οἱ ἐπιλαχόντες, καὶ περισσοτέρας ἡμεῖς, καθὼς καὶ εἰς τὸν δῆμον Λαγκαδίων ἠγέρθη ὁ φανατισμὸς ἀντιστρόφως καὶ ἐλάβομεν ὀλιγίστας ψήφους ἡμεῖς καὶ πλείονας ἐκεῖνοι. Ὅταν ἐπῆγα εἰς Λαγκάδια, διότι ἐπῆγα ἐκεῖ καὶ εἰς τοὺς δήμους Γόρτυνος, Τρικολλώνων, Θεισώας καὶ Ἡραίας, μὴ προφθάσας νὰ μεταβῶ εἰς τοὺς λοιπούς· ὅταν ἐπῆγα εἰς τὴν κωμόπολιν Λαγκάδια, κωμόπολιν συγκειμένην ἀπὸ 10,000 κατοίκων, δὲν ἦλθον πρὸς ἐπίσκεψίν μου εἰ μὴ περὶ τοὺς 8 περίπου ἀνθρώπους· καὶ ἦτο πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἐπῆγα, καὶ πρὸς τὸ ἑσπέρας δέκα ἔτι ἄνθρωποι, οἵτινες μᾶς εἶπον· «δὲν σᾶς ὑποσχόμεθα ψήφους, διότι εἶναι τρεῖς Λαγκαδινοὶ εἰς τὸν ἀντίθετον συνδυασμὸν, καὶ ἔχομεν ὁρκισθῆ νὰ τοὺς ψηφοφορήσωμεν· σᾶς ὁρκιζόμεθα ὅμως νὰ μὴ γίνῃ κἀμμία ταχυδακτυλουργικήν. Πῶς λοιπὸν, κύριοι, ἀφοῦ παραδέχεσθε, ὅτι ὁ δῆμος Λαγκαδίων, εἰς ὃν μειοψηφοῦμεν ἡμεῖς ἐπαισθητῶς καὶ πλειοψηφοῦσιν ἐκεῖνοι, εἶναι νόμιμος; πῶς, λέγω, δὲν παραδέχεσθε, ἀφοῦ ὁ ἴδιος φανατισμὸς ἀνεπτύχθη εἰς τὸν δῆμον Τρικολλώνων ὑπὲρ ἡμῶν, ὁποῖος ἦτο εἰς τὸν δῆμον Λαγκαδίων ὑπὲρ τῶν ἄλλων, ὅτι καὶ ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Τρικολλώνων εἶναι νόμιμος; Μετὰ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς τὸν κ. Ζαΐμην καὶ τὸν κ. Λομβάρδον, ἔρχομαι ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν τρίτον κατήγορον τῆς ἐκλογῆς, εἰς τὴν ἠχὼ, δηλαδὴ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος. Ἂς μὲ συγχωρήσωσι, διότι δὲν θὰ εἴπω πολλὰ, καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ 6ου τμήματος, ὁ ὁποῖος ὑπέγραψε τὴν ἔκθεσιν, καὶ ὁ κ. Θεόδ. Θερμογιάννης, ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς. Ἂς μὲ συγχωρήσωσιν ἀμφότεροι, διότι δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκθέσεως, καθόσον ἀνεκάλυψα, ὅτι πρὶν τὴν ἀναγνώσω, τὴν ἐγνώριζον. Διατρέξας μέγα μέρος, μοῦ ἐφάνη ὅτι κἄπου ἤκουσα τὸ ἀναγινωσκόμενον, καὶ σκεφθεὶς εὗρον ὅτι τὸ ἤκουσα εἰς τὴν ἐνώπιον τοῦ τμήματος, στενογραφηθεῖσαν ἴσως, ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Θεόδωρος Δηλιγιάννης, καὶ σχεδὸν αὐτολεξεὶ, ὅπως εἶναι γεγραμμένη. Διὰ τοῦτο εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω, ὅτι ὁ τρίτος κατήγορος ἦτον ἡ ἠχὼ, καὶ νὰ προσθέσω ἤδη ὅτι εἰς τὴν ἠχὼ δὲν ἀπαντοῦν ποτέ! Ἂς τελειώσω, κύριοι, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω ἀνωφελῶς πλειότερον. Πρὶν ὅμως σᾶς φιλήσω καὶ σᾶς ἀποχαιρετήσω, σᾶς λέγω, ὅτι πρέπει νὰ προσέξητε πολὺ εἰς τὴν ψῆφόν σας, διότι εἶσθε ὁρκωτοὶ, καὶ σήμερον, ἀκούων τις τοὺς παραπονουμένους δι’ ἐκλογικὰς παραβιάσεις, νομίζει κατ’ ἀντιπαραβολὴν, ὅτι ἀκούει τὸν Βάκχον παραπονούμενον κατὰ τοῦ οἴνου. Χαίρετε. (Ὁ κ. Θ. Κολοκοτρώνης ἀναχωρεῖ τῆς αἰθούσης).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τὸν λόγον;

§213ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τρεῖς λέξεις ἔχω νὰ εἴπω. — Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ εἰσέλθω ποσῶς εἰς τὰ καθέκαστα τῆς ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ νομίμου ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς ὁ φίλος μου κ. Λομβάρδος ἐξέφρασε μίαν ἰδέαν περὶ τῆς ἐντελοῦς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἐπειδὴ μὲ τὴν ἰδέαν αὐτὴν δὲν εἶμαι σύμφωνος, ἦλθον νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου. Ὁ κ. Λομβάρδος, ἀναχωρῶν ἀπὸ μίαν τῳόντι ὑψηλοτέραν ἰδέαν, προέβη μέχρι τῆς προτάσεως τῆς ἀκυρώσεως ὅλων τῶν δήμων. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι τοῦτο εἶναι μὲν τῆς ἁρμοδιότητος ἡμῶν, ἀλλὰ δύναται νὰ ἔχῃ ὀλεθρίας, κακὰς συνεπείας κατὰ τὴν κρίσιν μου, καὶ ἀντὶ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν, ἕνεκεν τοῦ ὁποίου ὁ κ. Λομβάρδος ἐπρότεινε τοῦτο, φοβοῦμαι μὴ φθάσωμεν ὁλωσδιόλου εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μου, κύριοι, ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ πρακτικὰ τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκλογὴν Γορτυνίας, ἀνέγνωσα ὅμως ἐπισταμένως τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν τὸ ἁρμόδιον τμῆμα ὑπέβαλε καὶ τὴν ὁποίαν ὅλοι ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν δὲν εὑρίσκω κατηγορίαν κατὰ τῶν 8 δήμων· δὲν ἐννοῶ λοιπὸν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καταδικάσωμεν ὀκτὼ δήμους εἰς μίαν ἐπανάληψιν ἐκλογῆς, διατί; διότι ἡμάρτησαν, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡμάρτησαν, τρεῖς ἄλλοι· καὶ φοβοῦμαι, λέγω, μὴ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, διότι ὅταν ἡ Βουλὴ καθιερώσῃ ὡς νομολογίαν, ὅταν γίνεται καλπονόθευσις εἰς ἕνα ἢ δύω δήμους ἐπαρχίας τινὸς, νὰ ἀκυροῦται ὁλόκληρος ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας, φοβοῦμαι μήπως ἀμφότεραι αἱ μερίδες ἢ οἱ ἐκλογεῖς μιᾶς ἐπαρχίας θέλουσιν ἐπιχειρήσει νὰ κάμωσι καλπονόθευσιν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι μόνον ἐκ τῆς καλπονοθεύσεως ἑνὸς δήμου θέλει προέλθει ἡ ἀκύρωσις ὁλοκλήρου τῆς ἐκλογῆς, καὶ νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἐπειδὴ θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς νέας ἐκλογὰς διότι ἡ καλπονόθευσις ἑνὸς δήμου ἀκυροῖ τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας ὁλοκλήρου, ἂς καλπονοθεύσωμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ ἔχομεν οὕτω τὸ πλεονέκτημα νὰ καθήμεθα ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου· ἀλλ’ ἀπεναντίας φθάνομεν εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ ὅπως μὴ δεχθῇ αὐτὴν τὴν νομολογίαν, διότι αὕτη θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἐπίτασιν τοῦ κακοῦ τῆς καλπονοθεύσεως.

§214ΤΙΝΕΣ. Θέσατε τὸ θέμα, κύριε πρόεδρε.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις νὰ εἴπῃ τίποτε;

§216ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεωρεῖτε ἀποπερατωμένην τὴν συζήτησιν;

§218ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ἡ πρότασις τῆς ἀκυρώσεως ὁλοκλήρου τῆς ἐπαρχίας· ὁ κ. Λομβάρδος ἐπιμένει;

§220ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, δὲν ἐπιμένει.

§221ΕΤΕΡΟΙ. Κύριε πρόεδρε, τὸ τμῆμα γνωμοδοτεῖ νὰ ἐπικυρωθῶσιν 8 δῆμοι· νὰ ἐρωτηθῇ πρῶτον ἡ Βουλὴ περὶ αὐτοῦ.

§222ΑΛΛΟΙ. Πρῶτον θὰ ἐρωτηθῇ διὰ τὴν ἀκύρωσιν.

§223ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε δύω λέξεις νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος. Ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος δὲν ἐπιμένει νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασίς του περὶ καθολικῆς ἀκυρώσεως ὅλων τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ χωριστὰ δι’ ἕνα ἕκαστον τῶν τριῶν δήμων τὸ περὶ ἀκυρώσεως ζήτημα· ἀλλὰ τίς πρέπει νὰ προηγηθῇ; Ἐπειδὴ βάσις εἶναι ἡ ἐπικύρωσις, ὅσον ἀπομακρύνεται ταύτης, τόσον ἡ πρότασις εἶναι ἀπωτέρα· ἑπομένως κατὰ πρῶτον πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ περὶ ἀκυρώσεως ἐκείνου τοῦ δήμου, τὸν ὁποῖον ὁλόκληρον τὸ τμῆμα παρεδέχθη ὡς ἀκυρωτέον· κατόπιν ἔρχεται ὁ δῆμος ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ μεγαλειτέρα πλειοψηφία ὑπῆρχεν ἀκυρωτικὴ, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Αὐτὴ, νομίζω, εἶναι ἡ ὀρθοτέρα γνώμη ὡς πρὸς τὴν τάξιν τῶν ἀκυρωτέων δήμων.

§224ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§226ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§227ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Μυλάοντος νὰ σηκωθῶσιν, (ἐγείρονται πλεῖστοι). Παραδέχθη. — Τώρα θὰ ἐρωτήσω διὰ τὸν δῆμον Τρικολώνων· λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, κύριοι, τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου Τρικολλώνων νὰ σηκωθῶσιν, (ἐγείρονται πλεῖστοι)· παρεδέχθη τὴν ἀκύρωσιν καὶ τοῦ δήμου Τρικολλώνων. — Τώρα θὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὸ ἔγκυρον τῶν ἄλλων δήμων (θόρυβος)· λοιπὸν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον ὅλων τῶν ἄλλων δήμων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται πλεῖστοι)· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον. Μεταβαίνομεν, κύριοι, εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Γυθείου.

§229ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα, καὶ ἐπειδὴ αἱ ἐνστάσεις προέρχονται ἐξ ἀμφοτέρων τῶν ἀνταγωνιζομένων μερίδων, αἵτινες ἀνεδείχθησαν καὶ ἐπιτυχοῦσαι καὶ ἀποτυχοῦσαι, ἐπειδὴ ἐκέρδησαν ἀνὰ εἷς ἐξ ἑκάστης, προτείνει κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Γυθείου καὶ νὰ ἀναγνωρισθῶσι νόμιμοι βουλευταὶ οἱ πλειοψηφήσαντες κ. Κωνστ. Κοσσονάκος καὶ Λεωνίδας Πετροπουλάκης, ἔχοντες καὶ τὰ νόμιμα προσόντα».

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§231ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐγὼ ἔχω, κ. πρόεδρε, ἀντίῤῥησιν (θόρυβος). Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ ἔκθεσις τοῦ τμήματος ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας Γυθείου ἐγένετο κατὰ πλειονοψηφίαν· ὑπάρχει μειονοψηφία ὡς πρὸς τὸν δῆμον Καρυουπόλεως, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ, διότι κατὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν ἔλαβον χώραν γεγονότα καὶ περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα γεννῶσι λόγον ἀποχρῶντα καὶ νόμιμον ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς· διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε ἐβάδισεν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ τῆς νομιμότητος, εὐθαρσῶς θὰ χωρήσῃ ἐπ’ αὐτῆς καὶ κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τούτων πάντων.

§232ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἔνστασις.

§233ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὑπάρχει ἔνστασις, ἐγὼ δὲ θὰ πράξω τὸ καθῆκόν μου ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως ταύτης. Ἡ ἐκλογὴ Καρυουπόλεως περιέχει λόγους ἀκυρώσεως· ἑπομένως φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ τοὺς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἐξαγνίσῃ τὴν ὅλην ἐκλογὴν τοῦ Γυθείου, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρακάθημαι ὡς βουλευτὴς πλησίον ὑμῶν μὲ τὴν μομφὴν ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἐν δισταγμῷ παρίστησι τὴν ἀληθῆ τοῦ λαοῦ ἔκφρασιν. Μεθ’ ὅλον τὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον τρέφω εἰς τὰ ἀποτελοῦντα τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ τμήματος μέλη, θέλω ἀντιστρατευθῆ πρὸς τὴν γνώμην αὐτῶν καὶ θέλω ταχθῆ μετὰ τῆς μειοψηφίας τῆς προτεινάσης τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου Καρυουπόλεως καὶ θέλω προτείνει κἀγὼ τὴν ἀκύρωσιν ταύτην. Τοῦτο δὲ τὸ πράττω, διότι φρονῶ πεποιθότως ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ τμήματος ἀπεφάνθη ὡς πρὸς τὴν ἐν λόγῳ ἐκλογὴν ὑπὲρ τὸ δέον ἐπιεικῶς καὶ συμβιβαστικῶς· ὡς πρὸς τοῦτο δὲ ἐλπίζω ὅτι εὑρίσκομαι σύμφωνος μετὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ ἀντιπάλου μου, ὁ ὁποῖος καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐν τῷ δήμῳ, τὸν ὁποῖον προσβάλλω ἤδη, καὶ μετ’ αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας, καὶ ἐνταῦθα ἐνώπιον τοῦ τμήματος ὑπεστήριξε τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου τούτου. Ἀδιαφορῶ ἐὰν, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος ἐκεῖνος συνάδελφός μου ὑπεστήριξε τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου τούτου δι’ ἄλλον λόγον, καὶ ἂν ἐγὼ ὑποστηρίζω ταύτην ἤδη δι’ ἄλλον· οἱ λόγοι οἱ ἐμοὶ ὑπάρχουσι πραγματικοὶ, ἀληθεῖς καὶ ἀναμφισβήτητοι, ὑποστηριζόμενοι ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων τῆς ἐκλογῆς, ὑπ’ αὐτῶν τῶν πρακτικῶν. Εἶναι λογαριασμὸς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου ν’ ἀποδείξῃ ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοῦ εἶναι ἀληθεῖς, καὶ ἐπὶ τούτων ὑμεῖς βασιζόμενοι, θὰ προβῆτε εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου τούτου, ἢ θὰ πράξητε τοῦτο βασιζόμενοι εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐγὼ θὰ σᾶς προβάλω ἤδη. Ἐλπίζω ἀκόμη ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου θὰ ἔχῃ πολὺ περισσοτέραν εὐκολίαν νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου τούτου, καὶ νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ, διότι κατ’ αὐτὰς ἐτελέσθη ὅ,τι ἐκεῖνος πρὸ πολλοῦ ἐπεδίωκε· τοὐτέστιν ἡ μετάθεσις τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου τούτου. Ἡ μετάθεσις ἐτελέσθη κατ’ αὐτὰς, καὶ ἡ πρωτεύουσα μετετέθη ἀπὸ τοῦ χωρίου τοῦ ἰδικοῦ μου εἰς ἕτερον χωρίον λεγόμενον Σκουτάριον. Ἐγὼ μόλον τοῦτο δὲν κλονίζομαι, εἰς τὴν ἀπόφασίν μου ἐμμένω, καὶ θὰ ἐπιμένω μέχρι τέλους νὰ ὑποστηρίζω τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου τούτου, διότι γνωρίζω ὅτι ἡ Βουλὴ, συνεπὴς οὖσα πρὸς ἑαυτὴν, δὲν δύναται νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἀκύρωσιν αὐτοῦ, νομίμως πράττουσα.

§234ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ οἱ δύω ζητεῖτε τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου τούτου;

§235ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ναί.

§236ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Λομβάρδε, ἐγὼ θὰ σᾶς εὐχαριστήσω· θὰ ζητήσω τὴν ἀκύρωσιν ὁλοκλήρου τῆς ἐπαρχίας.

§237ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Τὸ λέγεις διότι ἠξεύρεις ὅτι δὲν γίνεται· πρέπει δὲ νὰ ὑποστηρίζωμεν ὅσα δύνανται νὰ γίνωσι. Σᾶς λέγω ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος μικροφιλοτιμίας, ὁ ὁποῖος μοὶ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον τοῦτο, ὅπερ ἀληθῶς μοὶ ἐπιβάλλει αὐτὴ ἡ ἐπιθυμία τοῦ νὰ στερεωθῇ ἐν ἐμοὶ ἡ πεποίθησις ὅτι εἰμὶ τὸ προϊὸν ἀνεπικρίτου ἐκλογῆς, καὶ ὅτι ἡ ἰδιότης τοῦ ἀντιπροσώπου μοὶ ἀνήκει ὡς τὸ ἀπαύγασμα ἐκλογῆς ἐλευθέρως κατὰ πάντα ἐνεργηθείσης. Ὁ δῆμος Καρυουπόλεως περιεῖχεν ἐν τῷ σχετικῷ καταλόγῳ ἐκλογεῖς 1,140....

§238ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Εἶναι πρωτοφανὲς τὸ πρᾶγμα, κ. πρόεδρε, καὶ πρέπει νὰ τηρηθῇ ἡσυχία διὰ νὰ ἀκούσωμεν.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, καθήσατε εἰς τὰς ἕδρας σας.

§240ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Πρὶν προβῶ, κύριοι, εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤρχισα νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν, ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς παρατήρησίν τινα, ἣν ἐποίησεν ὁ κ. συνάδελφός μου· εἶπεν ὅτι θὰ εὐχαριστήσῃ τὸν ἀξιότιμον κ. Λομβάρδον, ζητῶν τὴν ἀκύρωσιν ὁλοκλήρου τῆς ἐκλογῆς. Ἡ ἐκλογὴ, κύριοι, τῆς ἐπαρχίας Γυθείου ἐγένετο ἐν ἄκρᾳ, ὡς πρὸς ἐμὲ, νομιμότητι, ἐκτὸς τοῦ δήμου τὸν ὁποῖον προσβάλλω. Κατὰ τοὺς λοιποὺς δήμους δὲν ἐγένετο οὐδεμία ἔνστασις κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς· δύω δῆμοι προσεβλήθησαν μετὰ τὸ πέρας αὐτῆς, ὁ τοῦ δήμου Μαλευρίου καὶ ὁ τοῦ Γυθείου. Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι ἐκ τῶν συνήθων, εἰς τὰ ὁποῖα προστρέχουν οἱ ἀποτυχόντες, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἀπὸ φιλοτιμίαν ἐπιμένουν ἐνίοτε καὶ ἐπιτυχόντες, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὴν ἰδέαν καὶ τὴν σταθερὰν ἀπόφασιν νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς ἐνστάσεις ταύτας, καθὼς συνέβη καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Κατ’ αὐτῶν ἐδόθησαν ἐνστάσεις μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκλογῆς, αὗται δ’ ἐθεωρήθησαν ὅλως ἀνυπόστατοι καὶ ἀβάσιμοι, καὶ παμψηφεὶ τὸ τμῆμα ἀπέκρουσεν αὐτὰς, διότι δὲν ἀπεδείχθη τίποτε ἀληθὲς ἐξ ὅσων ἐπροτάθησαν μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκλογῆς. Ἡ ἐκλογὴ ὅμως αὕτη τοῦ δήμου Καρυουπόλεως φέρει ἔνστασιν γενομένην ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ψηφοφορίας· ἐνστάσεων βρίθει ὅλον τὸ βιβλίον τῶν πρακτικῶν· καθημερινῶς νέαι ἐνστάσεις κατεγράφοντο εἰς ἑκάστην αὐτῶν σελίδα, καὶ αἱ ἐνστάσεις αὗται πρέπει νὰ γεννήσωσι τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου τούτου. Εἶπον ὅτι ἐν τῷ καταλόγῳ τοῦ δήμου τούτου περιέχονται ἐκλογεῖς 1140· ἐκ τῶν ἐκλογέων τούτων μόνον 602 προσῆλθον εἰς τὰς κάλπας καὶ κατωρθώθη νὰ ψηφοφορήσωσιν, ἐνῷ καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη (διότι κατὰ δυστυχίαν κατ’ ἔτος ἔχομεν ἐκλογὰς) ἐψήφισαν πλείονες, καίτοι ἐφέτος ὁ κατάλογος εἶχεν αὐξηθῆ κατὰ 300 ἐκλογεῖς, οἵτινες ἐντεῦθεν καταγόμενοι ἐτύγχανον παρεπιδημοῦντες ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις. Εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ παραθέσω τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἕκαστος ἐκ τῶν διαγωνιζομένων κατὰ τὰ διάφορα παρελθόντα ἔτη, κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς ἔλαβεν ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ, διότι ἔστιν ὁμολογούμενον, ὅτι αὑτὸς εἶναι ὁ τόπος ἐξ οὗ κατάγομαι.

§241ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂς ἀκυρωθῇ ὁ κατάλογος καὶ τότε βλέπεις.

§242ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἂν ἀκυρωθῶσιν οἱ κατάλογοι ὀψόμεθα· οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου τούτου εἶναι πολὺ πλείονες ἢ ὅσοι περιέχονται ἐν τῇ στατιστικῇ, ἀλλ’ οἱ δήμαρχοι, ἱερεῖς καὶ πάρεδροι τῶν χωρίων, τόσον τοῦ δήμου τούτου, ὡς καὶ τῆς ἐπαρχίας ὁλοκλήρου ἀπέκρυψαν τὸν ἀληθῆ πληθυσμὸν διὰ νὰ δώσουν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρους στρατευσίμους· προσθέσατε ἀκόμη, κύριοι, ὅτι πολλοὶ ἐκ τοῦ δήμου τούτου κατοικοῦσιν εἰς τὰς ὁμόρους ἐπαρχίας Ἀρεοπόλεως, Λακεδαίμονος καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ἰδίως δὲ εἰς τὸ Ἕλος· οἱ κάτοικοι οὗτοι μὴ ἐγγραφέντες εἰς τοὺς δημοτικοὺς καταλόγους τῶν χωρίων ἐκείνων, ἐζήτησαν νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὸν κατάλογον ἐκείνου τοῦ δήμου, ἐξ οὗ ὁρμῶνται. Ἐνεγράφησαν λοιπὸν καὶ εἶναι δημόται νόμιμοι καὶ ἐκλογεῖς, καὶ ἑπομένως νομίμως καὶ ὀρθῶς ἐζήτησαν νὰ ἐξασκήσωσι τὸ πολίτιμον τοῦτο δικαίωμα τοῦ πολίτου. 602, κύριοι, ἐκλογεῖς προσῆλθον εἰς τὰς κάλπας, ὑπὲρ τοὺς 300 δὲ ἀναφέρεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ἀπεκλείσθησαν τοῦ νὰ ἐξασκήσωσι τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίμως ἐκτήσαντο. Ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι οἱ ἀποκλεισθέντες ἐκεῖνοι ἐκλογεῖς εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀνῆκον εἰς τὸν συνυποψήφιόν μου κ. Τζαννετάκην καὶ εἰς ἐμέ. Ἐὰν οἱ ἐκλογεῖς ἐκεῖνοι κατωρθοῦτο νὰ πλησιάσωσι τὰς κάλπας καὶ νὰ ψηφίσωσιν, ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ἤθελεν εἶσθαι ἀλλοῖον, ἄλλος δὲ σήμερον ἤθελεν ἔχει τὴν θέσιν τοῦ συναδέλφου μου· δυνατὸν ὅμως οἱ ἐκλογεῖς ἐκεῖνοι νὰ ἦσαν διατεθειμένοι καὶ ἐναντίον τῆς ἰδικῆς μου ἐκλογῆς, καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ἤμην οὔτε ἐγὼ σήμερον μεθ’ ὑμῶν. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι ὁ λόγος οὗτος εἶναι λίαν ἀποχρῶν καὶ ἰσχυρὸς πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι θὰ ζητήσῃ ὁλόκληρον τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, τοῦτο ὅμως δὲν ἁρμόζει εἰς αὐτὸν, ἁρμόζει εἰς ἐμὲ, ὅστις δύναμαι νὰ ζητήσω ὁλόκληρον τὴν ἀκύρωσιν· ὁλόκληρος ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς δύναται νὰ ζητηθῇ διὰ πολλοὺς καὶ ἀπείρους λόγους, διότι ὁ κ. Πετροπουλάκης γνωρίζει καλῶς ποῖος εἶναι ὁ ἔπαρχος Σακελλαριάδης καὶ ποῖος ὁ Νομάρχης Παγανέλης, οἱ διευθύνοντες τὴν διοίκησιν. Δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, κ. Πετροπουλάκη, ὅτι ὁ κ. Παγανέλης εἶναι τόσον προσωπικὸς φίλος σας, ὅσον εἶναι προσωπικός μου ἐχθρός.

§243ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὰ ἐσυμβιβάσατε.

§244ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Περιττὸν, κύριοι, νὰ προσθέσω ὅλα ἐκεῖνα τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα μὲ διαιροῦν μὲ τὸν προϊστάμενον τῆς διοικήσεως· περιττὸν νὰ προσθέσω, ὅτι εἰς ἰδιωτικάς μου ὑποθέσεις μὲ κατεδίωξεν ἀπηνέστατα, περιττὸν νὰ εἴπω πάντα ὅσα κατὰ τὸ παρελθὸν ἐγράφησαν ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὴν δημοσιότητα, ἅτινα χαρακτηρίζουσι τὴν μεταξὺ ἐμοῦ καὶ αὐτοῦ διάστασιν, διότι ἡ δημοσιογραφία τὰ διεκήρυξε καὶ τὰ ἔφερεν εἰς γνῶσιν ὑμῶν, οἵτινες προσείχετε εἰς τὰ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τελούμενα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέποντα εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐκλογῶν προσείλκυσαν τὴν προσοχὴν ὑμῶν, οἵτινες ὡς μέλλοντες ν’ ἀποδυθῆτε εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα εἴχετε τὸ ἐνδιαφέρον νὰ παρακολουθῆτε πάντα τὰ γινόμενα τότε· εἶναι περιττὸν ἐπίσης νὰ προσθέσω ποῖα τὰ ἀνομήματα τοῦ ἐπάρχου Σακελλαριάδου, τοῦ ὁποίου εὐτυχῶς ἀπαλλαγέντες οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Πυλίας, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ παρακάθηνται μεθ’ ὑμῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι εὐγνωμονοῦν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Θεὸν, ὅστις ἐφώτισεν αὐτὴν ἵνα μεταθέσῃ τοῦτον ἐκ τῆς Πυλίας καὶ τοὺς διασώσῃ ἀπὸ μεγίστων δεινῶν, ἅτινα ὡς ἦν ἑπόμενον ἐβάρυναν τὸν τράχηλον ἡμῶν.

§245ΤΙΝΕΣ. Ὁ Θεὸς τωόντι ἀπηλευθέρωσε τὸν τόπον τοῦτον ἀπὸ μεγάλα δυστυχήματα.

§246ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἀκούσατε φωνήν τινα λέγουσαν, ὅτι ἀπηλλάγη ὁ τόπος ἀπὸ δυστυχήματα.

§247ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Σεῖς κἀνὲν παράπονον δὲν ἔχετε;

§248ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐβαρύθην καὶ ἀπηύδησα παραπονούμενος ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν καὶ ἀφέθην εἰς τὸ πεπρωμένον μου· ἓν μόνον πρᾶγμα θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ διοίκησις εἶχε παραδοθῆ εἰς χεῖρας τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν. Δὲν θέλω νὰ αἰτιαθῶ τὴν κυβέρνησιν. Οὐδέποτε ὑπώπτευσα, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔδωκε ποτὲ ὁδηγίας εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους ἵνα οὕτω προσενεχθῶσιν· ἀνέγνων τὰς ὁδηγίας τῆς κυβερνήσεως, καὶ εὗρον αὐτὰς ἐκ διαμέτρου ἀντιθέτους πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων ἐνεργούμενα. Ἡ κυβέρνησις διετέλει ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διαδραματιζομένων ὀργίων· ἐν καιρῷ ὅμως περιῆλθον εἰς γνῶσιν αὐτῆς πάντα, καὶ ἀγνοῶ διὰ τὶ ἐσιώπησεν. Ὀφείλω πρὸς τούτοις νὰ ὁμολογήσω παῤῥησίᾳ καὶ δημοσίᾳ τὸν ἔπαινον μου πρὸς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία παρευρέθη εἰς τὴν ἐκλογὴν καὶ ἡ ὁποία, καίτοι ἀπειράριθμος ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ ὁ ὁποῖος ἐστέλλετο κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς, δὲν ἦτο μέτοχος τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἐπάρχου, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν ἀποφυλάκισίν μου, διότι ἐχαιρέτησα ἐπί τινας ἡμέρας τὰς φυλακὰς ὡς ὑπόδικος, χάριν τῆς τῶν ἄλλων ὠφελείας ψευδῶς παριστᾷ ὅτι μετὰ τῶν συγγενῶν καὶ φίλων μου ὠχυρώθην ἐντὸς τοῦ πύργου καὶ τῶν οἰκιῶν μου ἀνθιστάμενος κατὰ τῆς ἐξουσίας, καὶ ἑπομένως τηλεγραφεῖ, παρακαλεῖ τὸν ἀρχηγὸν Μπὼν ἵνα καταφθάσῃ εἰς τὸ μέρος, ὅπου ἡμεῖς ὠχυρωμένοι ὄντες ἀνθιστάμεθα κατὰ τῆς νομίμου ἀρχῆς. Φθάνει ὁ ἀρχηγὸς Μπὼν καὶ ἐνῷ ἡτοιμάζετο νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῶν ἀνθισταμένων, μανθάνει ἀφιχθεὶς ὅτι οὐδεμία διατάραξις τῆς ἡσυχίας καὶ τάξεως ἔλαβε χώραν κατὰ τὸν δῆμον ἐκεῖνον, ἀναβαίνει εἰς τὸ χωρίον καὶ εὑρίσκει ἄκραν ἡσυχίαν καὶ τὸν πύργον παραδεδομένον εἰς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, καὶ οὐδένα ἐκ τῶν συγγενῶν καὶ φίλων μου μένοντα ἐν αὐτῷ. Ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ κ. Μπὼν καὶ οἱ λοιποὶ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνώτεροι παντὸς ἐπαίνου, ἔδειξαν τὴν μεγίστην αὑτῶν ἀγανάκτησιν κατὰ τῆς ἀναισχυντίας τοῦ ἐπάρχου, καὶ διὰ τοῦτο ἐλέγετο ὅτι ὁ Μπὼν ἐκηρύχθη ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ τὸ ἔγραψαν καὶ εἰς τὰς ἐνστάσεις των.

§249ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σᾶς ὠφέλησεν ἡ μετάβασις τοῦ Μπὼν ἐκεῖ.

§250ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Πῶς μὲ ὠφέλησεν; Ὁ κ. Μπὼν ἡμέρας τινὰς παραμείνας εἰς τὸ χωρίον μου, μετέβη κατόπιν εἰς ἓν παρακείμενον χωρίον ἀπέχον ἓν τέταρτον τοῦ πρώτου, διότι δὲν ἀνείχετο ἡ εὐσυνειδησία αὐτοῦ καὶ φιλανθρωπία νὰ καταθλίψῃ ἓν χωρίον, τοῦ ὁποίου ἕκαστος κάτοικος ἦτον ἠναγκασμένος νὰ ξενίζῃ καθ’ ἑσπέραν καὶ μεσημβρίαν ἱκανοὺς ἄνδρας ἐκ τοῦ στρατοῦ, καὶ διότι ἀπέφευγε νὰ παρίσταται μετὰ τοσαύτης δυνάμεως εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς, ὅπερ ἀξιεπαίνως ἐθεώρει κακόν.

§251ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι ἡ διαγωγὴ τοῦ στρατοῦ εἶναι ἀνωτέρα παντὸς ἐπαίνου· ποῖος ὅμως σᾶς ἀπέκλεισε τοὺς τριακοσίους ψηφοφόρους;

§252ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἡ βροχὴ τοὺς ἐμπόδισε.

§253ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὄχι ἡ βροχὴ, ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἀντιθέτων, οἱ ὁποῖοι, ὁσάκις παρουσιάζοντο οἱ ψηφοφόροι οὗτοι νὰ ψηφίζωσιν, ἐξηγείροντο καὶ ἔλεγον, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ψηφίσητε, διότι εἶσθε ἑτεροδημόται· καὶ τὸ ἔλεγον εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους σᾶς παρέστησα ποῖοι εἶναι. Τοῦτο δὲ μετεχειρίζοντο ὡς μέσον τοῦ νὰ διακόπτωσι τὴν ἐκλογὴν, ὅπως ψηφίσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτεροι. Ἐπέκειτο ῥῆξις, ἀλλ’ ἐγὼ παρήγγειλα νὰ μὴ προβῶσιν οἱ ἡμέτεροι εἰς κίνημά τι βίαιον, διότι αἱ περιστάσεις ἦσαν σφόδρα δυσμενεῖς πρὸς ἡμᾶς καὶ ἠξεύραμεν ποία θὰ ἦτο ἡ τύχη μας. Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ ἐκθέσῃ τὰ γεγονότα ταῦτα ἐντὸς τῶν πρακτικῶν καὶ νὰ τὰ ἐξαποστείλῃ ἐνώπιόν σας, ἵνα τὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ κατὰ συνέπειαν ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Καρυουπόλεως.

§254ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§255ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ δὲν θὰ σᾶς κουράσω, διότι δὲν εἶμαι δικηγόρος· εἶμαι στρατιώτης καὶ δὲν ἠξεύρω νὰ ὁμιλῶ πολλά. Θὰ σᾶς εἴπω μόνον ὀλίγα τινὰ, ἵνα ἐννοήσητε καὶ πεισθῆτε τίνι τρόπῳ ἐνηργήθη ἡ ἐκλογή. Κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης ὑπάρχουν ἐνστάσεις ἐκ μέρους ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀποτυχόντος συντρόφου μου κατὰ τριῶν δήμων, Καρυουπόλεως, Γυθείου καὶ Μαλευρίου· τὰς ἐνστάσεις ταύτας ὑπεστήριξα ἐν τῷ τμήματι, ἀλλὰ δὲν τὰς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Ὁ κύριος Κοσσονάκος εἶπεν ὅτι ὑπάρχει καὶ ἔκθεσις μειοψηφίας, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὴν βλέπω· ἴσως ὑπάρχει ἐν τῷ νῷ. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Καρυουπόλεως ἐψηφοφόρησαν μόνον 604, ὅσοι συνήθως προσέρχονται· καὶ ἂν θέλετε, ἐψήφισαν πολλοὶ, διότι δυστυχῶς ὁ κατάλογος εἶναι τόσον ἐξωγκωμένος, ὥστε θὰ δυσκολευθῆτε νὰ τὸ πιστεύσητε, ἂν καὶ ὁμιλῶ τὴν ἀλήθειαν. Ὁ πληθυσμὸς τοῦ δήμου τούτου ἀναβαίνει εἰς 2,200 κατοίκους· πόσους νομίζετε ὅτι ἔχει ψηφοφόρους; 1,147, ὅπως ὡμολόγησε καὶ ὁ κύριος Κοσσονάκος· σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι τοῦτο δυνατόν; Αὐτὸν λοιπὸν τὸν κατάλογον ἐπικαλεῖται ὁ κύριος Κοσσονάκος, ὅστις εἶναι πεπληρωμένος οὐχὶ, κύριοι, ἐξ ἑτεροδημοτῶν, ἀλλὰ ἐξ ἑτεροεπαρχιωτῶν, ἤτοι τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, Λακεδαίμονος καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ἐμπεριέχει δὲ καὶ πλέον τῶν 230 ἀνηλίκων, οὓς ἀναφέρει καὶ ὁ διαμείνας κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς ἀνακριτὴς, καὶ δὲν ἔχω σήμερον δισταγμὸν νὰ ζητήσω τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου τούτου.

§256ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά (θόρυβος).

§257ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπιμένω, κύριοι, εἰς τὸ νὰ ἀκυρωθῇ ὅλη ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Γυθείου· ἐν ἀνάγκῃ δὲ μόνον οἱ τρεῖς δῆμοι, Γυθείου, Μαλευρίου, Καρυουπόλεως (θόρυβος). Ἡ ἀποστολὴ, κύριοι, τοῦ κυρίου Μπὼν μὲ ἔβλαψε καὶ μὲ κατέστησεν ἀντιδημοτικὸν, διότι εἶχε συμβῆ πρὸ ὀλίγου μικρά τις ταραχὴ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, οἱ δὲ κάτοικοι ἐνόμισαν ὅτι τῇ παρακλήσει μου ἐστάλη ὁ κύριος Μπὼν, ὥστε ὁ κύριος Κοσσονάκος ὠφελήθη ἐκ τούτου σπουδαίως.

§258ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§259ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ὅλης τῆς ἐπαρχίας.

§260Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἕνεκα ἀσθενείας δὲν ηὐτύχησα νὰ παρευρεθῶ εἰς τὸ Εʹ. τμῆμα τῆς Βουλῆς, τοῦ ὁποίου ἀποτελῶ μέρος. Ἀγνοῶ δὲ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὴν πλειοψηφίαν ν’ ἀναγνωρίσῃ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ἰδίως τοῦ δήμου Καρυουπόλεως. Ἀπορῶ καὶ θαυμάζω πῶς ἡ πλειοψηφία κατώρθωσε νὰ πεισθῇ ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔγκυρος, ἀφοῦ τὰ πρακτικὰ εἶναι ψευδῆ καὶ αὐτοὶ οἱ ἐπιτυχόντες καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν ἐβεβαίωσαν ὅτι ἔλαβον χώραν αἱ ἀσχημίαι, αἱ ὁποῖαι κατηγγέλθησαν.

§261ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἐκ μέρους τίνων;

§262Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐκ μέρους ἀμφοτέρων (θόρυβος). Αἱ ἀσχημίαι αὗται, κύριοι, εἶναι πολλαὶ, καὶ προσεφέρθησαν ὁλοκαύτωμα εἰς τὸν βωμὸν τῆς παρανομίας ὅλαι αἱ διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου· αἱ ἀσχημίαι εἶναι τοιαῦται καὶ τοσαῦται, ὥστε μία μόνον ἀρκεῖ ὅπως ἀκυρώσητε δεκάκις μίαν ἐκλογήν. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς βλέπετε ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας τὸν φατριασμὸν πάνοπλον καὶ τὴν τάσιν καὶ διάπραξιν πάσης παρανομίας. Βλέπετε ἐπιτροπὴν διατεθειμένην νὰ διαπράξῃ τὰ πάντα ὑπὲρ τῶν φίλων της. Βλέπετε τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς ἄλλης μερίδος διατεθειμένους νὰ χαλάσωσι τὸν κόσμον ὑπὲρ τῶν ἰδικῶν των· μόλις προσήρχοντο νὰ ψηφοφορήσωσιν, ἀμέσως ἐνίστανται οἱ ἀντιπρόσωποι κατὰ τῶν ψηφοφόρων, ἰσχυριζόμενοι ὅτι εἶναι ἑτεροδημόται. Βλέπω ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐγγεγραμμένην εἰς τὰ πρακτικὰ, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖ τὸν διοικητὴν τοῦ μεταβατικοῦ ἀποσπάσματος νὰ ἀποδιώξῃ τοὺς διαταράσσοντας τὴν ἡσυχίαν τῆς ἐκλογῆς· ἐπὶ τέλους βλέπω τὴν ἐπιτροπὴν βεβαιοῦσαν ὅτι ἕνεκα ἐπανειλημμένων ἐνστάσεων τῶν ἀντιπροσώπων ἐκείνων, οἵτινες οὐ μόνον ἔκαμαν τὰς ἐνστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἠπείλουν ὅτι δὲν θὰ ἀφήσωσι κανένα ἐκ τῶν ἀντιφρονούντων, ἀπεκλείσθησαν ψηφοφόροι. Βλέπετε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ βεβαιοῖ περὶ τῶν 300 ὅτι ἀπεσύρθησαν, βλέποντες τὸν Πετροπουλάκην ἰσχυρόν. Ἰδοὺ, κύριοι, τὶ λέγει εἰς τὴν τελευταίαν της πρᾶξιν ἡ ἐπιτροπή· «Ἐν Μαυλευρίῳ, τὴν 30, ἡμέραν μετὰ τὸ τέλος τῆς ψηφοφορίας....» παρατηρεῖ ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Λ. Πετροπουλάκη καὶ Ζερβομπεάκου μετῆλθον βίαν καὶ ἕνεκα τούτου διεκωλύθη ἡ ψηφοφορία 300 περίπου ψηφοφόρων (θόρυβος). Καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα πιθανὸν ἡ Βουλὴ νὰ κηρύξῃ ἔγκυρον τὴν ἐκλογήν· ἂς σκεφθῇ ὅμως ὅτι οὐδὲν θὰ πράξῃ ἄλλο εἰμὴ νὰ κηρύξῃ τὸν πόλεμον πρὸς τὴν συνείδησιν, τὴν νομιμότητα καὶ τὴν λογικήν.

§263ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§264ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἕν μέλος τοῦ τμήματος νὰ μᾶς εἰπῇ δύω λέξεις.

§265Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἀποτελῶ μέρος τοῦ τμήματος αὐτοῦ. Μὲ πολὺ κρύον αἷμα ἐσυζητήσαμεν τὰ τῆς ἐκλογῆς καὶ ἐδικάσαμεν ὡς πρωτοδίκαι, καὶ κατὰ πλειοψηφίαν τὸ τμῆμα ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγένοντο ἐνστάσεις, ἀλλ’ αἱ μὲν τούτων εἶναι ἀόριστοι, αἱ δὲ ἀνυπόστατοι· ἂν ἐψήφισαν ἑτεροδημόται ἤ μὴ, ἀφοῦ ἐμπεριέχονται εἰς τὸν κατάλογον, καὶ ἂν διαταχθῇ ἐκ νέου ἡ ἐκλογὴ, πάλιν ἐπειδὴ ὑπάρχει ὁ αὐτὸς κατάλογος, θὰ ἔχωμεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα· διὰ τοῦτο ἐπροτείναμεν τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς.

§266ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ θέμα, κύριε πρόεδρε, τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, εἶναι νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ πρῶτον περὶ τῆς ἀκυρώσεως τῶν δήμων.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀκύρωσιν τοῦ δήμου Καρυουπόλεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (οὐδεὶς ἐγείρεται).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψεν. Ἤδη οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Γυθείου νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Γυθείου καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Κ. Κοσσονάκον καὶ Λ. Πετροπουλάκην.

§269ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ προχωρήσωμεν.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Δωρίδος.

§271ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Τὸ τμῆμα παμψηφεὶ γνωμοδοτεῖ νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος, καθὸ ἔγκυρος, καὶ ν’ ἀνακηρυχθῶσιν ὡς νόμιμοι βουλευταὶ αὐτῆς οἱ κύριοι Ἰω. Γ. Ἀνδρίτσος, Ἀριστ. Λιδωρίκης καὶ Ἰω. Σαφάκας».

§272ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Ἰω. Γ. Ἀνδρίτσον, Ἀριστ. Λιδωρίκην καὶ Ἰω. Σαφάκαν.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς.

§275ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα τῆς Βουλῆς θεωρεῖ ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ προτείνει νὰ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς νόμιμοι βουλευταὶ αὐτῆς οἱ πλειοψηφήσαντες Νικόλαος Παπαμιχαλόπουλος καὶ Ἰω. Γ. Καπιτσίνης, ἔχοντες καὶ τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα».

§276ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Νικόλαον Παπαμιχαλόπουλον καὶ Ἰω. Καπιτσίνην.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Ἑρμιονίδος.

§279ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα προτείνει νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος καὶ νὰ ἀναγνωρισθῶσι νόμιμοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας ταύτης οἱ πλειονοψηφήσαντες Γεώργιος Μίλησης καὶ Ἰω. Κ. Ζέρβας, ἔχοντες τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα».

§280ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἑρμιονίδος καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Γεώρ. Μίλησην καὶ Ἰω. Ζέρβαν.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Εὐρυτανίας.

§283ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Διὰ τοὺς λόγους τούτους τὸ ά. τμῆμα παμψηφεὶ γνωμοδοτεῖ ὅπως ἀναγνωρισθῶσι νόμιμοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας οἱ κ. Δ. Σ. Βουλπιώτης διὰ ψήφων 3,825, Κωνστ. Ι. Γιολδάσης διὰ ψήφων 3,694, Δ. Γ. Δημητριάδης διὰ ψήφων 3,512 καὶ Τηλέμαχος Κουτρουβέλης διὰ ψήφων 3,398».

§284ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Δ. Σ. Βουλπιώτην, Κωνστ. Γιολδάσην, Δ. Γ. Δημητριάδην καὶ Τηλέμαχον Κουτρουβέλην.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Ζακύνθου.

§287ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Προτείνει νὰ κηρυχθῇ ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Ζακύνθου καὶ νόμιμοι βουλευταὶ αὐτῆς οἱ κατὰ πλειονοψηφίαν ἀνακηρυχθέντες ὑπὸ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 58, § 2 τοῦ βουλευτ. νόμου ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς κύριοι Κωνσταντῖνος Λομβάρδος, Νικόλαος Λούντζης, Ἰωάννης Νέγκας, Διονύσιος Κολλυβᾶς καὶ Ἀνδρ. Γαΐτας Φωσκάρδης».

§288ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ζακύνθου καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κ. Κωνστ. Λομβάρδον, Ν. Ε. Λούντζην, Ἰωάν. Νέγκαν, Διονύσιον Κολλυβᾶν καὶ Ἀνδρ. Γαΐτα Φωσκάρδην.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Ἠλείας.

§291ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ὅπως θεωρηθῶσι νόμιμοι τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας βουλευταὶ οἱ ἀνακηρυχθέντες Ἀνδρέας Αὐγερινός, Στέφανος Στεφανόπουλος, Αὐγερινὸς Πετραλιᾶς, Χριστόδουλος Στεριόπουλος καὶ Θεμιστοκλῆς Δαραλέξης».

§292ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Ἀνδρ. Αὐγερινόν, Στέφ. Στεφανόπουλον, Αὐγερινὸν Πετραλιᾶν, Χριστ. Στεριόπουλον καὶ Θεμιστ. Δαραλέξην.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Θηβῶν.

§295ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Τὸ τμῆμα λαβὸν ὑπ’ ὄψιν ἁπάσας τὰς κατὰ τῆς ἐκλογῆς Θηβῶν ἐνστάσεις, ὧν περίληψιν ἐπαρουσίασεν ἐνώπιον αὐτοῦ ὁ κ. εἰσηγητὴς, καὶ εὑρὸν αὐτὰς ἀσθενεῖς πρὸς τὴν αἰτουμένην ὑπὸ τῶν ἀποτυχόντων ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῶν πέντε δήμων καὶ πρὸς ἀποστολὴν εἰδικῆς ἐπιτροπῆς εἰς Θήβας, ἵνα βεβαιωθῇ ἡ Βουλὴ διὰ τὴν ἀλήθειαν τῶν κατὰ τῆς ἐκλογῆς ἐνστάσεων αὐτῶν, ἃς οὐδὲ προφορικῶς αὐτοὶ προσῆλθον νὰ ὑποστηρίξωσιν, ἀποφαίνεται νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν καὶ νόμιμοι βουλευταὶ αὐτῆς ν’ ἀναγνωρισθῶσιν οἱ κκ. Λουκᾶς Κατσίνας, Ἀναγ. Δημητρίου καὶ Δημ. Κλίμακας».

§296ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Λουκᾶν Κατσίναν, Ἀναγ. Δημητρίου καὶ Δ. Κλίμακαν.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Θήρας.

§299ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). «Διὰ ταῦτα τὸ τμῆμα ὁμοψήφως μὲν προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Θήρας, Καλλίστης, Ἐμπορίου, Οἴας, Θηρασίας, Ἀνάφης, Ἀμοργοῦ καὶ Αἰγιάλης τῆς ἐπαρχίας Θήρας, κατὰ πλειονοψηφίαν δὲ καὶ τῆς τοῦ δήμου Ἴου, ἑνὸς μέλους ζητήσαντος τὴν ἀκύρωσιν αὐτοῦ, καὶ ἑτέρων ἑπτὰ ἐπιφυλαχθέντων».

§300ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Θήρας καὶ νομίμους βουλευτὰς τοὺς κυρίους Ἀριστ. Βαλέτταν, Ἀντ. Λαγκαδᾶν καὶ Γεράσιμον Βαλλιάνον.

§302ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις (θόρυβος).

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαρχία Ἰθάκης.

§304ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρῶτον, κ. πρόεδρε, πρέπει νὰ καταλάβω ποῦ εὑρισκόμεθα; εἰς ποίαν ἐκλογήν;

§305ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Γραμματεύς). Εἰς τὴν Ἰθάκην.

§306ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπὶ τῆς Ἰθάκης ἔχω τὸν λόγον.

§307Σ. ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Τῆς Θήρας, κ. πρόεδρε, δὲν ἐπεκυρώθη.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπεκυρώθη.

§309ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπηγγέλθη τὸ ἀποτέλεσμα.

§310Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Γραμματεύς). Ἐκλογὴ Ἰθάκης. «Τὸ τμῆμα κηρύττει ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν Ἰθάκης παμψηφεὶ καὶ ἀναγνωρίζει ὡς νομίμως ἐκλεχθέντας βουλευτὰς τοὺς κυρίους Βαρβαρῆγον Ν. Πήλλικαν, λαβόντα ἐκ τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ τῶν 2,265 ψηφοφορησάντων ψήφους 1,650, καὶ τὸν Εὐστάθιον Θ. Πεταλλᾶν, λαβόντα 1,230».

§311ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§312ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὴν ἀναβάλωμεν διὰ τὴν αὔριον (διάλογοι μεταξὺ βουλευτῶν).

§313ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προτείνω καὶ ἐγὼ τὴν ἀναβολήν.

§314ΑΘ. Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῦ εἴμεθα, κ. πρόεδρε;

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν Ἰθάκην.

§316ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλὰ, ἀλλὰ νὰ ἀκουώμεθα.

§317ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν προτείνεται ὑπὸ τοῦ τμήματος ἡ ἀκύρωσις αὐτῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὸν βουλευτὴν Πήλλικαν, διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην ἡλικίαν (διάλογοι θορυβώδεις). Ἡ συνεδρίασις θὰ παραταθῇ μέχρι τῆς 10, ἑπομένως προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§318ΡΑΛΛΗΣ (Γραμματεύς). Ἀκούσατε, κύριοι, καὶ τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας· «Τὰ ὑποσημειούμενα μέλη θεωροῦν μὲν ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν Ἰθάκης, πλὴν ὡς προκύπτει ἐκ τῶν πιστοποιήσεων, τῶν προελθουσῶν ἐκ τῶν ληξιαρχικῶν βιβλίων, ὁ Βαρβαρῖγος Πήλλικας δὲν συνεπλήρωσε τὸ τριακοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας του καὶ ἑπομένως δὲν ἀπέκτησε τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Συντάγματος προσόντα. Τὰ μέλη, Ἀθ. Γ. Πετιμεζᾶς, Στ. Κολιάτσος, Κ. Κοσσονάκος, Λουκᾶς Καραλίβανος, Α. Μισυρλῆς, Π. Πετράκης, Σ. Κορυζῆς, Γ. Παπαδαῖος, Δ. Κολλυβᾶς, Ἀθ. Ἴσκος μὲ ἐπιφύλαξιν, Γ. Στάϊκος ἐπιφυλακτικός».

§319ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ....

§320ΡΩΜΑΙΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπροτάθη ἡ ἀναβολὴ, καὶ θὰ ψηφισθῇ ἡ ἀναβολή.

§321ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχομεν, κύριοι, οὔτε τὸ βιβλίον. Γνωρίζετε ὅτι ἐτυπώθησαν εἰς τρία φύλλα αἱ ἐκθέσεις· δὲν ἠλπίζομεν ὅτι θὰ φθάσωμεν ἕως ἐδῶ. Ἡ ἐκλογὴ Ἰθάκης θὰ γεννήσῃ ζητήματα δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον· πρέπει νὰ ᾖναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξήτασα ἀκόμη. Εἶναι ἀργὰ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, καθήσατε· ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν θέλουν τὴν ἀναβολὴν νὰ σηκωθοῦν, (ἐγείρονται πολλοὶ δεξιόθεν). Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα.

§323ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἀμφίβολον, ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§324ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀνάπαλιν.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐγερθῶσι, (ἐγείρονται πολλοὶ ἀριστερόθεν)· ἀμφίβολον καὶ πάλιν τὸ ἀποτέλεσμα.

§326ΡΟΥΚΗΣ. Ἀμφιβάλλει περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τὸ προεδρεῖον, κ. πρόεδρε;

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§328ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§329ΡΑΛΛΗΣ (Γραμματεύς). Οἱ θέλοντες τὴν ἀναβολὴν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ θέλοντες λέγουσιν ὄχι.

§330ΜΑΚΡΗΣ. Ἡ παρουσία τοῦ κ. Πήλλικα παρουσιάζει τὴν ἡλικίαν· ποῦ εἶναι ὁ κ. Πήλλικας; Ἰδού· (ὁ κ. Πήλλικας ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος).

§331ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Τί εἶναι αὐτὰ, κ. πρόεδρε; ἐμπρὸς, εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§332ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ (Γραμματεύς). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§333Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἂς γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀναβολὴ, νὰ τελειώσωμεν. (Ἐγείρονται πολλοὶ ἑκατέρωθεν ἵνα ἀπέλθωσι).

§334Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Γραμματεύς). Κύριοι, τὸ προεδρεῖον δὲν διακρίνει τὸ ἀποτέλεσμα, εἴμεθα ἤδη εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§335ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δοκιμάσατε πάλιν, κ. πρόεδρε, δι’ ἀναστάσεως.

§336ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν· ἤρχισε πλέον ἓν ζήτημα· ἐμπρὸς, εἰς τὴν ψηφοφορίαν. (Ἐξακολουθεῖ καὶ τελειόνει ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος· Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ἰθάκης, ναὶ ἢ ὄχι;

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναβολὴ, κύριοι, παρεδέχθη διὰ ψήφων 83 κατὰ 82. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 καὶ ¼ Μ. Μ).