1871.02.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

Τῆς 12 Φεβρουαρίου 1871.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 1 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθέντων παρόντων βουλευτῶν ὡς ἕπεται.

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρατήρησις εἰς τὰ πρακτικά;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται. — Ὀφείλω δὲ νὰ καθυποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι διὰ λάθος τοῦ ἀντιγραφέως προσετέθησαν τρεῖς γραμμαὶ εἰς τὰ πρακτικὰ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν μετακομιδὴν τῶν λειψάνων τοῦ Πατριάρχου, αἱ ἑξῆς· «Ἡ δὲ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἵνα συγκροτηθῇ στενῶς εἰς ὁλόκληρον τὴν κυβέρνησιν ἡ ἀναφορὰ ἵνα λάβῃ αὕτη ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ περιεχόμενον, φροντίσῃ δὲ περὶ τῆς ταχυτέρας πραγματοποιήσεως τῆς ἀνωτέρας ἀρχῆς.» Ἐπειδὴ εἶναι ἐντὸς τοῦ περιεχομένου, αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἠξεύρῃ ἡ Βουλὴ, θὰ μονογραφηθῇ καὶ θὰ σημειωθῇ ἡ παρατήρησις αὕτη εἰς τὰ πρακτικά. Ὁ Κ. Μπούμπουλης ζητεῖ τὸν λόγον.

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὑπάρχει ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἓν μέγιστον καὶ λίαν σοβαρὸν ζήτημα, ζήτημα τὸ ὁποῖον ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία ὀφείλει νὰ θεραπεύσῃ. Τὸ ζήτημα τοῦτο ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως δύναται νὰ φανῇ ὀλίγον σκανδαλῶδες, τοσοῦτον ὅμως εἶναι λίαν σοβαρὸν διότι ἀφορᾷ μέγα μέρος τῆς κοινωνίας, διὰ νὰ μὴ εἴπω πλέον τοῦ ἡμίσεως αὐτῆς. Τὸ σοβαρὸν ζήτημα τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τῶν κεκωλυμένων γάμων. Ἐκ τοῦ ζητήματος τούτου, κύριοι, παρουσιάζονται εἰς τὴν κοινωνίαν σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πλησιάζουν νὰ κλονίσουν τὴν ὕπαρξιν πολλῶν χιλιάδων ἀτόμων· τὸ ζήτημα αὐτὸ πλησιάζει νὰ μᾶς χωρίσῃ, ἐὰν μὲ συγχωρῆτε διὰ τὴν φράσιν, εἰς ἡμίσεις νόθους καὶ εἰς ἡμίσεις μή. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι πολλοὶ γάμοι κεκωλυμένοι ἐκ τῆς ἐκκλησίας ηὐλογήθησαν καὶ ἐξηγιάσθησαν, οὐχ ἧττον ὅμως οἱ γάμοι οὗτοι, ἀπέναντι τοῦ πολιτικοῦ νόμου θεωροῦνται δυστυχῶς ἄκυροι καὶ τὰ τέκνα τὰ προελθόντα ἐκ τῶν γάμων τούτων θεωροῦνται νόθα καὶ μὴ δυνάμενα νὰ ἔχωσι τὰς συνεπείας τοῦ νόμου τῶν μὴ κωλυομένων γάμων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, προτίθεμαι σήμερον διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις τῇ συναινέσει καὶ αὐτῆς τῆς συνόδου νὰ φέρῃ θεραπείαν· διότι, ὡς σᾶς προεῖπον, κινδυνεύει κοινωνία ὁλόκληρος. Ὁ νόμος οὗτος, πιστεύω, θὰ προλάβῃ τὰ ἀτοπήματα αὐτά, ὅταν ἡ Βουλὴ τὸν κρίνῃ καὶ σπουδαίως τὸν συζητήσῃ, καὶ ὡς προεῖπον, τῇ συναινέσει τῇ Ἱερᾶς Συνόδου θέλει φέρει θεραπείαν, ἥτις εἶναι ἀναπόφευκτος. Σᾶς τὸ ἀναγινώσκω (θόρυβος). Δύο λόγια εἶναι.

§5ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ, εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἀναγνώσητε.

§6ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ τὸ ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει).

ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ.

«Ἄρθρον 1. Οἱ συναφθέντες ἐν τῇ πλαγίᾳ γραμμῇ γάμοι μεταξὺ μὲν τῶν ἐξ αἵματος ἀπὸ τοῦ πέμπτου μετὰ τῶν ἑπομένων, μεταξὺ δὲ τῶν ἐξ ἀγχιστείας συγγενῶν ἀπὸ τοῦ τετάρτου βαθμοῦ μετὰ τῶν ἑπομένων, ὧν ἡ ἐκκλησιαστικὴ Ἀρχὴ δὲν προεκάλεσε τὴν ἀκύρωσιν ἐντὸς πενταετίας ἀπὸ τῆς τελέσεως αὐτῶν, ἀπολαμβάνουσι διὰ τῆς τοιαύτης τοῦ ῥηθέντος χρόνου παρελεύσεως ὅλας τὰς ἐννόμους συνεπείας τῶν μὴ κεκωλυμένων γάμων. Ἄρθρον 2. Μετὰ τὴν ἀποβίωσιν ἑνὸς ἐκ τῶν συζύγων δὲν ἐπιτρέπεται πλέον νὰ εἰσαχθῇ παρ’ ὁποιουδήποτε ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων αἴτησις περὶ ἀκυρώσεως τοιούτου γάμου, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν παρῆλθεν ἀπὸ τῆς τελέσεως αὐτοῦ τὸ ὁριζόμενον ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρω ἄρθρου χρονικὸν διάστημα. Ἄρθρον 3. Αἱ ἀνωτέρω διατάξεις ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τοὺς πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου τελεσθέντας γάμους. Ἄρθρον 4. Ὁ παρὼν νόμος θέλει ἰσχύει ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.»

§7ΤΙΝΕΣ. Διὰ τὸ μέλλον τί θὰ γείνῃ;

§8ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ συζήτησις ἂς λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλά, δυστυχῶς, σᾶς λέγω μίαν ἀλήθειαν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε δύο ἄρθρα τοῦ κανονισμοῦ (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 34. Πᾶσα πρότασις βουλευτοῦ ἢ ὑπουργοῦ παραδίδεται εἰς τὸ προεδρεῖον ἔγγραφος καὶ ἰδιοχείρως παρὰ τοῦ ἐπάγοντος αὐτὴν ὑπογεγραμμένη, καταχωρίζεται εἰς ἰδιαίτερον βιβλίον ἀριθμουμένη καθ’ ἣν εἰσάγεται χρονολογίαν τάξιν, ἀνακοινοῦται εἰς τὰς Βουλὰς ὑπὸ τοῦ προέδρου κατὰ τὸ 21 ἄρθρον, τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς βουλευτάς· συζητεῖται δὲ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς της, ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ κηρύξασα αὐτὴν κατεπείγουσαν ὁρίσῃ ἄλλην προηγουμένην ἡμέραν πρὸς συζήτησιν. Ἄρθρον 21. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν καὶ ἔγκρισιν τῶν πρακτικῶν ὁ πρόεδρος ἀνακοινόνει εἰς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ ἀπευθυνθέντα αὐτῷ διαγγέλματα, προτάσεις, ὑπομνήματα ἢ ἄλλα ἔγγραφα. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ· ὅστις ἔχει νὰ κάμῃ πρότασιν ἢ νὰ καθυποβάλῃ νόμον, ὀφείλει νὰ τὰ παραδίδῃ εἰς τὸ προεδρεῖον, ὀφείλει νὰ τὰς ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν· συζήτησις ἢ ἀνάπτυξις ἐπὶ αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων δὲν δύναται νὰ γείνῃ, ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά των· λοιπὸν τὸ ἐγκρίνει αὐτὸ ἡ Βουλή;

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς τὸ ἑξῆς ὅσοι ἔχουν ἔγγραφα ἢ προτάσεις θὰ τὰ φέρουν εἰς τὸ προεδρεῖον, τὸ δὲ προεδρεῖον θὰ ἐκτελῇ θρησκευτικῶς τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ.

§12ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῆς τάξεως, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι καὶ διὰ τὰς ἐπερωτήσεις ἀκόμη, πρέπει ὁ ἐπερωτῶν νὰ περιορίζηται εἰς μόνην τὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ μὴ ἐκτείνεται εἰς ἀναπτύξεις παρὰ τὴν συζήτησιν.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν μίαν ἀναφορὰν τοῦ κυρίου Δημητρίου Μαρνίδη ἐνοικιαστοῦ ὑδρομύλου ἐν Ἀμφίσσῃ, ὅστις ἐξαιτεῖται νὰ ὑπαχθῇ καὶ οὗτος εἰς τὸν ἐπιψηφισθέντα νόμον περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκ τῶν ἐκποιηθέντων ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων Παρνασσίδος δόσεως καὶ ἀναβληθῇ ἑπομένως ἡ ὑπὸ τοῦ ταμείου καταδίωξις, διότι ἔπαθεν οὐκ ὀλίγην ζημίαν ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§15ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι πρῶτον ἀπάντησις ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῶν Λαυριακῶν. Ὁ κ. ὑπουργὸς ζητεῖ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως περὶ τῶν δύο μηνῶν.

§17Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Μένει τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τῆς ληστείας.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον ἦτο ὡρισμένη ἡμέρα ἡ χθές· ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν, καλῶς, εἰδὲ μὴ μετ’ αὐτὸ θέλει ἔλθει τὸ περὶ τῆς ληστείας.

§19ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν ἀπόφασίν της, αὐτὸ προηγεῖται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἐπιμένω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ χωρὶς νὰ παρανομήσῃ νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§21ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Μιχαλόπουλον νὰ ἀφήσῃ νὰ τελειώσωμεν.

§22ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω νὰ μὴ ἤμεθα ἀνακόλουθοι καὶ νὰ ἀναβάλωμεν ἐκεῖνο ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος.

§23Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ πρότασις περὶ ἀνατροπῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρέπει νὰ προταθῇ ἀπὸ 15.

§24ΤΙΝΕΣ. (ἐγειρόμενοι). Εἴμεθα τόσοι.

§25ΛΕΚΚΑΣ. Τὸ δεύτερον ἀντικείμενον νὰ ᾖναι τὸ περὶ Λαυρίου.

§26ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀνίσταται).

§27ΛΕΚΚΑΣ. Δὲν πειράζει, κύριε Μιχαλόπουλε, ἀμέσως θὰ ἔλθῃ.

§28ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§29ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (κάθηται).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιμένετε, κ. Μιχαλόπουλε; νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν παρὰ τὸ τελευταῖον ἄρθρον.

§31ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἐὰν συμφωνῇ ἡ Βουλὴ νὰ κάμω δύο προσθήκας. Ὁ κ. Ῥοντήρης εἶπε προχθές, ὅτι αἱ διατάξεις περὶ ἐκτοπίσεως νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν μετὰ τρεῖς μῆνας, ἀλλὰ λέγω μετὰ δύο μῆνας, διὰ νὰ εὕρουν καιρὸν οἱ συγγενεῖς νὰ συνεννοηθῶσιν. Ἂν δὲ ἐπίσης συμφωνῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν ἀμοιβῶν, αὗται νὰ ἀρχίσουν ἀπὸ τὴν πρώτην Ἰανουαρίου, διότι δυστυχῶς ἐφονεύθησαν ἀπὸ τοὺς λῃστάς, διότι αἱ οἰκογένειαί των δυστυχοῦν καὶ πάσχουν.

§32ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δυνάμει προγενεστέρου νόμου χορηγοῦντος ἀμοιβὰς λοιπόν, νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς ἰσχύος τοῦ πρώτου νόμου.

§33ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἠξεύρομεν ποῦ εὑρισκόμεθα, θέλω συντάξει κατάλογον τὸν ὁποῖον θέλω σᾶς παρουσιάσει.

§34ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πρώτου νόμου.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἢ εἰς τὸ νομοσχέδιον;

§36ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὰ πρακτικά.

§37ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Διότι ἐγὼ ὑποχρεοῦμαι νὰ φέρω τὸν κατάλογον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης ἔχει τὸν λόγον.

§39Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι· Γνωρίζετε, ὅτι ἐπὶ τοῦ τελευταίου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ἐπιτροπή σας, ἥτις τῳόντι εἰργάσθη μετὰ πολλοῦ ζήλου εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου, προέτεινε διάρκειαν ὡρισμένην τοῦ νόμου, ὁρίσασα εἰς δύο ἔτη τὴν ἰσχὺν τούτου. Ὁ νόμος, κύριοι, τὸν ὁποῖον σήμερον τελειώνομεν, περιέχει ἀληθῶς διατάξεις ἀντικειμένας εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἀσχολούμενοι περὶ τὴν μελέτην τῶν νόμων ἐπικρίνουν τὴν βουλὴν διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ διὰ τοῦτο εἷς βουλευτὴς, ὁ κύριος Μίλησης, ἐμφορούμενος ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τούτων, ἐπολέμησε τὸ νομοσχέδιον. Οὐχ ἧττον φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔπραξε καλῶς ἐπιψηφίσασα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διότι οἱ νόμοι, κύριοι, εἶναι ἡ ἔκφρασις τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, ἡ δὲ κοινωνία πρὸ καιροῦ ἀπῄτει τὴν ἔκδοσιν ἑνὸς αὐστηροῦ νόμου κατὰ τῆς ληστείας· καλῶ λοιπὸν ἔπραξεν ἡ Βουλὴ ἐπιψηφίσασα τὸν νόμον τοῦτον. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι ν’ ἀρνηθῶ, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἐξαιρετικός, ὅτι περιέχει διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἐν τῇ φύσει αὐτῶν φέρουν τὸν χαρακτῆρα τῆς προσωρινότητος. Ὅπως εἶχον τὴν τιμὴν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν νὰ εἴπω, ἔχω ἀδιάσειστον πεποίθησιν, ὅτι ἡ ληστεία πνέει τὰ λοίσθια καὶ ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταδιώξεως θέλει φέρει τὴν ἐξόντωσιν αὐτῆς, ἐὰν καὶ ἡ ὅμορος ἐπικράτεια πράξῃ τὸ καθῆκόν της, ὅπως καὶ ἡ Ἑλλάς. Δὲν ἀποδέχομαι τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες λέγουν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς καταστροφῆς τῆς ληστείας εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν μεθορίων· νομίζω, ὅτι ἀπατῶνται τὰ μέγιστα ὅσοι φρονοῦν τοῦτο· ἡ ἐξόντωσις τῆς ληστείας ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος καὶ ἀπὸ τὴν σύμπραξιν τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας. Δυστυχῶς, μολονότι κατεβλήθη μεγάλη προσπάθεια διὰ νὰ πράξῃ ἡ ὅμορος αὕτη ἐπικράτεια ὅ,τι πράττει ἡ Ἑλλάς, μολαταῦτα κύριοι, λυποῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔπραξε τὸ καθῆκόν της ἡ ὅμορος ἐπικράτεια· ἀντὶ νὰ καταδιώξῃ τὴν ληστείαν περιορίζεται νὰ πέμπῃ ἐγκυκλίου, εἰς τὴν Εὐρώπην δι’ ὧν ἐπιῤῥίπτει τὴν ἀδράνειαν αὐτῆς ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Πιστεύω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπραξεν ἤδη τὸ καθῆκόν της καὶ δι’ ἐγκυκλίων ἐπίσης πρὸς τοὺς πρέσβεις παρὰ ταῖς αὐλαῖς τῆς Εὐρώπης ἀνῄρεσεν ὅλας τὰς πασιφανεῖς ἀνακριβείας, αἱ ὁποῖαι περιείχοντο εἰς τὴν τελευταίαν διακοίνωσιν τοῦ μεγάλου Βεζύρου τῆς Τουρκίας. Πιστεύω ἐπίσης, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐπεδίωξεν, ὡς αἱ προηγούμεναι κυβερνήσεις, τὴν σύμπραξιν τῆς ὁμόρου δυνάμεως εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς ληστείας δυνάμει διεθνοῦς συμβάσεως, καὶ ὅτι θέλει κατορθώσει νὰ ἐπιτύχῃ τὴν σύμπραξιν ταύτην· ὅταν δὲ ἡ σύμπραξις αὕτη χορηγηθῇ, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ ληστεία λίαν συντόμως θὰ καταστραφῇ. Φρονῶ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς νόμος διαρκὴς τοῦ κράτους· διότι νομίζω, ὅτι εἶναι ἄτοπον εἰς τὸ θετικὸν δίκαιον μιᾶς ἐπικρατείας νὰ ὑπάρχουν ὡς διαρκεῖς αἱ διατάξεις αἱ ἐπιψηφισθεῖσαι παρ’ ἡμῶν εἰς τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶναι συμφέρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτῷ νὰ ἀναγραφῇ ἡ προσωρινότης τοῦ νόμου τούτου. Ἄλλως τε, κύριοι, καὶ εἷς ἄλλος λόγος ὑπαγορεύει τὴν ἀναγραφὴν τῆς προσωρινότητος τοῦ νόμου ἐν αὐτῷ τῷ νόμῳ· ὁ λόγος δὲ οὗτος εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἀναγράφοντες τὴν προσωρινότητα τοῦ νόμου ἐν τῷ νόμῳ ἐκδηλοῦμεν, καὶ νομοτελεστικὴ ἐξουσία καὶ νομοθετικὴ τὴν ἀδιάσειστον ἀπόφασιν καὶ θέλησιν ἡμῶν, ὥστε ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τῆς μάστιγος ταύτης· ἐξ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι ἂν δὲν ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ ἡ προσωρινότης αὐτοῦ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐπιμαρτυρήσει ὑπόνοιάν τινα, ὅτι διαρκῶς ἡ Ἑλλὰς θέλει εὑρίσκεσθαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ υἱοθετήσῃ διατάξεις ἐξαιρετικὰς καὶ ἀντικειμένας πρὸς τὰς ἐν γένει ἀρχὰς τοῦ δικαίου. Τοῦτο δὲ δὲν τὸ θεωρῶ παντάπασιν συμφέρον. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ ἐπιτροπή, ἀναγράφουσα τὴν προσωρινότητα, εἶναι καλὴ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ προθεσμία τῶν δύο ἐτῶν δὲν εἶναι ἐπαρκής. Φρονῶ δὲ ὅτι, ἐὰν ἀντὶ δύο ἐτῶν ὁρίσωμεν τὴν διάρκειαν εἰς 4 ἔτη, αὐτὰ εἶναι ἀρκετά. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἡ ἰσχὺς ὡρίζετο εἰς τρία ἔτη· ὁ δ’ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου, εἰς ἄλλην περίστασιν, ὅταν ἐπαρουσίασεν ἄλλον νόμον κατὰ τὸ 1867, ὥρισεν τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ εἰς δύω ἔτη. Ὅταν δὲ παραδεχθῶμεν τέσσαρα ἔτη, αὐτὸ εἶναι ἀρκετόν. Πιστεύω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δὲν θέλει ἐναντιωθῆ εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Τροποποιῶ δὲ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς «ἀντὶ ἐπὶ δύω ἔτη» «ἡ ἰσχὺς νὰ ἐπεκτείνηται εἰς 4 ἔτη»

§40ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Μάλιστα.

§41ΔΑΓΡΕΣ. Ἀλλὰ ἐὰν διαρκῇ ἀκόμη ἡ λῃστεία.... (Θόρυβος).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τροποποιεῖται ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς ἀντὶ εἰς 2 ἔτη εἰς 4 ἔτη.

§43ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ περιορισθῇ ἡ προσωρινότης τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐπὶ δύο ἔτη, διότι καὶ τοῦτο τῳόντι τὸ θεωρῶ ἐγὼ πολὺ, καὶ ἡ θυσία τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν ἀπέναντι τοῦ νόμου, νὰ μεταβάλωμεν τὴν νομοθεσίαν μας εἰς τοιοῦτον τερατώδη νόμον, εἶναι μεγάλη θυσία, τὴν ὁποίαν ἐπράξαμεν κατ’ ἀνάγκην. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη, κύριοι, δὲν ἐξετάσθη δεόντως, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐξετάσθη δεόντως, ἔχομεν ἀναπόφευκτον καθῆκον νὰ τὴν ἐξετάσωμεν τόσον περισσότερον, καθόσον βλέπετε, ὅτι ὅλαι αἱ θυσίαι καὶ τὰ παθήματά μας δὲν ἤρκεσαν νὰ διαφωτίσωσι καὶ ἐξωτερικῶς πολλοὺς καὶ ἐζήτησαν πλέον ἐκτεταμένην ἐνέργειαν εἰς τὴν ἀνάκρισιν. Ἐγὼ, κύριοι, συνομολογῶ, παραδέχομαι τὴν παράτασιν, τὴν ζητῶ, διότι ἡ ἀνάκρισις, ἡ ἐξέτασις........

§44ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐννοήσαμεν.

§45ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ ἐξέτασις πρέπει νὰ γείνῃ πλέον εὐρυχωροτέρα, πλέον παρατεταμένη, πλέον ἀκριβεστέρα.

§46ΤΙΝΕΣ. Ποία ἐξέτασις;

§47ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ ἐξέτασις, κύριοι, τῆς λῃστείας καὶ ἰδίως τὰ γεγονότα τὰ παρὰ τῆς ἐπικράτου αὐτῆς συμμορίας λαβόντα χώραν, τῆς ὁποίας τὸ στυγερὸν κακούργημα ἔφερεν γενικὸν πένθος εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἤγειρε τόσας κραυγὰς ἐξωτερικὰς κατὰ τῆς Ἑλλάδος, αὐτὰ λέγω πρέπει νὰ ἐξετάσητε. (Θόρυβος).

§48ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ἀντικείμενον.

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται ἤδη περὶ τῆς διαρκείας τοῦ νόμου.

§50ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αὐτὰ πότε θὰ τὰ εἴπωμεν;

§51ΛΕΚΚΑΣ. Εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Μιχαλοπούλου περὶ τῶν Λαυριακῶν.

§52ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάρκειαν, ὑποστηρίζω τὰ δύω ἔτη διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον, καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα, ἐπιφυλάττομαι νὰ τὰ εἴπω εἰς τὰ Λαυριακά.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τὸν λόγον, κύριοι;

§54ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω προσθῆκαι εἶναι, ἡ μὲν διὰ δύω ἔτη, ἡ δὲ διὰ τέσσαρα.

§56ΔΑΓΡΕΣ. Τὸν νόμον αὐτὸν βεβαίως τὸν προὐκάλεσαν ἔκτακτοι περιστάσεις, θέλει λοιπὸν ἰσχύει ἐφ’ ὅσον διαρκοῦν αἱ ἔκτακτοι αὗται περιστάσεις, ἅμα παύσουν αὗται, θὰ παύσῃ καὶ ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπωτέρω πρότασις, νομίζω, ὅτι εἶναι διὰ τὰ 4 ἔτη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου ἐπὶ 4 ἔτη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Παρεδέχθη.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐξηντλήσαμεν τοῦτο· ἐρχόμεθα εἰς τὸ περὶ Λαυριακῶν.

§59ΤΙΝΕΣ. Τὸ σύνολον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον θὰ συναρμολογηθῇ, θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ ἔπειτα......

§61ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔμαθον καὶ ἐβεβαιώθην ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπιφορτισθεῖσα τὴν ἐξέτασιν τῆς ὕλης, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, ὑπέβαλεν εἰς τὴν κυβέρνησιν ἔκθεσιν ἀρκετὰ σπουδαίαν· νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθοῦν τὰ Λαυριακά, ἕως οὗ τυπωθῇ αὐτὴ ἡ ἔκθεσις· αὐτὸ δὲ πρέπει νὰ γείνῃ ἐντὸς ὀλίγου, καὶ τὸ θεωρῶ ἀπαραίτητον, διότι ἤδη καὶ ἐγὼ ὁ ἄμοιρος ἐπιστημονικῶν γνώσεων ἐπείσθην ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ χρῄζει σπουδαιοτάτης μελέτης.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ δώσῃ πληροφορίας τώρα.

§63ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, σᾶς εἶπον εἰς μίαν προλαβοῦσαν συνεδρίασιν ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπεφορτίσθη νὰ ἐξετάσῃ τὰ χώματα τοῦ Λαυρίου, δὲν εἶχεν ὑποβάλει τὴν ἔκθεσίν της· σᾶς προσέθηκα δέ τότε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπισπεύσητε πολὺ τὴν ὑπόθεσιν, διότι ἡ Κυβέρνισις ἔχει ἀνάγκην ὄχι μόνον νὰ λάβῃ τὴν ἔκθεσιν, ἀλλὰ νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ πρακτέου καὶ φέρῃ ἐνώπιόν σας μίαν ὡρισμένην πρότασιν. Ἡ ἐπιτροπὴ πρὸ τινων ἡμερῶν καθυπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα παρουσιάζεται πολύπλοκον, καὶ ὑπάρχουν πολλαὶ διαφωνίαι περὶ αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη ἀκόμη νὰ σχηματίσῃ ὡρισμένην γνώμην, καὶ δὲν δύναται ἑπομένως οὔτε σήμερον νὰ φέρῃ ἐνώπιόν σας πρότασιν. Οὐ ἐν ἧττον νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εὐχαριστηθῇ ἐὰν κατατεθῇ ὑπ’ ὄψιν της ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ παρουσίασε καὶ ληφθῇ τὸ μέτρον, ὥστε ἡ ἔκθεσις αὐτὴ μετά τινων ἄλλων ἐγγράφων νὰ τυπωθῇ καὶ παραδοθῇ εἰς τὴν δημοσιότητα· ἐξ αὐτῶν θέλουσι δυνηθῇ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Κοινὸν νὰ ἴδουν τὴν στάσιν τῆς ὑποθέσεως.

§64ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν ὑπουργὸν νὰ δώσῃ διασαφήσεις εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐκθέσεως.

§65ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§66Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§67ΛΕΚΚΑΣ. Κ’ ἐγὼ, κ. πρόεδρε.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, τί συμβαίνει. Ἀπὸ τοῦ 1864 ὁ κ. Σερπιέρος, τὸν ὁποῖον ὅλοι γνωρίζετε, ἐζήτησε νὰ τῷ παραχωρηθῇ ἐν Λαυρίῳ, καὶ τῷ παρεχωρήθη, ἔκτασις γῆς διὰ νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸν ἐν αὐτῇ ὑπάρχοντα ἔνθειον ἀργυροῦχον μόλυβδον. Ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν τινων, ἤτοι περὶ τὰ μέσα τοῦ 1869 ὁ κ. Σερπιέρος ἔκαμεν ἀναφορὰν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τῆς ὁποίας παρεπονεῖτο ὅτι ἡ καθαρὰ πρόσοδος τῶν 250 δραχμῶν κατὰ τόνον, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας φορολογεῖται ὁ μόλυβδος, ὁ ἐξαγόμενος ἀπὸ τὰς σκωρίας, εἶναι πολὺ μεγάλη, καὶ ὅτι ἀδικεῖται ὑποχρεούμενος νὰ πληρώνῃ 25 ὡς ἔγγιστα δραχμὰς δι’ ἔγγειον φόρον. Ἐζήτει δὲ νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐξετάσεις ὅπως ἐξευρεθῇ ἡ πραγματικὴ καθαρὰ πρόσοδος καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς κανονισθῇ ὁ πληρωτέος φόρος συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐγένετο κατὰ τὰ 1867.

§69ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. 25 δραχμὰς κατὰ τόνον!

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 25 δραχμὰς κατὰ τόνον διὰ τὰς σκωρίας. — Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Κ. Αὐγερινὸς ἐπεφόρτισε ξένον τινὰ γεωλόγον εὑρισκόμενον ἐνταῦθα καὶ ὀνομαζόμενον Κόβανς καὶ τὸν παρήγγειλε ν’ ἀπέλθῃ εἰς Λαύριον, καὶ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ Κ. Σερπιέρου ἦσαν βάσιμοι. Ὁ ξένος οὗτος μεταβὰς ἐκεῖ παρετήρησεν ὅτι ὁμοῦ μὲ τὰς σκωρίας ἐκαμινεύοντο καὶ χώματά τινα μεταλλοῦχα, περιέχοντα μόλυβδον καὶ ἄργυρον καὶ εὑρισκόμενα εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θέσεως, ἥτις εἶχε παραχωρηθῆ εἰς τὸν Κ. Σερπιέρο ὡς μεταλλεῖον ἐνθείου μολύβδου, ἔσπευσε δὲ νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην του τὰ χώματα ταῦτα οὔτε σκωρίαι εἶναι, οὔτε ἀνήκουσιν εἰς τὸ μεταλλεῖον, ἑπομένως ὁ Κ. Σερπιέρος οὐδὲν εἶχε δικαίωμα νὰ τὰ ἐκκαμινεύῃ. Ἡ Κυβέρνησις, ἅμα ἔλαβε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ξένου αὐτοῦ, διώρισεν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐνεργήσασα ἀνάλυσιν τῶν χωμάτων, εὗρεν, ὅτι περιέχουσιν ἱκανὴν μολύβδου ποσότητα, περιέχοντα κατὰ τόνον 1400 grammes ἀργύρου, ἐν ᾧ ὁ ἐκ τῶν σκωριῶν ἐξαγόμενος μόλυβδος περιέχει κατὰ μέσον ὅρον μόνον 400 grammes, ὥστε ἡ ποσότης τοῦ ἀργύρου, ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὸν μόλυβδον τὸν ἐξαγόμενον ἀπὸ τὰ χώματα, εἶναι τριπλασία καὶ ἐπέκεινα ἀπὸ τὴν ποσότητα τοῦ ἀργύρου, τοῦ περιεχομένου εἰς τὸν μόλυβδον τὸν ἐξαγόμενον ἀπὸ τὰς σκωρίας. Δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλὰ λαβοῦσα δείγματα ἐκ τῶν χωμάτων, τὰ ἔστειλεν εἰς Παρισίους διὰ νὰ ἐξετασθοῦν, ἡ δὲ γενομένη ἐν Παρισίοις ἀνάλυσις παρουσίασεν ἀποτέλεσμα τοσοῦτον μέγα καὶ καταπληκτικόν, ὥστε οἱ πάντες διστάζουσι νὰ τὸ θεωρήσωσιν ὡς πραγματικόν. Κατ’ αὐτὴν τὰ περὶ ὧν πρόκειται χώματα περιέχουν 18% μόλυβδον, ἐνῷ αἱ σκωρίαι περιέχουν 7–8%, εἰς ἕκαστον δὲ τόνον μολύβδου περιέχονται 15 Kilogrammes ἀργύρου, ὅ ἐστὶ 12 περίπου ὀκάδες· Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο βλέπετε ὅτι εἶναι δεκαπλάσιον ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ ἐνταῦθα γενομένη ἀνάλυσις, διότι, ὡς σᾶς προεῖπον, ἐνταῦθα εὑρέθησαν 1400 grammes ἀργύρου εἰς ἕκαστον τόνον μολύβδου, ἐνῷ εἰς Παρισίους ἐξήχθησαν 15 Kilogrammes. Ἀλλά, κύριοι, τὸ ἐξαγόμενον τῆς ἐν Παρισίοις ἀναλύσεως θεωρεῖται ὅλως ἀπίθανον, καὶ πολλοὶ ὑποθέτουν ὅτι ἔλαβε χώραν γραφικὸν λάθος καὶ ἀντὶ 1500 grammes ἐγράφησαν 15000, διὰ τοῦτο ἅμα ἤρθη ἡ πολιορκία τῶν Παρισίων, ἔσπευσα νὰ ζητήσω διασαφήσεις. Κατὰ τὰ τέλη τοῦ παρελθόντος Ἰουλίου ἡ Κυβέρνησις ἐσχημάτισε πολυμελῆ ἐπιτροπήν, ἐκ μηχανικῶν καὶ χημικῶν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου κ. Σκαλιστήρη, καὶ τὴν παρήγγειλε νὰ μεταβῇ εἰς Λαύριον καὶ νὰ ἐξετάσῃ ἐπισταμένως τὰ χώματα. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, μετὰ διαφόρους ἐρεύνας, κατεμέτρησε τοὺς σωροὺς τῶν χωμάτων, καὶ κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς της εὗρεν, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτῶν ἀναβαίνει εἰς 6,700,000. Λαβοῦσα δὲ δείγματα ἐκ τῶν διαφόρων θέσεων, τὰ ἔφερεν εἰς Ἀθήνας καὶ ἐνησχολήθη ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους εἰς τὴν ἀνάλυσίν των. Ἐγένοντο παρ’ αὐτῆς ὑπὲρ τὰς 600 ἀναλύσεις, ἀλλ’ οὐδεμία ἔφθασεν ὡς πρὸς τὸ ἐξαγόμενον τοῦ μολύβδου τὴν ἀνάλυσιν τῶν Παρισίων. Ὁ ἐξαχθεὶς μόλυβδος ἀνέρχεται κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 14%· ἀλλὰ καί τινες ἀναλύσεις παρουσίασαν μόνον 1½%· ὥστε ὁ μέσος ὅρος τοῦ περιεχομένου εἰς τὰ χώματα μολύβδου δὲν δύναται νὰ ὑπολογισθῇ εἰς ποσότητα ἀνωτέραν τῶν 9%, ποσότητα ἴσην σχεδὸν τοῦ μολύβδου τοῦ ἐξαγομένου ἀπὸ τὰς σκωρίας. Ἀναλυθεὶς μετὰ ταῦτα ὁ μόλυβδος εὑρέθη περιέχων 1,400–5,000 γραμμάρια ἀργύρου κατὰ τόνον.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσον εἶναι τὸ kilogramme;

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ kilogramme εἶναι 312 δράμια. Τὰ 5 kilogrammes, καθὼς βλέπετε, εἶναι τὸ δωδεκαπλάσιον τοῦ ἀργύρου, ὁ ὁποῖος περιέχεται εἰς τὸν μόλυβδον τὸν ἐξαγόμενον ἀπὸ τὰς σκωρίας, διότι ὁ μόλυβδος ἐκεῖνος, καθὼς σᾶς προεῖπον, ἔχει μόνον 400 grammes, ἀλλ’ εἶναι μόλις τὸ τρίτον τοῦ ἀργύρου ὅστις εὑρέθη ἐν Παρισίοις, διότι ἡ ἀνάλυσις τῶν Παρισίων δεικνύει 15 kilogrammes ἐνῷ ἐδῶ, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, δὲν εὑρέθησαν 5 kilogrammes. Ὁ δὲ ἐλάχιστος ὅρος ἐκ 1400 grammes, εἶναι ἴσος μὲ τὸ ἐξαγόμενον τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ἡ πρώτη ἐνταῦθα γενομένη ἀνάλυσις, ἀλλὰ καὶ οὗτος ὑπερβαίνει τὰ 1400 κατὰ τὸ τριπλάσιον καὶ ἐπέκεινα τὸ ποσὸν τοῦ εἰς τὰς σκωρίας περιεχομένου ἀργύρου. Ὡς θέλετε, Κύριοι, παρατηρήσει ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς δύο ζητήματα γεννῶνται. Πρῶτον τὰ χώματα ταῦτα εὑρισκόμενα ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ἀνήκουν εἰς τὸ μεταλλεῖον, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη εἰς τὸν κύριον Σερπιέρον, ἢ ὄχι;

§73ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι, κατὰ τὸν Νόμον περὶ ὀρυκτῶν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§75ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὰ χώματα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὸ μεταλλεῖον, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη εἰς τὸν κ. Σερπιέρον, εἶναι δηλ. μέρος ἀναπόσπαστον αὐτοῦ, τότε τὸ δημόσιον δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα κατὰ τὸν περὶ μεταλλείων Νόμον παρὰ νὰ λαμβάνῃ 5% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου ἡ ὁποία ἤθελεν ἐξαχθῆ. Ἐὰν δὲ ἡ γῆ ἀνήκῃ εἰς τὸ δημόσιον, διότι λέγεται ὅτι μέρος αὐτῆς ὡς κεκαλυμμένον ἀπὸ δάση εἶναι ἐθνικὸν, τότε θέλει λαμβάνει καὶ ἄλλα 5% ὡς δικαίωμα ἰδιοκτησίας· ἐὰν ὅμως τὰ χώματα δὲν περιλαμβάνωνται εἰς τὸ μεταλλεῖον, παρακολουθοῦσι τὸ ἔδαφος καὶ ἑπομένως ἀνήκουσιν εἰς τὸν κύριον αὐτοῦ, καὶ ὅσα μὲν εὑρίσκονται ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς εἶναι περιουσία τοῦ δημοσίου δυναμένη νὰ διατεθῇ ὅπως ἤθελεν ἐγκριθῇ καταλληλότερον· ὅσα δὲ εὑρίσκονται ἐπὶ ἰδιωτικῆς γῆς, ταῦτα δύνανται νὰ φορολογηθῶσι καθ’ ὃν τρόπον ἤθελεν ἀποφασίσει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Δεύτερον ζήτημα εἶναι, ἐὰν ὁ κ. Σερπιέρος λαβὼν τὴν παραχώρησιν μεταλλείου περιέχοντος ἔνθειον ἀργυροῦχον μόλυβδον δικαιοῦται νὰ ἐκκαμινεύσῃ καὶ τὰ χώματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὰς γενομένας ἀναλύσεις, χαρακτηρίζονται ὡς περιέχοντα οὐχὶ ἔνθειον μόλυβδον, ἀλλ’ ἀνθρακικὸν μόλυβδον. Κατ’ ἐμὲ τὸ δεύτερον τοῦτο ζήτημα, δὲν ἔχει πολλὴν σπουδαιότητα, διότι καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἔνθειος ἀργυροῦχος μόλυβδος τὸ μέταλλον τὸ περιεχόμενον εἰς τὰ χώματα τα τα, καὶ ὅτι δυνάμει τῆς γενομένης παραχωρήσεως εἰς τὸν κ. Σερπιέρην δὲν δικαιοῦται οὗτος νὰ τὸ ἐκμεταλλευθῇ, τὸ δημόσιον δὲν δύναται εἰμὴ νὰ τὸ διαθέσῃ ὡς μεταλλεῖον, καὶ δυνάμει τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου, δὲν δύναται εἰμὴ νὰ λαμβάνῃ τὰ κανονισμένα κατὰ τὸν νόμον τοῦτον δικαιώματα· ὥστε κατ’ ἐμὲ τὸ σπουδαιότερον ζήτημα εἶναι, ἐὰν αὐτὰ τὰ χώματα ὑπάγωνται ἢ δὲν ὑπάγωνται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μεταλλείων. Ἀμφότερα τὰ ζητήματα ταῦτα ἐξετάζει μὲ πολλὴν ἀκρίβειαν καὶ μὲ πολλὴν λεπτομέρειαν ἡ ἐπιτροπὴ τῶν χημικῶν καὶ μηχανικῶν, ἡ ὁποία ἀπεστάλη εἰς Λαύριον. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου ἀποφαίνεται, ὅτι τὰ χώματα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὰ μεταλλεῖα· περὶ δὲ τοῦ δευτέρου ἀποφαίνεται ἐπίσης ὅτι δὲν εἶναι ἔνθειος ἀργυροῦχος μόλυβδος, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἀνθρακικὸς μόλυβδος. Ἑπομένως καὶ διὰ τὸν πρῶτον λόγον καὶ διὰ τὸν δεύτερον ἡ ἐπιτροπὴ νομίζει, ὅτι ὁ κ. Σερπιέρος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ βάλῃ χεῖρα ἐπὶ τῶν χωμάτων τούτων. Αὐτῆς τῆς γνώμης, κύριοι, εἶναι καὶ μία ἐπιτροπὴ νομομαθῶν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τούτῳ συνεβουλεύθην, συγκειμένη ἀπὸ τοὺς κυρίους Παΐκον, Σαρίπολον καὶ Κλάπεν καὶ μὲ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης συντάσσεται καὶ ὁ παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν δικαστικὸς σύμβουλος κ. Οἰκονομίδης. Κατὰ τὰ ἐξαγόμενα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ ἀναφέρει εἰς τὴν ἔκθεσίν της, τὰ χώματα, περὶ ὧν πρόκειται, ἀναβαίνουν εἰς 6,700,000 τόνους. Μετὰ τὰς διαφόρους προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας, αἵτινες εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ νὰ ἐκκαμινευθῇ τὸ ποσὸν τῶν 6,700,000 τόνων, λέγει ἡ ἐπιτροπή, θέλει περιορισθῆ εἰς 1,466,000 μόνον τόνων. Ἡ δὲ ἀξία τοῦ μολύβδου καὶ τοῦ ἀργύρου, ἅτινα θέλουσιν ἐξαχθῆ, τιμᾶται εἰς 224,000,000 δραχμῶν (γενικὴ εὐχαρίστησις), κατὰ δὲ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ἰδίας ἐπιτροπῆς διὰ τὴν προπαρασκευὴν καὶ τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν χωμάτων ἀπαιτοῦνται 94,714,000 δραχμῶν, ὥστε κατὰ τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς ὑπάρχει καθαρὰ πρόσοδος 129,650,000.

§76ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ποίαν βάσιν λαμβάνει εἰς τὸ ἐξαγόμενον;

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς ἰδίας της ἀναλύσεις. — Ἀλλά, κύριοι, ἀπέναντι αὐτῶν τῶν τοσοῦτον εὐαρέστων ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα καθιστᾷ εἰς τὴν διάνοιάν μας ἔτι μᾶλλον εὐάρεστα ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ γενομένη εἰς Παρισίους ἀνάλυσις ἔδειξεν ἐξαγόμενα πολὺ μεγαλείτερα, ἅτινα, ἐὰν ἀποδειχθῶσιν ἀκριβῆ, ἀναβιβάζουσι τὴν καθαρὰν πρόσοδον εἰς 300 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια, ἀπέναντι, λέγω, τῶν τοσοῦτον εὐαρέστων τούτων ἐξαγομένων παρουσιάζεται ἡ ἑταιρεία Ῥοῦ καὶ ὁ κ. Σερπιέρος, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι παραχωρημέναι αἱ σκωρίαι καὶ ὁ χῶρος ἐπὶ τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται τὰ χώματα, καὶ διὰ μιᾶς ἐκτεταμένης ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν σᾶς παρουσιάζω, ἰσχυρίζεται ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὑπολογισμοὶ στεροῦνται πάσης ἀληθείας καὶ ὑποστάσεως (θόρυβος).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε, κύριοι, πρῶτον καὶ ἔπειτα.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπομεν τὰ καλά, πρέπει νὰ εἴπωμεν καὶ τὰ ἀντίθετα. — Διατείνεται, κύριοι, ὅτι οὔτε ὁ μόλυβδος, ὁ ὁποῖος ἐξάγεται ἀπὸ τὰς σκωρίας ἔχει τὴν ἀξίαν ἡ ὁποία τῷ ἀπεδόθη καὶ τῷ ἀποδίδεται, οὔτε ἀπὸ τὰ χώματα, περὶ ὧν πρόκειται, δύναται νὰ ἐξαχθῇ ὁ μέγας πλοῦτος, τὸν ὁποῖον τινὲς φαντάζονται, ὅτι περιέχουσι. Ἀλλὰ διὰ νὰ λείψῃ, προσθέτει ὁ Κ. Σερπιέρος, ἀπὸ ὅλας τὰς περιπλοκάς, καὶ διὰ νὰ παύσῃ ἡ ἐναντίον αὐτοῦ κατακραυγή, ἡ ὁποία, παρατηρεῖ ὅτι ἕνεκα τῶν διαδόσεων τούτων ὁσημέραι ἐπιτείνεται, ἀποφασίζει νὰ προέλθῃ εἰς ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ μέτρον τοῦτο; Παραχωρεῖ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς σκωρίας καθὼς καὶ τὸ μέταλλον, τὸ ὁποῖον τῷ παρεχωρήθη, ἀφίνει εἰς αὐτὴν τὰ καταστήματα καὶ τὰς οἰκοδομάς, τὰς ὁποίας, ὡς γνωρίζετε, ἀνίδρυσεν εἰς τὸ Λαύριον, ἐγκαταλείπει ἐπίσης τὰς μηχανάς, τὰ ζῶα καὶ ὅλα τ’ ἄλλα σκεύη καὶ ἐργαλεῖα ἐπὶ πληρωμῇ 20,000,000 δραχμῶν πληρωτέων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς 10 ἔτη.

§80ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Κύριε ὑπουργέ.....

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν στιγμὴν παρακαλῶ νὰ τελειώσω, ἔπειτα στέκω καὶ μ’ ἐρωτᾶτε. Ἀπέναντι ὅλων τούτων ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς δισταγμοὺς περὶ τοῦ πρακτέου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι εἰς θέσιν σήμερον, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου εἶπον, νὰ σᾶς φέρῃ ὁριστικὴν πρότασιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· καταγίνεται ὅμως ἀνενδότως εἰς τοῦτο, καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ἐστὲ βέβαιοι θὰ σᾶς παρουσιάσῃ τὴν πρότασίν της. Νομίζω δὲ ὅτι ἡ βουλὴ δὲν εἶναι ἐναντία εἰς τὸ νὰ δημοσιευθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, καθὼς καὶ ἡ ἀναφορὰ τοῦ κ. Σερπιέρου.

§82ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν, ὅταν τυπωθοῦν τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τότε νὰ γείνῃ συζήτησις.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα δέχομαι ἐρωτήσεις. Τὶ θέλετε;

§86ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἂν ἡ ἑταιρία ἔχῃ ἀξιώσεις ἐπὶ τῶν χωμάτων, ἢ μόνον παραχωρεῖ τὸ ἐπίλοιπον μέρος τῶν σκωριῶν διὰ νὰ λάβῃ 20 ἑκατομμύρια.

§87ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει βεβαίως ἀξιώσεις καὶ ἐπὶ τῶν χωμάτων.

§88ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐὰν ἔχῃ δικαίωμα ἐπὶ τῶν χωμάτων.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἑταιρία ἰσχυρίζεται ὅτι ἔχει δικαίωμα κεκτημένον καὶ ἐπὶ τῶν χωμάτων, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν σκωριῶν· λέγει λοιπὸν ὅτι παραχωρεῖ καὶ τὰ μὲν καὶ τὰ δὲ ἀντὶ 20 ἑκατομμυρίων.

§90ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργέ, ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου ἐν Παρισίοις ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον ἐφάνη πολὺ ἐξωγκωμένον, δὲν ἐλάβετε εὐκαιρίαν νὰ ζητήσητε διασαφήσεις;

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Παρίσιοι, ὡς ἠξεύρετε, ἦσαν πολιορκημένοι ἕως τώρα. Ἅμα ἤρθη ἡ πολιορκία, ἔγραψα καὶ ἐζήτησα διασαφήσεις, ἀλλὰ δὲν ἔλαβα ἀκόμη ἀπάντησιν.

§92ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ τὰ χώματα αὐτὰ παρέχουν τόσον μεγάλας προσδοκίας, ποῖα μέτρα ἐλήφθησαν ὅπως ὁ Σερπιέρος μὴ λαμβάνῃ ἀπὸ αὐτὰ καὶ τὰ ἐκκαμινεύῃ μαζὺ μὲ σκωρίας; Ἐλήφθησαν μέτρα, καὶ ἐκτελοῦνται; εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι;

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι μία ἐρώτησις εἰς τὴν ὁποίαν θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ μὴ ἀπαντήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν· καὶ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν δύναμαι, οὔτε πρέπει ν’ ἀπαντήσω, θὰ τὸν μάθητε εἰς τὴν ὁριστικὴν συζήτησιν. Ἰδιαιτέρως ἠμπορῶ νὰ εἴπω τὸν λόγον, ἀπὸ τοῦ βήματος ὅμως ὄχι.

§94ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, πόσην ἔκτασιν κατέχει ἡ ἑταιρία;

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο μία παραχώρησις περιλαμβάνουσα 10791 στρέμματα διὰ διατάγματος χρονολογουμένου 23 Αὐγούστου 1867. Μετὰ τοῦτο ἐζητήθη ἔκτασις 4,000 ἔτι στρεμμάτων συνεχομένων μὲ τὴν πρώτην, καὶ παρεχωρήθη καὶ αὕτη διὰ διατάγματος τὴν 31 Δεκεμβρίου 1868 ὥστε ἡ παραχωρηθεῖσα ἔκτασις περιέχει ἐν συνόλῳ 14550 στρέμματα.

§96ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε ὑπουργὲ, εἴπατε ὅτι ἀπὸ τὸ 1868 ἤρχισαν αὐτοὶ νὰ ἐκκαμινεύουν ἐκτὸς τῶν σκωριῶν καὶ χώματα.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ εἶπον.

§98ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴπατε ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κύριος Αὐγερινὸς ἀπέστειλεν ἕνα εἰδήμονα καὶ αὐτὸς παρετήρησεν ὅτι ἐκτὸς τῶν σκωριῶν ἐκκαμινεύουν καὶ χώματα. Ὁ κ. Αὐγερινὸς ἦτο ὑπουργὸς νομίζω εἰς τὰ 1869, ἑπομένως ἡ ἐκκαμίνευσις τῶν χωμάτων ἤρχισε πρὸ πολλοῦ. Θεωρῶ πολὺ ἀναγκαῖον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως νὰ ἔχωμεν πληροφορίας ἀπὸ τὴν Εὐρώπην εἰς ποίαν τιμὴν πωλεῖται ὁ μόλυβδος ὁ ἀποστελλόμενος ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα· διότι ἡ τιμὴ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἂν περιέχηται ἄργυρος ἢ ὄχι. Ὅταν λέγωμεν καθαρὰν πρόσοδον, πρῶτον λαμβάνεται ἡ τιμὴ τοῦ τόνου τοῦ μολύβδου. Ὅταν προσδιωρίσθη ὁ φόρος εἰς 25% ἐγένετο ὁ ἑξῆς ὑπολογισμός· ἐλάβαμεν πληροφορίας ἀπὸ τὴν Εὐρώπην ὅτι ἐκεῖ ὁ μόλυβδος τοῦ Λαυρίου ἐπωλεῖτο 600 δραχμὰς, τὰ ἔξοδα ἦσαν 450, ἄρα ἔμεινε κέρδος 250 δραχμαὶ καὶ ἐπὶ τῶν 250 δραχμῶν ἐτέθη φόρος 25%, ἑπομένως ἡ καθαρὰ πρόσοδος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν τιμὴν εἰς ἣν πωλεῖται ὁ μόλυβδος ὁ παραγόμενος ἐκ τῆς ἐκκαμινεύσεως καὶ τῶν χωμάτων.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω προσπαθήσει, καθόσον εἶναι δυνατὸν, νὰ σᾶς δώσω καὶ τὴν πληροφορίαν ταύτην.

§100ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τῶν ἐν Παρισίοις χημικῶν ὑπάρχει;

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§102ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐξαγόμενον τῶν ἐνταῦθα γενομένων ἀναλύσεων ὑπὸ τῆς τελευταίας ἐπιτροπῆς εἴπατε ὅτι κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἀπέδειξε τὸ ποσόν· Θέλω νὰ μάθω τώρα ἂν ὁ λόγος αὐτὸς ᾖναι ὁ αὐτὸς ἐφ’ ὅλων τῶν καταμετρηθεισῶν ἐπιφανειῶν, ἢ ὑπάρχει διαφορά. Αἱ ἀναλύσεις ἐγένοντο ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν χωμάτων ὅλων τῶν ἐπιφανειῶν ἢ ἐπὶ μιᾶς ἑκάστης κατὰ μέρος;

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σταλὲν εἰς Παρισίους δεῖγμα, καθὸ ὀλίγον, ὑποθέτω, ὅτι ἐλήφθη ἀπὸ μίαν μόνον θέσιν. Ἄλλως τε δὲ ὅλα ταῦτα θὰ τὰ ἴδητε ἐν ἐκτάσει εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§104ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν ἐν πρώτοις νὰ μὲ ἀκροασθῇ μεθ’ ὑπομονῆς εἰς ὅ,τι ἂν εἴπω, καὶ ὅπως ἂν εἴπω· δεύτερον νὰ μὴ περιορισθῇ ἁπλῶς εἰς λόγους, ὅπως συνέβη καὶ ἐπὶ τοῦ μακαρίτου ζητήματος τῶν σκωριῶν, ἀλλὰ νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀπόφασιν ἀξίαν αὐτῆς καὶ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος. Βλέπετε ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαίου ζητήματος, περὶ τοῦ ζητήματος τῶν ζητημάτων· διὰ τοῦτο μὲ εἴδατε ἀνυπόμονον· διὰ τοῦτο μὲ βλέπετε κηρυττόμενον κατὰ πάσης ἀναβολῆς, διότι ἡ ἀναβολὴ εἶναι μία ἀφαίμαξις καθημερινὴ τοῦ ἔθνους, μία προσβολὴ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος· ἔχετε ὑπομονὴν καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω· δότε μοι τὰ ἑκατομμύρια τοῦ Λαυρίου, δότε μοι τὰ 600,000,000 κατὰ τὴν ἀνάλυσιν, ἡ ὁποία ἔγεινεν εἰς τοὺς Παρισίους, δότε μοι τὰ 330,000,000 κατὰ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα σᾶς παρουσίασεν ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἔκαμε τὴν ἀνάλυσιν ἐνταῦθα, καὶ ἥτις σᾶς ὑπέβαλε τὰ ποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν της· δότε μοι τέλος πάντων τὰ 100, τὰ 80, καὶ θέλω, κύριοι, σᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὴν λῃστείαν, περὶ τῆς ὁποίας ὁλονὲν συζητοῦμεν, θέλω διατάμει τὴν Ἑλλάδα διὰ σιδηροδρόμου ἀπὸ ἄκρον εἰς ἄκρον, θέλω ἰσοῤῥοπήσει τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θέλω πληρώσει βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον τὰ ἐθνικὰ χρέη. Βλέπετε περὶ τίνος ζητήματος πρόκειται; δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ περιορισθῆτε εἰς λόγους καὶ εἰς ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ νὰ προβῆτε εἰς ἀπόφασιν. Βλέπετε ποῦ ἵσταται τὸ ζήτημα· ὄχι εἰς τὰς λεπτομερείας· ἠξεύρετε ὅτι ἐγένοντο αἱ δοκιμαὶ ὅλαι, ἂν καὶ ἔχωνται μὲ ὕφεσιν, καὶ ἠλαττωμέναι, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ὅλοι δύνασθε νὰ ἐννοήσητε, καὶ διὰ τὴν δυσκολίαν τοῦ πράγματος. Τί μᾶς ὠφελοῦν αἱ λεπτομέρειαι; περὶ ἑκατομμυρίων πρόκειται· ἀρκοῦμαι εἰς τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα· ἤδη πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἓν καὶ μόνον· ἔχει ἢ δὲν ἔχει δικαιώματα ἡ ἑταιρία αὕτη, ἡ ὁποία ὡς μέγας πολύπους ἐπεξετάθη ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἵνα ἀποῤῥοφήσῃ ὅλην τὴν ἰκμάδα καὶ τὴν ζωὴν τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, τοὺς πόρους τοὺς ὁποίους ἡ θεία πρόνοια ἔθεσεν ὑπ’ ὄψιν μας διὰ τὴν σωτηρίαν μας εἰς τὰς παρούσας οἰκονομικὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα; πρέπει νὰ ἴδητε, ἔχει ἢ δὲν ἔχει δικαίωμα; δύναται νὰ παραχωρηθῇ δικαίωμα διὰ τὴν ἑταιρίαν ἐκ μιᾶς παραχωρήσεως 14 μόλις χιλιάδων στρεμμάτων γῆς πρὸς ἐκμετάλλευσιν, ἐνῷ πρόκειται περὶ 7 περίπου ἑκατομμυρίων τόνων; Εἶναι τοῦτο μεταλλεῖον; δύναται νὰ παραχωρηθῇ; κανὲν ἀπὸ αὐτὰ δὲν ὑπάρχει, κανὲν δικαίωμα δὲν ἔχει οὐδεμία ἑταιρία· δὲν γνωρίζω οὔτε τὴν ἑταιρίαν, οὔτε τὰ ἀπαρτίζοντα αὐτὴν πρόσωπα· ἀποκρούω μετ’ ἀγανακτήσεως, δυνάμει τῆς δικαιοσύνης, τοιοῦτον δικαίωμα, καὶ διὰ τοῦτο καταρῶμαι τὴν χεῖρα ἐκείνην, ἡ ὁποία πρώτη ἔβαλε ὑπογραφὴν εἰς τοιοῦτον παραχωρητήριον· ὅλα τὰ δεινά μας προῆλθον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκλήθησαν νὰ μᾶς διοικήσουν· ποῖος εἶχε δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας καὶ τῶν μόχθων τῆς ἀρχαιότητος, τῶν προγόνων μας; αὐτὰ εἶναι τόσα κειμήλια ἱερά, τόσοι θησαυροί, τοὺς ὁποίους διὰ τῶν κόπων των ἐξέθαψαν ἀπὸ τὰ ἔγκατα τῆς γῆς καὶ τοὺς ἄφησαν ἐκεῖ κατὰ θείαν πρόνοιαν, διὰ νὰ τοὺς εὕρωμεν ἡμεῖς, καὶ τοὺς ὁποίους ὁ Πελοποννησιακὸς πόλεμος ἔῤῥιψεν εἰς παραγραφὴν, καὶ δὲν τοὺς ἄφησε νὰ ἐξακολουθήσουν τὸ ἔργον τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Βλέπετε, ὅτι περὶ ἑτοίμου θησαυροῦ, οὐχὶ περὶ μεταλλείου πρόκειται· τί εἶναι μεταλλεῖον; μεταλλεῖον εἶναι, ὅ,τι διὰ δαπανῶν, δι’ ἀτρύτων κόπων, δι’ ἀνασκαφῆς τοῦ ἐδάφους τῆς γῆς, τῶν σπλάχνων της, ἔρχεται εἰς φῶς· μία μικρὰ καὶ πενιχρὰ πρόσοδος εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τὴν μεταχειρίζεται· εἰς ὅλα τὰ μεταλλεῖα τοῦ κόσμου δὲν ὑπερβαίνουν τὰ κέρδη τὸ 6 ἢ τὸ 7 τοῖς 1/0, πολλάκις δὲ δίδουν 4 καὶ 2, οὐδέποτε δέκα, εἴκοσι καὶ τεσσαράκοντα, ὅπως συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ οὐδέποτε τοιαῦτα καταπληκτικὰ ἀποτελέσματα ἐφάνησαν εἰς τὸν κόσμον. Δὲν πρόκειται περὶ μεταλλείου· ἡ παραχώρησις αὐτοῦ πολεμεῖται καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν νόμον. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα διὰ δόγματός της, δι’ ἀποφάσεώς της νὰ καταργήσῃ ὅ,τι ἐγένετο· τὸ ἔχει ἀκόμη περισσότερον, διότι τὸ τοιοῦτον δικαίωμα ἐνισχύεται καὶ ἀπὸ τὴν θεωρίαν τῆς ὑπερόγκου βλάβης, τὸ ὁποῖον πολὺ ἐφιστῶ εἰς τὴν προσοχὴν τῶν κυρίων νομικῶν. Οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ δώσῃ τοιοῦτον παραχωρητήριον, καὶ δὲν εἶναι τοῦτο ὑποχρεωτικὸν διὰ τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὸ ἔθνος, εἴτε διὰ μικρὰν ποσότητα, εἴτε διὰ μεγάλην, καθ’ ὅσον προτείνεται ἤδη ὁ λόγος τῆς ὑπερόγκου βλάβης. Τώρα, κύριοι, προτείνεται καὶ ἓν ἄλλο στρατήγημα ἀπὸ τὰ συνήθη, τὰ ὁποῖα ὅλαι αἱ κερδοσκοπικαὶ ἑταιρίαι μετέρχονται, καὶ ἐγὼ προχωρῶ ἀκόμη μακρότερα· ἠξεύρετε τὸν μηχανικόν, τὸν ὁποῖον εἶχα συμβουλευθῆ εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας σᾶς παρουσίασα; Ὁ μηχανικὸς ἐκεῖνος ἐγένετο συνταξιοῦχος τοῦ κ. Σερπιέρη. Ἀδιακόπως κάμνουν συμβούλια ἐπὶ συμβουλίων νομικῶν, καὶ κύριος οἶδε, ποῖαι ἄλλαι ἐνέργειαι γίνονται· καὶ ἡμεῖς ἐκάμαμεν δικηγορικὰ συμβούλια, ἀπὸ νομομαθεῖς καὶ πατριώτας, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάνθησαν, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα κέκτηται ἡ ἑταιρία, καὶ καλῶς ἀπεφάνθησαν· τώρα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν τὰς λεπτομερείας, εἰς πόσα ἀναβαίνουν τὰ ἑκατομμύρια, εἰς δύω ἢ πέντε· τίς ἔχει δικαίωμα νὰ βάλῃ χεῖρα ἐπὶ τῆς γῆς καὶ τῶν χωμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν θέλομεν νὰ παραχωρήσωμεν; τὰ θέλομεν διὰ τὸν ἑαυτόν μας, εἴτε πολλὰ εἴτε ὀλίγα εἶναι. Ἀλλ’ ὑπάρχουν ἕτεραι ἐνστάσεις· ἡ ἑταιρία λέγει, ὅτι ἐγκαταλείπει τὰ πάντα, δηλ. ἐγκαταλείπει ὅ,τι δὲν ἐξουσιάζει, καὶ τὰ καταστήματα καὶ τὰ λοιπά, διὰ 30 ἑκατομμύρια! μὴ, κύριοι, ὅταν ἀφαιρέσητε τοὺς προσόδους, αἱ πέτραι τῶν καταστημάτων ἀξίζουν 28 καὶ 30 ἑκατομμύρια; ἐδῶ παίζεται κωμῳδία· ἐγὼ λέγω, ὅτι τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν· μόνον θὰ ἐξετάσωμεν εἶναι ἰδικόν μας τὸ Λαύριον; Ναὶ λέγω, ναὶ λέγει τὸ ὑπουργεῖον, ναὶ λέγει ἡ Βουλή, ναὶ λέγει τὸ δίκαιον, ναὶ λέγει ἡ ἱστορία· πρέπει νὰ τὰ χαρίσωμεν; ἂν ἤμεθα εὐτυχεῖς, ἂν σήμερον βλέπητε ὅτι δύνασθε νὰ τὰ χαρίσητε, καὶ μάλιστα τόσον μεγάλα ποσά, κάμετέ το. Ἐὰν δὲ βλέπετε, ὅτι σήμερον δι’ αὐτῶν τῶν προσόδων δύναται νὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς, μὴ ἀναβάλητε οὔτε στιγμὴν νὰ προβῆτε εἰς ἀποφάσεις ἀξίας τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους· διότι τί θὰ ὑποθέσῃ ὁ κόσμος ὅλος περὶ τῆς ἐθνικῆς καὶ διοικητικῆς ἱκανότητός μας, ὅταν ἔρχωνται ξέναι ἑταιρίαι καὶ μᾶς καταλαμβάνουν τὰς προσόδους; δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι τοιοῦτον ἔθνος δὲν εἶναι ἄξιον προόδου; Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐφάπτεται τῆς τιμῆς καὶ τῆς νοημοσύνης τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλης τῆς Βουλῆς. Προτείνω, λοιπόν, δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους. Ἐν πρώτοις, εὐλογῶ τὴν δυστυχίαν, ἡ ὁποία μᾶς ἔκαμε νὰ σκεφθῶμεν· ἀπαράλλακτα ὅπως ἱεροκῆρυξ τις ἐν Λονδίνῳ ηὐλόγει τὸν Θεόν, διότι ἀθέου τινὸς ὁ υἱὸς ἐδήχθη ὑπὸ ὄφεως, καὶ ὁ ἄθεος, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἤθελε νὰ προσκαλέσῃ ἱερέα, ἠναγκάσθη νὰ τὸν προσκαλέσῃ, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν θείαν χάριν· ὁ δὲ ἱερεὺς ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπε· εὐχαριστῶ σοι, κύριε, διὰ τοὺς ὄφεις, διότι ἂν οἱ ὄφεις δὲν ἔδακνον τὴν χεῖρα τοῦ παιδός, δὲν ἤθελεν ἐπικαλεσθῆ ὁ ἄθεος τὴν ἐξ ὕψους ἀντίληψιν. Εὐχαριστῶ λοιπὸν τὸν Θεὸν διὰ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασίν μας, διότι, τοὐλάχιστον μᾶς ἠνάγκασε νὰ σκεφθῶμεν, μ’ ὅλον ὅτι ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως σκεπτόμεθα καθ’ ἑκάστην περὶ τούτου τοῦ μεγάλου ζητήματος καὶ οὐδέποτε ἀπεφασίσαμεν καὶ οὐδέποτε ἐδώσαμεν λόγον τῶν πράξεών μας. Δὲν ἠξεύρω τί ἕτερον δυνάμεθα νὰ κάμωμεν, ἂν παραμελήσωμεν καὶ δὲν ἐκφέρωμεν καὶ ἤδη ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ σωτηριώδους ζητήματος διὰ τὴν Ἑλλάδα. Προτείνω λοιπὸν πρῶτον ἡ Βουλὴ νὰ κηρύξῃ δι’ ἀποφάσεώς της τὴν ἀκύρωσιν πάσης παραχωρητηρίου πράξεως ἐναντίον τῶν νόμων καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ κράτους, καὶ προξένου ὑπερόγκου βλάβης· δεύτερον, τὴν παρεμπόδισιν πάσης κατοχῆς καὶ καταλήψεως ἐπὶ τῶν ἤδη ἐκ τῆς ἀρχαιότητος ἐκμεταλλευθέντων καὶ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας ἐναποτιθεμένων ἀργυρομολυβδούχων χωμάτων, ἐκτάσεως 14,000 στρεμμάτων γῆς καὶ βάρος 6,700,000 τόνων· τρίτον προβαίνω περαιτέρω καὶ ἀποκρούω καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἰδέαν καὶ τοὺς ὑπολογισμούς, ὅτι ἀπαιτοῦνται 90,000,000 διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν. Σᾶς τὸ ἀποδεικνύω μὲ μίαν λέξιν. Πόσα ἐχρειάσθησαν διὰ τὸν κ. Σερπιέρην; μόνον 4,000,000· καὶ δι’ ἡμᾶς ἀπαιτοῦνται 90,000,000; Ἔκαμα καὶ ἐγὼ ἀνάλυσιν ἐπὶ τῶν χωμάτων τούτων, ὄχι βεβαίως μὲ τὴν αὐτὴν τεχνητὴν θερμότητα τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν ἀνάλυσιν τῶν σκωριῶν, ἀλλ’ ἐπὶ ἀνθράκων, καὶ εἶδον, ὅτι πρόκειται περὶ χωμάτων πολὺ διαφόρων τῶν σκωριῶν· ἔστω ὅμως, ὅτι ἀπαιτοῦνται ἐν ὅλῳ 90,000,000. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δυνάμεθα με 1½ νὰ ἀρχίσωμεν καὶ κατὰ μικρὸν νὰ ἔχωμεν κατ’ ἔτος ἓν ἢ δύω ἑκατομμύρια, καὶ οὕτω νὰ ζήσωμεν διὰ πολλὰ ἔτη, ἀπαλλάσσοντες ὀλίγον ἀπὸ τὰ βάρη τὸν δυστυχῆ λαόν, διότι ἐλησμονήσαμεν, ὅτι ἐκ τοῦ λαοῦ ἤλθομεν, καὶ εἰς τὸν λαὸν μέλλομεν νὰ ἐπανακάμψωμεν· ἐκτὸς τούτου βλέπετε, ὅτι ἂν θελήσῃ τὸ ἔθνος νὰ ἐπιχειρήσῃ ὡς βιομήχανος τὴν ἐργασίαν αὐτὴν, θέλει προέλθει εἰς ἕτερα μεγάλα πλεονεκτήματα· πρῶτον, αὔξησις ἐτησία εἰσοδημάτων κατὰ ⅓ καὶ πλεόνασμα σταθερὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐπὶ 25 ἔτη. Ἄν, κύριοι, εἶχον κεφάλαια, ἤθελον σᾶς τὸ ἀποδείξει ἐμπράκτως, ἤθελον κάμει, ὅ,τι ἔκαμεν ὁ Θαλῆς, ὁ ὁποῖος προβλέψας μέλλουσαν ἀφορίαν ἐλαιῶν ἠγόρασεν ὅλα τὰ ἔλαια τῆς προλαβούσης ἐσοδείας, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι οἱ φιλόσοφοι δὲν ἦσαν ἀνίκανοι πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἐπιχειρήσεις καὶ συναλλαγὰς, τὸ δὲ ἐρχόμενον ἔτος μετεπώλησε τὰ ἔλαια, καὶ τὰ ἄπειρα χρήματα τὰ ὁποῖα ἐκέρδισε τὰ διένειμεν, ὡς ἄχρηστα εἰς αὐτόν. Ἐὰν εἶχον κεφάλαια, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιβάλλῃ δεκαπλάσιον φόρον καὶ ἤθελον ὑπάγει νὰ στήσω τὰς καμίνους μου ἐκεῖ, προσκαλῶν πάντα δύσπιστον νὰ ἔλθῃ νὰ πεισθῇ. Ἔχω πεποίθησιν εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω· τὰ ἐδοκίμασα καθ’ ἑαυτόν. Δεύτερον, θὰ ἐπέλθῃ, κύριοι, ἀνόρθωσις τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, ἀσφάλεια συγκοινωνίας, ἀσφάλεια ἐργασίας, διὰ δύω χιλιάδας τοὐλάχιστον Ἕλληνας ἐργάτας· τρίτον, προσέλευσις κεφαλαίων πρὸς νέας ἐπιχειρήσεις· τέταρτον, ἀνακούφισις βαθμιαία τοῦ λαοῦ ἐκ τῶν βαρῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀπόσβεσις μέρους τῶν χρεῶν τῆς Ἑλλάδος. Ταῦτα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα διὰ τὰ ὁποῖα ἐπιθυμῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ νὰ γείνῃ ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ ἑτοίμου τούτου ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας θησαυροῦ διὰ κεφαλαίων δημοσίων πρὸς ὠφέλειαν τοῦ κράτους. Ἡ πρότασίς μου λοιπὸν εἶναι νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ἑταιρία ἀπὸ πᾶσαν ἐργασίαν καὶ ἐπιχείρησιν ἐπὶ τῶν χωμάτων, καὶ δεύτερον ν’ ἀποφασίσῃ τοῦτο σήμερον ἡ Βουλὴ· ἡ ὑπόθεσις κατεπείγει, διότι διαρπάζεται ὁλονὲν ὁ θησαυρός μας οὗτος· ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὸ ἡμερονύκτιον ἐξάγονται 90,000 τόνων, ἐργάζονται 30 κάμινοι ἀδιακόπως, καὶ ὁ τόνος εἶναι 800 ὀκάδες, λέγω λοιπὸν ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ πρὸς ἀποφυγὴν νέων δικαστικῶν διενέξεων, ὅτι οὐδεμία παραχώρησις ἰσχύει, καθὼς ἀπεφάνθησαν καὶ νομικοί. Ἐπὶ τῇ βάσει τούτων, κύριοι, στηριζόμενος εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀναβολῆς μέχρι παραιτήσεως. Σᾶς τὸ λέγω. (Χειροκῤῥτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία εἰς τὰ ἀκροατήρια.

§106ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπαινῶ τὸν προλαλήσαντα διὰ τὸν πατριωτισμόν του. Ἐδῶ παρετήρησα ὅτι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς τῆς σταλείσης συμφωνεῖ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν ὅτι αὐτὰ τὰ χώματα δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν ἑταιρίαν· βλέπετε ὅτι θὰ καταντήσωμεν τώρα εἰς ἕνα δικαστικὸν ἀγῶνα, λέγω ὅτι ἡ ἑταιρία πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τοὺς σωροὺς τῶν σκωριῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναφαίρετοι ἀπ’ αὐτὴν, ἂν ἀποδειχθῇ δὲ ὅτι αἱ σκωρίαι αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς ἐθνικὴν γῆν, ὅτι δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν ἑταιρίαν, θὰ πληρώσῃ τὸ διπλοῦν, ἂν δὲν ᾖναι ἰδιοκτῆται αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπώλησαν τὴν γῆν. Πρὸ ὀλίγου ὁ κύριος Δανόπουλος ἐζήτησε πληροφορίας ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν, ἀλλ’ ἐδίστασε νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖα μέτρα ἔλαβεν· ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ ἑταιρία πρέπει νὰ ἐμποδισθῇ ἀπὸ τοῦ νὰ ἀναμιγνύῃ χώματα μὲ τὰς σκωρίας, καὶ τὸ ἔθνος ἔχει δίκαιον νὰ τοῦ ἐμποδίσῃ τὴν πρόοδον μιᾶς τοιαύτης ἐκκαμινεύσεως. Ὁ σταλεὶς ἀπὸ τὸν κύριον Αὐγερινὸν ξένος μηχανικὸς ἐπίτηδες ἐκακοποιήθη ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ἡ ἑταιρία ἐνόμισε φαίνεται τὰ μέρη ἐκεῖνα φέουδά της· ἂς ἐκμεταλλεύεται τὰς 14,000 στρεμμάτων τὰ ὁποῖα ἔχει, καὶ ἂς μὴ βλάπτῃ ἐξ ἄλλου τὸ ἔθνος. Παρατηρῶ λοιπὸν καὶ προτείνω ὁ κύριος ὑπουργὸς νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐκκαμίνευσιν αὐτῶν τῶν χωμάτων καὶ νὰ περιορίσῃ τὴν ἑταιρίαν εἰς τὰς σκωρίας, καὶ ἂν ᾖναι ἀνάγκη, νὰ θέσῃ καὶ πρὸς φρούρησιν στρατιώτας· τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίζωνται.

§107ΛΕΚΚΑΣ. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ Λαυρίου, εἶναι ὑπόθεσις ἐθνικὴ καὶ ὡς τοιαύτη φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ μὲ ἥσυχον νοῦν καὶ ψυχρὸν αἷμα. Καὶ ἐγὼ, βεβαιωθῆτε, ἐπιθυμῶ σύμφωνα μὲ τὸν ἔντιμον φίλον μας κ. Μιχαλόπουλον νὰ δοθῇ σήμερον ὁριστικὴ λύσις, διότι φοβοῦμαι τὴν κοινὴν πρόληψιν τοῦ τί δύναται νὰ παρέξῃ ἡ ἑπομένη ἡμέρα. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ποσάκις ἐζητήθη λόγος πότε θὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον τῆς λῃστείας, καὶ εἶχε τὴν πληρεστάτην θέλησιν ἡ κυβέρνησις ἐκείνη πρὸς τοῦτο· δυστυχῶς ὅμως, χωρὶς νὰ ἠξεύρωμεν, ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων μᾶς ἦλθεν ἡ διάλυσις ἐκείνη, καὶ ὁ πόθος δὲν ἐξεπληρώθη τότε· ἐπεθύμουν, λέγω, νὰ προχωρήσωμεν, διότι δὲν ἠξεύρετε τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Ἀλλ’ ἐκ τῶν λόγων τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐνόησα, ὅτι ὅ,τι καὶ ἂν εἴπωμεν, θὰ ἀπολήξωμεν εἰς τὸ σύνηθες «ἀρκεσθεῖσα ἡ Βουλὴ εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν» διότι προκειμένου νὰ τυπωθῶσιν ἔγγραφα, ἡ ἀναβολὴ ἔρχεται ἐκ τῶν πραγμάτων αὐτῶν.

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολὺ κακὰ τὸ ἐννοήσατε.

§109ΛΕΚΚΑΣ. Πολὺ καλά· εὔχομαι τοῦτο. Ἐγὼ ἀκόμη προβαίνω, θέλω νὰ ᾖμαι μέτριος, πειθήνιος ἐν μέρει, ἂν θέλητε· ὑπείκω εἰς τὴν αἴτησιν τῆς ἀναβολῆς, ἀλλ’ ὡρισμένης πλέον καὶ ἀμετακλήτου 5, 8, 10 ἡμερῶν, ὄχι ἐπ’ ἄπειρον. Τί ἀκόμη κύριοι; Παρακαλῶ τοὺς ὑπουργοὺς τὴν ἡμέραν τῆς ὁριστικῆς ἀποφάσεως νὰ φέρωσι τὴν ὁριστικήν των γνώμην, δὲν μὲ ἀρέσκει πάλιν ν’ ἀκούσω ἰδέας διφορουμένας· διότι δυστυχῶς δὲν ἐννοῶ τὴν διπλωματικὴν γλῶσσαν· ἐπ’ αὐτοῦ ἰδίως τοῦ ἀντικειμένου θέλω, χονδρὸς στρατιωτικὸς νοῦς, ν’ ἀκούσω, ὅτι δύο καὶ δύο κάμνουν τέσσαρα, θέλω ἐπίσης ν’ ἀκούσω, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ διάγραμμα τῶν γαιῶν ἐφ’ ὧν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Σερπιέρης νὰ ἀνακαμινεύῃ τὰς σκωρίας, αὐτὸ εἶναι τὸ διάγραμμα δι’ οὗ ἐδόθη κατὰ συνέπειαν τὸ ἄλλο διάταγμα εἰς τὸν κ. Σερπιέρην καὶ ἀπέκτησεν ἕτερον δικαίωμα σύμφωνα μὲ τὸν νόμον περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν. Τί ἀκόμη παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργόν; νὰ δώσῃ ὡρισμένην καὶ σαφῆ πληροφορίαν, ἐὰν τὰ ὁριστικὰ διατάγματα τῶν γενομένων παραχωρήσεων, σύμφωνα πάντοτε μὲ τὸν νόμον περὶ μεταλλείων εἰς ὡρισμένας ἐκτάσεις, ὅπως ἐδόθησαν λίαν εὐκόλως εἰς τὸν κ. Σερπιέρην, ἐδόθησαν καὶ εἰς καμμίαν Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν ἢ ἐζήτησε καμμία τοιοῦτον δικαίωμα καὶ τῆς τὸ ἠρνήθησαν μέχρι τοῦδε καὶ διατί. Τί ἀκόμη παρακαλῶ; ἰδίως τὸ κ. ὑπουργὸν τοῦ δικαίου ἐὰν ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ ὑποθέσεως, ἢ ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τῶν ἐχουσῶν σχέσεις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ, ἰδίως διὰ τὸ Λαύριον, ὑπῆρξαν δίκαι, τί συνέβη εἰς τὸ διάστημα τῆς πορείας τῶν δικῶν αὐτῶν, ἐὰν ἐπαύθησαν ἢ παρῃτήθησαν ἐν τῷ μεταξὺ δικασταὶ, διατί παρῃτήθησαν, διατί ἡ ἀναβολὴ καὶ ἡ ἐκκρεμότης, διατί οὐδεμία ἀπόφασις ὁριστικὴ νὰ μὴ ἐκδοθῇ ἀπὸ τὰ δικαστήρια; Ἔχω δυστυχῶς αὐτὰς τὰς πληροφορίας, καὶ εὔχομαι ἐν ὀνόματι τῆς πατρίδος ν’ ἀποδειχθῶ ψευδόμενος. Ὅλας αὐτὰς τὰς πληροφορίας παρακαλῶ θερμῶς νὰ τὰς ἔχουν ἑτοίμους εἰς 5–10 ἡμέρας, ὅτε ἀφεύκτως θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις. Εὔχομαι, ἐπαναλέγω, νὰ μὴ ἔχω δίκαιον, νὰ μὴ συνέβη τίποτε, τὰ πάντα νὰ ὦσι λίαν καλὰ, ἀλλ’ αὐτὰ ὡμολογήθησαν ἀπὸ ὅλους, ἡ κοινωνία ὁλόκληρος καὶ ὁ τύπος ἔγραψε πολλὰ, καὶ ἐγὼ στενοχωρούμενος ἀναμένω τὴν ἀπάντησιν. Τελευτῶν, παρακαλῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς ἐπαναληπτικῶς, ἐὰν ὑπάρχουν ἢ ὑπῆρξαν δίκαι, ἐξετάζοντες τὰ γραφεῖά των καὶ ἄνευ διπλωματικῆς γλώσσης νὰ μᾶς ὁμιλήσουν εὐκρινῶς, νὰ μᾶς εἴπουν αὐτὸ εἶναι τὸ ἓν διάγραμμα αὐτὸ εἶναι τὸ δεύτερον κτλ.

§110ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδόθησαν τὰ διατάγματα νὰ τυπωθῶσι.

§111ΛΕΚΚΑΣ. Τὰ διαγράμματα εἶπον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κύριε ὑπουργέ.

§112ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὰ εἶναι.

§113ΛΕΚΚΑΣ. Αὐτὰ θέλω καὶ οὐδὲν ἕτερον· τούτων ὑπαρχόντων, προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν, ὁπόταν ἀγαπᾶτε καὶ μετὰ πέντε ἡμέρας καὶ δέκα, ἀλλ’ ὁριστικῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως νὰ λύσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα πλέον.

§114ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν ἁπλῶς θὰ κάμω εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς ποίαν στάσιν εὑρίσκεται ἡ δίκη μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς ἑταιρίας περὶ τῶν δασῶν, ἐφ’ ὧν ὑπάρχουσι σωροὶ σκωριῶν.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον.

§116ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἑτέραν ἐρώτησιν ὑποβάλλω, ἐὰν συνεπείᾳ τοῦ νόμου ἐπεβλήθη εἰς τὴν ἑταιρίαν ὁ πρόσθετος φόρος τῶν 20% ἢ μόνον φορολογεῖται μὲ 15%.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ μόλυβδος ἐξακολουθεῖ νὰ φορολογῆται πρὸς 10%· διὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας ὁ προκάτοχός μου ἐκίνησεν ἀγωγὴν κατὰ τῆς ἑταιρίας, τὴν ὁποίαν διέταξα τὸν δικηγόρον τοῦ δημοσίου νὰ προτιμήσῃ.

§118ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, πιστεύω, ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἤδη, διότι πρὸ μικροῦ ἀπεφασίσθη νὰ τυπωθῶσιν ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τινα ἄλλα ἔγγραφα, νὰ διανεμηθῶσιν εἰς ἡμᾶς, νὰ τὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅπως θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν θέλει φέρει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συστηθείσης, καὶ τότε βεβαίως προπαρασκευασμένοι οὕτω πως καὶ ἐφοδιασμένοι μὲ τὰ ἀνάλογα ἔγγραφα, θέλομεν εἶσθαι εἰς θέσιν νὰ φέρωμεν τὴν γνώμην μας. Ὥστε περὶ ἀναβολῆς νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πλέον λόγος. Ἐπιθυμῶ δὲ καὶ ἐγὼ νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὅσον τάχιον νὰ συζητηθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα της· διότι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ ἑταιρία αὕτη ἀπό τινος καιροῦ ἤρχισε νὰ ἀναμιγνύῃ τὰ χώματα αὐτὰ μὲ τὰς σκωρίας ἐξοδεύσασα ἕως τώρα 25,000 τόνους.

§119ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Χώματα;

§120ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Χώματα. Φαίνεται λοιπὸν ἐκ τούτου, ὅτι ἡ ἑταιρία εὑρίσκει τὸ συμφέρον της καὶ ἑπομένως πᾶσα παράτασις παρέχει εἰς αὐτὴν ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ὠφέλειαν μεγαλειτέραν παρ’ ἐκείνην τὴν ὁποίαν τῇ παρέχουν αἱ σκωρίαι. Εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι, καὶ περὶ τούτου πρὸ μικροῦ ἔδωκε νύξιν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἤθελε κατορθώσει νὰ μάθῃ, διότι πολὺ τοῦτο θέλει μᾶς φωτίσει, πόσον ἐπωλεῖτο ὁ τόνος τοῦ μολύβδου πρὶν ἢ ἀναμιχθοῦν τὰ χώματα μὲ τὰς σκωρίας καὶ πόσον κατόπιν. Διότι ἔμαθον ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι πολὺ μεγάλη· ὅτι ἐνῷ ὁ τόνος τοῦ μολύβδου ἐπωλεῖτο εἰς τὴν Εὐρώπην, πρὶν ἀναμιχθῶσι τὰ χώματα μὲ τὰς σκωρίας πρὸς 800 φράγκα, τώρα πωλεῖται πρὸς 1200 φράγκα. Θὰ εἴπῃ, ὅτι πράγματι ὑπάρχει ἐν τῷ μολύβδῳ αὐτῷ μεγάλη ποσότης ἀργύρου. Οὕτω θὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν πολὺ θετικωτέραν, ἐὰν πράγματι μάθωμεν πόθεν αὐτὴ ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς ὑπάρχει, καθόσον ἀφορᾷ αὐτὸ τὸ εἶδος. Καὶ βεβαίως κάτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. Διότι εἷς πλοίαρχος συμπολίτης μου εὑρεθεὶς εἰς Λαύριον παρετήρησε μὲ ἔκπληξιν, καὶ ὡς πολὺ σπουδαῖον μοὶ τὸ διηγήθη, ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν πατρίδα, ὅτι πολλὴ προσπάθεια κατεβάλλετο καὶ ἀρκεταὶ δραχμαὶ ἐπληρώνοντο, ἅμα μία χελώνη μολύβδου ἐῤῥίπτετο εἰς τὴν θάλασσαν· ἐπλήρωνον ἁδρὰ διὰ νὰ ἔχωσιν αὐτὴν τὴν χελώνην τοῦ μολύβδου· θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ἦτο ἡ μοναδικὴ ἀξία τοῦ μολύβδου, ἡ ὁποία ἔκαμνε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ὥστε νὰ καταβάλλωσι τόσην προσπάθειαν πῶς νὰ μὴ χάσωσι μίαν χελώνην μολύβδου, ἀλλὰ τὸ περιεχόμενον ἐν τῷ μολύβδῳ, δηλ. ὁ ἄργυρος. Καὶ ὅτι ἡ ἀνακαμίνευσις γίνεται ἐν Εὐρώπῃ δὲν μένει ἀμφιβολία· διότι καὶ ἐκ Μασσαλίας μανθάνετε, καὶ ἐδῶ γνωρίζετε, ὅτι τὸν μόλυβδον τοῦ Λαυρίου ὡς καθαρὸν μόλυβδον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν μεταχειρισθῇ τις· σφαίρας ἠθέλησαν νὰ χύσουν, καὶ δὲν τὸ κατώρθωσαν. Πλοῖα εἰς τὴν Μασσαλίαν ἔφθασαν ἀπὸ τὸ Λαύριον, καὶ ἀμέσως ἅμα ἀπεβίβασαν τὸ φορτίον των, ἐφόρτωσαν νέον μόλυβδον τὸν ὁποῖον μετέφερον εἰς τὴν Ἀνατολήν· ἀπόδειξις ὅτι ὑπάρχει πρὸ πάντων ἐν αὐτῷ τὸ μέταλλον τοῦ ἀργύρου, τὸ ὁποῖον δίδει τὰς μεγαλειτέρας ὠφελείας εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ἐπειδὴ ἐξ ὅλων αὐτῶν καὶ ἐξ ἄλλων πολλῶν, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν κατὰ τὴν οἰκείαν ὥραν, παρατηρεῖτε ὅτι πράγματι μέγιστον συμφέρον ὑπάρχει, διὰ τοῦτο καλὸν θὰ ἦτο, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς ἁρμοδίας ὁδοῦ κατώρθονε νὰ μᾶς πληροφορήσῃ περὶ τοῦ ἂν πράγματι ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ πρώτου μολύβδου τοῦ ἀπὸ τῶν σκωριῶν καὶ τοῦ δευτέρου τοῦ ἀπὸ τούτων μετὰ χωμάτων παραγομένου. Πρὶν καταβῶ τοῦ βήματος ὀφείλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν κατὰ τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λεχθέντων κατὰ τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πρῶτος ὑπέγραψε τὴν παραχώρησιν τῶν σκωριῶν. Δὲν εἶναι δίκαιον νομίζω νὰ κατηγορῆται σήμερον ὁ ὑπογράψας τὴν παραχώρησιν.

§121ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νὰ παραχωρῆται εἶπον.

§122ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Διότι πρέπει νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι καὶ ἡ ἑταιρία αὕτη εἰς τὴν ἀρχὴν ἐσταμάτησε τὰς ἐργασίας της καὶ τηλεγραφικῶς εἰδοποιήθη νὰ σταματήσῃ· καὶ ἐξεύρετε διατί; διότι κατὰ πρῶτον ἡ ἀνάλυσις εἰς τὴν Εὐρώπην δὲν ἔδιδε τὸ ἐλπιζόμενον ἀποτέλεσμα τῆς ὠφελείας, καὶ ἐδέησε τὰς σκωρίας ἐκείνας νὰ τὰς στείλωσι μακρύτερα εἰς ἄλλους τελειοτέρους, καὶ ἐκεῖ νὰ ἐξευρεθῇ τὸ εὐάρεστον ἀποτέλεσμα, καὶ τότε νὰ δοθῇ ἐκ νέου ἡ διαταγή, ὅπως ἡ ἑταιρία ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας της. Ἐάν, κύριοι, εἰς τὴν Εὐρώπην δὲν ἠμπόρεσαν νὰ εὕρωσιν ἀμέσως ἐκ τῆς ἀναλύσεως τὸ συμφέρον αὐτῶν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἐννοήσῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν του, ἀφοῦ μάλιστα ἀνέθεσε πρῶτον τὴν ἀνάλυσιν τῶν σκωριῶν εἰς εἰδικοὺς ἄνδρας καὶ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἀναλύσεως δὲν ἐξήχθη ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον βλέπομεν σήμερον; Λοιπὸν πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μεμφώμεθα τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες δὲν περιέπεσαν ἀπὸ κακῆς προθέσεως εἰς σφάλμα καὶ εἰς τὰ στήθη τῶν ὁποίων ὁ πατριωτισμὸς εἶναι ἀκμαῖος ὅπως εἰς ὅλων τῶν Ἑλλήνων.

§123Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, εἶναι ἀξιέπαινος ὁ ζῆλος τοῦ κ. Μιχαλοπούλου καὶ ὅλων τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔφερον τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἰς συζήτησιν, διότι ἔχουν σκοπὸν νὰ ἐξασφαλίσουν μεγάλην περιουσίαν τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς καμμίαν ἀπόφασιν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό· μόνον νὰ τὸ συζητήσῃ ἠμπορεῖ, νὰ ὑποβάλῃ μέτρα εἰς τὸν ὑπουργόν· τὸ νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν, ἐὰν δικαίως παρεχωρήθησαν αἱ γαῖαι ἢ ὄχι, ἐὰν παρεχωρήθησαν τὰ χώματα ἢ ὄχι, εἴμεθα ἀναρμόδιοι· διότι οὕτως ἠθέλομεν προσβάλει τὰ δικαιώματα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἠθέλαμεν κάμει μίαν μικρὰν σύγχυσιν τῶν ἐξουσιῶν. Τὸ νομοθετικὸν σῶμα συζητεῖ καὶ ὁδηγεῖ τὸν ὑπουργόν· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μιχαλοπούλου, διότι ἠθέλομεν προβῆ εἰς ἀπόφασιν δικαστικὴν, ἐὰν εἴπωμεν ὅτι ὑπάρχει παράνομος βλάβη, ὅτι δὲν ἔγεινε παραχώρησις, ὅτι ἔγεινε ὑπέρβασις τοῦ νόμου. Ἀφοῦ ἐξετασθοῦν τὰ γεγονότα καὶ φέρωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ συζήτησιν καὶ τὸ συζητήσωμεν, ὁ ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ μᾶς ἀκούσῃ καὶ ὀφείλει νὰ κανονίσῃ τὴν διαγωγήν του σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς· ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν ἤθελε παρακούσει, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ αὐτούς· ὅλα τὰ σώματα δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου ἐκπληροῦν τὰς εὐχάς των· ἀλλὰ ποτὲ δὲν πρέπει νὰ φέρωμεν σύγχυσιν εἰς τὰς ἐξουσίας. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ ὅτι κινδυνεύει ἡ δημόσια περιουσία καὶ ὅτι ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ φροντίσῃ νὰ διέλθῃ τὴν συμφερωτέραν ὁδόν. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, καὶ ἐγὼ συμφωνῶ ὅτι τὰ χώματα τὰ ὁποῖα ἐκμεταλλεύει ἡ ἑταιρία δὲν παρεχωρήθησαν διότι δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν. Ὁ νόμος τοὺς σωροὺς δὲν τοὺς ὑπάγει εἰς οὐδεμίαν κατηγορίαν, πρέπει νὰ ᾖναι ἀποτέλεσμα καὶ ὄρυξις τῆς γῆς, καὶ νὰ ᾖναι εἰς τὰ ἔγκατα αὐτῆς τι, τὸ ὁποῖον νὰ θεωρηθῇ ὡς μεταλλεῖον καὶ ὀρυχεῖον· ἠμπορῶ ἐγὼ νὰ μεταφέρω χῶμα ἀπὸ ἓν μέρος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ αὐτὸ ὡς μεταλλεῖον, λοιπὸν πολὺ ὀρθῶς ἐγνωμοδότησαν οἱ δικηγόροι. Τί πρέπει νὰ γείνῃ; ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ λάβῃ ὅλα τὰ ἁρμόδια μέτρα, ὥστε ἕνας ξένος, ὁ ὁποῖος φρονεῖ ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ ἔχῃ κατοχὴν, νὰ περιμένῃ ἕως ὅτου νὰ ἀποφανθοῦν τὰ δικαστήρια, ἐὰν αἱ ἀξιώσεις του ᾖναι δίκαιαι ἢ τοῦ δημοσίου. Δεύτερον χρεωστῶ νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι παρεμπιπτόντως εἰσήχθη αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἐξακολουθεῖ τὸ δημόσιον νὰ φορολογῇ τὸν μόλυβδον αὐτὸν ὡς ἐξαγόμενον πρὸς δέκα τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ ὑπάρχει ἀπόφασις νὰ ἀναγνωρισθῇ δικαίωμα ἰδιοκτησίας εἰς τὸ δημόσιον; ἀμέσως λοιπὸν ἔπρεπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παρέμβῃ καὶ ἐμποδίσῃ τοῦ νὰ ἀνακαμινεύσουν τὰς σκωρίας τῶν δύο αὐτῶν κατηγοριῶν, ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὸ δέκα τοῖς ἑκατὸν καὶ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὸ 25 τοῖς ἑκατόν. Καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐλήφθη κανὲν μέτρον. Ἐπομένως συνιστῶ εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ἀπὸ τοῦδε φροντίδα περὶ τούτου καὶ νὰ ἐμποδίσῃ νὰ γίνηται ἀνακαμίνευσις τῶν δύο κατηγοριῶν τῶν δύο σκωριῶν αἱ ὁποῖαι πληρόνουν 10%· διότι εἶναι δύσκολος ἡ ἀνάλυσις κατόπιν· τοὐλάχιστον ἂς παύσουν εἰς τὸ μέλλον αἱ καταχρήσεις ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ἀνώμαλος αὕτη κατάστασις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ τοῦ ἔθνους. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι αὐτὴ ἡ Βουλὴ περιοριζομένη ἐντὸς τῆς ἐξουσίας της δύναται νὰ ἐξετάσῃ καὶ ὁδηγήσῃ τὸν ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας.

§124ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τῷ ὄντι, κύριοι, ἡ ἀναβολὴ φαίνεται μὲν ἀναγκαία πρὸς διαφώτισιν, διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν ἔγγραφά τινα, καὶ διότι αἱ πληροφορίαι δὲν εἶναι ἐντελεῖς, πλήρεις, ἀλλ’ ἀληθὲς εἶναι ὅτι καὶ ἡ ἀναβολὴ μᾶς φωτίζει· διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ Λαυριακὸν δὲν εἶναι νέον, εἶναι νέον ὡς πρὸς τὰ ἀνευρεθέντα τοῦ Λαυρίου ἀργυροῦχα χώματα, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν πρόσοδον τὴν ὁποίαν ἀπ’ ἀρχῆς τὸ Λαύριον ἀπεδείχθη ὅτι ἔχει δὲν εἶναι νέον. Τότε ἐγένετο λόγος περὶ ἁπλῶν σκωριῶν, διότι αἱ σκωρίαι εἶχον ἀναφανῆ. Ἐγένετο καὶ τότε ἐξέτασις, ἔκθεσις, καὶ ἐπὶ τῶν ἐκθέσεων, ἐξετάσεων ἀνεφάνη ὅτι ἡ πρόσοδος τῶν σκωριῶν αὐτῶν ἀνέβαινε εἰς 60,000,000, ἡ ἑταιρία τότε ἀμφίβολα ἔλεγε λόγια καὶ ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν πεποίθησιν, τὸ ἀληθὲς ὅμως εἶναι ὅτι ἐκ τῶν γενομένων ἐξετάσεων εὑρέθη ὅτι 60 ἑκατομμυρίων πρόσοδον εἶχον αἱ σκωρίαι. Διελύθη τότε ἡ Βουλὴ καὶ ἄλλα ζητήματα ἀπησχόλουν αὐτὴν, τὸ δὲ ὑπουργεῖον εὑρισκόμενον εἰς ἀμφιβολίαν ἐν τῇ ἀγνοίᾳ τοῦ ἐξαγομένου ποσοῦ, ἔλαβεν ἕνα νόμον νὰ πληρώνῃ ὁ ἐξαγόμενος μόλυβδος 25 δρ., τὸν τόνον ἐπιφυλαττομένου τοῦ δικαιώματος ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι δημόσιος νὰ πληρώνῃ τότε ἡ ἑταιρία τὸ τριπλάσιον. Ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὸν τὸν φόρον τὸν ἀπεφασίσαμεν ὅλως διόλου κατ’ ἐξαίρεσιν μετὰ τοὺς ἄλλους φόρους, διότι αὐτὸς ἐκ μόνων τῶν φόρων εἴπομεν νὰ πληρώνῃ 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἐνῷ ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων προϊόντων ἐλαμβάνομεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου τῆς ἀξίας. Θὰ μὲ εἴπητε αὐτὸ εἶναι μέταλλον, ἀλλὰ εἰς αὐτὸ ἐμπεριέχεται καὶ ἄργυρος καὶ χρυσός· 8% εἶναι ἡ φορολογία ἐπὶ ὅλων τῶν μετάλλων, τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται.

§125ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὰ πολύτιμα μέταλλα δὲν λαμβάνομεν τίποτε, τὰ χαρίζομεν.

§126ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἴπομεν λοιπὸν καὶ ἄλλοτε ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ ἐνιαύσιος, ὁ προσωρινὸς, ἔπρεπε ν’ ἀναθεωρηθῇ, νὰ ἐξετασθῇ· ἀλλὰ δὲν ἔλαβε καιρὸν οὔτε τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ τι, οὔτε ἡ βουλὴ νὰ συζητήσῃ. Ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ νέον ζήτημα τῶν ἀνακαλυφθέντων ἀργυρούχων χωμάτων, καὶ τὰ χώματα αὐτὰ, κύριοι, δὲν εἶναι ἐκ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς φυσικὰ, εἶναι ἐξαγμένα ἐκ τῶν ἀργυρούχων μεταλλείων τῶν ἀρχαίων. Μέχρι τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου εἶναι γνωστὸν ὅτι ἦσαν εἰς ἐνέργειαν τὰ μεταλλεῖα, τὸ ἀναφέρει ὁ Θουκυδίδης. Ἔκτοτε δὲν φαίνεται πλέον ἡ χρῆσίς των. Ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁ πολυχρόνιος πόλεμος κατέκαυσε καὶ τὰ δάση, καὶ συλλογισθῆτε πόσα δάση ἐχρειάζοντο ἐν ἐλλείψει τῆς νῦν εὐκολίας τῶν λιθανθράκων διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν τόσον μεγάλης ποσότητος. Ὅπως λοιπὸν ἔμειναν εἰς ἀχρηστίαν τὰ μεταλλεῖα, τοιουτοτρόπως ἔμεινε καὶ ἓν μέγα ποσὸν μετ’ ἀργυρούχου μετάλλου, τὸ ὁποῖον τώρα κεῖται, ὅπως αἱ σκωρίαι ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας εἰς σωροὺς, ὥστε οἱ σωροὶ αὐτοὶ εἶναι ἔργα χειρῶν, καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπαχθοῦν κατ’ οὐδένα λόγον εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ μετάλλου. Τὸ μέταλλον εἶναι ἄθικτον, εἶναι φυσικὸν, ὅπερ εὑρίσκεται εἰς τὰ ἔγκατα τῆς γῆς. Οἱ σωροὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον ἅπαξ τοῦ μεταλλείου δι’ ἐργασίας, δὲν εἶναι πλέον τὸ μέταλλον, τὸ ὁποῖον προβλέπει ὁ νόμος, διότι ὁ νόμος προβλέπει περὶ μεταλλείων ἀγνώστων καὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔγεινε χρῆσις. Εἶναι μὲν μεταλλεῖον, ὅπως εἶναι καὶ ὁ ἄργυρος ὁ εἰργασμένος, ἀλλ’ ὁ ἄργυρος ὁ εἰργασμένος εἶναι ἐμπόρευμα εἶναι περιουσία, καὶ τοιουτοτρόπως καὶ τὰ ἀργυροῦχα χώματα εἶναι ἐμπόρευμα, εἶναι περιουσία, διότι διῆλθον τὴν χρῆσιν τῆς ἐργασίας. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἠδύνατο ἡ κυβέρνησις, ἅμα ἀνευρέθησαν αὐτὰ, νὰ ἐμποδίσῃ τὴν χρῆσιν των, διότι δὲν εἶναι μήτε σκωρία μήτε μέταλλον, δὲν ἐξορύττονται, εἶναι ἐξωρυγμένα. Ἀγνοῶ ποῖαι αἰτίαι ἔκαμον νὰ μὴ παρεμποδισθῇ, καὶ νὰ μὴ ἐρωτηθῇ ἡ βουλὴ, νὰ μὴ ἔλθῃ μία συζήτησις, ἓν νομοθέτημα, ἀλλὰ τὸ παρέτρεξαν ἀπὸ τὰ 1868 ἕως τὰ 1871, καὶ τὸ ἔφεραν τώρα, καὶ τοῦτο κατὰ τὴν ἐπίμονον ἐπερώτησιν ἑνὸς βουλευτοῦ τοῦ κ. Παππαμιχαλοπούλου.

§127ΛΕΚΚΑΣ. Τῆς κοινωνίας, καὶ τοῦ τύπου τὴν γνώμην καὶ τὴν ἀπαίτησιν ἐπιζητοῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν, διότι ταῦτα ἀπαρτίζουν τὴν ἐθνικὴν θέλησιν.

§128ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐγὼ βλέπω τὰ ἔργα. Ἐγὼ λοιπὸν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἠδύνατο ἀπ’ ἀρχῆς, ἅμα ἀνεφάνη ἐκ νέου γεγονὸς, μία νέα πρόσοδος νὰ γείνῃ ἀντικείμενον νομοθετήσεως. Νομίζω διὰ τοῦτο ὅτι, ἐὰν δὲν παρεμποδισθῇ, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ κρατῆται μία σημείωσις.

§129ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμετρήθησαν οἱ σωροὶ, εἶναι 6,700,000 τόνοι.

§130ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διὰ νὰ ἴδωμεν πόσον ἀπὸ τοὺς σωροὺς ἀφηρέθη.

§131ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μεταβῇ ὁ ὑπουργὸς ὁ ἴδιος ἐκεῖ.

§132ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ γνώμη μου λοιπὸν εἶναι, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς ἔπρεπε νὰ ἐμποδισθῇ, διότι δὲν ὑπόκειται, μήτε εἰς τὰς σκωρίας περὶ τῶν ὁποίων ὁπωσδήποτε ἔχομεν γνῶσιν, καὶ ἔχομεν νομοθετήσει, μήτε εἰς τὸ μέταλλον, μήτε εἰς τὸ μεταλλεῖον, διότι αὐτὸ εἶναι ἀφῃρημένον ἀπὸ τὸ μεταλλεῖον· μόνον ἠμποροῦσε νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν ᾖναι τοῦ δημοσίου ἡ περιουσία. Ἐγὼ λοιπὸν εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δὲν ἔχει ἀμφιβολίαν, καὶ δὲν ἠμπορεῖ τὸ δημόσιον νὰ ὑποστῇ καμμίαν διαμαρτύρησιν, διότι εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ νομοθετηθῇ· ἀλλ’ ἐὰν ἴσως ἡ κυβέρνησις ἔχῃ τὴν ἀμφιβολίαν, τότε τὴν παρακαλῶ νὰ ἐπισπεύσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐντὸς 10 ἡμερῶν νὰ ἔχωμεν τὰς πληροφορίας καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα.

§133ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, καὶ πιστεύω καὶ ὅλη ἡ βουλὴ, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκδίκασιν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου τῆς αἰτήσεως ἀναιρέσεως τῆς ἑταιρίας τοῦ Ῥοῦ κατὰ τοῦ δημοσίου, δεύτερον νὰ φροντίσῃ, ἀπὸ τοῦδε τουλάχιστον, νὰ φορολογήσῃ τὴν ἑταιρίαν, καὶ μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, νὰ μὴ περιμείνῃ ἀγωγήν. Τὸ ἐννοῶ διὰ τὸ παρελθὸν, ἔπραξε καλῶς νὰ κινήσῃ ἀγωγὴν, ἀλλὰ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον, ἀφοῦ ἡ ἀπόφασις τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν εἶναι ἐκτελεστέα καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, πρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, λαμβάνων ὄχι μόνον τὸν φόρον, ἀλλὰ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας.

§134ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ μεγαλείτερος σκοπός μας εἶναι νὰ μὴ χάσωμεν τὸ δικαίωμά μας, διότι τὰ χώματα καὶ μεταβιβάζονται καὶ ἐκμεταλλεύονται.

§135ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἄργους, ὅτι δὲν πρέπει, οὐδὲ δύναμαι νὰ εἴπω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν συμφέρει νὰ ἐμποδίσω τὴν λῆψιν τῶν χωμάτων ἀπὸ τοῦδε. Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι ἀκόμη ἀμφισβητούμενον· οἱ μὲν λέγουν, ὅτι τὰ χώματα εἶναι μεταλλεῖον, οἱ δὲ ὅτι δὲν εἶναι. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη ἀκόμη νὰ σχηματίσῃ ὁριστικὴν γνώμην περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ σχηματίσῃ ἡ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ τὴν σχηματίσῃ καὶ ἡ Βουλὴ, πρέπει νὰ γείνῃ νόμος. Ἐνόσῳ λοιπὸν δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα ὁριστικῶς, θέλει εἶσθαι αὐθαιρεσία νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν χρῆσιν εἰς τὸν ἔχοντα παραχωρητήριον. Ἄλλως τε, κύριοι, μὴ νομίσητε, ὅτι ἡ ζημία εἶναι μεγάλη. Σᾶς εἶπον ὅτι τὰ χώματα ταῦτα κατὰ τὴν γενομένην καταμέτρησιν ἐκτιμῶνται εἰς 6,700,000 τόν. Εἶναι δύο ἔτη καὶ ἐπέκεινα ἀφ’ ὅτου ἤρχισεν ἡ ἑταιρία νὰ λαμβάνῃ ἐξ αὐτῶν, καὶ ὅμως δὲν εἶχε λάβει μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς εἰμὴ μόνον 25,000 τόνων. Τί σημαίνουν οἱ 25,000 ἀπέναντι τῶν 6,700,000; Ἑπομένως ἐὰν δὲν ἐμποδίσωμεν τὴν παραλαβὴν τῶν χωμάτων ἐπὶ 5 ἢ 10 ἡμέρας ἀκόμη, εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ πάρῃ 500 ἢ 1000 τόνους. Ἀλλ’ ὅ,τι μέτρον ἀποφασίσωμεν νὰ λάβωμεν, τοῦτο θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπὶ τῶν χωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξ ἀρχῆς ἔλαβεν ἢ θὰ λάβῃ ἡ ἑταιρία. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὸ νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐνδέχεται νὰ θεωρηθῇ ὡς αὐθαίρετον, καὶ νὰ δώσῃ χώραν εἰς δικαστικὰς διενέξεις.

§136ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πόσην ἀναβολὴν θέλετε, κύριοι ὑπουργοί;

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δέκα ἡμερῶν, διὰ νὰ τυπωθοῦν τὰ ἔγγραφα.

§139ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ πρότασίς μου εἶναι ἀπωτέρα, διότι ἀντίκειται εἰς τὴν ἀναβολὴν, παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ψηφοφορηθῇ.

§140ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μίαν παρατήρησιν κάμνω, κ. πρόεδρε, ὅτι τὸ ὅλον ποσὸν τῶν χωμάτων δὲν εὑρίσκεται μόνον ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως τὴν ὁποίαν ἐζήτησε ὁ κ. Σερπιέρος, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὅλης ἐκτάσεως.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις ἀναβολῆς κατ’ ἐμὲ εἶναι ἀπωτέρα, κατὰ δὲ τὸν κ. Μιχαλόπουλον εἶναι ἡ ἰδική του, διότι ἀντίκειται εἰς αὐτήν.

§142ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κ. πρόεδρε, τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἔχω ἀνάγκην οὐδεμιᾶς ἀναβολῆς διὰ νὰ πεισθῶ πρῶτον, ὅτι ἡ παραχώρησις μεταλλείου, ὡς πρὸς τὰ χώματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι μεταλλεῖον, ἀλλὰ τὸ προϊόν τῆς ἐκμεταλλευτικῆς ἐργασίας τῶν προγόνων μας, εἶναι πρᾶξις παράνομος, αὐθαίρετος, ἀντιστρατευομένη εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Ἐπικαλοῦμαι ἐπὶ πλέον πρὸς τοῦτο καὶ τὸν νομικὸν ὅρον τῆς ὑπερόγκου βλάβης. Δὲν ἔχω λοιπὸν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶ, ὅτι συμφέροντα πολύτιμα τοῦ ἔθνους διακινδυνεύουν ἀπέναντι μιᾶς παρανόμου πράξεως· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σκεφθῶ παντάπασιν, ὅτι πρόκειται περὶ μεγάλης καὶ σοβαρᾶς προσόδου τοῦ Κράτους, στηριζόμενος καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ εἰς ὅσα ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ἀνήγγειλε, καὶ εἰς ἄλλας ἐρεύνας, τὰς ὁποίας εἰς ἄλλους τόπους ἔκαμε, στηριζόμενος καὶ εἰς τὴν νομικὴν ἀπόφασιν διακεκριμένων νομικῶν. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν ἔχω ἀνάγκην οὐδεμιᾶς σκέψεως, οὐδὲ παρατάσεως ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σπουδαιοτάτου, διὰ τοῦτο ἐπρότεινα καὶ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ σήμερον ἀκόμη, ὅτι οὐδεμία ἀνάγκη πλειοτέρων πληροφοριῶν διὰ νὰ ἀποφανθῶμεν, ἐὰν ἡ παραχώρησις αὕτη ἦναι παράνομος, καὶ ἐὰν τὸ ἔθνος συνηγμένον ἐδῶ διὰ τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ θεωρήσῃ ὡς παράνομον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι παράνομον, τὴν παραχώρησιν μεταλλείου ἐπὶ μὴ μεταλλείου. Διὰ ταῦτα ὑποστηρίζω τὴν περὶ μὴ ἀναβολῆς πρότασίν μου καὶ ἡ Βουλὴ ἂς κάμῃ ὅ,τι θέλει.

§143ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅλοι συμφωνοῦμεν μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Μιχαλοπούλου, καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ὅτι τὰ χώματα ταῦτα δὲν εἶναι μεταλλεῖον. Εἰς τὸν Σερπιέρην παρεχωρήθη ἔνθειος ἀργυροῦχος μόλυβδος καὶ τοιοῦτόν τι δὲν εἶναι τὰ χώματα ταῦτα, διότι ὁ ἄργυρος εἶναι εἰς μεγίστην ποσότητα εἰς ταῦτα, καὶ ὅμως καὶ ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν ἀναβολὴν, διότι διὰ τῆς ἀναβολῆς δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ ἐὰν πρόκηται περὶ μεταλλείου ἢ ὄχι. Τὴν προσεχῆ Δευτέραν παρακαλῶ ἀπὸ τοῦδε τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ πρότασιν ὡρισμένην περὶ τῶν ληφθησομένων μέτρων, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δικαστήριον διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἐὰν πρόκηται περὶ μεταλλείου ἢ ὄχι· ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ἓν ὁριστικὸν μέτρον, καὶ τοῦτο μεθ’ ἀκριβῆ μελέτην.

§144ΣΑΡΑΒΑΣ. Θεωρῶ, κύριε πρόεδρε καθῆκόν μου νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἐφ’ ἱκανὴν ὥραν ἐπασχολεῖ τὴν Βουλὴν, διότι παρατηρῶ, ὅτι πλησιάζομεν νὰ φθάσωμεν εἰς σύγχυσιν. Τὸ ζήτημα τὸ ἐξεταστέον, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, εἶναι τὸ ἀκόλουθον. Εἰς τὸν κ. Σερπιέρην ἢ τὴν ἑταιρίαν Ῥοῦ παρεχωρήθη ἡ ἐκμετάλλευσις μετάλλου εἰς ὡρισμένον χῶρον εὑρισκομένου, καὶ ἡ παραχώρησις ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου περὶ μεταλλείων. Ὁ νόμος περὶ μεταλλείων εἶναι εἰδικὸς νόμος, εἶναι ἐξαίρεσις τῶν ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι κρατοῦσιν ὡς πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἐσυγχώρησε τὴν δήμευσιν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὴν ὑπέβαλεν εἰς τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς κοινωνίας τοῦ νὰ μὴ μένωσι τοιαῦται μεταλλοῦχοι γαῖαι ἀργαί, ὅταν ὁ ἰδιοκτήτης ταύτων δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ τὰς ἐργασθῇ, διὰ τοῦτο ἔδωκε τὸ δικαίωμα μεταλλεύσεως εἰς πάντα τρίτον, ὅστις ἀνακαλύψῃ καὶ δύναται νὰ ἐνεργοποιήσῃ μεταλλεῖόν τι. Τὸ δικαίωμα τοῦτο παραχωρεῖται διὰ διατάγματος ἐκδιδομένου ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τῇ προηγουμένῃ γνωμοδοτήσει συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὁ νόμος περὶ μεταλλείων, καὶ τὸ διάταγμα αὐτὸ εἶναι ὁ τίτλος ἐκείνου εἰς τὸν ὁποῖον παραχωρεῖται τὸ μεταλλεῖον. Ὅταν λοιπὸν γεννᾶται ἀμφιβολία, ἐὰν κάμνῃ τὴν προσήκουσαν χρῆσιν ὁ εἰς ὃν παρεχωρήθη τὸ μεταλλεῖον, δὲν ἔχομεν νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν τίτλον του, ὅπως ἴδωμεν ἂν περιέχῃ τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν κάμνει. Ἑπομένως διὰ νὰ λυθῇ τὸ ἐπασχολοῦν τὴν Βουλὴν ζήτημα, ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν ἂν κατὰ τὸν νόμον περὶ μεταλλείων, τὸ δικαίωμα τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ, ὅπως ἐκμεταλλεύεται ἐν ὡρισμένῳ χώρῳ ἔνθειον ἀργυροῦχον μόλυβδον, ἂν ἐκτείνηται καὶ ἐπὶ τῶν χωμάτων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ αὐτοῦ χώρου. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι τοσοῦτον ἁπλοῦν, ὅπως τὸ ὑπέλαβεν ὁ κ. Μιχαλόπουλος, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ ἐξ ἐφόδου, ἀλλὰ πρέπει νὰ μελετηθῇ. Καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι τὸ ζήτημα εἶχεν ἔλθει εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος, καὶ εἶδα ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λυθῇ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ἐξ ἐφόδου, καὶ μάλιστα εἰς πολυμελὲς πολιτικὸν σῶμα, διότι ἔχει τοὺς ὑπὲρ καὶ τοὺς κατὰ λόγους. Πρέπει λοιπὸν νὰ μελετηθῇ σπουδαίως, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν χωμάτων αὐτῶν εἶναι ἐντὸς τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτήν. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀκυρώσῃ ἓν συμβόλαιον, καὶ συμβόλαιον εἶναι τὸ ἐκδοθὲν διάταγμα. Δὲν δύναται νὰ κάμῃ νόμον καταργοῦντα κεκτημένα δικαιώματα, οἱονδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, δὲν δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ περιουσίαν ἀποκτηθεῖσαν νομίμως. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ παρασυρθῇ ἀπὸ τὰς ἐξογκωμένας παραστάσεις τοῦ κυρίου Μιχαλοπούλου καὶ προβῇ εἰς πρᾶξιν, ἥτις νὰ ἀντιστρατεύηται εἰς τὰ παραχωρηθέντα δικαιώματα· τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀδικώτατον· προτείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἵνα τὸ ζήτημα μελετηθῇ ἐπισταμένως καὶ οὕτω δοθῇ εἰς αὐτὸ ἡ προσήκουσα λύσις.

§145ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος. Ἡ διάκρισις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κύριος Σαράβας δὲν εἶναι ὀρθή. Τὰ δικαστήρια εἶναι τὰ μόνα ἁρμόδια νὰ ἐξετάσουν ἂν τὸ παραχωρηθὲν δικαίωμα ἐγένετο σύμφωνα μὲ τὸν νόμον.

§146ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε (θόρυβος). Δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον κατέστρεψε καὶ καταστρέφει τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους; Εἶναι προδοσία κατὰ τοῦ κράτους· δὲν πρόκειται περὶ νομικῶν δικαιωμάτων· οἱ κύριοι νομικοί, δὲν ἠξεύρω πῶς, παρενέβησαν καὶ ἐδῶ (ἱλαρότης). Πρόκειται περὶ ἁρπαγῆς τοῦ δημοσίου πλούτου, πρόκειται περὶ μιᾶς κατακτήσεως τῆς Λαυριακῆς χώρας, ἐννοεῖτε πολὺ καλά. Ἂν λοιπὸν ἓν παραχωρητήριον γενόμενον προδίδει τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ κράτους, δὲν εἶναι κυρία ἡ Βουλὴ τὸ παραχωρητήριον αὐτὸ νὰ τὸ θεωρήσῃ ὡς μὴ γενόμενον; (θόρυβος). Καὶ αὐτὸ προδίδει τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, διότι τί παρεχώρησε; μεταλλεῖον· ἀλλὰ εἶναι μεταλλεῖον; ἢ θησαυρὸς ἐπὶ τῆς γῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι κληρονομία τῆς τῆς ἀρχαιότητος καθὼς καὶ τὰ μάρμαρα τοῦ Παρθενῶνος; εἶναι μεταλλεῖον αὐτό; καὶ εἶχε δικαίωμα νὰ τὸ παρηχωρήσῃ τις; οὐδὲν παρεχωρήθη, διότι δὲν παρεχωρήθη νομίμως ὅ,τι παρεχωρήθη. Ἑπομένως πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ, ὡς σῶμα κυρίαρχον, διοικητικὸν τοῦ κράτους, θεωρῶ αὐτὸ ὡς προδοσίαν, ὡς ὑπέρογκον βλάβην, καὶ ὡς κυρίαρχον διοικητικὸν σῶμα τὸ ἀκυρῶ. Ἂν ἡ ἑταιρία ἔχει δικαίωμα, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ συνήγοροι αὐτῆς· ἂς ὑπάγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα ἀρκετὰ ἐσεβάσθησαν καὶ τὰ ἡμέτερα καὶ τὰ ξένα δικαιώματα. Ἡμεῖς, ὡς κυρίαρχον διοικητικὸν σῶμα, πρέπει νὰ ἐκφέρωμεν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν χάριν τῆς τιμῆς μας· διότι, ἂν θέλητε νὰ μάθητε ποία εἶναι ἡ κρίσις τοῦ κόσμου ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἐξέρχεσθε τοῦ βουλευτηρίου καὶ ἐρωτᾶτε (θόρυβος)... Ἐγὼ δὲν βλέπω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη μήτε σκέψεων, μήτε ὑπολογισμῶν, μήτε περὶ νομικῶν ζητημάτων πρόκειται. Λέγω, ὅτι πρόκειται περὶ παρανόμου παραχωρήσεως καὶ ὑπερόγκου βλάβης τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ κράτους, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Δύναται ἡ Βουλὴ σήμερον νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἔχει δικαίωμα, μαζῆ μὲ τὰς σκωρίας, νὰ παίρνῃ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν τῆς παρεχώρησαν ἢ κακῶς τῆς παρεχώρησαν; διότι, κύριοι, ποῖον δικαίωμα δύναται νὰ παραχωρηθῇ ἐναντίον τοῦ δικαίου; ἐδῶ εἶναι μία ἁρπαγὴ, μία ὑπέρογκος βλάβη τοῦ δημοσίου· πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα οὔτε εἰς τὸ ὄνειρόν του δὲν τὰ εἶδεν ἐκεῖνος, ὅστις παρεχώρησεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ἐνόμισεν ὅτι παραχωρεῖ μεταλλεῖον, ἀλλὰ δὲν εἶναι μεταλλεῖον, εἶναι θησαυρὸς ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς, ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, οὐδεὶς ὑπουργὸς εἶχε δικαίωμα νὰ τὸν παραχωρήσῃ. (διάλογοι θορυβώδεις). Τελευταῖον, κύριε Πρόεδρε, ὑποστηρίζω τὴν πρότασίν μου, ἡ ὁποία εἶναι αὐτὴ, ὅτι οὐδεμία ἀναβολὴ δύναται νὰ γείνῃ, οὔτε εἶναι ἀναγκαία (θόρυβος).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἀναβολὴ 10 ἡμερῶν;

§148ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§149ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θέλω τὴν διοικητικὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ὡς Σώματος κυριάρχου διοικητικοῦ (θόρυβος).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν 22 τοῦ μηνὸς θέλει συζητηθῆ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον.

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μέχρι τῆς 22.

§152ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (θόρυβος). Ἰδοὺ διατὶ ἐπιμένω. Ἂν αὔριον ἐπέλθῃ μία ἀγωγὴ τῆς ἐνδιαφερομένης ἑταιρίας πρὸς τὸ Κράτος, νομίζεται ὅτι ἡ ἀπόφασις ἡ ἰδική μας κατόπιν γενομένη θὰ ἔχῃ ἀνασταλτικὴν δύναμιν τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀποκτηθῶσι δικαστικῶς; (θόρυβος). Ἐγὼ δὲν θὰ κάμω τὸν συνήγορον τῆς ἑταιρίας.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν μέχρι 10 ἡμερῶν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§154Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καλῆς πίστεως δὲν τοῖς διαφιλονεικοῦμεν τὸ δικαίωμά των· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμά μας συσταίνομεν εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ νὰ μὴ ἁρπάζητε, ἕως οὗ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§155ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια! (θόρυβος).

§156ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ὑποβάλω τὸν προϋπολογισμὸν, ὑπέβαλα καὶ μίαν πίστωσιν περὶ χορηγίας ἐξόδων διὰ δύω μῆνας· ἐπειδὴ εἶναι κατεπείγουσα, παρακαλῶ νὰ κηρύξῃ ἡ Βουλὴ αὐτὴν ὡς τοιαύτην καὶ νὰ γείνῃ δεκτὴ σήμερον διὰ πρώτην φοράν.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα! (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις αὐτῆς καὶ διακόπτεται).

§158Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ προϋπολογισμὸς ἅπαξ συζητεῖται, ὄχι τρὶς καὶ αὐτὴ ἀποτελεῖ μέρος αὐτοῦ, διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῇ ἀπόψε καὶ διανεμηθῇ, καὶ αὔριον νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§159ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Πολὺ καλά.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ ἀπόψε, καὶ αὔριον θὰ συζητηθῇ. Τόρα θὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Λομβάρδου ἐπὶ τῶν Δηλιακῶν. Ὁρίστε, κύριε Λομβάρδε.

§161ΤΙΝΕΣ. (ἐγειρόμενοι πρὸς ἀναχώρησιν) Δὲν εἶναι καιρὸς πλέον σήμερον!

§162ΕΤΕΡΟΙ. Σήμερον! Εἶναι καιρός.

§163ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καιρὸν κατόπιν καὶ δι’ αὐτό· ὁρίστε, κύριε Λομβάρδε. Ὁ κύριος Λομβάρδος ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§165Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, κύριε Λομβάρδε. Ὁ κύριος Λομβάρδος καταβαίνει τοῦ βήματος.

§166Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ἡ σήμερον προσδιωρίσθη ὡς ἡμέρα συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κυρίου προέδρου. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι σπουδαία· ὡς ἠξεύρετε, συνδέεται μὲ μεγάλα συμφέροντα τοῦ τόπου· ἔχει σχέσιν πρὸς σχέσεις ἐσωτερικὰς καὶ ἐξωτερικάς. Ἑπομένως πρὸ παντὸς θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ παρίσταται καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ πληροφορίας. Δυστυχῶς πάσχει ὁ ὑπουργὸς· ὑποθέτω τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν. Ἑπομένως θέλω παρακαλέσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἐπερωτήσαντα νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν διὰ μίαν ἡμέραν τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος.

§167ΛΕΚΚΑΣ. Μακρὰν τῶν 22 τοῦ μηνός, νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν νοῦν μας, αὕτη ὡρίσθη διὰ τὰ Λαυριακά.

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὶν τῶν 22.

§169ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ῥητὴ ἡμέρα.

§170ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν πέμπτην· ἠμπορεῖ νὰ ζητήσητε καὶ τὴν δευτέραν (θόρυβος).

§171ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κάμνω παρατήρησιν ὅτι δὲν τὸ βλέπω συνδεόμενον τὸ ζήτημα μὲ ἐξωτερικά· ἀλλ’ ἂς μείνῃ διὰ τὴν πέμπτην. (διάλογοι).

§172Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε· ὁμολογῶ ὅτι ἡ παρουσία τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ φανῇ ἀναγκαία, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν ἀναβολὴν τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου· ὅ,τι ἐπιθυμῶ ὅμως εἶναι τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα καθ’ ὡρισμένην ἡμέραν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναβάλληται πλέον· ἀνεβλήθη ἐπὶ δύο μῆνας. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν παντάπασι νὰ ἀνεβληθῇ ἀορίστως. Προτείνω τὴν ἐρχομένην Πέμπτην νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, καὶ πιστεύω ὁ ὑπουργὸς θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ παρευρεθῇ· ἄλλως, ἂν ἐξακολουθῇ νὰ πάσχῃ, δυστυχῶς, τότε ἐλπίζω ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου θὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§173ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοῦτο ἐπεθυμοῦσα καὶ ἐγὼ νὰ διασαφισθῇ, ἂν, ὃ μὴ γένοιτο, δὲν ἦναι παρὼν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην εἷς ἄλλος ὑπουργὸς νὰ τὸν ἀναπληρώσῃ. Λέγω δὲ ὅτι ἡ ἔκτασις, τὴν ὁποίαν ἤθελα δώσει εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, δὲν ἤθελε θίξει ἐξωτερικὰ ζητήματα.

§174ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς λέγει ὅτι εἰς πλάτος θὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα.

§175ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὄχι ἐξωτερικὸν ζήτημα.

§176ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῦ ἠξεύρετε ποῦ θὰ καταντήσῃ ἡ συζήτησις;

§177ΤΙΝΕΣ. Ἐγείρονται πρὸς ἀναχώρησιν. (θόρυβος).

§178ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δύο ὥρας εἰργάσθημεν, κύριοι, καθίσατε ἀκόμη ὀλίγον.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, δὲν διαλύεται ἡ συνεδρίασις· καθίσατε. Ὅστις φεύγει, φεύγει αὐθαιρέτως· ἡ συνεδρίασις δὲν διαλύεται· παρακαλῶ καθίσατε. Ἔχομεν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς διὰ τρίτην φοράν.

§180ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Δὲν ἔχομεν καιρὸν σήμερον.

§181ΛΕΚΚΑΣ. Πρῶτον κανεὶς δὲν ἔχει τὸ νομοσχέδιον μαζί του, διότι ἑτοιμάσθημεν διὰ τὴν συζήτησιν τῶν Λαυριακῶν (θόρυβος).

§182ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν εὐαρεστῆται ἡ Βουλὴ, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ κάμω ἀνάπτυξιν ἐν γένει καὶ κατόπιν ἂν θέλῃ, ἂς προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§183ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§184ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι αἰσθάνομαι μεγάλην εὐχαρίστησιν διότι συμβαίνει νὰ ἀποτελῶ μέρος τῆς παρούσης Βουλῆς, ἥτις πρόκειται νὰ ἐνασχοληθῇ σπουδαίως καὶ ὁριστικῶς εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, συνδέεται μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἡ ὁποία εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, ἰδίως δὲ παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἡ πολυπληθεστέρα καὶ ἐπικρατεστέρα τάξις τῆς κοινωνίας· εἶναι ἡ τάξις ἐκείνη ἡ ὁποία ὡς μᾶλλον προσκεκολλημένη εἰς τὸ ἔδαφος συμμερίζεται πλέον ὅλων τῶν ἄλλων τὰς καλὰς ἢ κακὰς τύχας τοῦ ἔθνους, εἶναι ἡ τάξις ἐκείνη ἥτις πληρόνει τὸ μεγαλείτερον ποσὸν τῶν φόρων, πληροῖ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ καὶ ὑποφέρει τὰ μεγαλήτερα βάρη. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἐθεώρησεν ὡς σπουδαιότατον ἅμα ἔλαβε τὴν ἀνεξαρτησίαν του, καὶ περὶ τὴν λύσιν αὐτοῦ ἠσχολήθησαν ὅλαι αἱ ἐθνικαὶ συνελεύσεις. Ἡ δὲ κυβέρνησις τοῦ μακαρίτου βασιλέως Ὄθωνος ἐνόμισεν ὅτι ἐπέτυχε νὰ τὸ λύσῃ διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου περὶ προικοδοτήσεως· ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ συντάξαντες τὸν νόμον ἐκεῖνον δὲν ἐγνώριζον τὸν τόπον, καὶ ἐπειδὴ ἐνεφοροῦντο ἀπὸ πνεῦμα ὅλως ταμιευτικὸν, διὰ τοῦτο ἀπέτυχε καὶ δὲν συνετέλεσεν οὔτε εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν οὔτε εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Φαίνεται, κύριοι, καθὼς σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς, ὅτι ἦτον ἀνάγκη νὰ παρέλθουν πολλὰ ἔτη, νὰ ὑποστῶμεν πολλὰς δοκιμασίας διὰ νὰ διδαχθῶμεν ἐκ τῆς πείρας τίνι τρόπῳ ἠδύνατο νὰ λυθῇ ἓν τοσοῦτον μέγα ζήτημα. Εἰς τὴν τελευταίαν Συνέλευσιν, πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐδεμία τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων ἐθεωρήθη ἐπαρκὴς, διὰ τοῦτο ἀνέγραψαν εἰς τὸ σύνταγμα, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὤφειλε νὰ φέρῃ τὴν λύσιν ἐντὸς συντομωτάτου διαστήματος. Ἐγὼ, κύριοι, ὅστις συνέπεσε νὰ ἦμαι ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὅτε κατέπαυσε τὰς ἐργασίας της ἡ ἐθνοσυνέλευσις, πραγματοποιῶν τὴν ῥητὴν ἐντολήν της, ἐμελέτησα ὅλας τὰς ὑποβληθείσας προτάσεις, συμβουλευθεὶς δὲ καὶ τὴν ἰδίαν μου πεῖραν συνέταξα καὶ ἀπέστειλα εἰς τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας νομοσχέδιον, βάσιν ἔχον, ὅτι ἡ γῆ ἔπρεπε νὰ παραχωρηθῇ κατ’ ἐκτίμησιν καὶ προτιμωμένων τῶν κατόχων. Τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον περιεῖχε πολλὰς ἱκανότητας καὶ πολλὰ φῶτα, ἐνησχολήθη σπουδαίως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, συνέταξε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τιμᾷ τὰ μέλη αὐτοῦ διὰ τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὴν ἀλληλουχίαν τῶν διατάξεών του, καὶ τὸ ᾐτιολόγησε διὰ μακρᾶς καὶ μεγάλης ἐκθέσεως, ἥτις ὁμοῦ μὲ τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη εἰς τὴν πρώτην βουλευτικὴν σύνοδον. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ ἔργον αὐτὸ τοῦ συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας μὲ ὅλην τὴν τελειότητα, ἥτις τὸ χαρακτηρίζει, ἐθεωρήθη, ὅτι δὲν ἦτον εὔκολον νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἔμεινεν ἐκκρεμές. Ἔκτοτε, κύριοι, πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ ὡς πόρισμα ὅλων τούτων δύνασθε νὰ θεωρήσητε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἤδη ὑπὸ συζήτησιν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιέχει πολλὰς ἐκ τῶν διατάξεων τῶν διαλαμβανομένων εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, διαφέρει δὲ ἰδίως κατὰ δύο τινά. Πρῶτον, τὸ Συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας ἐνόμισεν ὅτι διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ διανομὴ ἔπρεπε νὰ γίνῃ καταμέτρησις καὶ ἐξακρίβωσις ὅλης τῆς διαθεσίμου ἐθνικῆς γῆς, νὰ συνταχθῶσι γενικὰ τοπογραφικὰ σχέδια καὶ νὰ δημοσιευθῶσι μετὰ λεπτομερῶν πινάκων ὅπως δυνηθῶσι, πάντες οἱ τυχὸν ἔχοντες ἀξιώσεις κατοχῆς ἢ κυριότητος, νὰ τὰς φέρωσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἢ εἰδικῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τούτου συνεκροτοῦντο. Αἱ ἐργασίαι αὗται ἀπῄτουν καὶ χρόνον πολὺν καὶ δαπάνας οὐ μικράς. Διὰ τοῦτο εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπέβαλα, ἐζήτησα νὰ τὰ ἀποφύγω καθ’ ὁλοκληρία· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀπαιτεῖ νὰ γίνῃ προηγουμένως καταμέτρησις καὶ ἐξακρίβωσις ὅλων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, οὐδὲ νὰ δοθῶσι προθεσμίαι διὰ νὰ προταθῶσι ἀξιώσεις κυριότητος ἢ κατοχῆς ἐπ’ αὐτῶν. Τὴν γενικὴν καταμέτρησιν ἐθεώρησα ἔργον λίαν δυσχερὲς καὶ ἀκατόρθωτον, διότι ἀπαιτεῖ πολλοὺς μηχανικοὺς καὶ ἄπειρα χρηματικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν. Ἑπομένως παρεδέχθην, ὅτι δύναται νὰ ἐνεργηθῇ ἡ διανομὴ ἄνευ προηγουμένης γενικῆς καταμετρήσεως καὶ ἐξακριβώσεως, καὶ καθ’ ὃν τρόπον σήμερον ὁ φέρων πιστωτικόν τι γραμμάτιον παρουσιάζεται εἰς τὰς ἀρχὰς καὶ ὑποδεικνύει τὴν γῆν, ἐπὶ τῆς ὁποίας θέλει νὰ τὸ πραγματοποιήσῃ, ἐνεργεῖται δὲ ἡ καταμέτρησις, καὶ ἡ παραχώρησις, ἀπαράλλακτα καὶ ἕκαστος πολίτης, ἔχων δικαίωμα δυνάμει τοῦ νόμου νὰ ἀποκτήσῃ ἐθνικὴν γῆν, θέλει καταμετρήσει τὸ τεμάχιον, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποκτήσῃ. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὰς διενέξεις ἐκ μέρους τρίτων ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ καταφύγωμεν εἰς ἐξαιρετικὰς διατάξεις, διότι τὸ δημόσιον δύναται, ἐνεργοῦν τὴν παραχώρησιν τῶν ζητουμένων γαιῶν, νὰ κηρύξῃ ἑαυτὸ ἀνεύθυνον διὰ πᾶσαν ἀμφισβήτησιν, ἥτις ἤθελε παρουσιασθῇ, καὶ τοιουτοτρόπως ν’ ἀποφύγῃ πᾶσαν δικαστικὴν περιπλοκὴν, νὰ μὴν ᾖναι δὲ ἠναγκασμένον ν’ ἀναβάλῃ τὴν παραχώρησιν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐνόμισα ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὰς χρονοτριβὰς καὶ ν’ ἀρχίσωμεν ἀμέσως τὴν παραχώρησιν τῶν γαιῶν. Ἄλλη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συνέταξε τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας καὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν εἶναι αὕτη· τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἠθέλησεν, ὥστε ἕκαστον τεμάχιον γῆς νὰ ἐκτιμᾶται ἰδιαιτέρως καὶ προσδιορίζηται ἡ ἀξία του. Ἐγὼ ἐθεώρησα τὸ σύστημα τοῦτο λίαν πλημμελὲς καὶ δυνάμενον νὰ δώσῃ χώραν εἰς πολλὰ σκάνδαλα, διὰ τοῦτο παρεδέχθην ὅτι αἱ γαῖαι θέλουν διαιρεθῇ κατὰ χωρίον εἰς δύο γενικὰς κατηγορίας καὶ θέλει προσδιορισθῇ μία τιμὴ δι’ ἑκάστην κατηγορίαν. Οὕτω νομίζω ὅτι θέλει γίνει ἡ ἐκτίμησις ταχύτερον καὶ θέλουν ἐκλείψει αἱ δυσκολίαι, καὶ τὰ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα παρακολουθοῦσι τὴν κατὰ τεμάχιον ἐκτίμησιν. Αὗται εἶναι αἱ οὐσιωδέστεραι διαφοραὶ μεταξὺ τῶν δύο νομοσχεδίων. Δι’ αὐτῶν δὲ ἁπλοποιεῖται εἰς τοιοῦτον τρόπον ὁ νόμος, ὥστε ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ καθίσταται εὐκολωτάτη καὶ δυνάμεθα ν’ ἀρχίσωμεν ἀμέσως τὴν παραχώρησιν. Ἡ μόνη τροπολογία, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε παρουσιάσθη κατὰ τοῦ νομοσχεδίου μου, εἶναι ἡ τοῦ κ. Ῥοντήρη, ὁ ὁποῖος λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι παρὼν σήμερον διὰ νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ· ἐλπίζω ὅτι θὰ τὴν ἀναπτύξῃ αὔριον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ τροπολογία αὕτη προσβάλλει ῥιζικῶς τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ τὴν ἀσπάζωνται καὶ ἄλλοι τινὲς, διὰ τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπ’ αὐτῆς, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ὄχι μόνον δὲν στηρίζεται εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον, ἀλλ’ ἀκόμη, ἐὰν γίνῃ παραδεκτὴ, θὰ καταστρέψῃ τὴν γεωργικὴν τάξιν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας μεριμνῶντες, φροντίζομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς νόμον. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥοντήρη, ἡ ἐθνικὴ γῆ δὲν πρέπει νὰ παραχωρηθῇ ἐπὶ ἐκτιμήσει, ἀλλὰ πρέπει νὰ διανεμηθῇ δωρεὰν εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας, διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες συνετέλεσαν καὶ εἰργάσθησαν διὰ ν’ ἀπελευθερωθῇ ἡ γῆ αὕτη ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανούς. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ἡ πρότασις τῆς δωρεᾶς δὲν συνᾴδει μὲ τὸν ὀρθὸν λόγον, διότι τὰ ἔθνη δὲν διαχειρίζονται τὴν περιουσίαν των ὅπως τὰ ἄτομα. Εἰς τὰ ἄτομα εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὅταν ἔχουν κοινήν τινα περιουσίαν, νὰ τὴν μοιράζωνται κατὰ κεφαλὴν μεταξὺ των, διότι καὶ ὅταν τοῖς παρουσιασθῶσιν ἀνάγκαι συνεισφέρουσιν πρὸς θεραπείαν αὐτῶν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον. Τὰ ἔθνη ὅμως ἔχουν πολλὰς ἀνάγκας κοινὰς, χάριν τῶν ὁποίων οἱ πολῖται συνεισφέρουσι μέγα μέρος ἐκ τῆς ἰδίας των περιουσίας, ἑπομένως ἤθελεν εἶσθαι λίαν ἄτοπον, ἐὰν ἔχοντα κοινήν τινα περιουσίαν, τὴν διέθετον δωρεὰν εἰς τὰ μέλη τοῦ ἔθνους καὶ δὲν τὴν μετεχειρίζοντο πρὸς θεραπείαν τῶν κοινῶν ἀναγκῶν. Κατὰ τοσοῦτον δὲ μᾶλλον ἤθελεν εἶσθαι ἡ τοιαύτη δωρεὰ διανομὴ ἄδικος καὶ ἄτοπος, καθόσον εἰς τὰ δημόσια, βάρη δὲν συνεισφέρουν ὅλα τὰ μέλη τῆς κοινωνίας κατὰ κεφαλὴν, ἀλλ’ ἀναλόγως τῆς περιουσίας των. Φαντασθῆτε λοιπὸν, πόσον ἄτοπον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἡ μὲν ἐθνικὴ γῆ, ὡς κοινὴ περιουσία, διενέμετο κατὰ κεφαλὴν εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας ἐξίσου, ὅταν δὲ λαμβάνωμεν ἀνάγκην χρημάτων πρὸς συντήρησιν τοῦ κράτους ὑποχρεόνωμεν ἕκαστον τῶν πολιτῶν νὰ συνεισφέρῃ ἀναλόγως τῆς περιουσίας του. Διὰ τοῦτο τὰ ἔθνη δὲν μοιράζουν δωρεὰν τὴν κοινὴν περιουσίαν, ἀλλὰ τὴν ἐκποιοῦν καὶ μεταχειρίζονται τὸ προϊὸν αὐτῆς εἰς τὰς κοινὰς ἀνάγκας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, τὸ μέτρον τῆς δωρεὰν διανομῆς χωρὶς νὰ ὠφελήσῃ τὴν ὁλομέλειαν τῶν κατοίκων τοῦ βασιλείου ἤθελε καταστρέψει τοὺς γεωργοὺς, οἵτινες κατέχουσι καὶ καλλιεργοῦσι σήμερον τὴν ἐθνικὴν γῆν. Ἡ ἔκτασις τῆς διαθεσίμου ἐθνικῆς γῆς ὑπολογίζεται εἰς 3–4 ἑκατομμύρια στρέμματα, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν οἰκογενειῶν, ὑπὸ τῶν ὁποίων κατοικεῖται τὸ σημερινὸν Ἑλληνικὸν βασίλειον ἀναβαίνει εἰς 350,000 περίπου. Ἑπομένως, ἐὰν ἀποφασίσωμεν νὰ μοιράσωμεν τὴν ὑπάρχουσαν ἐθνικὴν γῆν ἐξίσου εἰς ὅλας τὰς Ἑλληνικὰς οἰκογενείας, ἑκάστη οἰκογένεια θέλει λάβει 10 στρέμματα γῆς δωρεάν. Ἀλλ’ ὁ γεωργὸς διὰ νὰ ἐξασκήσῃ τὴν βιομηχανίαν του καὶ διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ζήσῃ ἔχει ἀνάγκην 50 ἢ 60 τοὐλάχιστον στρεμμάτων ὥστε, ἐὰν τῷ χαρίσητε δέκα στρέμματα, θὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ καλλιεργῇ ἄλλα 40 ἢ 50 ξένης γῆς. Ἐὰν δὲ ὑποτεθῇ, ὅτι αἱ γεωργικαὶ οἰκογένειαι, αἱ κατέχουσαι ἐθνικὴν γῆν, ἀριθμοῦνται εἰς 50,000, εἰς ταύτας θὰ διανεμηθῶσι 500,000 στρέμματα, ἡ δὲ ἄλλη γῆ θὰ δοθῇ εἰς τὰς ἄλλας οἰκογενείας, αἱ πλεῖσται τῶν ὁποίων δὲν εἶναι γεωργικαί· ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι αἱ οἰκογένειαι αὗται θέλουν ἀφίσει τὰ ἔργα των καὶ τὴν κατοικίαν των, διὰ νὰ ὑπάγουν ν’ ἀποκατασταθοῦν εἰς τὸ μέρος, ὅπου περισσεύει γῆ, διὰ νὰ λάβουν τὰ 10 στρέμματα, ἕπεται, ὅτι θὰ βιασθοῦν νὰ πωλήσουν τὸ δικαίωμά των καὶ θὰ τὸ πωλήσουν εἰς εὐτελεστάτην τιμὴν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τίποτε σχεδὸν δὲν θὰ ὠφεληθοῦν· διότι, ἐὰν τὰ Κρητικὰ γραμμάτια, τῶν ὁποίων ἡ ἔκτασις μόλις ἔφθασεν εἰς 50,000 στρεμμάτων κατήντησαν νὰ πωληθοῦν πρὸς 12 δραχμὰς τὸ στρέμμα, τί θὰ συμβῇ, ἐὰν ἐκδώσωμεν γραμμάτια διὰ 3 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια στρέμματα; βεβαίως τὰ γραμμάτια ταῦτα θὰ χάσουν πᾶσαν ἀξίαν. Ἀλλὰ θὰ εὑρεθοῦν κερδοσκόποι, οἵτινες θὰ τὰ ἀγοράσουν καὶ δυνάμει αὐτῶν θέλουν γενεῖ κύριοι ὅλης τῆς ἐθνικῆς γῆς, καθιστῶντες οὕτω τοὺς γεωργοὺς δουλοπαροίκους. Εἰς ἓν χωρίον π. χ. ὅπου κατοικοῦν 100 οἰκογένειαι καλλιεργοῦνται σήμερον τοὐλάχιστον 6,000 στρέμματα ἐθνικῆς γῆς. Κατὰ τὸ μέτρον τῆς δωρεᾶς οἱ γεωργοὶ οὗτοι θέλουν λάβει μόνον 1000 στρέμματα, αἱ ἄλλαι 5,000 στρεμμάτων θέλουν περιέλθει εἰς τοὺς ἀγοραστὰς τῶν γραμματίων. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον, καὶ ἐὰν ἦτο ἐπιτετραμένον νὰ διανείμωμεν μεταξὺ μας τὴν κοινὴν ταύτην περιουσίαν, ἔπρεπε πάλιν νὰ τὴν ἀποφύγωμεν διὰ νὰ μὴ χειροτερεύσωμεν τὴν θέσιν τῶν γεωργῶν. Ἀλλὰ θὰ μὲ εἰπῆτε, διατί ἀφοῦ δὲν πρέπει νὰ διανείμωμεν τὴν γῆν δωρεὰν καὶ πρόκειται νὰ τὴν ἀπαλλοτριώσωμεν, διατί νὰ μὴ τὴν ἐκποιήσωμεν διὰ δημοπρασίας, ὅτε δυνάμεθα νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ λάβωμεν περισσότερα χρήματα, καὶ ὅτι δὲν θὰ συμβοῦν καταχρήσεις; Ἡ γῆ, κύριοι, καὶ μάλιστα ἡ καλλιεργουμένη, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διατίθεται ὅπως διατίθενται τὰ λοιπὰ ἀντικείμενα, διότι ἡ γῆ χρησιμεύει ὡς βάσις τῆς βιομηχανίας εἰς τὴν πολυπληθεστάτην τάξιν τῶν γεωργῶν, ἡ ὁποία ἄνευ τῆς γῆς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἥτις ἔχει μεγάλα δικαιώματα εἰς τὴν πρόνοιαν παντὸς ἔθνους. Ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἀνεγνώσετε τὴν Ἱστορίαν τῆς Πρωσσίας, αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ἔθνους, τὸ ὁποῖον σήμερον καταπλήττει ὅλον τὸν κόσμον μὲ τὰ κατορθώματά του, ἐνθυμοῦνται, ὅτι καὶ εἰς τὸ Κράτος ἐκεῖνο ὑπῆρχον πολλαὶ γαῖαι ἀνήκουσαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς εὐγενεῖς, καὶ καλλιεργούμεναι ἀπὸ χωρικούς, οἱ ὁποῖοι οὐ μόνον ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ δίδουν μέρος τῶν παραγομένων καρπῶν εἰς τὸν κύριον τῆς γῆς, ἀλλ’ ὑπεβάλλοντο ἀκόμη καὶ εἰς διαφόρους ἀγγαρείας. Κατὰ τὰς ἀρχὰς ὅμως τοῦ παρόντος αἰῶνος δύω τολμηροὶ πρωθυπουργοὶ ὁ Stein καὶ ὁ Ardernberg ἀποφασίσαντες ν’ ἀποκαταστήσουν τὴν γεωργικὴν τάξιν καὶ νὰ λύσουν τὰ δεσμὰ ὑπὸ τὰ ὁποῖα ἐστέναζαν, ἐξέδωκαν νόμον διὰ τοῦ ὁποίου, πᾶς χωρικὸς κατέχων καὶ καλλιεργῶν ξένην γῆν ἀνεγνωρίζετο ἰδιοκτήτης τοῦ ⅓ αὐτῆς, καὶ εἰς τὸν πραγματικὸν ἰδιοκτήτην ἔμενε μόνον τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὰ ⅔ τῆς παρ’ ἑκάστου γεωργοῦ κατεχομένης ἐκτάσεως, ἄλλως ἐπετρέπετο εἰς τοὺς γεωργοὺς νὰ μεταβάλουν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας εἰς σταθερὸν κανόνα καὶ νὰ ἐξαγοράσουν τὰς ἰδιοκτησίας τῶν ⅔ πληρόνοντες διὰ μιᾶς τὸ εἰκοσαπλοῦν τοῦ κανόνος. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἱ χωρικοὶ ἐξηγόρασαν βαθμηδὸν καὶ τὰ ⅔ καὶ ἀπεκατεστάθησαν ὅλοι ἰδιοκτῆται, εἰς τὸ μέτρον δὲ τοῦτο κατὰ πολλοὺς συγγραφεῖς ὀφείλεται ἡ καταπληκτικὴ πρόοδος τοῦ ἔθνους τούτου· τὰ αὐτὰ ἐγένοντο καὶ εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ εἰς πολλὰ ἄλλα μέρη τῆς Εὐρώπης. Ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀνατρέχω εἰς ἀρχαιοτέρας ἐποχὰς, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε τὶ ἐγένετο ἐσχάτως εἰς τὰς ἡγεμονίας καὶ τὴν Ῥωσσίαν, ἔνθα ὅλη ἡ γῆ ἀνῆκεν εἰς τοὺς εὐγενεῖς, εἰς τὰς μονὰς καὶ τὸ δημόσιον, οἱ δὲ γεωργοὶ προσκεκολλημένοι αὐτούς τὴν ἐκαλλιέργουν ὡς δοῦλοι· ὅτε ἀπεφάσισαν νὰ κηρύξουν τοὺς δούλους ἐλευθέρους, ἐπῆλθε νόμος ὑποχρεῶν πάντα ἰδιοκτήτην νὰ δώσῃ εἰς ἕκαστον τῶν κολλήγων του ὡρισμένην ἔκτασιν, ἐπὶ πληρωμῇ τοῦ τιμήματος εἰς μακρὰς προθεσμίας. Δὲν ἠξεύρω ἀκριβῶς τί ἐγένετο εἰς Ῥωσσίαν, εἰς τὰς ἡγεμονίας ὅμως, ὅθεν διῆλθον, γνωρίζω, ὅτι ὑπεχρεώθη ἕκαστος ἰδιοκτήτης νὰ δώσῃ εἰς ἕκαστον κολλίγον 55 στρέμματα πρὸς ἓν φλωρὶ, ἤτοι 13 δραχμὰς τὸ στρέμμα. Οὕτως εἰς ἄλλα ἔθνη ἔλυσαν τὸ ζήτημα τῆς γῆς σχετικῶς μὲ τοὺς γεωργούς· ἐσκέφθησαν, ὅτι δὲν ἠδύναντο οὔτε νὰ τοὺς ἐξώσωσιν ἀπὸ τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν κατεῖχον, οὔτε νὰ τὴν διαθέσωσι διὰ δημοπρασίας, διότι καὶ ἡ δημοπρασία ἰσοδυναμεῖ μὲ ἔξωσιν, καθόσον χορηγεῖ εἰς τὸν τυχόντα τὴν εὐκολίαν νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν πλειστηριασμὸν καὶ πλειοδοτῶν νὰ ἐξώσῃ τὸν κάτοχον. Μόνον εἰς τὴν πτωχὴν Ἑλλάδα ἐπεκράτησεν ἡ ἐναντία ἰδέα, μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα εὑρέθησαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἴτε διότι δὲν ἐγνώριζαν τὸν τόπον, εἴτε διότι πᾶν ἄλλο ἐσκέπτοντο παρὰ νὰ ἀποκαταστήσουν τὴν γεωργικὴν τάξιν, δὲν ἐδίστασαν νὰ θεωρήσουν ὡς μηδὲν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχον οἱ γεωργοὶ ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς γῆς· ἐνῷ ἂν ὑπάρχουν κάτοχοι εἰς τὸν κόσμον, οἱ ὁποῖοι εἶχον δικαιώματα εἰς τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν κατέχουν, εἶναι οἱ γεωργοὶ τῆς Ἑλλάδος, διότι ἡ γῆ αὕτη ἀνῆκεν εἰς τοὺς προγόνους των, καὶ οἱ πατέρες αὐτῶν τὴν ἀπελευθέρωσαν ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανούς.

§185ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἠγωνίσθησαν.

§186ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ ὅλων τῶν Ἑλλήνων ὁμιλῶ, οὗτοι δέ, οἱ κάτοικοι τὴν ἐξεχέρσωσαν, τὴν ἐβελτίωσαν, καὶ τὴν βελτιόνουν καθεκάστην. Παρεγνώρισαν λοιπὸν τὰ δικαιώματα τῶν κατόχων καὶ ἐπίστευσαν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ εἶναι μεταλλεῖον πλούτου ἀνεξάντλητον καὶ ὅτι ἐκτεθειμένη εἰς δημοπρασίαν, δύναται νὰ φέρῃ ἄπειρα ἑκατομμύρια, ἔλαβον ἑπομένως τὸ μέτρον νὰ τὴν διαθέσωσι διὰ δημοπρασίας· ἀλλ’ οἱ ὑπολογισμοί των ἀπέβησαν γελοῖοι, καὶ ἀντὶ τῶν 110 ἑκατομμυρίων τὰ ὁποῖα ὑπελόγιζαν νὰ εἰσπράττουν κατ’ ἔτος δὲν ἔλαβον ἐν συνόλῳ εἰμὴ μόνον 3 ἑκατομμύρια ὡς ἔγγιστα· Εὐτυχῶς, κύριοι, ὕστερον ἀπὸ τὴν πικρὰν αὐτὴν δοκιμασίαν, ἡ ὁποία εἰς τίποτε ἄλλο δὲν συνετέλεσε παρὰ εἰς τὸ νὰ ταράξῃ τοὺς γεωργοὺς καὶ νὰ στερήσῃ καὶ τὸ δημόσιον ἀπὸ μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ μεταξὺ κατεπατήθησαν ἀπὸ τὸν μὲν καὶ τὸν δὲ ἕνεκα τῆς παρελεύσεως τοσούτου χρόνου, εὐτυχῶς, λέγω, ὕστερον ἀπὸ τὰς δοκιμασίας αὐτὰς τὸ δημόσιον φρόνημα διεφωτίσθη ἀρκούντως, καὶ σήμερον πιστεύω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς πιστεύων, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ δύναται νὰ διατεθῇ ἄλλως εἰμὴ δι’ ἐκτιμήσεως. Ὅλαι αἱ προτάσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν ἐθνικὴν συνέλευσιν αὐτὴν τὴν βάσιν εἶχον. Τὸ δὲ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας παμψηφεὶ τὴν παρεδέχθη, καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὴν ἰδίαν βάσιν στηρίζεται· νομίζω δὲ ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ὡς πρὸς τοῦτο ἀντίῤῥησις. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας τὸ νομοσχέδιον θέλει γείνει δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ὡς πρὸς τὰ καθέκαστα, ἐὰν παρουσιασθῶσι τροπολογίαι, θέλομεν τὰς συζητήσει καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ παραδεχθῶ πᾶν ὅτι ἤθελεν θεωρηθῆ συντελεστικώτερον πρὸς τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος.

§187ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι δεκτὴ ἡ ἀρχή.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5.