1871.02.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

τῆς 15 Φευρουαρίου 1871.

(Δευτέρα).

Ὥρα 2.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἡ Βουλὴ εὑρέθη πλήρης, παρόντων τῶν ἑξῆς βουλευτῶν.

Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔχει νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδια.

§2ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ (ὑπουργ. τῶν στρατιωτικῶν). Σᾶς ὑποβάλλω, κύριοι, νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν. (Ἀναγινώσκει αὐτὸ ἔχον ὡς ἑξῆς.) Πρὸς τὴν Βουλὴν. Περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας διὰ τὸ 1871 ἔτος. Ὑποβάλλοντες πρότασιν νόμου περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, προστίθεμεν τὰς ἑξῆς διασαφήσεις σχετικῶς μὲ τὸν περὶ αὐτῶν νόμον τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἡ δύναμις ὁρίζεται κατὰ 1800 ἄνδρας ἐλάσσων τῆς τακτικῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους· ἡ διαφορὰ δὲ αὕτη τῆς ἐλαττώσεως προέκυψεν ὡς ἐκ τῶν ληφθέντων οἰκονομικῶν μέτρων. Ἡ δὲ στρατολογία ὁρίζεται εἰς 2,500 ἄνδρας, ὡς ἡ διὰ τὴν τακτικὴν δύναμιν νομοθετηθεῖσα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως τῶν διὰ τῆς ἀπογραφῆς συμπληρουμένων Σωμάτων ἀπαιτοῦνται διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος 3700 περίπου ἄνδρες, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐλπίζεται νὰ ληφθῶσιν ἐκ τῶν καθυστερούντων κληρωτῶν τῶν διαφόρων ἀπογραφῶν περὶ τοὺς 1200, διὰ τοῦτο αἰτοῦνται διὰ τὴν στρατολογίαν τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους οἱ ὡς ἀνωτέρω 2500. Τηροῦνται δὲ καὶ διὰ τὸ τρέχον ἔτος αἱ ἐν τοῖς ἄρθροις 2 μέχρι τοῦ 11 καὶ τούτου συμπεριλαμβανομένου ποινικαὶ διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας νόμου τοῦ ἔτους 1851, καθ’ ὅσον δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸν περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ΦϞΒʹ. νόμον τῆς 19 Μαΐου 1860· πρὸς τούτοις δὲ καὶ αἱ διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐκτάκτου δυνάμεως διατάξεις τοῦ ΡΟΑʹ. νόμου τῆς 30 Ἰανουαρίου 1867 περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας. Ἀθῆναι, τῇ 15 Φεβρουαρίου 1871.

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν

Λ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ.

ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΝΟΜΟΥ

Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας διὰ τὸ ἔτος 1871. Ἄρθρον 1 Ἡ τακτικὴ δύναμις τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ ἔτος 1871 εἰς δώδεκα χιλιάδας ἑβδομήκοντα τρεῖς ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικούς, μουσικοὺς καὶ στρατιώτας. Ἄρθρον 2. Ἡ διὰ τὴν τακτικὴν δύναμιν στρατολογία προσδιορίζεται διὰ τὸ 1871 ἔτος εἰς δισχιλίους καὶ πεντακοσίους ἄνδρας. Οἱ κληροῦχοι διανεμηθήσονται κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν ὑπὸ μὲν τῶν νομαρχῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὑπὸ δὲ τῶν ἐπάρχων εἰς τοὺς δήμους τοῦ κράτους. Ἄρθρον 3. Αἱ ἐν τοῖς ἄρθροις μέχρι τοῦ 11, συμπεριλαμβανομένου καὶ τούτου, διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας νόμου τοῦ 1851 ἔτους ἰσχύουσι καὶ διὰ τὴν στρατολογίαν τοῦ 1871 καθ’ ὅσον δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸν περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ΦϞΒʹ. νόμον τῆς 19 Μαΐου 1860. Ἰσχύουσι πρὸς τούτοις διὰ τὸ 1871 ἔτος αἱ διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐκτάκτου δυνάμεως διατάξεις τοῦ ΡΟΑʹ. νόμου τῆς 30 Ἰανουαρίου 1867 περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας.

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν,

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν,

Λ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ.

Σᾶς ὑποβάλλω κύριοι καὶ ἕτερον νομοσχέδιον ὑπαγορευθὲν ἐκ τῶν ληφθησομένων οἰκονομικῶν μέτρων περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 25 ἐδαφ. 2 τοῦ νόμου ΦϞΒ τῆς στρατιωτικῆς Ποιν. Νομοθεσίας. Τὸ ἀναγινώσκω ἔχον ὡς ἕπεται.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 25, ἐδαφ. 2 τοῦ νόμου ΦϞΒ. τῆς στρατιωτικῆς ποιν. νομοθεσίας. Ἄρθρον μόνον. Τὸ ἄρθρον 25, ἐδάφ. 2 τοῦ νόμου ΦϞΒʹ. περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ἀπὸ 19 Μαΐου 1860 τροποποιεῖται ὡς ἕπεται. «Ὁ πρόεδρος, ὁ βασιλικὸς ἐπίτροπος καὶ ὁ γραμματεὺς τοῦ ἀναθεωρητικοῦ δικαστηρίου διορίζονται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, οἱ δὲ δικασταὶ ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Οἱ δικασταὶ λαμβάνονται ἐκ τῶν ἐν τῇ φρουρᾷ τῆς ἕδρας τοῦ δικαστηρίου ἐν ἐνεργείᾳ ἢ διαθεσιμότητι ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, δύνανται δὲ νὰ ἀντικατασταθῶσι δι’ ἄλλων μετὰ ἐνιαύσιον δικαστικὴν ὑπηρεσίαν ἢ καὶ πρότερον, ἐὰν παύσωσι νὰ ὑπηρετῶσι ἐν τῇ φρουρᾷ ταύτῃ. Ἀθῆναι, τῇ 15 Φεβρουαρίου 1871.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν

Λ. ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ.»

§3ΔΑΓΡΕΣ. Σχετικῶς μὲ τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τὴν βουλὴν διὰ νὰ συστήσῃ εἰς αὐτὸν, ὥστε πρὶν ἢ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ φέρῃ νόμον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὁρίζεται τοὐλάχιστον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν ἑκάστου ὅπλου· τοῦτο νομίζω ἀναγκαῖον διὰ νὰ κανονίσῃ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τὰς ἐργασίας της, καὶ διότι ὅλοι πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν καὶ νὰ ἴδωμεν πῶς δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ὅπως τακτοποιήσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ κράτους ἐν γένει καὶ τοῦ κλάδου τούτου, διότι ὡς γνωρίζετε κατὰ διαφόρους καιροὺς οἱ ὑπουργοὶ τῶν στρατιωτικῶν διὰ διαταγμάτων μετεῤῥύθμισαν ἢ αὐξομείωσαν τὸν ἀριθμὸν ἑκάστου ὅπλου· τὴν πρότασιν αὐτὴν θεωρῶ πολλὰ σπουδαίαν, διὰ νὰ ἐννοηθῇ δὲ καλλίτερα λέγω νὰ ἔλθῃ νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ ὁρίζῃ ὅτι τόσοι ἀξιωματικοὶ ἀπαιτοῦνται δι’ ἕνα τάγμα, τόσοι ἀξιωματικοὶ ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ σώματος τῶν ἐπιτελῶν, τόσοι διὰ τὸ σῶμα τῶν σκαπανέων, τόσοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου καὶ ἐν γένει δι’ ἑκάστην στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν.

§4ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Ὑπουρ. Στρατιωτ. Μέχρι τοῦδε εἷς νόμος ὑπῆρχεν, ὁ ὁποῖος ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν διαφόρων βαθμοφόρων, ἀλλὰ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ φέρω καὶ τὸν νόμον αὐτὸν τὸν ὁποῖον ζητεῖτε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Σαράβας προτείνει δύω νομοσχέδια, τὸ μὲν περὶ συγχωνεύσεως τῶν συμβουλαιογράφων εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα τρίτης καὶ τετάρτης τάξεως, τὸ δὲ ὅπως εἰς τὰς περιπτώσεις καθ’ ἃς ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου καταργεῖται ὑπὸ τοῦ ἄρθρ. 18 τοῦ Συντάγματος, νὰ ἐπιβάλληται ἡ ποινὴ τῶν ἰσοβίων δεσμῶν.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὡς πρὸ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον παρακαλῶ τὸν κύριον Σαράβαν νὰ μὴ ζητήσῃ τὴν ἐπίσπευσιν, διότι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ἔχει ἕτοιμον πρὸ πολλοῦ τοιοῦτον νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλῃ· ἅμα ἐκεῖνο ὑποβληθῇ, δύναται νὰ συμβαδίσῃ μετὰ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Σαράβα.

§7ΣΑΡΑΒΑΣ. Τέλος πάντων ἂς τυπωθῶσιν αἱ προτάσεις μου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀκτὼ βουλευταὶ φέρουν τὴν ἑπομένην πρότασιν

νόμου

«ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Ἄρθρον μοναδικόν. Αἱ χορηγηθεῖσαι καὶ χορηγηθησόμεναι συντάξεις εἰς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας δι’ ὑπηρεσίας προσενεχθείσας εἰς αὐτὴν δὲν ἐπιβαρύνουσι τὸ Ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων τῆς Ἐπικρατείας, ἀφ’ οὗ χρόνου τοῦ ταμείου ἐκείνου ἡ περιουσία ἐξηντλήθη. Γ. Α. Βακαλόπουλος, Α. Μιχαλόπουλος. Ι. Β. Ῥοϊλὸς, Α. Ἀντωνόπουλος, Χ. Ῥηγόπουλος, Λ. Ι. Κρεστενίτης, Φ. Ι. Φίλωνος, Σπ. Μαλασπίνας.»

§9ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἓξ βουλευταὶ προτείνουν τὸ ἑπόμενον νομοσχέδιον.

«ΣΧΕΔΙΟΝ ΝΟΜΟΥ.

Ἄρθρον μοναδικόν. Τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπουργείων περιορίζεται εἰς ὃν ἀριθμὸν ἀνέβαινε τὸ 1850. Γ. Α. Βακαλόπουλος, Α. Μιχαλόπουλος, Χ. Ῥηγόπουλος, Ἀ. Διαμαντόπουλος, Φ. Ἰω. Φίλωνος, Σπ. Μαλασπίνας.»

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Βακαλόπουλος παρακαλεῖ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ὑπουργὸν εἰς τὸν προσαχθησόμενον κατάλογον τῶν ὑποτρόφων τοῦ Βαρβακείου, νὰ προσαχθῇ καὶ ἕτερος κατάλογος τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἐν τῇ Ῥιζαρείῳ σχολῇ ὑποτρόφων. Τὸν κατάλογον τοῦτον θ’ ἀντιγράψωμεν καὶ θὰ στείλωμεν εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν ἐκκλησιαστικῶν. Εἷς κύριος συνταξιοῦχος ἐπιλοχίας ζητεῖ δι’ ἀναφορᾶς του, νὰ τοῦ πληρώνηται κάθε εἰκοστὴν τοῦ μηνὸς ἡ σύνταξίς του. Θὰ στείλωμεν τὴν ἀναφοράν του εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπήν.

§12ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐπεξειργασμένον τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως τῶν κληροδοτημάτων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ καὶ ἡμῶν εἶνε ἡ ἑξῆς· ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα τοὺς ὅρους τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ καθόσον ἀφορᾷ τὴν κατάργησιν τῶν ὑποτροφιῶν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν διάθεσιν τῶν 100000 δραχ., ἡμεῖς φρονοῦμεν εἰσερχόμενοι εἰς τὴν διάνοιαν τῶν κληροδοτῶν, ὅτι δὲν πρέπει αἱ 100000 δραχ. νὰ δαπανηθῶσιν εἰς τὴν ἐν γένει ἐκπαίδευσιν τοῦ κράτους, καθόσον οἱ κληροδόται ἀνήκοντες ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἰς τὴν δούλην Ἑλλάδα, νομίζομεν ὅτι ἐσκόπουν ὅπως συντελέσωσι διὰ τὴν παιδείαν τοῦ κράτους, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἡ παιδεία ὠφέλει καὶ αὐτούς.

§13ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§14ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ εἴκοσι καὶ ἐπέκεινα ἡμερῶν ἡ βουλὴ ἀπεφάσισεν ὥστε τὸ παρ’ ἐμοῦ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεων τῶν δημοσίων εἰσπράξεων νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπάς, μὲ τὴν ῥητὴν παραγγελίαν τοῦ νὰ φέρωσι τὴν ἔκθεσιν τὴν τρίτην τῆς πρώτης ἑβδομάδος τῆς τεσσαρακοστῆς, καὶ μὲ τὴν προσθήκην ὅτι ἐὰν δὲν τὴν φέρωσιν, ἡ βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐπειδὴ δὲ παρῆλθεν ἡ προθεσμία αὕτη καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζω, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταρτίσωσι τὴν ἔκθεσίν των, παρακαλῶ τὴν βουλήν, ἐπειδὴ τὸ ἀντικείμενον εἶναι λίαν σπουδαῖον καὶ κατεπεῖγον σύμφωνα μὲ τὴν προηγουμένην ἀπόφασίν της νὰ τὸ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐλπίζω δὲ ὅτι μέχρις οὗ φθάσῃ ἡ ἡμέρα τῆς τρίτης συζητήσεως, θέλουν παρουσιάσει αἱ ἐπιτροπαὶ τὴν ἔκθεσίν των.

§15Σ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ἐγκαίρως σᾶς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ δύω σπουδαίων νομοσχεδίων τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν ἔπρεπε νὰ μεμφθῇ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καί, ἐπειδὴ φρονεῖ ὅτι εἶναι λίαν σπουδαῖον, παρακαλεῖ τὴν βουλὴν νὰ ἔχῃ ὀλίγην ὑπομονὴν ἐπί τινα χρόνον, ὅτε ἐπιφυλλάσσεται νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§16ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ βουλὴ διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐγγραφὴν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐννοεῖται ὅτι θεωρεῖ περιττὴν τὴν προεξέτασιν ἑνὸς τοσοῦτον σπουδαίου νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον δὲν ἀποβλέπει τὸ παρὸν ἀλλὰ καὶ τὸ παρελθόν, καὶ θίγει πολλὰς νομικὰς ἀρχάς, θεωρεῖ δὲ λυσιτελεστέραν φαίνεται τὴν ἄμεσον συζήτησιν ἢ ὑποθέτει ὅτι ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ δὲν προθυμοποιεῖται νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της. Ἐγὼ ἀνθίσταμαι εἰς τοῦτο καὶ νομίζω ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν τὴν προεξέτασιν οὐ μόνον τοῦ σπουδαιοτάτου νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ παντὸς ἄλλου τοιούτου, καὶ ὀφείλω νὰ ὑπερασπίσω τὴν ἐπιτροπήν, διότι ἐπεξειργάσθη ἤδη δύω νομοσχέδια τὸ τῶν φυτειῶν καὶ γαιῶν ἐφ’ ὧν πολλὰς ἐπρότεινον οὐσιώδεις τροπολογίας, ἃς ἡ βουλὴ παρεδέχθη· ὡς πρὸς τοῦτο δὲ παρουσιάσθη ἤδη καὶ ἕτερον κώλυμα τὸ ἑξῆς· ἡ βουλὴ εἰς τὴν τελευταίαν ἀπόφασίν της εἶπε νὰ ἐπεξεργασθῶσι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ αἱ δύω ἐπιτροπαί, ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης. Ἡ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης καταγίνεται ἤδη εἰς ἕτερα ἔργα καὶ ἐδήλωσεν ὅτι ἀφοῦ ἀποτελειώσῃ ἐκεῖνα, τότε θὰ ἔλθῃ εἰς σύμπραξιν μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε τὸ κώλυμα δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν θέλησιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία πᾶν ἄλλο σκέπτεται παρὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν ἀπαιτουμένην προεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου· ἡ βουλή, ἐὰν νομίζῃ ὅτι μόνον ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ συνέλθῃ ἢ ἀπαιτεῖται νὰ συμπράξῃ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης, ἂς τὸ εἴπῃ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἑτοίμην τὴν ἔκθεσίν της.

§18Σ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Εἴπομεν ὅτι παρακαλοῦμεν τὴν βουλὴν νὰ ἔχῃ ὀλίγην ὑπομονήν.

§19ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, μόλις χθὲς ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης κατώρθωσε νὰ ἀποπερατώσῃ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἐργαζομένη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της διὰ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς, δὲν δύναται δὲ, ὑποθέτω, οὐδὲ κατόπιν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὀφείλει νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον της ἐπιλαμβανομένη τῆς ἐξετάσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ περὶ ἀποχωρήσεως καὶ παύσεως τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, συνδεομένου ἀναποσπάστως μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων αἱ δύω αὐταὶ ἰδέαι εἶναι σχετικαὶ καὶ ἀλληλένδετοι. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ περιορισθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς μόνην τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἁρμοδιωτέρας ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς· ἡ δὲ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης κατὰ τὴν συζήτησιν, ἐὰν ἔχῃ διαφορετικὴν γνώμην, δύναται νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της, ἐὰν δὲ θεωρῇ ἀπαραίτητον τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς τῆς δικαιοσύνης, πρέπει ν’ ἀναβάλῃ μέχρι τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος.

§20ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Οὐδὲ οἱ φορολογικοὶ νόμοι, οὐδ’ ὁ προϋπολογισμὸς, οὐδὲ ὁ ἐπιψηφισθεὶς περὶ φυτειῶν καὶ ὁ ἐπιψηφισθησόμενος περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν, ἂν δὲν ἐπέλθῃ καὶ ὁ περὶ καταδιώξεως νόμος.

§21ΔΑΓΡΕΣ. Νομίζετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει;

§22ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ὑπάρχει. Καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ προτάξῃ τὸν περὶ καθυστερούντων νόμον, τοῦ περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, κύριε πρόεδρε, ἀμέσως νὰ προσδιορίσῃ, ὅτι ἐὰν μετὰ τρεῖς ἡμέρας δὲν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις, νὰ προβῇ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν συζήτησιν.

§23Σ. ΝΟΤΑΡΑΣ. Δὲν ἀρκοῦσι τρεῖς ἡμέραι.

§24ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νόμος περὶ καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν ὑπάρχει καὶ αὐστηρῶς ἐφαρμόζεται, διότι ὀφειλέται φυλακίζονται, προσωποκρατοῦνται, καὶ εἰσπράκτορες περιερχόμενοι καταπιέζουν τὸν τόπον· ἂν ὑπάρχῃ αὐστηρὸς νόμος περὶ καταδιώξεως εἶναι ὁ ὑπάρχων, διότι τοῦ ὀφειλέτου πωλεῖς τὴν ἰδιοκτησίαν, τὸν φυλακίζεις. (θόρυβος)

§25ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὑπάρχει νόμος περὶ καταδιώξεως, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐστηρὸς καὶ ἀπόδειξις τρανὴ αἱ μεγάλαι καθυστερήσεις Εἰς τὴν προσωποκράτησιν τὴν ὁποίαν ἀνέφερον, ἀναμιγνύονται πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναμιγνύωνται. Θεωρεῖ ὁ ταμίας συντελεστικὸν μέσον διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν καθυστερουμένων δικαιωμάτων τοῦ δημοσίου καὶ τὴν προσωπικὴν κράτησιν τῶν δυστροπούντων· ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον νὰ γνωμοδοτήσῃ καὶ ὁ ἔπαρχος καὶ ὁ μοίραρχος· ἐνῷ κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν πρέπει ν’ ἀναμιγνύωνται τὰ πολιτικὰ ταῦτα πρόσωπα. Σήμερον δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἀνατέμνωμεν τὸν νόμον περὶ καθυστερούντων, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως, τότε βλέπομεν τὰ κωλύματα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν· ἑπομένως συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι, ἀφοῦ ἐτάχθη ῥητὴ προθεσμία ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις, καὶ ἡ ἔκθεσις δὲν ἦλθε, πρέπει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ συζητηθῇ ἐγκαίρως. Ἀπὸ τὴν ψήφισιν τῶν δύο νομοσχεδίων περὶ διαθέσεως τῶν φυτειῶν καὶ ἐθνικῶν γαιῶν πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν 130 ἑκατομ. δάνειον πρὸς τοὺς ἀγοραστὰς, ἐὰν δὲν ἔχωμεν νόμον περὶ αὐστηροτέρας καταδιώξεως θὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβη καὶ ἐπὶ τῶν προικοδοτήσεων, ἤτοι θὰ μεταβληθῶσι τὰ δάνεια ταῦτα εἰς καθυστερούμενα καὶ τότε ἀντὶ τῶν 65 ἑκατομμυρίων καθυστερημάτων θὰ ἔχωμεν ἔτι περισσότερα καὶ ὅσον μεταβάλλεται τὸ φορολογικὸν σύστημα ἐπὶ τὸ εὐρωπαϊκώτερον τόσον αἱ καθυστερήσεις θὰ αὐξάνουν· ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον προλήψεως τοῦ κακοῦ· καὶ αἱ καθυστερήσεις εἶναι μεγάλη πληγὴ τοῦ κράτους καὶ πρέπει ἐγκαίρως νὰ ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία, ἄλλως τε εἶναι ἄδικον οἱ μὲν νὰ πληρώνουν, καὶ οἱ δὲ νὰ μὴ πληρώνουν.

§26ΔΑΓΡΕΣ. Οὐδὲ ἡ ἔλλειψις νόμου περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων, οὐδὲ ἐπιεικὴς τοῦ ὑπάρχοντος ἐφαρμογὴ συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐξόγκωσιν τῶν καθυστερημάτων, ἀλλὰ συνετέλεσεν αὐτὸ τὸ φορολογικὸν σύστημα, καὶ ἐφ’ ὅσον ἔχετε τὸ σύστημα τοῦτο τὸ προαιώνιον, τὸ ὀθωμανικὸν, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἔχητε καθυστερήματα. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ εἴπω, ὅτι παραίτιος τῆς ἐξογκώσεως τῶν καθυστερημάτων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἶναι αὐτὸς ὁ κύριος Κεχαγιᾶς, ὅστις ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1867 ἐτροποποίησε τὸν φορολογικὸν Νόμον, διότι τότε ἐπρόσθεσε διάταξίν τινα εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλονται κατὰ μέγα μέρος τὰ καθυστερήματα, καὶ δυστυχήματα ὁλοκλήρου λαοῦ· κατὰ τὰ 1867 ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ δὲν καταδιώκονται, ἂν παρουσιάσουν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἀρχὴν διπλότυπα καλύπτοντα τὸ χρέος των, καὶ ἅμα τὰ διπλότυπα ταῦτα κηρυχθῶσιν ἔγκυρα, καὶ ἔγκυρα θεωροῦνται τὰ περιβαλλόμενα μὲ τοὺς ἐξωτερικοὺς τύπους. Ἡ διάταξις αὕτη συνετέλεσε πρῶτον εἰς τὴν ἐξόγκωσιν τῶν συναγωνισμῶν, διότι παρουσιάσθησαν ἀφερέγγυοι ἐνοικιασταὶ, ἐν τῇ ἰδέᾳ τοῦ ὅτι ἂν καθυστερήσουν, διὰ διπλοτύπων θὰ ἀποφύγουν τὴν καταδίωξιν, καὶ προσέφερον μυθώδη ποσὰ εἰς τὰς δημοπρασίας καὶ ἐβεβαιώθησαν ἰδανικὰ ποσά· τὶ δὲ ἔκαμνον οἱ ἐνοικιασταὶ οὗτοι; ἅμα ὑπέπιπτον εἰς ζημίας, ἐκάλυπτον τὰ χρέη των δι’ ἰδανικῶν διπλοτύπων ὅπως μὴ καταδιωχθῶσι, συνέταττον λοιπὸν πλαστὰ διπλότυπα καὶ ὑπὲρ ἰδανικῶν προσώπων, καὶ κάτοικοι πολλῶν ἐπαρχιῶν ἐκατηγορήθησαν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ· καὶ σᾶς ἀναφέρω τὴν ἐπαρχίαν Ὀλυμπίας καὶ Μεγαλοπόλεως καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας ἐπαρχίας πολλαὶ ἀρχαὶ ἐζήτησαν νὰ καταδιώξουν τοὺς ἐνοικιαστὰς, οὗτοι ὅμως κατέφυγον εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ τὰ δικαστήρια ἀνέστειλαν τὴν κατ’ αὐτῶν καταδίωξιν, διότι ὑπῆρχε ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου· ἡ αὐτὴ διάταξις ἐφηρμόσθη καὶ ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας τοῦ ἐλαιοκάρπου περὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμον λόγον καὶ πέρυσι, καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουν διπλότυπα μυθωδῶν ποσῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου νομίζω ὅτι ὑπάρχει νόμος περὶ καταδιώξεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀρκετὸς, ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμόζηται ἀμερολήπτως. Θέλετε σήμερον νὰ συζητηθῇ, νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος αὐτός; ἀλλὰ πρέπει νὰ συζητηθῇ ἀπὸ τὰς ἐπιτροπὰς, διότι εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ ὑπάρχουν καὶ μερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ τὰ ἐξετάσωσι νομικοὶ ἔχοντες τοιαύτας γνώσεις. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, ἐὰν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ διὰ νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς.

§27ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι προσωπικὸν τὸ ζήτημα, κύριε πρόεδρε, καὶ ἔχω τὸν λόγον· ὁ κ. Δαγρὲς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ εἶμαι παραίτιος τοῦ μεγάλου καθυστερήματος· τὸν ἀπαντῶ· ἂς ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν ὄχι φίλος μου ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὁ κ. Χρηστίδης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἴδῃ ὅτι τὸ μόνον ἔτος, καθ’ ὃ εἶναι ὀλιγώτερα τὰ καθυστερήματα εἶναι τὸ 1867. Ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔφερα πρότασιν κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὸ μέλλον ἀπηγορεύετο ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀναστέλλῃ τὰς καταδιώξεις. Κύριε πρόεδρε, λέγουν ὅτι αἱ ἐνοικιάσεις φέρουν τὰς καθυστερήσεις· πλανῶνται. Οἱ φόροι τῶν ἀμπέλων εἶναι προϊὸν ἐνοικιάσεως; ὄχι· εἶναι ἄμεσος φόρος, πληρόνεται ἀπὸ τοὺς δημότας εἰς τὸ Δημόσιον, ἐν τούτοις τὸ μεγαλείτερον καθυστέρημα εἶναι εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου τῶν ἀμπέλων· 60%, κύριε πρόεδρε, κατὰ τὴν στατιστικὴν, ἥτις ὑπεβλήθη. Δὲν εἶναι λοιπὸν αἱ ἐνοικιάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφίνουν τὰς καθυστερήσεις, ἀπεναντίας ὅσοι φόροι εἰσπράττονται ἀπ’ εὐθείας καὶ δὲν ἐνοικιάζονται, ἀφίνουν τὰς μεγαλειτέρας. Ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ ἐν γένει ὅλοι ὅσοι δὲν ἐνοικιάζονται ἀφίνουν τὰ μεγαλείτερα καθυστερήματα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως, τὸ κακὸν ὑπάρχει, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἔκαμε πολὺ καλὰ νὰ ζητήσῃ τὴν θεραπείαν του. Εἶναι ἐντροπή μας νὰ ἔχωμεν 65 ἑκατομμύρια καθυστερήματα, ὅταν τὸ δημόσιον ταμεῖον ᾖναι καταχρεωμένον καὶ εἶναι πολὺ ἄδικον νὰ συμβαίνῃ τὸ τοιοῦτον εἴτε εἰς τὰς ἐνοικιάσεις εἴτε εἰς τὰς λοιπὰς εἰσπράξεις· αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ψηφισθῇ πρέπει νὰ πληρώνηται, πρέπει νὰ ᾖναι ἀλήθεια. Κύριοι, παρακαλεῖσθε νὰ ἴδητε τὰς διατάξεις τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων γίνεται δι’ ἐνοικιάσεως· εἰς αὐτὰ δὲν ὑπάρχουν ταμεῖα τοῦ Δημοσίου, εἶναι ἰδιῶται οἱ ὁποῖοι ἀναδέχονται μὲ μίαν ὠφέλειαν τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, καὶ ὅταν, ἐννοῆται, ὑπάρχῃ εἰς τὸ μέσον τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον, πολὺ καλλίτερα θὰ φροντίσῃ ὁ ἰδιώτης ἢ ὁ ταμίας περὶ τῶν εἰσπράξεων· διότι ὁ ταμίας τὸν μισθόν του μόνον θέλει νὰ λαμβάνῃ, ἐνῷ ὁ ἰδιώτης ἄγεται εἰς τοῦτο καὶ ἀπὸ τὸ ἰδιαίτερον συμφέρον· ὅταν ὁ ταμίας δὲν ᾖναι τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ γείνῃ ἰδιώτης, ὅστις θὰ ἔχῃ ὠφέλειαν ἀπὸ τὴν εἴσπραξιν, τότε δὲν θὰ λαμβάνουν χώραν καθυστερήσεις. Θέλομεν, κύριοι, νὰ παύσῃ τὸ Τουρκικὸν σύστημα, θέλομεν τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος, ἀλλὰ δὲν θέλομεν, ὅπερ εἶναι ἀναπόφευκτον, καὶ τὴν μεταβολὴν τοῦ τρόπου τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων καὶ ὡς ἐκ τούτου παρετηρήσατε ὅτι ὅσα μετεβλήθησαν ἐπὶ τὸ εὐρωπαϊκώτερον δὲν εἰσπράττονται ἀμέσως.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν πρέπῃ νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι τὸ ζήτημα· ναὶ, ἢ ὄχι, καὶ δὲν πρέπει νὰ εἰσερχώμεθα εἰς τὴν οὐσίαν.

§29ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐν πολλοῖς εἶναι χρησιμώτατον, καὶ ἔχει οὐσιώδη διαφορὰν ἀπὸ τὸ ὑπάρχον σύστημα τῆς καταδιώξεως. Δὲν ἀμφισβητῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν δύναμιν νὰ προέλθῃ εἰς μίαν ἀπόφασιν ἄνευ τῆς ἐκθέσεως τῶν ἐπιτροπῶν, φρονῶ ὅμως ὅτι ἡ ἐπεξεργασία τῶν ἐπιτροπῶν εἶναι οὐσιωδῶς ἀναγκαία καὶ ἐν γένει, κατὰ μείζονα δὲ λόγον ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτου νομοσχεδίου. Ἑπομένως ὅταν ἀμφότεροι οἱ πρόεδροι τῶν οἰκείων ἐπιτροπῶν παρετήρησαν ὅτι ἐπελήφθησαν μὲν, δὲν κατώρθωσαν δὲ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ φέρωσι γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ, νομίζω, κύριοι, φρόνιμον εἶναι νὰ ἀναβάλωμεν ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ διὰ νὰ φέρωσιν αἱ ἐπιτροπαὶ τὰς ἐκθέσεις, καὶ μάλιστα ἤθελα παρακαλέσει τὸν Κ. Ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ συγκατατεθῇ εἰς τοῦτο, διότι, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει καὶ διατάξεις αἱ ὁποῖαι χρήζουσιν ἐπισταμένης ἐπεξεργασίας. Αὐταὶ εἶναι αἱ ὀλίγαι λέξεις, τὰς ὁποίας ἤθελα νὰ εἴπω, καὶ ἀπέχω τῆς κατ’ οὐσίαν ἐξετάσεως τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ.

§30ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐὰν ἐννόησα καλῶς, τινὲς ἐκ τῶν προαγορευσάντων μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχουν τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι ἁπλῆ πολυτέλεια, καὶ ὅτι ἡ κυβέρνησις χάριν ἐπιδείξεως ἠθέλησε νὰ τὸ φέρῃ. Ἐὰν τῷ ὄντι τοιαύτη ᾖναι ἡ ἰδέα των, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τοῖς εἴπω ὅτι πλανῶνται, καὶ πλανῶνται τὰ μέγιστα. Ὑπάρχουν, κύριοι, πολλοὶ νόμοι περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων, καὶ ἡ κυβέρνησις μετεχειρίσθη καὶ μεταχειρίζεται ὅλα τ’ αὐστηρὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. Κρεστενίτης, ἀλλ’ οὐδὲν κατώρθωσε, καὶ τὰ καθυστεροῦντα ἀπὸ χρόνον εἰς χρόνον αὐξάνουν. Κατὰ δὲ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔθεσα ἐνώπιόν σας μένουν ἀπὸ 3 ἕως 3½ ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος. Αὐτὴ ἡ ἀνάγκη ὑπεχρέωσε τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ μήπως αἰτία τοῦ κακοῦ δὲν εἶναι ἡ ἀμέλεια τῶν ὀργάνων τῆς κυβερνήσεως μόνον, ἀλλὰ μήπως πταίῃ καὶ τὸ σύστημα, ἐπίστευσε δὲ ὅτι νομοθετικῶς ἠμπορεῖ νὰ ἐκλείψῃ ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ὄγκος αὐτός. Τὴν ἰδέαν ταύτην συμμερισθεῖσα καὶ ἡ βουλὴ ἐθεώρησε τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ κατεπεῖγον καὶ διὰ τοῦτο ἔδωκεν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς ὡρισμένην προθεσμίαν ἐντὸς τῆς ὁποίας ἀπῄτησε νὰ φέρωσι τὴν ἔκθεσίν των, εἶπε δὲ ῥητῶς ὅτι, ἐὰν δὲν τὴν παρουσιάσωσιν, θέλει προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐπικαλοῦμαι λοιπὸν νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἰδίαν ἀπόφασίν της· διότι παρῆλθον ὄχι μόνον αἱ 15 ἡμέραι, ἀλλὰ 20 καὶ ἐπέκεινα, καὶ διὰ τοῦτο, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐγγραφῇ σήμερον τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ ἀμέσως, διότι ὑπάρχουν ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα προηγοῦνται, καὶ μέχρι τῆς ἐξαντλήσεως τῶν ὁποίων θέλουν παρέλθει 5 καὶ 10 ἡμέραι, αἱ ἐπιτροπαὶ θέλουν λάβει τὸν καιρὸν νὰ φέρουν τὴν ἔκθεσίν των, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ περιμένω ἀνυπομόνως, διότι ἐξ αὐτῶν θέλει φωτισθῆ καὶ ἡ βουλὴ καὶ ἡ κυβέρνησις. Λοιπὸν παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ν’ ἀναγνωσθῇ αὔριον εἰς πρώτην συζήτησιν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, συναινεῖ ἡ βουλὴ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§32ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§33ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θὰ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, ὡρισμένως ὅμως ἢ ἀορίστως;

§35ΤΙΝΕΣ. Ἕως τὸ Σάββατον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου μέχρι τοῦ Σαββάτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀναβολὴ, ἑπομένως θὰ ἐγγραφῇ.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐστάλη τὸ νομοσχέδιον περὶ σιδηροδρόμου, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἔκθεσίν της, διότι συμφέροντα διπλᾶ πάσχουν, πρῶτον οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται διότι δὲν ἠξεύρουν ποῦ θὰ γείνῃ ὁ σταθμὸς, καθὼς καὶ οἱ ἄλλοι. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐπισπεύσῃ διὰ νὰ τελειώσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§38ΦΙΛΩΝΟΣ. Πάλιν σήμερον προσεκάλεσα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ συνέλθουν αὔριον, ἐὰν δὲ συνέλθῃ, θὰ τὸ προτείνω καὶ αὐτό.

§39ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ ἔκθεσις.

§40ΔΑΓΡΕΣ. Ἓν μόνον ἄρθρον εἶναι, δὲν εἶναι τίποτε.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§42ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε πρόεδρε, νὰ μεριμνήσητε περὶ τῆς ἐκτυπώσεως τῶν ἐγγράφων τῶν ἀφορώντων τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Λαυρίου, καὶ νὰ παύσῃ πᾶσα ἄλλη ἐκτύπωσις, διὰ νὰ τελειώσουν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, διότι ἄλλως δὲν κάμνομεν τίποτε. Σᾶς εἶπον, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πᾶσα ἀναβολὴ εἶναι βλάβη ἐθνική.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἔστειλεν ὅλα τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ τυπογραφεῖον, ἀλλὰ τὸ τυπογραφεῖον κατεγίνετο εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα σήμερον μετὰ τοῦ ἐργοστασιάρχου καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς τὴν τύπωσιν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, ἀλλὰ μοὶ ἔκαμεν τὴν παρατήρησιν ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ τελειώσωσιν ἐντὸς 3 καὶ 4 ἡμερῶν, ἐκτὸς ἐὰν διακοπῇ ἡ τύπωσις τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς.

§45ΤΙΝΕΣ. Ἂς τὴν διακόψῃ.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι εἴπομεν ὅσοι θέλουν νὰ γείνουν συνδρομηταὶ θὰ ἔχουν τὴν ἐπιοῦσαν τῆς συζητήσεως τὰ πρακτικά. Κάμετε μίαν ἀπόφασιν, διότι ἐγὼ δὲν ἀναδέχομαι αὐτὴν τὴν εὐθύνην· διὰ νὰ τυπωθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἐμείναμεν τέσσαρας συνεδριάσεις ὀπίσω, ἐὰν προσθέσητε καὶ ἄλλας τρεῖς, τότε μάθετε ὅτι θὰ τυπωθῶσιν ὕστερον ἀπὸ τρεῖς μῆνας, καλλίτερον εἶναι νὰ προστεθῶσι 3 ἕως 4 ἐργάται.

§47ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἂς μὴ κάμνῃ ἰδιωτικὰς ἐργασίας τὸ τυπογραφεῖον.

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κάμνει καμμίαν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προστεθῶσι τρεῖς ἢ τέσσαρες ἐργάται.

§50ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἠξεύρητε, ὅτι προηγήθησαν τρεῖς τέσσαρες ἀναβολαὶ καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ καὶ ἄλλη, ἄλλως δὲν βλάπτεται τὸ ἔθνος, ἐὰν μείνουν τὰ πρακτικὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ὀπίσω.

§51ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀφήσῃ εἰς ἐμὲ νὰ συμβιβάσω καὶ τὰ δύο αὐτά.

§52ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§53ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὰ ἔγγραφα τοῦ Λαυρίου νὰ ᾖναι εἰς ἓν φύλλον.

§54ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ὁ κ. Λέκκας ἔχει τὸν λόγον.

§56ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· εἴμεθα εἰς τὴν ψηφοφορίαν περὶ ἀναβολῆς.

§57ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ κ. Λέκας δὲν δύναται νὰ λαλήσῃ, διότι ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀναβολῆς καὶ ἐζητήθη νὰ ἀποφασίσῃ ἡ βουλὴ δι’ ἀναστάσεως, ἀλλ’ ἔκαμεν ἔνστασιν ὁ κ. Τσώκρης, καὶ δὲν ἦτον ἀπαρτία.

§58ΛΕΚΚΑΣ. Δὲν ἦτο, κύριοι, ἀπαρτία θὰ εἴπῃ, ὅτι ἔλειπον 5 ἢ 10 συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤκουσαν τί εἶπον. Πῶς θὰ φέρουν τὴν γνώμην των; (θόρυβος) Παρῆλθον τρεῖς ἡμέραι, οἱ βουλευταί ἔλειπον.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Λέκκας;

§60ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, τότε θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§61ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ὁμιλήσῃ.

§62ΛΕΚΚΑΣ. Εἶναι σοβαρὸν τὸ ζήτημα, κύριοι.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μερικοὶ λέγουν νὰ ὁμιλήσῃ, μερικοὶ ὄχι. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Λέκκας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη. Λοιπὸν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν πρότασις τῆς ἀναβολῆς· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Πρόκειται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§64ΤΙΝΕΣ. Ἡ συζήτησις ἔκλεισεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§66ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτή. Ἄρθρον 1.

§68ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει) «Ἄρθρ. 1. Δικαίωμα μετοχῆς ἐπὶ τῆς διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ παρόντος νόμου, ἔχουσι· ά) Πᾶς πολίτης Ἕλλην ἔγγαμος. β) Πᾶς πολίτης Ἕλλην ἐνῆλιξ ζῶν ἐκτὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας ἐξ ἰδίας ἐργασίας ἢ περιουσίας. γʹ) Πᾶσα ἔχουσα τέκνα χήρα πολίτου Ἕλληνος. δ) Πᾶσα ἄτεκνος χήρα πολίτου Ἕλληνος. έ) Τὰ πατρὸς καὶ μητρὸς ὀρφανὰ ἀνήλικα ἀντὶ τοῦ ἀποθανόντος πατρός, ὡς καὶ τὰ ὀρφανὰ χήρας ἐλθούσης εἰς δεύτερον γάμον. Τὸ δικαίωμα τῆς ἀτέκνου χήρας περιορίζεται καθ’ ὅλας τὰς περιπτώσεις τοῦ παρόντος νόμου, κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἡ ἔχουσα τέκνα χήρα, ἐλθοῦσα εἰς δεύτερον γάμον, στερεῖται παντὸς δικαιώματος. Ἐὰν δ’ ἐξήσκησεν ἤδη τὸ δικαίωμα, διαρκούσης τῆς χηρείας της, αἱ δυνάμει αὐτοῦ ἀποκτηθεῖσαι γαῖαι διανέμονται μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν τέκνων τοῦ πρώτου γάμου κατὰ κεφαλήν.»

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρατήρησις;

§70ΤΙΝΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει κάτι τι.

§71ΔΑΓΡΕΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισε καλὸν νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τῆς 2ας παραγράφου τοῦ 1. ἄρθρου αἱ λέξεις «ζῶν ἐκτὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας», διότι πολλοὶ ἐνήλικοι κατοικοῦν μὲ τὸν πατέρα των εἰς τὴν αὐτὴν οἰκίαν. Οἱ τοιοῦτοι, ἐνόμισεν ἡ ἐπιτροπή, ὅτι ἔπρεπεν νὰ ἐπασχολῶσι καὶ αὐτοὶ τὰ ὑλικὰ καὶ διανοητικὰ κεφάλαιά των εἰς τὴν γεωργίαν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῇ, διότι ἄλλως τιμωρεῖ τὴν ὁμόνοιαν ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς πολλὰς οἰκίας, εἰς τὰς ὁποίας συζῶσι πατὴρ καὶ τέκνα ὁμοῦ. Τοῦτο λοιπὸν εἶναι καὶ ἄλλως ὠφέλιμον, διότι ἐλαττοῦνται τὰ οἰκογενειακὰ ἔξοδα καὶ ἐνασχολοῦνται εἰς ἀπόκτησιν τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως καὶ οὕτω δὲν παρεκτρέπονται εἰς πλημμελήματα ὡς ἐνίοτε κατ’ ἀνάγκην συμβαίνει. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐναντιωθῆτε εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν λέξεων αὐτῶν καὶ νὰ εἴπητε «πᾶς πολίτης Ἕλλην ἐνῆλιξ» εἴτε ἐντός, εἴτε ἐκτὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας μένει ἀδιάφορον.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα παραδέχομαι «πᾶς πολίτης Ἕλλην ἐνῆλιξ» νὰ μένῃ· τὸ δὲ «ὢν ἐκτὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας» νὰ λείψῃ.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προσέχετε.

§74ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Πᾶς πολίτης Ἕλλην ἐνῆλιξ ζῶν ἐξ ἰδίας ἐργασίας καί ....»

§75ΔΑΓΡΕΣ. Πῶς θὰ τὸ ἀποδείξητε τοῦτο, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ· ἅμα εἶναι ἐνῆλιξ ἐτελείωσε.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν «Πᾶς πολίτης Ἕλλην ἐνῆλιξ».

§77ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Μοῦ φαίνεται, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ ἀποκαταστήσῃ τὸν Ἕλληνα οἰκογενειάρχην καὶ τὸ ἄτομον, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι ἀνεξάρτητον καὶ νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς οἰκογενείας τοῦ πατρός. Ἐὰν δεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δαγρὲ, τότε δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν ἡ διάταξις «Πᾶς πολίτης ἔγγαμος», διότι, ἂν δεχθῶμεν πᾶς πολίτης ἐνῆλιξ ζῶν ἢ μὴ ἐν τῇ πατρικῇ οἰκίᾳ, εἶναι πάντη περιττὸν νὰ ὑπάρχῃ λέξις νὰ ἦναι ἔγγαμος. Ἀντιβαίνει λοιπὸν κατὰ τὴν ἰδέαν μου εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ καταστήσῃ τὸν πολίτην ἀνεξάρτητον οἰκογενειάρχην καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἔγγαμος, εἴτε μένει εἴτε δὲν μένει ἐν τῇ οἰκίᾳ, ὅταν ἦναι ἔγγαμος ὑπάρχει τὸ τεκμήριον, ὅτι ἀποτελεῖ ἰδίαν οἰκογένειαν. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα τέκνα τοῦ οἰκογενειάρχου, ὅσα μένουσιν ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἔθεσε τὸν ὅρον αὐτόν, «ὅταν ἦναι ἐκτὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας», διὰ νὰ χρησιμεύῃ ὡς τεκμήριον ὅτι ζῇ ἐξ ἰδίας ἐργασίας, ἄλλως τε θὰ συμβῇ ἓν ἄτοπον· ὑποθέσατε οἰκογενειάρχην, ὅτι ἔχει πέντε τέκνα, τότε οὗτος κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δαγρὲ δὲν θὰ λάβῃ μόνον 60 στρέμματα γῆς, ἀλλὰ 300, ἂν δὲ προσθέσητε καὶ τὴν μεγάλην δυσκολίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει τῆς ἀποδείξεως τῆς ἡλικίας, διότι ληξιαρχικὰ βιβλία δὲν ἔχομεν, μὴ ἀμφιβάλητε, ὅτι θὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος νὰ λάβωσι καὶ παῖδες πολὺ κατωτέραν τῆς ἀπαιτουμένης ἡλικίαν ἔχοντες. Σκέπτεται ἡ βουλὴ νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς αὐτὴν τὴν προικοδότησιν, αὐτὴν τὴν εὐεργεσίαν; Σκεφθῆτε καλῶς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀποκρούω τὴν γνώμην τοῦ κ. Δαγρέ.

§78ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κατὰ τὸν Ἀριστοτέλην ἄλλο χαρακτηριστικὸν δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν πολίτην παρ’ ὅταν ὁ γεωργὸς ἔχει τὴν γυναῖκα του καὶ ἕνα βόα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ᾖναι ἔγγαμος καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τὸ δεύτερον ἐδάφιον εἶναι ὅλως περιττόν, διότι πραγματικῶς ὁ ἄγαμος δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ δικαιώματα, διότι μόνον ὅταν νυμφευθῇ θὰ ὑποχρεοῦται εἰς ἐργασίαν διὰ νὰ φροντίσῃ διὰ τὰ παιδιά του.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ διευκολύνῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν, καὶ οἰκογενειάρχαι θεωροῦνται κυρίως οἱ ἔγγαμοι· ἀλλ’ ἐν τούτοις ὑπάρχουν καὶ ἄγαμοι πολῖται, οἱ ὁποῖοι, ζῶντες ἀνεξάρτητοι ἀπὸ τὸν πατέρα, ἀποτελοῦν καὶ αὐτοὶ, οὕτως εἰπεῖν, μίαν ἰδιαιτέραν οἰκογένειαν, καὶ δὲν ἐθεωρήθη δίκαιον νὰ ἀποκλεισθῶσι καὶ αὐτοὶ, καθόσον ὁ σήμερον ἄγαμος ἐνδέχεται αὔριον νὰ νυμφευθῇ, ἀλλὰ τότε δὲν θὰ ᾖναι πλέον εἰς θέσιν νὰ πάρῃ τὴν γῆν, τὴν ὁποίαν σήμερον κατέχει καὶ καλλιεργεῖ, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπρόφθασε νὰ πάρῃ γυναῖκα, θὰ ἦτο σκληρὸν νὰ τοῦ ἀφαιρέσωμεν τὴν γῆν αὐτήν. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ὁ δεύτερος παράγραφος ἐξομοιώνει μὲ τοὺς ἐγγάμους καὶ πάντα πολίτην ἐνήλικα, ὅταν ζῇ ἐξ ἰδίας ἐργασίας ἢ περιουσίας, καὶ κατοικῇ ἐκτὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας. Τοῦτο ὅμως τὸ δεύτερον δὲν εἶναι πολὺ οὐσιῶδες καὶ διὰ τοῦτο νομίζω δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἀπαλείφοντες μόνον τὰς λέξεις «ἐντὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας» διατηροῦντες ὅμως τὰς ἄλλας, καθ’ ἃς ὀφείλει νὰ ζῇ ἐξ ἰδίας περιουσίας ἢ ἐργασίας, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποτελῶν ἰδίαν οἰκογένειαν, ἐκτὸς ἐὰν ᾖναι νυμφευμένος.

§80ΔΑΓΡΕΣ. Τότε θὰ κάμετε τὴν μεγάλην τεσσαρακοστὴν νὰ ὑπανδρευθοῦν ὅλοι.

§81ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θέλετε ἀποδείξει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ζῇ ἐξ ἰδίας ἐργασίας; Θὰ τὸν ἀναγκάσωμεν νὰ καταφύγῃ εἰς εἰκονικότητας. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττόν.

§82ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, δὲν πειράζει.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπιμένουν εἰς τὰς παρατηρήσεις των οἱ ἀντιτείνοντες;

§84ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, εἴμεθα σύμφωνοι.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνοῦν ὅλοι εἰς τὸ ἄρθρον;

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν. «Πᾶς πολίτης ἐνῆλιξ ζῶν ἐξ ἰδίας ἐργασίας ἢ περιουσίας.»

§87ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον. Ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν βεβαίως δίκαιον ἔχει νὰ λέγῃ, ὅτι τὸ σπουδαῖον χαρακτηριστικὸν τοῦ ὅτι τις ἀποτελεῖ ἰδίαν οἰκογένειαν εἶναι ἡ ἐξ ἰδίας ἐργασίας ἢ περιουσίας διαβίωσις αὐτοῦ, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι τοῦτο εἶναι δύσκολον ν’ ἀποδειχθῇ, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφίεται, καὶ φοβοῦμαι μήπως, ἐκτὸς ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ συμβῶσιν, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, θὰ συμβῇ καὶ τοῦτο ἀκόμη, εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν οἰκογενειάρχην, τὸν ἔχοντα λ. χ. πέντε τέκνα, νὰ δοθῶσι 300 στρέμματα καὶ διὰ τὰ 5 τέκνα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν δύναται νὰ ᾖναι ἀνάπηρον καὶ θὰ λάβῃ, ὅταν πείσῃ τὸν ἔφορον ἢ τὸν Πρόεδρον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅτι τὸ παιδί του ἐργάζεται εἰς τὸ ἁμάξι ἢ τὸν ἀγρόν, καὶ τρέφεται ἐξ ἰδίας περιουσίας. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀπαλείψῃ αὐτὰς τὰς λέξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι τὸ κυριώτερον χαρακτηριστικόν, καθόσον ἀφορᾷ μάλιστα τὴν γεωργικὴν τάξιν τοῦ ὅτι τὰ τέκνα μιᾶς οἰκογενείας εἶναι ἀνεξάρτητα, καὶ ζῶσιν ἐξ ἰδίας περιουσίας, διότι αὐτὴ ἡ πατριαρχική, οὕτως εἰπεῖν, ἕξις ὑπάρχει τῷ ὄντι εἰς πολλὰς ἀγροτικὰς οἰκογενείας. Ἐπιμένω λοιπὸν εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν.

§88ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους ἔχουν, οἵτινες θέλουν νὰ μὴ ἀπαλειφθοῦν αὐταὶ αἱ λέξεις, δὲν εἶναι πραγματικοί. Ὅσοι γνωρίζουν καλῶς τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, γνωρίζουν, ὅτι πολλὰ σπανίως θὰ εὑρεθῇ πολίτης ἕλλην ἐνῆλιξ χωρικὸς νὰ μὴ ᾖναι ἔγγαμος, ἐκτὸς τούτου εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι τὰ τέκνα ἐργάζονται μαζὶ μὲ τοὺς γονεῖς, ἔχοντας πολλάκις ἴδιον ἄροτρον, ἑπομένως οἱ φόβοι εἶναι μάταιοι, καὶ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον, ὅπως ἐπρότεινεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ παρεδέχθη ὁ ὑπουργός.

§89ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποστηρίζω τὴν μὴ ἐξάλειψιν τῶν λέξεων «ἐντὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας,» διότι τοῦτο θὰ ἐμποδίσῃ πολλὰς ὑπεκφυγὰς καὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι εἰμποροῦν νὰ γείνουν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ ἐξέλθουν ἐκ τῶν δωματίων. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν περὶ ἀπαλείψεως τῶν λέξεων «ἐντὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας» οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῶν λέξεων τούτων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) παρεδέχθη λοιπὸν τὸ 2 ἐδάφιον, καὶ ἔγεινεν «πᾶς πολίτης ἕλλην ἐνῆλιξ, ζῶν ἐξ ἰδίας περιουσίας ἢ ἐργασίας». Εἶναι ἄλλη παρατήρησις;

§91ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§92ΔΑΓΡΕΣ. Πρέπει νὰ κάμῃ μίαν ἐξήγησιν ὁ ὑπουργὸς, ὡς πρὸς τοὺς ὑπὸ κηδεμονίαν.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, ὁ νόμος καθιερώνει δικαιώματα. Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐξασκηθοῦν αὐτὰ, καὶ ποῖος εἶναι ἁρμόδιος εἰς τοῦτο, προβλέπει τὸ ἀστικὸν δίκαιον.

§94ΔΑΓΡΕΣ. Ὑπάρχουν οἰκογένειαι ὀρφαναὶ πατρὸς καὶ μητρὸς, αἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κηδεμόνα.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ τροποποίησιν τοῦ ἀστικοῦ δικαίου.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις ἐπὶ τοῦ Α. ἄρθρου;

§97ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα δεκτὸν τὸ Αʹ. ἄρθρον. Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον. Ἄρθρον 2. Δὲν μετέχουσιν εἰς τὴν διανομὴν τῶν διὰ τοῦ παρόντος νόμου παραχωρουμένων ἐθνικῶν γαιῶν. ά.) Οἱ κατὰ τὸν περὶ προικοδοτήσεως νόμον προικοδοτηθέντες καὶ μὴ παραιτήσαντες τὰς εἰς προικοδότησιν ληφθείσας παρ’ αὐτῶν γαίας κατὰ τὸν ἀπὸ 12 Αὐγούστου 1855 περὶ τῶν ἐκ προικοδοτησιῶν καθυστερούντων νόμον. βʹ) Οἱ Κρῆτες καὶ λοιποὶ ἄποικοι, οἵτινες ἔλαβον δωρεὰν ἐθνικὰς γαίας. γʹ.) Οἱ κάτοχοι φυτειῶν ἐπὶ ἐθν. ἢ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν. Ὅσοι ὅμως ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω τρισὶν ἐξαιρέσεσιν ἔλαβον ἢ κατέχουσιν ἐκτάσεις κατωτέρας τῆς ἐν τῷ ἄρθρ. 6 διαλαμβανομένης, δύνανται νὰ λάβωσι καὶ ἑτέρας γαίας μέχρι συμπληρώσεως.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρατηρήσεις;

§100ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν γεωργοί τινες, οἱ ὁποῖοι κατὰ καιροὺς κατέλαβον πολλὰς γαίας, τὰς ὁποίας μετεπώλησαν. Αὐτοὶ ὀφείλουν νὰ λάβουν ἐκ νέου γαίας; ναὶ ἢ οὔ;

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος δὲν τοὺς ἐξαιρεῖ.

§102ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄδικον, διότι αὐτοὶ κατεχράσθησαν ἀπὸ τὴν δημοσίαν περιουσίαν.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ἔχει σκοπὸν νὰ δώσῃ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον ἕως τώρα δυνάμει ἄλλων νόμων. Τώρα ἐὰν αὐτοὶ κατεπάτησαν ἢ ἠδίκησαν ἄλλους, περὶ τούτου δὲν ἠμπορεῖ νὰ προβλέψῃ.

§104ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ κάτοχοι φυτειῶν ἐπὶ ἐθνικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν, ὅσοι ὅμως ἔλαβον ἢ κατέχουσιν ἐκτάσεις κατωτέρας τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 6 διαλαμβανομένης, δύνανται νὰ λάβωσιν καὶ ἑτέρας γαίας μέχρι συμπληρώσεως.» αὐτὸ προτείνω νὰ ἐξαλειφθῇ, διότι ἐκεῖνοι ἀρκετὰ προνόμια ἔλαβον καὶ δὲν θὰ ἔχετε γῆν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν κατέλαβον οὔτε διὰ νὰ ταφοῦν, ἐν ᾧ ἠγωνίσθησαν.

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέσατε, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι χωρικός τις ἔχει δύο ἢ τρία στρέμματα ἀμπέλι καὶ ὡς τοιοῦτος ὑπάγεται εἰς τὸν νόμον περὶ φυτειῶν· πρέπει νὰ στερήσωμεν τοῦτον ἀπὸ τὸ δικαίωμα νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν διανομήν;

§106ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε πολλοὺς τοιούτους;

§107ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, οἱ κάτοχοι τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔχουν καὶ μικρὰν ἔκτασιν ἀμπέλων. Ἐννοεῖτε διὰ τοῦτο νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν τὰς γαίας, τὰς ὁποίας καλλιεργοῦν; Ἐὰν ὅμως ἐννοεῖτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐφύτευσαν σταφιδαμπέλους εἰς μεγάλας ἐκτάσεις, οὗτοι ἐξαιροῦνται.

§108ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχων ἤδη δικαίωμα ἐπὶ 60, θέλετε νὰ πάρῃ καὶ ἄλλα;

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ πάρῃ ἄλλα 20, καὶ θὰ τὰ πληρώσῃ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Μιχαλοπούλου.

§111ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, τὴν ἀποσύρω, ἀφ’ οὗ ὁ Ὑπουργὸς δὲν τὴν παραδέχεται.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου;

§113ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν. Ἀναγινώσκεται τὸ 3ον ἄρθρον.

ΚΕΦΑΛΛΑΙΟΝ Βʹ.

Περὶ διανεμητέων ἐθνικῶν γαιῶν. Ἄρθρον 3. Διανεμητέαι εἰσὶν ἅπασαι αἱ καλλιεργούμεναι καὶ καλλιεργήσιμοι ἐθνικαὶ γαῖαι, ὡς καὶ αἱ τῶν διαλελυμένων μονῶν καὶ ἐπισκοπῶν. Ἐξαιροῦνται. ά) Τὰ δάση κατὰ τὰ προσδιωρισμένα ἢ προσδιορισθησόμενα ὅρια αὐτῶν, καὶ αἱ συστάδην κείμεναι ἀγριελαῖαι. 6) Αἱ γαῖαι, ὅσας ἡ κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος ἤθελε προσδιορίσει πρὸς δημόσιον ἢ δημοτικὸν σκοπόν. γʹ) Αἱ γαῖαι ὅσαι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους δύνανται νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς πραγματοποίησιν γραμματίων φαλαγγιτῶν Κρητῶν, πυρπολιστῶν, ὀρφανῶν ἢ ἄλλων, ἐὰν οἱ φέροντες τὰ γραμμάτια ταῦτα ὑποβάλωσι τὴν περὶ πραγματοποιήσεως αἴτησίν των πρὶν ἢ διὰ τὰς αὐτὰς γαίας δοθῇ δήλωσις κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου· καὶ δʹ) Αἱ πολυετῶς ἐκμισθωμέναι ἐκκλησιαστικαὶ γαῖαι, ἐνόσῳ διαρκεῖ ἡ ἐκμίσθωσις, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ λόγος διαλύσεως αὐτῆς. Δύνανται ὅμως οἱ βουλόμενοι ἐκ τῶν ἐχόντων δικαίωμα ἐπὶ τῆς διανομῆς νὰ ζητήσωσιν ἐπ’ αὐτῶν τὴν μερίδα των, ἀλλ’ ἡ παραχώρησις δὲν ἐνεργεῖται, εἰμὴ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς μισθώσεως, ἐκτὸς ἐὰν οἱ μισθωταὶ συναινέσωσι καὶ πρὸ τῆς λήξεως εἰς τὴν διάλυσιν τοῦ συμβολαίου.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ά καὶ γʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνει νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «καὶ αἱ συστάδην κείμεναι ἀγριελαῖαι».

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει νόμος εἰδικὸς περὶ ἀγριελαιῶν καὶ δυνάμει αὐτοῦ ἔλαβον πολλοὶ ἐκτάσεις ἀρκετὰ μεγάλας διὰ νὰ τὰς ἐξημερώσουν καὶ νὰ τὰς ἐμβολιάσουν, κατὰ δὲ τὸν σχετικὸν νόμον τὸ δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸ ἥμισυ. Αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἐννοεῖται ὅμως ὀλίγα σποράδην δένδρα δὲν ἀρκοῦν, ὥστε ἡ γῆ νὰ μὴ θεωρῆται ὡς ἀγρός.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιμένει;

§118ΔΑΓΡΕΣ. Ἀρκεῖται εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ· τοὐτέστιν ἓν κτῆμα ἐξ εἴκοσι στρεμμάτων συνέπεσε νὰ ἔχῃ 50 ἀγριελαίας εἴτε ἄλλα δένδρα, καὶ αὐτὸ, εἴτε τὸ ἐξεχέρσωσαν εἴτε ὄχι, ὑπάγεται εἰς τὸν παρόντα νόμον.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ. Ἐπὶ τῆς τρίτης παραγράφου τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ προστεθῇ «καὶ νεοφωτίστων».

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι οἱ νεοφώτιστοι δὲν ἔχουν γραμμάτια, ὅπως ἔχουν οἱ Κρῆτες καὶ ἄλλοι δικαιοῦχοι. Εἰς αὐτοὺς ἀποφασίζεται ἡ παραχώρησις δι’ εἰδικοῦ Βασιλικοῦ διατάγματος. Ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ δικαίωμά των, ἡ κυβέρνησις θὰ εὕρῃ νὰ τοὺς δώσῃ ἐκ τῶν διαθεσίμων γαιῶν ἢ κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ὑπάρχει διαθέσιμα.

§121ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι οἱ δικαιούμενοι ὡς νεοφώτιστοι δὲν ἠμποροῦσαν παρὰ νὰ ζητήσουν ἀπὸ αὐτὰς τὰς γαίας. Ἐπειδὴ δὲ πιστεύω, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου καιροῦ θὰ ἐκποιηθῶσιν ὅλα τὰ ἐθνικὰ φθαρτὰ κτήματα, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προβλέψωμεν καὶ περὶ αὐτῶν, ἐὰν ὑπάρχουν, διότι, ἐὰν πρόκηται νὰ τοὺς δώσῃ χρήματα ἡ κυβέρνησις, αὐτοὶ θὰ φτύσουν αἷμα διὰ νὰ πάρουν. Βλέπετε ὅτι ἡ ἐπιτροπή σας τὴν ὁποίαν πολλοὶ κατακρίνουν, διότι σκέπτεται νὰ παραχωρήσῃ τὰς ἐθνικὰς γαίας εἰς τὸν ἀνάξιον προσοχῆς λαὸν μεριμνᾷ καὶ περὶ τῶν νεοφωτίστων.

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, ὅτι θὰ ἔχῃ ἔννοιαν ἡ προσθήκη αὐτὴ· ἡ παράγραφος λέγει, ὅτι ἐξαιροῦνται αἱ γαῖαι, ὅσαι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους δύνανται νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς πραγματοποίησιν γραμματίων φαλαγγιτικῶν, Κρητικῶν, ἢ λοιπῶν. Οἱ νεοφώτιστοι δὲν ἔχουν γραμμάτια. Δὲν ἔχει λοιπὸν ἔννοιαν ἡ προσθήκη αὐτή.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν πείθεται ἡ ἐπιτροπή;

§124ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, δὲν πείθεται ἡ ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ δὲν ἐπιμένει.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπὶ τῆς 3 παραγράφου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει· Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 3 § γʹ φαλαγγιτῶν νὰ προστεθῇ «φαλαγγιτῶν συναγωνιζομένων ἐπὶ δημοπρασίας μὲ κατόχους φαλαγγιτικῶν γραμματίων, ἢ μὲ ἔχοντας τοιαῦτα ὑποχρεουμένους ἐντὸς 24 ὡρῶν ἀπὸ τὴν κοινοποίησιν τῆς ἐγκρίσεως νὰ καταβάλωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὴν ἀξίαν τῆς ἀγορασθείσης γῆς, διδομένων τῷ αἰτήσαντι τὴν ἐκποίησιν κατόχῳ φαλαγγιτικοῦ γραμματίου».

§126ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐννοήσαμεν.

§127ΔΑΓΡΕΣ. Προσθέτω καὶ ἐγὼ τὸ ἄλλο. Ἡ ἐπιτροπή σας ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν τὴν διάταξιν ταύτην, διότι θεωρεῖ ἄδικον καὶ πικρὸν διὰ τοὺς ἀγωνιστὰς αὐτοὺς νὰ μὴ δυνηθῶσι νὰ πραγματοποιήσωσι τὰ γραμμάτιά των, ἅτινα δὲν εἶναι ἢ ἐλάχιστα, διότι ἔνια ἐξ αὐτῶν ἐπραγματοποιήθησαν καὶ ἄλλα ἕνεκα τοῦ δυσκόλου τῆς πραγματοποιήσεως ἐπωλήθησαν εἰς εὐτελεῖς τιμὰς πρὸς ζημίαν τῶν κατόχων, καὶ ἐὰν δὲν τεθῇ ἡ διάταξις αὕτη μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου περὶ προικοδοτήσεως, μὴ ὁριζομένου ἄλλου τρόπου τῆς πραγματοποιήσεώς των, αὐτὰ τὰ γραμμάτια ἰσοδυναμοῦν μὲ χάρτην ἁπλοῦν. Ἰδοὺ δίδω ἀκόμη μικρὰν διασάφισιν. Εὑρέθησαν κάτοχοι φαλαγγιτικῶν γραμματίων· ταῦτα, καθὼς ἠξεύρετε, πραγματοποιοῦνται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰς ἐκποίησιν γαιῶν Νόμου διὰ δημοπρασίας, ἅμα αἱ γαῖαι παραχωρηθῶσιν ἢ καὶ αἱ μὴ κατεχόμεναι ὁρισθῶσιν. Ποῦ νὰ πραγματοποιήσωσι τὰ γραμμάτιά των; Ἐν τούτοις εὑρέθη μία θέσις, καὶ ἐζήτησαν νὰ ἐκτεθῇ εἰς δημοπρασίαν, ἂν συναγωνισθῶσιν μὲ ἄλλον μὴ ἔχοντα τοιαῦτα, καὶ αὐτὸς ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ κάτοχος εἶναι ἠναγκασμένος νὰ τὸ πάρῃ, θὰ ἀναπτύξῃ τὸν συναγωνισμὸν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε δὲν θὰ ᾖνε εἰς κατάστασιν αὐτοὶ νὰ συναγωνισθῶσιν. Πιστεύω ὅτι ἐξηγήθην ἀρκούντως καὶ ὅτι δὲν εἶνε ἀνάγκη περαιτέρω ἀναπτύξεως.

§128ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Καὶ ἐγώ, κύριοι, ἀναγνωρίζω ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχει κενόν τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον οἱ ἔχοντες φαλαγγιτικὰ γραμμάτια δύνανται νὰ ζητήσουν τὴν πραγματοποίησιν ὅπως καὶ ἕως τόρα· ἀλλὰ κατὰ τὰς τελευταίας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, οἱ περὶ προικοδοτήσεως Νόμοι κατὰ τοὺς ὁποίους ἐνεργεῖτο ἡ δημοπρασία ἀκυροῦνται. Γεννᾶται λοιπὸν ζήτημα τίνι τρόπῳ θὰ ἐνεργοῦνται αὗται ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ ἐὰν ἔχουν δικαίωμα νὰ συναγωνίζωνται καὶ οἱ ἁπλοῖ πολῖται μὴ ἔχοντες γραμμάτια. Ἀλλὰ τὸ κενὸν αὐτὸ δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος τρόπος νὰ ἀναπληρωθῇ ὅπως γνωμοδοτεῖ ἡ ἐπιτροπή· διότι ἐνῷ κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας Νόμους οἱ μὴ ἔχοντες γραμμάτια ὀφείλουσι νὰ πληρώσουν τὸ τίμημα εἰς 36 ἔτη μὲ 5% τόκον καὶ 1% χρεωλύσιον, ἡ ἐπιτροπή σας προτείνει νὰ ᾖναι μὲν συγχωρημένον καὶ ἐν τῷ μέλλοντι νὰ λαμβάνουν οὗτοι μέρος εἰς τὰς δημοπρασίας, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ πληρόνουν ἐπὶ χεῖρας τὸ τίμημα. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον μεταβαίνομεν οὕτως εἰς τὸ ἄλλο, ἐνῷ σήμερον εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πληρόνουν τὸ τίμημα εἰς 36 ἔτη, ἡ ἐπιτροπὴ θέλει νὰ πληρόνουν ἐπὶ χεῖρας. Ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις θέλει περιορίσει τὸν συναγωνισμὸν πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου, καὶ τόσον περισσότερον δὲν πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο, καθ’ ὅσον τὰ φαλαγγιτικὰ γραμμάτια δὲν εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τῶν δικαιούχων, ἀλλὰ περιῆλθον εἰς χεῖρας ἄλλων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φαινώμεθα πολὺ συγκαταβατικοί. Διὰ νὰ συμβιβασθῇ τὸ πρᾶγμα, ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐφαρμόζωνται καὶ ἐνταῦθα αἱ διατάξεις τοῦ περὶ ἐκποιήσεως φθαρτῶν κτημάτων νόμου· διότι, ὡς γνωρίζετε οἱ φαλαγγῖται ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ πραγματοποιήσουν καὶ ἐπὶ τούτων τὰ γραμμάτιά των. Κατ’ αὐτὰς οἱ μὴ ἔχοντες φαλαγγιτικὰ γραμμάτια εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ καταβάλωσι τὸ δεκατημόριον διὰ νὰ τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὸν συναγωνισμόν, ἀκολούθως δὲ νὰ πληρώσωσιν ἐπὶ χεῖρας τὸ πεμπτημόριον. Ὅταν λοιπὸν παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ δημοπρασία θὰ ἐνεργῆται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ἐκποιήσεως φθαρτῶν κτημάτων νόμου καὶ κατ’ αὐτὸν θὰ πληρώνηται τὸ τίμημα, νομίζω ὅτι εἴμεθα ἐντὸς τοῦ δικαίου καὶ εὐκολύνομεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν πραγματοποίησιν τῶν γραμματίων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν βουλὴν ἢ ἀπὸ τοῦδε ἢ εἰς τὸ οἰκεῖον μέρος νὰ δεχθῇ τὴν προσθήκην αὐτήν.

§129ΔΑΓΡΕΣ. Πολὺ καλά.

§130ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ τέλος νὰ προστεθῇ.

§131ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Μάλιστα εἰς τὸ τέλος.

§132ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας κατηγορίας;

§133ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝ. Αὗται δὲν ἔχουν δημοπρασίαν.

§134ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦδε οὐδεὶς ἠμπόρεσε νὰ πραγματοποιήσῃ. Ἐπομένως εἶναι ὠφέλεια τοῦ ἔθνους νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ πραγματοποιηθῶσι αὐτὰ τὰ γραμμάτια· προτείνω λοιπὸν τὴν ἑξῆς προσθήκην εἰς τὴν § 3 τοῦ ἄρθρου 3ου ἀντὶ τῆς λέξεως δύναται νὰ τεθῇ πρέπει καὶ εἰς τὸ τέλος νὰ προστεθῇ «δύναται δὲ νὰ γείνῃ πραγματοποίησις ἐπὶ πάσης χέρσου γῆς, διατελούσης τοιαύτης ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1821» διότι διὰ νὰ διατελῇ τοιαύτη θὰ εἰπῇ ὅτι εἶναι δευτέρας ποιότητος (διάλογοι).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς ὅσοι ἔχουν τροποποποιήσεις νὰ τὰς φέρουν διατετυπωμένας.

§136ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κύριοι, σήμερον γνωρίζετε ὅτι οἱ ἔχοντες Κρητικὰ γραμμάτια ἢ ἄλλα περιέχοντα ἔκτασιν καὶ ὄχι ἀξίαν δὲν δύνανται νὰ τὰ πραγματοποιήσωσιν ἐπὶ γαιῶν κατεχομένων ὑπὸ γεωργῶν ἢ ἀνηκουσῶν εἰς τὴν πρώτην ποιότητα. Κατὰ τὴν τρίτην § τοῦ νομοσχεδίου ἐξαιροῦνται ὅσαι γαῖαι δύνανται νὰ παραχωρηθοῦν εἰς πραγματοποίησιν γραμματίων φαλαγγιτῶν Κρητῶν ἢ ἄλλων, ἐὰν οἱ κάτοχοι τῶν γραμματίων σπεύσωσι νὰ τὰς ζητήσωσι πρὶν τὰς δηλώσωσιν ἄλλοι. Καὶ ἐπειδή, ὡς σᾶς εἶπον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, μέχρις οὗ δηλωθῶσιν αἱ μὴ κατεχόμεναι γαῖαι, θέλουσιν παρέλθει ἀρκετοὶ μῆνες, οἱ ἔχοντες γραμμάτια ἠμποροῦν νὰ σπεύσουν νὰ ζητήσουν διὰ νὰ ἐξαιρεθοῦν πάσης ἄλλης παραχωρήσεως. Τώρα γίνεται ἡ παρατήρησις ὅτι εἰς εὐκολίαν τῶν κατόχων τῶν γραμματίων νὰ σημειωθῇ εἰς τὸν νόμον ἢ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι δὲν κατέχονται ἀπὸ γεωργοὺς καὶ εἶναι ἀπὸ τοῦ 1821 καὶ ἐντεῦθεν χέρσοι, αὐταὶ δὲν θεωροῦνται πρώτης ποιότητος καὶ δύνανται νὰ παραχωρηθοῦν εἰς πραγματοποίησιν γραμματίων· ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ συναινέσω, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀντικείμενον τοῦ νόμου, ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἡ διασάφησις εἰς τὰ πρακτικά.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς τρίτης § δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη παρατήρησις; Ἐπιμένετε, κύριε Δαγρέ;

§139ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι (διάλογοι).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς 4 § ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει «ἡ μίσθωσις διαλύεται ἅμα εἰς τὸ μεταξὺ ἐνοικιαστοῦ καὶ δημοσίου συμβόλαιον ὑπάρχει ὁ ὅρος αὐτὸς καὶ ἅμα δηλωθῇ τὸ τεμάχιον». Κύριε ὑπουργὲ τὸ δέχεσθε;

§141ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κύριοι, τὸ δημόσιον ἐνοικίασε, καθὼς σᾶς εἶπον ἄλλοτε, γαίας ἀνηκούσας εἰς διαλελυμένας Μονάς, ἀλλ’ ἔχον ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔμελλε νὰ ληφθῇ ταχέως γενικὸν μέτρον περὶ διαθέσεως τῶν γαιῶν ἐπρονόησε νὰ τεθῇ ὁ ὅρος εἰς τὰ συμβόλαια, ὅτι ὅταν ληφθῇ ὁριστικὸν μέτρον περὶ διαθέσεως νὰ δύναται τὸ δημόσιον νὰ διαλύῃ τὸ συμβόλαιον. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι ἄτοπον νὰ παραδεχθῶμεν τὴν προσθήκην αὐτὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐκφρασθῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον «ἢ ἂν κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου τὸ δημόσιον δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν διάλυσιν πρὸ τῆς λήξεως τῆς μισθώσεως.»

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις ἐπὶ τοῦ τρίτου ἄρθρου;

§143ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀκούσωμεν τὴν τροποποίησιν.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ τέλος τῆς 4 § θὰ προστεθῇ «ἢ ἂν κατὰ τοὺς ὅρους αὐτοῦ τὸ δημόσιον δύναται νὰ τὴν ζητήσῃ πρὸ τῆς λήξεως». (Διάλογοι).

§145ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κύριοι μεταξὺ τῶν ἐξαιρέσεων νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ περιληφθοῦν δύω εἰσέτι ἐξαιρέσεις. 1) πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν αἱ γαῖαι ὅσαι παρεχωρήθησαν δυνάμει πιστωτικῶν γραμματίων ἢ ἄλλων δικαιωμάτων, ἐκτὸς ἂν ἡ παραχώρησις ἀκυρωθῇ δικαστικῶς ἢ οἱ δικαιοῦχοι παραιτηθῶσι. Γνωρίζετε ὅτι ἔγειναν παραχωρήσεις τὰς ὁποίας οἱ κάτοχοι ἀμφισβητοῦν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι αἱ γαῖαι αὐταὶ, ὅσαι κατέχονται παρὰ τῶν χωρικῶν μέχρι τοῦδε, καὶ διὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς δίκαι, πρέπει νὰ ἐξαιρεθοῦν πάσης παραχωρήσεως.

§146ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐπίδικοι γαῖαι νὰ εἴπωμεν.

§147ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Αἱ παραχωρηθεῖσαι.

§148ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αἱ ἐπίδικοι;

§149ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Διὰ τὰς ἄλλας ἃς κάμουν ὅ,τι θέλουν οἱ χωρικοί, διότι κατ’ ἄλλας διατάξεις τοῦ νόμου τὸν ἀγῶνα τὸν δικαστικὸν ἀναλαμβάνει ὁ γεωργός, ἂν θελήσῃ.

§150ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὸν ἔχῃ τὸ δημόσιον;

§151ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Τὸν ἀναλαμβάνει ὁ γεωργός.

§152ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἠξεύρῃ ποῖος εἶναι ἐπίδικος διὰ τί νὰ ἀναλάβῃ ἕνα δικαστικὸν ἀγῶνα; (Διάλογοι).

§153ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Δεύτερον ὑπάρχουσι γαῖαι εἰς πολλὰ μέρη αἱ ὁποῖαι ἀνήκουν ἐξ ἀδιαιρέτου εἰς τὸ δημόσιον καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας. Τούτων ἡ παραχώρησις νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον ν’ ἀναβληθῇ μέχρις οὗ γείνῃ ἡ διανομή. Καὶ εἰς τοῦτο ἀποβλέπει ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ἀντωνοπούλου μὲ τὴν ὁποίαν συμφωνῶ (θόρυβος).

§154ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Εἰς τὸν περὶ φυτειῶν νόμον ἐτέθη διάταξις, ὅτι τὸ δημόσιον θὰ λαμβάνῃ ὅσας ἐπικαρπίας λαμβάνει ἀπὸ τὰς φυτείας, ἀναλόγως τῆς ἐκτιμήσεως· αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ καὶ εἰς τὸν παρόντα νόμον, διότι ποία ἡ διαφορά;

§155ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Εἶναι μεγίστη διαφορά, διότι ὁ κάτοχος τῶν φυτειῶν γίνεται κύριος ὅλης τῆς γῆς.

§156ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὅπου τὸ δημόσιον ἀδιαιρέτως φορολογεῖ, αὐτὸ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔπαιρνε μέχρι τοῦδε θὰ παίρνῃ καὶ σήμερον, ἂν θέλετε νὰ ἔλθετε εἰς ἀποτέλεσμα ὁριστικὸν, νὰ μὴ ἔχῃ ἐθνικὸν πρᾶγμα τὸ δημόσιον, πρέπει νὰ ἔλθετε εἰς ἕνα ἀποτέλεσμα τοιοῦτον ὥστε, νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ διανομὴ, διότι ἄλλως ποτὲ δὲν θὰ γείνῃ διανομή.

§157ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Εἰς τὰς φυτείας διαφέρει τὸ πρᾶγμα, ἐκεῖ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι εἴς τινας ἐπαρχίας ὑπάρχουν τινὲς οἱ ὁποῖοι, ἐπειδὴ εἶχον δικαίωμα κυριότητος ἐπὶ μέρους τῆς ἐμφυτευθείσης γῆς, δὲν πληρώνουν σήμερον εἰς τὸ δημόσιον παρὰ ἓν μέρος τῆς ἐπικαρπίας· παρεδέχθημεν λοιπὸν ὅτι ὅπου ὑπάρχουν ἐμφυτευταὶ οἵτινες ἕνεκα δικαιώματος συγκυριότητος δὲν πληρώνουν πλήρη τὴν ἐπικαρπίαν, οἱ τοιοῦτοι δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι καὶ πλῆρες τὸ τίμημα, ἀλλὰ τόσον μέρος, ὅσον εἶναι καὶ τὸ μέρος τῆς ἐπικαρπίας τὴν ὁποίαν ἀποδίδουν· ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τὸ αὐτὸ, διότι, ὡς γνωρίζετε, αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουν εἰς τὸ δημόσιον καθ’ ὁλοκληρίαν, δὲν ἀνήκουν οὔτε εἰς τοὺς κατόχους, ἀλλ’ εἰς ἄλλους ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν παρὰ τῶν καλλιεργητικῶν ἓν προσδιωρισμένον δικαίωμα· ἂν λοιπὸν εἴπωμεν εἰς τὸν νόμον ὅτι ὁ καλλιεργῶν γῆν ἀνήκουσαν ἐξ ἡμισείας εἰς τὸ δημόσιον καὶ ἐξ ἡμισείας εἰς ἄλλους τινὰς κυρίους, γίνεται κύριος τοῦ μέρους ὅπερ ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον, θέλομεν παραβλάψει τὰ συμφέροντα τῶν συνιδιοκτητῶν, διότι ἐν ᾧ οὗτοι ἔχουν δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσουν νὰ διαιρεθῇ τὸ κτῆμα εἰς δύω μερίδας, θὰ εὑρεθῶσι τότε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμωσι διανομὴν μὲ ἕκαστον τῶν γεωργῶν. Διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τοὺς ἰδιοκτήτας αὐτοὺς εἰς τὴν θέσιν εἰς ἣν εὑρίσκονται καὶ σήμερον· σήμερον ἕκαστος τῶν τοιούτων ἰδιοκτητῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον νὰ διανείμῃ τὴν κοινὴν γῆν καὶ λάβῃ τὸ μερίδιόν του, τὸ αὐτὸ δικαίωμα πρέπει νὰ τοῖς ἐπιφυλάξωμεν καὶ μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου, καὶ ὅταν γείνῃ ἡ διανομὴ καὶ διακριθῇ τὸ μέρος τοῦ δημοσίου, τότε οἱ κατέχοντες δύνανται νὰ τὸ ζητήσουν καὶ νὰ τὸ λάβουν. Ἀλλ’ ὅταν ὁ κατέχων καὶ καλλιεργῶν τὴν μὴ ἀνήκουσαν καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸ δημόσιον γῆν χωρικὸς ἦναι ἰδιοκτήτης, ὡς λέγει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καρυστίας ὅτι συμβαίνει εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, βεβαιῶν ὅτι ὑπάρχουν ἐκεῖ γαῖαι ἀνήκουσαι ἐξ ἡμισείας εἰς τὸ δημόσιον καὶ ἐξ ἡμισείας εἰς τοὺς κατόχους, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ δημόσιον θὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἡμίσεως τοῦ τιμήματος.

§158ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§159ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Αὐτοὶ εἶναι πρόδηλον ὅτι δὲν θὰ ἀπαντήσουν καμμίαν δυσκολίαν. Δὲν ἔχει συμφέρον τὸ δημόσιον νὰ κάμῃ διανομὴν, διότι ἐὰν κατέχῃ 60 στρέμ. ὁ χωρικὸς, ἐννοεῖται ὅτι τὰ 30 ἀνήκουν εἰς αὐτὸν καὶ τὰ ἄλλα 30 εἰς τὸ δημόσιον, ὥστε ἐὰν κάμωμεν τὴν διανομὴν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παραχωρήσωμεν ἀκολούθως καὶ τὸ μερίδιον τοῦ δημοσίου· διὰ τί λοιπὸν νὰ μὴ τὸ παραχωρήσωμεν ἀπὸ τοῦδε λαμβάνοντες τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου τιμήματος; ἡμεῖς θέλομεν νὰ προστατεύσωμεν τὰ συμφέροντα τῶν μεγάλων ἰδιοκτητῶν καὶ νὰ μὴ τοὺς ἀναγκάσωμεν νὰ κάμουν διανομὴν μὲ ἕνα ἕκαστον τῶν γεωργῶν, διότι τότε παραβλάπτομεν τὰ δικαιώματά των.

§160ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὴ ἐμποδισθῆτε ὑμεῖς ἢ ἄλλη κυβέρνησις νὰ πράξουν τὸ τοιοῦτον ἀπὸ τὸν νόμον αὐτόν.

§161ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Ὄχι.

§162ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ληφθῇ μία πρόνοια περὶ ἑνὸς μέρους ἐκ τῶν κατόχων, διότι εἴπομεν θὰ γείνῃ διανομὴ εἰς δύω, καὶ τὸ ἥμισυ θὰ λάβῃ τὸ δημόσιον καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ οἱ συνιδιοκτῆται. Τινὲς τῶν κατόχων θὰ θεωρηθοῦν ὡς κάτοχοι τοῦ μέρους τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ θὰ ἀποβληθοῦν· αὐτοὶ δὲν θὰ ἔχουν δικαίωμα ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς κατοχῆς τῶν ἄλλων; πρέπει νὰ ἔχουν· ὑποθέσατε, ὅτι σύγκειται ἡ γῆ ἀπὸ 1200 στρέμ. καὶ οἱ καλλιεργηταὶ εἶναι 20, ὥστε πίπτει εἰς ἕκαστον ἀπὸ 60· τὰ 600 θὰ τὰ λάβῃ τὸ δημόσιον, τὰ ἄλλα 600 οἱ κάτοχοι· ἐν ᾧ πρὶν ἢ γείνῃ ἡ διανομὴ ἕκαστος τῶν κατόχων κατεῖχεν ἰδανικὸν ἥμισυ τῆς κατοχῆς του, ἀνῆκον τῷ δημοσίῳ καὶ ἰδανικὸν ἥμισυ τῷ συνιδιοκτήτῃ, τὸ περιερχόμενον εἰς τὸ δημόσιον πρέπει νὰ διανεμηθῇ μεταξὺ ὅλων τῶν κατόχων ἀναλόγως τῆς προτέρας ἑκάστου κατοχῆς του.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἔχουν τὰ ἴδια δικαιώματα ὅλοι ἐπὶ τοῦ περιερχομένου μέρους εἰς τὸ δημόσιον.

§164ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ κάτοχοι, λέγω, τοῦ μέρους τοῦ κοινοῦ, ἅμα γείνῃ διανομὴ, θεωροῦνται κάτοχοι κοινοὶ ἐπὶ τοῦ μέρους τοῦ δημοσίου.

§165ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Νὰ τὸ διατυπώσωμεν. (Διάλογοι).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μένει νὰ προστεθῇ μία παράγραφος ἀκόμη. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου;

§167ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§168ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχω ν’ ἀναφέρω παρὰ μίαν μόνον ἁπλουστάτην παρατήρησιν· εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, ὅπως θέλετε, ἡ ἐπαρχία τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἡ Ἀττικὴ, δὲν ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ ἐθνικὰς γαίας.

§169ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐδυστύχησε.

§170ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ λέγω δὲν ηὐτύχησε, μικρόν τι μόνον πρᾶγμα συμβαίνει εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ἐκεῖ εἰς τὴν λίμνην ὅπου πρὸ εἰκοσιπενταετίας βάτραχοι μόνον ἔζων, ὑπῆρχον ὀλίγαι γαῖαι ἐθνικαί· διάφοροι δημόται ἐζήτησαν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν νὰ τοῖς παραχωρηθῇ μικρὰ ἔκτασις πρὸς σχηματισμὸν κήπων, ἀλλὰ κῆποι ἐντὸς τῆς θαλάσσης εὔκολα δὲν γίνονται, ὡς γνωρίζετε· ἐντούτοις ἐν ᾧ ἡ παραχώρησις ἀπὸ 20 ἢ 25 ἐτῶν ἐγένετο παραδεκτὴ, διότι ἡ κοινωνία ἀνεπτύχθη, διότι ἡ θάλασσα ἐκείνη καὶ αἱ λίμναι ἐγένοντο οἰκόπεδα, τὸ δημόσιον ἐζήτησε νὰ ὠφεληθῇ καὶ ἔφερε τοὺς ἰδιοκτήτας εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ὑπάρχει σωρεία δικῶν, ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω πότε θὰ τελειώσῃ· ἐρωτῶ λοιπὸν ποῦ θὰ ὑπαγάγητε αὐτὰς τὰς γαίας, δὲν εἶναι δίκαιον, κύριε ὑπουργὲ, νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον αὐτόν; αὐτοὶ εἶναι κάτοχοι πρὸ εἰκοσιπενταετίας, καὶ κάτοχοι καλῆς πίστεως.

§171ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ δῆμος Πειραιῶς ἐκίνησεν ἀγωγὴν καὶ ζητεῖ διὰ τὰς γαίας 15 δραχμὰς τὸ μέτρον· γαῖαι λοιπὸν τοιαύτης ἀξίας εἶναι ἀπὸ ἐκείνας, οἱ ὁποῖαι σπείρονται μὲ κριθὴν καὶ βρώμην.

§172ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε Δαγρὲ, εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν παίζουν· αὐτὴ ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν κατοικεῖτε, ἐξεποιήθη διὰ 52 λεπτὰ καὶ σήμερον ἔχει 50 καὶ 40 δραχμὰς, παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ποῦ θὰ τὰς ὑπαγάγῃ.

§173ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τῷ ὄντι, κύριοι, εἰς τὸν Πειραιᾶ ὑπάρχει ἔκτασις γῆς, τῆς ὁποίας ἀπεφασίσθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν νὰ παραχωρηθῇ ἀνὰ ἓν ἢ δύω στρέμματα εἰς ἕκαστον τῶν κατοίκων ἵνα κάμουν περιβόλια, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ παραχώρησις γενομένη ὑπὸ ὅρους δὲν ἐτελεσιουργήθη, οἱ δὲ λαβόντες δὲν εἶχον παραχωρητήρια· τινὲς ὅμως ἔκαμον βελτιώσεις, καὶ ἄλλοι μὲν ἐφύτευσαν μερικὰ δένδρα, τὰ ὁποῖα ἐξηράνθησαν, διότι τὸ ἔδαφος ἦτο ἀνεπίδεκτον δενδροφυτείας, ἄλλοι δὲ ἔκαμον οἰκοδομάς. Ἡ κυβέρνησις πρό τινων ἐτῶν ἠθέλησε νὰ ἐξώσῃ τοὺς κατόχους αὐτοὺς καὶ ἐκίνησε δίκας ἐναντίον των, αἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὰ δικαστήρια· οἱ προκάτοχοί μου ἐσκέφθησαν ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ καὶ μέτρον τι ἐπιεικὲς διὰ τοὺς κατόχους τούτους, πλὴν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἔλθωσιν εἰς ἀποτέλεσμα· τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν καὶ μελετῶ, καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα νομίζω, ὅτι συμφερώτερον θὰ ἦτο νὰ λύσωμεν τὴν ὑπόθεσιν νομοθετικῶς παραχωροῦντες τὴν γῆν εἰς τοὺς κατόχους, χωρὶς βεβαίως νὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον, ἐλπίζω δὲ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ σᾶς φέρω εἰδικὸν νόμον.

§174ΛΕΚΚΑΣ. Πολὺ καλά.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα παρατήρησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου;

§176ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα γίνεται δεκτὸν μὲ τὴν προσθήκην τῆς παραγράφου. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται ὡς ἑξῆς).

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γʹ.

Περὶ διαιρέσεως καὶ ἐκτιμήσεως τῶν γαιῶν. «Ἄρθρ. 4. Αἱ διανεμόμεναι ἐθνικαὶ καὶ ἐκκλησιαστικαὶ γαῖαι διαιροῦνται εἰς δύο τάξεις, ἤτοι εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς. Διὰ τὰς γαίας ἑκάστης τάξεως ὁρίζεται κατὰ χωρίον ἓν μόνον τίμημα κατὰ στρέμμα ὑπὸ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς συγκειμένης ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομ. ἐφόρου, καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Πρὸς τοῦτο ἡ ἀνωτέρω ἐπιτροπὴ συντάσσει πρωτόκολλον, ἀντίγραφον τοῦ ὁποίου ἐκτίθεται εἰς τὸ ἁρμόδιον δημαρχεῖον ἐπὶ 10 συνεχεῖς ἡμέρας τῇ ἐπιμελείᾳ τοῦ οἰκονομ. ἐφόρου· Κατὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ἐκτιμήσεως δύναται πᾶς πολίτης νὰ φέρῃ ἐγγράφως ἐνστάσεις, παραδίδων τὴν πρὸς τοῦτο ἀναφοράν του εἰς τὸν δήμαρχον ἢ τὸν οἰκονομ. ἔφορον».

§178ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, περιείχετο καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν, καὶ ὑπέστη σπουδαιοτάτην τροποποίησιν, διότι ἡ βουλὴ ἀντὶ τῶν δύο τάξεων, ἤθελεν τέσσαρας, καὶ ἑκάστη νὰ ὑποδιαιρῆται εἰς δύο ἄλλας· νομίζω λοιπὸν ὅτι ὅπως ἐψηφίσθη εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον πρέπει καὶ ἐνταῦθα νὰ μεταβληθῇ· οὕτω δὲ ἱκανοποιεῖται καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ζέγγελη.

§179ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ τροπολογία μου τοῦτο ἀφορᾷ· περιλαμβάνει δὲ διαφοράν τινα, τὴν ὁποίαν ἀφίνω εἰς τὴν σκέψιν ὑμῶν. Εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν ἐθέσατε τὴν διάταξιν ὡς ἐπιτακτικήν, τουτέστι νὰ διαιρῶνται αἱ φυτεῖαι εἰς δύο κλάσεις, καὶ ἑκάστη τούτων εἰς δύο τάξεις· καὶ βεβαίως δὲν θέλω ν’ ἀναπτύξω τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος προήγαγεν ὑμᾶς εἰς τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν, διότι πάντες τὸν ἐννοοῦμεν. Συμβιβάζει τὴν μεγάλην ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ προσεγγίσωμεν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθοῦς ἀξίας τῆς γῆς, ἡ ὁποία ἐξεύρεσις εἶναι τὸ σπουδαιότατον καὶ δυσκολώτατον συνάμα· σπουδαιότατον εἶναι, διότι ἐννοεῖται καλῶς ὅτι πρόκειται περὶ διαθέσεως 4 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων γῆς· ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ὑπάρχει ἀγαθὴ προαίρεσις εἰς τοὺς λειτουργοὺς οἱ ὁποῖοι καλοῦνται νὰ προσδιορίσουν τὴν τιμήν, ἕνεκα ὅμως ἐλαττώματος ἐκπηγάζοντος ἀπὸ τὴν φύσιν τοῦ ἰδίου ἀντικειμένου ὑπάρχει διαφωνία κατὰ μίαν ἢ κατὰ 2 δραχ. τὸ στρέμμα, ἔχομεν ἀμέσως 4 ἢ 8 καὶ οὕτως ἐφεξῆς ἑκατομμυρίων ζημίαν πρὸς βλάβην εἴτε τοῦ Δημοσίου εἴτε τοῦ ἰδιώτου· εἶπον ὅτι εἶναι καὶ τὸ δυσκολώτατον, διότι ἵνα ἐξευρεθῇ ἡ ἀληθὴς ἀξία, ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, μετὰ τῆς ὁποίας ὅμως πολὺ ὀρθῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν συνεφώνησε. Κατ’ ἐκείνην, ὅπως γνωρίζετε, διὰ νὰ ἐξευρεθῇ ἡ ἀληθὴς ἀξία, ἀπῃτεῖτο εἰδικὴ ἐκτίμησις ἑνὸς ἑκάστου τεμαχίου, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ γίνεται καὶ ἐξεύρεσις περὶ τῆς παραγωγικῆς δυνάμεως τοῦ κτήματος, ἢ, διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον καὶ ἀκριβέστερον, τῆς ἀληθοῦς ἀξίας τοῦ παραγομένου ἀντικειμένου, καὶ ἐννοεῖτε τὴν διαφοράν· διότι δύνασθε νὰ εὕρητε δύο γαίας μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς γονιμότητος, μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς τάξεως, καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀξίαν τοῦ παραγομένου ἀντικειμένου πολὺ διαφερούσας, διότι ἐξάγει ἡ μία καθ’ ὑπόθεσιν εὐγενέστερα προϊόντα ἢ πρωϊμώτερα, ὅπως εἶναι αἱ γαῖαι τοῦ Λεωνιδείου, ἢ ἕνεκα τῆς θέσεως, ὡς παραλίας, ἢ κειμένης εἰς χώραν μεγάλου πληθυσμοῦ, ἢ ἔνθα ὑπάρχει μεγαλειτέρα κατανάλωσις ἢ ζήτησις τοῦ παραγομένου ἀντικειμένου· καὶ ἕνεκα τούτων ἡ ἀξία αὐτοῦ εἶναι μεγαλειτέρα· διὰ τοῦτο εἶπον, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ὀρθοτέρα ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἡ ἀκριβεστέρα· ἔχει καὶ τὰ ἐλαττώματά της, καὶ τὰ πάντα προσδοκῶμεν ἀπὸ τὴν εὐθυκρισίαν τῆς καλουμένης ἐπιτροπῆς· ἐπειδὴ ὅμως δικαιούμεθα νὰ ἔχωμεν δισταγμὸν ἀπὸ τὰς πλάνας, αἵτινες ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ προκύψωσι, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν ἐγγύτερον νὰ πλησιάσωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν· αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἔχει ἡ τροπολογία αὐτὴ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἐδική μου, εἶναι ἐδική σας· παρεδέχθητε αὐτὴν εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον τῶν φυτειῶν, καὶ πολλῷ μᾶλλον πρέπει νὰ τὴν παραδεχθῶμεν ἐνταῦθα, διότι πάντες γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει ἀνομοιότης μεγάλη εἰς τὰς γαίας περὶ τῶν ὁποίων σκεπτόμεθα ἤδη, μὲ αὐτὴν τὴν διαφοράν· ἐκεῖ μὲν ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐπιτακτικὴ, ἐγὼ ὅμως προτείνω αὐτὴν ὡς δυνητικὴν, διὰ νὰ διευκολύνω καὶ τοῦ δημοσίου τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ ἰδιώτου, καὶ ἐννοῶν τοῦτο, ὑποθέτω ὅτι συμβαίνει εἰς ἓν καὶ μόνον χωρίον ὅπου ἡ τοιαύτη διάταξις νὰ μὴ ᾖναι ἀναγκαία, τότε διὰ νὰ μὴ παρέρχηται ὁ χρόνος καὶ διακυβεύωνται τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ πολίτου καὶ τοῦ δημοσίου, δύνανται νὰ προβῶσιν εἰς κατάταξιν δύο καὶ μόνον τάξεων· ἂν ὅμως ἡ ἰδία ἀρχὴ, ὅπως ἐδέχθημεν εἰς τὸν νόμον τῶν φυτειῶν, εὑρίσκῃ ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ διάκρισις αὕτη, τότε νὰ συντάσσηται ἓν πρωτόκολλον νὰ διακρίνωνται εἰς δύο τάξεις. Φρονῶ ὅτι ἡ βουλὴ πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὸ τοιοῦτον, διότι, ἂν καὶ δὲν ᾖναι τὸ ἀκριβὲς μέτρον τῆς εὑρέσεως τῆς ἀξίας τῆς γῆς, εἶναι ὅμως τὸ δυνάμενον νὰ μᾶς φέρῃ ἐγγύτερον εἰς τὴν ἀλήθειαν.

§180ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος θὰ κάμῃ τὴν κατάταξιν;

§181ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ, ἥτις ὁρίζεται καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν φυτειῶν· ἐγὼ τὴν ὑποδιαίρεσιν ὑποστηρίζω κυρίως, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη, κατὰ τὰ λοιπὰ δὲν εἶμαι ἐναντίος.

§182ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης εὑρίσκει ὅτι ὀρθὸν εἶναι αἱ γαῖαι ἑκάστου χωρίου νὰ διαιρῶνται εἰς δύο γενικὰς κλάσεις, ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς· ἐπίσης ὀρθὸν εὑρίσκει τὸ νὰ ὑποδιαιρῆται ἑκάστη κλάσις εἰς δύο τάξεις πρώτην καὶ δευτέραν, θέλει δὲ τὸ τοιοῦτον νὰ ᾖναι δυνητικὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ πρῶτον εἶναι δυνητικὸν, διότι ἐὰν εἴς τι χωρίον δὲν ὑπάρχουν εἰμὴ ξηρικαὶ μόνον γαῖαι, πῶς δύναται νὰ γείνῃ διαίρεσις καὶ εἰς ποτιστικάς; ἑπομένως εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν κ. Ζέγγελην καὶ εἶναι περιττὴ πᾶσα μεταβολή. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ παραδεχθῶ τὴν τροπολογίαν του, ὅπως τὴν διετύπωσε, διότι κατ’ αὐτὴν ἡ κατάταξις εἰς τὰς διαφόρους τάξεις θὰ γίνηται ἀπὸ τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς δηλ. τὸν δήμαρχον, τὸν πάρεδρον καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Εἰς τὰ πρόσωπα ταῦτα νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν κατάταξιν, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρωμεν οὐδεμίαν μεταβολὴν εἰς τὸ ἄρθρον, ἀφίνοντες αὐτὸ ὅπως ἐπεψηφίσθη εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν· δίδω δὲ τὴν ἐξήγησιν, ὅτι τοῦτο εἶναι δυναμικόν, διότι ἐὰν ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία καλεῖται νὰ κατατάξῃ τὰς γαίας εἰς τὰς διαφόρους τάξεις, εὕρῃ ὅτι ὅλαι αἱ γαῖαι ἀνήκουν εἰς μίαν τάξιν, τότε δὲν θὰ ὑπάρξῃ παρὰ μία τάξις.

§183ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἐπιμένω· δὲν ἐνόησα ποτὲ ἐν τῇ περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχουν ποτιστικαὶ γαῖαι νὰ γείνῃ διάκρισις τῶν ξηρικῶν εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς, διότι αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ συλλάβω τοιαύτην ἰδέαν, ἐνόησα μόνον τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ὑποδιαίρεσις, καὶ κατὰ τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι· ἐπίσης καὶ κατὰ τὸ ἕτερον δὲν διαφωνοῦμεν· ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελε νὰ δώσῃ τοιαύτην διάνοιαν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν προσδιορισμὸν τῆς τάξεως ἑκάστης περιφερείας, καὶ ἀφοῦ παρετήρησεν ὅτι δύνανται νὰ ἐγερθῶσιν ἀμφιβολίαι περὶ τῆς εἰλικρινοῦς ἐνεργείας ἐκ μέρους τῆς τοιαύτης ἐπιτροπῆς, καθόσον ἀφορᾷ τὴν διάκρισιν, συμφωνῶ πληρέστατα ἡ τοιαύτη κατάταξις νὰ γείνῃ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχομεν πλείστας ἐγγυήσεις.

§184ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐνόησα, ἡ ὁμιλία τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν συμφωνεῖ μὲ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσαμεν εἰς τὸ περὶ φυτειῶν· διότι ἐκεῖ εἴπομεν νὰ ᾖναι τέσσαρες τάξεις. Ὁ κ. ὑπουργὸς νομίζω ὅτι εἶπε τώρα ὅτι δύναται ἡ ἐπιτροπή, ἂν πεισθῇ ὅτι εἶναι μία ἡ τάξις, τοῦτο νὰ ἀποφασίσῃ καὶ τοῦτο νὰ ᾖναι ὡρισμένον.

§185ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέσατε ὅτι εἰς ἓν χωρίον ὑπάρχει μία ἄμπελος ἢ μία σταφιδάμπελος, πῶς δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς τέσσαρας τάξεις; Καὶ ὁ φορολογικὸς νόμος διαλαμβάνει ὅτι αἱ ἄμπελοι διαιροῦνται εἰς πέντε τάξεις; ὑπάρχουν ἐν τούτοις χωρία τῶν ὁποίων ὅλαι αἱ ἄμπελοι κατατάσσονται εἰς δύο μόνον τάξεις;

§186ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ᾖναι ἐλευθέρα ἡ ἐπιτροπή.

§187ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ὅ,τι ζητεῖτε· ὑποθέσατε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ συγκειμένη ἀπὸ τὰς ἐπιτοπίους ἀρχὰς διαιρεῖ τὰς Ἀθήνας εἰς ἓξ θέσεις δηλ. Σεπόλια, Κολοκυθοῦ, Πατήσια κτλ. ἐὰν κατόπιν ἡ ἄλλη ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἔχει τὸ καθῆκον νὰ κατατάξῃ τὰς γαίας ἑκάστης τοποθεσίας εἰς τὴν ἀνήκουσαν τάξιν, ἀποφανθῇ ὅτι αἱ ποτιστικαὶ γαῖαι καὶ τῶν Σεπολίων καὶ τῆς Κολοκυθοῦς καὶ ὅλων τῶν θέσεων ἀνήκουν εἰς τὴν πρώτην τάξιν, τίνι τρόπῳ δύνασθε νὰ ὑποχρεώσητε νὰ μὴ πράξῃ τοῦτο, ἀφοῦ αὐτὴ τὸ εὑρίσκει ὀρθόν; ἢ μήπως ἐννοεῖτε ὅτι πρέπει νὰ τὴν ἀναγκάσωμεν νὰ δεχθῇ καὶ δευτέραν τάξιν, ἐνῷ δὲν εὑρίσκει;

§188ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐλευθερία τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὸ νὰ ἀνευρίσκῃ τὰς διαφόρους τάξεις εἶναι ἐπίφοβος· ἓν κτῆμα δύναται νὰ περιέχῃ πολλὰς τάξεις.

§189ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βουλευτά· ἡ κατάταξις δὲν θὰ γείνῃ κατὰ κτῆμα οὔτε κατὰ τεμάχιον, ἀλλὰ κατὰ θέσεις· ὅσαι ἄμπελοι εὑρίσκονται εἰς τὴν δεῖνα θέσιν θὰ καταταχθῶσιν εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν, ὅσας διαφορὰς καὶ ἂν παρουσιάζωσι.

§190ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διαίρεσις τῶν γαιῶν τῶν ποτιστικῶν εἰς δύο τάξεις μᾶς δίδει τὸ μέσον νὰ προσεγγίσωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν· διότι αἱ ποτιστικαὶ διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ὕδατος καὶ τῆς καλλιεργείας ἐνισχύονται κατὰ τὴν παραγωγήν· ὡς πρὸς δὲ τὰς ξηρικάς, γνωρίζω περιφερείας τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι ἀπὸ 300 ἢ 250 δραχμὰς μέχρι 10, 20. Ὅταν τὰς ξηρικὰς ἀποφασίσητε νὰ τὰς κάμητε δύο τάξεις, βλέπετε ὅτι δὲν ἔχετε νὰ προσεγγίσητε εἰς τὴν ἀλήθειαν, διότι θὰ βάλετε εἰς τὴν ά. τάξιν γαίας τῶν 300 δραχμῶν εἰς δὲ τὴν β. τῶν 250. Προτείνω λοιπόν, καὶ πιστεύω ὅτι καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς θέλει παραδεχθῇ, νὰ διαιρεθῶσιν αἱ ξηρικαὶ γαῖαι εἰς τρεῖς τάξεις.

§191ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν ἂν ἡ βουλὴ νομίζῃ ὅτι αἱ ξηρικαὶ γαῖαι πρέπει νὰ διαιρεθῶσιν εἰς τρεῖς τάξεις, τότε θὰ εἴπωμεν αἱ γαῖαι διαιροῦνται εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς· καὶ αἱ μὲν ποτιστικαὶ ὑποδιαιροῦνται εἰς δύο τάξεις, αἱ δὲ ξηρικαὶ εἰς τρεῖς.

§192ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν ζητῶ· ἕνα χωριὸ ἔχει ὁλόκληρον τὸ νερὸ, τὸ δὲ ἕτερον τὸ ἔχει μόνον διὰ τρεῖς μῆνας· τότε αἱ γαῖαι τοῦ χωριοῦ ποῦ ἔχει τὸ νερὸ τρεῖς μῆνας εἶναι ποτιστικαὶ; τὸ ἕνα χωριὸ ἔχει αὐτοφυὲς τὸ νερὸ καὶ εἶναι ποτιστικὸ, τὸ ἄλλο δὲν τὸ ἔχει, ἀλλὰ τὸ βάζει διὰ νὰ ποτίσῃ μὲ μεγάλα ἔξοδα.

§193ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πώλησις καὶ τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ θὰ γείνῃ κατ’ ἐκτίμησιν, καὶ ἐννοεῖται ὅτι αἱ ποτιστικαὶ γαῖαι τοῦ χωριοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ νερὸ ὅλον τὸν χρόνον θὰ ἐκποιηθῶσιν εἰς ἀνωτέραν τιμήν· αἱ λοιπαὶ δὲ εἰς κατωτέραν· αὐτὸ θὰ τὸ κρίνουν αἱ ἐπιτροπαί.

§194ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Νὰ σημειωθῇ τὸ περιστατικὸν αὐτό.

§195ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς σημειωθῇ, ἐγὼ δὲν ἐναντιοῦμαι.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις, κύριοι;

§197ΔΑΓΡΕΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ βουλευτὴς Μεσσολογγίου ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, καὶ εἶχε δίκαιον, ὅτι ποτιστικαὶ γαῖαι ἀπὸ ποτιστικὰς διαφέρουσι· τὸ ποτιστικὸν τοῦ φυσικοῦ ῥοῦ εἶναι πάντοτε τοῦ τόπου, ἀλλὰ εἶναι καὶ ποτιστικαὶ τεχνικαὶ, τοὐτέστιν ὁ κάτοχος ἐκτάσεώς τινος γῆς καταβάλλει κεφάλαια ἱκανὰ καὶ διὰ δεξαμενῶν καὶ διαφόρων μέσων καθιστᾷ ποτιστικὴν τὴν γῆν, αὐτὴ ὅμως δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ποτιστική.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ διασάφισις εἰς τὰ πρακτικά. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις;

§199ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἐπιτροπή σας ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προκειμένου ἄρθρου διῃρέθη εἰς διαφόρους γνώμας· καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὴν διαίρεσίν της εἰς τὰ συζητηθέντα ἀνεικείμενα δὲν ἔχω νὰ κάμω λόγον, διότι ἐτροποποιήθησαν, ὅπως ἔπρεπε αὐτὰ καὶ δὲν ἀντίκειται εἰς τὰς ῥιζικὰς ἰδέας τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλὰ ἡ ἐπιτροπή σας διῃρέθη καὶ εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα, τοῦ ὁποίου τὴν ὑπεράσπισιν καὶ ἀνάπτυξιν ὑποχρεοῦμαι ν’ ἀναλάβω ἐγὼ, διότι ἐγὼ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν. Συζητεῖται, κύριοι, καὶ ἐσυζητήθη ἀρκούντως τὸ ζήτημα τοῦτο, τουτέστι τὸ τῶν γαιῶν· ὁ τύπος, ἡ κοινωνία ὁλόκληρος, ἴσως καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος πολλοὺς ἀπασχολεῖ τοῦτο, τὸ κακῶς ὀνομαζόμενον διανομὴ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, διότι δὲν εἶναι διανομὴ, εἶναι διάθεσις ἐπὶ πληρωμῇ. Ἐῤῥέθησαν ἀρκετὰ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ λάβω ἐγὼ τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῆς, ἀλλὰ ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ὑποβάλω ἔχει σχέσιν ἐν μέρει μὲ τὴν ἀρχὴν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὀλίγον. Τί πρόκειται νὰ δώσητε εἰς τὸν ἐργατικὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος; ἢ μᾶλλον εἰς τὸν γεωργικὸν, εἰς τὴν τάξιν τὴν πενιχρὰν, τὴν πενεστάτην καὶ μὴ ἔχουσαν κεφάλαια ἄλλα ἢ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν της, ἥτις πληρώνει 30% καὶ αὐτὸν ἀκόμη τὸν ἀραβόσιτον τὸν ἀγοράζει πρὸς 40 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν; ἅμα μεταβάλετε τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν εἰς κεφάλαια χρηματικὰ, διότι διὰ τὴν καλλιέργειαν ἐθνικῆς γῆς πληρώνει ἀγροφύλακας, φόρον ὑπέρογκον, τὸν Παππᾶ, καὶ τόσας ἄλλας χρείας· πιστεύσατε, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουσι κάτοχοι καὶ καλλιεργηταὶ τοιούτων γαιῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνῶ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἐργάζονται μὲ τὴν οἰκογένειάν των, ὅταν τελειώσωσιν ἀπὸ τὸ ἁλῶνι, παίρνουν τὸ φτιάρι εἰς τὸν ὦμον καὶ δὲν πηγαίνουν οὔτε ἕν φόρτωμα καρποῦ εἰς τὸ σπῆτί των, διότι κατὰ δυστυχίαν ὅλαι αἱ ἐξουσίαι, ὅλαι αἱ κυβερνήσεις περὶ ἐξαιρετικῶν τάξεων ἐσκέφθησαν, οὐχὶ δὲ καὶ τῆς ἀληθῶς δούλης τάξεως τοῦ λαοῦ. Θὰ μὲ ἀδικήσῃ ὁ ὑποθέτων, ὅτι θέλω νὰ δημοκοπήσω, καθόσον ἡ ἐπαρχία τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω δὲν ἔχει παρὰ ὀλιγίστην ἔκτασιν ἐθνικῆς γῆς, ἥτις θὰ διατεθῇ σύμφωνα μὲ τὸν νόμον· τὰ ⅘ εἶναι ἰδιόκτητος καὶ τὸ ⅕ ἐθνικὴ γῆ, ἀλλὰ δὲν ὀφείλω νὰ σκέπτωμαι μόνον περὶ τῆς ἐπαρχίας μου, ἀλλὰ περὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Λοιπὸν, κύριοι, πρόκειται νὰ δώσητε δωρεάν; Ὄχι. Δυστυχῶς ὁ νόμος σας, ἡ ἀπόφασίς σας ἀντίκειται ὄχι εἰς τὰς παραδόσεις τοῦ λαοῦ καὶ τὰς πρὸς αὐτὸν ὑποσχέσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις τὰς ἐθνικάς. Ὅλαι αἱ συνελεύσεις, κύριοι, εἶπον ὅτι πρώτη φροντὶς ἑκάστης κυβερνήσεως πρέπει νὰ ᾖναι ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ ὀφείλει νὰ φέρῃ εἰς τὴν πρώτην βουλευτικὴν σύνοδον νόμον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς· ἔγεινε τίποτε; ὄχι· διενείμαμεν τὴν ἐθνικὴν γῆν· ὄχι· πωλοῦμεν λοιπὸν εἰς τοὺς κυρίους τὴν ἰδίαν των περιουσίαν· ἂς ἐξετάσωμεν. Καμμία διαφορὰ, κύριοι, δὲν ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τοῦ περὶ τῶν φυτειῶν τῆς αὐτῆς ἀξίας, τῆς αὐτῆς τάξεως εἶναι. Διὰ τοῦτο εἶπον καὶ ἄλλο τε οἱ ἐμφυτεύσαντες ἐθνικὰς γαίας, ἀντὶ τοῦ νὰ ὀνομασθῶσιν ἅρπαγες, πρέπει νὰ ὀνομασθῶσιν εὐεργέται, διότι διὰ τοῦ κόπου των καὶ διὰ τῶν κεφαλαίων των συνετέλεσαν, οὐχὶ μόνον εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ εἰς ἀνάπτυξιν τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ὑγείαν καὶ εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Ἡ παραχώρησις τῶν ἐθνικῶν γαιῶν εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν ἔχει μεγίστην σχέσιν, μὲ τὴν δημοσίαν τάξιν· συμφωνεῖ, συνυπάρχει, οὕτως εἰπεῖν, μετὰ τῆς τάξεως. Δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, κύριοι, ὅτι καθ’ ὅλον τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 ὅλαι αἱ τάξεις ἠγωνίσθησαν πρὸς διατήρησιν καὶ ἀπόκτησιν ἰδιοκτησίας· ἀλλ’ ἔδειξαν περισσοτέραν γενναιότητα καὶ ὑπομονὴν οἱ λαοὶ τῶν μερῶν, τῶν ὁποίων ἦσαν ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι ἐσκέπτοντο διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν των, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς περιουσίας των, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν των ὅτι ἐὰν εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ δουλωθῇ ἡ Ἑλλὰς, ἤθελον δημευθῆ αἱ περιουσίαι των, ὡς δυστυχῶς τοῦτο συνέβη κατὰ τὴν ὑπὸ τῶν Ὀθωμανῶν κατάκτησιν τῆς Ἑλλάδος. Σήμερον λοιπὸν δὲν κάμνετε καμμίαν χάριν εἰς τοὺς κατόχους τῶν γαιῶν, καθὼς καὶ εἰς τοὺς ἐμφυτευτάς. Ἠμπορεῖτε ν’ ἀρνηθῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ τύχη τῶν κατόχων γαιῶν καὶ φυτειῶν ἐξήρτηται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς ἐξουσίας; ἡ ἐπιτροπὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ δημόσιον, καὶ διὰ τί νὰ μὴν ὑποθέσητε ὅτι εἴς τινας ἐπαρχίας, ἐὰν ἡ ἐξουσία ἐμφορῆται ἀπὸ ἀποῤῥοφητικὰς καὶ ταμιευτικὰς ἰδέας, δὲν θέλει θέσει τιμὴν ὑπέρογκον καὶ δυσανάλογον; Νομίζετε ὅτι θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα τὸ τοιοῦτον, καὶ θὰ ἰσχύσῃ τὸ δημόσιον νὰ εἰσπράξῃ, ἔστω καὶ μὲ τὸν νέον περὶ καθυστερούντων νόμον; ἀδύνατον. Λοιπὸν, κύριοι, ἐδῶ πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐξασφαλίσητε τοὺς κατόχους θέτοντες ἀνώτατον ὅρον 60 δραχμῶν δι’ ἕκαστον στρέμμα ἀ. ποιότητος· δὲν πρέπει νὰ ἀφήσητε τὴν ἐπιτροπὴν ἀπολύτως ἐλευθέραν, ἀφοῦ ἐδώσατε εἰς τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμα νὰ τὴν σχηματίσῃ καὶ εἰς τοὺς κατόχους δὲν ἀφίνετε παρὰ νὰ ἐκλέξωσιν ἓν ἐκ τῶν μελῶν, καὶ αὐτὸ θὰ εἶναι ἢ ἀνίκανον, ἢ ἀκατάλληλον, καὶ μόνον ἀπολαμβάνον τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Κύριοι, θὰ σᾶς ἐρωτήσω· αὐτοὺς τοὺς κατόχους τῶν ἐθνικῶν γαιῶν τοὺς θέλετε πολίτας ἔθνους ἐλευθέρου κατοικοῦντας οὐχὶ τὴν Πελοπόννησον, τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα, πολίτας τῆς Κρήτης· μὲ αὐτοὺς θέλω νὰ τοὺς ἐξισώσετε, καὶ ἔχω δίκαιον, διότι καὶ αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ ἐξισωθοῦν, διότι ἠγωνίσθησαν μεθ’ ὑμῶν, ἔχυσαν τὸ αἷμα των, δὲν θέλετε νὰ τοὺς ἐξισώσετε μὲ τὰ τέκνα τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀγωνιστῶν τὰ προικοδοτηθέντα; Σᾶς ἐρωτῶ πόσον ἐξετιμήθησαν τὰ κρητικὰ γραμμάτια ἕκαστον στρέμμα; Πολλοὶ γνωρίζετε καὶ καλλίτερον ἐμοῦ, ὅτι κατὰ 15 ἢ τὸ πολὺ 18 δραχμάς· ἀνώτερον τίμημα δὲν ἐδόθη καὶ καὶ ἐκ τούτων ἐπραγματοποιήθη τὸ πλεῖστον μέρος ἐπὶ κατεχομένων γαιῶν. Λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, ἀφοῦ εἰς τὰ κρητικὰ γραμμάτια ἐδόθη τιμὴ 15 καὶ 18 δραχμῶν τὸ στρέμμα, νομίζετε πῶς δὲν εἶναι δίκαιον νὰ θέσητε ἕνα ὅρον ἀνώτατον τῆς τιμῆς ἑκάστου στρέμματος; Καὶ ἀφοῦ, κύριοι, τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἀφήσατε εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ, δὲν πρέπει νὰ ὁρίσητε τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς τιμῆς, καὶ ἀφοῦ ἔχετε τόσας διατάξεις ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἐνῷ οὐδεμίαν ὑπὲρ τοῦ κατόχου; Διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀνώτατος ὅρος τῆς τιμῆς τῶν γαιῶν τῆς πρώτης τάξεως δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἄνω τῶν 60 δραχμῶν.

§200ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἡ Τύρινθος καὶ Μπερτζοβά;

§201ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ Τύρινθος καὶ ἡ Μπερτζοβὰ εἶναι ἐξαιρέσεις, καὶ ὁ νομοθέτης δὲν πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰς ἐξαιρέσεις, ἐὰν τὸ ὀλιγώτερον μέρος ὠφεληθῇ, δὲν βλάπτει· πάντοτε ὁ νομοθέτης πρέπει ν’ ἀποβλέπῃ εἰς τὸ καλὸν τοῦ πλείστου μέρους τῆς κοινωνίας. Μὴ νομίζετε ὅτι, ὅταν ἀφαιρῆτε 5 δραχμὰς ἀπὸ τὸ δημόσιον, καὶ τὰς δίδητε εἰς τὸν γεωργὸν, ὅτι τὸ ζημιοῦτε, ἐξεναντίας τὸ ὠφελεῖτε. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ σημειώσητε, ὅτι κανεὶς δὲν δέχεται νὰ λέγηται γεωργὸς, ἀλλὰ κτηματίας ἢ ἔμπορος, ἢ ἄλλο τι. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξισώσετε τοὺς κατόχους τῶν ἐθνικῶν γαιῶν μὲ τοὺς κατόχους τῶν κρητικῶν γραμματίων, αὐτὰ ἠγοράσθησαν 18 καὶ 20 δραχμὰς, καὶ ἐπραγματοποιήθησαν εἴτε μὲ τὰ γραμμάτια τῶν ὀρφανῶν, τὰ ὁποῖα μοῦ φαίνεται ἐτιμήθησαν ὀλιγώτερον τῶν 25 δραχμῶν. Διὰ τί, κύριοι, αὐτὸν τὸν κόσμον τὸν ἐργασθέντα καὶ ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν θέλομεν νὰ τὸν θέσωμεν εἰς ἐξαιρετικὴν κατάστασιν, καὶ διὰ τί νὰ μὴ θέσωμεν ἕνα ἀνώτατον ὅρον τῆς τιμῆς; Μᾶς εἶπον εἶναι Μπερτζοβὰ καὶ ἡ Τύρινθος. Αἴ! εἶναι 500, 1,000, 2,000 στρέμματα θὰ ὠφεληθοῦν 5,000 οἰκογένειαι. Αὐτὴ ὅμως ἡ ὠφέλεια δὲν θὰ συντελέσῃ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ καὶ δὲν θὰ τὸ καταστρέψῃ· ὅταν ἐδῶ θέσητε αὐτὸν τὸν ὅρον, θὰ ὑπάρχῃ ὡρισμένη ἀξία καὶ θὰ πληρώνουν οἱ πολῖται μὲ ἄνεσιν, αὐτὴ δὲ ἡ ὠφέλεια τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν, θὰ τὴν μεταχειρισθοῦν πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας, καὶ ἐξ αὐτῆς θὰ ὠφεληθῇ πάλιν τὸ δημόσιον.

§202ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὅσων σᾶς εἶπε ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἐννοεῖτε πόσον δύσκολος ἀποβαίνει ἡ θέσις τῶν ἐπιχειρούντων νὰ λύσωσι τοιαῦτα ζητήματα· ἐνῷ ἄλλοι φωνάζουν ὅτι θὰ καταστραφῇ τὸ δημόσιον δι’ αὐτῶν τῶν μέτρων καὶ δὲν θὰ εἰσπράξῃ τίποτε, ὁ κύριος Δαγρὲς ἐπιμένει ὅτι θὰ καταστρέψωμεν τοὺς γεωργοὺς καὶ θέλομεν ἐπισύρει τὰς κατάρας τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἐνῷ ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ ἐπισύρωμεν τὴν εὐλογίαν αὐτῆς, διότι φροντίζομεν περὶ τῆς ἀποκαταστάσεώς της. Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ, κύριοι, ὅτι, διὰ νὰ λείψωσι τὰ σκάνδαλα καὶ αἱ ὑποψίαι, καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νόμῳ μία τιμὴ κατὰ στρέμμα δι’ ὅλας τὰς γαίας τῆς ἐπικρατείας, ὅπως ἐγένετο εἰς τὰς ἡγεμονίας, ὅπου ἀπεφάσισαν νὰ παραχωρήσωσιν εἰς ἕκαστον γεωργὸν 55 στρέμματα, πρὸς 13 δραχμὰς τὸ στρέμμα· ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γείνῃ παρ’ ἡμῖν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπεφασίσαμεν νὰ παραδεχθῶμεν δύω τάξεις, ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς. Ἡ Βουλὴ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο ἀλλὰ τὰς ἔκαμε τέσσαρας, σήμερον προσέθηκε καὶ πέμπτην. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρ’ ἡμῖν νὰ γείνῃ ὅτι ἀπεφασίσθη ἀλλαχοῦ, ἤτοι νὰ προσδιορίσῃ μίαν ἀξίαν δι’ ὅλας τὰς γαίας τῆς ἐπικρατείας, ἀλλ’ οὔτε εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ Νόμου νὰ προσδιορισθῇ ἡ τιμὴ δι’ ἑκάστην ἐπαρχίαν ἢ δῆμον· εἴμεθα ἠναγκασμένοι ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐργασίαν ταύτην εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ πλειονοψηφία τῶν ἐπιτροπῶν σύγκειται ἀπὸ δημοσίους ὑπαλλήλους, ἐνδεχόμενον, εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ὁρμώμενοι οὗτοι ἀπὸ ταμιευτικὸν πνεῦμα, νὰ ἐξογκώσωσι τὴν ἐκτίμησιν καὶ νὰ παραβλάψωσι τοὺς γεωργοὺς, ἑπομένως νομίζει καλὸν νὰ τεθῇ ἀνώτατός τις ὅρος. Ἐγὼ, κύριοι, ἀποκρούω αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὅτι δύναται νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις, ἥτις νὰ θελήσῃ νὰ καταδολιευθῇ τὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν γεωργικὴν τάξιν, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, πιστεύω, ὅτι οὐδεμία κυβέρνησις δὲν θά θελήσῃ ὑπερόγκους τιμὰς, διὰ νὰ μὴ συμβῇ ὅ,τι ἐπάθαμεν μὲ τὸν νόμον τῆς προικοδοτήσεως. Νομίζω, κύριοι, ὅτι παρῆλθον ἀνεπιστρεπτεὶ αἱ τοιαῦται ἰδέαι καθὼς καὶ αἱ κυβερνήσεις καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἵτινες ἐφρόντιζον νὰ ἐξογκώνουν τὰς τιμάς. Σήμερον ὅλοι παραδέχονται ὅτι διὰ νὰ εἰσπράττωνται αἱ παρὰ τοῦ δημοσίου ὀφειλαὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναι μέτριαι. Δὲν πιστεύω λοιπὸν ὅτι θέλει εὑρεθῆ Κυβέρνησις ἔχουσα πρόθεσιν νὰ καταδολιευθῇ τὸν νόμον, καὶ νὰ ἀδικήσῃ μίαν τόσον πολυπληθῆ τάξιν. Ἀλλὰ καὶ ἂν εὑρεθῇ, εἰς τί θέλει ὠφελήσει ὁ ἀνώτατος ὅρος; Δὲν θέλει ἔχει ἄλλην συνέπειαν, παρὰ νὰ ὠφελήσῃ μόνον μικράν τινα τάξιν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κατέχουν γαίας ἀνωτέρας ἀξίας καὶ ἐνῷ θὰ ζημιωθῇ ἐκ τούτου τὸ δημόσιον, δὲν θὰ ὠφεληθῶσι παντάπασιν οἱ ἄλλοι γεωργοί· ὁ κατέχων π. χ. γῆν 10 ἢ 20 δραχμῶν, τί θέλει ὠφεληθῆ, ὅταν ὁ ἀνώτατος ὅρος ἦναι 60 δραχμαὶ καὶ ὅταν εὑρεθῇ ἄδικος κυβέρνησις καὶ ἀσυνείδητοι ὑπάλληλοι, οἵτινες ν’ ἀναβιβάσωσι τὴν τιμὴν εἰς τὰς 60 δραχμάς; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι διὰ τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ ὅρου, ὠφελοῦμεν ἀδίκως πολλὰ ὀλίγους ἀνθρώπους, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς λοιποὺς, τῶν ὁποίων αἱ γαῖαι θὰ ἔχουν μικρὰν ἀξίαν. Διὰ τοῦτο, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν μίαν τιμὴν, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὰ πάντα εἰς τὴν εὐθυκρισίαν τῶν ἐπιτροπῶν.

§203ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Δαγρέ.

§205ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπειδὴ πιστεύω ὅτι δὲν θὰ συμβοῦν ἀδικήματα, καὶ ἡ τιμὴ δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰς 60 δραχμὰς, ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ μὲ τὴν

προσθήκην «εἰς τρεῖς τάξεις.»

«ΑΡΘΡΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ.

Γενομένων ἐνστάσεων, ἢ ἂν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον κρίνῃ ἀναγκαῖον, γνωμοδοτεῖ ἑτέρα ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη δι’ ἑνὸς πρωτοδίκου ἐκλεγομένου ὑπὸ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, τοῦ ταμίου καὶ τοῦ προέδρου ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω δὲ γνωμοδοτήσεων ἀποφαίνεται τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἢ παραδεχόμενον τὴν ἑτέραν τῶν γνωμῶν, ἢ σχηματίζον ἰδίαν ἐντὸς τῶν ὅρων αὐτῶν· ἡ κατὰ τὴν γνώμην τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς ἐκτίμησις καθίσταται ὁριστικὴ ὅταν δὲν γίνεται κατ’ αὐτῆς ἔνστασις καὶ τὸ ὑπουρ. συμβούλιον δὲν κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκτιμήσεως· ἐὰν αἱ γνῶμαι τῶν δύο ἐπιτροπῶν ὦσι σύμφωνοι, ἡ ἐκτίμησις καθίσταται ὁριστική. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκτιμήσεων γνωστοποιοῦνται διὰ δηλοποιήσεων τοῦ ὑπουρ. τῶν οἰκονομικῶν δημοσιευομένων διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.» Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει παρατήρησιν.

§207Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ ᾖναι τὸ ἀντίστροφον ἄρθρον τοῦ περὶ φυτειῶν.

§208ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐτροποποιήθη.

§209ΖΑΙΜΗΣ. Προσεθέσαμεν «ἢ τῶν νομίμων ἀναπληρωτῶν».

§210ΔΑΓΡΕΣ. Ἐσημειώθη εἰς τὰ πρακτικά.

§211ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. «ἢ τοῦ νομίμου ἀναπληρωτοῦ».

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἡ διασάφησις εἰς τὰ πρακτικά.

§213ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. «Καὶ κωλυομένου....»

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικά;

§215ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6.

§217ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει) «Ἄρθρον 6ον ὡς μέγιστος ὅρος τῆς παραχωρουμένης ἐκτάσεως γαιῶν εἰς ἕκαστον πολίτην Ἕλληνα ὁρίζεται ποσὸν ἑξήκοντα στρεμμάτων ξηρικῶν, αἱ ποτιστικαὶ λογίζονται ἀντὶ ξηρικῶν διπλασίας ἐκτάσεως».

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει παρατηρήσεις;

§219ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 ἡ ἐπιτροπή σας διῃρέθη εἰς δύο· οἱ μὲν ὑπεστήριξαν τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν παραχωρουμένων γαιῶν κατὰ τὰς ὀρεινὰς ἐπαρχίας, ὅπου αἱ γαῖαι εἰσὶν ὀλίγαι, εἰς 40 στρέμματα, οἱ δὲ, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, εἰς 60. Πάντες συνεφώνησαν νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ποτιστικαὶ «καθ’ ὅλον τὸ ἔτος» διότι ὑπάρχουσι καὶ γαῖαι ἅπαξ κατὰ τὸ ἔαρ μόνον ποτιζόμεναι, αἵτινες βεβαίως δὲν ἔχουν τὸ πλεονέκτημα τῶν καὶ κατὰ τὸ θέρος ποτιζομένων.»

§220ΔΑΓΡΕΣ. Παρετηρήθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι ἰδίως εἰς τὰς ὀρεινὰς ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχουν πολλαὶ γαῖαι ὥστε νὰ παραχωρηθοῦν 60 στρέμματα εἰς ἕκαστον. Διὰ τοῦτο ἐπροτάθη παρά τινων εἰς τὰς ὀρεινὰς ἐπαρχίας 40 στρέμματα νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς ἕκαστον, διὰ τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν ἐσυμφώνησεν ἡ ἐπιτροπή. Προσετέθη δὲ νὰ διακριθῶσιν αἱ ποτιστικαὶ γαῖαι, αἱ ἔχουσαι τὸ ὕδωρ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, διότι ὑπάρχουν γαῖαι, αἱ ὁποῖαι μόνον κατὰ τὴν ἄνοιξιν ποτίζονται. Αἱ γαῖαι αὗται δὲν θεωροῦνται ποτιστικαί, θεωροῦνται ξηρικαί. Ἐπὶ τέλους ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς λέγει. «Μακρὰ πεῖρα καθιέρωσε καὶ τὰ δικαστήρια ἀνεγνώρισαν τὴν ἐκποίησιν τῆς κατοχῆς ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ὡς νόμιμον καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπή σας ἐνόμισε συνᾶδον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου νὰ προστεθῇ ἀπαγορευτικὴ πρὸς τοῦτο διάταξις ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 7, ἔχουσα οὕτω· «Πᾶσα πώλησις κατοχῆς ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς εἶναι ἄκυρος ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου». Ὅλοι γνωρίζεται κύριοι....

§221ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἴμεθα ἐκεῖ, αὐτὸ εἶναι εἰς τὸ ἕβδομον ἄρθρον.

§222ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκόμη, κύριε ὑπουργὲ, δὲν ἠμπόρεσα νὰ κατανοήσω ἐντελῶς τὸ πνεῦμα τοῦ παρόντος νόμου, ἐὰν δηλ. ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου ᾖναι νὰ νομιμοποιήσῃ τὸ κεκτημένον δικαίωμα τῶν κατόχων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, ἢ νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ εἰς ἄλλους. Ἐὰν ὅμως ᾖναι τὸ δεύτερον, τοῦ νὰ μεθέξωσι καὶ ἄλλοι, τότε ἀναγκαίως παρατηρῶ, ὅτι μήτε ἡ ἔκτασις τῆς γῆς ἐλήφθη ὡς βάσις, μήτε ὁ πληθυσμός, ἀφοῦ μάλιστα ἐξετείναμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς πάντα πολίτην Ἕλληνα, εἰς πάντα υἱὸν οἰκογενείας (διότι ὅλοι, καὶ οἱ μὴ ζῶντες ἐκτὸς τῆς πατρικῆς οἰκίας, ὅλοι ἔχουν δικαίωμα 60 στρεμμάτων) τότε ὁ ἔχων δέκα τέκνα διὰ τῆς διαιρέσεως αὐτῆς θὰ ἔχῃ 600 στρέμματα· ἠμπορεῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ καταδολιευθῇ καὶ ἐπεκταθῇ. Ἐὰν λοιπὸν τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου ᾖναι νὰ συμμεθέξουν ὅσοι πλεῖστοι (διότι ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα τὴν ἰδέαν ὅτι αἱ γαῖαι αὐταὶ εἶναι τοῦ δημοσίου, τὰς ὁποίας θέλει νὰ διαθέσῃ πρὸς ἰδίαν ὠφέλειαν) συμφέρει τότε νὰ μεθέξωσι περισσότεροι διὰ νὰ φέρωμεν ἓν συνεπὲς ἀποτέλεσμα, καθόσον μάλιστα ἐψηφίσατε ὅτι πᾶς πολίτης Ἕλλην ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ γαίας. Διὰ τοῦτο τίποτε ὀλιγώτερον δὲν προτείνω παρὰ τὸν περιορισμὸν αὐτῶν τῶν στρεμμάτων, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ συμμεθέξουν πολλοὶ τοῦ εὐεργετήματος, καὶ μάλιστα ὁ μικρὸς λαός· προτείνω λοιπὸν νὰ περιορισθῇ εἰς 20 τὸ πολὺ στρέμματα, δὲν ἐννοῶ ἀκόμη (διότι μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι καλῶς ἐκπεφρασμένη) αὐτὴν τὴν διάταξιν «αἱ ποτιστικαὶ λογίζονται ἀντὶ ξηρικῶν διπλασίας ἐκτάσεως».

§223ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ νόμος, ὅπως εἰσήχθη, καὶ δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ γενικός, τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν εἰς τὴν σύνταξίν του, τὴν πραγματοποιεῖ καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 6· ὅπως λοιπὸν ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐν τῇ εἰλικρινείᾳ του εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς προτίθεται νὰ περιθάλψῃ καὶ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰς ἑλληνικὰς γεωργικὰς οἰκογενείας καὶ ὅπως εἶπεν ὅτι ἡ γεωργικὴ τάξις ἀποτελεῖται ἐκ 50000 οἰκογενειῶν ἀπέναντι 350000, οὕτως ἔρχεται σήμερον διὰ τοῦ ἄρθρου 6 νὰ φέρῃ μίαν ἄλλην ἀνισότητα, λαμβάνει ὡς μέτρον ἀριθμὸν στρεμμάτων καὶ ὄχι ἀξίαν ἀφοῦ ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ, ὅτι αἱ γαῖαι ἔχουν διάφορον ἀξίαν διὰ τῆς κλασοποιήσεως τῶν γαιῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἐπρόκειτο νὰ διαθέσωμεν καὶ ὄχι νὰ διανείμωμεν, ὅπως παρεδέχθημεν, τὰς ἐθνικὰς γαίας, πρέπει νὰ τὰς διανείμωμεν ἐξ ἴσου εἰς ἕκαστον γεωργὸν, καὶ δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κάτοχον γῆς ἀξίας μεγάλης νὰ ἐξισωθῇ πρὸς τὸν κάτοχον γῆς μὴ δυναμένης οὔτε νὰ τὸν θρέψῃ. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει ἡ πρώτη κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸν νόμον περὶ προικοδοτήσεων ὁρίσασα χρηματικὴν ἀξίαν, εἶναι τὸ καλλίτερον, ὅθεν, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ὡρισμένον ποσὸν στρεμμάτων, νὰ ὁρίσωμεν ἀξίαν καὶ νὰ εἴπωμεν ἀντὶ 60 στρεμμάτων 3000 δραχμῶν, καὶ φρονῶ ὅτι τότε θὰ ἤμεθα ἐντὸς τοῦ δικαίου.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς.

§225ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἔρχομαι νὰ ἀντιλέξω εἰς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἔῤῥιψεν ὁ κύριος Ταμπακόπουλος ὡς πρὸς τὸν ὁρισμὸν τοῦ ἀντιτίμου τῶν γαιῶν ἀντὶ τῆς ἐκτάσεως· αὐτὸ εἶναι ἓν ἄλλο σύστημα τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν παρουσιάζεται· ἔρχομαι ν’ ἀντιλέξω εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς καθὼς ἀκόμη καὶ εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Αἰγίου ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἐκτάσεως τῶν στρεμμάτων. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, καθὼς καὶ ἡ βουλὴ, ἐνόησεν ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου πρέπει νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῆς γεωργικῆς τάξεως ἡ ὁποία πάσχει, διότι εἶχε καὶ ἔχει βάρη πολλά· ἐν τούτοις, ἐν ᾧ δὲν διανέμεται ἡ γῆ, διότι θέτομεν τίμημα, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσωσι οἱ κάτοχοι, τὸ τίμημα αὐτὸ θὰ προσδιορισθῇ ἀπὸ μίαν ἐπιτροπὴν, καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Δαγρὲ, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ προσδιορίσωμεν ἀνώτατον ὅρον· ἑπομένως πρόκειται οἱ κάτοχοι νὰ μεταβάλουν ἰδιότητα σχετικῶς τὰς κατεχομένας γαίας, νὰ παύσουν τοῦ νὰ ἦναι δουλοπάροικοι, καὶ νὰ μένουν ἰδιοκτῆται πληρώνοντες τὸν φόρον καὶ τὸ τίμημα τῆς γῆς, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ παραχωρηθῇ. Βεβαίως ἐὰν περιωρίζετο ἑκάστη οἰκογένεια νὰ κατέχῃ, καὶ νὰ καλλιεργῇ 60 στρέμματα, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποζήσῃ, διότι δὲν εἶναι γόνιμος ἡ γῆ τῆς Ἑλλάδος, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζονται νὰ μὴ καλλιεργοῦν τὴν γῆν ἐπὶ ἓν καὶ δύο ἔτη κατὰ συνέχειαν, ἑπομένως, ἐὰν περιορίσωμεν εἰς 60 στρέμματα ξηρικὰ τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς καὶ ἑπομένως καὶ τῆς ἀποκτήσεως, εἰς τί θὰ περιορισθῇ ὁ γεωργός; νὰ καλλιεργῇ 30 μόνον στρέμματα, διότι τὰ ἄλλα δὲν δύναται τὸ αὐτὸ ἔτος νὰ τὰ καλλιεργήσῃ· βελτιοῦται ἡ κατάστασις τῶν γεωργῶν; ἢ θέλομεν, κύριοι, νὰ κάμωμεν καὶ ἄλλας τάξεις, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε δὲν ἦσαν γεωργικαὶ, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ διατεθῇ ἡ ἐθνικὴ γῆ, νὰ τὰς ὑποχρεώσωμεν νὰ γείνουν γεωργικαί; θέλομεν, ἀφαιροῦντες τὴν γῆν ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε τὴν ἐκαλλιέργουν καὶ τὴν ἐξεχέρσωσαν, νὰ τὴν δώσωμεν εἰς ἕνα ἄλλον ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦδε δὲν ἠθέλησε νὰ γίνῃ γεωργός; τὴν γῆν αὐτὴν πρόκειται νὰ πληρώσωμεν, καὶ ὅ,τι ἐκάμαμεν διὰ τὰς φυτείας, ἀπορῶ πῶς δὲν ἐκάμαμεν καὶ διὰ τὰς γαίας. Ἐκεῖ εἴπαμεν, ὅτι εἶναι ἄδικον ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι κατέβαλον χρήματα καὶ κόπους διὰ τὴν ἐκχέρσωσιν καὶ φύτευσιν τῶν γαιῶν, νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν ἔκτασιν αὐτὴν, καὶ νὰ τὴν περιορίσωμεν, ἐὰν εἶχον 100 στρέμματα, εἰς 60 ἢ 30. Διὰ τί δὲν πράττομεν τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἡ ὁποία μὲ κόπους, μὲ ἱδρῶτας ἐξεχέρσωσε, καλλιεργεῖ, ἀποζῇ, καὶ πληρώνει τὸν φόρον καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας; αὐτὴν τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν θέλομεν ἤδη νὰ βελτιώσωμεν, ἐγὼ λέγω, ὅτι τὴν καταστρέφομεν, διότι τῇ περιορίζομεν τὸ δικαίωμα μέχρι 60 στρεμμάτων. Ἀλλὰ τί εἶπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος; αὐτὸς θὰ βάλῃ τὸ παιδί του, τὸν ὑπηρέτην του, τὸν συγγενῆ του νὰ δηλώσουν διὰ νὰ λάβουν μεγαλητέραν ἔκτασιν. Ἀπορῶ, κύριε βουλευτὰ, πῶς θέλετε ἡμεῖς νὰ ψηφίσωμεν ἐν γνώσει ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον ἐπιτρέπομεν νὰ δολιευθοῦν οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Διὰ τί νὰ ἀναγκάσωμεν τὸν πολίτην νὰ δολιευθῇ αὐτὸν τὸν νόμον; καὶ τὸν ἀναγκάζομεν, ὅταν τεθοῦν αὐτὰ τὰ ὅρια. Ἐννοῶ ὅτι ἔχει γοητευτικόν τι νὰ περιορίσωμεν τὸ ποσὸν διὰ νὰ λάβουν πλειότεροι. Ὄχι, δὲν θὰ τὸ λάβουν οἱ πλειότεροι· θὰ δολιευθῇ ὁ νόμος, καὶ ἑπομένως εἶναι ἀνήθικον ἡμεῖς, ψηφίζοντες νόμον, νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ δολιευθῇ, διότι θέλομεν νὰ θέσωμεν ὅρια ἐκεῖ ὅπου δὲν πρέπει νὰ τεθοῦν. Δὲν ἀρκοῦν 60 στρέμματα, ἑπομένως δὲν συμφωνῶ οὔτε μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ οὔτε μὲ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ πολὺ ὀλιγώτερον μὲ τὴν τοῦ κ. Μιχαλοπούλου, ὅστις περιορίζει εἰς 20 στρέμματα. Μὰ παίζομεν ἢ σπουδαιολογοῦμεν φρονοῦντες ὅτι 20 στρέμματα εἶναι ἀρκετὰ νὰ θρέψουν μίαν οἰκογένειαν; ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ διανεμηθῇ ἡ γῆ, τὸ ἐννοῶ, διότι τότε ὅλοι εἴχομεν ἴσον δικαίωμα, καὶ ἑπομένως βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφίσωμεν, οἱ εὐτυχήσαντες νὰ ἔχουν γαίας ἐθνικὰς εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἐκεῖνοι νὰ τὰς λάβουν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ διανείμωμεν τὴν γῆν, πρόκειται νὰ πληρώσωμεν τὸ τίμημα. Διατὶ λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἀποκλειστικότης, αὐτὸς ὁ περιορισμός; αὐτοὶ κατέβαλον ἔξοδα μέχρι τοῦδε διὰ τὴν ἐκχέρσωσιν. Δὲν θὰ βελτιώσωμεν, θὰ χειροτερεύσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτῆς τῆς τάξεως ἡ ὁποία πάσχει περισσότερον ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας, διότι ἐπιβαρύνεται μὲ πολλὰ βάρη. Ἑπομένως προτείνω, ἐὰν ὄχι τὸ ἀπεριόριστον, ἀντὶ 60 στρεμμάτων, 100 στρέμματα ξηρικὰ καὶ ἑπομένως 50 ποτιστικά.

§226ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, διὰ νὰ συμβιβάσω τοὺς μὲν, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὰ 100 στρέμματα, τοὺς δὲ, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὰ 20, βιάζομαι νὰ συνταχθῶ μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πράγματι παίρνει ἕνα μόνον ὅρον καί, ἄν τινες δυσαρεστῶνται ἢ καὶ νομίζουν, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἔκαμε χάριν εἰς τοὺς κατόχους, λέγω, καθὼς ὁ προλαλήσας βουλευτὴς Μεσηνίας εἶπεν, ὅτι ὅσοι ἐπολέμουν, ἐπολέμουν μόνον καὶ μόνον ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν νὰ μὴ χάσουν τὴν ἰδιοκτησίαν των. Ἐπῆγαν καὶ ἰδιοκτῆται εἰς τὸ Μεσολόγγιον εἰς τὸ 1821, ἐπῆγαν ὅμως καὶ ἄλλοι, καὶ πρῶτος ἐσκοτώθη εἰς τὸ Περαχῶρι ἕνας Ἀνδρέας, τοῦ ὁποίου τὰ παιδιὰ καλλιεργοῦν ἐθνικὴν γῆν καὶ δὲν ἔχουν τόπον νὰ ταφοῦν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸν κ. Ταμπακόπουλον, ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὴν ἀρχὴν τῆς δημοπρασίας....

§227ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον δημοπρασίαν, ἀλλὰ δι’ ἐκτιμήσεως.

§228ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κύριον Ταμπακόπουλον, ὅτι συμπατριῶταί του ἐπῆραν πολλὰ στρέμματα, καὶ δὲν ἀνταμείβωνται ἀναλόγως τῆς ἐργασίας καὶ τὴν ἐγκατέλειψαν, οἱ ἄλλοι ὅμως δουλεύουν ἀκόμη ἐθνικὴν γῆν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐθυσίασαν καὶ ζῶα καὶ κόπους. Λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον σοφῶς ἐθεώρησε ν’ ἀφεθῇ δι’ ἐκτιμήσεως, διὰ νὰ λείψῃ ὁ τρόπος τῆς παραχωρήσεως ἐπὶ χρημάτων· διότι τὰ χρήματα δὲν θὰ κάμουν ἄλλο, παρὰ νὰ βιάσουν τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἔλθουν εἰς τὸν πλειστηριασμόν.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος.

§230ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτιμᾶται ὁ ὑπουργός.

§232ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί;

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμόν.

§234ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναται ἀκόμη νὰ ἐννοήσῃ, εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας κ. Μιχαλόπουλος, ἐὰν ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν εἶναι νὰ παραχωρήσωμεν τὴν γῆν εἰς τοὺς κατόχους, ἢ νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς ὅλους τοὺς πολίτας Ἕλληνας ν’ ἀποκτήσουν ἐθνικὴν γῆν. Ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι κυρίως ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν τὴν γῆν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον, διότι τὸ δημόσιον εἶναι καὶ κάκιστος ἰδιοκτήτης, καὶ ἐνόσῳ διατηρεῖ τὴν γῆν αὐτὴν εἰς τὴν ἐξουσίαν του, διαρπάζεται ἀπὸ τὸν ἕνα καὶ ἀπὸ τὸν ἄλλον. Δὲν ἀρκεῖ δὲ τοῦτο, κύριοι, ἀλλ’ ἐνόσῳ ἡ γῆ μένει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν κατέχουν καὶ τὴν καλλιεργοῦν, δὲν δύνανται νὰ τὴν βελτιώσουν, ὑποχρεωμένοι δὲ ὄντες νὰ πληρόνουν τὸ τέταρτον τῶν παραγομένων καρπῶν εἰς τὸ δημόσιον λόγῳ ἐγγείου φόρου καὶ δικαιωμάτων ἐπικαρπίας, δὲν δύνανται ν’ αὐξήσουν τὴν παραγωγήν, οὔτε νὰ καταβάλουν κεφάλαια καὶ ἐργασίαν. Ὁ κύριος λοιπὸν σκοπὸς εἶναι ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν τὴν ἐθνικὴν γῆν καὶ κάμωμεν νὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν καταστήσουν μᾶλλον παραγωγικὴν πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας. Ἐὰν ἡ γῆ, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, ἦτο ἐλευθέρα, δὲν κατείχετο ἀπὸ κανένα, τότε ἦτο πολὺ εὔκολος ἡ διάθεσις, καὶ δὲν εἴχομεν νὰ συλλογισθῶμεν τίποτε, ἠδυνάμεθα νὰ τὴν ἐκθέσωμεν εἰς δημοπρασίαν καὶ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς ὅντινα ἤθελε προσφέρει μεγαλειτέραν τιμὴν ἢ νὰ τὴν μοιράσωμεν μεταξὺ μας κατ’ ἴσην μερίδα, ἀδιαφοροῦντες ἐὰν ἡ μερὶς ἑκάστου ἦναι μικρὰ ἢ μεγάλη. Ἀλλὰ σήμερον ἡ γῆ αὕτη δὲν εἶναι ἐλευθέρα· κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος κατέχεται ἀπὸ γεωργοὺς, οἱ ὁποῖοι τὴν καλλιεργοῦν, εἰς τοὺς ὁποίους χρησιμεύει ὡς βάσις τῆς βιομηχανίας των, καὶ οἱ ὁποῖοι ἄνευ τῆς γῆς ταύτης δὲν δύνανται νὰ ζήσουν, διότι θὰ μένουν ἄνευ ἔργου. Τούτου δοθέντος ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε δίκαιον οὔτε δυνατὸν ἀκόμη, νὰ ἐξώσωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται ἄνευ τῆς γῆς νὰ ὑπάρξουν, εἰς τοὺς ὁποίους χρησιμεύει ὡς βάσις τοῦ ἔργου των, διὰ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἕως τώρα δὲν ἔδειξαν τοὐλάχιστον τὴν διάθεσιν, ὅτι θέλουν νὰ ἀσπασθοῦν τὸ γεωργικὸν ἐπάγγελμα καὶ νὰ γείνουν καὶ αὐτοὶ γεωργοί· μὴ νομίσητε δὲ ὅτι ὅλη ἡ ἐθνικὴ γῆ κατέχεται καὶ καλλιεργεῖται· ὑπάρχει καὶ πολλὴ ἀκαλλιέργητος, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν θέλει, διότι οἱ μὴ γεωργοὶ εὑρίσκουν συμφέρον νὰ ἐπιδίδωνται εἰς ἄλλα ἔργα, νὰ κατοικοῦν εἰς ἄλλους τόπους, ὅπου ἐθνικαὶ γαῖαι δὲν ὑπάρχουν, καὶ ἀφίνουν τὴν γῆν ἐγκαταλελειμμένην Ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι ἡ γῆ πρέπει κατὰ πρῶτον λόγον νὰ δοθῇ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν κατέχουν καὶ τὴν καλλιεργοῦν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πολλοὶ ἐκ τῶν γεωργῶν κατέχουν μεγάλας ἐκτάσεις, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ καλλιεργοῦν πάντοτε, καὶ τὰς ἀφίνουν ἀκαλλιεργήτους πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας, διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν ἦτο δίκαιον, ἀφοῦ παρεδέχθημεν τὸ μέτρον τῆς κατ’ ἐκτίμησιν παραχωρήσεως, νὰ δώσωμεν εἰς ἕκαστον γεωργὸν ὅλην τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν συμβαίνει νὰ κατέχῃ, διότι ἐὰν ἐκάμνομεν τοῦτο, ἠθέλαμεν ἴσως ἀδικήσει ἄλλους Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἀφοῦ βλέπουν, ὅτι τὸ δημόσιον ἀπεφάσισε νὰ παραχωρήσῃ τὴν γῆν κατ’ ἐκτίμησιν, νὰ θελήσουν καὶ αὐτοὶ νὰ ὠφεληθοῦν ἀπὸ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ νόμου καὶ νὰ ζητήσουν νὰ ἀποκατασταθοῦν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐστοχάσθημεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιορίσωμεν τὴν παραχωρητέαν εἰς ἕκαστον γεωργὸν ἔκτασιν καὶ τῷ ἀφήσωμεν τόσην μόνον ἔκτασιν, ὅση τοῦ ἀρκεῖ διὰ νὰ δύναται νὰ ἦναι γεωργός, καὶ νὰ διατρέφῃ τὴν οἰκογένειάν του· ὡς τοιαύτην δὲ ἐθεωρήσαμεν τὰ 60 στρέμματα, ἅτινα καθ’ ἡμᾶς εἶναι δίκαιος μέσος ὅρος διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν. Ἐὰν ἡ βουλὴ νομίζῃ ὅτι εἶναι πολλὰ, δύναται νὰ τὰ περιορίσῃ εἰς ὀλιγώτερα, ἐπίσης δύναται νὰ τὰ αὐξήσῃ, ἐὰν τὰ νομίζῃ ὀλίγα, ἀλλ’ οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο φαίνεται δίκαιον.

§235ΤΙΝΕΣ. Ὅπως ἔχει.

§236ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ταμπακόπουλος ἔκαμε μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία δὲν ἐνοήθη, καθὼς παρετήρησα, ἀρκούντως ἀπὸ πολλούς· ὁ κ. Ταμπακόπουλος ἐπρότεινε νὰ μὴ ὁρισθῇ ὁ μεγαλείτερος ὅρος τῆς παραχωρητέας ἐκτάσεως εἰς στρέμματα, ἀλλ’ εἰς χρήματα, δηλαδὴ νὰ μὴ εἴπωμεν ὅτι ἕκαστος γεωργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ μέχρι 60 στρεμμάτων, ἀλλὰ γῆν ἀξίας μέχρι 3,000 δραχμῶν, καὶ τοῦτο εἶπεν ὁ κ. Ταμπακόπουλος ἀναχωρῶν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὅλαι αἱ γαῖαι δὲν ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν, καὶ ἐὰν παραδεχθῶμεν ἔκτασιν θὰ συμβῇ τὸ ἄτοπον νὰ λάβῃ ἄλλος μὲν γεωργὸς γῆν 500 ἢ 1000 δραχ. καὶ ἄλλος 4 ἢ 5,000 δραχμῶν· εὑρίσκει ἑπομένως δικαιότερον νὰ προσδιορισθῇ ὁ ἀνώτερος ὅρος εἰς χρήματα καὶ ὄχι εἰς ἔκτασιν. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ταμπακοπούλου ἤθελεν εἶσθαι ἀποδεκτὴ καὶ ἀρκετὰ δικαιολογημένη, ἐὰν τὴν τιμὴν τῶν γαιῶν καὶ τῶν κτημάτων ἐκανόνιζε πάντοτε ἡ παραγωγικὴ αὐτῶν δύναμις, καὶ ἐὰν ἤμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ γῆ ἡ ὁποία τιμᾶται 100 δραχμὰς ἔχει τῳόντι μεγαλειτέραν παραγωγικὴν δύναμιν ἀπὸ τὴν γῆν ἡ ὁποία θέλει ἐκτιμηθῆ ἀντὶ 20 ἢ 30 δραχμῶν. Τότε βεβαίως ἡ πρότασις τοῦ κ. Ταμπακοπούλου ἤθελεν εἶσθαι πολὺ δικαιολογημένη. Ἀλλὰ τὴν τιμὴν τῶν γαιῶν δὲν προσδιορίζει μόνη ἡ παραγωγικὴ δύναμις, τὴν κανονίζουν καὶ πολλαὶ ἐπιτόπιοι περιστάσεις, καὶ πολλάκις γῆ, τῆς ὁποίας ἡ παραγωγικὴ δύναμις εἶναι ἐλαχίστη, ἐπειδὴ εὑρίσκεται εἰς χωρίον ἢ πόλιν, ὅπου ἡ ἔκτασις τῶν γαιῶν εἶναι περιωρισμένη, ἔχει πολὺ μεγαλειτέραν ἀξίαν ἀπὸ ἄλλην γῆν διπλασίας παραγωγικῆς δυνάμεως. Ἐὰν λοιπὸν προσδιορίσωμεν ἀντὶ ἐκτάσεως ἀξίαν γῆς, τότε θέλομεν ἀδικήσει διττῶς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς χωρία, ὅσων αἱ γαῖαι ἔχουν, ὡς ἐκ τῆς ὀλιγότητος αὐτῶν, μεγάλην ἀξίαν· διότι ὄχι μόνον θὰ τὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ πληρώσῃ τὰς γαίας εἰς μεγάλην τιμὴν, ἀλλὰ θέλομεν τοῦ ἀφαιρέσει καὶ τὴν ἔκτασιν, ἡ ὁποία τοῦ εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία διὰ νὰ ζήσῃ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ταμπακόπουλος δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν προτείνει. Εἶπόν τινες, ὅτι ἡ ἔκφρασις «αἱ ποτιστικαὶ λογίζονται ἀντί ξηρικῶν διπλασίας ἐκτάσεως» εἶναι κάπως ἀσαφὴς καὶ ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον, ἐὰν ἐλέγομεν ὅτι ὁ μέγιστος ὅρος ὁρίζεται εἰς 60 στρέμματα ξηρικῶν ἢ 30 ποτιστικῆς γῆς. Καὶ ἐγὼ ἐσκέφθην, ὅταν συνέταττον τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἡ ἔκφρασις αὕτη εἶναι προτιμοτέρα, ἀλλ’ ἔλαβον συγχρόνως ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐνδέχεται καὶ εἷς χωρικὸς νὰ κατέχῃ γαίας ξηρικὰς καὶ ποτιστικὰς, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ παρὰ ἢ τὰς μὲν ἢ τὰς δὲ, διὰ τοῦτο μετέβαλον τὴν ἔκφρασιν αὐτὴν ὅπως ὑπάρχει καὶ ἑπομένως, ἐὰν τύχῃ ἕνας νὰ κατέχῃ 40 στρέμματα ξηρικὰ καὶ 10 ποτιστικὰ, ἐπειδὴ τὰ 10 λογίζονται διπλάσια, θὰ ἔχῃ 60.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος.

§238ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμῳ ὅπως μὴ παρεξηγηθῶ ἀπὸ τὸν κ. Κεχαγιᾶν· πρῶτον εἶναι πλάνη, ὅτι τὴν ἐθνικὴν γῆν κατέχουν οἱ γεωργοί· καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν πλάνην ἀναχωροῦντες δημιουργοῦμεν μύρια ἄτοπα, καὶ διὰ τοῦτο ἀκόμη ἐγὼ εἶπον ὅτι, ἐὰν πρόκηται ἡ γῆ αὕτη νὰ ἐκποιηθῇ εἰς βάρος τῶν κατόχων καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν οὔτε ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, οὔτε ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν τὴν κατέχουν οἱ γεωργοὶ, τοὐναντίον μάλιστα ἡ γεωργικὴ τάξις ἐξεβλήθη παντὸς δικαιώματος, πολλάκις μάλιστα καὶ διὰ τῆς βίας, ἡ δὲ γῆ συνεκεντρώθη εἰς τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας καὶ σήμερον τὴν κατέχουν οἱ μὴ γεωργοὶ, τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, διὰ τοῦτο, ἐὰν πρόκηται νὰ κάμωμεν, ὅπως λέγομεν, τοὺς γεωργοὺς γεωργούς, τότε πρέπει νὰ γείνῃ μικρὸς ὁ προσδιορισμὸς τῆς ἐκτάσεως καὶ νὰ συμμεθέξουν αὐτοί, περὶ τῶν ὁποίων ἐγὼ φροντίζω. Ἡ γῆ ἡρπάγη, ἐδόθη πολλάκις ὡς ἀντάλλαγμα διὰ τὰς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἐκδουλεύσεις, συνεκεντρώθη εἰς τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας, τὰς ὁποίας ἔχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἐξ ἐπαγγέλματος γεωργοί, καὶ δὲν ἠξεύρω μάλιστα, ἐὰν τὴν χρησιμοποιοῦν, ἐνῷ ἔχουν ἑξακοσαριαῖς στρεμμάτων. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι θέλω νὰ διαλύσω αὐτὴν τὴν πλάνην.

§239ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις, ἀναπτύξας καὶ ἐξηγήσας τὴν πρότασίν μου, ἀπέδειξε μετὰ πολλῆς τῆς εὐκολίας, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἠλείας δὲν ἐνόησεν αὐτὴν καὶ ἄλλως παρεξήγησε καὶ ὑπέθεσεν ὅτι ἐγὼ προτείνω τὸ σύστημα τῆς δημοπρασίας. Τὸν εὐχαριστῶ προσέτι, ὅτι εἶπεν (διάλογοι πέριξ τοῦ ἀγορεύοντος). Κύριε πρόεδρε, ἔχομεν ἀκρόασιν ἢ ὄχι; Μὲ διακόπτουν ἀπ’ ἐδῶ.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε ἀπὸ τὸ βῆμα. Ἡσυχία, κύριοι!

§241ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος, κύριε Ταμπακόπουλε!

§242ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἔλθω ἀπὸ τοῦ βήματος, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ εἴπω περισσότερα (διάλογοι). Εὐχαριστῶ ἐπίσης τὸν κ. ὑπουργόν, διότι ἐξετίμησε δεόντως τὴν πρότασιν μου· ἀλλὰ σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ τὴν παραδεχθῇ, ἐνῷ τὴν εὑρίσκει ὀρθὴν καὶ βάσιμον, διότι ἡ ἀξία τῶν γαιῶν δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ μόνης τῆς δυναμικῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλα περιστατικά. Καὶ ἐγὼ τὸν διαβεβαιῶ ὅτι ἤθελον παραδεχθῆ τὴν ἰδέαν του, ἂν τὸ δύσκολον αὐτὸ εἴχετο ἀληθείας καὶ βασιμότητος. Τὸ νομοσχέδιον, κύριε Πρόεδρε, ἐξοστρακίζει τὴν δημοπρασίαν, ἥτις διὰ τοῦ ἐπιζητήτου ἐξογκόνει τὴν τιμὴν καὶ εἰσάγει τὴν ἐκτίμησιν, ἥτις θέλει ἔχει ὑπ’ ὄψιν της μόνην τὴν δυναμικὴν παραγωγήν, ἐκτὸς ἂν σύστημα κυβερνητικόν, ἐπιδιῶκον τὴν αὔξησιν τῆς ἀξίας, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποδίδω εἰς τὸν παρόντα ὑπουργὸν (ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι κατόπιν ἕνας ἄλλος) δύναται νὰ ὑποτεθῇ ὅτι θέλει ἐπηρεάσει τὸ πνεῦμα τῆς κυβερνήσεως διὰ ν’ ἀπογυμνώσῃ τὸν κάτοχον· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ σύστημα, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θέλει λάβει χώραν, θέλει εἶσθαι εἷς τραγέλαφος, διότι δὲν δύναταί τις νὰ συλλέξῃ χρήματα ὅταν δὲν ὑπάρχουν. (Ἐγείρονταί τινες ὅπως ἀναχωρήσωσι).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἀναχωρῆτε, κύριοι, ὑπομείνατε ὀλίγον ἀκόμη νὰ τελειώσωμεν (θόρυβος).

§244ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, αὐτὴν τὴν στιγμὴν μίαν ἐσφαλμένην γνώμην ἑνὸς οἰκονομολόγου κράτους τινος τῆς Γερμανίας. Εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ ὑπῆρχεν ἀνάγκη χρημάτων (διάλογοι, θόρυβος) ὑπῆρχεν ἔλλειψις προσόδων ἀποχρωσῶν.

§245ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σὲ ἀκούομεν, σύρε εἰς τὸ βῆμα.

§246ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βάλετε ἀκουστικὰς σάλπιγγας. (γέλως). Ἐνόμισε λοιπὸν ὅτι ἠδύνατο νὰ αὐξήσῃ τὰς προσόδους, ἂν ηὔξανε τὸν τελωνιακὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν κηρίων, διότι δὲν ἔχουν ἔλαιον ἐκεῖ, καὶ οἱ ἐργάται ἐργάζονται μὲ κηρία, καὶ ἔκαμε τὸν λογαριασμόν, ἐνῷ ἐλάμβανεν 60 φράγκα καθ’ ἑκάστην λ. χ. ἂν διπλασιάσῃ τὸν φόρον, θὰ λάβῃ 120· ἀλλ’ ἔχασε καὶ τὰ 60, διότι οἱ ἐργάται ἔκαμαν λογαριασμὸν πόσον ἐργάζονται τὴν νύκτα, πόσα δαπανοῦν, καὶ εὗρον ὅτι ἡ διαφορὰ εἶναι μικρὰ μεταξὺ τῆς ὠφελείας καὶ τῆς δαπάνης, καὶ ἑπομένως εἶπον νὰ ἐργάζωνται καλλίτερα τὴν ἡμέραν. Λοιπὸν ὁ φόβος ὅτι θέλει ὑπερτιμηθῆ, εἶναι ἐναντίον τῆς βάσεως τοῦ Νομοσχεδίου, διότι ὁ ὑπουργὸς ἔχει τὴν ἐπιτροπὴν ἐδικήν του, τοὺς ὑπαλλήλους του, ἂς τοὺς διατάξῃ νὰ μὴ λάβουν τὸ ἐπιζήτητον ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ τὴν παραγωγήν.

§247ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Πῶς ἠμπορῶ νὰ τὸ κάμω αὐτό!! (διάλογοι).

§248ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλετε δυνάμει τοῦ ψηφιζομένου νόμου νὰ δώσητε αὐτοῖς νὰ κρίνωσιν ὅτι μόνη ἡ δυναμικὴ παραγωγὴ εἶναι ἀντικείμενον τῆς ἐκτιμήσεως.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δανόπουλος.

§250ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, καὶ παρακαλῶ τὴν βουλὴν νὰ μὲ ἀκροασθῇ. Ἂν τὴν στιγμὴν αὐτὴν καλῶς ἐννοῶ τὴν φυσιογνωμίαν τῆς βουλῆς, ἤρχισε ν’ ἀποκλίνῃ εἰς τὴν ἰδέαν ὅτι κάμνει θυσίαν ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἀντὶ νὰ μεταμελῆται, διότι ἐπὶ τοσοῦτον ἐβράδυνε νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῆς τῆς τάξεως. Ὁ εἷς λέγει θὰ πάρῃ τόσα μία οἰκογένεια καὶ ὁ ἄλλος τόσα. Ἂν πάρῃ ἕκαστος μίαν ὡρισμένην ἔκτασιν καὶ λογαριάση τί δαπάνη ἀπαιτεῖται, ποῖα κεφάλαια θὰ καταβληθοῦν καὶ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς κακοτυχίας, θέλει μάθει ὅτι μετὰ λύπης του ἐξακολουθεῖ ὁ γεωργὸς νὰ ἐργάζηται, διότι τί ἄλλο ἔχει νὰ κάμῃ; θέλει μάθει ὅτι ἐξοδεύει 100 καὶ παίρνει 50· ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ νὰ ἐργάζηται, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ἔργον του. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος λέγει ὅτι ἕνας, ὅστις ἔχει 10 τέκνα θὰ πάρῃ 1,000 στρέμματα.

§251ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν ἰδέαν σας, νὰ δοθοῦν εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν· ἀλλὰ δὲν δίδονται εἰς αὐτήν.

§252ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν, κύριοι βουλευταί, δὲν θέλωμεν νὰ παίζωμεν, ἀλλὰ νὰ ἔλθωμεν ἀρωγοὶ αὐτῆς τῆς τάξεως, ἥτις εἶναι ἡ βάσις τῆς ἐπικρατείας, πρέπει νὰ ἤμεθα μέχρι γεναιότητος μεταδοτικοὶ καὶ ἐξετάσωμεν ὁποίας πικρίας ἔχει καὶ ποσάκις ὑψώθησαν φωναὶ ἐδῶ περὶ τῶν παθημάτων τῆς τάξεως αὐτῆς· ἀλλ’ εἶναι ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα δὲν θεραπεύονται, εἶναι ἄπορον πῶς ἐγείρονται φωναὶ ὅτι γίνεται θυσία ἀπὸ τὸ ἔθνος, διότι εἶναι ἡ γῆ ἐθνική. Καὶ τί ἄλλο εἶναι αὐτὴ ἡ γῆ παρὰ ἐκείνη τὴν ὁποίαν ἠλευθέρωσαν οἱ πατέρες των; Λοιπὸν εἰς αὐτοὺς ἀνήκει καὶ ὄχι εἰς ἡμᾶς. Λέγουν ὅτι παραχωροῦν ἑξήκοντα στρέμματα· ὅστις καλλιεργεῖ γαίας δύναται νὰ ὁμολογήσῃ ἂν εἶναι ἀποκατάστασις τῆς γεωργικῆς τάξεως αὐτή. Πολλαὶ γαῖαι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν σπείρονται κατ’ ἔτος, ἀλλὰ κατὰ τριετίαν διὰ νὰ ἀποκτήσωσι δυνάμεις, διότι τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας εἶναι εἰς τὴν νηπιότητά των, διότι ἡ συγκοινωνία δὲν ὑπάρχει· θέλετε τὴν γεωργίαν νὰ ὑπάρχῃ; δώσατε τὰ μέσα διὰ νὰ ὑπάρχῃ. Τὰ 60 στρέμματα εἶναι μόνον 20, διότι τὸ πρῶτον ἔτος τὰ καλλιεργοῦν, καὶ τὸ ἄλλο μένουν χέρσοι αἱ γαῖαι διὰ νὰ ἀποκτήσουν δυνάμεις. Δὲν εἶναι λοιπὸν αὐτὴ ἡ δόσις δικαία, ἀλλ’ εἶναι ἡ πλέον ἄδικος. Εἶχε λοιπὸν πολὺ δίκαιον ὁ κ. Κεχαγιᾶς λέγων ὅτι τὰ 60 στρέμματα εἶναι πολλὰ ὀλίγα. Ἀλλὰ μία ἄλλη ἐλπὶς μένει, ὅπου εἶπεν ὁ ὑπουργός, ὅτι ὅσαι περισσεύσουν θὰ διατεθοῦν. Καὶ τριπλάσιοι, κύριοι, θὰ περισσεύσουν, διότι πολλοὶ ἀπὸ ἡμᾶς δὲν θὰ πάρωμεν. Αἱ γαῖαι λοιπὸν θὰ περισσεύσουν καὶ πρέπει νὰ τὰς δώσωμεν εἰς αὐτοὺς τοὺς γεωργοὺς διὰ νὰ τὰς καλλιεργήσουν καὶ μᾶς δώσουν τοὺς φόρους. Ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα λοιπὸν παρακαλῶ τὴν βουλὴν νὰ αὐξήσῃ τὸ παραχωρητέον ποσὸν καὶ μάλιστα, ὅταν ἐρχώμεθα κατόπιν τοῦ νόμου περὶ φυτειῶν νὰ ψηφίσωμεν καὶ αὐτόν, θέλετε ἴδει ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κενώσωμεν τὰ ἰδιωτικὰ βαλάντια ἀπέναντι τοῦ γεωργοῦ (διάλογοι θορυβώδεις).

§253ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἕκαστος γεωργὸς πρέπει νὰ ἔχῃ 30 καδδῶν, ὅπου λέμε 60 στρέμματα· ἀλλὰ δὲν τὰ λογαριάζει βασιλικά, ἀλλὰ τοπικά, ὅ ἐστὶ γίνονται μόνον 40 τοπικά. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι λείπουν 20· ἄρα πρέπει νὰ ἔχῃ 80 βασιλικὰ ἵνα ἦναι 60 τοπικά. Ἀπὸ δὲ τὸν γεωργὸν τῆς ποτιστικῆς γῆς τοῦ λείπουν 40 διότι καὶ αὐτὸς θέλει 15 καδδῶν ὅπου φέρουσι στρέμματα 30 τοπικὰ διὰ καλαμπόκι, καὶ 30 διὰ σιτάρι, ὥστε λέγομεν 60. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὴν μὲν τάξιν τῶν ποτιστικῶν τὴν καταιβάζομεν πολύ, καὶ τοὺς στεροῦμεν τὴν γῆν, τῶν δὲ ξηρικῶν τοὺς ἀφαιροῦμεν 20 στρέμματα. Διὰ τοῦτο λέγω λοιπὸν ὅτι πρέπει ὀλίγον νὰ τὸ αὐγατίσωμεν· διότι μόνον μὲ τὰ 60 τὰ ξηρικὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ διατηρηθῇ, ὥστε νὰ γείνουν 80 βασιλικά· τί πειράζει νὰ λάβῃ ἕκαστος 80 ξηρικὰ καὶ 60 ποτιστικά; (θόρυβος)

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς.

§255ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά, κύριε πρόεδρε.

§256ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε! ὅλοι ἀναγνωρίζουν ὅτι εἶναι ὀλίγον τὸ ποσὸν τῶν 60 στρεμμάτων, καὶ χαίρομαι διότι ἀντιπρόσωποι ἐπαρχιῶν εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει ἡ γεωργία καὶ ἐθνικαὶ γαῖαι τὸ λέγουν. Διότι οὔτε ἐγὼ, οὔτε οἱ συμπολῖται μου ἔχουν γαίας ἐθνικάς· ἀσήμαντον μέρος ἔχουν. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὔτε σπιθαμὴν γῆς· τοῦτο τὸ λέγω διὰ τὸν κ. Μιχαλόπουλον ὅστις εἶπεν ὅτι ἄλλοι ἔχουν 600 στρέμματα. Χαίρομαι, διότι ἀντιπρόσωποι ἐπαρχιῶν εἰδήμονες εὑρίσκουν τὸ ποσὸν αὐτὸ περιωρισμένον· ἀλλὰ τινὲς τῶν κυρίων βουλευτῶν εὑρίσκουν τὴν θεραπείαν ἀνεπαρκῆ, διότι λέγουν ὅτι θὰ βάλουν τὰ τέκνα καὶ τοὺς συγγενεῖς των νὰ δηλώσωσιν ἓν μέρος τῆς γῆς τὸ ὁποῖον κατέχει ὁ πατήρ των, ἀλλὰ δὲν συλλογίζονται οἱ κύριοι, ὅτι θὰ ἀνοίξῃ εἷς ἀγὼν πολλῶν διενέξεων, διότι ὁ γείτων θὰ διϊσχυρισθῇ ὅτι ἡ κατοχὴ ἀνήκει εἰς τὸν πατέρα, ἑπομένως θὰ εἴπῃ ὅτι θέλω νὰ λάβω καὶ ἐγὼ μέρος καὶ οὕτω θὰ γείνουν πολλαὶ δίκαι· καὶ τὸ χειρότερον, φοβοῦμαι ὅτι θὰ ναυαγήσῃ ὁ νόμος, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, θὰ μεταχειρισθοῦν ἐξ αἰτίας τοῦ περιορισμοῦ εἰκονικὰ μέσα νὰ πάρουν περισοτέραν ἔκτασιν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν τῶν μέσων θὰ γεννηθοῦν πολλὰ παράπονα καὶ δίκαι. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι εἶναι πολὺ πικρὸν ἕνας ὅστις κατέβαλε πολλὰς δαπάνας διὰ νὰ καταλάβῃ 10 στρέμματα, νὰ ἔλθῃ νὰ τὰ πάρῃ ὁ γείτων του. Εἶναι καλόν, ἐπειδὴ δὲν πρόκειται οὔτε τὸ δημόσιον νὰ ζημιωθῇ, οὔτε οἱ πολῖται, ἀλλὰ νὰ ληφθῇ μέριμνα διὰ τὴν γεωργικὴν αὐτὴν τάξιν, εἶναι καλὸν νὰ μὴ δείξωμεν πνεῦμα περιορισμοῦ τὸ ὁποῖον θὰ βλάψῃ καὶ τὸ δημόσιον καὶ τὴν γεωργίαν· ἑπομένως ἐπιμένω εἰς τὰ 100 στρέμματα ξηρικῆς καὶ 50 ποτιστικῆς, διότι, ὅπως παρετήρησα, τὸ ἥμισυ καλλιεργοῦν κατ’ ἔτος, τοὐτέστι 50 ξηρικὰ καὶ 25 ποτιστικά.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατριβάνος.

§258ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας τοῦ κ. Κεχαγιᾶ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους καὶ διὰ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ κ. Δανόπουλος, διότι, ὅταν παραδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τότε θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν μένει νὰ καλλιεργήσῃ ὁ γεωργὸς παρὰ 30 στρέμματα ξηρικὰ καὶ 15 ποτιστικά· ἑπομένως εἶναι ἀδύνατον ὁ γεωργὸς νὰ ζήσῃ μὲ τὴν πρόσοδον αὐτῶν τῶν γαιῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτου φρονῶ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι καὶ κάπως ἄδικος διὰ τοὺς γεωργούς, διότι ὑπῆρξε καὶ ὁ νόμος τοῦ 1863 κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἠδύναντο οἱ κάτοχοι φαλαγγιτικῶν, κρητικῶν γραμματίων νὰ πραγματοποιήσωσι τὰ γραμμάτια αὐτὰ ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας κατεῖχον οἱ γεωργοί, καὶ εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἂν δὲν λανθάνωμαι, ὑπάρχει προσδιωρισμένος καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν στρεμμάτων, δηλαδὴ εἶχον δικαίωμα νὰ κατέχουν 60 στρέμματα ξηρικὰ καὶ 40 ποτιστικά. Σήμερον τί ἔρχεσθε νὰ κάμητε; Λέγετε εἰς τὸν γεωργὸν, δὲν σοῦ δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἔχῃς, ἀλλὰ νὰ τὰς πληρώσῃς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, καὶ ἐπειδὴ ἀνεπτύχθη τὸ ζήτημα ἀρκετὰ, φρονῶ ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ κ. Κεχαγιᾶ εἶναι ἡ δικαιοτέρα, διότι ἂν περιορισθῇ εἰς 60 καὶ 30 τότε θὰ δυστυχήσουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, καὶ εἶμαι βεβαιότατος ὅτι εἶναι ἡ τάξις ἐκείνη ἥτις φορολογεῖται, χωρὶς νὰ ἀπολαμβάνῃ τίποτε. Δι’ αὐτὸ εἶμαι ὀπαδὸς τῆς γνώμης τοῦ κ. Κεχαγιᾶ καὶ παρακαλῶ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ μὴ ἀντιταχθῇ, καὶ διὰ τὸν λόγον ὅπου εἶπεν ὁ κ. Δανόπουλος, ὅτι αὐτὰ τὰ στρέμματα δὲν καλλιεργοῦνται κατ’ ἔτος· ἂν ἔχῃ 60 δὲν θὰ καλλιεργήσῃ παρὰ τὰ 30, τὰ δὲ ἄλλα 30 τὸ ἄλλο ἔτος, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ (θόρυβος).

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζίσκος.

§260ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐπικουρικῶς ἔρχομαι καὶ ἐγὼ νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ. Κύριοι. Ὅλοι ἀγαπῶμεν τοὺς γεωργούς, καὶ δὲν δίδω εἰς κανένα τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀγαπᾷ περισσότερον, οὔτε κατώτερος εἶναι κανείς, ἀλλ’ ὅλοι φροντίζομεν καὶ πρέπει νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν περιουσίαν τὴν ἐθνικήν. Τὸ ἂν ᾖναι ἐθνικὴ ἢ ὄχι, τοῦτο εἶναι ἀδιαφιλονείκητον πλέον. Ἀλλά, κύριοι, τὶ σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὶ πιστεύουν ὅλοι; ὅτι θὰ ἔχωμεν διαθεσίμους γαίας· θὰ ἔχωμεν· καὶ τὰς ἔχομεν, διότι δὲν καλλιεργοῦνται ὅλαι αἱ γαῖαι τοῦ κράτους. Κύριοι! ποίους πρέπει νὰ στηρίξωμεν τώρα μεταξὺ τῶν γεωργῶν; διότι ἔχομεν καὶ γεωργοὺς ἐπιμελεῖς καὶ ὀκνηρούς· τί θέλετε τώρα; ποίους νὰ συντρέξωμεν;

§261ΚΕΧΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται.

§262ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὴν ἐργατικὴν τάξιν. Καὶ, κύριοι, λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας αὐτὴν τὴν ἐργατικὴν γεωργικὴν τάξιν. Πρόκειται νὰ βληθῇ εἰς ἐνέργειαν αὐτὸς ὁ νόμος, καὶ ἡ ἐργατικὴ τάξις ἥτις δίδει αὐτοὺς τοὺς φόρους, κύριοι, ἡ ἐργατικὴ τάξις θὰ παρουσιασθῇ καὶ θὰ ζητήσῃ νὰ ὁδηγηθῇ ἀπὸ τὸν νόμον· θὰ ἔλθουν οἱ ὀκνηροὶ καὶ θὰ εἴπουν αὐτὰ θὰ τὰ μοιράσωμεν, καὶ τότε τί κάμνομεν; Κατεστρέψαμεν τὴν γεωργίαν εἰς τὴν βάσιν της· ἀλλὰ, κύριοι, μὴ νομίζητε ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ κύριοι βουλευταὶ, οἵτινες πιστεύουν ὅτι μὲ 30 ποτιστικὰ καὶ 60 ξηρικὰ στρέμματα δύναται νὰ ἔχῃ ὁ γεωργὸς ἀρκετὰς γαίας πρὸς καλλιέργειαν, δὲν ἔχουν τὸ ἄδικον, διότι ἔχουν ὑπ’ ὄψιν τὴν καλλιέργειαν τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος των· ἀλλ’ ἐρωτήσατε καὶ ἐμὲ καὶ τὸν κύριον Γουλιμῆν καὶ τὸν κ. Κεχαγιᾶν καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπὸ ἐπαρχίας σιτοφόρους, τὸ ἐννοῶ, ὅπου δὲν καλλιεργοῦν εἰμὴ σταφιδαμπέλους, περιβόλια μὲ μικρὰν καλλιέργειαν σίτου καὶ ἀραβοσίτου ἠμποροῦν νὰ οἰκονομηθοῦν, ἀλλ’ οἱ τῶν σιτοφόρων ἐπαρχιῶν κάτοικοι εἶναι ἀδύνατον. Λοιπὸν ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ Κεχαγιᾶ χάριν αὐτῆς τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἥτις δίδει καὶ τοὺς φόρους καὶ καλλιεργεῖ τὰς γαίας. Κύριοι! ὅσοι εἶναι γεωργοὶ ἤδη, εἶναι ὅσοι εἶχον τὴν ἐπιθυμίαν, καὶ δὲν εἶναι ὅλοι οἱ γεωργοὶ δυστυχεῖς, εἶναι καὶ γεωργοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν κατάστασιν, διότι καλλιεργοῦν, διότι εἶναι ἐργατικοί· ἀλλ’ οἱ λοιποὶ οἱ ὁποῖοι δυστυχοῦν τῷ ὄντι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν σήμερον, ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι.... Λοιπὸν ὁ νόμος αὐτὸς πιστεύσατε, κύριε ὑπουργὲ, ὅτι δὲν ὑπερασπίζεται τὴν πραγματικὴν γεωργικὴν τάξιν. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, καθόσον εἰς τὰς σιτοφόρους ἐπαρχίας δὲν ἠμπόρει νὰ γείνῃ διαφορετικά.

§263ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε!...

§264ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά!

§265ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Τρεῖς φοραῖς ὡμίλησεν ὁ κ. Δαγρὲς, θέλομεν νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§266ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ὁμιλήσῃ εἷς κατὰ, καὶ κατόπιν ὁμιλεῖτε σεῖς.

§267ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ εἶμαι κατά. Δὲν ἐνόησα, κύριοι, τὴν μέριμνάν σας· ἤθελον σεβασθῆ αὐτὴν, ἤθελον ἐκτιμήσει τὰ ἐπιχειρήματά σας ἐὰν ἐπροσέχετε πῶς νὰ σώσητε τὸν κάτοχον ἐθνικῶν γαιῶν ἀπὸ μίαν τάσιν ἀπληστίας κατὰ τὴν ἐκτίμησιν. Οὐδεὶς δύναται νὰ μοῦ ἀρνηθῇ ὅτι ἀληθὴς γεωργὸς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατέχῃ περισσότερον τῶν 60 στρεμμάτων. Ὁ νόμος δὲν ἦλθε νὰ προστατεύσῃ τὸ πνεῦμα τῆς ἀπληστίας· ἦλθε νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐπιμέλειαν, καὶ τὸν ἀληθῆ γεωργὸν, τὸν ἀσθενῆ καὶ ἀπροστάτευτον, τὸν πράγματι καλλιεργοῦντα προσωπικῶς καὶ διὰ τῆς οἰκογενείας του τὴν γῆν, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, καὶ δὲν θέλω παύσει λέγων, ὅτι ὀφείλετε νὰ κάμητε πᾶσαν θυσίαν πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ἀμφιβόλου, τῆς μὴ ἐχούσης ὅλως διόλου ὕπαρξιν τάξεως, ὅπερ ἔγκειται εἰς τὴν ἐλαφρὰν καὶ δικαίαν ἐκτίμησιν· ἐὰν διὰ τῆς ἐκτιμήσεως ἐξογκώσητε τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, τί τὸν ὠφελεῖ ἡ πολλὴ ἢ ὀλίγη ἔκτασις; (διάλογοι). Λοιπὸν, κύριοι, πρέπει νὰ μείνῃ ὅπως εἶναι εἰς τὸ νομοσχέδιον, τουτέστι μέχρις 60 στρεμμάτων κατ’ ἀνώτατον ὅρον, καὶ τοῦτο ἐξασφαλίζει τὴν ἀληθῆ γεωργικὴν τάξιν, ἀποκλείει δὲ μίαν τάσιν ἀπληστίας, ἄν που ὑπάρχῃ. Ἓν περιστατικὸν σᾶς ἀναφέρω διὰ νὰ ἐννοήσητε ὅτι ἔχω δίκαιον· ὑπάρχουν κάτοχοι γαιῶν ἐκτάσεως πολλῆς, ὄχι πράγματι, ἀλλὰ διανοίᾳ, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν ἐφέτος αὐτὸ τὸ μέρος, μετὰ τρία ἔτη ἀλλοῦ, ἢ ἔκοψαν ἕνα χάνδακα ἐκεῖ, ἀλλοῦ ἔκαμαν ὀλίγην καλλιέργειαν, ἀλλὰ πράγματι δὲν καλλιεργοῦν, οὔτε ἔχουν κανὲν πραγματικὸν δικαίωμα· ὑπάρχουν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἐπαξίως τὴν κατέχουν, ὄχι περισσότερον τῶν 60 στρεμμάτων. Φροντίσατε νὰ ἐλαφρώσητε τοὺς κατόχους εἰς τὴν ἐκτίμησιν καθιστῶντες εὔκολον τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών των, καὶ τότε τοὺς εὐεργετεῖτε, ἄλλως δὲν τοὺς εὐεργετεῖτε.

§268ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἵνα ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, πρέπει νὰ ἐπιβαρυνθῇ εἰς αὐτὸν τὸν βαθμὸν (θόρυβος καὶ διάλογοι).

§269ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Κύριε βουλευτά. Ἤκουσα πολλὰς ἰδέας ῥιπτομένας περὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὸν κ. Κεχαγιᾶν καὶ μὲ τὸν κ. Χατζίσκον. Ἤκουσα παρὰ πολλῶν νὰ λέγουν ὅτι φθάνουν εἴκοσι στρέμματα διὰ νὰ ζήσῃ ἕνας γεωργός· δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ, 60 στρέμματα τὰ ὁποῖα μόνον καὶ μόνον παραχωροῦμεν, οὐ μόνον δὲν φθάνουν νὰ ζήσῃ ἕνας γεωργὸς, ἀλλὰ δὲν φθάνουν οὔτε διὰ δεκαπέντε καλλιεργησίμους ἡμέρας· διότι ἕνας γεωργὸς τὴν ἡμέραν καλλιεργεῖ καὶ πλέον τῶν 3 στρεμμάτων, ὅταν οἱ βόες του ᾖναι καλοί· Ἐὰν τοῦ δώσητε 60 στρέμματα νὰ σπείρῃ διὰ τὴν τροφήν του, μὲ τὶ θὰ θρέψῃ τοὺς βόας του; πλέον τῶν 10 στρεμμάτων θέλει ὁ γεωργὸς κατ’ ἔτος νὰ σπείρῃ διὰ τὰ ζῶά του, τότε τὶ μένει δι’ αὐτὸν; μόνον 25 στρέμματα τὰ ὁποῖα θὰ σπείρῃ μόνον 25 ξάγια· τὶ θὰ πάρῃ τὸ δημόσιον; τὶ θὰ πάρῃ ὁ θεριστὴς; τὶ θὰ πάρῃ αὐτός; Διὰ τοῦτο ἔρχομαι νὰ εἴπω ἕνας γεωργὸς ἔχει δύο παιδία καὶ κατέχει μισὸ ζευγάρι ἐθνικῆς περιουσίας, 120 στρέμματα, διότι τὸ ἕνα ζευγάρι εἶναι 240· τότε ἀπὸ τὰ παιδία του τὸ ἓν θὰ πάρῃ 60 στρέμματα, τὰ ἄλλα ποῖος θὰ τὰ πάρῃ; θὰ τὰ πάρῃ ὁ γείτων; Ἐγὼ δὲν ἔχω οὔτε πιθαμὴν ἐθνικῆς γῆς· λέγω μόνον ταῦτα, διότι πολὺ φοβοῦμαι ὅτι θὰ συμβοῦν δικαστικαὶ ἔριδες, θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν, διότι δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀντιστρατευθῶ κατ’ αὐτοῦ, τὸ ὀλιγώτερον τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ εἶναι νὰ παραδεχθῇ τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν 80 στρεμμάτων, καὶ αὐτὰ δὲν εἶναι ἀρκετά. Ὡς πρὸς τὸν κ. Μιχαλόπουλον δὲ λέγω (ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι καὶ 20 στρέμματα εἶναι ἀρκετὰ) πιθανὸν τοῦτο νὰ γίνεται εἰς τὸν τόπον του, ὅπου εἶναι ὀλίγοι οἱ κάτοικοι. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πρέπει νὰ μοιράσητε τὰς γαίας εἰς τοὺς χωρικοὺς, διότι ἄλλως θὰ ἰδῆτε νὰ τρέξουν νὰ πάρουν τὰ χωράφια ὅλοι οἱ τοκογλύφοι, οἱ δὲ χωρικοὶ θὰ ὑποφέρουν.

§270ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀρίστη· πρόκειται περὶ ἐθνικῶν γαιῶν ἐφ’ ὧν πᾶς πολίτης Ἕλλην ἔχει δικαίωμα, ἐπειδὴ δὲ ὁ ἔμπορος, καὶ ὁ ἰατρὸς, καὶ ὁ δικηγόρος δὲν ἠδύναντο νὰ ἐνασχολοῦνται εἰς τὴν καλλιέργειαν, ἀπεφασίσθη νὰ τὰς λάβωσιν οἱ γεωργοί.

§271ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὅλοι.

§272ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πᾶς πολίτης.

§273ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Μοὶ λέγετε πᾶς πολίτης· ἀλλὰ τότε συζητοῦντες, διατί νὰ ἐπικαλεσθῆτε ὅτι σκοπεύετε νὰ φέρητε ἐνεργητικὴν διάταξιν ὑπὲρ τῶν γεωργῶν; Ἔστω πᾶς πολίτης· θέλω νὰ καταδείξω ὅτι σήμερον διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κεχαγιᾶ δὲν ἔχομεν νὰ βοηθήσωμεν τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἀλλὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν ἰσχυρούς τινας, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ ἔχωσι χιλιάδας στρεμμάτων ἐθνικῆς γῆς· δὲν γνωρίζω δὲ κανένα χωρικὸν ὁ ὁποῖος νὰ κατέχῃ πλείω τῶν 60 στρεμμάτων. Τί λέγει τὸ νομοσχέδιον; Δίδω εἰς πάντα πολίτην κάτοχον γῆς τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ 60 στρέμματα γῆς· δὲν εἶχεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τοῦ τὸ δίδω, διότι δὲν δύναμαι νὰ πράξω ἄλλως δι’ οὓς λόγους ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν· τώρα τὸ περιπλέον τί θὰ τὸ κάμω; τὸ ἐπιφυλάττω δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου νὰ τὸ δώσω ὑπὲρ τῶν ἑτέρων γεωργῶν· διὰ τί νὰ ἔχῃ τὸ προνόμιον εἷς; διότι ἦτο ἰσχυρὸς, διότι ἔτυχε νὰ ἔχῃ ἰσχυροὺς γονεῖς, νὰ ἔχῃ καὶ περισσοτέραν ἔκτασιν στρεμμάτων γῆς; καὶ ὅταν εἷς πολίτης ἔχῃ χιλιάδας στρεμμάτων γῆς, οἱ δὲ ἄλλοι γεωργοὶ διατί νὰ μὴ ἔχουν οὐδὲν στρέμμα. Χάριν τῶν γεωργῶν ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει. Φρονῶ ὅτι ἂν ὑπάρχωσιν ἐπαρχίαι εἰς ἃς δὲν ἀρκοῦσι τὰ 60 στρέμματα, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι ὁ φιλόπονος γεωργὸς θὰ προσκτήσῃ καὶ ἕτερα διὰ τῆς φιλοπονίας του, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ χάριν τινῶν, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ ἔχουν μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ ἔχουν τοὺς χωρικοὺς Εἵλωτας, διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§274Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Κύριοι, δύο λέξεις θὰ εἴπω, διότι παρατηρῶ παρεννόησιν πολὺ μεγάλην, καὶ ἐπειδὴ εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, τουτέστιν ὑπὲρ παραχωρήσεως μεγαλειτέρας ἐκτάσεως, θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι οἱ ἰσχυροὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας κατέχουν χιλιάδας στρεμμάτων· εἶναι τοῦτο πλάνη καὶ ἄγνοια ἐντελὴς τῆς καταστάσεως τῶν ἐπαρχιῶν, διότι οὐδεὶς, τοὐλάχιστον καθόσον ἐγὼ γνωρίζω, οὐδεὶς ὁπωσοῦν εὐκατάστατος, καλλιεργεῖ γαίας ἐθνικὰς καὶ πληρόνει δικαίωμα ἐπικαρπίας· ὁ λαὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατέχει τὴν ἐθνικὴν γῆν, ἤτοι οἱ γεωργοὶ 60 ἢ 70 χιλιάδας. Δὲν πρόκειται νὰ νομιμοποιήσωμεν τὴν κατοχὴν εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἥρπασαν τὰς γαίας, πρόκειται εἰς τοὺς κατόχους οἱ ὁποῖοι σήμερον καλλιεργοῦν αὐτὰς τὰς γαίας νὰ δώσητε μίαν μεγαλειτέραν ἔκτασιν γῆς διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ ζήσουν εὐκολώτερον. Ποῖοι εἶναι οἱ ἰσχυροὶ τῶν ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι κατέχουν 1000 καὶ 500 στρέμματα; Ἐγὼ γνωρίζω πολλὰς ἐπαρχίας, καὶ ὅμως δὲν γνωρίζω κανένα ὁπωσοῦν εὔπορον κάτοχον τοιούτων γαιῶν· καὶ εἶσθε πάντες μάρτυρες τούτου· ὁ καλλιεργῶν τὰς ἐθνικὰς γαίας εἶναι ὁ γεωργικὸς λαός· περὶ τοῦ λαοῦ πρόκειται, δὲν πρόκειται οὔτε περὶ δυνατῶν, οὔτε περὶ ἰσχυρῶν, καὶ ἡ βουλὴ δὲν πρέπει τελείως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς πληροφορίας αὐτάς. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ ἔχει καλῶς.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου κηρύσσεται περαιωμένη. Ἔχομεν δύο τροπολογίας. Ἡ μία εἶναι διὰ 100 στρέμματα, ἡ δὲ διὰ μόνον 80.

§276ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε! Ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς δέχηται τὰ 80 καὶ ἐγὼ παραιτοῦμαι τῶν 100.

§277ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐναπόκειται εἰς τὴν βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλῃ.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῶν 80 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 Μ. Μ.