1871.02.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

Τῆς 13 Φεβρουαρίου 1871.

(Σάββατον.)

Ὥρᾳ 2 παρὰ 5|60 Μ. Μ. Ἐκφωνηθεὶς ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, καὶ εὑρέθησαν παρόντες οἱ ἑξῆς βουλευταί.

| Α. Μεταξᾶς. | Α. Καπετανάκης | ἀσθενεῖ

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται. Προσέρχεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Σμόλεντς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Δελλαπόρτας ζητεῖ εἰκοσαήμερον ἄδειαν ἀπουσίας.

§5ΤΙΝΕΣ. Νὰ τῷ δοθῇ, ὅταν ἔλθουν αἱ ἀπόντες.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἀρνεῖται;

§7ΛΕΚΚΑΣ. Ἅμα ἔλθουν πέντε, δέκα ἐκ τῶν ἀπόντων, μάλιστα νὰ τῷ δοθῇ· ἀλλὰ τώρα βλέπετε δυσκόλως κάμνομεν ἀπαρτίαν.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ δοθῇ, κύριε πρόεδρε.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ βουλευτὴς Λευκάδος κ. Βαλαωρίτης ἀνήγγειλε πρὸ ὀλίγου, ὅτι κατεπειγόντως βιάζεται ν’ ἀναχωρήσῃ σήμερον, ἀλλ’ ὅτι τὴν Πέμπτην μὲ τὸ ἑλληνικὸν θὰ ἦναι ἐδῶ.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι πρώην ἀρχηγοὶ καὶ πληρεξούσιοι Κρῆτες ἀπευθύνονται πρὸς τὴν Βουλὴν ζητοῦντες βοήθειαν (διάλογοι).

§12Θ. ΡΩΜΑΙΟΣ. Μὰ βέβαια· ἀκόμη χρειάζεται νὰ τοὺς δώσωμεν καὶ ἄλλα (θόρυβος).

§13ΛΕΚΚΑΣ. Ἂν ἦναι ἀρχηγοί, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν· νὰ ἐξετασθῇ μόνον μὴ δὲν εἶναι ἀρχηγοί· ἀλλ’ ἂν ἦναι, ὀφείλομεν, ἔχομεν καθῆκον νὰ τοὺς συνδράμωμεν.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Πρὶν συστηθῇ ἡ ἀναφορά, παρακαλῶ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ δώσῃ λεπτά· διότι 100 χιλιάδες δραχμαί, τὰς ὁποίας ἔχετε δώσει διὰ τοὺς πρόσφυγας, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἀποκλειστικῶς χρησιμεύουν, ἐξηντλήθησαν εἰς τὰς γενικὰς χορηγήσεις, ὄχι εἰς τὰ βοηθήματα τὰ ἡμερούσια.

§15ΤΙΝΕΣ. Διὰ τὸ 1870;

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς δίδει ἓν ποσὸν χρημάτων διὰ τακτικὰς μηνιαίας βοηθείας εἰς τοὺς πρόσφυγας. Λοιπὸν δυνάμει Β. διαταγμάτων ἐδόθησαν εἰς διαφόρους πρόσφυγας Κρῆτας, Θεσσαλοὺς, Ἠπειρώτας, Μακεδόνας, ἀλλ’ οὗτοι λαμβάνουν τακτικώτατα ὅλον τὸ ποσὸν καὶ πλέον τοῦ χορηγουμένου ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν.

§17ΤΙΝΕΣ. Διὰ τὸ παρελθὸν ἔτος;

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι, ἐξακολουθεῖ αὐτὸ κατ’ ἔτος· λοιπὸν πρὶν συστήσητε τὴν ἀναφοράν, πρέπει νὰ προσθέσητε καὶ ποσὸν χρημάτων, ἄλλως δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τίποτε, διότι τὸ ποσὸν δὲν ἀρκεῖ (διάλογοι). Παρακαλῶ, κύριοι, διὰ νὰ ἐννοήσητε, ὑποθέσατε, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν βοηθημάτων εἶναι 50 χιλιάδες διὰ τοὺς πρόσφυγας, διὰ διατάγματος δίδονται αἱ 50 χιλιάδες πλέον 5. Εἶναι διατάγματα, τὰ ὁποῖα δίδουν εἰς τὸν πρόσφυγα δεῖνα δραχμὰς τόσας κατὰ μῆνα κ.τ.λ. λοιπὸν τὸ ποσοστὸν ὅλων ὑπερέβη τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐδώκατε.

§19ΤΙΝΕΣ. Νέα πρόσωπα εἶναι αὐτά;

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νέα· ὥστε θέλομεν νέον ποσόν.

§21ΛΕΚΚΑΣ. Νὰ ἐκκαθαρισθοῦν τὰ πρόσωπα ποῖα εἶναι, καὶ ὅσα εἶναι τῆς ἀξίας διὰ νὰ λάβουν νὰ προτιμηθῶσιν τῶν ἄλλων.

§22ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, βεβαίως ἡ Βουλὴ.....

§23ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἀφοῦ φαίνεσαι τόσον γενναῖον σὺ (ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κ. Λέκκαν) ν’ ἀφήσῃς τὸν μισθόν σου. (θόρυβος).

§24ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀπόφασιν, (διάλογοι θορυβώδεις), οὐδέποτε ὅμως ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος δύναται, οὔτε τῆς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραβλέψῃ αὐτὰς τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῶν προσφύγων Κρητῶν. Τὸ κατ’ ἐμὲ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ὅτι εἰς τὴν χορήγησιν αὐτῶν τῶν ποσῶν λαμβάνουν χώραν καταχρήσεις, ἂν ὅμως τοιοῦτόν τι δὲν λαμβάνῃ χώραν καὶ τὸ προσδιωρισμένον ποσὸν δὲν ἀρκῇ, καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, νομίζω, ὅτι ὀφείλουν νὰ τὸ αὐξήσουν. Δὲν μᾶς εἶναι συγκεχωρημένον νὰ ἀπελπίσωμεν ἀνθρώπους, οἵτινες χάριν τοῦ ἐθνισμοῦ ἐγκατέλειψαν τὰς οἰκίας των. Ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθουν, καλά, ἄλλως ὀφείλομεν καὶ ἐκ τῶν τελευταίων ὑστερημάτων μας νὰ τοὺς συνδράμωμεν. (διάλογοι).

§25ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἡ ἀναφορὰ καὶ νὰ συστηθῇ στενῶς.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τοῦτο;

§27ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§28ΔΑΓΡΕΣ. Διὰ νὰ κάμῃ ὅ,τι νομίζει ἀναγκαῖον ἡ Κυβέρνησις.

§29ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἂς πᾷν νὰ δουλεύσουν. (θόρυβος).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§31ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὴν πίστωσιν τῶν δύο μηνῶν ν’ ἀναγνώσητε, κύριε πρόεδρε.

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (πρωθυπουργός). Σᾶς ὑποβάλλω, κύριοι, σύμβασιν ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ὁποίας θέλετε ἐννοήσει πόσον τὸ ἀντικείμενον εἶναι καὶ σπουδαῖον καὶ περίεργον. Θὰ σᾶς παρακαλέσω δὲ, ἐπειδὴ εἶναι σπουδαῖον, νὰ προταχθῇ καὶ γείνῃ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις σήμερον. (Τὴν ἀναγινώσκει ἔχουσαν ὡς ἕπεται)

ΣΥΜΒΑΣΙΣ

Μεταξὺ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ Κ. Ἀλεξ. Κουμουνδούρου ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ Κ. Κ. Σταυροπούλου ἀφ’ ἑτέρου συνεφωνήθησαν τὰ ἑπόμενα. Ἄρθρον 1. Εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἀποδειχθῇ διὰ τῆς ἐπὶ δύω συνεχῆ ἔτη καλλιεργείας τῶν σταφιδαμπέλων καὶ ἀμπέλων, ὅτι ὁ παρὰ τοῦ Κ. Κ. Σταυροπούλου ἐφευρεθεὶς οἰκονομικώτερος τρόπος καλλιεργείας αὐτῶν εἶναι πραγματοποιήσιμος, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῶν εἰς τοὺς παραλίους δήμους τοῦ Κράτους κειμένων σταφιδαμπέλων καὶ ἀμπέλων, καὶ δὲν ἐπιφέρει οὐδεμίαν βλάβην εἰς τὰς σταφιδαμπέλους καὶ ἀμπέλους, οὔτε ἐλαττόνει τὴν παραγωγὴν αὐτῶν ἢ παραβλάπτει τὴν ποιότητα τῶν σταφυλῶν, τὸ δημόσιον θέλει χορηγήσει τῷ εἰρημένῳ κυρίῳ ἀμοιβὴν δραχμῶν πεντήκοντα χιλιάδων. Ἡ ἀμοιβὴ αὕτη χορηγηθήσεται εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν αἱ τῆς καλλιεργείας τῶν σταφιδαμπέλων καὶ ἀμπέλων, κατά τε τὸ σκάψιμον καὶ σκάλισμα αὐτῶν, δαπάναι, κατὰ στρέμμα, εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον κατώτεραι τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων. Ἄρθρον 2. Ὁ Κύριος Σταυρόπουλος ὑποχρεοῦται, ἅμα τῇ ὑπογραφῇ τῆς παρούσης συμβάσεως, νὰ γνωστοποιήσῃ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον τὴν περὶ ἧς πρόκειται ἐφεύρεσίν του καὶ ἐκθέσῃ σαφῶς τὰς πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ τρόπου τῆς καλλιεργείας ὁδηγίας. Ἄρθρον 3. Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 προθεσμία τῶν δύω ἐτῶν ἄρχεται ἀφ’ ἧς ἐνεργηθῇ ἡ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον δημοσίευσις τῆς ἐφευρέσεως. Ἄρθρον 4. Ἡ παροῦσα ὑποβληθήσεται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου. Ἐγένετο ἐν Ἀθήναις εἰς διπλοῦν τὴν 13 Φεβρουαρίου 1871 καὶ ἀναγνωσθεῖσα ὑπεγράφη παρ’ ἀμφοτέρων.

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν

ΑΛ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

Κ. Σταυρόπουλος. Κύριοι, ὁ κ. Σταυρόπουλος δημοδιδάσκαλος ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν καὶ ἐδιορίσθη ἐπιτροπὴ μέλη τῆς ὁποίας ἦσαν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὁ κ. Ὀρφανίδης καὶ ὁ κ. Χρηστίδης, νομίζω, ὅστις δὲν ἔλαβε μέρος. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ὁ κ. Σταυρόπουλος ἐξέθεσε τὴν ἐφεύρεσίν του.

§33ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς ἐφευρέσεις του.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναὶ, ἔχει καὶ ἄλλας ἀλλ’ αὐτὴν ἰδίως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἄνευ καλλιεργείας καὶ σκαψίματος ἡ καλλιέργεια τῶν ἀμπέλων καὶ σταφιδαμπέλων εἶναι πλήρης (διάλογοι). Ὁ κ. Ὀρφανίδης εἰδικὸς ἄνθρωπος καὶ ἐνασχολούμενος περὶ τὰ τοιαῦτα, ἐθεώρησε καὶ θεωρεῖ λίαν σπουδαίαν τὴν ἐφεύρεσιν αὐτήν· ἑπομένως ὅταν ἕνας ἄνθρωπος ὡς τὸν κ. Ὀρφανίδην τὴν θεωρεῖ σπουδαίαν, ἐνομίσαμεν ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὴν ὑποβάλωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισίν σας. (ἀναγινώσκει).

ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Ἄρθρον μόνον. Ἡ μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ Κ. Κ. Σταυροπούλου ἀφ’ ἑτέρου συνομολογηθεῖσα σύμβασις ἐξ ἄρθρων 4 καὶ ἧς τὸ κείμενον ἕπεται ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν. Λοιπὸν παρακαλῶ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ θεωρηθῇ ὡς πρώτη ἀνάγνωσις.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη διὰ πρώτην ἀνάγνωσιν.

§37ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ διὰ τρίτην φορὰν ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον τῶν 130 χιλιάδων δραχ. πρὸς κατασκευὴν τῶν λεβήτων τῆς Ἀμφιτρίτης.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἠκούσατε τί ζητεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν· τί ἀποφασίζει ἡ Βουλή;

§39ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὴν πίστωσιν, κ. πρόεδρε τῶν δύω μηνῶν πρῶτον.

§40ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ προταχθῇ ἡ πίστωσις τῶν δύο μηνῶν (διάλογοι).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἂς ἀναγνώσωμεν τὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ κατόπιν ἐκείνην τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§42ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Εἴπομεν ἡ δίμηνος πρῶτον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§44ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1871 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχ. ἑκατὸν τριάκοντα χιλιάδων, ἀριθ. 130,000, καταλογιζομένη ὑπὸ εἰδικὸν κεφάλαιον «Κατασκευὴ λεβήτων Ἀμφιτρίτης.»

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τρίτη ἀνάγνωσις.

§46ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον κ. πρόεδρε;

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι.

§48ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Τὸν ζητῶ ἐγώ.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§50ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Κύριοι, εἰς τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω τὸν λόγον νὰ εἴπω ὅ,τι σκέπτομαι περὶ τῆς Ἀμφιτρίτης. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, βλέπω, κύριοι, μόνον τὴν κατασκευὴν τῶν λεβήτων· ἐπὶ τοῦ σκάφους, δὲν βλέπω καμμίαν δαπάνην. Σᾶς παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι εἶναι τῶν ἀδυνάτων ἀδύνατον νὰ ἐπισκευασθῶσιν οἱ λέβητες καὶ δαπάνη διὰ τὸ σκάφος νὰ μὴ γείνῃ. Ἔδειξα τὴν δύναμιν τοῦ σκάφους· ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπισκευασθῇ αὐτὸ τὸ πλοῖον διὰ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Εὐρώπην. Βέβαια 200 χιλιάδες δραχμῶν δὲν φθάνουν. Ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ ἔχῃ καὶ τὴν δαπάνην τοῦ σκάφους καὶ τὰ ἔξοδα ὅπου θὰ ὑπάγῃ καὶ νὰ μείνῃ ἐκεῖ. Εἰς τὴν ἐπιστροφὴν δὲ θὰ ἰδῆτε τὴν δαπάνην· καὶ πάλιν λέγω 200 χιλιάδες δὲν φθάνουν· ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν θὰ ἔχωμεν τίποτε, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα μᾶς τὸ εἶπεν ἡ ἰδία ἔκθεσις. Τί μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς μίαν ἡμέραν; Ὅτι καὶ ἂν ἐπισκευασθῇ, τὸ πολὺ πολὺ θὰ διατηρηθῇ 8 χρόνους. Καὶ τίς μᾶς ἐγγυᾶται καὶ δι’ αὐτὸ τὸ διάστημα δι’ ἓν ἀδυνάτου κατασκευῆς πλοῖον; Ἰδοὺ μὲ ὀλίγας λέξεις σᾶς λέγω τὴν δύναμιν καὶ τὴν δαπάνην. Φρονῶ λοιπὸν, κύριοι, τὰ χρήματα αὐτὰ νὰ φυλαχθοῦν, νὰ μὴ δαπανηθοῦν 200 χιλιάδες δραχμῶν καὶ νὰ χρησιμεύσουν, ἡ μηχανὴ ὑπάρχει, δι’ ἓν ἄλλο πλοῖον, τὸ ὁποῖον νὰ γείνῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ν’ ἀρχήσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ κάμνωμεν πλοῖα, αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον, τὸ κύριον. Καὶ ὄχι νὰ κάμνωμεν πολεμικὰ πλοῖα, ἀλλὰ τῆς ὑπηρεσίας διὰ νὰ ὑπερασπίζουν καὶ τὰς θαλάσσας μας εἰς κάθε περίστασιν. Καὶ διὰ νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι γίνονται καλλίτερα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εὐθηνότερα καὶ οἰκονομικώτερα, καὶ ἂν θέλητε ἡ ξυλεία ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι ἀσυγκρίτῳ λόγῳ καλλιτέρα τῆς ἄλλης, ἀκούσατε. Ἤμην εἰς τὸν ναύσταθμον, καὶ ἀπὸ τὰ δάση ἔφεραν ξυλείαν καὶ τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα εἶναι κατασκευασμένα καὶ αἱ κανονιοφόροι καὶ αἱ γολέτες καὶ τὰ μεγάλα πλοῖα, ἡ Ἀμαλία, ὁ Μαξιμιλιανὸς, ὁ Ὄθων, ἡ Αἴγινα, μὲ ἀδάμαστον ξυλείαν κατεσκευάσθησαν καὶ εἶναι 36 χρόνων καὶ θὰ πᾶνε ἄλλο τόσον ἀκόμη. Θὰ σᾶς φανῇ παράδοξον νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ ἡ «Ὄλγα» δὲν εἶναι εἰς καλὴν κατάστασιν· ἀλλ’ ἀφίνω αὐτὴν ὕστερα.

§51ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε ναύαρχε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν. Τὸ λεγόμενον Μεσολόγγιον, ὁ δρόμων, ὁ καλούμενος ἄλλοτε Λουδοβῖκος, εἶναι δυνατὸν ἐμπόλεμον πλοῖον, καὶ ποῦ κατεσκευάσθη;

§52ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα.— Ἐπιφυλάττομαι εἰς ἄλλην ἡμέραν νὰ προκαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ φέρῃ λεπτομερῆ ἔκθεσιν.

§53ΛΕΚΚΑΣ. Καὶ εἶναι χειρότερον ἀπὸ τὰ φράγκικα;

§54ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ἰσχυρότερον. — Ἡ βουλὴ, κύριοι, φροντίζει νὰ μανθάνῃ καὶ περὶ τῆς ἐλαχίστης ὑποθέσεως, περὶ δὲ τῆς ναυτικῆς δυνάμεως δὲν φροντίζει νὰ μάθῃ, τί πλοῖον κατεσκευάσθη, ποία ἡ κατάστασίς του καὶ ἡ διάρκειά του. Περὶ τούτου εἰς ἄλλην ἡμέραν· τώρα ἀκολουθῶ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν. — Σᾶς εἶπον λοιπὸν, ὅτι διὰ τὴν δαπάνην τοῦ πλοίου Ὄθων.

§55ΤΙΝΕΣ. Ἀθῆναι λέγεται.

§56ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ἂς ᾖναι, Ἀθῆναι. Λέγω ὅτι ἐχρειάσθησαν 258,034. Ἀγορὰ μηχανῆς ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, ναῦλος καὶ τελωνιακὰ δικαιώματα 235, 331, τὸ ὅλον τῆς δαπάνης 493,365. Ὅταν ἤμην εἰς τὸν ναύσταθμον ἐπῆρα αὐτὴν τὴν σημείωσιν, καὶ εἶναι ἀκριβὴς, κ. Πρωθυπουργέ.

§57ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὸ πιστεύω.

§58ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Λοιπὸν λέγω ὅτι βλέπετε πόσον οἰκονομικὰ ἔχουν ἐδὼ ὅλα. Ἀφ’ οὗ ἔχομεν τὴν μηχανὴν, ὁ ὑπουργὸς νὰ φέρῃ ἓν σχέδιον ἐδὼ ἀτμοπλοίου ἀναλόγως τῆς μηχανῆς, ὅσην δύναμιν ἔχει καὶ τί πλοῖον πρέπει νὰ κάμωμεν, καὶ μὲ 500,000 ἐπάνω κάτω θὰ τελειώσῃ. Καὶ ὅταν ἀρχίσωμεν, κύριοι, ἐδὼ καὶ κάμωμεν τὸ πλοῖον, θὰ κάμωμεν μίαν ἔναρξιν προόδου τῆς ναυτικῆς δυνάμεως καὶ οἱ τεχνῖται θὰ λάβουν ἄλλο θάῤῥος καὶ τὰ χρήματα θὰ μείνουν ἐδὼ εἰς τὰ καταστήματα τοῦ ναυστάθμου καὶ τῆς Σύρου.

§59ΛΕΚΚΑΣ. Καὶ τοῦ Πειραιῶς.

§60ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Θὰ πραγματοποιήσω μίαν ἐπιθυμίαν μου. Καὶ οἱ λέβητες ἠμποροῦν νὰ γείνουν ἐδῶ, ἀφοῦ ἔχομεν τὴν μηχανήν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ χρηματικὸν μέσον, κύριοι, ὁποῦ δὲν ἔχομεν, ἓν μέρος, λέγω, χρημάτων, ὁποῦ θὰ οἰκονομηθοῦν, σᾶς λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις νὰ προσλάβῃ τὴν κεντρικὴν ἐπιτροπὴν τοῦ στόλου νὰ λάβῃ τὸ ἓν μέρος, καὶ οὕτως ἐνισχύει καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἐθνικοῦ στόλου. Καὶ ἀφοῦ ἰδοῦν καὶ οἱ ὁμογενεῖς, ὅτι τὰ χρήματά των δαπανῶνται ἐπὶ τῷ σκοπῷ ὁποῦ τὰ δίδουν, καὶ θέλουν πεισθῆ κατὰ τὴν ἀλληλογραφίαν ὁποῦ ἔχω, νὰ καταβάλουν, ἐκεῖνος, ὅστις κατέβαλε 10, νὰ καταβάλῃ 20 καὶ ὁ ἄλλος, ὅστις κατέβαλεν 20, νὰ καταβάλῃ 40. Καὶ ἀφοῦ ἀρχίσωμεν, κύριοι, τὴν ναυπηγίαν ἐδῶ τῶν πλοίων αὐτῶν, βεβαιωθῆτε ὅτι τὰ χρήματα θὰ αὐξήσουν. Βεβαιωθῆτε, κύριοι, ὅτι πλοῖα ὑπηρεσίας δὲν ὑπάρχουν· ἔχομεν μίαν Ἕνωσιν, μίαν Κρήτην, καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο· αὐτὰ εἶναι ὀλιγοχρόνια, καὶ δὲν θὰ ἐμπορέσουν νὰ κάμουν τὴν ὑπηρεσίαν μετ’ ὀλίγον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀρχίσωμεν ἐδῶ, τότε μὲ τὴν μηχανὴν ὅπου ἔχομεν, κάμνομεν ἄλλο πλοῖον καὶ τὴν βάζομεν, καὶ ἐκεῖ ὁποῦ θὰ ἔχωμεν πλοῖα μὲ ἐλάσματα, θὰ ἔχωμεν ξύλινα διὰ κάθε ὑπηρεσίαν καὶ ἀνάγκην. Ὅλα αὐτὰ τὰ ἀδύνατα πλοῖα ὁποῦ ὑπάρχουν σήμερον ἠμποροῦμεν νὰ τὰ μεταποιήσωμεν εἰς ξύλινα καὶ θέσωμεν τὴν μηχανὴν μέσα, καὶ ἂν ἐξ ἀνάγκης εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ θέλει ὑλικὸν, ἠμπορεῖ νὰ τὸ φέρῃ ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, ἢ ἄλλα μέρη. Τὰ πλοῖα ὅμως πρέπει νὰ γείνωνται ἐδῶ. Αὐτὰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις εἶχα νὰ κάμω, καὶ ἡ γνώμη μου εἶναι νὰ μὴ δαπανῶνται τὰ χρήματα ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐδῶ, καὶ κάμωμεν ἔναρξιν πραγματικῆς ναυτικῆς δυνάμεως.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τὸν λόγον;

§62ΠΕΡ. ΠΕΤΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δύω λέξεις, παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε. Ἐπειδὴ, κύριοι, εἶναι ἡ τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπειδὴ ἐγείρονταί τινες ἀμφιβολίαι παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ναυάρχου, θὰ σᾶς εἴπω μόνον δύω λέξεις. Ἀποδίδω τὸ μεγαλεῖτερον σέβας εἰς τὸν κύριον Ναύαρχον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅσα γνωρίζει περὶ τοῦ Ναυστάθμου. Ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ ἔργου μηχανικοῦ, ὤφειλον νὰ ἀποτανθῶ εἰς ἐκείνους ὁποῦ ἐσπούδασαν, καὶ ἔχουν καὶ τὴν εὐθύνην. Πρὸ τῆς συντάξεως τῆς πιστώσεως, ἀνέθεσα εἰς ἕνα τῶν ναυπηγῶν, καὶ ὀφείλω νὰ τῷ ἀποδώσω τὸν ἔπαινον, διότι εἶναι εἷς τῶν ἱκανωτέρων καὶ καλλιτέρων, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ κ. Τρικαλιώτης, ἀνέθεσα εἰς αὐτὸν νὰ ἐξετάσῃ 1ον) ἂν ᾖναι στερεὸν τὸ σκάφος, 2ον) τὴν ἐξέτασιν τῶν λεβήτων, 3ον) τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης καὶ 4ον) ποῦ δύνανται εὐθηνότερον καὶ ταχύτερον νὰ κατασκευασθῶσιν οἱ λέβητες. Ἐπὶ τῶν τεσσάρων τούτων ὁ κύριος Τρικαλιώτης ἐξέθεσε τὰ ἀκόλουθα, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκω πρὸς περισσοτέραν πληροφορίαν τῆς Βουλῆς. Πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργεῖον. Συνεπείᾳ ἡμετέρας διαταγῆς προσκληθεὶς νὰ ἐξετάσω τὴν κατάστασιν τοῦ σκάφους τῆς Ἀμφιτρίτης καὶ τῶν λεβήτων αὐτῆς, νὰ ἀποφανθῶ δὲ καὶ περὶ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης πρὸς κατασκευὴν νέων λεβήτων, σπεύδω νὰ πληροφορήσω τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι ἐπιβὰς τῆς Ἀμφιτρίτης καὶ ἐξετάσας ἐν γένει τὴν κατάστασιν τοῦ τε σκάφους καὶ τῶν λεβήτων, εὗρον τοὺς μὲν λέβητας σχεδὸν ἀχρήστους καὶ ἐπικινδύνους, ἕνεκα τῆς παλαιότητός των, εἴς τε τοὺς ἐπιβαίνοντας καὶ τὸ πλήρωμα· τὸ δὲ σκάφος ἱκανῶς στερεὸν, ὅπως δεχθῇ νέους λέβητας, καὶ δυνάμενον νὰ διατηρηθῇ πλέον τῶν 10 ἐτῶν ἢ τῆς διαρκείας τῶν λεβήτων, καθ’ ὅτι τὰ ἐλάσματα τῶν ὑφάλων μερῶν ἔχουσι πάχος ⅝ τοῦ δακτύλου, τὰ δὲ τῶν ἐξάλων ⅜ αὐτοῦ. Εἶναι δὲ μεγάλης στερεότητος καθ’ ὃ ἐκ χάλυβος. Ἡ κατασκευὴ τῶν νέων λεβήτων, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρουσα νὰ γείνῃ ἐν Ἑλλάδι, διότι οὔτε ὑλικὸν κατάλληλον ὑπάρχει πρόχειρον, οὔτε οἱ ἀναγκαῖοι τεχνῖται εὑρίσκονται εὐκόλως, ὅπως κατασκευάσωσι λέβητας τοιαύτης δυνάμεως ἐν τετραμήνῳ διαστήματι, ὅπως εἰς τὴν Εὐρώπην, ἔνθα ὑλικὸν, τεχνῖται καὶ μέσα ὑπάρχουσιν ἄφθονα καὶ εἰς εὐθηνὴν τιμήν. Ὡς δὲ μετ’ ἀκριβείας ὑπελόγισα, καὶ ὅσον οὔπω μέλλω νὰ ὑποβάλω λεπτομερῆ προϋπολογισμὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ τοποθέτησιν τῶν λεβήτων, μετάβασιν καὶ ἐπάνοδον τοῦ πλοίου δὲν θέλουσι δαπανηθῆ πλέον τῶν 130,000 δραχμῶν. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 15 Ἰανουαρίου 1871.

Εὐπειθέστατος

Π. ΤΡΙΚΑΛΙΩΤΗΣ.

Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ, ὅπως καὶ ἐγὼ, πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἁρμόδιος, ἐσπούδασε, καὶ ἑπομένως δύναται νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας ἐπὶ ἑκάστου τῶν τοιούτων ἀντικειμένων. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ναύαρχον, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινεν ὅτι ἡ ἐπισκευὴ πρέπει νὰ γείνῃ ἐδῶ, ὅτι τὸ προσωπικὸν τοῦ ναυστάθμου εἶναι λίαν περιωρισμένον καὶ ὅτι μόλις ἐπαρκεῖ εἰς τὰς συνήθεις ἐπισκευὰς τῶν πλοίων, τὸν χρωματισμὸν καὶ τὴν ἐξάρτησιν αὐτῶν, καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν περισσοτέρους τεχνίτας καὶ διευθυντὰς διὰ μεγαλείτερα ἔργα. Εὔχομαι καὶ ἐγὼ τὸ ἔθνος νὰ ἦτον εἰς καλλιτέραν κατάστασιν, νὰ ἐγίνοντο ἐδῶ τὰ τοιαῦτα ἔργα, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον διὰ τὸ τρέχον ἔτος φαίνεται δύσκολον. Εὔχομαι εἰς ἄλλην περίστασιν νὰ ᾖναι εἰς καλλιτέραν κατάστασιν τὸ ἔθνος, νὰ ἔχωμεν τεχνίτας καὶ διευθυντὰς, ὥστε νὰ γίνηται ἡ κατασκευὴ ἐδῶ. Ἀπορῶ πῶς ἡ κατασκευὴ τοῦ τε σκάφους καὶ τῆς μηχανῆς τοῦ πρώην Ὄθωνος, νῦν δὲ Ἀθηνῶν, ἐκόστισεν 600,000 δραχμὰς, διότι ἡ μηχανὴ μόνη τοῦ Ἀτμοδρόμονος ἐκόστισεν 1,800,000 δραχμάς.

§63ΛΕΚΚΑΣ. Διότι ἔγεινεν εἰς τὴν Φραγκιά.

§64ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Καὶ διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ ἡ χειροτέρα μηχανὴ κοστίζει ὑπὲρ τὰς 15,000 λιρῶν.

§65ΛΕΚΚΑΣ. Ὅταν τὰς κάμουν διὰ τὸν ἑαυτόν τους, κοστίζουν ὀλίγον, ὅταν ὅμως διὰ τοὺς ἄλλους, κοστίζουν πολύ.

§66ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Δὲν εἴμεθα δυστυχῶς εἰς κατάστασιν νὰ κατασκευάσωμεν μηχανὰς διὰ μεγάλα πλοῖα.

§67ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐκτιμῶ, κύριε ὑπουργέ, τὰς γνώσεις τοῦ μηχανικοῦ κυρίου Τρικαλιώτου, τοῦ ὁποίου ἀνεγνώσατε τὴν ἔκθεσιν· ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὰ 1868 ὅταν ἐγένετο λόγος περὶ τῆς κακῆς ἀγορᾶς τῶν βαμβακοκαράβων τούτων, ὅπως τὰ ὠνόμασαν τότε οἱ πολιτικοί μας ἀντίπαλοι, ὁ κ. Τρικαλιώτης ὑπέγραψεν ἐπίσης ἑτέραν ἔκθεσιν μετ’ ἄλλων πλειοτέρων τῶν 4 ἢ 5 μηχανικῶν τοῦ ναυτικοῦ καὶ κατὰ τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην καὶ τὸ σκάφος καὶ ἡ μηχανὴ ἦσαν λίαν ἐπισφαλῆ καὶ ὅτι ὀλίγου χρόνου εἶχε ζωὴν ἡ Ἀμφιτρίτη· πῶς τώρα ἡλικιώθη τάχα ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ, (γέλως) καὶ δύναται νὰ ἀνθέξῃ ἐπὶ 10 καὶ ἐπέκεινα ἔτη, ὡς λέγει, ἡ σημερινὴ ἔκθεσις; ἡ καλὴ αὕτη κατάστασις τοῦ πλοίου ἐμὲ μὲ εὐχαριστεῖ, ἀλλ’ ἐν τούτοις παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν, διότι τὴν ἀνέγνωσα, ὅτε τὴν εἶχε καταθέσει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Βούλγαρης θέλων νὰ μᾶς κατηγορήσῃ διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ πλοίου τούτου.

§68ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἐλησμόνησα νὰ προσθέσω μίαν παρατήρησιν ὅτε ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ἐὰν τὴν προσέθετον, δὲν θὰ ἔλεγε τίποτε. Τότε δὲν ἐπρόκειτο, κύριοι, περὶ τοῦ σκάφους ἀφ’ ἑαυτοῦ τῆς Ἀμφιτρίτης, ἐπρόκειτο μόνον ἐὰν ἡ Ἀμφιτρίτη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πολεμικὸν πλοῖον.

§69ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ φέρητε τὴν ἔκθεσιν.

§70ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Φέρω μαζύ μου καὶ τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν, ἀλλ’ ἐπρόκειτο μόνον ἐὰν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πολεμικὸν πλοῖον καὶ ἐὰν ἐνθυμῆσθε εἶχον ἀγορασθῆ καὶ δύω πυρόβολα διὰ νὰ τεθῶσιν ἐπ’ αὐτῆς 180 λιτρῶν. Λοιπὸν τότε ἀληθῶς ἐγνωμοδότησεν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι τὸ σκάφος τῆς Ἀμφιτρίτης ὡς πολεμικοῦ πλοίου δὲν ἐχρησίμευε, διότι ἡ ἐπίθεσις δύο τηλεβόλων 180 λιτρῶν ἔφερεν κίνδυνον. Ἐπρόκειτο περὶ τηλεβόλων 180 λιτρῶν, νῦν δὲν πρόκειται περὶ τούτου· πρόκειται ἐὰν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς θαλαμηγὸς, ὡς ἁπλοῦν ἀτμόπλοιον διὰ τὴν Α. Μ. δὲν πρόκειται νὰ θέσωμεν τηλεβόλα, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐγνωμοδότησε, ἐὰν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πολεμικὸν πλοῖον. Διαφέρει αὐτὸ τὸ ζήτημα τοῦ ἄλλου, διότι γνωρίζετε, ὅτι τὰ συνήθη τηλεβόλα εἶναι 40, 45, 48 καὶ ὄχι 180 λιτρῶν.

§71ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρέπει νὰ φέρητε τὴν ἔκθεσιν· ἐκείνη λέγει καὶ περὶ τοῦ σκάφους καὶ περὶ τῆς μηχανῆς.

§72ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἰδοὺ ἡ ἔκθεσις. Εὐτυχῶς ἐδῶ εἶναι· (ἀναγινώσκει). Τότε ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν τὴν Ἀμφιτρίτην πολεμικὸν πλοῖον καὶ νὰ τῆς θέσωμεν 180 λιτρῶν τηλεβόλα· εἶπε λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο, διότι ἡ κατασκευή των εἶναι κατασκευὴ ταχυπλόων καὶ ὄχι πολεμικῶν πλοίων, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ θέσωμεν τηλεβόλα 180 λιτρῶν· «περὶ δὲ τῆς ἀτμομηχανῆς δὲν ἀποφαινόμεθα· (ἀναγινώσκει τεμάχια τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τῆς 4 Ἰανουαρίου 1868·) «ἐν συνόλῳ νομίζομεν, ὅτι ἡ Ἀμφιτρίτη ὡς ὑπάρχει σήμερον, εὔχρηστος δὲν εἶναι εἰς τὸ πολεμικόν μας ναυτικὸν, δύναται ὅμως νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀπόστολον ταχύπλουν, ἐὰν τοιούτου πλοίου ἀνάγκην ἔχῃ ἡ κυβέρνησις· ἀλλὰ τότε πρέπει τὸ πλοῖον νὰ ἀπαλλαγῇ τοῦ περιττοῦ καὶ ἐπιζημίου βάρους, ὃ ἐπέθηκαν αὐτῷ. Τὰ δὲ πυροβόλα ὡς καὶ ἡ ἀποσκευή των δύναται νὰ χρησιμεύσωσιν ἐπὶ τῶν ἄλλων πλοίων τοῦ στόλου ὡς ῥαβδωτὰ καὶ μεγάλης ὁλκῆς ὅπλα, τῶν ὁποίων δυστυχῶς μέχρι τοῦδε τὸ ναυτικόν μας ἐστερεῖτο.» Δηλαδὴ ἐπρόκειτο ἡ ἔκθεσις νὰ ἀποφανθῇ ἐὰν ἡ Ἀμφιτρίτη ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πολεμικὸν πλοῖον vaisseau de ligne, νῦν πρόκειται ἐὰν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ταχύπλουν, ὡς θαλαμηγὸν, ναὶ ἢ ὄχι· τὸ σκάφος θὰ διαρκέσῃ πλέον τῆς διαρκείας τῶν λεβήτων; ναὶ, καὶ αὐτὸ εἶναι βέβαιον. Ἀλλὰ τώρα, ἐὰν ἡ δαπάνη ᾖναι μικροτέρα, ἂν γείνῃ ἐδὼ καὶ ὄχι εἰς τὴν Εὐρώπην οἱ ἁρμόδιοι λέγουν τὸ ἐναντίον, ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ γνωρίζουν.

§73ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ δώσατέ μοι τὰς ἐκθέσεις αὐτάς. (τῷ δίδονται).

§74ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν ἔκαμε τρεῖς παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου, ὅτι ἡ δαπάνη εἶναι προσθήκη τῶν 130 χιλιάδων δραχμῶν· κύριε ὑπουργὲ, προσθήκη εἶναι τῶν 130 χιλιάδων δραχμῶν καὶ 130 οἱ λέβητες;

§75ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Ὄχι· 130 χιλ. δραχμῶν δι’ ὅλα.

§76ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Δευτέρα παρατήρησις εἶναι ὅτι εἰς τὸν ναύσταθμον ἀνθρώπους δὲν ἔχομεν ἀρκετοὺς, καὶ τρίτη ἄλλη παρατήρησις ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ναυπηγήσωμεν πλοῖα, ἐνᾧ εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἤμεθα καταλληλότατοι. Λέγω λοιπὸν, ἐπειδὴ λέγει ὅτι 130 χιλ. δραχμαὶ δὲν ἤρκεσαν διὰ τὴν ἐπισκευὴν, ἐγὼ λέγω ὅτι θὰ χρειασθοῦν 200 χιλιάδες καὶ ἐπέκεινα, διότι πῶς ἠμπορεῖ νὰ πληρώσωμεν μίαν ἐπισκευὴν καὶ νὰ μὴ δαπανήσωμεν διὰ τὸ σκάφος χρήματα; αὐτὸ εἶναι τῶν ἀδυνάτων ἀδύνατον. Δὲν πιστεύω ὅτι 130 χιλ. δραχμαὶ θὰ ἀρκέσουν, διότι ἄλλοτε ἦσαν ὑπολογισμέναι 110 χιλ. δρ. διὰ τοὺς λέβητας μόνον καὶ 200,000 διὰ τὸ στήσιμον, ἑπομένως τώρα οὔτε 200 χιλ. δραχμαὶ δὲν θὰ φθάσουν. Δὲν πιστεύω δὲ ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν ἐδῶ νὰ κάμωμεν πλοῖα· λέγω ὅτι εἴμεθα εἰς κατάστασιν, καὶ ὅταν γείνῃ τὸ πλοῖον ἐδῶ θὰ δοθῇ εἰς ἀνθρώπους, ἐὰν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ κάμῃ δι’ ἐργολαβίας ἢ νὰ μένῃ εἰς τὸν ναύσταθμον νὰ τὸ κατασκευάσουν· εἶναι ἀληθὲς, καὶ, καθὼς βλέπω ἀπὸ τοὺς προϋπολογισμοὺς, ὅτι τὸ προσωπικὸν τοῦ ναυστάθμου ἦτο πάντοτε ὀλίγον· ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἔχω καὶ μίαν ἄλλην πληροφορίαν, καὶ ἐδῶ θὰ ἔλθῃ ἡ περίστασις νὰ τὴν συζητήσωμεν, ὡς ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς μὲ εἶπεν, ὅτι ἐδαπανῶντο εἰς ὑπεραρίθμους κατὰ μῆνα δραχ. χίλιαι καὶ διέταξε καὶ ἔπαυσαν οἱ ὑπεράριθμοι. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι δαπανῶνται χρήματα εἰς μάτην, καὶ ἐνῷ δαπανῶνται χρήματα δὲν γίνεται τίποτε. Ἐδοκιμάσθη, εἶπεν ὁ ὑπουργὸς, τὸ πλοῖον δι’ ἑκατὸν ὀγδοήκοντα λιτρῶν σφαίρας καὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀνθέξῃ, καὶ διὰ τέσσαρα πυροβόλα· ἀλλ’ ἠξεύρετε τί; καὶ δὲν εἶναι καλλίτερα νὰ κάμωμεν ἓν πλοῖον ξύλινον νὰ ἔχωμεν πάντοτε πυροβόλα μέσα εἰς κάθε ἀνάγκην καὶ νὰ τὰ ἔχωμεν καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου; Ἐγὼ λέγω ὅτι εἶναι πολὺ καλλίτερα νὰ ἔχῃ καὶ πυροβόλα καὶ νὰ ᾖναι καὶ χρήσιμα εἰς κάθε περίστασιν. Πρέπει νὰ κάμωμεν ἓν πλοῖον διὰ πᾶσαν περίστασιν· ἂς ᾖναι καὶ μικρὸν, τὸ ὁποῖον νὰ ᾖναι καὶ πολεμικὸν καὶ νὰ χρησιμεύῃ καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς κυβερνήσεως· ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν πλοῖον. Ἐγὼ, κύριοι, ὅταν ἀπεφασίσθη ἡ Ἀμφιτρίτη διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Βασιλέως, δυσηρεστήθην· ἐὰν μοῦ ἐζητοῦσαν γνώμην, ἐγὼ δὲν θὰ τὴν ἔδιδα νὰ ἀναβαίνῃ ὁ Βασιλεὺς ἐπ’ αὐτῆς· ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἓν ἄλλο πλοῖον ἰσχυρότερον καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν καταλληλότερον. Διὰ τοῦτο δὲν ἐγκρίνω τὴν πίστωσιν αὐτὴν καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου νὰ μὴν ὑπάγῃ εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ δαπανήσωμεν τὰ χρήματα αὐτὰ ἐκεῖ, ἀλλὰ νὰ ἀρχίσωμεν νὰ κάμνωμεν τὴν ναυπηγίαν μας εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε. Εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω, ὅτι ὁ μηχανικὸς Κ. Τρικαλιώτης εὑρίσκεται εἰς μεγάλην ἀντίφασιν μὲ τὸν ἑαυτόν του, διότι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως καὶ τῶν δύω ἐκθέσεων ἐξάγεται, ὅτι κατὰ μὲν τὴν πρώτην ἔκθεσιν, τὸ σκάφος τῆς Ἀμφιτρίτης εἶναι «ἐκ προκαταβολῆς πάντη ἀνίσχυρον» οὕτω πως ἐκφράζεται ἡ ἐπιτροπή, προσθέτει δὲ «καὶ μάλιστα διὰ πολεμικὴν χρῆσιν» τοῦτο δὲ δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ πλοῖον εἶναι ἰσχυρὸν ἐν γένει, ὅπως διατείνεται ὁ κύριος Τρικαλιώτης ἐν τῇ δευτέρᾳ αὑτοῦ ἐκθέσει, εἰς ἣν ἀναφέρει, πρὸς τοῖς ἄλλοις, ἵνα ὑποστηρίξῃ τὸ ἰσχυρὸν τοῦ πλοίου, ὅτι τὸ πάχος τῶν ἐλασμάτων εἶναι 3 μέχρι 5 δακτύλων, καὶ ὅτι τὰ ἐλάσματα ταῦτα εἶναι ἐκ χάλυβδος κτλ. αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα τ’ ἀπέκτησεν ἡ Ἀμφιτρίτη τώρα καὶ τότε δὲν τὰ εἶχεν; Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ πῶς ἄνδρες ἐπιστήμονες τολμοῦν νὰ θέτουν τὰς ὑπογραφάς των εἰς ἔγγραφα δι’ ὧν ἀναιροῦν τὰ προηγούμενα· φαίνεται ὅτι καὶ ἡ ἐπιστήμη τῶν μηχανικῶν μας εἶναι ἐλαστική, καὶ τὸ μὲν ἀνίσχυρον πλοῖον δύνανται νὰ τὸ παραστήσουν ὡς ἰσχυρὸν, τὸ δὲ ἰσχυρὸν ὡς ἀνίσχυρον κατὰ τὰς περιστάσεις, ὅπως συμφέρει εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἡμέρας, διότι τότε δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ πλοίου ἀλλὰ περὶ κατακρίσεως τῶν προσώπων ἅτινα ἠγόρασαν τότε τὸ πλοῖον.

§78ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Τὸ πνεῦμα τῆς ἐκθέσεως δὲν εἶναι ὅπως εἴπατε, ἀλλὰ διαφορετικόν.

§79ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι· προκειμένου περὶ δαπάνης καὶ μάλιστα δαπάνης ἀπὸ πτωχοὺς, ὀφείλει πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ ἐρευνήσῃ τὶς καὶ ἀνεύρῃ τὰς πραγματικὰς βάσεις ἐφ’ ὧν αἱ δαπάναι θὰ στηριχθῶσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑπονοίας. Τὸ προκείμενον ζήτημα δυστυχῶς προβαίνει νὰ γείνῃ σκανδαλῶδες. Ἤρχισε κἄπως νὰ φαίνηται ἡ κρίσις, ἤρχισε κἄπως νὰ γίνηται χρῆσις προσώπων, ἀντιπαραθέσεις ἀτόμων πολλῶν ἢ ἑνός. Σᾶς παρακαλῶ, τὸ τοιοῦτον πρέπει νὰ σταματήσῃ· μὴ σᾶς φαίνηται παράξενον, κύριοι, διότι ἔγεινε σήμερον, τοιαύτη ἡ τακτική μας ἐν Ἑλλάδι· μὴ ἀπορῆτε βλέποντες ἀντιφατικὴν ἔκθεσιν ἑνὸς ὑπαλλήλου· τὶ νὰ σᾶς κάμῃ αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος; ἐγὼ κἄτι ἄλλο ἐπερίμενα νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν καὶ οὐχὶ τὴν ἔκθεσιν ἑνὸς ὑπαλλήλου. Δὲν ἔχουν δίκαιον, ὁμολογῶ, καὶ ἴσως σφάλλω εἰς τὴν κρίσιν μου, οὐχ ἧττον ὅμως ὡς βουλευτὴς, ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν, νὰ μάθω τὶ λέγεται περὶ διαρκείας, καὶ ἐὰν τὸ πλοῖον αὐτὸ ᾖναι εἰς καλὴν κατάστασιν, καὶ οὐχὶ ν’ ἀναγνωσθῶσι δύο ἔγγραφα εἰς ἓν κοινοβούλιον, καὶ ὁ εἷς νὰ λέγῃ, εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ζήσῃ πέντε ἔτη, καὶ πέντε νὰ λέγουν, εἶναι ἀδύνατον. Αὐτὸ δὲν τὸ εὑρίσκω σωστὸν, ἄλλο θέλω νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν, καὶ δὲν δίδω μεγάλην προσοχὴν εἰς τὰς ἐκθέσεις· καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐὰν ἐρωτήσητε, ἐὰν ἔχωμεν τηλεβόλα καὶ ὅπλα, θὰ σᾶς φέρῃ ἐκθέσεις αἱ ὁποῖαι νὰ περιέχουν πολλὰ, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε ὅτι ἐκτὸς τῶν νέων κανονοστοιχιῶν, ἐκτὸς τῶν τελευταίων ὅπλων τὰ ὁποῖα ἐλάβετε, τίποτε ἄλλο δὲν ἔχετε· τὰ πάντα εἶναι ἄχρηστα· καὶ ἐὰν ἐρωτήσῃ τις τοὺς εἰδικοὺς, θὰ ἴδητε ἀπὸ τὰς καταστάσεις, τόσα εὑρίσκονται εἰς Πάτρας τηλεβόλα, τόσα εἰς Ῥίον, τόσα εἰς Ἀντίῤῥιον· καὶ θὰ σᾶς φέρουν ἕνα ἀριθμὸν δὲν ἠξεύρω πόσον. Δὲν πρέπει νὰ ἀρνώμεθα τὰς πληροφορίας ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς, διότι, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, τὶ νὰ σᾶς κάμῃ ὁ ἀξιωματικὸς ὅταν τοῦ ζητῇ αὐτὸ ὁ ὑπουργὸς, ἡ ὑπηρεσία, ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας; Πρέπει νὰ ἤμεθα δίκαιοι, δὲν πρέπει νὰ βασανίζωμεν πολὺ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι αὐτὸ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ταχύπλουν καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Α. Μ. ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν βιασθῇ νὰ κινήσῃ μὲ ὅλον τὸν στόλον καμμίαν ἡμέραν πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς Ἀμφιτρίτης. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἀποφασίσωμεν, καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον ναύαρχον, νὰ κατασκευάσωμεν ἓν πλοῖον διὰ τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα· καὶ μ’ ὅλην τὴν πτωχείαν τοῦ λαοῦ 700 ἢ 800 χιλιάδες ἐὰν ἐξοδευθῶσι πρὸς κατασκευὴν ἑνὸς πλοίου δὲν βλάπτει, διότι οὕτως ἀποφεύγομεν τὸν κίνδυνον. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, ἂν καὶ φίλος μου, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς εἶναι συνάδελφός μου, ὡς βουλευτὴς, καὶ ὁ κ. Τρικαλιώτης εἶναι συμπολίτης καὶ φίλος μου, ἀλλὰ φίλος μὲν Πλάτων, φιλτάτη δὲ ἡ ἀλήθεια, καὶ δὲν δύναμαι νὰ παραχωρήσω αὐτὸ τὸ δικαίωμα, διότι πᾶς Ἕλλην ἔλαβε πεῖραν ἀρκετὴν τῶν τοιούτων· ἀπὸ τὸ κακὸν παρελθὸν ὅπερ ὀλίγου δεῖν νὰ καταστρέψῃ τὴν Ἑλλάδα.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, δὲν εἶναι τόσον εὔκολον νὰ δίδωμεν χρήματα, ὅσον νὰ λέγωμεν λέξεις· ὅλα εὔκολα εἶναι νὰ τὰ λέγωμεν ὅτι δὲν χρειάζονται μάλιστα 800 χιλ. δραχμαί, ἓν ἑκατομμύριον· τὸ δύσκολον ὅμως εἶναι νὰ δώσωμεν χρήματα, διότι δὲν τὰ ἔχομεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν, κύριοι, οὔτε νὰ δώσωμεν ἑκατομμύρια, οὔτε νὰ κατασκευάσωμεν πλοῖα, ἀφοῦ μάλιστα τὰ πλοῖα τὰ ὁποῖα ἔχομεν τὰ θέτομεν εἰς ἀργίαν, καθὼς θέλετε ἰδεῖ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὰ θέτομεν εἰς ἀργίαν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ τὰ συντηρήσωμεν, θέλομεν τὰ βάλει δὲ εἰς ἐνέργειαν, ὅταν εὐπορήσωμεν. Κύριοι, ὑπάρχει ἀμφισβήτησις μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν· οἱ μὲν λέγουσιν ὅτι τὰ πλοῖα αὐτὰ δὲν εἶναι χρήσιμα, οἱ δὲ ἰσχυρίζονται τὸ ἐναντίον· ποῖον τὸ ἀληθές; ἄλλοτε κατηγόρησαν τὰ πλοῖα ὁρμώμενοι ἐκ τῶν ἰδεῶν αἱ ὁποῖαι διεδόθησαν τότε. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι κατεκρίνοντο τὰ πλοῖα αὐτὰ ὄχι διὰ νὰ κατακριθῶσιν αὐτὰ, ἀλλὰ διὰ νὰ κατακριθῶσι τὰ πρόσωπα· διότι πολλάκις τοιοῦτον λαμβάνει χώραν, ἀποβλέπει τὰ πρόσωπα μᾶλλον καὶ οὐχὶ τὰ πράγματα. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἤκουσα τότε ἀπὸ ἕνα ἀξιωματικὸν ὅτι ἀξιωματικοί μας διέδιδον ὅτι ἦτον ἐπικίνδυνον νὰ ῥίψουν τὸ κανόνι ἀπὸ τὸ πλοῖον τῆς Ἀμφιτρίτης, ἐν ᾧ πολὺ καλὰ ἐῤῥίφθη ἔπειτα τὸ πυροβόλον καὶ ἀπεδείχθη ὅτι πολὺ καλὰ ἀντεῖχεν τὸ πλοῖον.

§81ΛΕΚΚΑΣ. Τόση ἔλλειψις γενναιότητος!

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐρωτήσατε νὰ μάθητε, ὅτι ἐφοβοῦντο τινὲς νὰ ῥίψουν τὸ κανόνι, διότι ὑπέθετον, ὅτι ἅμα ῥίψουν τὸ κανόνι τῆς Ἀμφιτρίτης ἤθελε ναυαγήσει, καὶ ἔλαβον καὶ τοῦτο ὡς ἀφετηρίαν τότε νὰ δυσφημίσουν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως.

§83ΛΕΚΚΑΣ. Ἔπρεπε νὰ τοὺς βάλετε εἰς ἀπόταξιν.

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ἤμην τότε ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, θὰ τὸ ἔπραττον. Λοιπὸν, κύριοι, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἡ ἀμφισβήτησις ἂν ἀπεφασίσθη, ἐγὼ ὁ μὴ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπεφάσισα νὰ ζητήσω πληροφορίας ἀπὸ τὸν μηχανικὸν περὶ οὗ πρόκειται· τὸν εἶδον, διότι ἔχω τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τὸν βλέπω συνεχῶς εἰς τὴν οἰκίαν μου, καὶ ἐζήτησα τὴν γνώμην του, διότι εἶχον ἀνάγκην πληροφοριῶν πρὶν θέσω τὴν ὑπογραφήν μου εἰς τὴν πίστωσιν. Ὁ ἄνθρωπος οὗτος, εἰς τὸν χαρακτῆρα καὶ τὴν τιμὴν τοῦ ὁποίου ἔχω πλήρη πεποίθησιν, φιλικῶς ἀποκρινόμενος ἄνευ οὐδεμιᾶς πιέσεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς προτροπῆς, δίδων ἐκ καρδίας συμβουλὴν φιλικὴν, μᾶς εἶπεν δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ πλοῖον εἶναι ἄχρηστον, εἶναι ἰσχυρότερον ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα πλοῖα τοῦ εἴδους του καὶ θὰ ἀνθέξῃ πλέον τῶν ὀκτὼ ἐτῶν ἢ τοὐλάχιστον θὰ καταλύσῃ τοὺς λέβητας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, καὶ τοὺς ὁποίους προτίθεσθε νὰ θέσητε· μὴ πιστεύσητε ὅ,τι σᾶς λέγουν· τὸ πλοῖον δὲν εἶναι ἄχρηστον καὶ ἐπικίνδυνον, ἠμπορεῖτε ἀφόβως νὰ θέσητε νέους λέβητας, διότι εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ ἐπιζήσῃ τῶν λεβήτων. Συνεπείᾳ τῶν πληροφοριῶν ὄχι μόνον αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ διαφόρων ἄλλων εἰδικῶν προσώπων βεβαιούντων, ὅτι τὸ πλοῖον δὲν εἶναι εἰς ἣν κατάστασιν ἰσχυρίζονται, ὅτι θὰ ἐπιζήσῃ τῶν λεβήτων, καὶ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιφορτισμένον, ἀπεφασίσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὴν πίστωσιν καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐπιψήφισίν της. Ἐὰν, κύριοι, αὐτὸ τὸ πλοῖον θέσωμεν εἰς ἀργίαν, ἄλλο πλοῖον δὲν ἔχομεν νὰ ἀντικαταστήσωμεν, διότι κανὲν δὲν ἦτον δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν προωρισμένον· τὰ πολεμικὰ πλοῖα δὲν ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν, πολὺ δὲ δυσκόλως θὰ κατορθώσωμεν νὰ κατασκευάσωμεν νέον εἰς τὸν Ναύσταθμον, μάλιστα τόσον συντόμως ὅσον τινὲς πιστεύουν. Ἰδοὺ διατί πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ παραδεχθῇ τὴν πίστωσιν.

§85Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. (ὑπουργὸς Ναυτικῶν). Ὑπῆρχεν ἰδέα, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς, ἀρχικὴ νὰ γείνῃ νέον πλοῖον, ἐσκέφθην ὅμως, ἐπειδὴ τὰ οἰκονομικά μας δὲν εἶναι θαλερὰ, δι’ αὐτὸ τὸ ἔτος ἐσκέφθην, ἐὰν ἦτο δυνατὸν αὐτὸ τὸ πλοῖον νὰ χρησιμεύσῃ. Ἠρώτησα κατ’ ἄτομον ὅλους τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσουν πληροφορίας καὶ ὅλοι ἐβεβαίωσαν, ὅτι τὸ πλοῖον τοῦτο δύναται πολὺ καλὰ διὰ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἤδη προσδιωρίσθη, δηλαδὴ ὡς θαλαμηγὸν, νὰ χρησιμεύσῃ 6, 7 καὶ 8 ἔτη. Ὁ κ. Τρικαλιώτης, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος κ. Κουμουνδοῦρος, εἶναι πολὺ ἔντιμος· μετέβη πολλάκις εἰς τὴν Ἀμφιτρίτην καὶ ἐξήτασε τὸ πλοῖον· συνενοήθη μὲ τὸν κ. πρωθυπουργὸν καὶ ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς κίνδυνος καὶ δύναται πολὺ καλὰ νὰ χρησιμεύσῃ. Ἐγένετο παρεξήγησις τῆς πρώτης ἐκθέσεως. Τότε ἐπρόκειτο περὶ πολεμικῆς ὅλως διόλου κατασκευῆς τῆς Ἀμφιτρίτης, ἐπρόκειτο περὶ τηλεβόλων 180 λιτρῶν τὰ ὁποῖα πρώτην φορὰν ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐγένετο χρῆσις ποτέ. Βεβαίως τότε ὀρθῶς εἶπον οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ, ὅτι τὸ πλοῖον δὲν ἐγένετο δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν, καὶ ὑπῆρχε φόβος μήπως δὲν ἀνθέξῃ. Ἀπὸ τὸ 1867 γίνεται χρῆσις τῆς Ἀμφιτρίτης καὶ μ’ ὅλα ταῦτα οὐδέποτε ἔπαθέ τι, τοὐναντίον μάλιστα κατὰ τὰς τελευταίας τρικυμιώδεις ἡμέρας, ὅτε ἡ Α. Μ. μετέβη, ὡς ἐνθυμοῦμαι, εἰς Βόνιτζαν, ὅτε ἦτο ὁ πλέον ἐπικίνδυνος καιρὸς, ἡ Ἀμφιτρίτη ἔκαμε τὸν γύρον τῆς Πελοποννήσου καὶ δὲν ἔπαθε τίποτε.

§86ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐγύρισε τὴν πρώτην φοράν.

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅλα τὰ πλοῖα ἐμποδίζονται ἀπὸ τὸν καιρόν.

§88ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Λέγω ὅτι ἔκαμε τὸν γύρον, ὅταν ἄλλα ἀτμόπλοια ἐκινδύνευσαν, ὅταν πολλὰ πλοῖα ἐναυάγησαν. Λέγω δὲ ὅτι ἐσυμβουλεύθην, ὅσους ἠδυνάμην νὰ συμβουλευθῶ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ὅλοι ἀπεφάνθησαν ὅτι τὸ πλοῖον δύναται νὰ ἀνθέξῃ, καὶ ὅτι οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, διότι ἐὰν ὑπῆρχεν ὁ ἐλάχιστος κίνδυνος, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι θὲν ἠθέλαμεν ποτὲ τὸν ἀναδεχθῆ.

§89ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι, καὶ ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι ἐπικίνδυνον εἶναι αὐτὸ τὸ πλοῖον, διότι τὸ ἤκουον· ἀφοῦ ὅμως οἱ κύριοι λέγουν ὅτι εἶναι προσωπικόν τι, ζηλεύουν δηλαδὴ ἐκεῖνον ὅπου εἶναι μέσα, οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι, εἶναι ἀντιπρόσωποι αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἀφοῦ ἐπισήμως ἐξέθεσαν, ὅτι εἶναι ἀσφαλὲς, δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ συνηγορήσω καὶ ἐγὼ, ἀλλ’ ἡ εὐθύνη ἂς ᾖναι δι’ ἐκείνους.

§90ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ Κ. Κρεστενίτης ἐπροχώρησεν εἰς κάτι τι. Ὁ λόγος ἦτο νὰ μὴ γείνῃ προσωπικὸν, εἰ δὲ, ἂν θέλητε, ἐγὼ ἔχω μίαν μικρὰν ἐρώτησιν. Τὸ ἀνώτατον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον κάμνει χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ πλοίου εὐτυχῶς εἶναι ναυτικὸς, νομίζει ὅτι εἶναι ἀσφαλές;

§91ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Μάλιστα· καὶ δὲν δέχεται μάλιστα εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις νὰ γείνῃ μεγαλείτερον.

§92ΛΕΚΚΑΣ. Τότε καλῶς ἔχουσι τὰ πάντα.

§93ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ἀπ’ αὐτὴν τὴν πίστωσιν ἡ ὁποία ἐζητήθη θὰ τελειώσῃ ἢ θὰ ἐξοδευθοῦν καὶ ἄλλα;

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξοδεύσωμεν περισσότερον.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πλέον ἀντίῤῥησις;

§96ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐγερθῶσιν· (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) Παρεδέχθη τὸ ἄλλο νομοσχέδιον.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου ε. ε. Ἄρθρον 1. Διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῶν μηνῶν Ἰανουαρίου καὶ Φεβρουαρίου ε. ε. καὶ εἰς λογαριασμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1871 χορηγεῖται εἰς τὴν Κυβέρνησιν πίστωσις ἴση πρὸς δύο δωδεκατημόρια τοῦ ὑποβληθέντος ἤδη προϋπολογισμοῦ ἐνεστῶτος ἔτους. Ἄρθρον 2. Ἡ κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα διανομὴ τῆς ἀνωτέρω πιστώσεως ἐνεργηθήσεται ἐπὶ τῇ βάσει χρηματικῶν αἰτήσεων τῶν ἁρμοδίων ὑπουργείων, ἐγκεκριμένων παρὰ τοῦ Βασιλέως.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, εἶναι πρώτη καὶ τελευταία ἀνάγνωσις, διότι πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ. Εἶναι παρατήρησις εἰς τὴν ἀρχήν;

§99ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ καθέκαστα;

§101ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου;

§103ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐγένετο δεκτόν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως περὶ διανομῆς καὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§105ΛΕΚΚΑΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§106ΠΑΡΙΣΣΗΣ (γραμματεύς). Ἡ ἀρχὴ ἐγένετο δεκτή. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Τσιριμῶκος).

§107ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς χθὲς ἔκαμε μίαν ἐκτεταμένην εἰσήγησιν καὶ ἀνεχωρήσαμεν χωρὶς νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχή. Εἶναι ἀληθές, κ. ὑπουργέ;

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχή.

§110ΛΕΚΚΑΣ. Πρὶν προβῶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς γνώμης μου ἐπὶ τῆς ἀρχῆς παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μοὶ δώσῃ δύω πληροφορίας, πρῶτον ἐὰν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν τῶν ὁποίων ζητεῖται σήμερον ἡ διάθεσις ὑπάρχουν διαγράμματα, σχέδια, εἴτε ὁλικά, εἴτε μερικά, κατ’ ἐπαρχίας εἴτε κατὰ χωρία, εἴτε ὅ,τι ἔχει· δεύτερον πόσον προσωπικὸν γεωμετρῶν ἔχει νὰ διαθέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τόσον τοῦ παρόντος, νόμου ὡς καὶ τὸν νόμον τῶν φυτειῶν, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσαμεν.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν συντόμῳ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανὲν κτηματολόγιον οὔτε σχέδιον, οὔτε διάγραμμα περιλαμβάνον ὅλας τὰς ὑπαρχούσας ἐθνικὰς γαίας· δεύτερον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ προσωπικὸν τῶν γεωμετρῶν, ἔχομεν ἕνα ἀρκετά μεγάλον ἀριθμὸν εἰς ἐνέργειαν, 20 πρόσωπα, καὶ ἐν ἀνάγκῃ θέλομεν τὰ ἀναβιβάσει εἰς 30.

§112ΛΕΚΚΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εἶχε τὴν καλωσύνην, εὐθὺς νὰ μᾶς δώσῃ τὰς ὁποίας ἐζήτησα πληροφορίας· προβαίνω. Κατ’ ἐμὴν κρίσιν, κύριοι, ὁ περὶ οὗ πρόκειται νόμος κατ’ ἀρχὴν, ἐὰν δὲν τὸν νομίσητε ἄξιον ἀποβολῆς, τοὐλάχιστον νὰ περιορισθῆτε ἀντὶ τῆς ἀποῤῥίψεως, εἰς τὴν ἀναβολήν. Ὕστερον ἀπὸ τὴν σπουδαίαν, ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικὴν χθεσινὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, βεβαίως πᾶς τις ἐνόμιζεν, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι ἡ ἀλήθεια αὐτὴ προσωποποιημένη. Καὶ ἐγὼ αὐτός, ὅταν μετὰ προσοχῆς ἠκροώμην τὸν κ. ὑπουργὸν, ἔλεγον, βεβαίως δὲν ἐπιδέχονται ἀντιῤῥήσεις τὰ λεγόμενα ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν, ὑπὸ ἔποψιν σειρᾶς ἐθνικῆς ἱστορίας καὶ νομοθετημάτων σχετικῶν πρὸς τὰς εὐρωπαϊκὰς μεγάλας δυνάμεις. Ὅτε ὅμως ἀπεχώρησα εἰς τὸ γραφεῖον μου, καὶ ὡς ἄνθρωπος μὲ τὴν μικράν μου κεφαλὴν ἐσκέφθην ὀλίγον ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, ἐσχημάτισα κάποιας ἰδέας, τὰς ὁποίας τολμῶ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν πεφωτισμένην καὶ πεπειραμένην κρίσιν σας, καὶ πιστεύω νὰ τύχω τῆς εὐμενείας σας τοὐλάχιστον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ναί, κύριοι, ἅπασαι αἱ νομοθετικαὶ συνελεύσεις, ἅπασαι αἱ συνελεύσεις τοῦ ἔθνους, ἀφότου ὁ πλάστης ἐνέβαλεν εἰς τὸν νοῦν τοῦ Ἕλληνος τὴν ἰδέαν τῆς ἐλευθερίας του, τὸν μόνον πόθον εἶχον πῶς νὰ κάμουν τὸν Ἕλληνα κτηματίαν, πῶς νὰ καταστήσουν τὸν Ἕλληνα γεωργόν. Οἱ ἔνδοξοι γονεῖς μας δὲν ἦσαν μόνον στρατιῶται, δὲν ἦσαν μόνον ἄνθρωποι τοῦ ὅπλου, καίτοι οἱ πλεῖστοι αὐτῶν ἀμαθεῖς· ἡ φύσις τοῖς εἶχε δώσει μίαν δύναμιν, οὕτως εἰπεῖν, πλαστουργικὴν, μίαν δύναμιν μεγαλουργὸν, καὶ ἐνῷ ἀρχιερεῖς μὲ τὸν δαυλὸν τοῦ ἐσταυρωμένου εἰς τὴν χεῖρα καὶ στρατηλάται μὲ τὰ ὅπλα ἐπολέμων τοὺς Τούρκους, ἔξαφνα ὑπὸ τὰς Κυτρέας, τὸ Ἄργος, τὸ Ἄστρος, τὴν Τροιζῆνα, τὸ Ναύπλιον ἐσυζήτουν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἐπεθύμουν τοὺς Ἕλληνας γεωργούς. Βεβαίως καὶ ἡμεῖς, καίτοι νάνοι ἀπέναντι αὐτῶν, ὀφείλομεν ὡς πρόγραμμά μας τὸ ἴδιον νὰ ἐπιζητήσωμεν, καὶ αἱ παρελθοῦσαι Βουλαί, βεβαιωθῆτε, τὸν αὐτὸν πόθον εἶχον· ἂς μὴ ἀδικήσωμεν οὐδένα· ἀλλ’ εὑρέθησαν νομίζω καὶ αὐταὶ εἰς τὴν δεινὴν θέσιν εἰς ἣν εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς σήμερον. «Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ νόμος αὐτὸς, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.» Τὸ ἴδιον λέγομεν καὶ ἡμεῖς σήμερον Διατί τὸ μέγα ἔθνος τῶν Πρώσσων μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἐκτάκτων ἀνθρώπων ἐπιβαλλόντων εἰς τοὺς ἰσχυροὺς, νόμους λαμπροὺς, ἐσχημάτισε τὸν κόσμον γεωργικόν; Ναί, φίλε μου κ. ὑπουργέ, ἀλλ’ ἐὰν ἐγὼ ὁ στρατιώτης σᾶς εἴπω σήμερον λάβετε τὸν ὡραῖον νόμον τοῦ στρατοῦ τῆς Πρωσσίας νὰ τὸν ἐφαρμόσητε εἰς τὴν Ἑλλάδα, πιστεύσατέ μοι, ὅτι ἐὰν τὸ κάμητε θὰ γελάσουν μὲ σᾶς καὶ μὲ ἐμὲ καὶ οἱ λίθοι αὐτοί. Ἐὰν εἴπητε ὅτι ὁ ποιμὴν τοῦ Καρπενησίου, ὁ χωρικὸς τοῦ Μενιδίου ἢ τῶν Καλαβρύτων, δὲν ἠξεύρω ποῖος, πρέπει νὰ ἀπαχθῇ εἰς τὴν Landwehr καὶ Landsturm, θὰ γελάσουν. Ἀπαντῶ· τὰ νομοθετήματα ἑνὸς ἔθνους δὲν μεταφυτεύονται εἰς ἓν ἄλλο, διότι ἂν ἐκεῖ δίδουν λαμπροὺς καρποὺς, ἐδῶ παρέχουν ἐλεεινοὺς ἢ ἀθλίους. Μόνον οἱ ἑλληνικοὶ νόμοι καὶ ὄχι ὅλοι, ἀλλ’ ἐκεῖνοι τοῦ Σπαρτιάτου ἐκείνου νομοθέτου, καὶ ἐκεῖνοι τοῦ Ἀθηναίου, ὅπου καὶ ἂν ἐπῆγαν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα ἠμπόρεσαν νὰ ῥιζώσουν, διότι φαίνεται ὅτι ἦσαν ὑπεράνθρωποι, θεῖοι νόμοι, ὅπου ἐπῆγαν ἐῤῥίζωσαν καὶ ἔφερον καρπούς. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ ἓν νομοθέτημα δι’ οὗ νὰ ἐστενοχώρει, ἢ κάπως νὰ ἐβίαζε τὸν μεγαλοκτηματίαν συνάδελφόν μου κ. Σκαρλάτον νὰ παραχωρήσῃ γαίας εἰς τοὺς χωρικοὺς Μενιδιάτας νὰ γείνουν γεωργοὶ ἤθελον τὸν εὐχαριστήσει, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατόν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγεινεν εἰς τὴν Πρωσσίαν δὲν γίνεται οὔτε εἰς τὸν κ. Σκαρλάτον, οὔτε εἰς τὸν κ. Πετιμεζᾶν, ἢ εἰς τὸν φίλτατον κ. Χατζίσκον ὁ ὁποῖος ἀναγινώσκει ἐκεῖ. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γείνῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι εἶναι εὔκολον τῇ Πρωσσίᾳ. Τί μᾶς εἶπον αἱ κατὰ καιροὺς συνελεύσεις; θέλομεν τὸν Ἕλληνα, τὸν Πελοποννήσιον, τὸν Στερεοελλαδίτην, τὸν Αἰγαιοπελαγίτην καὶ τὸν Ἑπτανήσιον καὶ πάντας τοὺς Ἕλληνας θέλομεν νὰ κάμωμεν κτηματίας. Ὁ παρὼν νόμος δὲν κάμνει τὸν Ἕλληνα κτηματίαν, κάμνει μίαν τάξιν μόνον, τὴν γεωργικήν· καὶ τί ἀκόμη τὸ χειρότερον; ὄχι ἅπασαν τὴν γεωργικὴν τάξιν, διότι ἂν ἦτο καὶ αὐτὸ, ἤθελον ὑποχωρήσει, ἀλλὰ μόνον κάμνει ἐκείνους κτηματίας, ὅσοι τυχαίως ἔχουν εἰς τὰς ἐπαρχίας των ἐθνικὰς γαίας, διὰ δὲ τοὺς λοιποὺς δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ὅπερ νὰ λάβωσι. Τὸ νὰ ἀφήσωμεν λοιπὸν ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, ἅπασαν τὴν γεωργικὴν τάξιν καὶ σκεφθῶμεν μόνον περὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως ἐκείνων τῶν μερῶν εἰς ἃ ὑπάρχουν ἐθνικαὶ γαῖαι, καὶ εἰς ἃ ἔχουν κατοχὰς, δὲν εἶναι, μοὶ φαίνεται, οὔτε δίκαιον, οὔτε ἐκπληροῦμεν τὴν ἐντολὴν καὶ τὴν διαθήκην τῶν γονέων μας. Μᾶς εἶπε προσέτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὁ περὶ φαλαγγιτῶν νόμος, ἄριστος, ἔδειξεν εἰς τὴν ἐφαρμογήν του τὸ πλημμελές.

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ προικοδοτήσεως.

§114ΛΕΚΚΑΣ. Περὶ προικοδοτήσεως διὰ φαλαγγιτικῶν γραμματίων.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· περὶ προικοδοτήσεως πολιτικῆς.

§116ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ περὶ προικοδοτήσεως τῶν ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν νόμος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι ἠξεύρει κάλλιον ἐμοῦ ὁ κ. ὑπουργός, εἰς πολλὰ μέρη ὅπου ὑπάρχουν ἐθνικαὶ γαῖαι ὅλοι εἶχον κατοχήν, καὶ ὡς ἐκ τούτου πόσα συνέβησαν. Ἀκόμη ὁ νόμος τῶν φαλλαγγιτῶν, αὐτὸς φαίνεται εἶχε τὸ γενικὸν ἁμάρτημα τῶν ἀγωνιστῶν καὶ δι’ αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ καταστραφῶσιν ἐντελῶς· εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἐδόθη ἓν γραμμάτιον χάριν παιδιᾶς, χάριν ἐμπαιγμοῦ. Ἐνῷ μὲ τὴν μία χεῖρα μία Κυβέρνησις ἐφαίνετο γενναία, εὐγενὴς, παρέχουσα εὐγνωμόνως τὸ ὀφειλόμενον δῶρον, μὲ τὴν ἄλλην χεῖρα ἔγραφε εἰς τὸν ἔφορον· πρόσεξε, ὁ γεωμέτρης νὰ μὴ καταμετρήσῃ καλλιεργημένην γῆν, οὔτε εἰς κατοχήν.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νόμος τὸ ἀπηγόρευσε τοῦτο, δὲν ἔγραψεν ὁ ὑπουργὸς ἰδιαιτέρως.

§118ΛΕΚΚΑΣ. Λοιπὸν ἕνας νόμος στραβός, κατόπιν ἄλλος νόμος στραβότερος. Δὲν ἔπταιεν ὁ νόμος· ὁ νόμος ἦτο κάλλιστος, ἂν δὲν ἐπήρχετο εἴτε ἄλλη διάταξις, εἴτε νόμος διαβολικός, θὰ ἦσαν μεταξὺ αὐτῶν τῶν δυστυχῶν ἀγωνιστῶν τοὐλάχιστον 5000 κτηματίαι. Ἐγὼ ἄλλοτε ἐχρημάτισα καὶ γεωμέτρης, τότε ἦλθον 100 ἀγωνισταί, διότι τοὺς ἐπόνουν, εἰς τὰς Θήβας καὶ τὴν Λεβαδείαν· μετέβην εἰς 50 μέρη πρὸς ἐξαργύρωσιν ἑνὸς γραμματίου 3000 δραχμῶν· 15 ἡμέρας εἰργάσθην, καὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ φέρω ἀποτέλεσμα· εἰς τὸ ἓν χωρίον ὑπῆρχε κατοχή, εἰς τὸ ἄλλο χωρίον καλλιεργημέναι αἱ γαῖαι, λοιπὸν ποῦ νὰ ὑπάγῃ ὁ δυστυχὴς φαλαγγίτης; Ἐπήγαινε εἰς τοὺς ἐφόρους, τοὺς ἰσχυρούς, τοὺς προύχοντας, τοὺς τοκογλύφους καὶ ἐτελείονε τὸν λογαριασμὸν αὐτοῦ μὲ κακοῦργον ἐκπεσμόν, καὶ ἐσχημάτιζεν τοιουτοτρόπως ἐλεεινὸν καὶ ἄθλιον τὸ τέλος του... Ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι τὰ πάντα κακῶς ἔχουν· θέλω ἀκόμη νὰ εὐχαριστήσω τὸν φίλον μου ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔρχομαι εἰς τὰ πράγματα. Ἐτελειώσατε τὸν νόμον. Ἀριθμὸς πρῶτος· νόμος περὶ φυτειῶν· ἀριθμὸς δεύτερος· νόμος περὶ διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλοσύνην, νὰ σᾶς εἴπῃ πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδὲν διάγραμμα, οὐδὲν σχέδιον, οὔτε φυτειῶν, οὔτε γῆς ἐθνικῆς, οὔτε τίποτε. Τί ἀκόμη; Εἴκοσιν ἄτομα, 20 μόνον γεωμέτρας ἔχει· καὶ εἶναι ἀληθές, διότι 20 φέρει ὁ προϋπολογισμός· ἀλλ’ ἀκριβῶς σήμερον ἄτομα, ὁ Γκίκας, ὁ Πέτρος, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν εἶναι 14. Θὰ γείνουν 20, 30, 40, 50, 100; Ἠξεύρετε τί θὰ εἰποῦν καταμετρήσεις; Ἐκτὸς ἐὰν γείνουν, ὅ,τι ἐγένετο πρὸ χρόνων, πλημμελήματα. Εὑρέθην εἰς θέσιν νὰ θεωρήσω καταμετρήσεις, ὀλίγον ἔλειψε νὰ διακυβεύσω τὴν ὑπόληψίν μου. Ἀχρειέστατος κάτοχος κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχον παράπονα ἀπὸ ὅλην τὴν κοινότητα, ὅτι καταχρᾶται, ὅτι προσλαμβάνει εἰς τὰς ἐθνικὰς γαίας, τὰς ὁποίας ἔχει λάβει, ἄλλας. Ἐγὼ ἐκ τῆς καταμετρήσεώς μου ἐξῆγον, ὅτι εἶχε ἀκριβέστατα ὅ,τι ἐξ ἀρχῆς εἶχεν ἀγοράσει. Ἁπλῆ μόνον πληροφορία καλοῦ ἀνθρώπου μὲ ἐξέβαλε τῆς δεινῆς θέσεως. Εἶναι μεταβατικὰ τὰ τεμάχιά του, μὲ λέγει φίλος μου. Πῶς γίνεται μεταβατικὰ τεμάχια; Μάλιστα, διότι δὲν ἐλήφθη ποτὲ φροντὶς τακτικῆς καταμετρήσεως. Τριάκοντα μέτρα ἡ μία πλευρά, 40 ἡ ἄλλη, μὲ τὴν γεωμετρίαν ἣν ἔμαθεν εἰς τὸ σχολεῖον, γνωρίζει πόσον εἶναι, προσθέτει κατ’ ἔτος ὁ πλεονέκτης ἓν τεμάχιον ὡρισμένον ἀπὸ τὸ ἓν μέρος ἢ ἀπὸ τὸ ἄλλο, καὶ κατ’ ἔτος ἔχει ἀκριβῶς τὸ μέρος του. Καὶ ὅσοι μὲν γεωμέτραι δὲν ἐπρόσεξαν, εἶπον ὅτι εἶχε δίκαιον· οἱ πάντες ὅμως τὸν κατηγόρουν, ὅτι ἦτο αἰσχρός· θέλετε λοιπὸν τοιαύτην κατάστασιν; ὄχι βεβαίως. Εἰς τοιούτους νόμους πρέπει νὰ προβῶμεν βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, καθὼς εἶπον ἄλλοτε. Ὁ νόμος τῆς ληστείας, εἶπον προχθές, πρέπει νὰ ἕπηται ἄλλου νόμου περὶ τακτοποιήσεως τοῦ στρατοῦ. Οἱ νόμοι αὐτοὶ πρέπει νὰ ἔχουν προηγουμένως ἕτοιμον πᾶν τὸ ἀπαιτούμενον. Ναί, κύριοι, θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν εἰς δύω ἔτη δὲν θὰ τελειώσῃ, καὶ ἂν αὐξήσωσι εἰς 50 καὶ εἰς 100 τοὺς μηχανικούς, ἐὰν δὲ περιορισθῶσι μὲ 14 καὶ 20, δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ καταντήσῃ.

§119ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τί χάνει τὸ δημόσιον;

§120ΛΕΚΚΑΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό. Λοιπὸν οἱ νόμοι πρέπει νὰ ἔχουν, πᾶν πρὸς ἐφαρμογήν των ἀναγκαῖον προηγούμενον· ἔπειτα ἀφοῦ τόσον ἀνεμείναμεν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἐλπίδα ὁδηγοῦ ἐν τῷ μέλλοντι, σήμερον ὅπου μᾶς ἐδόθη μία ἐλπὶς καὶ ἔχομεν ἕνα νόμον, διὰ τί νὰ μὴ λάβωμεν τὴν ὑπομονὴν νὰ ἴδωμεν τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, νὰ γνωρίσωμεν ἂν ἐπετύχαμεν; καθόσον ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον ἀπετύχαμεν, καὶ θὰ πάθῃ καὶ τὸ δημόσιον καὶ οἱ πολῖται παρ’ αὐτοῦ· μόνη δὲ ἡ ἐφαρμογή του θὰ μὲ πείσῃ, ἂν ἔχω δίκαιον ἢ ἄδικον· πρὸς τί τώρα σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσητε εἰς τοὺς ἐναντίους λαβήν, ὅτι δὲν κινούμεθα ἀπὸ οὐδένα ἄλλον σκοπὸν παρὰ ἀπὸ νομομανίαν, ἀπὸ αἴσθημα τοῦ πλάττειν νόμους; οἱ νόμοι νομίζω, καὶ δὲν εἶμαι ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος θὰ ὁρίσω τοῦτο, ἐπιβάλλονται, ὅταν ἡ ἀνάγκη τὸ ἀπαιτήσῃ καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν νόμον αὐτὸν ἡ κοινωνία· ἡ ἀνάγκη ἀπαιτεῖ σήμερον, ὄχι ἀπήτησε ἀπὸ τὰ 1830, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσητε οὐδὲ σήμερον τὴν διάταξιν ταύτην. Τί ἀκόμη λέγω; πῶς θέλετε νὰ κάμητε τοιοῦτον νόμον, ἀφοῦ τὸν προχθὲς ἀκόμη συνταχθέντα ἐπὶ 4 καὶ 5 ἔτη, δὲν θὰ ἦσθε εἰς κατάστασιν νὰ ἐφαρμόσητε; διατί νὰ μὴ ἔχωμεν σχολεῖον ἐκεῖνον τὸν νόμον; ἐξ αὐτοῦ θὰ ἀρυσθῶμεν μαθήματα καὶ γνώσεις, ὅπως βελτιώσωμεν τοῦτον. Δὲν ἐννοῶ πῶς θὰ τὸν ἐφαρμόσητε, ἀφοῦ ἔχετε ἀνάγκην 300 γνωμοδοτῶν. Ὁ σεβαστός μοι φίλος γέρων κ. Κρεστενίτης μοὶ εἶπε, καὶ τί χάνει τὸ δημόσιον;

§121ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παίρνει τὴν ἐπικαρπίαν.

§122ΛΕΚΚΑΣ. Ἰδού, ἐγὼ προτείνω ἀκόμη, ὅταν ἐγκριθῇ ὁ νόμος νὰ προβῶσιν οἱ κάτοχοι εἰς τὰς δηλώσεις, καὶ θὰ ἀρχίσουν νὰ φορολογῶνται μάλιστα. Ἐπὶ τῶν δηλώσεων θὰ χάσωμεν, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ὅταν πρόκηται τὸ κοινοβούλιον νὰ νομοθετήσῃ, σκέπτεται κάπως διαφορετικά, καὶ οὐχὶ ὡς τραπεζίτης.

§123ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐὰν δὲν εἴπωμεν ἄλφα, δὲν θὰ ὑπάγωμεν εἰς τὸ βῆτα.

§124ΛΕΚΚΑΣ. Ἔχομεν τὸ ἄλφα, ἂς τὸ ἐφαρμόσωμεν.

§125ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ φυτειῶν προνοεῖ περὶ μιᾶς τάξεως, ἐνῷ ἐδῶ πρόκειται περὶ πολυπληθεστάτης τάξεως.

§126ΛΕΚΚΑΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο, ἐκεῖνος ἦτο περιεκτικώτερος. Ὁ νόμος οὗτος περιορίζεται εἰς μίαν μικρὰν μερίδα Ἑλλήνων, εἰς γεωργοὺς ὑπάρχοντας εἰς ἐπαρχίας, ὅπου εἶναι ἐθνικαὶ γαῖαι, ὅπου ὅμως δὲν εἶναι οἱ γεωργοί, δὲν ἔχουν κανένα διάφορον, π. χ. ὁ Κερκυραῖος· ἐγὼ θέλω ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ἄνευ ἐξαιρέσεως.

§127ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Νὰ φύγουν λοιπὸν οἱ κάτοικοι ἀπὸ τὰ χωριά;

§128ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς προτείνετε λοιπόν, κ. Λέκκα;

§129ΛΕΚΚΑΣ. Δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν μέσα, ἂν σκεφθῶμεν.

§130ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα περιμένετε νὰ σκεφθῆτε;

§131ΛΕΚΚΑΣ. Ἕκαστος ἔχει τὴν ἰδέαν του, αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα μου, ἐπιμένω· θὰ ἐργασθῆτε διὰ μικρὰν τάξιν κοινωνίας, καὶ θὰ ἐργασθῆτε ἀσκόπως· διότι δὲν ἔχετε γεωργοὺς, διὰ νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον. Δι’ αὐτὸ προτείνω τὴν ἀναβολὴν, καὶ κάμετε, ὅπως ἀγαπᾶτε.

§132ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ ὀφείλω εἰς τὸν ἑαυτόν μου νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ σπουδαία συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου. Ἐγὼ ἐθεώρουν πάντοτε ἀπαραίτητον τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης, ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησίν μου. Εἶπον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ προσόδων, ἀλλὰ περὶ ἰδιοκτησίας, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς νόμον τοιοῦτον, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἐγὼ διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὰς ἰδέας μου, ἔπρεπε νὰ ἔχω τὴν αὐθεντείαν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς δικαιοσύνης· ἐπειδὴ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ματαιοπονήσω ἐρχόμενος εἰς τὰ καθέκαστα τῆς προτάσεως τὴν ἀποσύρω, χωρὶς νὰ παραιτηθῶ ἀπὸ τὰς ἰδέας μου· παραπονοῦμαι ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, καί τοι ἐσύστησεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν τὴν πρότασίν μου, ἵνα τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ περιεφρόνησε τὴν πρότασιν, ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἀπεδέχθη τὴν ὕβριν αὐτήν. Ἐγὼ καὶ θέλων νὰ ὑποστηρίξω, δὲν δύναμαι τὴν πρότασίν μου καὶ κάμνω τὴν δήλωσιν αὐτὴν διὰ νὰ ἦμαι ἀνεύθυνος, δὲν παραιτοῦμαι δὲ ἐκ τῆς βάσεως τὴν ὁποίαν ἔθεσα, διότι λέγω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν ἀποκαθαίρεται ποτὲ παρὰ μόνον δι’ ἀποζημιώσεων, διότι πρεσβεύω, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ δὲν ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλ’ εἰς τὸν καθέκαστα λαὸν, καὶ ἑπομένως μόνον ποσὸν ἀποζημιώσεως πρὸς ἕκαστον διδόμενον δύναται ν’ ἀποκαθάρῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ βάσις, εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀρχῆς, διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν ἰδικήν μου πρότασιν. Ὁ νόμος, ὡς εἰσάγεται, εἶναι καθαρὰ σύλησις τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ λαοῦ, ἰδιοποίησις τοῦ δημοσίου, πώλησις καὶ διάθεσις καὶ μεταβολὴ τῆς γῆς εἰς πρόσοδον, διὰ τοῦτο θέλω καταψηφίσει τῆς ἀρχῆς, καὶ περαιτέρω δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς τὸ ζήτημα.

§133ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν, παρακαλῶ, κύριε ὑπουργέ· γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει ἡ καλουμένη ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος, τῆς ὁποίας μέλη εἶναι καὶ πολλοὶ τῶν συναδέλφων μας. Τώρα εἶδα ὅτι διὰ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπεψηφίσαμεν, περὶ φυτειῶν, δὲν ἐλάβαμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτοὺς, διὰ τοῦ νόμου δὲ πάλιν τούτου περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀγωνιστάς. Ἐρωτῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τί σκέπτεται νὰ κάμῃ, μετὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἐπιτροπῆς; ἀφοῦ διατεθῶσιν ὅλαι αἱ γαῖαι, τί θὰ λάβωσιν οἱ ἀγωνισταί; καὶ ἐὰν δὲν εἶναι μάταιον νὰ κοπιάζωσι καὶ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ οἱ δυστυχεῖς ἀγωνισταὶ νὰ ἐλπίζωσιν, ὅτι θὰ λάβωσι κάτι τι. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν, τί σκέπτεται, καὶ ἂν ὅπως δήποτε θὰ ληφθῇ ἓν μέτρον δι’ αὐτοὺς, ἄλλως νὰ μὴ ἐξοδεύωμεν δι’ ἐνοίκια κλπ.

§134ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὕστερον ἀπὸ ὅσα ἔλαβον χθὲς τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐν ἐκτάσει ἐνώπιόν σας, θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κυρίου Λέκκα, διότι ἐὰν ἐννόησα καλῶς τὸν κύριον Λέκκαν, ἓν μόνον ἔχει παράπονον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πολεμήσῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καὶ τὸ παράπονόν του τοῦτο εἶναι, ὅτι δὲν δύνανται ὅλοι οἱ πολῖται Ἕλληνες νὰ μετάσχωσι τοῦ πλεονεκτήματος τοῦ νόμου τούτου, ἢ νὰ ἐξηγηθῶ καλλίτερον, βλέπει ὁ κ. Λέκκας, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν πρόκειται νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν καλλιεργημένην ἐθνικὴν γῆν ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς, οἱ ὁποῖοι τὴν κατέχουν πρὸ χρόνων καὶ τὴν καλλιεργοῦν, καὶ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς τὸν μὲν καὶ τὸν δὲ, ἀλλὰ πρόκειται νὰ τὴν ἀφήσωμεν εἰς αὐτοὺς τούτους. Τὸ παράπονον τοῦτο τοῦ κ. Λέκκα δὲν μοὶ φαίνεται σπουδαῖον· διότι εἰς οὐδενὸς τὴν διάνοιαν ἐπῆλθέ ποτε ὅτι εἶναι δίκαιον, ὅτι εἶναι ἐφικτὸν ἀκόμη ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν γῆν ἀπὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος τὴν καλλιεργεῖ καὶ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς ἄλλον. Τοῦτο ἐζήτησε μόνον νὰ κάμῃ ἡ Ἀντιβασιλεία διὰ τοῦ νόμου τῆς προικοδοτήσεως, οὐχὶ διατάξασα ἀποτόμως τὴν ἔξωσιν τῶν χωρικῶν, ἀλλὰ παραδεχθεῖσα τὴν δημοπρασίαν, ὡς μέτρον διαθέσεως, καὶ ἡ δημοπρασία, ὡς εἶπον καὶ χθὲς, ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἔξωσιν, διότι δύναται ὁ τυχὼν νὰ πλειοδοτήσῃ καὶ νὰ κατακυρώσῃ εἰς ἑαυτὸν τὸ τεμάχιον ὅπερ κατέχει ἄλλος· ἀλλ’ ὀλίγα ἔτη παρῆλθον καὶ κατενόησαν οἱ πάντες, ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ· ἔπεσε λοιπὸν εἰς ἀχρηστίαν ὁ νόμος τῆς προικοδοτήσεως καὶ ἐπῆλθεν ἕτερος νόμος ὁ ὁποῖος ἀπηγόρευσεν τὴν καταμέτρησιν καὶ τὴν ἐκποίησιν τῶν κατεχομένων ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς γαιῶν, ὅταν ἐζητοῦντο εἰς πραγματοποίησιν γραμματίων. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐκταθῶ περισσότερον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, σήμερον ὅλως ὁ κόσμος ἐννοεῖ, ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ τέλος πάντων αὐτὴ ἡ ἀβεβαιότης καὶ ἡ ἐκκρεμότης τῆς ἰδιοκτησίας ἡ ὁποία ὑφίσταται μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν κατόχων· εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὅπου ὁ καλλιεργῶν γῆν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δίδῃ εἰς ἄλλον, εἴτε λόγῳ φόρου εἴτε λόγῳ δικαιώματος ἰδιοκτησίας ποσοστὸν ἐπὶ τῆς παραγομένης ἀκαθαρίστου προσόδου, ἐκεῖ δὲν δύναται νὰ προοδεύσῃ ἡ γεωργία. Τὰ κεφάλαια καὶ ἡ ἐργασία ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὴν γῆν, καὶ ἡ γεωργία περιορίζεται εἰς μίαν τάξιν ἀπαιδεύτων καὶ πτωχῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι μὴ δυνάμενοι νὰ διαθέσωσιν ἄλλως πως τὴν ἐργασίαν ἀναγκάζονται νὰ προσκολλῶνται εἰς τὴν γῆν προσπαθοῦντες νὰ ἀποζῶσιν ἐξ αὐτῆς καὶ μὴ ὄντες βέβαιοι ἐὰν θὰ ἔχουν ἄρτον καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ ἔτους· ὅπως δὲ ἐννοήσητε τοῦτο καλλίτερον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα ἐκ τοῦ ὁποίου εἶναι εὐκολώτατον νὰ πεισθῆτε, ὅτι οἱ ὑποχρεωμένοι νὰ δίδωσι λόγῳ φόρου καὶ δικαιώματος ἰδιοκτησίας 25%, ὅπως δίδουσι οἱ ἡμέτεροι γεωργοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ καταβάλωσι κεφάλαια πρὸς βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας καὶ πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς. Ὑποθέσατε, ὅτι καλλιεργῶν τις τεμάχιον ἐθνικῆς γῆς ἀπολαμβάνει ἀκαθάριστον πρόσοδον χιλίων δρ. ἐκ ταύτης εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ δίδῃ εἰς τὸ δημόσιον τὰς 250 δραχμὰς λόγῳ ἐγγείου φόρου καὶ δικαιώματος ἐπικαρπίας· ὑποθέσαντες ἀκόμη, ὅτι διὰ προσθήκης δαπανῶν ἐκ δραχ. 200 πρὸς βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος δύναται νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς δραχ. 1250 εἰς τρόπον ὥστε ὁ καλλιεργητὴς νὰ λάβῃ ὄχι μόνον τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον κατέβαλεν, ἀλλὰ καὶ 50 ἔτι δραχμὰς, ἤτοι 25% ἐπὶ τοῦ καταβληθέντος κεφαλαίου· ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει θέλει λάβει τὸ δημόσιον τὸ τέταρτον τῶν 1250, ὅ ἐστὶ 312 καὶ 50 ἤτοι 62 δραχμὰς καὶ ἡμίσειαν περισσότερον ἀπὸ ὅσας μέχρι τοῦδε ἐλάμβανεν· ἑπομένως ὁ καλλιεργητὴς, ὅστις διὰ τῆς καταθέσεως 200 δραχμῶν περισσότερον κατώρθωσε νὰ λάβῃ 250 δραχμὰς πρόσοδον, οὐ μόνον χάνει ὅλον τὸ κέρδος, ἀλλὰ καὶ 12½ δραχμὰς ἐκ τοῦ κεφαλαίου. Ὥστε βλέπετε ὅτι μόνον ὅπου ὁ φόρος καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας εἶναι σταθερὰ, ἐκεῖ συμφέρει καὶ εἰς τὸν καλλιεργητὴν νὰ βελτιόνῃ τὴν καλλιέργειαν καταθέτων κεφάλαια καὶ ἐργασίαν· ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὅλα τὰ ἔθνη ἐζήτησαν νὰ καταπαύσουν αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὸν σκοπόν των δὲν ἐσεβάσθησαν ἰδιωτικὰ δικαιώματα· τοῦτο ἐκάμαμεν καὶ ἡμεῖς πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, ὅτε συνεζητήσαμεν τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα τῆς Κερκύρας· δὲν ἐλάβαμεν ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὰ συμβόλαια, οὔτε τὰς συμφωνίας αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ κατόχων ἢ ἐμφυτευτῶν, ἐζητήσαμεν μόνον νὰ καταπαύσωμεν μίαν κατάστασιν πραγμάτων, τῆς ὁποίας ἡ περαιτέρω διατήρησις ἀπέβαινεν ὀλεθρία εἰς ὅλους. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐπαναλέγω ὅτι ἐθαύμασα ἀκούσας καὶ σήμερον τὸν κ. Λέκκαν νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἀκόμη τοὺς γεωργοὺς εἰς τὴν ἀβεβαιότητα εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται, διότι κατὰ τὴν ἰδέαν του δὲν εἶναι δίκαιον νὰ προνοήσωμεν ὑπὲρ αὐτῶν καὶ μόνον, ἀλλὰ πρέπει νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον, ὥστε ἡ ἐθνικὴ γῆ νὰ διανεμηθῇ εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας Ἀλλὰ διὰ νὰ γείνῃ τοῦτο, πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν γῆν ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν κατέχουν καὶ τὴν καλλιεργοῦν, καὶ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὔτε συμφέρον οὔτε διάθεσιν νὰ γείνουν γεωργοί. Αὐτοὶ δὲ εἰς τοὺς ὁποίους θὰ δώσωμεν τὸ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν θέλουν κάμει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ τὸ μεταβιβάσουν ἐπὶ εὐτελεστάτῃ τιμῇ εἰς κερδοσκόπους, οἱ ὁποῖοι θέλουν καταλάβει τὰς γαίας, καὶ οὕτω καὶ τὸ δημόσιον θέλει στερηθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, καὶ οἱ γεωργοὶ θέλουν καταστραφῆ γενόμενοι εἵλωτες τῶν κερδοσκόπων. Ἡ ἄλλη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος Λέκκας, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀρκετοὺς γεωμέτρας, διὰ τῶν ὁποίων ἐν διαστήματι ὀλίγων μηνῶν νὰ ἀποπερατωθῇ ἡ καταμέτρησις, δὲν μοὶ φαίνεται σπουδαία, διότι νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὸ ὅλον διὰ μιᾶς, δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν οὔτε ἀρχήν. Ἔχομεν ἐν ἐνεργείᾳ 20 γεωμέτρας, δυνάμεθα νὰ ἀναβιβάσωμεν τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν εἰς 40 καὶ εἰς 50.

§135ΛΕΚΚΑΣ. Ποῦ θὰ τοὺς εὕρητε;

§136ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τοὺς μηχανικοὺς καὶ ἀπὸ τοὺς ἐξερχομένους ἀπὸ τὸ Πολυτεχνεῖον, ἐξ ὧν καὶ χθὲς ἀκόμη διωρίσθησαν δύω γεωμέτραι τρίτης τάξεως. Ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐνεργήσωμεν διὰ μιᾶς ὅλας τὰς καταμετρήσεις, δυνάμεθα νὰ τὰς κάμωμεν ἐκ διαλειμμάτων, καὶ οὕτω θὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Ἀφίνω λοιπὸν κατὰ μέρος τὸν κύριον Λέκκαν· ἔρχομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ῥοντήρης. Ὁ κύριος Ῥοντήρης χωρὶς νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἔνστασίν του, σᾶς εἶπεν ὅτι, ἂν ψηφίσητε τὸν νόμον τοῦτον, πράττετε μίαν σύλησιν τῆς περιουσίας τοῦ πολίτου ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἀφαιρεῖτε τὴν περιουσίαν τοῦ πολίτου καὶ τὴν δίδετε εἰς τὸ δημόσιον. Ἵνα λέγῃ τις τοῦτο, πρέπει νὰ μὴ ἐσκέφθη, τί εἶναι ἐθνικὴ γῆ. Ἡ ἐθνικὴ γῆ, καθὼς εἶπον καὶ ἄλλοτε, εἶναι ἡ γῆ, τὴν ὁποίαν κατεῖχον οἱ Ὀθωμανοί, καὶ ἡ ὁποία δικαιώματι τοῦ πολέμου περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα ὁλοκλήρου τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους· θεωρεῖται ἑπομένως καὶ εἶναι ἐθνικὴ περιουσία, ὡς τοιαύτη δὲ διατίθεται καθ’ ἑκάστην, οἱ δὲ κατέχοντες τὴν ἀδιάθετον ἐξακολουθοῦν νὰ πληρώνουν εἰς τὸ δημόσιον δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας· πόθεν λοιπὸν εὗρεν ὁ κύριος Ῥοντήρης, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ δὲν ἀνήκει οὐχὶ εἰς τὸ ἔθνος, ἀλλ’ εἰς τὸ ἄτομον τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ, καὶ ὅτι ἐὰν θελήσητε νὰ τὴν διαθέσετε διὰ νόμου, θὰ πράξητε μίαν σύλησιν ἰδιωτικῆς περιουσίας; ἐὰν εἶχεν οὕτω τὸ πρᾶγμα, ἔπρεπε νὰ θεωρηθῶσιν ἄκυροι καὶ αἱ μέχρι τοῦδε γενόμεναι παραχωρήσεις, γνωρίζετε δὲ, ὅτι ἔλαβον χώραν πολλαὶ τοιαῦται καὶ κατὰ τὸν νόμον τῆς προικοδοτήσεως καὶ κατὰ τοὺς νόμους περὶ φαλαγγιτῶν, Κρητῶν, Σαμίων καὶ λοιπῶν. Δύναμαι, κύριοι, νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι, ἂν δὲν λάβητε ὅσον ἔνεστιν ἓν μέτρον περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὸ δημόσιον μετ’ ὀλίγα ἔτη δὲν θέλει ἔχει καθόλου γῆν νὰ διαθέσῃ. Διότι ἐν ὅσῳ ἡ γῆ αὕτη μένει ἀδιάθετος, τὴν ἁρπάζει ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, καὶ τὴν οἰκειοποιεῖται πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου, καὶ πρὸς καταστροφὴν τῆς γεωργικῆς τάξεως. Ἵνα σώσητε λοιπὸν τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἡ ὁποία καλλιεργεῖ τὴν γῆν, προφυλάξητε δὲ καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, τὸ ὁποῖον διὰ τὰς ὑφισταμένας ἀνάγκας δὲν δύναται νὰ τὴν δώσῃ δῶρον, πρέπει νὰ λύσητε μίαν ὥραν ταχύτερον τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως. Ἀπαντῶ ἤδη εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Κολιάτσου. Ὁ κ. Κολιάτσος εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει πρὸ χρόνων συστημένη ἐπιτροπή, ἔχουσα τὴν ἀποστολὴν νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἀγωνιστῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ἐργάζεται ἐπιμόνως. Ἐὰν διαθέσητε διὰ τοῦ νόμου αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν γῆν, τίνι τρόπῳ θέλετε ἀποζημιώσει κατόπιν τοὺς ὅσους ἤθελον δικαιωθῆ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἀγῶνος; Ἐν πρώτοις φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν θεωρεῖ δίκαιον νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἤδη ἀναγνωρισθησομένους ἀγωνιστὰς τὸ δικαίωμα ν’ ἀφαιρέσουν τὴν καλλιεργημένην γῆν ἀπὸ τοὺς γεωργούς, ἀφοῦ τοιοῦτον δὲν ἐδόθη εἰς τοὺς φαλαγγίτας· ἑπομένως τὰ ἐκδοθησόμενα γραμμάτια θὰ ᾖναι πραγματοποιήσιμα ἐπὶ ἀκαλλιεργήτων γαιῶν, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν ὑπὸ συζήτησιν νόμον δὲν δύνανται νὰ παραχωρηθῶσιν εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν μηνῶν· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι θὰ διατεθῶσιν ὅλαι αἱ γαῖαι, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος θὰ δικαιώσῃ πολλὰ πρόσωπα νὰ λάβουν ἀποζημιώσεις ἢ ἀμοιβὰς ἀπὸ τὸ ἔθνος, μήπως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἱκανοποιηθῶσι ταῦτα μόνον μὲ γῆν; δὲν δύναται ἆρά γε τὸ ἔθνος, ἀφοῦ διαθέσῃ τὴν γῆν, νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς τοιαύτας ἀπαιτήσεις διὰ χρημάτων, ἢ μήπως νομίζητε, ὅτι ὠφελήθησαν οἱ ἀγωνισταί, διότι τοῖς ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ λάβουν τὴν ἀποζημίωσίν των εἰς γῆν; Τοῦτο ἦτο μέτρον ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη τὸ δημόσιον, διότι δὲν εἶχε χρήματα, καὶ δι’ ἔλλειψιν μέσων πρὸς ἀποζημίωσιν ἔδωκαν εἰς ἕκαστον φαλαγγίτην ἀνὰ ἓν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον, μὴ δυνάμενοι οἱ φαλαγγῖται νὰ πραγματοποιήσουν, ἢ νὰ εἴπω καλλίτερον, μὴ θέλοντες νὰ γείνουν γεωργοί, ἐβιάσθησαν νὰ τὸ πωλήσουν εἰς κερδοσκόπους ἐπὶ εὐτελῇ τιμῇ, καὶ οὗτοι μὲν δὲν ὠφελήθησαν τίποτε, τὸ δὲ δημόσιον ἔχασε τὴν γῆν του. Ἑπομένως λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἀνησυχῇ ἡ ἰδέα αὐτή. Ἂν τῳόντι, ὅπερ εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, ζητηθῇ δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ ὅλη ἡ ἐθνικὴ γῆ, τότε τὸ δημόσιον ἀντ’ αὐτῆς θέλει λάβει τίτλους χρηματικοὺς λίαν ἀσφαλεῖς, διότι θὰ στηρίζωνται εἰς τὴν ὑποθήκην αὐτῆς τῆς ἰδίας γῆς, τότε τὸ δημόσιον ἀντὶ τῆς ἐπικαρπίας, τὴν ὁποίαν λαμβάνει σήμερον, θέλει ἔχει σταθερὰν ἀπολαβὴν ἀπὸ τὸ χρεωλύσιον καὶ τοὺς τόκους· ἑπομένως δὲν θὰ στερῆται τῶν μέσων τοῦ νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἀγωνιστῶν, ὅσαι ἤθελον ἐκκαθαρισθῆ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἀγῶνος.

§137ΛΕΚΚΑΣ. Ὅσον ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθυμεῖ νὰ μὴ ἔχῃ νὰ κάμῃ μὲ ἐμὲ, τόσον εὐχαριστοῦμαι νὰ τὸν κάμνω νὰ θαυμάζῃ ἐν τῇ σοφίᾳ του μὲ τὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν ἀπορίαν μου.

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§139ΛΕΚΚΑΣ. Θέλω νὰ τὸν κάμω νὰ θαυμάζῃ πῶς μετὰ τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν του τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἐξετίμησα καὶ ἐπῄνεσα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγερθῶσιν ἀντιῤῥήσεις. Δυστυχῶς, κύριε ὑπουργὲ, τοιοῦτος εἶναι πλασμένος ὁ ἄνθρωπος· ὑπάρχουν καὶ πνεύματα πτωχά, θέλουν ἐξηγήσεις διὰ νὰ ἐννοήσουν τὸν βαθμὸν τῆς ἀληθείας, ἥτις ἐκφέρεται ἐξ ἑνός καὶ μόνου σημείου. Βεβαίως, κύριε ὑπουργέ, ἐπιζητεῖτε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἐγὼ δὲν σᾶς ἠδίκησα, καὶ ἐγὼ ἐπιθυμῶ τοῦτο· ἀλλ’ ἠξεύρετε τὶ σᾶς λέγω; ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν θὰ φθάσητε εἰς τὸν τετραγωνισμὸν τοῦ κύκλου. Ναί, λύεται, μᾶς λέγετε, δύναται ἕνας κύκλος νὰ ᾖναι ἴσος μὲ ἕνα τετράγωνον, ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου δὲν λύετε τὸ πρόβλημά σας.

§140ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὸ ἀποδείξητε.

§141ΛΕΚΚΑΣ. Τώρα ἔρχεσθε μὲ ἕνα νόμον καὶ λέγετε, θέλομεν τὴν διαθήκην, τὴν ἐντολὴν τῶν συνελεύσεων νὰ τὴν πραγματοποιήσωμεν· καλῶς ὁρίσατε, καὶ ἡμεῖς αὐτὸ θέλομεν. Ποῖον τὸ ἐξαγόμενον; ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος, ἐκ τῆς γεωργικῆς τάξεως, ποῖοι εἶναι οἱ ἕξοντες τὴν εὐτυχίαν νὰ ὠφεληθοῦν; τὸ εἴπομεν· βλέπετε ὁ κύκλος ποῦ ἐκτείνεται; ὄχι εἰς τὴν προσέγγισιν τῶν μαθηματικῶν μετὰ τοῦ πολυγώνου· ἀλλ’ εἰς ἄτοπον ἀπαγωγήν. Δὲν εἶπον οἱ πατέρες μας εἰς ἡμᾶς τοιαύτην τινὰ ἰδέαν· συμφωνῶ μὲ ὑμᾶς ὅτι ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἐπολέμησε, διὰ τοῦτο θέλομεν ὅλοι οἱ Ἕλληνες νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸν νόμον, εἰ δυνατόν, ἀλλὰ νὰ μᾶς λέγητε ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἐθυσιάσθησαν διὰ μίαν μερίδα ἀνθρώπων, δὲν σᾶς ἐννοῶ. Τὶ ἀκόμη ἐνεθυμήθην, κύριε ὑπουργὲ, καὶ ἔτι χειρότερον διὰ τὸ ἀποτέλεσμά μας. Δὲν μὲ λέγετε εἰς τὴν Λειβαδιὰ, εἰς τὰς Θήβας, ποῦ θὰ εὕρητε γεωργοὺς νὰ μοιράσητε τῶν ἐκεῖ γαιῶν τὸ ὄγδοον, τὸ δέκατον; Θὰ κάμητε λοιπὸν μὲ τὸν νόμον σας τοὺς Φεουδάτους ἰσχυροὺς, χωρὶς νὰ τὸ θέλητε. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ἔφθασεν ἀκόμη ὁ κατάλληλος καιρός· ἄλλως πρέπει νὰ σπουδασθῇ τὸ ζήτημα· ἂν δὲν ἐσπουδάσθη καὶ δὲν ἦλθεν εἰς τὴν λύσιν του, οἱ πάντες πταίομεν. Πρῶτος ἐγὼ, τὸ ὁμολογῶ, ἔπταισα. Ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ Λαυρίου, καὶ ἐγὼ ὁ πέντε παραδιῶν ἄνθρωπος μόνον τότε ἀνέγνωσα τὸ περὶ πολιτείας τῶν Ἀθηνῶν ἐκ τοῦ Ξενοφῶντος. Πρέπει νὰ κατανοήσωμεν λοιπὸν προηγουμένως τὰς ἰδέας καὶ ἴδωμεν ὁποῖα τὰ ἐλαττώματα, ὁποῖα τὰ κέρδη, ὁποῖαι αἱ ὠφέλειαι αἱ παραχθησόμεναι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τῶν φυτειῶν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ προχωρήσωμεν. Ἐκτὸς τοῦ ἀδικήματος τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ πράξητε θὰ ἐργασθῶμεν μόνον ἀντὶ τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου, διὰ 10,000 οἰκογενείας·

§142ΔΑΓΡΕΣ. Ὀκτώ.

§143ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ λέγω εἴκοσι, δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον Διὰ τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα ηὐτύχησα βῆμα πρὸς βῆμα νὰ περιέλθω, οὐχὶ δὲ καὶ τὴν Πελοπόννησον· εἰς τὴν Στερεὰν ἣν γνωρίζω καθὼς τὴν καλύβην μου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργασθῶμεν παρὰ διὰ τριάντα χιλιάδες, πενῆντα χιλιάδες κατοίκους. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἰδέα τῶν μεγάλων ἀνδρῶν; Αὐτὸ ἐζητοῦσαν; Πᾶν ἄλλο βέβαια παρὰ τοιοῦτόν τι. Ἐγὼ, δὲν ἔκαμα λόγον, ἐσίγησα, καὶ πιστευσατέ μοι, μὲ λύπην μου, περὶ ἀγωνιστῶν, διότι δυστυχῶς ἡ ἰδέα αὕτη κάπως μὲ στενοχωρεῖ· ἀλλ’ ὅταν ἄλλος τὴν ἔῤῥιψεν, μοὶ εἶναι μομφὴ νὰ τὴν ἀφήσω, ἐγὼ δὲν εἶμαι ὁ αἴτιος, ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου καὶ ὑπουργὸς τὴν ἔῤῥιψαν εἰς τὸ μέσον. Ἠθέλησε κάπως νὰ τὴν πλέψῃ κατὰ τὸ σύνηθες μὲ τὴν διπλωματικὴν τέχνην (διάλογοι). Κύριοι, φρονῶ, ὅτι πρέπει αὐτὴ ἡ ἰδέα πλέον νὰ μὴ ἐκφράζηται συνεχῶς, διότι ἀρκετὰ τὴν ἐνοχλήσαμεν, 30, 40, 50 ἔτη. Δὲν ἐγνώριζα, κύριοι, ὅτι θὰ ἔλθωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον διὰ νὰ σᾶς φέρω ἔγγραφα, ἐξ ὧν ἠθέλατε πεισθῇ, ὅτι ὁ Ζαΐμης, ὁ Κουντουριώτης, ὁ Μπουντούρης, ὁ Ἰωάννης Βλάχος δὲν ὡμίλουν μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους τοὺς ἥρωας ἔλεγον, πράξατε ὅτι δύνασθε, ἐλευθερώσατε τὸ ἔθνος καὶ ἡ πατρὶς ἀργὰ ἢ ὀγρήγορα θέλει ἀνταμείψει ἕνα ἕκαστον ἀναλόγως τῶν θυσιῶν καὶ τῶν κόπων μας· οὕτως ὡμίλουν οἱ γονεῖς μας, δὲν ἔλεγον οἱ γονεῖς μας θὰ λάβωμεν χρήματα, θὰ γείνῃ πρωτόκολλον. Βλέπετε ὁποία διαφορὰ γλώσσης ἀπὸ γλῶσσαν· γλῶσσα ἀνδρῶν, γλῶσσα νάνων. Μάθετε, κύριοι, καὶ θὰ τὸ εἴπω ἴσως διὰ τελευταίαν φορὰν, καὶ αὐτὰ τὰ ὀλίγα λείψανα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐκ τοῦ ἀγῶνος, ἐννόησαν πλέον ὅτι, ὅ,τι καὶ ἂν πράττωμεν, τοὺς ἐμπαίζομεν, τοὺς φενακίζομεν, καὶ αὐτοὶ δὲν μᾶς πιστεύουν πλέον. Πῶς θέλετε λοιπὸν, ἀφοῦ ἔχουν ὑπογραμμὸν τὴν μέχρι τοῦδε διαγωγήν μας, ἀφοῦ ἀκόμη γνωρίζουν, ὅτι μόνον διὰ τῆς παραχωρήσεως φαλαγγιτικῶν γραμματίων ἱκανοποιήθησαν, καὶ ὅταν τὰ ἑκατομμύρια τοῦ δανείου ἐπλημμύρησαν τὰ ταμεῖα τῆς Ναυπλίας καὶ τῶν Ἀθηνῶν, θέλετε ἀκόμη νὰ τοὺς εἴπητε ὅτι, ἀφοῦ διαθέσωμεν καὶ τὴν ἐθνικὴν γῆν, ἔχουν ἐλπίδας; Μὰ δὲν εἶναι καλλίτερον.... ἂς μὴ τὸ εἴπω. Κύριοι, συγχωρήσατέ με, ἂν γίνωμαι ὀλίγον ὀχληρός, εἶναι ἡ κατάστασίς μου τοιαύτη. Χωρὶς νὰ ἐνοχλήσω ἐπὶ πολὺ τὴν ὑπομονήν σας, διὰ τὸν λόγον τὸν ἁπλοῦν, ὅτι ἡ γεωργικὴ τάξις, δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι δὲν ἀνεπτύχθη ἐπὶ τοσοῦτον, ἰδίως εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπου ὑπάρχουν ἐθνικαὶ γαῖαι, καὶ διότι διὰ τοῦ νόμου τούτου, οὐδὲν ἄλλο θὰ γείνῃ παρὰ μόνον θὰ ληφθῇ μέριμνα, διὰ τῆς θυσίας ἁπάσης τῆς ἐθνικῆς γῆς, πρὸς χάριν ὀλίγων, μεμετρημένων οἰκογενειῶν, ἐξαιρέσει τῶν 16/20 τῆς Ἑλλάδος, καὶ διότι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ, καὶ εἰς τοῦτο, πιστεύω, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πλέον νὰ πιστεύῃ, ὅτι δὲν εἶμαι τόσον ἀμαθὴς, ὄχι μὲ 40 μὲ 140 ἐπὶ 10 ἔτη, διότι τοῦτο λέγω ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ, διὰ νὰ μὴ δίδωμεν εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς τὸν τύπον νὰ λέγῃ, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποί μας δὲν σκέπτονται ὅπως δεῖ καὶ σύμφωνα μὲ τὴν ἐντολήν μας· ἡ κοινωνία εἶναι σήμερον ἀνεπτυγμένη καὶ σπουδάζει ὅλα τὰ ἔργα μας. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, καὶ διὰ νὰ εἴμεθα εἰς τὸ σημεῖόν μας, εἰς τὴν ἀξιοπρέπειάν μας, εἰς τὸ ὕψος μας, ἂς μὴ ἐπισπεύσωμεν ἁπλῶς μόνον διὰ νὰ ἔχωμεν ἓν ὡραῖον χαρτὶ εἰς τὰς βιβλιοθήκας μας. Ἔρχεται ἡ νέα σύνοδος μετὰ ἓν ἔτος, εἴτε μετὰ 2, 3, καὶ σχηματίζομεν τὸν νόμον. Πρὶν δὲ καταβῶ ἀπὸ τοῦ βήματος, σᾶς παρακαλῶ πάντας νὰ μὴ νομίζῃ οὐδεὶς ὅτι εἶμαι ἐν ἀρχῇ ἐναντίος, μόνον τὴν ἀναβολὴν ζητῶ ἐφ’ ὅσον ἀναπτυχθῶμεν. Ἂς λάβωσι τὴν καλοσύνην ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσουν εἰς τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἡ σπουδὴ τῶν μαθηματικῶν δὲν εἶναι σπουδὴ πάρεργος, ἂς ἔχῃ κόπους καὶ πικρίας, φέρει πλοῦτον, καὶ νὰ μὴ καταγίνωνται εἰς τὴν ἰατρικὴν καὶ τὰ νομικὰ, ἀλλὰ νὰ σπουδάσουν διὰ νὰ γείνουν γεωμέτραι.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ περιμείνωμεν ὅσον νὰ μάθουν; ἕως πότε;

§145ΛΕΚΚΑΣ. Τρία ἔτη τὸ πολύ· διὰ νομικοὺς ὡς σᾶς, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν ἓν εἶδος κτηματολογίου, διότι σήμερον μὲ τὰς ἐκθέσεις τοῦ Γκίκα καὶ τοῦ Πέτρου δὲν κάμνομεν τίποτε, εἰμὶ παίζομεν μὲ πᾶν ἱερόν.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κρεστενίτης.

§147Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Χαίρω διότι ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Λέκα μ’ εὐκολύνει τὴν ἰδέαν τῆς ὁμιλίας μου. Μᾶς εἶπε διὰ τὰς Θήβας καὶ τὴν Λειβαδειὰ, διὰ τοὺς φαλαγγίτας ἀργοὺς, οἱ ὁποῖοι σήπονται εἰς τὰς πόλεις καὶ τὸν ὀρεινὸν, οἱ ὕποπτοι εἶναι ἐπιμελεῖς, ἀλλὰ δὲν ἔχουν γαίας. Τοῦ προτείνω καὶ ἐγὼ ὅτι ἐπὶ τοῦ Παυσανίου 100 ἔτη μετὰ Χριστὸν εἰς τὴν Ἠλείαν ἐκατῴκουν 700,000 κάτοικοι. Ἔχομεν γαίας πολλὰς, καὶ νὰ τοὺς περιορίσωμεν εἰς 60 στρέμματα διὰ νὰ ἔλθουν καὶ ἄλλοι· ὁ ὑπουργὸς δὲν ἐνόησε ὅτι νὰ ἔχῃ περισσότερα ἀφ’ ὅτι τοῦ ἀνήκει ὁ κάτοικος· τὰ ἄλλα νὰ τὰ πάρουν ὅσοι θέλουν νὰ γίνουν γεωργοί. Ἂν δὲν θέλουν, τότε νὰ πάρωμεν τὴν παροιμίαν τοῦ βοὸς καὶ τοῦ κυνός; Ὁ σκῦλος δὲν ἤθελε νὰ φάγῃ πηγαίνει ὁ βοῦς νὰ φάγῃ τὸν ἐδάγκασε. Λοιπὸν διότι δὲν θέλουν ἄλλοι πρέπει νὰ ἐμποδίζωμεν τοὺς γεωργούς; Οἱ φαλαγγῖται, κύριοι, ἐπῆραν γραμμάτια καὶ ἔγειναν γεωργοὶ καὶ ἐγεώργησαν· ὅσοι δὲν ἤθελαν νὰ γεωργήσουν ἐπώλησαν τὰ γραμμάτιά των. Εἶναι, κύριοι τόπος ἀφοῦ τελειώσει αὐτὸ καὶ εἶναι γαῖαι νὰ πάρουν καὶ οἱ φαλαγγῖται καὶ ὅσοι θέλουν. Μόνος του λοιπὸν μᾶς ἔδειξεν ὅτι εἶναι πολλαὶ γαῖαι· καὶ πρέπει νὰ ταχύνωμεν αὐτὸ τὸ ἔργον, διότι εἶναι ὠφέλιμον. Ἑβδομήκοντα χιλιάδας γεωργοὶ εἶναι μόνον εἰς τὴν Πελοπόννησον. (διάλογοι).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσι. (οὐδεὶς ἐγείρεται).

§149ΛΕΚΚΑΣ. Τὶ εἴπετε κύριε Πρόεδρε; (θόρυβος).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπα νὰ ἐγερθῶσιν ὅσοι παραδέχονται τὴν ἀναβολὴν καὶ οὐδεὶς ἠγέρθη.

§151ΛΕΚΚΑΣ. Μὰ δὲν ἐνόησαν φαίνεται.....

§152ΤΣΟΚΡΗΣ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ Βουλὴ, κύριε Πρόεδρε!

§153ΛΕΚΚΑΣ. Ἰδοὺ σᾶς γίνεται ἡ παρατήρησις πῶς δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§154Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι πληρεστάτη, εἶναι μέσα εἰς τὰ δωμάτια οἱ βουλευταί!

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔνστασις, κύριε Λέκα, εἶναι μεταγενεστέρα τῆς ἐρωτήσεως τὴν ὁποίαν ἀπεύθυνα. Τώρα μάλιστα τὸ ἐννοῶ· νὰ ἐξέλθουν ἂν ᾖναι εἰς τὰ δωμάτια βουλευταί· διότι γίνεται ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας. Τὸ βλέπω καὶ ἐγὼ ὅτι ἔφυγαν πολλοί· ἔχει δίκαιον ὁ κ. βουλευτής.

§156ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ἂν μὲ ἐρωτᾶτε, ὅτι ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει, καὶ θὰ χάσωμεν καιρὸν μόνον.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Τσώκρη διὰ νὰ ἐπιτηρήσητε (προσέρχεται).

§159ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατυπώσατε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λέκα διὰ νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία καὶ οὕτω βλέπομεν ἂν ᾖναι ἀπαρτία.

§160ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Βέβαια.

§161ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κυρίων βουλευτῶν.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 89 παρόντες· ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5 παρὰ 15|60 Μ. Μ.