1864.10.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 347.

Τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1864.

(Τρίτη.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, νὰ συνέρχησθε τὴν 10 ὥραν τοὐλάχιστον, διότι κατήντησεν ἡ συνεδρίασις ν’ ἀρχίζῃ τὴν 1 ὥραν Μ. Μ. παρακαλῶ νὰ ἦσθε πρωϊνότεροι Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἀντιπροέδρων.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Δανηλόπουλος, ὅστις δὲν ὡρκίσθη μέχρι τοῦδε, ζητεῖ νὰ ὁρκισθῇ τώρα.

§6ΠΥΡΛΑΣ. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ὑπογράψῃ τὸ Σύνταγμα. Ἐνταῦθα ὁρκίζεται ὁ πληρεξούσιος Δανηλόπουλος.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μήπως ἐννοεῖ ἡ Συνέλευσις νὰ μένουν εἰς τὴν θέσιν των οἱ πρώην ἀντιπρόεδροι;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§9ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναπτύξω τὴν πρότασίν μου (θόρυβος).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Πετσάλης.

§11ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, Κύριοι, τὴν Συνέλευσιν νὰ μὲ ἀκροασθῇ μετά τινος προσοχῆς καὶ εὐμενείας· ἀνήκω εἰς μερίδα τῆς Συνελεύσεως, καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ ὑπερασπίζωμαι τὰς πεποιθήσεις αὐτῆς, ὁσάκις εἶναι καὶ πεποιθήσεις ἐδικαί μου. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι ἡ πλειονοψηφία ὀφείλει νὰ ᾖναι ἀνεκτικὴ, ὑποφέρουσα τὴν μειονοψηφίαν νὰ ἐκφράζῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τοὺς στοχασμούς της καὶ τὰς πεποιθήσεις, διότι ἄλλως δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρηθῶμεν πληρεξούσιοι. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι ἡ πλειονοψηφία, ἂν ἐμπνέηται ὑπὸ εὐγενῶν ἀρχῶν, ἂν ἐνεργῇ κατὰ συνείδησιν, ὡς ἀποτελοῦσα ὑπερτέραν δύναμιν, ὀφείλει νὰ ᾖναι καὶ μετριωτέρα, διότι ἡ μειονοψηφία, ὡς ἀσθενεστέρα, στενοχωρουμένη ἐνίοτε, δύναται καὶ νὰ παραφέρηται. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ πλειονοψηφία δίδει τὸ νομικὸν κῦρος εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, καθόσον ἀφορᾷ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων, ἀλλὰ δὲν δύναται ν’ ἀναιρῇ τὴν λογικὴν, δὲν δύναται ν’ ἀκυροῖ προηγούμενα ἄλλων συνταγματικῶν ἐθνῶν, ἐν ἑνὶ λόγῳ δὲν δύναται ν’ ἀνατρέψῃ τὴν ἱστορίαν. Ἂν ἡ πλειονοψηφία ἔχῃ τοιαύτην ἰσχὺν, τὴν ὁποίαν ὡς προεῖπον ἀναγνωρίζω καὶ οὐδόλως ἀμφισβητῶ, δὲν ἔχει ὅμως καὶ τὴν νομικὴν ἰσχὺν νὰ γίνῃ δικαστὴς τῶν φρονημάτων, τῶν πεποιθήσεων, τῆς διαγωγῆς τῆς μειονοψηφίας, ἂν αὕτη θέλῃ νὰ διατηρήσῃ τὴν ἀτομικότητά της· ἡ ἀτομικότης μιᾶς μειονοψηφίας εἴτε ὑπὸ πολλῶν συγκειμένη εἴτε ὑπὸ ὀλίγων δὲν διακρίνεται οὔτε εἰς τὰς ἀγορεύσεις, οὔτε εἰς τὰς ψηφοφορίας· μάλιστα παρ’ ἡμῖν, ὅπου ἄνευ σκοποῦ εἰσεχώρησεν ὅμως μία ἔλλειψις ἡ ὁποία ἀποδεικνύεται ἀπὸ τοὺς κανονισμοὺς ἑτέρων ἐθνῶν καὶ ἀπὸ τὸν κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου, διότι δὲν δημοσιεύονται σήμερον ἀμέσως αἱ ψηφοφορίαι. Δὲν διακρίνεται λέγω ἡ ἀτομικότης, διότι οὔτε πάντες ἀγορεύουν, οὔτε τὸ κοινὸν εἶναι ὑποχρεωμένον ν’ ἀναγινώσκῃ τὰ πρακτικὰ, ἵνα μανθάνῃ τὴν διαγωγὴν τῶν πληρεξουσίων· ἄλλως τε δὲν εἶναι γνωστὸν, ἂν οἱ μειονοψηφοῦντες ἐμμένουν εἰς τὰς πεποιθήσεις των. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ὑπάρχει ἁπανταχοῦ ἔθιμον σύγχρονον σχεδὸν μ’ αὐτὴν τὴν γέννησιν τῶν συνταγματικῶν ἰδεῶν, καθότι καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν αὐτὴν, εἰς τὸ Ἀγγλικὸν κοινοβούλιον οἱ λόρδοι οὐχὶ ἀποτελοῦντες μεγάλην μειονοψηφίαν, ἀλλὰ καὶ ἐλαχίστην, δύνανται μετὰ τὴν ψήφισιν ἑνὸς Νόμου νὰ ζητήσωσι νὰ καταχωρίσωσιν ἐντὸς τῶν πρακτικῶν διαμαρτύρησιν. Ἀναγνωρίζεται αὐτοῖς μάλιστα καὶ τὸ δικαίωμα νὰ διευθύνωσιν ἀναφορὰν adresse πρὸς τὴν Βασίλισσαν, παρακαλοῦντες νὰ μὴ κυρώσῃ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ πλειονοψηφία καὶ ὑπογράφονται κάτωθεν αὐτῆς, οἱ διαφωνοῦντες πιστοὶ ὑπήκοοι τῆς Υ. Μ. μέλη τῆς Βουλῆς τῶν λόρδων δεῖνα καὶ δεῖνα, διότι ὡς προεῖπον δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ διατηρηθῇ ἡ ἀτομικότης, ὅταν ὑπάρχωσι πεποιθήσεις ἐσχηματισμέναι ἐπὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐμόρφωσαν ἰσχυρῶς αὐτὰς, ἐκ προηγουμένων, ἐκ τῆς ἱστορίας. Ἐκτὸς αὐτῶν, Κύριοι, τῶν λαμπρῶν παραδειγμάτων, τῶν ὁποίων βρίθει ἡ ἱστορία τοῦ Ἀγγλικοῦ κοινοβουλίου, ἔθνους διακεκριμένου διὰ τὸν σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τὴν ἠθικὴν, ἤθελον ἐρωτήσει, ἂν ὑπάρχῃ που τοῦ κανονισμοῦ διάταξις, ἥτις νὰ ἐμποδίζῃ πληρεξούσιον ὅν τινα δήποτε νὰ ἐκφράζῃ τὰς πεποιθήσεις του καὶ νὰ ζητῇ τὴν καταχώρισιν αὐτῶν εἰς τὰ πρακτικά. Ἂν ᾖναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἕκαστος πληρεξούσιος δύναται, ἐρχόμενος ἀπὸ τοῦ βήματος εἴτε πρὸ τῆς ψηφοφορίας τοῦ νόμου, εἴτε μετὰ τὴν ψηφοφορίαν αὐτοῦ, νὰ ἐκφράζῃ ὁποίαν δήποτε πεποίθησιν, καὶ νὰ ζητῇ νὰ κρατηθῇ σημείωσις ἐν τοῖς πρακτικοῖς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι αὐτὸ, ὅπερ ἔχει δικαίωμα νὰ πράττῃ προφορικῶς, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ πράττῃ ἐγγράφως. Δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, οὔτε πλειονοψηφία, οὔτε μειονοψηφία ἐνώπιον τῶν πεποιθήσεων· ὅλοι εἶναι πληρεξούσιοι ἔχοντες τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἐνώπιον τοῦ νόμου, καὶ μόνον ὡς σᾶς προεῖπον ἡ πλειονοψηφία διακρίνεται καὶ ἀναγνωρίζεται εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν νόμων· αἱ πεποιθήσεις εἶναι κτῆμα ἑκάστου, ἡ διαγωγή του εἶναι κτῆμά του, οὐδεὶς δὲ κέκτηται τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ οἱανδήποτε διευθέτησιν εἰς τὰς πράξεις τοῦ ἑτέρου, διότι τότε δὲν εἴμεθα πλέον πληρεξούσιοι ἐνταῦθα, δὲν εἴμεθα ἀντιπρόσωποι ἐλευθέρου λαοῦ, δὲν ἔχομεν εὐθύνην τῶν πράξεών μας· ἐκτὸς δὲ τούτων εἴμεθα τότε ἠναγκασμένοι νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ ἀξίωμα τοῦτο τὸ μέγα ὑπάρχει μόνον εἰς τὰς λέξεις, οὐχὶ δὲ εἰς τὰ πράγματα. Ἐφθάσαμεν δὲ εἰς ἕνα καιρὸν κατὰ τὸν ὁποῖον οὐχὶ μόνον αἱ πλειονοψηφίαι, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ μειονοψηφίαι εἰσακούονται. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν σεβαστὸς καὶ συνετὸς Βασιλεὺς, ὁ τοῦ Βελγίου, ἀφοῦ οἱ ὑπουργοί του ἐνίκησαν κατὰ τὴν ψήφισιν ἑνὸς νόμου περὶ ἐκπαιδεύσεως, διότι τὸ ζήτημα ἦτο ἀρκετὰ σοβαρὸν εἰς τὸ Βέλγιον, ὁ Βασιλεὺς λέγω αὐτὸς, ἀντὶ νὰ στεφανώσῃ τὴν νίκην τῶν ὑπουργῶν του, διέλυσε τὴν Βουλὴν καὶ δὲν ἐκύρωσε τὸν νόμον. Ὕστερον λοιπὸν, Κύριοι, ἀπὸ τὰ ἱστορικὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω, ὕστερον ἀπ’ αὐτὰς τὰς ἀκαταμαχήτους ἀποδείξεις, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, διατί τινὲς ἐθορύβησαν τόσον καὶ ἐζήτησαν τρόπον τινὰ ἀνοικείως νὰ ἐμποδίσουν τὴν καταχώρισιν μιᾶς πράξεως τόσον ἐννόμου, τόσον δικαιολογημένης εἰς τὰ πρακτικά.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νέαν πρότασιν φέρετε;

§13ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καμμίαν νέαν πρότασιν δὲν φέρω.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε νὰ προτείνητε. Κ. Πετσάλη.

§15ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μ’ ἐμποδίσητε ἀπὸ τοῦ νὰ ὁμιλήσω. Τὰ πρακτικὰ, Κύριοι, δὲν εἶναι προσδιωρισμένα διὰ νὰ δέχωνται τ’ ἀρέσκοντα μόνον τῇ πλειονοψηφίᾳ. Τὰ πρακτικὰ εἶναι προσδιωρισμένα νὰ παραδέχωνται τὰς ἐνεργείας τῆς Συνελεύσεως καὶ ἑνὸς ἑκάστου μέλους αὐτῆς, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀποκλείσῃ τὴν καταχώρισιν ἐντὸς τῶν πρακτικῶν τῆς διαμαρτυρήσεως.

§16ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Αὐτὸ ἀπεφασίσθη.

§17ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ καταχωρισθῇ δὲ ὁλόκληρος, ὁποία συνετάχθη, ὅπως τοῦτο γίνεται καὶ ἀλλαχοῦ· οὐδέποτε βιάζεται ἄνευ συνεπειῶν μειονοψηφία ἀποτελοῦσα ὡς ἔγγιστα τὸ ἥμισυ τῆς συνελεύσεως, δι’ ὃ ἤθελον σᾶς παρακαλέσει νὰ ἦσθε μετριώτεροι.

§18ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Αἱ φοβέραι νὰ παύσουν.

§19ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διαμαρτύρησις....

§20ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Τίποτε δὲν ἀκούομεν (θόρυβος).

§21ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θορυβοῦν τινὲς εἰσελθόντες δι’ ἓξ ψήφων εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§22ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Ὁποῖοι εἶναι αὐτοί; τοιούτους συντρόφους ἔχεις πολλούς.

§23ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ Συντάγματος, παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις τὴν ἀναθεώρησιν μέρους αὐτῶν, τοῦ ἀφορῶντος τὴν σύστασιν τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας ὑπὸ τῆς ἀ. Βουλῆς· ἡ μειονοψηφία, συντάξασα τὴν διαμαρτύρησιν, δικαιοῦται διὰ τῆς πράξεώς της ταύτης νὰ προσδοκᾷ, ὅτι ἡ προσεχὴς Ἑλληνικὴ Βουλὴ θέλει δώσει συντονωτέραν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἠθέλησε δὲ ἐνταυτῷ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι σπουδαίως εἰργάσθη, σπουδαίως ἐνήργησε, σπουδαίως ἀντέστη, ὅτι ἐσχημάτισε πεποίθησιν ἑδραίαν, ἀκλόνητον κατὰ τοῦ ἐπιβλαβοῦς αὐτοῦ θεσμοῦ. Ἕκαστος ἔχει τὴν εὐθύνην του ἰδιαιτέρως, καὶ πρέπει ἡ εὐθύνη ἑκάστου νὰ ὑπάρχῃ διακεκριμένη καὶ νὰ μὴ κωλύηται, οὐδὲ νὰ συγχέηται. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον ἡ μειονοψηφία νὰ βιάζηται καὶ κανεὶς δὲν δύναται ἄνευ βίας νὰ ἐμποδίσῃ τὴν καταχώρισιν τῆς διαμαρτυρήσεώς της. Τούτου ἕνεκεν ἤθελον παρακαλέσει καὶ πάλιν τὴν Συνέλευσιν, καὶ μάλιστα τὴν πλειοψηφίαν, νὰ ᾖναι μετριωτέρα, νὰ συλλογισθῇ δὲ ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἀποχωριζόμεθα καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, ὅπου θὰ δώσωμεν εὐθύνην ἕκαστος ἐνώπιον τῶν ἐντολέων μας. Ἑπομένως εἶναι καλὸν νὰ τελειώσωμεν ἐν εἰρήνῃ καὶ ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέρμα τῆς ἐντολῆς μας ν’ ἀποχωρήσωμεν ὡς ἀδελφοί. Ἀρκοῦσιν ὅλαι αἱ σκηναὶ, ὅσαι ἐπροκλήθησαν ἐκ τῆς παραγνωρίσεως τῶν δικαιωμάτων ἑκάστου, τοὐλάχιστον ἂς δώσωμεν εἰς τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν μας αὐτὸ τὸ παράδειγμα τῆς μετριοφροσύνης, τῆς ἐλευθεροφροσύνης καὶ τοῦ πατριωτισμοῦ, εὐγνωμονοῦντες εἰς τὴν θεότητα τῆς πατρίδος, ἥτις μᾶς συνήγαγεν ἐνταῦθα εἰς τὸν ἐθνικὸν τοῦτον τοῦ πανελληνίου περίβολον. Ἑπομένως προτείνω ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ διαμαρτύρησις καὶ νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ (θόρυβος δεξιόθεν). Ἑπομένως ἐπιθυμῶ πρῶτον ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ διαμαρτύρησις καὶ νὰ καταχωρισθῇ (θόρυβος δεξιόθεν) ὁλόκληρος ὡς ὑπάρχει ἐντὸς τῶν πρακτικῶν καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ πλειοψηφία θέλει ἀναγνωρίσει, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ν’ ἀντισταθῇ εἰς τοῦτο· ἂν δὲ, ὅπερ δὲν ἐλπίζω, παραδόξως ἐπιμένῃ, τότε πρέπει νὰ προηγηθῇ μία ψηφοφορία....

§24ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Καμμία ψηφοφορία δὲν ὑπάρχει.

§25ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ προηγηθῇ μία ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἵνα βεβαιωθῇ ἡ βία, ἡ ὁποία παρουσιάσθη νὰ καταστρέψῃ τὸ δικαίωμα. Διότι ἄλλως, Κύριοι, συλλογισθῆτε τὰς συνεπείας, συλλογισθῆτε, ὅτι μᾶς ἀναγκάζετε νὰ μὴ ὑπογράψωμεν, διὰ νὰ βεβαιώσωμεν τὴν ἀπαρέσκειάν μας, τὴν διαμαρτύρησίν μας διὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος τὰς καθιερούσας τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ὅτι μᾶς ἀναγκάζετε νὰ μὴ ὑπογράψωμεν, ἂν ἐσεῖς δὲν δέχεσθε νὰ καταταχωρηθῇ ἡ διαμαρτύρησις· ἐπιμένω νὰ καταχωρηθῇ καὶ ἐὰν ἀντισταθῆτε ζητῶ ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§26ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ὑποστηρίζω τὰ ὅσα ἐξεφράσατε, ἐπιμένω ὡς πρὸς τὴν ἰδικήν μου διαμαρτύρησιν, ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ κάμῃ ὅ,τι ἀγαπᾷ.

§27ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. «Προτείνω τὴν εἰρήνην, ἂν δεχθῆτε τὰς προτάσεις ἡμῶν, ἄλλως δὲ κηρύττω ὑμῖν τὸν πόλεμον.» Περίεργον εἶδος κοινοβουλευτικῆς πρεσβεύσεως τὸ τοιοῦτον, ὡσεὶ ἡ Συνέλευσις περιελάμβανε δύω διακεκριμένας κυριαρχίας ἐρχομένας εἰς συμβιβασμὸν πρὸς κατάπαυσιν τοῦ πολέμου. «Προτείνω τὴν εἰρήνην, ζητῶ τὴν ἀδελφότητα, ἐπικαλοῦμαι τὴν δικαιοσύνην, ἀναφέρομαι εἰς τὴν μετριοπάθειαν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ ταῦτα πάντα ὑπὸ ἕνα ὅρον, νὰ ὑποταχθῇ ἡ πλειονοψηφία αὐτῆς εἰς τὴν θέλησίν μου.»

§28ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Εἰς τὸ δίκαιόν μου.

§29ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὸ τοιοῦτον ὁμοιάζει μὲ τὴν προσευχὴν, τὴν ὁποίαν ὁ Βασιλεὺς τῆς Γαλλίας Λουδοβῖκος ὁ ΙΑʹ. ὁ διαβόητος ἐκεῖνος καὶ αἱμοχαρὴς τύραννος, ἀπηύθυνεν ἑκάστοτε πρὸς τὸν Ὕψιστον. «Πάτερ ἡμῶν, ἔλεγεν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά Σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία Σου, γενηθήτω τὸ θέλημά Σου ἐν τῷ οὐρανῷ, ἀλλὰ τὸ ἐμὸν θέλημα θέλω νὰ γίνηται ἐπὶ τῆς γῆς.» (γέλως). «Ἢ δέχεσθε τὴν πρότασιν αὐτὴν, λέγει ὁ ἀντάξιος τῶν τῆς μειονοψηφίας δογμάτων πρεσβευτὴς, ἢ ἄλλως εἶσθε αὐθαίρετοι, καταπιέζετε τὴν συνείδησιν, προσβάλλετε τὴν ἐλευθερίαν, μᾶς ἀναγκάζετε νὰ μὴ ὑπογράψωμεν τὸ Σύνταγμα, μᾶς ὠθεῖτε πρὸς νέας διαμαρτυρήσεις!» Ἀλλὰ παρεγνώρισεν ὁ προλαλήσας, ὅτι εἶναι μία πολιτικὴ ἄκαμπτος ἀνάγκη ἄνευ τῆς ὁποίας πολιτεία ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ, ἡ δὲ πολιτικὴ αὕτη ἀνάγκη εἶναι, ὅτι αἱ μειονοψηφίαι ὀφείλουσι νὰ ὑπακούωσιν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἅμα αὕτη νομίμως ἐκδηλωθῇ, ἄλλως δὲ διαῤῥηγνύεται ἡ πολιτεία, διότι ἐν οἱᾳδήποτε κοινωνίᾳ ἀδύνατον νὰ ὑπάρχῃ ὁμοφροσύνη ἐν πᾶσι, καθόσον ὁπούποτε τῆς οἰκουμένης, ἐξ αὐτῆς τῆς φύσεως τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῶν πραγμάτων, πηγάζει καὶ τοῦ φρονήματος ἡ διαφορά. Ἐὰν λοιπὸν ἑκάστοτε ἡ μειονοψηφία δύναται νὰ κηρύττῃ τὸν πόλεμον πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, ἡ ἀνταρσία ἐγκαθιδρύεται ἐν τῇ πόλει, ὁ πόλεμος ἀποβαίνει αἰώνιος, ἡ δὲ εἰρήνη ἀδύνατος.

§30ΣΟΛΩΜΟΣ. Εἶναι πλαστὴ πλειονοψηφία.

§31ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὰ δικαιώματα τῆς μειονοψηφίας εἶναι ἱερὰ, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πλήρης, καὶ βεβαίως ἂν ἀπεπειρᾶτό τις νὰ καταπιέσῃ τὸν λόγον, νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἰδέαν τῆς μειονοψηφίας, ἵνα μὴ ἐλευθέρως ἐκδηλωθῇ, ἐγὼ ἤθελον παρασταθῆ ὑπέρμαχος τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου καὶ συνηγορήσει ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῆς μειονοψηφίας. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅσον ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου πρέπει νὰ ᾖ ἀκώλυτος καὶ ἱερὰ κατὰ τὴν συζήτησιν, — καὶ τοιαύτη ὑπῆρξε διὰ τὴν μειονοψηφίαν, ἥτις καὶ συνεζήτησε διὰ μακρῶν καὶ ἐτροπολόγησε τὰ μετὰ τὸ Βασιλικὸν Διάγγελμα εἰσαχθέντα νέα τοῦ Συντάγματος ἄρθρα, — τόσον μετὰ ταῦτα, ὅταν ἐπέλθῃ ἡ ἀπόφασις τοῦ σώματος, ὀφείλει ἡ μειονοψηφία νὰ ὑποκύψῃ καὶ νὰ παραδεχθῇ ἀγογγύστως τὸ δεδογμένον τῇ πλειονοψηφίᾳ· τῷ δ’ ἀπαρεσκομένῳ εἰς τὸ ἐξενεχθὲν δόγμα τῆς πλειονοψηφίας, ἓν μόνον ἔσχατον μένει δικαίωμα, ν’ ἀποχωρήσῃ τῆς πατρίδος ἐκείνης καὶ νὰ εἴπῃ. «Ἐῤῥέτω τοιαύτη πολιτεία, ἀπέρχομαι, δὲν συμμερίζομαι τὰς ἀρχὰς καὶ τὸ πολίτευμα ὃ συνέταξε.» Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον ἀπολειπόμενον τῇ μειονοψηφίᾳ δικαίωμα.

§32ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Αὐτὸ πρεσβεύετε, νὰ φύγωμεν ἡμεῖς διὰ νὰ μείνητε ἐσεῖς.

§33ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Οὐδεὶς διώκει ὑμᾶς, ἀλλ’ οὐδὲ δύνασθε μένοντες νὰ διατελῆτε ἀπειθεῖς πρὸς τοὺς κειμένους νόμους. Εὑρίσκετε εἰς ἄλλα κράτη παράδειγμα ὅμοιον ταῖς ὑφ’ ὑμῶν πρεσβευομέναις ἀρχαῖς; Ἀπαντήσατέ μοι! Εἰς ποῖον κράτος, εἰς ποίαν συνταγματικὴν μοναρχίαν, εἰς ποίαν παμβασιλείαν, εἰς ποίαν ἔστω δημοκρατίαν, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν μειονοψηφίαν μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειονοψηφίας νὰ διαμαρτύρηται κατ’ αὐτῆς καὶ νὰ κηρύττῃ ψευδῆ καὶ πλαστὴν τὴν κρατοῦσαν ψῆφον; Ἓν μόνον παράδειγμα ἔχετε, ἓν μόνον, πλὴν καὶ τοῦτο οὐχὶ ζηλωτὸν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ πάντων κατακρινόμενον, ἅτε μεσαιωνικῆς αὐτοπραγίας λείψανον, καὶ τοῦτο εἰς ἓν μόνον σῶμα τῆς πολιτείας ἐκείνης· μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ ἡ ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Λόρδων μειονοψηφία ἔχει τὸ δικαίωμα ὑπείκουσα εἰς τὸ δόγμα τῆς πλειονοψηφίας νὰ διαμαρτύρηται κατὰ τύπους μόνον καὶ ἄνευ ἐννόμου τινὸς ἀποτελέσματος· δικαιολογοῦσι δὲ τὴν πρᾶξιν, Κύριοι, διὰ τοῦ ὅτι οἱ Λόρδοι δὲν ἀντιπροσωπεύουσιν εἰμὴ ἑαυτοὺς, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ ἑαυτὸν ἐκπροσωπῶν καὶ ἐν ἰδίῳ δικαιώματι ἑδρεύων, καὶ διὰ τοῦτο καὶ δι’ ἐντολοδόχου ἄλλου νὰ ψηφοφορήσῃ δυνάμενος, καὶ διαμαρτύρεται, καὶ οὕτως ἐκφράζει ἰδιαιτέρως τὴν ἑαυτοῦ θέλησιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς πάντες ἰδίῳ δικαιώματι ἑδρεύομεν ἐνταῦθα; Δυνάμεθα δι’ ἄλλου νὰ ψηφοφορήσωμεν; Μεταδίδομεν τῆς πληρεξουσιότητος ἡμῶν οὐ μόνον τῷ ἄῤῥενι, ἀλλὰ καὶ τῷ θήλει γόνῳ ἡμῶν ὡς οἱ Λόρδοι; Ἀπαντήσατέ μοι! Ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ, Κύριοι, ἐπιτρέπεται τὸ διαμαρτύρεσθαι τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων; ἂν τοῦτο ἐπιτρέπηται εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, τῇ ὑπὸ τοῦ λαοῦ αἱρετῇ, καὶ διὰ τοῦτο τὸν λαὸν κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ ἐκπροσωπούσῃ, ἂς ἔλθῃ ὁ βουλόμενος νὰ μὲ τὸ διδάξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· τὸν παρακαλῶ, ἂς ἔλθῃ! Ἀλλὰ τὸν παρακαλῶ διὰ τοῦ λόγου νὰ μὲ τὸ διδάξῃ, οὐχὶ δὲ διὰ τῆς βίας νὰ μοι ἐπιβάλῃ νὰ τὸ πιστεύσω. Ἡμεῖς δὲ ἐν ποίῳ δικαιώματι ἑδρεύομεν ἐνταῦθα; Ἐκπροσωποῦμεν ἆρά γε ἡμᾶς αὐτοὺς ἢ τοὺς ἐντολεῖς ἡμῶν, οἵτινες ἐξελέξαντο ἡμᾶς; Ὡς λοιπόν, ὅταν ἐντολεὺς πρὸς ἐντολέα παλαίῃ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν ἀντιπροσώπων του, ὁ μειονοψηφῶν ὑποχωρεῖ τῷ λαχόντι τὰς ψήφους τῶν πλειόνων, οὕτω καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει, ἥτις ἐστὶν ἁπλῶς ἡ Σύνοδος τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς πλειονοψηφησάντων, ἡ πλειονοψηφία τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐντολέων ἐπιβάλλει τὴν θέλησίν της καὶ ἐπικρατεῖ τῆς μειονοψηφίας. Καὶ πρὶν μὲν ἢ ἐξενεχθῇ παρὰ τῶν πλειόνων ἡ ἀπόφασις, ἐλεύθερος ὁ λόγος, ἐλεύθερον τὸ βῆμα, ἐλευθέρα ἡ διάνοια, ἐλευθέρα ἡ θέλησις ἑκάστου, τέλος ἐλευθέρα ἡ ψῆφος, τῆς ψήφου ὅμως ῥιφθείσης ἐν τῇ κάλπῃ, πᾶν δικαίωμα ἐξηντλήθη, καὶ τὸ ὑποτάσσεσθαι εἰς τὴν θέλησιν τῶν πλειόνων ἐστὶ τῆς ὑπερτάτης πολιτικῆς ἀνάγκης. Ἐξεφράσθητε ἤδη· καὶ οὕτω πᾶν ἐξηντλήσατε ἔννομον δικαίωμά σας. Ἀλλὰ θέλετε, λέγετε, νὰ μείνῃ ἴχνος τῆς ἐναντιότητος τῆς γνώμης ὑμῶν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Τὸ ἴχνος ὑπάρχει, καὶ ὑπάρχει νομίμως ἐν τῇ κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν ψηφοφορίᾳ, ἥτις ἐγένετο· τὰ ὀνόματά σας ἐσημειώθησαν· καὶ εἰ μὲν ἄξια ἐπράξατε, θέλετε δικαιωθῆ· εἰ δ’ ἀνάξια, θέλετε κατακριθῆ. Ὡσαύτως καὶ ἡμεῖς, εἰ μὲν ἄξια ἐπράξαμεν θέλομεν δικαιωθῆ, εἰ δ’ ἀνάξια, ἐσόμεθα κατακριτέοι, οὐχὶ ὑφ’ ὑμῶν μόνον ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν ἐντολέων, ὑμῶν τε καὶ ἡμῶν, ὑπὸ τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον καὶ ὑμᾶς καὶ ἡμᾶς ἔστειλεν ἐνταῦθα, ὑπὸ τῆς ἱστορίας τῆς κρινούσης τὰ ἄτομα καὶ τὰ ἔθνη. Ἀλλά, Κύριοι, ἀφοῦ πολιτικῶς ἀπεδείχθη, ὅτι οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα διαμαρτυρήσεως, ἐξεταστέον ἠθικῶς, ἂν δύνασθε νὰ ἔλθητε τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ψηφίσεως τοῦ ἑδραίου νόμου τῆς πολιτείας νὰ κηρύξητε, οὐχὶ ἐν ὀνόματι ὑμῶν ἁπλῶς, διότι εἶσθε μηδὲν πλέον μετὰ τὴν δόσιν τῆς ψήφου σας, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῶν ἐντολέων σας, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι καὶ οἱ ἐντολεῖς ὑμῶν ὁμοίως περὶ τοῦ πράγματος κρίνουσι, νὰ κηρύξητε, λέγω, τὸν πόλεμον, κατὰ τῶν ἐντολέων τῶν ἐναντία ὑμῖν φρονούντων καὶ ψηφισάντων. Ὄχι, δὲν δύνασθε νὰ ἐγείρητε τὰς ἀσπίδας, νὰ ὑψώσητε τὰ δόρατα, νὰ κηρύξητε τὸν ἐμφύλιον πόλεμον. Λέγετε, ὅτι οἱ ἀποστείλαντες ὑμᾶς ἐντολεῖς δὲν θέλουσι τὸ πολίτευμα τοῦτο, (θόρυβος ἀριστερόθεν), τοιαύτην βέβαια ἐντολὴν πρὸς τοιοῦτον κήρυγμα δὲν ἐλάβετε· ἡ κυριαρχία τοῦ ἔθνους δὲν διχοτομεῖται, εἶναι ἀδιαίρετος· δίκαιον κατὰ τοῦ δικαίου, ὡς λέγομεν οἱ νομικοί, δὲν ὑπάρχει il n’ y a pas de droit contre le droit, ἡ εὐθύνη ἅπασα τῆς διαμαρτυρήσεως ὑμῶν εἰς ὑμᾶς καὶ μόνους μένει, τὴν πρᾶξίν σας πάντως ἀποκηρύττει τὸ ἔθνος. (θόρυβος ἀριστερόθεν).

§34ΑΘ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἀνέβη διὰ νὰ ὑβρίσῃ ἢ διὰ νὰ ἀγορεύσῃ;

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν διακόπτουν καὶ τὸν φέρουν εἰς ἀνάγκην ν’ ἀπαντᾷ.

§36Α. ΧΑΡΑΛΑΜΠΗΣ. Τὸν καταβιβάζομεν κάτω.

§37ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μὲ καταβιβάζουσιν ἀπὸ τοῦ βήματος λέγουσιν! εἶτα δὲ τολμῶσι νὰ λέγωνται οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, τῆς ἐλευθερίας τῶν συνειδήσεων! Ἰδοὺ τίνες οἱ ἄνθρωποι οἱ λέγοντες ὅτι ἐπιέσθησαν, ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐκφράσωσιν ἐλευθέρως τὰ ὡραῖα δόγματά των ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου! δὲν δέχεσθε ἀντιῤῥήσεις! καὶ διότι ἡ πλειονοψηφία δὲν συνεμερίσθη τὰς ἀρχάς σας, ἀποπειρᾶσθε νὰ ῥίψητε ἐν τοῖς κόλποις τῆς Ἑλλάδος τὸν δαυλὸν τῆς διχοστασίας, θέλετε τὴν ὅλως ἄτοπον καὶ παρὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ νόμιμα διαμαρτύρησίν σας νὰ ῥίψητε κατὰ πρόσωπον ἡμῶν. Θέλετε τὸν σπῖλον αὐτῆς νὰ καταῤῥίψητε ἐπὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὸν θεσμὸν τῆς πατρίδος! ὑπάγετε τοὐλάχιστον πρῶτον πρὸς τοὺς ἐντολεῖς σας, καὶ ἂν σᾶς δώσωσι τοιαύτην ἐντολὴν, τότε ἔλθετε νὰ λαλήσητε. Ἐγὼ ἐπὶ τῇ προχθὲς ἐπιμονῇ ὑμῶν, Κύριοι, ὅπως ἀναγνωσθῇ ἡ διαμαρτύρησίς σας προέτρεπον τὴν πλειονοψηφίαν νὰ ἐνδώσῃ, διότι τῇ ἀληθείᾳ μεγαλητέραν κατάραν δὲν ἠδύνατο ὁ μεγαλήτερος ὑμῶν ἐχθρὸς νὰ Σᾶς δώσῃ, παρὰ ἐκείνην τοῦ νὰ μείνῃ τὸ ἴχνος τῆς διαμαρτυρήσεως ὑμῶν αἰώνιον, ὅπως καὶ εἰς τοὺς ἀπογόνους ὑμῶν δηλωθῇ, ὅτι οὐδὲ τὰ καθήκοντα ὑμῶν ἐγνωρίζετε, ὅταν ἤλθετε ἐνταῦθα, οὐδὲ ἀνεχαιτίσθητε τοῦ νὰ σπαράξητε τῆς πατρίδος τὰ στήθη.

§38ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Νὰ δοθῇ ἀπόφασις εἰς τὸν λαὸν νὰ καταστρέψῃ τὸ ἀνακτοβούλιον.

§39ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐὰν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀπόφασίν της, τὴν παρακαλῶ ἐγὼ πρὸς τοῦτο.

§40ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. ...... (θόρυβος).

§41ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ναὶ, τὴν παρακαλῶ ἐγὼ, ἀλλὰ πρῶτον παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως μὴ ἐπιμένητε, πείσθητε διὰ τοῦ ὀρθοῦ λόγου, ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον, ἀλλ’ ἂν ἐν τῇ παραλόγῳ ὑμῶν ἀξιώσει ἐμμένητε....... (ποδοκροτήματα, φωναὶ κάτω, κάτω, θόρυβος μέγας).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ. Δὲν δύναμαι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ διευθύνω τὰς συνεδριάσεις.

§43ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δαιμόνιον ἔχει (θόρυβος).

§44ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι Καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁμιλεῖ ὡς χαμάλης (θόρυβος).

§45ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ναὶ, δαιμόνιον ἔχω! ναὶ, Κύριοι, τὸ δαιμόνιον τῆς Πατρίδος λαλεῖ διὰ τοῦ στόματός μου, ὅπως τοὺς ἀστόργους αὐτῆς υἱοὺς συγχύσῃ. (θόρυβος ἀριστερόθεν). Ἐγὼ εὐχαριστῶ τοὺς Κυρίους τούτους καὶ διὰ τὴν ταραχὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμαν, καὶ διὰ τὰς εὐγενεῖς ἐκφράσεις, ἃς ἐξηκόντισαν κατ’ ἐμοῦ· τοὺς εὐχαριστῶ, διότι ἐὰν εἶχον ἰσχυρὰ ἐπιχειρήματα ὅπως καταστρέψωσι τοὺς λόγους μου, δὲν ἤθελον τοὺς πολεμήσει διὰ τοῦ θορύβου, τῶν ταραχῶν, καὶ τῶν ὕβρεων, ἀλλ’ ἤθελον ἔλθει ὧδε διὰ τοῦ ὀρθοῦ λόγου νὰ μὲ ἀναιρέσωσιν. Αἴ! Κύριοι, συλλογίσθητε, ὅτι ἂν οὐχὶ ἄλλο, ἱκανὴν ὅμως ἔχω φιλοτιμίαν ὅπως συλλογισθῶ περὶ τοῦ ἑαυτοῦ μου καὶ περὶ τῆς ὑπολήψεώς μου, καὶ ὅτι ἂν εἷς παραλογισμὸς ἐξέλθῃ τοῦ στόματός μου, καὶ καταχωρισθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τούτοις, αἰώνιον αἶσχος θέλει εἶσθαι διὰ τὴν μνήμην μου· ἀλλ’ ὑμῶν, οὔτε τὸ παρελθὸν ἔχει τι κοινὸν πρὸς τὸ παρελθόν μου, οὔτε τὸ μέλλον σας δύναται νὰ ᾖναι ὅμοιον μὲ τὸ ἰδικόν μου. (θόρυβος ἀριστερόθεν). Τὸ ἱερὸν τοῦ λόγου, τὸ ἀπαραβίαστον τοῦ βήματος, ἰδοὺ πῶς τὸ ἐννοεῖτε· γενηθήτω τὸ θέλημά Σου ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἀλλὰ τὸ θέλημα ὑμῶν νὰ γίνηται ἐν τῇ Ἑλλάδι καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τὸ θέλημα ἡμῶν νὰ κατάρχῃ ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ! Ἀπορεῖτε λόγων καὶ ἀπειλεῖτε βίας χρῆσιν, καὶ ἀγοραίας κατ’ ἐμοῦ ἐσφενδονίζετε ὕβρεις. Δὲν ἀπαντῶ πρὸς τὰς ὕβρεις, καὶ αἱ ἀπειλαὶ ὑμῶν δὲν μὲ πτοοῦσιν.

§46ΖΕΡΒΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μᾶς ξαναϋβρίσατε;

§47ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν, ὅτι τιμῶνται διὰ τῶν ὕβρεων, μὰ τὴν ἀλήθειαν πρέπει νὰ ζητήσωσιν ἄλλον ἀνταγωνιστήν, διότι ἐγὼ δι’ ὕβρεων δὲν δύναμαι νὰ παλαίσω πρὸς αὐτούς.

§48ΣΟΥΪΔΑΣ. Τὰ πρακτικὰ τὸ λέγουν.

§49Σ. ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν τὸν ἀφίνετε; Καταδέχεται μία συνέλευσις νὰ τὸν ἀπατήσῃ;

§50ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀληθῶς εἶπας, τὰ πρακτικὰ τὰ λέγουσιν. Καὶ τὶ θέλουσιν οἱ Κύριοι οὗτοι; τὴν διαμαρτύρησίν των, ἥτις ἐσκορπίσθη εἰς ὅλας τὰς ἀγυιὰς καὶ τὰς ῥύμας καὶ τὰς τριόδους τῶν Ἀθηνῶν, θέλουσι νὰ τὴν ἀνασηκώσωσι, καὶ νὰ τὴν φέρωσιν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου; ἐγὼ παρακαλῶ, — καὶ βλέπετε πόσον ἄδικον ἔχουσι νὰ συγχίζωνται, — παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ τοῖς ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ νὰ καταχωρισθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς καὶ στενογραφήμασι, διότι ὡς πιστεύουσι καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι εἰς τὰς ἀγυιὰς πεσοῦσα, δὲν θέλει ἀφήσει ἴχνος αὐτῆς, ἐλπίζουσι δὲ ν’ ἀφίσωσιν ἴχνος ἑαυτῶν ἐν τοῖς πρακτικοῖς καταχωρίζοντες αὐτήν. Αἴ! Κύριοι, οἰκτρὰν ἀληθῶς ἀθανασίαν ἐπιζητεῖτε, διότι μίαν ἡμέραν οἱ μεταγενέστεροι θέλουσιν ἰδεῖ, ὅτι εἶσθε ἄνθρωποι θέλοντες νὰ ὑπερισχύῃ ἐν πᾶσι τὸ θέλημά σας, θέλοντες νὰ στιγματίσητε τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως, ἄνθρωποι τέλος μὴ κάμπτοντες τὸν τράχηλόν σας οὐδ’ ἐνώπιον τῆς θελήσεως τοῦ ἔθνους.

§51ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας.

§52ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πρὸς τὸ ἱερὸν τῆς πατρίδος ὄνομα, Κύριοι, διατὶ δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι δικαίωμα τοιοῦτον δὲν ἔχετε νὰ διαμαρτύρησθε; Μήπως καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι ἐξ ἡμῶν εἴμεθα κατὰ πάντα σύμφωνοι ἐφ’ ὅλα τὰ ψηφισθέντα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος; Καὶ ἂν ἕκαστος ἡμῶν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῇ κατά τινος ἤ τινων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τοῦτο Κύριοι δὲν ἤθελεν εἶσθαι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ παραδώσωμεν τὸ Σύνταγμα τοῦτο, Ἑλώριον κύνεσσιν, οἰωνοῖσί τε πᾶσιν; Οἱ κύνες λοιπὸν καὶ τὰ ἁρπακτικὰ ὄρνεα θέλουσι λάβει αὐτὸ εἰς βορὰν διὰ νὰ τὸ κατεξεσχίσωσι. Καὶ ποίαν ὑπόληψιν θέλει ἔχει περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου ὁ λαὸς, τοῦ ὁποίου θέλει διέπει τὰς τύχας, ὅταν βλέπῃ, ὅτι ἐκεῖνοι, οὓς ἀπέστειλεν ἐνταῦθα, ἕκαστος διαμαρτύρεται κατ’ αὐτοῦ; Ἀπαντήσατέ μοι, ποίαν ὑπόληψιν θέλουσιν ἔχει οἱ πολῖται εἰς τὸ ἔργον τοῦτο τῆς Συνελεύσεως;

§53ΣΟΛΩΜΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἔχουν.

§54ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριοι, σέβεσθε τὰς πεποιθήσεις τῶν ἄλλων, ἂν θέλητε καὶ οἱ ἄλλοι νὰ σέβωνται τὰς ὑμετέρας. Πολλοὶ συνάδελφοί μου ἦσαν ἐναντίοι καὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ συνέρχεσθαι, καὶ τῆς ἀκράτου ἐλευθερίας τοῦ τύπου. Καὶ ὅμως ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λαλῶ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τούτων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑμεῖς μὲ ἐστέφετε μὲ δάφνας καὶ μὲ ἐχειροκροτεῖτε· τότε ἤμην ὁ ἄξιος υἱὸς τῆς πατρίδος, καὶ σήμερον μὲ ἀποκηρύττετε! διότι μένω εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, λαλῶ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ δικαίου, καὶ δὲν ἄγομαι οὐδὲ φέρομαι ὑπὸ τῶν συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν, καὶ δὲν περισπῶμαι ὑπὸ κομματικῶν καὶ προσωπικῶν συμφερόντων! (θόρυβος).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ.

§56ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Θέλω τοὺς εὐχαριστήσει, Κύριε πρόεδρε, ταχέως ἐγκαταλιμπάνων τὸ βῆμα, διότι πραγματικῶς δὲν βλέπω τὸν λόγον, ὅστις ἤθελε πείσει τὴν Συνέλευσιν νὰ παραδεχθῇ τὴν ὅλως ἀβάσιμον πρότασίν των, διὰ τοιούτων μάλιστ’ ἀπειλῶν ἐκφερομένην. Συγκεφαλαιῶ λοιπὸν καὶ λέγω, ὅτι ὡς φρονῶ ἀρκούντως παρέστησα πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δικαίωμα διαμαρτυρήσεως δὲν ἔχουσι, τὸ δὲ μόνον, ὃ δύνανται νὰ φέρωσι παράδειγμα τῆς Βουλῆς τῶν λόρδων, παρ’ ἡμῖν δὲν ἐφαρμόζεται, διότι ἡ Βουλὴ τῶν λόρδων ἔχει ἄλλην καταγωγὴν, παρὰ τὴν ἣν ἔχουσιν οἱ νῦν διαμαρτυρόμενοι. Ἐν δὲ τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων, τῇ αἱρετῇ ὑπὸ τῆς κυριάρχου τοῦ λαοῦ τῆς Ἀγγλίας ψήφου, ὡς καὶ ἡ ἡμετέρα Συνέλευσις, οὐδέποτε ἐπιτρέπεται εἰς τὴν μειονοψηφίαν νὰ διαμαρτύρηται κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς πλειονοψηφίας. Καὶ ἔχει μὲν τὸ δικαίωμα ἡ μειονοψηφία νὰ λαμβάνῃ ἐλευθέρως τὸν λόγον καὶ νὰ πολεμῇ τὸ προτεινόμενον, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ καταστρέφῃ δι’ ὅλων τῶν μέσων ἃ παρέχει ὁ λόγος καὶ ἡ πειθὼ μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς ψηφοφορίας, ἐκεῖ ὅμως ἀπολήγει ἡ δύναμις καὶ τὸ δικαίωμά της, ἅμα πέσῃ ἡ ψῆφος ἐν τῇ κάλπῃ, τὸ ἔργον τελειοῦται καὶ πᾶν κατὰ μέρος δικαίωμα ἐκλείπει, ἡ δ’ ἀπόφασις μένει, οὐχὶ ὡς ἀτομικὴ γνώμη τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ, ἀλλ’ ὡς δόγμα τοῦ ὅλου σώματος. Οὕτω λοιπὸν καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἤμεθα κυρίαρχοι μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἐξηνέγκαμεν τὴν ψῆφόν μας, ἐγενόμεθα ὑπήκοοι ἅμα ἐπερατώθη ἡ ψηφοφορία· τὸ ἡμέτερον ἔργον ὡς πληρεξουσίων ἐτελειώθη, καὶ ἄρχεται τὸ χρέος ἡμῶν νὰ ὑπακούωμεν ὡς πολῖται καὶ ὑπήκοοι εἰς τὸ Σύνταγμα, οἷον ἐψηφίσθη, εἰς τὸ πολίτευμα, οἷον κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ταύτης, τῆς ἐν σώματι καὶ ἀδιαιρέτως ἐκπροσωπούσης τὸ κυρίαρχον ἔθνος. Οἱ πάντες τοῦ λοιποῦ ἐσμεν ὑπήκοοι, ὁ δὲ ὑπήκοος οὐδὲν ἔχει δικαίωμα ἵνα ὑψώσῃ τὴν φωνὴν αὑτοῦ κατὰ τῆς τοῦ κυριάρχου θελήσεως· ὅστις δὲ τὰ ἐναντία πράττει, καὶ λέγεται καὶ εἶναι ἀντάρτης.

§57ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Ὅταν κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους ὁ Δημοσθένης ἐξῆπτε τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἀθηναίων, καὶ συνεβούλευεν αὐτοὺς νὰ ἀποφεύγωσι τοὺς κόλακας καὶ τοὺς δημαγωγοὺς, προβλέπων τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπέλθει εἰς τὴν πατρίδα, ὑπῆρχεν εἷς ἀντίπαλός του, ὁ Αἰσχίνης· ὁσάκις, Κύριοι βλέπω καὶ ἀναβαίνει τὸ βῆμα ὁ Κ. Πετσάλης, βλέπω κατόπιν τὸν Κ. Σαρίπολον νὰ ἔχῃ προκαταρκτικῶς ζητήσει τὸν λόγον ἀπὸ τὸν Πρόεδρον ἀδιακρίτως εἰς πᾶσαν περίστασιν, ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ τὸν λόγον κατὰ τοῦ Πετσάλη. Τὸν συγχαίρω λοιπόν.

§58ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Διαβεβαιῶ ὑμᾶς, Κύριε Χρηστόπουλε, ὅτι περιεπέσατε εἰς ἀρχαιολογικὸν καὶ πραγματικὸν συνάμα λάθος, διότι πάλαι τε καὶ νῦν πρῶτον ἐλάλησεν ἡ αἰσχύνη, ἐὰν μόνον εἶχον νὰ ὁμιλήσω κατὰ τοῦ Κ. Πετσάλη, δὲν ἤθελόν ποτε κατέλθει εἰς ἀντίκρουσιν τῶν λόγων του, ἐπειδὴ ὅμως οὗτος πάντοτε ἐλάλησε, τὸ καυχᾶται τοὐλάχιστον, ἐξ ὀνόματος ὅλων ὑμῶν, διὰ τοῦτο προσῆλθον εἰς τὸ βῆμα τιμῶν πολλῶν ἄλλων πληρεξουσίων τὰς γνώμας καὶ τὰς ἐντίμους ὑπογραφάς. Ἄλλως τε αὐτὰ τὰ πρακτικὰ βεβαιοῦσιν ὁπόσας νίκας!! ἦρεν ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ ὁ ὑμέτερος τοῦ λόγου Αἰσχίνης οὗτος. Τὰ πρακτικὰ ὡσαύτως βεβαιοῦσιν, ὅτι καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ ὁ Κ. Πετσάλης δὲν ἀπέβαλε τὰς ἕξεις τοῦ ἰδιωτικοῦ του βίου· ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, ὅτι τὰ τῆς 312 συνεδριάσεως τῆς 4 Σεπτεμβρίου ἐνεστῶτος ἔτους πρακτικὰ οἰκτρῶς ἐπλαστογράφησε, διότι ἐν τῇ ἀγορεύσει του τῆς ἡμέρας ἐκείνης προσέθετο ἰδίᾳ χειρὶ τοιαύτας καὶ τοσαύτας κατ’ ἐμοῦ ἀγοραίας ὕβρεις, ἃς βεβαίως ἡ Συνέλευσις δὲν ἤθελεν ἀνεχθῆ προφερομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ παρενῆρεν ὅλως ψευδῆ περὶ ἐμοῦ γεγονότα, ἃ βεβαίως δὲν ἤθελον ἀφήσει ἐγὼ ἄνευ ἀντικρούσεως. Τὰ χειρόγραφα τῶν στενογράφων εὑρίσκονται ἐν τῷ γραφείῳ τῆς Συνελεύσεως, καὶ ὁ βουλόμενος ἐξ ὑμῶν ἂς τὰ ἐξετάσῃ ὅπως πεισθῇ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου. Τὰ δ’ ἐν ἐκείνοις εὔφημα ἀφίημι τῷ εἰπόντι.

§59ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά. Γνωρίζομεν τὸν Πετσάλην.

§60ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν Κ. Σαρίπολον τὸν καθηγητὴν τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου, ἄνθρωπον παιδείας, δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἔχει καὶ ῥεύματά τινα πατριωτισμοῦ ἐντὸς τοῦ ἐγκεφάλου του· ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι σήμερον ἐστέρευσαν ταῦτα, καὶ ἀπεδείχθη μόνος ὁ φατριασμὸς καὶ τὸ πάθος, τὸ ὁποῖον ἔδειξε κατὰ μερίδος ὁλοκλήρου, τῆς ὁποίας τὰς ἰδέας δὲν συμμερίζεται· διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ δὲν εἶχέ τι νὰ εἴπῃ κατὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Κ. Πετσάλη, ἔλαβε τὸν λόγον ἀπροπαρασκεύαστος, κατέφυγεν εἰς ὕβρεις καὶ προπηλακισμοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἁρμόζουσιν εἰς ἄνθρωπον τοιοῦτον. Ἐγὼ ὅμως παρατρέχων τὰς ὕβρεις ἔρχομαι ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν, Κύριοι, τοῦ Κ. Πετσάλη ἤλπιζα, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὁμοφώνως ἤθελε ζητήσει ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ διαμαρτύρησις, τὴν ὁποίαν τινὲς τῶν συναδέλφων μας ὑπέβαλον. Δὲν βλέπω τίποτε ἄλλο εἰς τὴν διαμαρτύρησιν αὐτὴν παρὰ ἐπανάληψιν τῶν λεχθέντων πρὸ τῆς ψηφοφορίας καὶ ταῦτα ὑπάρχουσι καταχωρημένα εἰς τὰ πρακτικά· ὡς τοιαύτην, νομίζω, ἠδύνατο ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιτρέψῃ ν’ ἀναγνωσθῇ, διότι ἄλλως δίδει εἰς αὐτὴν μίαν ἀξίαν ἔτι ἀνωτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τῆς δίδουσιν οἱ ἄλλοι. Ἐγὼ, Κύριοι, εἶμαι ἐκ τῶν ψηφισάντων κατὰ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, καθὼς καὶ ἄλλοι πλέον τῶν 45. Εἴμεθα σύμφωνοι ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, τοὐτέστιν ἐθεωρήσαμεν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ὡς θεσμὸν ὄχι κατάλληλον διὰ τὸν τόπον· δὲν ὑπεγράψαμεν δὲ εἰς τὴν διαμαρτύρησιν, διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ καταψήφισίς μας ὑπάρχει ἐν τοῖς πρακτικοῖς καταχωρημένη, καὶ ἀρκεῖ τοῦτο· ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἓν μέγα μέρος τῶν συναδέλφων μας, ἄλλως πως σκεπτόμενον, ἐπεθύμει κατ’ ἐπανάληψιν ἡ γνώμη του νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικά· νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον νὰ διαμφισβητήσῃ κᾀνεὶς, πρῶτον, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον προχθὲς, ὅτε εἰσήχθη κατὰ πρῶτον ἡ διαμαρτύρησις, βεβαιοῦσι τὰ πρακτικὰ τὰ ἐπίσημα, (καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν), ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐπιμενόντων πολλῶν ν’ ἀναγνωσθῇ πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ συνόλου τοῦ πολιτεύματος, ἀπεφάσισε ν’ ἀναγνωσθῇ μετὰ ταῦτα, καὶ πραγματικῶς ἤρξατο ἡ ἀνάγνωσις, ὥστε εἶναι ἀποφασισμένον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, καὶ δὲν δύνασθε σήμερον νὰ ἀρνηθῆτε τὴν ἀνάγνωσιν. Φέρετε τὰ πρακτικὰ, Κύριε Πρόεδρε.

§61ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι πρόκειται ν’ ἀναγνωσθῶσιν ἔγγραφά τινα.

§62ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, καὶ ἂν αὐτὸ δὲν ὑπάρχῃ εἰς τὰ πρακτικὰ, οἱ πληρεξούσιοι ἔχασαν τὸ δικαίωμα ν’ ἀναφέρωνται εἰς τὴν Συνέλευσιν; Ἐὰν ἀρνῆσθε τὸ δικαίωμα τοῦτο, σεῖς ὀφείλετε νὰ τὸ ἀποδείξητε. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 14 τοῦ Κανονισμοῦ: Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν ἢ ἔγκρισιν τῶν πρακτικῶν, ὁ Πρόεδρος ἀνακοινόνει εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἀπευθυνθέντα αὐτῷ διαγγέλματα τῆς Κυβερνήσεως, τὰς προτάσεις ἢ τὰ ὑπομνήματα τῶν πληρεξουσίων ἢ τῶν πολιτῶν, τὰ ἔγγραφα ἢ ἄλλας ἐπιστολάς». Τί ἐννοεῖ, Κύριοι, αὐτὸ τὸ ἄρθρον;

§63ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν λέγει διαμαρτύρησιν.

§64ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι διαμαρτύρησις, ἀλλὰ μία δήλωσις, τὴν ὁποίαν ἂν τῆς ἀποδίδητε αὐτὴν τὴν ἰδιότητα, πάλιν λέγω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἐμποδίσητε ἀπὸ τοῦ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι μία ὕβρις, μία συκοφαντία.

§66ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ὑβρίζουν; Τόσον καλλίτερον δι’ ἐσᾶς, διότι θέλει ἀποδειχθῆ διὰ τῆς δημοσιότητος, ὅτι 96 ἄνθρωποι δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην πολιτικὴν ἠθικήν. Ἀλλὰ διὰ τί φοβεῖσθε αὐτὸ τὸ ἔγγραφον, ἀφοῦ δὲν ἔχει κᾀμμίαν ἀξίαν; Βεβαίως, Κύριοι, ἀποτεινόμενος εἰς τὴν Συνέλευσιν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι οὔτε κἂν δέχονται ν’ ἀκούσουν τὰς ἰδέας τῶν ἄλλων. (θόρυβος) Ἀλλὰ, Κύριοι, ἀποτείνομαι εἰς τοὺς πληρεξουσίους ἐκείνους, οἵτινες εὑρίσκοντο ἄλλοτε εἰς χειροτέραν κατάστασιν, παρ’ ὅτι ἡμεῖς σήμερον, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ διαμαρτύρεσθαι ἔμενεν εἰς αὐτοὺς μία παρηγορία. Ἐννοῶ τοὺς Ἑπτανησίους, καὶ δὲν πιστεύω κανεὶς ἐξ αὐτῶν ν’ ἀρνηθῇ ἓν τοιοῦτον δικαίωμα· καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι εἶναι οὗτοι σύμφωνοι, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ.

§67ΜΑΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§68ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως, Κύριοι, διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ ἀπαιτοῦμεν ἡμεῖς νὰ μετατρέψωμεν τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως; Ὄχι· θέλομεν νὰ ὑπάρχῃ μία δήλωσις τῶν πεποιθήσεών μας ἐντὸς τῶν πρακτικῶν. Νομίζετε σεῖς, ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ἡ μερὶς ἐκείνη, ἥτις ὑπέγραψε τὴν διαμαρτύρησιν, δὲν σκέπτεται ὀρθῶς ὅπως ἐκθέτῃ τὰς ἰδέας της· κάμετε ἀντιθέτως καὶ σεῖς ἄλλην, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγνώσεως. Διὰ ταῦτα ἐπικαλούμεθα τὸν πατριωτισμόν σας, καὶ ἐπιμένω ὑποστηρίζων ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, διότι ἀρνούμενοι, ἀρνεῖσθε ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι καθιερωμένον· καὶ ἴσως, ἴσως ἕνεκα τῆς ἀρνήσεως αὐτῆς ἐπέλθωσι συνέπειαι τοιαῦται, τὰς ὁποίας βεβαίως πρέπει νὰ προλάβωμεν (δεξιόθεν Ἆ! Ἆ!). Ἰδοὺ, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ τί συνεπείας ἐννοῶ (θόρυβος). Ἀπαντῶ εἰς τὸν Κύριον Πετμεζᾶν, ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν εἶναι καθεστὼς, διότι εἰσέτι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔδωκεν εἰς αὐτὸ τὸ κῦρος διὰ τῆς ὑπογραφῆς του· αὔριον ὁ Βασιλεὺς ἴσως φέρει τροποποιήσεις ἐπ’ αὐτοῦ, ἡ Συνέλευσις θέλει σκεφθῇ ἂν πρέπῃ νὰ τὰς παραδεχθῇ ἢ ὄχι. Τὸ Σύνταγμα λοιπὸν ἀκόμη δὲν εἶναι παραδεδεγμένον παρ’ ἀμφοτέρων τῶν συμβαλλομένων. Ὅταν, Κύριοι, ἀρνῆσθε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ἀρνεῖσθε νὰ δεχθῆτε νὰ ἀναγνωσθῇ μία ἔκφρασις τῶν πεποιθήσεων τῶν συναδέλφων σας, ὥστε αὐτοὶ δύνανται νὰ ἀρνηθῶσι νὰ ψηφοφορήσωσι μὲ ὑμᾶς τὸ πολίτευμα· καὶ σκεφθῆτε ἂν πρέπῃ νὰ ὑπάρξῃ τὸ σκάνδαλον αὐτὸ κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως· διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς νὰ δεχθῆτε τὴν ἀνάγνωσιν, καὶ ὀφείλετε χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Συνελεύσεως νὰ μὴν ἀρνηθῆτε ἓν κεκτημένον δικαίωμα.

§69ΘΕΟΔ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτ. ἐκ τῆς ἕδρας του). Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁ φίλος μου ἔντιμος πληρεξούσιος ἐκ Ξηροχωρίου Κύριος Πετσάλης εἶναι καθαρῶς οὐχὶ τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου, ἀλλὰ τοῦ λεγομένου κανονιστικοῦ ἢ κοινοβουλευτικοῦ δικαίου, ἤτοι ἀναφερόμενον εἰς τοὺς κανονισμοὺς, οἱ ὁποῖοι διέπουσι τὴν τάξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κοινοβούλια ἐργάζονται. Εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος μὲ δύο ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν, ὅτι πρέπει νὰ ἑδρεύωσι πάντοτε κατὰ τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως τῶν κοινοβουλίων, πρῶτον ἡ προσήλωσις τῶν μελῶν τοῦ κοινοβουλίου εἰς τὰς πεποιθήσεις των, καὶ δεύτερον ἡ μετριοπάθεια τῆς πλειονοψηφίας· ἐπειδὴ δὲ ἀσπάζομαι τὰς δύο ταύτας ἰδέας τοῦ Κυρίου Πετσάλη, ὡς καὶ διὰ τῆς διαγωγῆς μου ἐν τῇ Συνελεύσει πάντοτε ἀπέδειξα, νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον, Κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀντιλέξω ἐπὶ τῶν συμπερασμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν ἰδεῶν τούτων συνήγαγεν ὁ Κ. Πετσάλης. Ἡ προσήλωσις τῶν μελῶν τοῦ κοινοβουλίου εἰς τὰς πεποιθήσεις των ἀποτελεῖ τὴν κυριωτέραν βάσιν τῆς ἀνεξαρτήτου ἐκφράσεως τοῦ φρονήματος, εἶναι ἡ πηγὴ ἐξ ἧς ἀποῤῥέει ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα προτείνονται πρὸς ἐπιψήφισιν, ἡ ἐλευθερία τῆς ψήφου ἑκάστου τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Τὰ μέλη τῶν Κοινοβουλίων, δεχόμενα τὴν ἐντολὴν παρὰ τῶν ἐκλογέων, δύω μόνον δικαιώματα ἔχουσι, ν’ ἀγορεύωσι καὶ νὰ ψηφοφορῶσιν· Ἐὰν μοὶ ἐπρότειναν, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἐπίεσε τὴν μειονοψηφίαν, δὲν ἔδειξεν ἀνοχὴν, περιώρισε τὴν συζήτησιν πέραν τῶν ὁρίων δι’ ὧν ἠδύνατο νὰ ἀναπτυχθῇ τὸ συζητούμενον ἀντικείμενον, ἤθελεν ἐνθυμηθῆ ὅτι πολλάκις διετέλεσα ἐν τῇ μειονοψηφίᾳ καὶ ἐπιέσθην ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἤθελον συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς οὕτω πιεζομένης μειονοψηφίας· ἀλλὰ δὲν προτείνεται τοιοῦτος λόγος. Προτείνουσιν ἄλλον λόγον, ὅτι τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ἔχουσι δικαίωμα ἄλλο, τὸ ὁποῖον διετύπωσαν ὡς δικαίωμα διαμαρτυρήσεως· ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐν τῇ τακτικῇ τῶν Κοινοβουλίων οὐδαμοῦ ἀνεγνωρίσθη ὑφιστάμενον δικαίωμα διαμαρτυρήσεως. Ἀναγνωρίζω, Κ. Πρόεδρε, τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου ὑπάρχει, τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι· ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι δὲν εἶναι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον προβάλλει ὑποστηρίζων σήμερον ὁ Κ. Πετσάλης· τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι εἶναι ἡ τελευταία ἄγκυρα τοῦ πολίτου κατὰ τῶν παραβιάσεων τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας, εἶναι τὸ τελευταῖον μέσον τὸ ὁποῖον ἔχει ἵνα ὑποστηρίξῃ τὰ δικαιώματά του ἀπέναντι τοῦ Νόμου, παραβιαζομένου ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀπὸ τοὺς ὑπουργούς. Οἱ τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι ἐξασκοῦντες ἀπευθύνονται εἴτε πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀμέσως προϊσταμένους τῶν παραβιασάντων τὸν Νόμον ὀργάνων, ἵνα καταστείλωσι τὰ ὄργανα ταῦτα, εἴτε πρὸς τὸν ἄρχοντα τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας, ἵνα περιορίσῃ τὴν κατάχρησιν ταύτην, εἴτε πρὸς αὐτὰ τὰ Κοινοβούλια τὰ ἔχοντα τὸ δικαίωμα τοῦ ἐξελέγχειν τὰς κυβερνητικὰς πράξεις. Ἔχουσιν ἐκτὸς τούτου οἱ πολίται καὶ ἄλλο δικαίωμα, νὰ ἀπευθύνωνται καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν ἀνώτατον Ἄρχοντα, καὶ ἤθελον δώσει γνώμην εἰς τοὺς ἐντίμους συναδέλφους μου, ἤθελον συμφωνήσει μετ’ αὐτῶν, ἂν τὴν διαμαρτύρησίν των ἀντὶ νὰ τὴν ἀπευθύνωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, τὴν διετύπουν ἐν εἴδει ἀναφορᾶς πρὸς τὴν Α. Μεγαλειότητα, καὶ ἐξέθετο ἐν αὐτῇ τὰς σκέψεις καὶ τὰς γνώμας, αἵτινες ὑπηγόρευσαν εἰς αὐτοὺς νὰ καταψηφίσωσι τὸν θεσμὸν αὐτὸν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, ἵνα φωτίσωσι τὸν Βασιλέα καθ’ ὃν χρόνον πρόκειται νὰ σκεφθῇ καὶ νὰ φέρῃ ἢ ὄχι παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ψηφισθέντος Συντάγματος. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἤθελον θεωρήσει ἀκριβῶς καὶ εἰλικρινῶς ἐκπλήρωσιν καθήκοντος. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ προαγορεύσας Κύριος Πετσάλης, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει, θέλει φωτίσει τὴν ἱστορίαν καὶ θέλει ἀποτελέσει ἔκθεσιν πρὸς τοὺς ἐντολεῖς των· ἀναγνωρίζω, ὅτι ἔχουσι τὸ καθῆκον νὰ δώσωσι λόγον εἰς τοὺς ἐντολεῖς των, ἀλλ’ ὄχι διὰ τῶν τοιούτων· ἡ δημοσίευσις τοῦ στοχασμοῦ ἑκάστου εἶναι ἐλευθέρα, ὑπάρχουσι πλεῖστα μέσα ἵνα ἀπευθυνθῇ τις πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του καὶ νὰ εἴπῃ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἐψήφισε ἢ ἐψήφισεν ἕνα θεσμόν. Ἀλλὰ δὲν ἐξασκεῖται κατὰ τοιοῦτον τύπον τὸ δικαίωμα διαμαρτυρήσεων, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται. Ὅσα εἶπον ὑμῖν, Κύριοι, δὲν εἶναι γνῶμαι ἰδικαί μου, εἶναι φρονήματα, τὰ ὁποῖα ἄλλοι πρὸ πολλοῦ ἐδημοσίευσαν. Ἐὰν ἀναγνώσητε τοὺς συγγραφεῖς, οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν περὶ τὴν διαγραφὴν τῶν κανόνων κατὰ τοὺς ὁποίους συζητοῦσι καὶ ἐργάζονται τὰ κοινοβούλια, δὲν θέλετε εὑρεῖ ὑποστηριζομένην τοιαύτην γνώμην. Ὁ Βένθαμ λέγει διὰ μακρῶν ὅτι δικαίωμα διαμαρτυρήσεως δὲν ὑφίσταται εἰς τὰ κοινοβούλια, τὸ αὐτὸ λέγει καὶ ἕτερος διάσημος συγγραφεὺς ὁ Κύριος Ζεφφερτόν, διατεινόμενος, ὅτι δὲν ὑφίσταται δικαίωμα διαμαρτυρήσεως· μεταχειρίζεται μάλιστα περίεργον εἰκόνα, διότι λέγει, ὅτι καὶ εἰς τὰς μονομαχίας ὡσαύτως δὲν ὑφίσταται δικαίωμα τοῦ ἡττηθέντος νὰ πληγώνῃ καὶ νὰ φονεύῃ τὸν νικήσαντα. Ἡ κοινοβουλευτικὴ πάλη εἶναι μονομαχία ὁμάδων, μονομαχία λογικὴ, διὰ τοῦ λόγου καὶ τῆς συζητήσεως ἀποφασίζει ἡ πλειονοψηφία ἂν ἡ μειονοψηφία εἶχε δικαίωμα διαμαρτυρήσεως, εἶναι ὡς νὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα ὁ Νόμος, ὁ Κανονισμὸς εἰς τὴν μειονοψηφίαν μετὰ τὴν ἧττάν της νὰ φονεύσῃ τὴν πλειονοψηφίαν. Κύριοι! ὁ Κ. Πετσάλης ἐμνημόνευσε τακτικῆς ὑπαρχούσης εἰς τὰ Γαλλικὰ Κοινοβούλια· ὑποθέτω, ὅτι ἐννοεῖ τὰ Κοινοβούλια τὰ μετὰ τὰ 1830 συστηθέντα, ἀλλὰ ἡ ἐφημερὶς ἐκεῖ, διὰ τῆς ὁποίας δημοσιεύονται τὰ στενογραφημένα πρακτικά, δὲν περιλαμβάνει λεπτομερῶς τὴν ψηφοφορίαν, οὐδὲ δημοσιεύει τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν ψηφοφορησάντων. Ὅθεν νομίζω, ὅτι ὁ Κ. Πετσάλης δὲν ἔχει νωπὰς τὰς πληροφορίας ταύτας, ἂν δὲ προσφύγῃ εἰς τον Μηνύτορα θέλει ἰδεῖ, ὅτι οὐδόλως δημοσιεύονται τὰ ὀνόματα τῶν ψηφοφορησάντων ναὶ ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἀναφέρεται μόνον περιληπτικῶς, ὅτι τόσοι ἐψηφοφόρησαν ναὶ, τόσοι ἐψηφοφόρησαν ὄχι, καὶ τὸ ζήτημα ἐλύθη ὑπὲρ τοῦ ναί, ἢ τοὐναντίον· ἤθελον παρακαλέσει μάλιστα αὐτὸν νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι οὐχὶ μόνον εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον, ἀλλὰ καὶ εἰς τα ἄλλα τῶν ἄλλων ἐθνῶν οὕτω γίνεται· καὶ μολοντοῦτο, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει τόση δημοσιότης ἐκεῖ εἰς τὰς ψηφοφορίας δὲν ἀναγνωρίζεται δικαίωμα διαμαρτυρήσεως. Ἐδῶ δὲ ὅπου τὰ περιληπτικὰ πρακτικὰ περιλαμβάνουσι τοὺς ὀνομαστικοὺς καταλόγους, νομίζω, ὅτι αἱ μειονοψηφίαι καὶ αἱ πλειοψηφίαι δύνανται νὰ διατηρήσωσιν εἰς τὴν αἰωνιότητα τὰς γνώμας των, καὶ νὰ ᾖναι ἀσφαλεῖς, ὅτι τὸ ἔθνος καὶ ἡ ἱστορία θέλει κρίνει περὶ τοῦ τίς εἶχε δίκαιον ἢ ἄδικον. Ἀλλ’ ἐμνημόνευσαν, Κύριε Πρόεδρε, ἀρχαίων χρόνων· ὁ δὲ Κ. Χρηστόπουλος ἀνέφερε τὴν κατὰ τοὺς χρόνους τοῦ Δημοσθένους κινοῦσαν τὰ πλήθη καὶ ἐπικρατοῦσαν τῶν πραγμάτων δημαγωγίαν. Ἀληθῶς ἡ μελέτη τῆς ἱστορίας τῶν χρόνων ἐκείνων τῆς ἀρχαιοτάτης ἐποχῆς εἶναι διδακτικώτατον μάθημα καὶ πολλῶν σκέψεων παραγωγικόν, εὔχομαι νὰ μὴ διατρέχωμεν παραπλησίους χρόνους, ἀλλ’ ἂν συμβῇ νὰ τοὺς διατρέχωμεν, ἂς ἀναλογισθῶσι τὴν βαρεῖαν εὐθύνην, ἣν ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ τῆς ἱστορίας φέρουσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀκολουθοῦσι τὴν τοιαύτην πολιτικήν. Αὐτοὶ ἂς ᾖναι ὑπεύθυνοι ὡς ὠθοῦντες τὴν πατρίδα εἰς χρόνους τοιούτους. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία διεκδικεῖ ἁπλῶς δικαίωμα τὸ νὰ μὴ δεχθῇ διαμαρτύρησιν, ἡ μειονοψηφία, ἡ ὁποία διεκδικεῖ ὡσαύτως δικαίωμα νὰ προτείνῃ τοιαύτην, θέλουσιν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην μὲν προσπάθειαν, ἵνα συζητήσωσι καὶ ἀνεύρωσιν ἐν εἰρήνῃ καὶ ἡσυχίᾳ ἂν ὑφίσταται ἢ οὒ τοιοῦτον δικαίωμα. Αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἐξέφεραν, εἶναι γνῶμαι ἀτομικαὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ κανονιστικοῦ, τὸ ὁποῖον προετάχθη. Ὡμίλησα ὡς μέλος του Κοινοβουλίου, ἀδιάφορον ὁποία θέλει εἶναι ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας, ἐλάλησα, ἵνα συντελέσω εἰς τὸ νὰ ἀναπτυχθῇ ἐπὶ μᾶλλον τὸ συζητούμενον πρὸς φωτισμὸν τῆς Συνελεύσεως.

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ λόγου εἰς τὰς βουλὰς εἶναι, καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἀπεριόριστον· φρονῶ, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, εἴτε τοῦ πληρεξουσίου τοῦ νὰ ἐκφέρῃ τὴν ψῆφόν του, πρέπει νὰ ᾖναι ἀπεριόριστον· φρονῶ, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ὁ πληρεξούσιος ἢ ὁ Βουλευτὴς ἰδιαιτέρως εἰς τὰς Βουλὰς καὶ τὰς Συνελεύσεις, ὅπου ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τίθεται συχνὰ εἰς ἐνέργειαν ἡ δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορία, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἔχει τὸ δικαίωμα, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τοῦ τὸ ἀμφισβητήσῃ νὰ δηλώσῃ ποία ἦτον ἡ γνώμη του, ποίαν γνώμην συμμερίζεται. Ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ τώρα νὰ ἐκφράσω ἐλευθέρως τὴν γνώμην μου καὶ νὰ εἴπω τὰ φρονήματά μου καὶ τὰς πεποιθήσεις μου, τὰς ὁποίας ἴσως οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη μερὶς συμμερίζεται ἢ οἱ πάντες τοὐλάχιστον. Ἂν δικαίωμα ἔχῃ τὸ ἄτομον, ὁ Βουλευτὴς δηλαδὴ ἢ ὁ πληρεξούσιος, τοῦ νὰ ζητήσῃ ἐλευθέρως νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του, ἐπίσης δικαίωμα ἔχει καὶ μία μερὶς τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Συνελεύσεως ἀπεριόριστον νὰ ἐκφέρῃ, νὰ διαπιστώσῃ ποία ἦτον ἡ γνώμη της, ἡ ἰδέα της· ἀλλὰ πολλάκις μὲ λύπην μου εἶδον, καὶ λέγω μὲ λύπην μου, διότι ἔρχομαι νὰ ἀναφέρω καὶ τὴν Ἰόνιον Βουλὴν, διότι μὲ ἐπροκάλεσεν ὁ Κ. Χρηστόπουλος, μὲ λύπην μου λέγω, εἶδα ἄλλοτε τὴν πλειονοψηφίαν ἐξεγειρομένην καὶ ἐπιβάλλουσαν σιωπὴν εἰς τὴν μειοψηφίαν, ἄλλοτε δὲ τὴν μειοψηφίαν ἐξανισταμένην καὶ ἐπιβάλλουσαν σιωπὴν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, μὲ λύπην μου εἶδον νὰ ἔρχωνται προτάσεις, ἐνῷ τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι πλῆρες, μὲ λύπην μου εἶδον, καὶ συνέβη καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἔλθουν προτάσεις ὑποστηριζόμεναι παρὰ τῆς πλειονοψηφίας καὶ νὰ ἐξανίσταται ἡ μειονοψηφία λέγουσα· δὲν τὰς θέλω, δὲν τὰς λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, ἂν τὰς φέρητε, ἀποχωρῶ. Ταῦτα λέγω, Κύριοι, ἵνα διευκολύνω τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καταγινόμεθα, διότι δὲν εἶναι ἁπλοῦν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ περάσωμεν ἀβρόχοις ποσίν· Εἶχε δικαίωμα ἡ μειονότης προχθὲς νὰ φέρῃ τὴν ὁποίαν ἔφερε δήλωσιν ἢ διαμαρτύρησιν, ὅπως θέλετε; Ναί. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου, κατὰ τὸ φρόνημά μου τοὐλάχιστον. Οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ἔπρεπε νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο παρουσιάσθη καὶ ἠγέρθη θόρυβος ἀπὸ τὸ μέρος τοῦτο (δεικνύει τὴν δεξιὰν πτέρυγα), ἐθορύβησα καὶ ἐγὼ, ἀλλ’ ἐθορύβησα, ἵνα εἴπω καὶ φωνάξω, ὅτι τὸ ἔγγραφον πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ, πρέπει νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι ἐσκεπτόμην καὶ σκέπτομαι, τί περιελάμβανε τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, βλασφημίας; ἔστω· ἂς ἴδῃ τὸ κοινὸν καὶ τὸ ἔθνος ἂν ἐπιέσθησαν, διατί νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν ἀνάγνωσίν του; Ἀλλ’ εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, Κύριοι, ὑπερίσχυσε καὶ ἀπὸ τὸ μέρος τοῦτο ἡ τακτικὴ, ἡ ὁποία καθιερώθη ἐδῶ μέσα, τοῦ νὰ θορυβῶμεν διὰ νὰ κλείωμεν τὸ στόμα τοῦ ἄλλου, ὅταν δὲν θέλωμεν νὰ λαλήσῃ. Αἱ διαμαρτυρήσεις τῆς Ἰονίου Βουλῆς, εἶπεν ὁ Κ. Χρηστόπουλος, ἦτο ἡ παρηγορία ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῆς Ἀγγλίας. Ναί· εὑρισκόμεθα πολλάκις μειονοψηφοῦντες, καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα τὰ ἐπαρουσιάζομεν κατὰ τῶν διαβημάτων τῆς πλειονοψηφίας, οὐδεὶς μᾶς ἀνθίστατο, οὐδεὶς μᾶς εἶπε, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ παρουσιάσητε· ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἡ μειονοψηφία οὐδόλως ἀντετάξαμεν βήματα μὴ συνταγματικὰ κατέναντι τῆς πλειονοψηφίας· ἐκύπταμεν τὸν αὐχένα εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν ἀνεχωρούσαμεν, δὲν παρελύομεν τὴν Βουλὴν οὔτε ἡμεῖς, οὔτε οἱ ἀντιδοξοῦντες· ποτὲ δὲν ἐζητήσαμεν νὰ ἐπιβάλωμεν διὰ τῆς βίας, διότι καὶ ἡ ἀποχώρησις εἶναι βία, ὡς παραλύουσα μίαν πλειονοψηφίαν· ἦλθον περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἴσως τὸ ἐθνικὸν καθῆκον μᾶς ἐπέβαλε νὰ ἀποχωρήσωμεν, καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων ἕνα μόνον παράδειγμα σᾶς φέρω Συνεκροτήθη ἡ δεκάτη Βουλὴ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας, τῆς λόγχης, ὅπως ἡ Ἀγγλία μᾶς ἐπιβάλῃ διὰ μέσου τοῦ Ἁρμοστοῦ τὰς μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἐνόμιζε συνεργούσας πρὸς τοὺς σκοπούς της· μὲ ὅσα καὶ ἂν ἔπραξε δὲν ἠδύνατο νὰ κατορθώσῃ πλειονοψηφίαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἀφῄρεσε διὰ τῆς ὑψηλῆς ἀστυνομίας δύο βουλευτὰς τοὺς ἐξώρισε, καὶ οὐδὲν ἧττον, ὅταν ἦλθεν ἡ στιγμὴ τῆς ψηφοφορίας τῶν μεταῤῥυθμίσεων εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις εἰς τοῦτο τὸ δίλημμα· ἡ ψηφοφορία ἐξηρτᾶτο ἀπὸ μιᾶς ψήφου ἢ 20 μὲ 19 ἢ 19 μὲ 20, καὶ ἡ ἀμφιβολία εὑρίσκετο εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον· ἐκ τῆς μιᾶς ψήφου αὐτῆς ἐξηρτᾶτο ἡ πατρίς μας, καὶ ἴσως ἠθέλαμεν ὠφελήσει ἐὰν ἀπεχωρούσαμεν καὶ ἡ ἱστορία ἤθελε μᾶς δικαιώσει, εἴπομεν τοῦτο εἶναι βία, δὲν εἶναι Συνταγματικὸν, τὸ βῆμα τοῦτο δὲν εἶναι νόμιμον, διὰ τοῦ νόμου θὰ πολεμήσωμεν τοὺς ἀνωτέρους μας. Ἵνα σώσωμεν τὴν πατρίδα ἓν μόνον μέσον ἔχομεν, ὅπως εἶπον, νὰ ἀποχωρήσωμεν καὶ νὰ παραλύσωμεν τὴν ψηφοφορίαν· εὐτυχῶς ὅμως ἡ ἀμφίβολος αὕτη ψῆφος ἔρχεται πρὸς ἡμᾶς. Ἂν ἡ μειονοψηφία ἐντεῦθεν δὲν ἔκαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἀποχωρήσασα προχθὲς καὶ ἄλλοτε, δὲν ἤθελον διστάσει τοῦ νὰ ῥίψω τὴν μέλαιναν ψῆφον, καὶ νὰ εἴπω, ποῦ τρέχετε; Ἀλλά, Κύριοι, προηγουμένως εἶπον ὅτι καὶ ἐγὼ ἐθορύβησα, καὶ ὡς σᾶς εἶπον ἐθορύβησα διὰ νὰ μὴ ἐμποδισθῇ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγνώριζον. Βλέπει λοιπὸν ὁ Κ. Χρηστόπουλος, ὅτι διαφέρει ἡ παροῦσα περίστασις ἀπὸ τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ ἐπικαλεσθῇ, καὶ τοῦτο ἂς μᾶς χρησιμεύσῃ, Κύριοι, ὡς παράδειγμα, καὶ ἑπομένως ἂν θέλωμεν τὸ Σύνταγμα νὰ ᾖναι ἀλήθεια πρέπει ἡμεῖς ἀλήθειαν νὰ τὸ κάμωμεν εἰς τὸν ἑαυτόν μας· ἔπειτα ὅμως, Κύριοι, ἀπὸ τοὺς θορύβους κατὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου τί συνέβη; Ἔμεινε τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο εἰς τὰς χεῖρας τοῦ προέδρου καὶ παρουσιάσθησαν σήμερον οἱ ὑπογράψαντες εἰπόντες, ὅτι νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ ἔγγραφόν μας, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνεγνώσθη; ὄχι· ἐτυπώθη καὶ ἐδημοσιεύθη, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ πάλη ἐξέρχεται ἀπὸ τὸν περίβολον τῆς Συνελεύσεως καὶ μεταβαίνει εἰς στάδιον πλατύτερον, εἰς περίβολον πλατύτερον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ τοῦ κοινοῦ καὶ τῆς κοινῆς γνώμης. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐζητήσατε, τὸ ἐλάβατε, τοῦ νὰ δηλώσητε τὴν γνώμην σας, τοῦ νὰ πιστοποιήσητε τὸ γεγονός. Μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ ἡ πλειονοψηφία ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ δὲν συμμερίζομαι, οὔτε σήμερον τὰς ἰδέας σου, τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο λέγει, ὅτι ὑπῆρξε πίεσις, ὅτι δὲν ἐψηφοφόρησεν ἡ πλειονοψηφία κατὰ συνείδησιν· Ἠδύνατο νὰ τὸ εἴπῃ ἡ μειοψηφία πρὶν δημοσιεύσῃ τὸ ἔγγραφον; Κατ’ ἐμέ, ναί· διότι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἤθελε γίνει ἀντίῤῥησις καὶ ἤθελον ἀντιταχθῶσιν. Ἀλλὰ σήμερον τὸ ἐμπεριεχόμενον τοῦ ἐγγράφου εἶναι ἀντικείμενον τοῦ δημοσίου Δικαίου, ἐξέρχεται ἀπὸ τὸν περίβολον τῆς Συνελεύσεως. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, σᾶς παρουσιάζεται καὶ σᾶς δικαιολογεῖται ἡ ἀπαίτησις τοῦ νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ἢ τὸ παραδέχεσθε, ἢ δὲν ὑπογράφομεν τὸ Σύνταγμα, συλλογισμὸς ὁ ὁποῖος, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, δὲν συνάδει μὲ τὴν διαμαρτύρησιν ἢ νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ διαμαρτύρησις, ἢ δὲν ὑπογράφω τὸ Σύνταγμα· Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς συνᾴδει ἡ ἀπειλὴ αὕτη. Φίλος, Κύριοι, τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τοῦ λόγου καὶ τῆς ψήφου, ὑποστηρίζω καὶ θέλω ὑποστηρίζει πάντοτε, ὅτι ὁ πληρεξούσιος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παρουσιάζῃ οἱονδήποτε ἔγγραφον θέλει· ἀλλ’ ἂν ταὐτοχρόνως τὸ ἔγγραφον αὐτὸ παρουσιάζεται καὶ δι’ ἀπειλῆς, τὸ ἔγγραφον τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀναγνωσθῇ.

§71ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ἀναφέρει ἀπειλήν.

§72ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν ἀπειλὴν τὴν ἔκαμεν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρῶτος ἔλαβε τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσῃ. Ἢ δέχεσθε τὴν διαμαρτύρησιν, μᾶς εἶπεν, ἢ ἄλλως μᾶς θέτετε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ ὑπογράψωμεν. Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι μία βία. Λέγω λοιπόν, Κύριοι, ὅτι εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον τὰ πράγματα, καὶ τὸ παραδέχομαι, ὅτι πραγματικῶς λόγοι μίσους δὲν πρέπει νὰ ῥιφθῶσιν ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο τὴν στιγμὴν τῆς ἀποχωρήσεως — εἰς τὴν θέσιν εἰς ἣν περιήλθομεν, ἀφοῦ ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον συνετάχθη τὸ ἔγγραφον ἐπετεύχθη, ἀφοῦ οὕτως ἢ ἄλλως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρουσιάζεται ἡ ἀντίστασις, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο θεωρεῖται προσβλητικόν, μὴ ἐπιμένετε νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικά, διότι ὁ σκοπὸς ἐπετεύχθη, καὶ πᾶσα ἄλλη περαιτέρω συζήτησις δύναται νὰ γεννήσῃ σκανδαλώδη ζητήματα.

§73ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρατηρῶ μὲ λύπην μου, Κύριοι, ὅτι ὁ Κ. Λομβάρδος μὲ παρεξήγησε. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐκτανθῶ καὶ πάλιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης· ὅσα εἶπα τὰ θεωρῶ ἰσχυρά. Θέλω μόνον νὰ κάμω μίαν διόρθωσιν ἐπὶ τῶν παρεξηγήσεων, ἀγνοῶν πόθεν εἰς τοῦτο προῆλθον. Ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀπειλήσω τὴν πλειονοψηφίαν, διότι οὐδέποτε ὁ ἀσθενὴς δύναται ν’ ἀπειλήσῃ σπουδαίως τὸν ἰσχυρόν. Ἐγὼ ἠθέλησα ἁπλῶς νὰ ἐκθέσω τὰ πράγματα ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ νὰ ἐξηγήσω τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐγγράφου. Τὸ ἴδιον τοῦτο ἔγγραφον περιέχει τὴν ἐπιφύλαξιν. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν ὑμεῖς δὲν δεχθῆτε, δὲν σεβασθῆτε τὴν ἐπιφύλαξιν, ἀναγκάζετε ἡμᾶς τότε νὰ μὴ ἐκπληρώσωμεν τὴν ὑπόσχεσιν, ἤτοι νὰ συνυπογράψωμεν τὸ Σύνταγμα. Εἶναι τοῦτο ἀπειλή; Ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἀπειλὴ κατὰ τοὺς συλλογισμοὺς τοῦ Κ. Λομβάρδου, διότι ποίαν βλάβην δυνάμεθα νὰ ἀπειλήσωμεν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν; Ἐγὼ δὲν τὴν βλέπω. Ἐὰν τὴν βλέπῃ ὁ Κ. Λομβάρδος ὤφειλε νὰ τὴν παραστήσῃ.

§74ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Προτείνω ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ περικοπὴ τῶν πρακτικῶν τῆς ὁμιλίας σας.

§75Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀρκετὰ ἀποδεικνύει ἡ διαγωγὴ τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι θορυβοῦσί τινες σκοπίμως διὰ νὰ μὲ διαταράξωσιν εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, ὅταν μάλιστα πρὸ ὀλίγου ἡ ἡμετέρα μερὶς ἀγορεύοντος τοῦ Κ. Λομβάρδου διετήρησεν ἄκραν ἡσυχίαν.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Μπά!!!

§77Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐκτὸς μόνον, ὅταν ἐπροκαλέσθη δι’ ὕβρεων. —Κύριοι, ὅλα ὅσα ἤκουσα ἐκ μέρους τοῦ προλαλήσαντος ἀποδεικνύουν τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ μειονοψηφία νὰ ὑπογράψῃ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον, διότι οἱ λόγοι ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ Κ. Λομβάρδος ἐστηρίχθη διὰ νὰ ἐλαττώσῃ τὴν νομικὴν ἀξίαν του, εἶναι ἀνίσχυροι νὰ καταστρέψωσι τὸ δικαίωμά της. Δυοῖν θάτερον, ἢ ὑπάρχει ἢ ὄχι τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν μειονοψηφίαν· ἐὰν ὑπάρχῃ, τὸ ἐπικαλούμεθα, καὶ ἐπιμένομεν εἰς τὴν χρῆσίν του λέγοντες, ὅτι οὐδεὶς κέκτηται τὸ δικαίωμα νὰ καταστρέψῃ τὴν ἀτομικότητα τῆς μειονοψηφίας, ἐὰν αὕτη ἐπιμένῃ νὰ τὴν διατηρήσῃ ἐπί τινος ζητήματος καταθέτουσα ἔγγραφον διαμαρτύρησιν. Ἔχει ἐπίσης τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν καταχώρησίν του ἐντὸς τῶν δημοσίων πρακτικῶν τῆς Συνελεύσεως. Ἡ ἀτομικότης, ὡς προεῖπον, εἶναι δικαίωμα προσωπικὸν, καὶ δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, ἥτις δύναται δι’ αὐτῆς νὰ τὸ μηδενίσῃ. Ἡ Συνέλευσις ἠμπορεῖ τὰ πάντα νὰ μεταβάλλῃ διὰ τῆς ψήφου της· οὐδέποτε ὅμως τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν συνείδησιν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ μειονοψηφία, ἥτις ἑτερογνώμησεν εἰς οὐσιώδη θεσμὸν τοῦ Συντάγματος, τὸν ἀφορῶντα τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἐνόμισε καθῆκόν της νὰ ζητήσῃ νὰ διατηρήσῃ τὰς πεποιθήσεις της ταύτας, αἱ ὁποῖαι δὲν σώζονται ἰσχυρῶς ἐκ τῆς δημοσιεύσεως, ἥτις ἔγεινεν ἰδιαιτέρως διὰ τῶν ἐφημερίδων. Ἐὰν ἦτον ἀληθὲς, ὅπερ εἶπεν ὁ Κ. Λομβάρδος, ὅτι ἀρκοῦσα εἶναι ἡ ἰδιαιτέρα δημοσίευσις, ἣν ἔλαβε τὸ ἔγγραφον διὰ τῆς τυπώσεως, τότε δὲν ἔπρεπε νὰ τηροῦνται οὔτε ἐπίσημα πρακτικὰ εἰς τὴν Συνέλευσιν, οὔτε πρακτικὰ διὰ στενογραφίας. Ἤρκει νὰ δημοσιεύῃ τις ὅ,τι ἤθελε διὰ τῶν ἐφημερίδων. Ἡ ἐνέργεια ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἄλλη, καὶ ἐκτὸς αὐτῆς ἄλλη. Ἡμεῖς εἴμεθα συνηγμένοι ἐνταῦθα διὰ νὰ πράξωμεν ἀπὸ κοινοῦ, νὰ ἐκτελέσωμεν μίαν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἀνέθεσεν εἰς ἡμᾶς τὸ ἔθνος, νὰ καταρτίσωμεν τὸ Σύνταγμα· διαφέρει τὸ Σύνταγμα οὐσιωδῶς ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους Νόμους· εἶναι ὁ θεμελιώδης Νόμος του Κράτους, αὐτὸς θὰ κυβερνᾷ τὸ ἔθνος κατὰ τὸν προορισμόν του ἐπὶ αἰῶνας. Δὲν πρέπει ἄρα νὰ παραδειγματιζώμεθα ἀπὸ ὅ,τι γίνεται εἰς τὴν ψήφισιν ἑτέρων Νόμων, μεταβλητῶν φύσει, ὡς εἶναι οἱ ψηφιζόμενοι ὑπὸ τῶν Βουλῶν; Ἐπὶ τοιούτου μεγάλου ζητήματος, ὁποῖον εἶναι τὸ ἐπὶ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας παρουσιασθὲν, εἰς ὃ προσελκύσθη ἡ προσοχὴ καὶ ἡ περιέργεια ὅλου τοῦ ἔθνους, τόσον ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, καθὼς καὶ ἐκτὸς, ἀντίθετοι δὲ γνῶμαι ἐξεφράσθησαν, ἐνόμισεν ἡ μειονοψηφία, ὅτι ὤφειλε νὰ διατηρήσῃ τὰς πεποιθήσεις της καὶ τὰς καταχωρήσῃ ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἐπὶ τούτῳ δὲ συνέταξε τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως δὲν ἔχει δικαίωμα, δὲν δύναται νομίμως ν’ ἀρνηθῇ τὴν αἴτησιν τῆς μειοψηφίας.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ γενομένη συζήτησις εἶναι ἀρκοῦσα, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν Κύριον Πετσάλην........

§80ΜΑΚΡΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως παρακαλοῦμεν νὰ γείνῃ ἡ ἀπόφασις, ἂν θὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§81ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Τὰ προαποφασισθέντα, Κ. Πρόεδρε, πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ φέρητε εἰς ψῆφον τῆς Συνελεύσεως.

§82ΜΑΚΡΗΣ. Πότε ἀπεφασίσθη νὰ καταχωρισθῇ, ἢ ὄχι;

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπικαλοῦνται τὸ δεδικασμένον, εἶμαι ἁρμόδιος ν’ ἀπαντήσω· τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις, ἀπόφασις δὲν ἔγεινε, διότι δὲν ἠδυνήθην νὰ προκαλέσω τοιαύτην· χθὲς δὲν ἔγεινε πάλιν. Λοιπὸν, Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς, οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀνάγνωσιν καὶ καταχώρησιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς διαμαρτυρήσεως διαφόρων πληρεξουσίων καὶ τῆς τοῦ Κ. Μομφεράτου λέγουσι ναί....

§84ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ οὕτω τὸ ζήτημα, ἀλλ’ οὕτως ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ πληρεξούσιοι νὰ φέρωσι διαμαρτυρήσεις ναί ἢ ὄχι;

§85ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§86ΜΙΛΗΣΗΣ. Λέγω ὅτι τὸ προεδρεῖον ἔθεσε κάλλιστα τὸ ζήτημα· αἱ Συνελεύσεις λύουσι συγκεκριμένα ζητήματα, οὐχὶ ἀξιώματα.

§87ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τοῦ Κ. Σαριπόλου, διότι ἡμεῖς δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ ζητοῦμεν νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ καταχωρηθῇ· ὑμεῖς οἱ ἐναντίοι λέγετε ὅτι δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ δὲν πρέπει.

§88ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ διαμαρτύρησιν, Κ. Πρόεδρε, κατὰ τὴν συνεδρίασιν.

§89ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Διὰ τοῦτο λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ γενικῶς τὸ ζήτημα, ἂν δύναται νὰ γένωσι διαμαρτυρήσεις, νὰ ἀναγινώσκωνται καὶ καταχωρίζωνται.

§90ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ χάσωμεν τὸν καιρὸν ἡμεῖς δεχόμεθα, Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα ὅπως τὸ ἐθέσατε· ἂς ψηφοφορήσωμεν δὲ καὶ τὴν διαμαρτύρησιν τοῦ Κ. Μομφεράτου.

§91ΖΕΡΒΑΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σαριπόλου (θόρυβος).

§92ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν διαμαρτύρησιν τῶν πολλῶν μόνον, Κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀναγνώσεως καὶ καταχωρήσεως ἐν τοῖς πρακτικοῖς· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀνάγνωσιν καὶ καταχώρησιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς διαμαρτυρήσεως τῶν διαφόρων πληρεξουσίων, καθὼς καὶ τῆς τοῦ Κ. Μομφεράτου.

§94ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι· μόνον τῶν πολλῶν.

§95ΕΜ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἂν θέλῃ ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν νὰ ἀποδώσῃ μομφὴν, ἢ νὰ δώσῃ εἰς τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους νὰ ἐννοήσουν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μομφεράτου ἔχει δημοκρατικὰς ἀρχὰς, εἶναι ἠπατημένος, διότι ἡ πρότασις καὶ ἡ διαμαρτύρησις τοῦ Κ. Μομφεράτου δὲν εἶναι παρὰ ἔκφρασις ζωηροτέρα τῶν ὅσα ἡμεῖς εἴπομεν, ἀλλὰ δὲν ἐμπεριέχει καμμίαν ἀρχὴν ἀντιβαίνουσαν εἰς τὰ καθεστῶτα σήμερον· αὐτὴ ἡ ἐξήγησις πρέπει νὰ τεθῇ. Ἂν δὲ θέλουν νὰ δειλιάσουν τινὰς τοῦτο εἶναι ἀνάξιον κοινοβουλευτικῆς ἀγωγῆς.

§96ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Κάμνω μίαν διασάφησιν, Κύριε Πρόεδρε, πολὺ δικαίαν. Ἐγὼ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν οἱ ἄλλοι πληρεξούσιοι σᾶς ἔδωσαν τὴν διαμαρτύρησιν, σᾶς ἔδωσα μίαν ἄλλην, τῆς ὁποίας τὸ συμπέρασμα εἶναι διάφορον. Ἐγὼ ἐπιμένω ν’ ἀναγνωσθῇ καὶ νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά. Ὡς πρὸς δὲ τὸ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν συγχρόνως ἢ ὄχι, δὲν ἐπιμένω.

§97ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τὸ ἓν μόνον, τὸ ἓν (θόρυβος).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε λοιπὸν νὰ θέσωμεν κατ’ ἰδίαν τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην;

§99ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀνάγνωσιν καὶ καταχώρησιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς διαμαρτυρήσεως διαφόρων πληρεξουσίων, λέγουσιν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§101Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, Κ. Πρόεδρε, συγχωρήσατέ μοι, ὅπως ζητήσω διαίρεσιν τῶν ζητημάτων. Νομίζω, ὅτι δύω ζητήματα πρόκεινται, τὸ μὲν τῆς καταθέσεως εἰς τὸ Προεδρεῖον, τὸ δὲ τῆς ἀναγνώσεως καὶ καταχωρήσεως τῶν προκειμένων ἀναφορῶν.

§102ΤΙΝΕΣ. Μία εἶναι.

§103ΕΤΕΡΟΙ. Δύω.

§104Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Διότι νομίζω, ὅτι μία Συνέλευσις δὲν πρέπει νὰ στέκηται εἰς τὰ μικρὰ ζητήματα τῶν τύπων, ἀλλὰ νὰ ἐκτείνηται καὶ ὀλίγον περισσότερον. Τῷ ὄντι, ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπλῶς περὶ ἑνὸς τύπου, ἴσως ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἔγγραφον τοῦτο (θόρυβος). Οὐχ ἧττον ὅμως εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα κατετέθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἔγειναν πάγκοινα. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον νὰ ἐπιμένῃ ἡ μερὶς αὐτὴ εἰς τὸν μικρὸν αὐτὸν τύπον νὰ ἔλθῃ ἕνας γραμματικὸς καὶ νὰ τὰ ἀναγνώσῃ (θόρυβος). Καθ’ ὅσον βλέπω μίαν διαίρεσιν εἰς αὐτὴν τὴν πλευρὰν (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἥτις μὲ κάμνει νὰ ὑποπτεύω μήπως ὑπάρχῃ εἰς αὐτὴν ἡ ἰδέα, ὅτι, ἐὰν ἀναγνωσθῇ μέρος ἢ τὸ ὅλον τῶν ἐγγράφων τούτων, ὅτι ἡ Συνέλευσις παραδέχεται τὴν ἔννοιαν αὐτῶν.

§105ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§106Ν. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐνῷ ἠμπορεῖ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀκούσῃ, καὶ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τίποτε. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἠμπορεῖ νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ ὅτι κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ εἰς τὸ νὰ καταχωρισθῇ χωρὶς νὰ γίνῃ κἀμμία ψηφοφορία (θόρυβος).

§107ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, πρέπει νὰ τεθῇ οὕτω κατὰ τὴν ἐμὴν ἰδέαν· σκοπεύει ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ ζήτημα περὶ τῶν διαμαρτυρήσεων τοῦ Συντάγματος; Καὶ διὰ τί; διότι, ἐὰν παραδεχθῇ, ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν νὰ ψηφίσωμεν αὐτὴν τὴν διαμαρτύρησιν, ἐκεῖ μέσα ἑτοιμάζονται 6, 8, 10. Νὰ τὸ λύσωμεν λοιπὸν μίαν φορὰν διὰ πάντα (θόρυβος).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα ἔχει.

§109ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὰ θέματα, Κύριε Πρόεδρε, δὲν τίθενται παρὰ ὡς ἐξαγόμενα τῆς συζητήσεως. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐρωτήσωμεν περὶ ὅλων. Ἡ μειοψηφία ἀπαιτεῖ ῥητῶς καὶ ὡρισμένως ν’ ἀναγνωσθῇ, καὶ νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶναι τὸ Θέμα. Νομίζω πραγματικῶς, ὅτι ὡς ἐξαγόμενον τῆς συζητήσεως πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ ἑξῆς θέμα· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀνάγνωσιν καὶ καταχώρησιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς κατατεθείσης διαμαρτυρήσεως λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι ὄχι.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Καλά· ἐμπρὸς ψηφοφορία. Γίνεται ἡ ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν πληρεξουσίων Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ κατατεθεῖσα εἰς τὸ προεδρεῖον διαμαρτύρησις διαφόρων πληρεξουσίων, ναὶ ἢ ὄχι;

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 288. 117 εἶπον ναί· 170 εἶπον ὄχι· εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἄρα ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως δηλ. τὴν συζήτησιν τῶν ἐκλογικῶν νόμων. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι παρών; δύναται ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ Κυρίου Βάσσου;

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερ.). Ἂν ὁ Κύριος Βάσσος δὲν ἐπιμένῃ, εἶναι καλὸν νὰ τὴν ἀναβάλωμεν· ἄλλως εἶμαι εἰς τὰς διαταγάς του. Παρακαλῶ ὅμως καὶ τὸν Κύριον Βάσσον καὶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀναβληθῇ.

§114ΒΑΣΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω, ἐὰν κάμωμεν ἀρχὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τότε βεβαίως ἡ πρότασις αὐτὴ ἀναβάλλεται. Ἐγὼ νομίζω ὥρισα μετὰ τὸ Σύνταγμα ὡς ἡμέραν συζητήσεως, ἡ δὲ Συνέλευσις ἀπεδέχθη τὴν πρότασίν μου. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι πολὺ σπουδαία καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σπουδαιότητα, καὶ καθ’ ὅσον ἤδη καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε, νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν αἴτησίν μου (θόρυβος).

§115ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν ἀντιλέγομεν εἰς τὸ νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τῶν ἐκλογικῶν νόμων· ἀλλ’ ἓν ζήτημα εἶναι εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐκκρεμές, τὸ ζήτημα τῆς συζητήσεως, καὶ ἀπαντήσεως ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐφέρθη ἄλλοτε εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἀπεφάσισε μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος. Εἶναι νομίζω καλὸν νὰ ὁρίσωμεν μίαν ἢ δύω ἡμέρας τῆς παρούσης ἢ τῆς ἐλευσομένης ἑβδομάδος πρὸς συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος.

§116ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ Σάββατον.

§117ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τὸ Σάββατον ν’ ἀποφασισθῇ, ἐὰν πρέπῃ νὰ γίνῃ ἢ ὄχι ἡ συζήτησις.

§118ΒΑΣΣΟΣ. Παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε....

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον διὰ τὸ Σάββατον. Θέλετε νὰ καταναλώσωμεν τὸν χρόνον;

§120ΒΑΣΣΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ καταναλώσωμεν τὸν χρόνον μας εἰς τίποτε, ἀλλὰ ν’ ἀναγγείλω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τοῦ λαοῦ, ὅστις ὑποφέρει τρομερά.

§121Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἔρχομαι ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, καὶ λέγω, ὅτι πληρεξούσιοι διωργάνισαν λῃστρικὰς συμμορίας.

§122ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν ἐπερώτησιν τοῦ πυροβολισμοῦ, ὅστις ἔγεινε κατὰ τῶν πολιτῶν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, τὴν Συνέλευσιν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν καθ’ ἣν νὰ γίνῃ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ Κ. Βάσσου, σήμερον, ἢ τὸ Σάββατον;

§124ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ Σάββατον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ γίνῃ σήμερον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Λοιπὸν μένει τὸ Σάββατον.

§126ΒΑΣΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, Κύριοι, τὴν ὁποίαν συνέταξα συμφώνως μὲ τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, πρόκειται ἤδη νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμου.

§128ΠΟΛΛΟΙ. Καὶ τοῦ Δημοτικοῦ.

§129ΖΕΡΒΑΣ (στρατηγός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ μίαν λέξιν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤρχισεν ἄλλη συζήτησις. Παρακαλῶ τὴν συνέλευσιν ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν θέλῃ νὰ κάμνωμεν ἐκλογικοὺς νόμους; Πρέπει ν’ ἀπαγορεύσωμεν πᾶσαν ἄλλην συζήτησιν, ἐὰν θέλετε νὰ κάμωμεν τοὺς νόμους τούτους.

§131ΕΜ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι διὰ τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους, ἀλλ’ ἅπαξ ἢ δὶς τῆς ἑβδομάδος μένει καιρὸς διὰ τὰς ἄλλας ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Ὅταν θέλετε ἀπολύτως νὰ μὴ γίνῃ κἀμμία συζήτησις, τότε ἀποκλείετε πᾶσαν ἄλλην.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀποκλείω κἀμμίαν· ἀλλὰ ἠξεύρετε πόσοι ἐζήτησαν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως; ἑπτά. Ἐάν τὸν δώσω εἰς αὐτοὺς καὶ μόνους δὲν θὰ κάμητε τίποτε ἄλλο, καὶ θὰ καταναλίσκητε τὸν χρόνον σας εἰς παρεμπίπτοντα ζητήματα.

§133ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὑποθέσατε ὅτι θέλομεν συζήτησιν τῆς τάξεως (θόρυβος).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Στρατηγὸς θέλει τὸ περὶ Σουλιωτῶν, ἄλλος τὸ περὶ συντάξεων, ἄλλος, ἄλλο.

§135ΖΕΡΒΑΣ. (Στρατηγός). Εἶναι τόσων Συνελεύσεων ἀποφάσεις.

§136ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργ. Ἐσωτέρ.). Ἀναγνώσας τὸ Νομοσχέδιον περὶ δημοτικῶν ἐκλογῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐκτὸς ἐξαιρέσεων μικρῶν αἱ ὁποῖαι σκοπὸν ἄλλον δὲν ἔχουν παρὰ νὰ φέρουν ἐγγυήσεις περισσοτέρας ὡς πρὸς τὴν ἐξασφάλισιν καὶ ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ πολίτου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μείνετε σύμφωνοι, δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἐναντιότητα, ὑποθέτω λοιπὸν καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ θέλει διέλθει ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ καὶ ἐν ταχύτητι. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ αὐτὸ, ἡμεῖς τοὐλάχιστον κατ’ οὐδένα λόγον, οὔτε σεῖς, διότι ἐκηρύξατε τὸν περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν Νόμον ὡς ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα ἐπεψηφίσθη· ὀφείλετε, Κύριοι, νὰ μελετήσετε, νὰ σπουδάσετε.... (θόρυβος· ἐνταῦθα πολλοὶ ζητοῦν τὸν λόγον). Ἀκούω, Κ. πρόεδρε, πολλοὺς ζητοῦντας τὸν λόγον Ἂν πρόκειται καὶ αὐτὴν τὴν συνεδρίασιν νὰ τὴν ἐξοδεύσωμεν εἰς μάτην, τὸ ἐννοῶ κάλλιστα.

§137ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Τὴν συζήτησιν τὴν ἐγεννήσατε σεῖς, μὴ παραπονεῖσθε.

§138ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω περισσότερα συμφέροντα ἀπὸ σᾶς νὰ προηγηθῇ ὁ περὶ Δήμων Νόμος (Φιλονεικίαι θορυβώδεις μεταξὺ Δαγρὲ καὶ Γλαράκη).

§139ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Περισσότερα δικαιώματα ἔχει αὐτὴ ἡ μερὶς (δεικνύει τὴν ἀριστεράν)· (θόρυβος).

§140ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ ζήτημα δὲν ἐπιδέχεται συζήτησιν μακρὰν, θέλετε νὰ προχωρήσωμεν Ναί, ἢ ὄχι; (θόρυβος).

§141ΠΟΛΛΟΙ. Πρῶτον ἐπὶ τοῦ δημοτικοῦ Νόμου.

§142ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ προτιμήσῃ παντὸς ἄλλου τὸ ζήτημα τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν Νόμου, διότι αὐτὸς εἶναι συντομώτατος, καὶ δεύτερον εἶναι δεδεμένος μὲ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεψηφίσατε. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ, Κύριοι, τὴν Συνέλευσιν νὰ προτάξῃ τὸν περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν Νόμον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως, καθ’ ὅσον δὲν ἐννοῶ εἰς τὶ θὰ χρησιμεύσῃ ἡ ἀμφισβήτησις καὶ οἱ πολλοὶ λόγοι.

§143ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Αἱ Βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ πρόκειται νὰ γίνουν μετὰ 10 μῆνας, ἐνῷ αἱ δημοτικαὶ ἀπὸ ταύτης τῆς στιγμῆς πρέπει νὰ ἀρχίσουν..... (θόρυβος).

§144ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε! Σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ ὑπερασπισθῶ ἐμαυτὸν, προκληθεὶς εἰς τοῦτο ἀπὸ τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον καί τινας ἄλλους, εἰπόντας, ὅτι οὔτε προσωπικὸν συμφέρον ἔχω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, οὔτε ἐνδιαφέρομαι δι’ αὐτὸν τὸν τόπον, διότι δὲν ἔχω κανένα δεσμὸν μετὰ τῆς Ἑλλάδος... Κύριε Πρόεδρε! Εἶμαι θερμὸς ὀπαδὸς τῆς νομικῆς ἀρχῆς, καθ’ ἣν ἀπολύτως ἀπαγορεύεται νὰ δικάζῃ τις ὑπόθεσιν διὰ τὴν ὁποίαν προσωπικῶς ἐνδιαφέρεται, διὰ τοῦτο πάντοτε ἐνταῦθα ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ προσωπικοῦ μου συμφέροντος οὐδὲ γνώμην, οὐδὲ ψῆφον ἔφερα, ἔλαβον δὲ τότε μόνον μέρος, ὁσάκις δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτον, διότι εἶναι κακὸς δικαστὴς ὁ δικάζων περὶ ἑαυτοῦ· ὥστε καὶ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, ὅστις ὡμολόγησεν ὅτι πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ ἀτομικῶς ἀπὸ τὸν προκείμενον νόμον, εἶναι πολὺ κακὸς κριτὴς, καὶ ἡ γνώμη του δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀπ’ ἐναντίας δὲ ἡ ἐδική μου, διότι προσωπικῶς δὲν ἐνδιαφέρομαι, πρέπει κατ’ ἐξοχὴν νὰ ᾖναι σεβαστή. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ Ἐθνικὸν συμφέρον λέγω, ὅτι εἶμαι Ἕλλην καὶ ἔχω ἀναμφισβήτητον δικαίωμα ἐπ’ αὐτοῦ· καὶ εἰς οὐδένα μὲν Ἕλληνα ἀρνοῦμαι τὸ ἐνδιαφέρον διὰ τὴν πατρίδα του, ἀλλὰ καὶ εἰς οὐδένα ἀναγνωρίζω ὅτι ἐνδιαφέρεται περισσότερον ἐμοῦ· ἀρκεῖ νὰ ᾖναί τις Ἕλλην καὶ ἔχει τὸν δικαίωμα ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων. Ἂν δὲ θέλῃ νὰ μάθῃ ὁ Κύριος Δαγρὲς τί ἀντιπροσωπεύω ἐνταῦθα, τὸν ἀπαντῶ ὅτι ἀντιπροσωπεύω τεσσαράκοντα χιλιάδας θυμάτων κατὰ τὸν ἀγῶνα, ἀντιπροσωπεύω τὴν ἐρημωθεῖσαν πατρίδα τοῦ Κοραῆ, ἀντιπροσωπεύω τὴν χώραν τῆς ὁποίας τὰ τέκνα διὰ τῆς μεγαλεπιβουλίας των κατέστησαν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα σεβαστὸν εἰς τὰ πέρατα τοῦ κόσμου· ἀντιπροσωπεύω, Κ. Δαγρὲ, δύω χιλιάδας οἰκογενείας προσφύγων Χίων, οἵτινες γυμνοὶ κατέφυγον ἐδῶ καὶ συνεμερίσθησαν τὴν τύχην τοῦ μέρους τούτου τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ ἀπώλεσαν καὶ πατρίδα καὶ συγγενεῖς καὶ περιουσίαν. Ἐνδιαφέρομαι δὲ διὰ τὸν τόπον τοῦτον ἰδιαιτέρως ἐγὼ, διότι ἑπτὰ στενότατοι συγγενεῖς μου ἐφονεύθησαν κατὰ τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα, καὶ πρῶτος ὁ πάππος μου, ἐνδιαφέρομαι, διότι πάντες οἱ περισωθέντες συγγενεῖς μου καὶ ἰδίως ὁ πατήρ μου ἠγωνίσθησαν καὶ ἐταλαιπωρήθησαν καθ’ ὅλον τὸν ἀγῶνα, καὶ οὐδέποτε ἔπαυσαν ὑπηρετοῦντες τὴν πατρίδα καθ’ ὅλον τὸν βίον των, ἐνδιαφέρομαι τέλος, διότι ἀκαταπαύστως καθ’ ὅσον δύναμαι διὰ πάσης θυσίας ἀγωνίζομαι ἀτομικῶς ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τῆς πατρίδος μου. Κύριοι! Εἰς οὐδένα Ἕλληνα ἀμφισβητῶ τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς πατρίδος του, ἀλλὰ καὶ εἰς οὐδένα ἐπιτρέπω νὰ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο εἰς ἐμέ.

§145ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει ν’ ἀπαντήσω.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπερασπίσθη ἑαυτὸν ὁ Κύριος Γλαράκης, δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ ἵνα λάβητε τὸν λόγον· ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Ἀντωνόπουλος.

§147ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· τὴν σπουδαίαν, τὴν ὅσον ἔνεστι ταχυτέραν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ ἐκλογῆς νόμου ἀναγνωρίζω· ἀλλ’ ἐπίσης ἀναγνωρίζω πολὺ σπουδαιοτέραν τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ δήμων νόμου καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἵνα κάμωμεν βουλευτὰς, ἔχομεν ἓν διάστημα ἑνὸς ἔτους· ἵνα τακτοποιηθῶσιν ὅμως οἱ δῆμοι δὲν ἔχομεν οὔτε μίαν στιγμήν· ὅλον τὸ Κράτος εἶναι εἰς παραλυσίαν, οὐδαμοῦ ὑπάρχουσι δῆμοι, πῶς θέλετε λοιπὸν ν’ ἀναβάλητε τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ δήμων νόμου; μοὶ λέγετε, ὅτι δυνάμει τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ συζητηθῇ ὁ περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν νόμος, αἱ δημοτικαὶ ὅμως ἐκλογαὶ κατεπείγουσιν, ὑποθέσατε ὅτι σήμερον ἀπεβίωσεν εἷς δήμαρχος, πῶς θέλετε τὸν ἀντικαταστήσει; Νόμος δὲν ὑπάρχει.

§148ΔΑΓΡΕΣ. Σκιαμαχεῖς.

§149ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον καλλίτερα δι’ ὑμᾶς, θὰ ἔχετε περισσότερα ἐπιχειρήματα· ἡ Ἑπτάνησος εἶναι ὅλως ἀδιοργάνιστος, ἂν λοιπὸν σήμερον θέλετε νὰ ψηφίσητε τὸν περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν νόμον, δὲν θεραπεύετε τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας· ἡ ψήφισις τοῦ περὶ δήμων νόμου ἐπισπεύδει, πρέπει νὰ τακτοποιήσητε τὸ Κράτος. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἕτερον ζήτημα πολὺ σπουδαῖον· ἀπὸ τοῦ βήματος ἄλλοτε κατέκριναν τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶπον παρουσίαζεν εἰς τὸ τέλος πολλὰ νομοσχέδια, τὸ αὐτὸ κάμνουν καὶ σήμερον, τὸ αὐτὸ σύστημα ἐπικρατεῖ καὶ σήμερον· ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν σᾶς λέγουν μελετήσατε, συζητήσατε· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ μελετήσῃ τις νομοσχέδιον περὶ δήμων ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν; σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, ποῖαι αἱ διατάξεις τοῦ περὶ δήμων νόμου; οὐδεὶς τὰς ἐμελέτησε. Σᾶς λέγω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι τὰ καλλίτερα δικαιώματα τοῦ πολίτου ὑπάρχουν εἰς τὸν περὶ δήμων νόμον καὶ ἐκ τούτου πρέπει νὰ κάμωμεν ἔναρξιν.

§150ΚΑΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι, ἂν τὸ ὑπουργεῖον δεχθῇ νὰ συζητήσωμεν τὸν δημοτικὸν νόμον τροποποιούμενον ἐν μέρει ἀπὸ τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ὡριμώτερον σκεφθὲν τὸ ὑπουργεῖον εἰσήγαγε, θέλομεν φθάσει εὐστοχώτερον καὶ ταχύτερον εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα· ἄν τις παραβάλλῃ τοὺς δύω νόμους, αἱ διαφοραὶ εἶναι μικραὶ, ὁ νόμος τοῦ ὑπουργείου φέρει πλειοτέραν ἐξασφάλισιν εἰς τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι θέλομεν φθάσει συζητοῦντες τὸν νόμον τοῦ ὑπουργείου ταχύτερον εἰς τ’ ἀποτέλεσμα, λέγω δὲ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προηγηθῇ ὁ νόμος περὶ δήμων, διότι πρέπει νὰ συντάξωμεν ἕνα καὶ μόνον κατάλογον, διότι ἂν ἔχητε δύω καταλόγους θὰ ἔχητε τὰς αὐτὰς περιπλοκάς· δυνάμεθα λοιπὸν νὰ φθάσωμεν ταχέως εἰς τ’ ἀποτέλεσμα, παραδεχόμενοι τοῦ μὲν τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου, τοῦ δὲ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύω λέξεις, Κύριε Πρόεδρε· καὶ ἡμεῖς θέλομεν ὡσαύτως νὰ ὑπάρχῃ εἷς κατάλογος καὶ διὰ τὰς δημοτικὰς καὶ διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ὁ τρόπος τῆς ἐκδικάσεως εἶναι εἷς καὶ διὰ τὰς δύω.

§152ΖΕΡΒΑΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν Κύριον ὑπουργὸν, ὅστις μᾶς λέγει ὅτι διὰ νὰ οἰκοδομήσωμεν πρέπει ν’ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν στέγην, ἐγὼ νομίζω, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ περὶ δήμων νόμος εἶναι τὸ θεμέλιον τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη αὐτὸς πρῶτον νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, ἐπειδὴ καὶ ὁ περὶ Βουλευτῶν νόμος θὰ βασίζηται εἰς τὸν περὶ δήμων νόμον, διὰ τοῦτο ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀρχίσωμεν ἀπ’ αὐτόν· προτείνω λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν ὅ,τι ὁ ὀρθὸς λόγος ὑπαγορεύει. Ἀπὸ τὸ θεμέλιον ν’ ἀρχίσωμεν νὰ οἰκοδομήσωμεν.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα;

§154ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν, οἱ παραδεχόμενοι νὰ προηγηθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν ὁ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι, ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη). Ἀρχίζομεν λοιπόν.

ΝΟΜΟΣ

Περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Αʹ.

Περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἄρθρ. 1. Ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἐννοουμένης κατὰ τὴν περιφέρειαν τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἐκλέγεται ἀνάλογος ἀριθμὸς Βουλευτῶν ὡς ἑξῆς. Ἐπαρχίαι, ἔχουσαι πληθυσμὸν μέχρι μὲν 10000 ψυχῶν ἐκλέγουσιν ἕνα Βουλευτὴν, μέχρι δὲ 20000 δύο, μέχρι 30000 τρεῖς· αἱ ἔχουσαι πληθυσμὸν ἀνώτερον τῶν 30000 ἐκλέγουσι τέσσαρας. Ἄρθρον 2. Αἱ νῆσοι Ὕδρας καὶ Σπετσῶν καὶ οἱ ἐν Ἑλλάδι Ψαριανοὶ ἐκλέγουσι Βουλευτὰς κατὰ τὸ ἀπὸ 31 Ἰανουαρ. 1844 ψήφισμα τῆς Αʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ τὸν ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1847 Νόμον, ἤτοι ἡ μὲν Ὕδρα τρεῖς, αἱ Σπέτσαι δύο καὶ οἱ Ψαριανοὶ δύο.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Βʹ.

Περὶ τῶν ἐκλογέων. Ἄρθρον 3. Τὸ δικαίωμα τοῦ ψηφοφορεῖν ἔχουσιν ὅλοι οἱ ἐντὸς τοῦ Βασιλείου γεννηθέντες Ἕλληνες, ἢ οἱ ἀποκτήσαντες τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου κατὰ τοὺς καθεστῶτας Νόμους, συμπληρώσαντες τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των, ἔχοντες δὲ ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας, ἐν ᾗ ἐνασκοῦσι τὸ τοῦ ψηφοφορεῖν δικαίωμα, (ἀκίνητον) ἰδιοκτησίαν, ἢ μετερχομένους (ἐν αὐτῇ) οἱονδήποτε ἐπάγγελμα ἢ ἀνεξάρτητον ἐπιτήδευμα. Ἐξαιροῦνται· 1) Οἱ καταδικασθέντες ἐπὶ κακουργήματι, ἐνόσῳ δὲν ἀποκατασταθῶσιν εἰς τὰ δικαιώματα, ὧν ἐστερήθησαν ἕνεκα τῆς καταδίκης ταύτης. 2) Οἱ καταδικασθέντες ἐπὶ πλημμελήματι ἐκ τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 22 τοῦ ποιν. Νόμου, τροποποιηθέντι διὰ τοῦ ἀπὸ 20 Μαΐου 1836 Νόμου, καὶ στερηθέντες διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως τῆς ἱκανότητος τοῦ ψηφοφορεῖν. 3) Ὁ δυνάμει ὁριστικοῦ δικαστικοῦ βουλεύματος διατελοῦντες ὑπόδικοι ἐπὶ κακουργήματι. 4) Οἱ ἐστερημένοι τῆς ἐλευθερίας διαχειρίσεως τῆς περιουσίας των.

ΚΕΦΑΛ. Γʹ.

Περὶ ἐκλογίμων. Ἄρθρον 4. Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις Βουλευτὴς ἀπαιτεῖται, πλὴν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 70 τοῦ Συντάγματος ἰδιοτήτων. ά) Νὰ μὴ ὑπάγηται εἴς τινα τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἐξαιρέσεων. βʹ) Νὰ κέκτηται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἀφ’ ἧς ἐκλέγεται, ἀκίνητόν τινα ἰδιοκτησίαν. Ἄρθρον 5. Δὲν δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι Βουλευταὶ οἱ ἔμμισθοι δημόσιοι πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, πλὴν ἐὰν παραιτηθῶσι τῆς θέσεως αὐτῶν δέκα καὶ πέντε τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐκλεχθῶσιν ἐξ ἄλλης ἐπαρχίας, παρὰ τὴν ἐν ᾗ ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντά των· ἐὰν δὲ πρόκηται νὰ ἐκλεχθῶσιν ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, ἡ παραίτησις, ἢ παῦσις, ἢ ἡ μετάθεσις αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας ταύτης δέον νὰ γένηται πρὸ ἓξ μηνῶν πρὸ τῆς ἐκλογῆς· ἡ διάταξις αὕτη ἰσχύει καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοὺς, τοὺς ἐκλεγομένους ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας, ἐν ᾗ ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντά των.

ΚΕΦΑΛ. Δʹ.

Περὶ τῶν ἐκλεκτικῶν καταλόγων. Ἄρθρον 6. Ἡ ἐκλογὴ ἐνεργεῖται ἐν ἑκάστῳ δήμῳ, ἐπὶ τῇ βάσει καταλόγου περιέχοντος πάντας τοὺς ἔχοντας τὸ δικαίωμα τοῦ ψηφοφορεῖν καὶ καταρτιζομένου συμφώνως πρὸς τὰς ἑπομένας διατάξεις. Ἄρθρον 7. Ὁ δήμαρχος ἑκάστου δήμου θέλει συντάξει κατάλογον τῶν ἐκλογέων, ἐπὶ τῇ βάσει προκαταρκτικῶν καταλόγων, συνταχθησομένων ἐν μὲν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου ὑπὸ τῶν δημαρχικῶν παρέδρων καὶ τῶν κατ’ ἐνορίας ἐφημερίων, ἐν δὲ τοῖς χωρίοις ὑπὸ τῶν εἰδικῶν παρέδρων καὶ τῶν κατ’ ἐνορίας ἐφημερίων. Οἱ προκαταρκτικοὶ κατάλογοι συντάσσονται ἐντὸς δέκα τὸ πολὺ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς προσκλήσεως τοῦ δημάρχου· αἱ δὲ ἐργασίαι τῆς ὑπὸ τοῦ δημάρχου συντάξεως τοῦ καταλόγου ἀποπερατοῦνται ἐντὸς τῶν ἑπομένων δέκα πέντε ἡμερῶν. Ἄρθρον 8. Ὁ κατάλογος, συντασσόμενος κατὰ χωρίον, θέλει περιέχει· 1) Τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον ὁλόγραφον καὶ κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν. 2) Τὸ ὄνομα τοῦ πατρός. 3) Τὴν ἡλικίαν καὶ 4) Τὸ ἐπάγγελμα ἢ ἐπιτήδευμα. Τὴν 27ην τὸ πολὺ ἡμέραν ἀπὸ τῆς πρὸς τοὺς δημαρχικοὺς καὶ εἰδικοὺς παρέδρους καὶ τοὺς ἐφημερίους προσκλήσεως τοῦ δημάρχου, οὗτος θέλει ὑποβάλει τὸν συνταχθέντα κατάλογον εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν εἰς διπλοῦν· αὕτη δὲ ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς παραλαβῆς θέλει ἐπιστρέψει τὸν ἕτερον τῶν καταλόγων εἰς τὸν δήμαρχον ἠριθμημένον καὶ μονογραφημένον. Ἄρθρον 9. Ὁ δήμαρχος, λαβὼν τὸν ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς ἐπιστραφέντα κατάλογον, ἐκτίθησιν αὐτὸν ἐν τῷ δημαρχείῳ πρὸς γνῶσιν τῶν βουλομένων ἐπὶ δέκα συνεχεῖς ἡμέρας, ῥητῶς προσδιοριζομένας διὰ προγράμματος, προσηκόντως δημοσιευομένου ἔν τε τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου, καὶ ἐν τοῖς συνιστῶσιν αὐτὸν χωρίοις. Θέλουσι δ’ ἐκτίθεσθαι συγχρόνως ἐν ἑκάστῳ παρεδρείῳ ἀποσπάσματα τοῦ καταλόγου, περιέχοντα τοὺς ἐν τῷ παρεδρείῳ οἰκοῦντας ἐκλογεῖς. Διὰ τοῦ προγράμματος, δημοσιευθησομένου ἓξ τὸ πολὺ ἡμέρας ἀπὸ τῆς παραλαβῆς τοῦ μονογραφημένου καταλόγου, θέλουσι προσκαλεῖσθαι οἱ ἔχοντες ἐνστάσεις νὰ παρουσιάσωσι ταύτας ἐντὸς τῶν ὁρισθεισῶν δέκα ἡμερῶν. Ἄρθρον 10. Πᾶς ἐκλογεὺς δύναται, ἐντὸς τοῦ ὁρισθέντος δεκαημέρου διαστήματος, νὰ ἐγείρῃ ἐνστάσεις κατὰ τῆς παραλείψεως ἱκανῶν ἢ τῆς ἐγγραφῆς ἀνικάνων. Τὰς κατὰ τοῦ ἐκτεθέντος πρὸς ἀνάκρισιν καταλόγου ἐνστάσεις προβάλλουσιν εἰς ἐπιτροπὴν, συγκροτουμένην ὑπὸ τοῦ δημάρχου καὶ δύο μελῶν λαμβανομένων διὰ κληρώσεως κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 37–39 τοῦ παρόντος νόμου διατασσόμενα. Ἄρθρον 11. Ἐὰν ἡ ἔνστασις γίνεται κατὰ τῆς ἐγγραφῆς ἀνικάνου, ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ κοινοποιήσῃ ταύτην ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν τὸ βραδύτερον εἰς τὸν ἐνδιαφερόμενον, ὅστις δύναται ν’ ἀπαντήσῃ ἐντὸς ἑτέρων τριῶν ἡμερῶν· ἀπόντος τούτου, ἡ κοινοποίησις γίνεται πρός τινα τῶν ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ πλησιεστέρων συγγενῶν του, ὅστις δύναται νὰ φέρῃ τὰς ἀντιῤῥήσεις του ἐντὸς τῆς αὐτῆς προθεσμίας. Ἄρθρον 12. Αἱ ἐνστάσεις, γινόμεναι ἐγγράφως ἢ προφορικῶς, καταχωρίζονται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς συνοπτικῶς ἐν βιβλίῳ, ἠριθμημένῳ καὶ μονογραφημένῳ ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, κατὰ τὴν σειρὰν τῆς παρουσιάσεώς των· ὑπογράφονται δὲ ἐν τῷ βιβλίῳ ὑπὸ τοῦ ἐγείροντος ταύτας, ἢ ἀγραμμάτου ὄντος αὐτοῦ, ὑπό τινος δημότου τῆς ἐκλογῆς του, καὶ προσέτι ὑπὸ τοῦ δημάρχου. Ἄρθρον 13. Τὸ βιβλίον τῶν ἐνστάσεων τηρεῖ ὁ γραμματεὺς τοῦ δημάρχου, ἢ, ἐν ἐλλείψει τοιούτου, ἕτερος ὑπὸ τοῦ δημάρχου διοριζόμενος, ὅστις, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας ταύτης, ὑπάγεται εἰς τὰς περὶ καταδιώξεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ νόμου. Ἄρθρον 14. Ὁ τηρῶν τὸ βιβλίον ὀφείλει νὰ δώσῃ παραχρῆμα ἀπόδειξιν περὶ πάσης γενομένης ἐνστάσεως καὶ τῶν τυχὸν κατατεθέντων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, ἐμφαίνουσαν καὶ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν χρονολογίαν τῆς καταχωρήσεως. Ἂν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν δεχθῇ ἢ ὁ τηρῶν τὸ βιβλίον δὲν καταχωρίσῃ τὰς προταθείσας ἐνστάσεις ἢ ἀρνηθῇ νὰ χορηγήσῃ τὴν κατὰ τὸ προηγούμενον ἐδάφιον ἀπόδειξιν, οἱ προτείναντες αὐτὰς δύνανται νὰ τὰς ὑποβάλωσιν ἐντὸς δύο τὸ πολὺ ἡμερῶν εἰς τὸν ἁρμόδιον εἰρηνοδίκην, ὅστις ὀφείλει νὰ παραπέμψῃ αὐτὰς ἀμέσως εἰς τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 15 ἐπιτροπήν. Ἄρθρον 15. Ἐπὶ τῶν γενομένων ἐνστάσεων ἀποφασίζει ἐπιτροπὴ, συγκειμένη ἐκ τοῦ δημάρχου καὶ ἐκ τεσσάρων μελῶν, λαμβανομένων διὰ κληρώσεως κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 37–39 τοῦ παρόντος νόμου διατασσόμενα. Ἄρθρον 16. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς λήξεως τῆς κατὰ τὸ ἄρθρ. 9 προθεσμίας, ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 15 ἐπιτροπὴ συνέρχεται ἐν τῷ δημαρχείῳ καὶ ἐκδίδωσι τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ μὲν τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἐὰν πρόκειται περὶ ἐνστάσεων κατὰ παραλείψεως ἢ διαγραφῆς, ἀπὸ δὲ τῆς λήξεως τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 11 προθεσμιῶν, ἐὰν πρόκειται περὶ ἐνστάσεων κατὰ τῆς ἐγγραφῆς ἀνικάνων. Ἄρθρον 17. Αἱ ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς ἐκδίδονται ᾐτιολογημέναι καὶ καταχωρίζονται ἐν ἐπὶ τούτῳ στήλῃ τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 12 βιβλίου ἀπέναντι τῶν οἰκείων ἐνστάσεων. Κοινοποιοῦνται δὲ ἐντὸς πέντε ἡμερῶν εἰς τοὺς ἐγείραντας αὐτὰς καὶ τοὺς ὑποβαλόντας τὰς ἀντιῤῥήσεις, ἐπιστρεφομένων καὶ τῶν τυχὸν κατατεθέντων ἐγγράφων. Ἡ κοινοποίησις καὶ ἡ ἐπιστροφὴ τῶν ἐγγράφων γίνεται, ἐπιμελείᾳ καὶ ὑπ’ εὐθύνην τῆς ἐπιτροπῆς, διά τινος τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων ἢ ὑπηρετῶν, ἐπὶ ἀποδείξει παραλαβῆς. Αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 13 ἰσχύουσι καὶ ὡς πρὸς τὸν τηροῦντα τὸ βιβλίον τῶν ἀποφάσεων τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης. Περίληψις τῶν ἀποφάσεων τῆς ἐπιτροπῆς δημοσιεύεται ὑπὸ ταύτης διὰ προγράμματος, τοιχοκολλουμένου εἰς τὸ δημοσιώτερον μέρος τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου, συγχρόνως δὲ διαβιβάζονται ὑπ’ αὐτῆς, ἐπὶ ἀποδείξει, τὰ πρακτικὰ εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ πρωτοδικείου, εἰς τὴν δικαστικὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου ἀνήκει ὁ δῆμος. Ἄρθρον 18. Κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς ἐπιτροπῆς δύναται νὰ γίνῃ ἔφεσις ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου πρωτοδικείου, ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ κατὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ προηγουμένου ἄρθρου προγράμματος· τοῦτο δέ, ἐφαρμόζον τὴν ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίαν καὶ δικάζον συνοπτικῶς καὶ κατεπειγόντως, ὀφείλει ἐντὸς τῶν ἑπομένων δέκα ἡμερῶν νὰ ἐκδώσῃ τὰς ὁριστικὰς καὶ τελεσιδίκους ἀποφάσεις του, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχουσῶν ἀποδείξεων. Αἱ ἀποφάσεις τοῦ πρωτοδικείου κοινοποιοῦνται ἄνευ ἀναβολῆς, διὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου, εἰς τὸν δήμαρχον τοῦ δήμου. Ἄρθρον 19. Αἱ ἐνστάσεις καὶ ἅπασα ἡ περὶ αὐτῶν διαδικασία γράφονται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου. Ἄρθρον 20. Ὁ δήμαρχος, εὐθὺς ὡς λάβῃ τὰς ἀποφάσεις τοῦ πρωτοδικείου, διορθοῖ κατ’ αὐτὰς τὸν κατάλογον, γινόμενον οὕτως ὁριστικόν. Ἄρθρον 21. Ὁ ὁριστικὸς κατάλογος τυποῦται, ἐπιμελείᾳ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἐντὸς εἴκοσιν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ὁριστικότητός του· ἀντίτυπον δ’ αὐτοῦ πέμπεται εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ἕκαστος ἐκλογεὺς δικαιοῦται νὰ λάβῃ ἀντίτυπον τοῦ καταλόγου, πληρόνων δραχμὴν μίαν πρὸς ὄφελος τοῦ δημοτικοῦ ταμείου. Ἄρθρον 22. Ὁ κατὰ τὰς ἀνωτέρω διατάξεις κατασταθεὶς ὁριστικὸς κατάλογος θεωρεῖται διαρκὴς καὶ δὲν ἐπιδέχεται ἄλλας μεταβολάς, εἰμὴ τὰς ἐγγραφὰς καὶ διαγραφὰς, αἵτινες δύνανται νὰ λάβωσι χώραν κατὰ τὴν ἐτησίαν ἀναθεώρησιν αὐτοῦ. Ἄρθρον 23. Ἀπὸ τῆς 1ης μέχρι τῆς 15ης Ἀπριλίου ἑκάστου ἔτους ὁ δήμαρχος ἐνεργεῖ τὴν γενικὴν τοῦ καταλόγου ἀναθεώρησιν, καὶ προστίθησιν ἐν αὐτῷ τοὺς δημότας τοὺς ἀποκτήσαντας ἐν τῷ μεταξὺ ἢ ἀποκτήσοντας, μέχρι τοῦ χρόνου τῆς ὁριστικότητος τοῦ καταλόγου, τὰς ἐννόμους ἰδιότητας· διαγράφει δὲ ά) τοὺς ἀποβιώσαντας, βʹ) τοὺς ἀπολέσαντας τὰς ἐννόμους ἰδιότητας, γʹ) τοὺς ἀνακαλυφθέντας, ὅτι ἐνεγράφησαν, χωρὶς νὰ ἔχωσι τὰ προσόντα τοῦ ἐκλογέως. Τοὺς ἐν τοῖς ἐδαφίοις β καὶ γ δὲν δύναται νὰ διαγράψῃ ὁ δήμαρχος, εἰμὴ μετὰ προηγουμένην γραπτὴν δηλοποίησιν, γενησομένην πρὸς αὐτοὺς, ἐπὶ ἀποδείξει παραλαβῆς, πρὸ τῆς 15 Ἀπριλίου. Ἄρθρον 24. Τὴν 17 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς Ἀπριλίου ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 10 ἐπιτροπὴ ἐκτίθησι τὸν διορθωθέντα κατάλογον ἐν τῷ δημαρχείῳ, ἐκδίδωσι δὲ, κατὰ τὸ ἄρθρον 9, πρόγραμμα καὶ μετ’ αὐτοῦ δημοσιεύει ἐν μὲν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου κατάλογον, ἐμφαίνοντα τὰ ὀνόματα τῶν διαγραφέντων καὶ προστεθέντων, ἐν δὲ τοῖς παρεδρείοις τὰ ἀνήκοντα ἀποσπάσματα τοῦ καταλόγου τούτου. Τὰ λοιπὰ μέχρι τῆς ὁριστικότητος τοῦ καταλόγου ἐνεργοῦνται κατὰ τὰ ἄρθρα 10–20 τοῦ παρόντος νόμου. Μετὰ δὲ τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 20 ὁριστικὴν διόρθωσιν αὐτοῦ γίνεται, κατὰ τὸ ἄρθρον 21, ἀνατύπωσις ὁλοκλήρου τοῦ καταλόγου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπενεχθεισῶν μεταβολῶν. Ἄρθρον 25. Εἰς ἕκαστον τῶν μελῶν τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 10 καὶ 15 ἐπιτροπῶν δίδοται, ἐὰν ζητήσωσι, καὶ ἐὰν δὲν κατοικῶσιν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου, ἀποζημίωσις ἐκ τοῦ δημοτικοῦ ταμείου δύω δραχμῶν κατὰ πᾶσαν ἡμέραν τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν. Ἡ αὐτὴ ἀποζημίωσις δίδεται καὶ πρὸς τοὺς κατὰ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 17 διοριζομένους τυχὸν Γραμματεῖς τῶν ἐπιτροπῶν ὑπὸ τοῦ Δημάρχου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Εʹ.

Περὶ τῶν ὑποψηφίων. Ἄρθρον 26. Τὸ σῶμα τῶν ἐκλογέων τῆς ἐπαρχίας δύναται νὰ προτείνῃ οὕς ἐγκρίνῃ ὑποψηφίους· ἡ πρότασις δέον νὰ ᾖ ἔγγραφος καὶ ὑπογεγραμμένη ὑπὸ ἀριθμοῦ ἐκλογέων, ἀποτελοῦντος τὸ εἰκοστὸν τοὐλάχιστον μέρος τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου. Ἕκαστος ἐκλογεὺς δὲν δύναται νὰ προτείνῃ ἢ τόσους μόνους ὑποψηφίους, ὅσοι εἰσὶν οἱ ἐκλεχθησόμενοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βουλευταὶ, ἄλλως ἡ πρότασις αὐτοῦ θεωρεῖται ἄκυρος. Ἄρθρον 27. Ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, πάντοτε δὲ μετὰ τὴν ὁριστικότητα τῶν καταλόγων, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ τῆς ἐπαρχίας ἐκδίδωσι πρόγραμμα, δημοσιευόμενον καθ’ ὅλους τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας καὶ τὰ συνιστῶντα αὐτοὺς χωρία, δι’ οὗ προσκαλεῖ τὸ ἐκλογικὸν σῶμα νὰ προτείνῃ τοὺς ὑποψηφίους. Ἄρθρον 28. Ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐν ἑκάστῳ δήμῳ δημοσιεύσεως τοῦ προγράμματος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς ὑποβάλλονται εἰς αὐτὴν αἱ τῶν ὑποψηφίων προτάσεις· ἐν ἡμέρᾳ δὲ συμπιπτούσῃ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς προθεσμίας ταύτης καὶ ἀκριβῶς προσδιοριζομένῃ διὰ τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 27 προγράμματος, ἐπιτροπή, συγκειμένη ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ ἐν τῇ ἕδρᾳ αὐτῆς εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ οἰκείου Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, δημοσίᾳ συνεδριάζουσα, ἐξετάζει τὰς προτάσεις ταύτας καὶ ἀποφαίνεται τίνες ἔχουσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν ἐκπεφρασμένην τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 26 πρότασιν τοῦ εἰκοστοῦ τοὐλάχιστον μέρους τῶν ἐκλογέων. Ἄρθρον 29. Αἱ ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς εἰσὶν ᾐτιολογημέναι· ἐκεῖνοι δὲ, οἵτινες δι’ αὐτῶν ἐθεωρήθησαν ὡς μὴ προταθέντες ὑποψήφιοι, δύνανται νὰ συμπληρῶσι τὰς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καταδειχθείσας ἐλλείψεις καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνωσι τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 26 πρότασιν τῶν ἐκλογέων, ἐφ’ ἧς αὖθις ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 28. Ἄρθρον 30. Ἂν αἱ ἀναφοραὶ, δι’ ὧν προτείνονται οἱ ὑποψήφιοι, φέρουσι τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ὑπογραφῶν, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 26, ἡ ἐπιτροπὴ ἀνακηρύσσει αὐτοὺς ὡς τακτικῶς προταθέντας· ἡ δὲ διοικητικὴ ἀρχὴ γνωστοποιεῖ τὰ ὀνόματα αὐτῶν εἰς τὸ κοινὸν τῆς ἐπαρχίας διὰ προκηρύξεως, δημοσιευομένης ἐν ἅπασι τοῖς δήμοις ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἄρθρον 31. Ἕκαστος ὑποψήφιος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ ἀνὰ ἕνα ἀντιπρόσωπον δι’ ἕκαστον ἐκλογικὸν τμῆμα· προσκαλούμενος δὲ ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἅμα τῇ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἀνακηρύξει αὐτοῦ ὡς τοιούτου, ὀφείλει νὰ διορίσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τούτους. Καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων δημοσιεύονται ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον. Ἄρθρον 32. Οἱ ἀντιπρόσωποι ἔχουσι δικαίωμα νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰς ψηφοφορίας, νὰ προτείνωσι πᾶσαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν τάξιν αὐτῶν πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ὑποψηφίων, νὰ θέτωσι τὰς σφραγίδας των εἰς τὰς κάλπας καὶ εἰς τὰ κιβώτια τὰ καλύπτοντα αὐτὰς νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ψήφων καὶ νὰ ἐξασκῶσι πᾶν ἄλλο δικαίωμα, ἐπιτρεπόμενον ἀπὸ τὸν Νόμον. Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ὑποψηφίους νὰ συμφωνήσωσι μεταξὺ των πόσοι καὶ ποῖοι ἀντιπρόσωποι δύνανται νὰ παρευρεθῶσιν ἐν ἑκάστῳ τμήματι, χωρὶς ὅμως νὰ ὑπερβῶσι τὸν ὑπὸ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου προσδιορισθέντα ἀριθμόν. Ἡ ἀπουσία τινῶν ἢ καὶ ὅλων τῶν ἀντιπροσώπων δὲν κωλύει τὰς ἐκλογικὰς ἐργασίας.

ΚΑΦΑΛΑΙΟΝ Ϛʹ.

Περὶ ψηφοφορίας καὶ διαλογῆς, Ἄρθρον 33. Διὰ Β. Διατάγματος ὁρίζεται ἡ ἡμέρα τῆς καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος καὶ καθ’ ἕκαστον τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων συγχρόνου ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας. Τὸ περὶ τούτου Β. Διάταγμα ἐκδίδεται 40 τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας. Ἄρθρον 34. Ἡ ψηφοφορία ἄρχεται καὶ λήγει ἐντὸς τεσσάρων συνεχῶν ἡμερῶν, ὧν ἡ μία Κυριακή· αἱ ὧραι τῆς καθ’ ἡμέραν διαρκείας τῆς ψηφοφορίας οὐδέποτε δύνανται νὰ ὦσιν ἥσσονες τῶν ὀκτώ. Ἡ ψηφοφορία ἐνεργεῖται ἐντὸς τοῦ εὐρυχωροτέρου ναοῦ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου. Ἄρθρον 35. Πᾶς δῆμος ἀποτελεῖ ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν· ἀναλόγως δὲ τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν δύνανται οἱ δῆμοι Α. τάξεως νὰ ὑποδιαιρεθῶσιν εἰς τμήματα, ἐφ’ ἑκάστου τῶν ὁποίων κληροῦται ἰδία ἐφορευτικὴ ἐπιτροπή. Τὴν εἰς τμήματα διαίρεσιν τοῦ δήμου καὶ τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας ἐν ἑκάστῳ τμήματι κανονίζει τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἕνα τοὐλάχιστον μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας. Ἄρθρον 36. Τὸ περὶ ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας Β. Διάταγμα ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ κοινοποιεῖ εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχάς, αὗται δὲ ἐκδίδουσι καὶ δημοσιεύουσιν ἐν ἅπασι τοῖς χωρίοις τοῦ δήμου, πέντε τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ὁρισθείσης, πρόγραμμα, ὁρίζον ἀκριβῶς τὰς ἡμέρας, τῆς ἐνάρξεως καὶ λήξεως τῆς ψηφοφορίας, τὰς ὥρας τῆς κατὰ πᾶσαν ἡμέραν διαρκείας αὐτῆς, τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτέων βουλευτῶν καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων. Ἐὰν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ἐγένετο διαίρεσις εἰς τμήματα, τὸ τοιοῦτον θέλει δηλοῦσθαι ῥητῶς ἐν τῷ προγράμματι καὶ θέλει ὁρίζεσθαι ἀκριβῶς ὁ ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου γενόμενος κανονισμὸς τῆς διαιρέσεως ταύτης. Ἄρθρον 37. Ἡ ἐκλογὴ διευθύνεται ὑπὸ πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς προσδιοριζομένης κατὰ τὰς ἑπομένας διατάξεις. Ἄρθρον 38. Ὁ δήμαρχος ἐπὶ τῇ προσκλήσει τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ πρὸ πάσης ἑτέρας προπαρασκευαστικῆς ἐκλογικῆς ἐργασίας, συντάσσει κατάλογον ἐκείνων ἐκ τῶν γινωσκόντων γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν δημοτῶν, οἵτινες διετέλεσαν ἐντὸς τῆς τελευταίας δεκαετίας προϊστάμενοι δημοσίας τινὸς ὑπηρεσίας ἢ νόμιμοι ἀναπληρωταὶ αὐτῶν, ἢ δήμαρχοι, ἢ δημαρχικοὶ πάρεδροι, ἐπαρχιακοὶ καὶ δημοτικοὶ ἢ περιοχικοὶ σύμβουλοι, ὀρκωτοί, συμβολαιογράφοι, ὑποθηκοφύλακες καὶ διδάσκαλοι. Ὁ κατάλογος οὗτος ἐκτίθεται ὑπὸ τοῦ Δημάρχου ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου ἐπὶ πέντε ἡμέρας· ἕκαστος δὲ τῶν ἐν αὐτῷ ἐγγεγραμμένων ἢ τῶν φερόντων τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένας ἰδιότητας καὶ παραλειφθέντων δύναται νὰ προτείνῃ ἐνώπιον τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς τῆς ἐπαρχίας ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐγγραφῆς ἀνικάνων ἢ τῆς παραλείψεως ἱκανῶν· ὁ δὲ προϊστάμενος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς διορθόνει τὸν κατάλογον καὶ παραπέμπει αὐτὸν εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ ἁρμοδίου Πρωτοδικείου. Ἄρθρον 39. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Πρωτοδικείου, δημοσίᾳ συνεδριάζοντος, τίθησιν ἐν κληρωτίδι τὰ ἐν τῷ καταλόγῳ ὀνόματα καὶ ἐξάγει ἐξ αὐτῶν πρῶτον μὲν δέκα· ἐκ τούτων, ὁ πρῶτος ἐξαχθεὶς εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς· οὗτος δὲ καὶ οἱ τέσσαρες ἑπόμενοι εἰσὶ τὰ τακτικὰ μέλη αὐτῆς· οἱ λαχόντες τὸν κλῆρον 6–10 εἰσὶ μέλη ἀναπληρωματικά· εἶτα δὲ δύο πρὸς ἀπαρτισμὸν τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτροπῆς· καὶ τέλος τέσσαρα πρὸς ἀπαρτισμὸν τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 15 ἐπιτροπῆς. Ἄρθρον 40. Κατὰ τὴν ὡρισμένην πρὸς ἔναρξιν τῆς ψηφοφορίας ἡμέραν καὶ ὥραν τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ὀφείλουσι νὰ παρευρεθῶσιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς, ἵν’ ἀναλάβωσι τὴν διεύθυνσιν αὐτῆς· ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ᾖναι ἀπόντα τοῦ δήμου, ἢ ἀρνοῦνται νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ καθήκοντά των, ἡ δὲ διὰ τῶν ἀναπληρωματικῶν μελῶν ἀναπλήρωσις αὐτῶν καθίσταται διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ἀνέφικτος, διευθύνουσι τὴν ἐκλογὴν μόνα τὰ παρόντα μέλη, ἐὰν ἀποτελῶσι τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς· τοὐναντίον ἀναλαμβάνει τὴν διεύθυνσιν ὁ εἰρηνοδίκης τοῦ δήμου, ἢ, τούτου μὴ ὑπάρχοντος ἐν αὐτῷ, ὁ τοῦ πλησιεστέρου δήμου, συμπραττόντων μετ’ αὐτοῦ καὶ τῶν τυχὸν παρόντων τακτικῶν ἢ ἀναπληρωματικῶν μελῶν. Τὰ ἀρνηθέντα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καταδιώκονται καὶ τιμωροῦνται διὰ φυλακίσεως ἑνὸς μέχρι τριῶν μηνῶν. Ἄρθρον 41. Ἓν τῶν μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἢ, ἐν ἐλλείψει τοιούτου ἱκανοῦ, εἷς τῶν ἐκλογέων καλούμενος ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς συντάσσει τὰ πρακτικά. Ἄρθρον 42. Πρὸς ἕκαστον τῶν μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸν συντάσσοντα τὰ πρακτικὰ αὐτῆς δίδοται ἐκ τοῦ οἰκείου δημοτικοῦ ταμείου ἐπιχορήγησις τεσσάρων δραχμῶν κατὰ πᾶσαν τῶν τεσσάρων ἡμερῶν τῆς ψηφοφορίας. Ἄρθρον 43. Κατὰ τὴν προσδιωρισμένην ὥραν ἑκάστης τῶν τεσσάρων ἡμερῶν τῆς ψηφοφορίας, ὁ Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς κηρύττει τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως καὶ προσκαλεῖ τοὺς ἐκλογεῖς, ἵνα ψηφοφορήσωσιν. Ἄρθρον 44. Ἡ ψηφοφορία ἐνεργεῖται διὰ καλπῶν καὶ σφαιριδίων κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. ά). Τίθενται ἐπὶ τραπέζης ἢ ἐπὶ τραπεζῶν κατὰ συνεχῆ σειρὰν τοποθετημένων, καὶ ἀπέναντι τῆς θέσεως, ἐν ᾗ ἑδρεύει ἡ ἐπιτροπή, τόσαι κάλπαι, ὅσοι οἱ ὑποψήφιοι, τασσόμεναι κατ’ ἀλφαβητικὴν σειρὰν τῶν ἐπωνύμων τῶν ὑποψηφίων· ἑκάστη κάλπη θέλει φέρει ἐπὶ τοῦ μετώπου γεγραμμένον ἐπὶ πινακίου ἀμετακινήτου, διὰ γραμμάτων εὐαναγνώστων, τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον τοῦ ὑποψηφίου, εἰς ὃν ἀνήκει. β). Ἑκάστη κάλπη, κατασκευαζομένη ἐκ λευκοσιδήρου θέλει εἶσθαι διῃρημένη ἐσωτερικῶς εἰς δύο μέρη, διακρινόμενα ἐξωτερικῶς διὰ δύο χρωμάτων, καὶ τὸ μὲν δεξιὸν μέρος προσδιωρισμένον διὰ τὸ Ναὶ, θέλει ἔχει χρῶμα λευκὸν, τὸ δὲ ἀριστερόν, προσδιωρισμένον διὰ τὸ Ὄχι, θέλει ἔχει μέλαν. Τὸ Ναὶ καὶ τὸ Ὄχι θέλουσιν εἶσθαι γεγραμμένα ἐπὶ τοῦ μετώπου τῆς κάλπης διὰ γραμμάτων Κεφαλαίων· ἐπὶ τοῦ κατακορύφου μέρους τοῦ καλύμματος τῆς κάλπης θέλει εἶσθαι ὀπὴ κυκλικὴ, ἀνταποκρινομένη εἰς σωλῆνα κάθετον, ἔχοντα μῆκος ἑκατοστῶν τοῦ διαμέτρου καὶ διάμετρον Τὸ ἔσω μέρος τῆς κάλπης, ἐφ’ οὗ θέλουσι ῥίπτεσθαι τὰ σφαιρίδια, καλύπτεται δι’ ἐριούχου ὑφάσματος. Πρὸς πληρεστέραν κατάληψιν τοῦ σχήματος τῆς κάλπης ἐπισυνάπτεται ἰχνογράφημα αὐτῆς. γʹ.) Αἱ κάλπαι ἀνοίγονται πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν εἰσὶ τεταγμέναι σειρὰν, καὶ ἐξετάζονται ὑπό τε τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων, ἂν ὦσι κεναὶ καὶ κατεσκευασμέναι ἀκριβῶς κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ προηγουμένου ἐδαφίου· μετὰ τοῦτο κλείονται καὶ σφραγίζονται ὑπό τε τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων, οἵτινες ὀφείλουσι νὰ ἐπιθέσωσι τὰς σφραγίδας των. δʹ.) Ἐπὶ τραπέζης κειμένης παρὰ τὴν τράπεζαν τῆς ἐπιτροπῆς, τίθεται δοχεῖον, περιέχον τὰ σφαιρίδια, ἀνάλογα κατὰ τὸν ἀριθμὸν πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν ἐκλογέων τοῦ δήμου. Τὰ σφαιρίδια κατασκευάζονται δημοτικῇ δαπάνῃ. έ.) Οἱ ἐκλογεῖς εἰσέρχονται εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας ἀνὰ πέντε καὶ παρουσιάζονται εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις, ἀφοῦ ἀναγνωρίσῃ τὴν ταυτότητα αὐτῶν καὶ τὴν ἐν τῷ ἐκλεκτικῷ καταλόγῳ ἐγγραφήν των, παραπέμπει αὐτοὺς εἰς τοὺς ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας ὑπαλλήλους· τούτου γενομένου, προσέρχεται ἑτέρα πεντὰς καὶ ἐφεξῆς ἑτέρα, εἰς τρόπον, ὥστε ἕκαστος μὲν τῶν ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας ὑπαλλήλων νὰ ἔχῃ πρὸ αὑτοῦ ἕνα ψηφοφόρον, μὴ ἐπέρχωνται δὲ εἰς τὴν ψηφοφορίαν διαλείμματα. ϛʹ. Ἕκαστος τῶν ὑπαλλήλων λαμβάνει ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἑνὸς μέλους τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἑνὸς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων τόσα σφαιρίδια, ἐν ἐπὶ τούτῳ δοχείῳ, ὅσαι εἰσὶν αἱ ἐκτεθειμέναι κάλπαι· παραλαμβάνων δὲ τὸν ψηφοφόρον, ἐγχειρίζει αὐτῷ πρὸ ἑκάστης κάλπης σφαιρίδιον καὶ ἐκφωνεῖ εὐκρινῶς τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον τοῦ ὑποψηφίου, εἰς ὃν αὕτη ἀνήκει· ὁ ἐκλογεὺς λαμβάνων τὸ σφαιρίδιον ὑψώνει τὴν χεῖρα κρατῶν αὐτὸ μεταξὺ τοῦ ἀντίχειρος καὶ τοῦ λιχανοῦ, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἓν μόνον σφαιρίδιον κρατεῖ, ἀμέσως δὲ μετὰ τοῦτο εἰσάγει τὴν χεῖρα εἰς τὴν κάλπην καὶ ψηφοφορεῖ. Τὸ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνεται ἕως οὗ διέλθῃ ὁ ἐκλογεὺς ἁπάσας τὰς κάλπας. Οὐδεὶς ἄλλος πλὴν τῶν ὡρισμένων ὑπαλλήλων ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐγχειρίζῃ τὰ σφαιρίδια εἰς τοὺς ἐκλογεῖς· οἱ δὲ ὑπάλληλοι λαμβάνονται ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἔκ τε τῶν δημοσίων γραφείων καὶ ἐξ ἰδιωτῶν, ἂν οἱ τῶν δημοσίων γραφείων δὲν ἐπαρκῶσι. Πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τούτους πληρώνονται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου τὰ ἔξοδα τῆς μεταβιβάσεως καὶ ἐπανόδου, καὶ προσέτι δύω δραχμῶν ἐπιμίσθιον κατὰ πᾶσαν τῶν τεσσάρων ἡμερῶν τῆς ψηφοφορίας. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ὑπάγονται εἰς τὴν πειθαρχικὴν δικαιοδοσίαν τοῦ προέδρου τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅστις δύναται νὰ τιμωρήσῃ αὐτοὺς διὰ προστίμου μηδὲ ἥσσονος τῶν πέντε μηδὲ μείζονος τῶν 25 δραχμῶν. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς ἐπιτρέπεται ἔφεσις εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχήν. Ἄρθρον 45. Τὴν ὑπὸ τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 35 προγράμματος τεταγμένην ὥραν τῆς λήξεως τῆς ψηφοφορίας, ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς κηρύττει, ὅτι οὐδεὶς πλέον δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καὶ ὅτι ἡ ψηφοφορία θέλει ἐξακολουθήσει τὴν αὔριον κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν. Ἄρθρον 46. Κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ἑκάστης ἡμέρας θέλουν κλείεσθαι ἅπασαι αἱ κάλπαι χωρὶς νὰ μετακινηθῶσιν, ἐν κιβωτίῳ ἢ ἐν κιβωτίοις προπαρασκευασμένοις καὶ καταλλήλως τοποθετημένοις. Τὰ κιβώτια κλείονται διὰ τριῶν διαφόρων κλείθρων, ὧν τὴν μίαν κλεῖδα κρατεῖ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, τὰς δὲ λοιπὰς δύο ἀντιπρόσωποι τῶν ὑποψηφίων. Τὸ κιβώτιον περιτυλίσσεται καὶ διὰ ταινιῶν, ἐφ’ ὧν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὑποψηφίων ἐπιθέτουσι τὰς σφραγῖδάς των. Περὶ τούτων πάντων συντάσσεται πρωτόκολλον, ὑπογραφόμενον ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων. Ἄρθρον 47. Πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας ἑκάστης τῶν λοιπῶν τριῶν ἡμερῶν ἐπιβεβαιοῦται τὸ ἀλύμαντον τῶν σφραγίδων, διὰ πρωτοκόλλου ὑπογραφομένου ἐπίσης ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων. Ἄρθρον 48. Αἱ κάλπαι μένουσι κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐκλογῆς ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας ἀμετακίνητοι καὶ συνδεδεμέναι διὰ σιδηρᾶς ῥάβδου, ἐσφραγισμένης κατὰ τὰ δύο ἄκρα ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων· φυλάττονται δὲ ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις καθ’ ἑσπέραν δύναται νὰ προσκαλῇ φρουρὰν ἐξ ἐθνοφυλακῆς, ἢ χωροφυλάκων, ἢ καὶ ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ ἀναλόγως τῶν περιστάσεων. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς διανυκτερεύουσιν ἐναλλὰξ ἕκαστον καθ’ ἑκάστην νύκτα ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας· δύνανται δὲ νὰ μένωσιν ἐν αὐτῷ καὶ ὅσοι θελήσωσι τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων. Ἄρθρον 49. Τὰς παρατηρήσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ καταχωρίζῃ τῇ αἰτήσει των ἐν τοῖς πρακτικοῖς συντόμως, ἐπιφέρουσα καὶ τὴν γνώμην της. Ἄρθρον 50. Ἡ προσωρινὴ λύσις ὅλων τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἀναφυομένων ζητημάτων ἀνήκει εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἀποφαίνεται ἐπ’ αὐτῶν ᾐτιολογημένως, καταχωρίζουσα τὰς ἀποφάσεις της ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἄρθρον 51. Ἡ πρὸς διατήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας φροντὶς ἀνήκει εἰς τὴν ἐφορευτικὴν ἐπιτροπήν· ἐπὶ τούτῳ δὲ ὑπάγεται ἀμέσως εἰς αὐτὴν καὶ ἐκτελεῖ ἀπροφασίστως τὰς αἰτήσεις της ἡ ἐπὶ τούτῳ τεταγμένη δύναμις ἐθνοφυλακῆς, ἢ, ἐν ἐλλείψει ταύτης, χωροφυλακῆς ἢ τακτικοῦ στρατοῦ. Ἄρθρον 52. Ἀπαγορεύεται ἡ παρουσία πάσης ἐνόπλου δυνάμεως ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας. Μόνον δὲ ἐν περιπτώσει σπουδαίας συγκρούσεως καὶ μετὰ ματαίαν προσπάθειαν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐπαναφέρῃ οἴκοθεν τὴν τάξιν, δύναται αὕτη νὰ προκαλέσῃ τὴν συνδρομὴν τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὡρισμένης ἐνόπλου δυνάμεως, ἥτις, εὐθὺς ὡς ἡ τάξις ἀποκατασταθῇ, ἀπέρχεται αὐθωρεὶ ἐκ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας. Περὶ πάντων τούτων γίνεται μνεία ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἄρθρον 53. Ἀπαγορεύεται ἡ εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας προσέλευσις παντὸς ἐκλογέως, ἢ πολίτου ἢ ἀξιωματικοῦ, φέροντος ὅπλον, ἢ οἱονδήποτε ὄργανον ἐπιτήδειον πρὸς ἐπίθεσιν. Οἱ παραβάται τῆς διατάξεως ταύτης τιμωροῦνται, ἐγκαλούμενοι εἴτε ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων, εἴτε ὑφ’ ὁποιουδήποτε ἐκλογέως μὲ φυλάκισιν ἑνὸς μέχρις ἓξ μηνῶν. Ἄρθρον 54. Ἀπαγορεύεται ἡ εἰς τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας εἴσοδος οἱουδήποτε δημοσίου ὑπαλλήλου, εἴτε πολιτικοῦ, εἴτε στρατιωτικοῦ, μὴ ἐκπληροῦντος, κατὰ τὸν παρόντα Νόμον, καθήκοντα ἢ μὴ καλουμένου πρὸς ψηφοφορίαν. Εἰς τὴν αὐτὴν ἀπαγόρευσιν ὑπάγονται καὶ οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι. Πᾶσα δὲ παράβασις ἐγκαλουμένη κατὰ τὸ ἐδ. 2 τοῦ προηγουμένου ἄρθρου τιμωρεῖται μὲ χρηματικὴν ποινὴν 20 μέχρι διακοσίων δραχμῶν. Ἄρθρον 55. Πᾶς ὁ διατάξας ἐπέμβασίν τινα τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὴν ἐκλογὴν, ἢ ὁ ἐνεργήσας τοιαύτην δι’ οἱουδήποτε ὀργάνου τῆς δημοσίας δυνάμεως, καταγγελλόμενος, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν προηγουμένων ἄρθρων, ἐὰν μὲν ᾖ πολιτικὸς ὑπάλληλος, τιμωρεῖται μὲ φυλάκισιν ἓξ μηνῶν μέχρι δύω ἐτῶν, συνεπάγουσαν αὐτοδικαίως τὴν ἀπὸ τῆς θέσεως ἔκπτωσιν, ἐὰν δὲ στρατιωτικός, μὲ φυλάκισιν ἐπίσης ἓξ μηνῶν μέχρι δύω ἐτῶν, συνεπάγουσαν αὐτοδικαίως τὴν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς ἀργίας μετάβασιν τοῦ ἀξιωματικοῦ ἕνεκεν ἀσυμβιβάστου πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀξιωματικοῦ διαγωγῆς. Ὑπαξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς καὶ τοῦ στρατοῦ, χωροφύλακες, στρατιῶται καὶ δημόσιοι ἢ δημοτικοὶ ὑπηρέται, ἐπεμβάντες ὅπως δήποτε εἰς τὴν ἐκλογήν, τιμωροῦνται μὲ φυλάκισιν ἓξ μηνῶν μέχρις ἑνὸς ἔτους. Ἁρμόδια πρὸς ἐκδίκασιν τῶν παραβάσεων τοῦ παρόντος καὶ τῶν δύο προηγουμένων ἄρθρων εἰσίν, ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὰ τακτικὰ ποινικὰ δικαστήρια.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζʹ.

Περὶ διαλογῆς τῶν ψήφων. Ἄρθρον 56. Τὴν τετάρτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, εὐθὺς ὡς παρέλθῃ ἡ ὡρισμένη διὰ τοῦ προγράμματος ὥρα, κηρύττεται αὕτη περαιωμένη ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις, ἐπὶ παρουσίᾳ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων, προβαίνει ἀμέσως εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ἐν ταῖς κάλπαις ψήφων κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. ά) Αἱ κάλπαι θέλουν ἀνοίγεσθαι καθ’ ἣν εἰσὶ ταγμέναι σειράν· ἑκάστης δὲ κάλπης θέλει καταμετρεῖσθαι πρῶτον τὸ Ναί, καὶ μετὰ τοῦτο τὸ Ὄχι. βʹ.) Ἡ καταμέτρησις γίνεται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων, ἂν τὸ αἰτήσωσι. γ) Ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων θέλει καταγράφεσθαι μὲ ἀριθμοὺς καὶ ὁλογράφως ἐν ἐπὶ τούτῳ πρωτοκόλλῳ ἰδιαιτέρως δι’ ἕκαστον ὑποψήφιον. Τὸ πρωτόκολλον τοῦτο ὑπογράφεται μετὰ τὴν καταχώρησιν τοῦ ἀποτελέσματος τῆς διαλογῆς ὅλων τῶν καλπῶν ὑπό τε τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων. Ἐπίσημον ἀντίγραφον τοῦ πρωτοκόλλου τούτου δίδοται ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὑποψηφίων. δʹ.) Ἀποπερατουμένης τῆς διαλογῆς τῶν ψήφων ἑκάστης κάλπης, ἐκφωνεῖται μεγαλοφώνως, πρὸς γνῶσιν τοῦ κοινοῦ, τὸ ὄνομα καὶ ἐπώνυμον τοῦ ὑποψηφίου καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων, ἃς ἔλαβεν εἴς τε τὸ Ναί, καὶ εἰς τὸ Ὄχι. Ἄρθρον 57. Ἅμα περαιωθείσης τῆς ἀπαριθμήσεως τῶν ψήφων, ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς παραλαμβάνει τὰ πρακτικὰ αὐτῆς καὶ συνοδευόμενος ὑπὸ τῆς δημοσίας δυνάμεως μεταβαίνει ἄνευ ἀναβολῆς εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας. Τὴν ἐπιοῦσαν δὲ τῆς ἐλεύσεως ἁπάντων τῶν προέδρων τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν τῆς ἐπαρχίας συγκροτεῖται ἐν τῷ διοικητικῷ καταστήματι δημοσία συνεδρίασις ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ δημάρχου τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας. Ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης προσέρχονται οἱ πρόεδροι ἁπασῶν τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν καὶ καταθέτουσι τὰ πρακτικὰ τῆς ψηφοφορίας· τούτου γενομένου, ἀναγινώσκονται ἀμέσως τὰ πρακτικὰ τῆς διαλογῆς ἑκάστου τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων εἰς ἐπήκοον τῶν παρόντων. Μετὰ ταῦτα δὲ γίνεται τὸ ἄθροισμα τῶν ψήφων καὶ ἡ σχετικὴ πλειονοψηφία ἀναδεικνύει τοὺς ἐκλεχθέντας. Οἱ οὕτω πλειονοψηφήσαντες ἀνακηρύσσονται πάραυτα Βουλευταὶ καὶ τὰ ὀνόματα αὐτῶν καθίστανται γνωστὰ εἰς τὴν ἐπαρχίαν διὰ δηλοποιήσεως τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἥτις εἰδοποιεῖ ἐγγράφως ἰδίᾳ καὶ ἕκαστον τῶν ἐκλεχθέντων. Ἄρθρον 58. Ἐπὶ ἰσοψηφίας μεταξὺ δύο ἢ πλειοτέρων ὑποψηφίων ἐνεργεῖται κλήρωσις ὡς ἑξῆς. α.) Ἕκαστος τῶν ἰσοψηφησάντων ὑποψηφίων γράφει ἰδιοχείρως τὸ ὄνομά του ἐπὶ τεμαχίου χάρτου, τὸ ὁποῖον ἐναποθέτει κυλινδροειδῶς περιεστραμμένον ἐπὶ τῆς τραπέζης· τὰ δὲ ὀνόματα τῶν μὴ παρόντων ὑποψηφίων γράφονται, ἀντ’ αὐτῶν, ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς. Τὰ τεμάχια ταῦτα τοῦ χάρτου θέλουσιν εἶσθαι τοῦ αὐτοῦ χρώματος καὶ ἰσομεγέθη. β) Ὁ προϊστάμενος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς τίθησι τὰ τεμάχια ταῦτα εἰς κάλπην καὶ προσκαλεῖ ἕνα ἐκ τῶν παρόντων νὰ ἐξαγάγῃ ἐξ αὐτῆς ἓν ἢ πλειότερα τούτων, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας ὑπολειπομένου ἀριθμοῦ. γ) Βουλευταὶ ἀνακηρύσσονται, κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον, ἐκεῖνος, ἢ ἐκεῖνοι, ὧν τὰ ὀνόματα ἐξήχθησαν ἐκ τῆς κάλπης. Ἄρθρον 59. Μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῶν ἐκλεχθέντων, τὴν δημοσίευσιν τοῦ προγράμματος καὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν εἰδοποιητηρίων, ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ πέμπει διὰ τοῦ ἀσφαλεστέρου τρόπου, ἐπιμελῶς ἐσφραγισμένα, τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν τῆς ἐπαρχίας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα παραπεμφθῶσιν ὑπὸ τούτου εἰς τὴν Βουλήν. Ἄρθρον 60. Πᾶσα κατὰ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ἔνστασις παραδίδοται εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ἐκλεχθέντων· αὕτη δὲ πέμπει τὰς ἐνστάσεις ταύτας ἄνευ ἀναβολῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ παραπεμφθῶσι καὶ αὗται εἰς τὴν Βουλήν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ηʹ.

Ποινικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 61. Δήμαρχοι, δημαρχικοὶ καὶ εἰδικοὶ πάρεδροι καὶ δημοτικοὶ σύμβουλοι, ἀμελοῦντες τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑπὸ τοῦ παρόντος Νόμου ἐπιβαλλομένων αὐτοῖς καθηκόντων, τιμωροῦνται ὑπὸ τῆς προϊσταμένης διοικητικῆς ἀρχῆς πειθαρχικῶς διὰ προστίμου, μηδὲ ἥσσονος τῶν δραχμῶν 50, μηδὲ μείζονος τῶν 100. Μετὰ προηγουμένην δὲ πειθαρχικὴν ποινὴν τιμωροῦνται μὲ φυλάκισιν τριῶν μηνῶν μέχρι δύω ἐτῶν, ἐπάγουσαν καὶ πέντε ετῆ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων των. Ἄρθρον 62. Οἱ κατὰ τὸ ἄρθρον 44 ὑπάλληλοι ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας ἀρνούμενοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ὑπὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς ἀνατεθεῖσαν αὐτοῖς ὑπηρεσίαν, τιμωροῦνται μὲ πρόστιμον μέχρι δραχμῶν ἑκατόν. Ἄρθρον 63. Οἱ ἐφημέριοι τῶν ἐκκλησιῶν οἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου καλούμενοι πρὸς σύνταξιν τῶν προπαρασκευαστικῶν καταλόγων, ἀρνούμενοι τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἀνατεθείσης αὐτοῖς ἐντολῆς, τιμωροῦνται ἐπὶ ἀπειθείᾳ μὲ τὴν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 164 τοῦ ποινικοῦ νόμου ὁριζομένην ποινήν. Ἄρθρον 64. Αἱ περὶ πράξεων κατὰ τῆς ἐνεργείας τῶν πολιτικῶν καὶ δημοσίων δικαίων, διαταράξεως τῆς ἡσυχίας δημοσίων σωματείων, πλαστογραφίας δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν ἐγγράφων, νοθεύσεως τῶν δημοσίων σφραγίδων καὶ σημάντρων, ψευδομαρτυρίας ἐνώπιον τῆς ἀρχῆς, παρανόμου κατακρατήσεως, παρανόμου βίας, καὶ ἀπειλῆς καὶ λοιπαὶ διατάξεις τοῦ Π. Ν. ἐφαρμόζονται πρὸς καταστολὴν τῶν ἀξιοποίνων τούτων πράξεων, ἂν λάβωσι χώραν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἡ ἐπί τινι τῶν πράξεων τούτων καταδίκη, καὶ εἰς βαθμὸν πλημμελήματος, ἐπιφέρει αὐτοδικαίως πενταετῆ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Πᾶσα δ’ ἄλλη παράβασις τῶν ἐν τῷ παρόντι νόμῳ ὡρισμένων, ἐὰν δὲν προβλέπηται εἰδικῶς ὑπ’ αὐτοῦ ἢ δὲν ὑπάγηται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ποιν. νόμου, τιμωρεῖται μὲ χρηματικὴν ποινὴν 50–200 δραχμῶν. Ἡ ποινὴ αὕτη ἐπιβάλλεται, εἴτε ἐπικυρωθῇ, εἴτε ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογή. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 97 τοῦ ποινικοῦ Νόμου δὲν ἐφαρμόζεται ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θʹ.

Γενικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 65. Ἀποβιώσαντος, παραιτηθέντος ἢ καταστάντος ἀνικάνου βουλευτοῦ τινος, γίνεται νέα ἐκλογὴ περὶ ἀναπληρώσεως αὐτοῦ ἐντὸς δύο μηνῶν καὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἐν τῷ παρόντι Νόμῳ διαγραφομένας διατυπώσεις. Ἡ παραίτησις τινὸς ἐκ τῶν ἐκλεχθέντων βουλευτῶν ἀποτείνεται παρὰ τοῦ παραιτουμένου εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν αὕτη συνεδριάζῃ, ἢ διευθύνεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἔκαμεν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεών της, τὸ δὲ ὑπουργεῖον πέμπει αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν. Ἄρθρον 66. Οἱ κατὰ τὴν ἀπὸ 3 Φεβρουαρίου 1844 ἀπόφασιν τῆς Ἀ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως μετανάσται ἐκλέγουσι Βουλευτὴν, ἐὰν, συνοικισθέντες πραγματικῶς, ἀποτελέσωσι πόλιν, δῆμον, ἢ ἐπαρχίαν καὶ ἀπαρτίσωσι πληθυσμὸν ἴσον πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου τῆς ἐχούσης τὸν μικρότερον πληθυσμὸν περιφερείας Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου. Οἱ ὁρισμοὶ τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ 1 ἄρθρου ἰσχύουσιν εὐθὺς ὡς ὁ πληθυσμὸς τῶν συνοικισθησομένων ὑπερβῇ τὸν ἀνωτέρω ἐλάχιστον ὅρον. Ἄρθρον 67. Πᾶσαι αἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐνεργούμεναι πράξεις ἐνεργοῦνται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου. Ἄρθρον 68. Κληρικοὶ οὔτε ψηφοφοροῦσιν εἰς τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς, οὔτε ἐκλέγονται. Ἄρθρον 69. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας καὶ ὀκτὼ ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως καὶ μετὰ τὴν λῆξιν αὐτῆς οὐδεὶς συλλαμβάνεται καὶ προσωποκρατεῖται ἕνεκα χρέους πρὸς τὸ δημόσιον.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ιʹ.

Εἰδικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 70. Οἱ καθηγηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἐκλέγουσιν ἴδιον Βουλευτὴν κατ’ ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν Ἄρθρον 71. Ἡ ψηφοφορία πρὸς ἐκλογὴν τοῦ Βουλευτοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐνεργεῖται ταὐτοχρόνως μετὰ τῶν ἄλλων Βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ὁ Πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου, ἅμα ἀνακοινωθέντος αὐτῷ παρὰ τοῦ Νομάρχου τοῦ περὶ ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν Β. Διατάγματος, προσκαλεῖ τοὺς καθηγητὰς νὰ συνέλθωσι, κατὰ τὴν διὰ τοῦ διατάγματος ὁριζομένην πρώτην ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας, ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὅπως προβῶσιν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ὁ Πρύτανις προεδρεύει τῆς Συνελεύσεως, ὁ δὲ Γραμματεὺς τοῦ Πανεπιστημίου συντάσσει τὸ πρωτόκολλον. Ἄρθρον 72. Οἱ ὑποψήφιοι διὰ τὴν θέσιν τοῦ Βουλευτοῦ τοῦ Πανεπιστημίου προτείνονται εἰς τὸν Πρύτανιν δι’ ἀναφορᾶς τῶν καθηγητῶν φερούσης τοὐλάχιστον τὰ ⅖ τοῦ ἀριθ. αὐτῶν. Ἄρθρον 73. Οἱ ψηφοφοροῦντες ὡς Καθηγηταὶ κατὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς δὲν δύνανται νὰ ψηφοφορήσωσι συγχρόνως καὶ ἐν δήμῳ τινὶ τῆς Ἐπικρατείας.

Οἱ Πληρεξούσιοι

Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ, Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ, Α. Χ. ΛΟΝΤΟΣ,

Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ, Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ.

§156ΖΕΡΒΑΣ. Ὑπάρχει καὶ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε εἶναι τοῦ ὑπουργείου.

§157ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι τίποτε, οὐδ’ εἰργάσθη κἄν.

§158ΚΑΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀπεφασίσαμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν Νόμον, ὁ τοῦ ὑπουργείου εἶναι τακτικώτερος καὶ καλλίτερος.

§159ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι ἂς ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ δύω σχέδια, καὶ τὸ τοῦ ὑπουργείου καὶ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῖς ἀρέσει ψηφίζουν.

§160ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ Αον ἄρθρον παρακαλῶ μίαν διασάφησιν ἐνταῦθα τὸ ἄρθρον λέγει, «ἐπαρχίαι, ἔχουσαι πληθυσμὸν μέχρι 10000 ψυχῶν κτλ.» ὅταν λέγωμεν πληθυσμὸν ἐννοοῦμεν τοὺς κατοίκους, ἀλλ’ οἱ κάτοικοι δὲν εἶναι πάντοτε διαρκεῖς εἰς ἓν μέρος.......

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερ.). Δεχόμεθα τὴν λέξιν «δημοτῶν». Ἐπαρχίαι, ἔχουσαι πληθυσμὸν μέχρι μὲν τῶν 10000 δημοτῶν κτλ.

§162ΚΑΛΟΣ. Λοιπὸν νὰ προστεθῇ ὅπως τὸ ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ σχέδιόν της...... Πρέπει δὲ νὰ ὁρισθῇ σήμερον ποῖος κατάλογος θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύῃ ὁ κατάλογος τοῦ 61, οὗτος νὰ ὁρισθῇ ὡς βάσις. (θόρυβος).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Δ. Μακρῆς.

§164Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Κύριοι, ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν παραδέχθημεν διὰ τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ πρέπει νὰ διαῤῥυθμισθῇ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς ἀνάγκης, ἥτις ἀποῤῥέει ἀπὸ τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα. Ἀνάγκη λοιπὸν ὁ ἔχων μεγαλείτερον πληθυσμὸν τόπος νὰ ἔχῃ καὶ μεγαλεῖτερον ἀριθμὸν Βουλευτῶν, ὁ δ’ ἔχων μικρότερον πληθυσμὸν, νὰ ἔχῃ ὀλιγωτέρους Βουλευτάς.

§165ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπὸ τὴν συζήτησιν; Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος.

§166ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§167Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ, Κ. Ὑπουργὲ, ἐδῶ εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐφαρμόζεται αὐτὴ ἡ ἀρχή· διότι ἀφ’ οὗ ἅπαξ παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀνάγκης, ἐπ’ αὐτῆς ἔπρεπε νὰ βασίσητε καὶ τὸ ά. ἐδάφ. τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν Νόμου· ἐνῷ λοιπὸν παραδεχόμεθα ὡς μονάδα μέχρι 10,000, ἀποτρεπόμεθα ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν καθιερώσαμεν· διότι φρονῶ, ὅτι ἀπόλυτος ἀνάγκη εἶναι, ὥστε ὅπου ὑπάρχει αὐτὸς ὁ πληθυσμὸς νὰ ἔχῃ 2 ἀντιπροσώπους· καὶ ἰδοὺ οἱ λόγοι. Τί λέγει τὸ ἄρθρον; «Ἐπαρχίαι ἔχουσαι πληθυσμὸν μέχρι μὲν 10,000 ψυχῶν ἐκλέγουσιν ἕνα Βουλευτὴν κτλ.» Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὁ πληθυσμὸς πρέπει νὰ ἔχῃ 2 Βουλευτὰς, καὶ ἀναχωρῶ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀνάγκης, ἥτις ἀποῤῥέει, καὶ τὴν ὁποίαν παραδέχεσθε, ὅταν λέγετε, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη αὐτὸς ὁ πληθυσμὸς νὰ ἔχῃ 2 Βουλευτάς· καὶ ἰδοὺ διὰ τί. Ὁ ἄνθρωπος, Κύριοι, εὑρισκόμενος ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἔχει τὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας του, τὸν ἰδιαίτερον ἐγωϊσμὸν, ἔχει ἰδιαίτερα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζουν τὴν θέλησίν του κατὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν ἱερῶν καθηκόντων του. Ἐὰν λοιπὸν ἡμεῖς ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἐσωτερικὴν ἀντιπροσωπείαν εἰς ἕνα μόνον ἀντιπρόσωπον, ἰδοὺ ἀμέσως τὰ ἀτοπήματα. Ὑπάρχουσι καὶ προσωπικὰ ζητήματα εἰς ἅπασαν τὴν κοινωνίαν, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ὁ ἀντιπρόσωπος ὀφείλει νὰ λύσῃ. Ὅταν π. χ. πρόκηται περὶ ἑνὸς ἐπάρχου, ὑπαλλήλου, ἢ δικαστοῦ καὶ προσκαλῇ ἡ Κυβέρνησις τὸν ἀντιπρόσωπον αὐτοῦ τοῦ πληθυσμοῦ νὰ δώσῃ πληροφορίας, ἂν ᾖναι φίλος του, θέλει εἶσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἂν δὲ ἐχθρός του θέλει διαστρέψει τὰ γεγονότα. Ἰδοὺ ἡ ἀπόλυτος ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν καθιεροῦμεν· ὥστε ἰδοὺ ἡ ἀνάγκη νὰ ἔχῃ αὐτὸς ὁ πληθυσμὸς 2 ἀντιπροσώπους. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, φοβοῦμαι νὰ ἐμπιστευθῶ εἰς τὴν γνώμην ἑνὸς ἀντιπροσώπου τὴν τύχην τῆς πατρίδος μου, εἰς τὴν ψῆφον ἑνὸς μόνου ἀντιπροσώπου, ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ ὁποίου πολλάκις πρόκειται καὶ ἡ τύχη τοῦ ἔθνους· διότι ἡ γνώμη ἑνὸς ἀντιπροσώπου εἶναι εἰς ἄκρον ἐπισφαλής· διότι ὅταν πρόκηται περὶ κοινῶν καὶ γενικῶν νόμων, δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀρωγὴν καὶ βοήθειαν τῶν ἑτέρων ἀντιπροσώπων· ὅταν δὲ περὶ ἰδιαιτέρων νόμων, ἀφορώντων τὰ συμφέροντα καὶ δικαιώματα αὐτοῦ τοῦ πληθυσμοῦ, τότε ἡ μοναδικὴ αὐτοῦ γνώμη δύναται νὰ ᾖναι σφαλερὰ, καὶ ὡς ἐκ τούτου μεγάλως προσβάλλονται τὰ συμφέροντα ταῦτα· ἂν δὲ ὑπάρχῃ καὶ δεύτερος ἀντιπρόσωπος, τὸ κακὸν τοῦτο δύναται νὰ μετριασθῇ. Ὑπάρχει δὲ καὶ τρίτος λόγος· διότι εἰς τὰς μικρὰς κοινωνίας κατὰ δυστυχίαν δύναται νὰ λάβῃ χώραν ἡ διαφθορὰ, καὶ ὁ ἐξερχόμενος ἐξ αὐτῆς δύναται νὰ προσβάλῃ οὐχὶ μόνον τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα τοῦ λαοῦ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει, ἀλλὰ καὶ τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Ἡ ἀνάγκη λοιπὸν ἐπιζητεῖ, ἵνα ὑπάρχωσι δύω, διότι ὁ δεύτερος δύναται ν’ ἀντιπράξῃ εἰς τὰ σχέδια τοῦ πρώτου (διακόπτεται). Ἀπαντῶ εἰς τὸν διακόψαντά με, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ Παξῶν, ἀλλὰ περὶ ἀρχῆς ἀμεταβλήτου, τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν ἡ ἐπιστήμη καὶ ὁ μέγας διδάσκαλος τῆς πείρας.

§168Β. ΑΝΝΙΝΟΣ. Τὸ Σύνταγμα, Κύριοι, λέγει, ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἀπέναντι τοῦ νόμου, ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ δῆμος ὅστις ἔχει 30,000 θὰ δίδῃ 4 Βουλευτὰς, καὶ ὁ Δῆμος, ὅστις ἔχει 100,000 νὰ δίδῃ ἐπίσης 4, τοῦτο δὲν εἶναι ἰσότης.

§169ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι βέβαια· αὐτὸ τὸ δεχόμεθα. Ἀρκετὰ, Κύριε Πρόεδρε.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ὁ Κ. Ἀντωνόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἀντὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ κειμένου νὰ τεθῇ τὸ πρῶτον καὶ δεύτερον τῆς ἐπιτροπῆς, ἔχοντα ὡς ἑξῆς. Ἄρθρον 1. Ἑκάστη ἐπαρχία τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος ὁριζομένη ἐκ τῆς δικαιοδοσίας ἑκάστου ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, ἀποστέλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἰδίας ἐκλογῆς Βουλευτάς, Ἄρθρον 2. Ὁ ἀριθμὸς τῶν παρ’ ἑκάστης ἐπαρχίας ἀποστελλομένων Βουλευτῶν θέλει εἶσθαι ἀνάλογος πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν δημοτῶν τῶν δήμων αὐτῆς ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους· Ἐπαρχία ἔχουσα πληθυσμὸν μέχρι τῶν δέκα χιλιάδων, ἐκλέγει ἕνα Βουλευτὴν, ἔχουσα μείζονα τῶν δέκα μέχρι τῶν εἴκοσι χιλιάδων, δύο, ἀνώτερον τῶν εἴκοσι μέχρι τῶν τριάκοντα χιλιάδων τρεῖς, ὑπὲρ τὰς τριάκοντα μέχρι τῶν τεσσαράκοντα χιλιάδων τέσσαρας, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς· προστιθεμένου ἑνὸς Βουλευτοῦ ὁσάκις ὁ πληθυσμὸς ἐστὶν ἀνώτερος τῆς προηγουμένης δεκάδος χιλιάδων.

§171ΠΟΛΛΟΙ. Οὐχὶ δημοτῶν, ἀλλὰ ψυχῶν.

§172ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αἱ ψυχαὶ εἶναι δημόται.

§173ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ διατὶ προτιμῶμεν τὴν λέξιν δημοτῶν... Πρῶτον λέγομεν, ὅτι ὅλοι εἶναι δημόται· ἅμα γεννηθῇ τὸ παιδὶ γράφεται εἰς τὸ δημοτολόγιον. Ἐὰν δὲ δεχθῆτε αὐτὴν τὴν λέξιν ψυχῶν ἐν γένει, ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν ψυχῶν προσδιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, εἰς τὰς Ἀθήνας π. χ. ὅπου ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι 5,000 Μεσσήνιοι, θὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν. Διὰ τοῦτο θέλομεν δημότην.

§174ΖΕΡΒΑΣ. Ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι δημότας ἐννοοῦμεν ὅλους τοὺς ἐγγεγραμμένους καὶ τοὺς υἱοὺς καὶ τὰς θυγατέρας.

§175ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ ἐννοοῦμεν βέβαια.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν τοῦ Κ. Δαγρὲ κανονίζουσαν τὴν διαίρεσιν ἑκάστης ἐπαρχίας εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις;

§177ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι ὄχι.

§178ΔΑΓΡΕΣ. Ἔπρεπε νὰ μὲ ἀκούσουν οἱ Κύριοι.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναγινώσκω τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Ἀντωνοπούλου.

§180ΤΙΝΕΣ. Τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑκάστη ἐπαρχία τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος ὁριζομένη ἐκ τῆς δικαιοδοσίας ἑκάστου ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ἀποστέλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἰδίας ἐκλογῆς Βουλευτάς. Ὁ ἀριθμὸς τῶν παρ’ ἑκάστης ἐπαρχίας ἀποστελλομένων Βουλευτῶν θέλει εἶσθαι ἀνάλογος πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν δημοτῶν τῶν δήμων αὐτῆς ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους. Ἐπαρχία ἔχουσα πληθυσμὸν μέχρι τῶν δέκα χιλιάδων ἐκλέγει ἕνα βουλευτὴν, ἔχουσα μείζονα τῶν δέκα μέχρι τῶν εἴκοσι, δύο, ἀνώτερον τῶν εἴκοσι μέχρι τῶν τριάκοντα χιλιάδων τρεῖς, ὑπὲρ τὰς τριάκοντα μέχρι τῶν τεσσαράκοντα χιλιάδων τέσσαρας καὶ οὕτω καθεξῆς, προστιθεμένου ἑνὸς Βουλευτοῦ ὁσάκις ὁ πληθυσμὸς ἐστὶν ἀνώτερος τῆς προηγουμένης δεκάδος χιλιάδων. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη.

§182ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Νὰ σημειωθῇ, Κ. Πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι θ’ ἀνοίξωμεν ἓν στάδιον (θόρυβος).

§183Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Οἱ ἀπογραφικοὶ πίνακες ἀπεμακρύνθησαν, δημοτολόγια δὲν ὑπάρχουν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας· ἐπὶ τίνι βάσει θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν Βουλευτῶν; Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν παρακαλεῖται νὰ μᾶς τὸ ἐξηγήσῃ.

§184ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω εἰς τὸν Κ. Ζαΐμην, ὅτι ἐὰν λάβῃ τὸν ἀπογραφικὸν πίνακα τῆς ἐπαρχίας του, θὰ τῷ δώσῃ 3 Βουλευτὰς καὶ ὄχι 4.

§185ΖΑΪΜΗΣ. Δημοτολόγια δὲν ὑπάρχουσι.

§186ΚΑΛΟΣ. Πιστεύω, ὅτι οἱ περισσότεροι δὲν ἔχουν παρὰ πίνακα ἑκάστης οἰκογενείας, τὰ πρόσωπα δὲν τὰ ἔχουν· λοιπὸν θὰ πέσωμεν εἰς λαβύρινθον.

§187ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα τὰ δημοτολόγια ἔχουν τὰ πρόσωπα.

§188ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι ἔργον τῆς ἐξουσίας νὰ εὕρῃ κατόπιν τὸν ἀριθμόν.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι διὰ τῆς λέξεως δημοτῶν ἐννοεῖ ψυχῶν;

§190ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§191ΖΕΡΒΑΣ. Τῶν ψυχῶν τῶν ἀνηκουσῶν εἰς τὸν δῆμον· ὅλους τοὺς ἐγγεγραμμένους εἰς τὰ δημοτολόγια, τὰ παιδιὰ, τὰ κορίτζια, ὅλους.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι διὰ τῶν λέξεων δημοτῶν ἐννοεῖ ἡ Συνέλευσις ὅλας τὰς ψυχὰς τὰς κατοικούσας ἐντὸς μιᾶς περιφερείας....

§193ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι κατοικούσας, ἀλλὰ ἀνηκούσας (θόρυβος).

§194Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργ. ἐξωτερικῶν). Δύω συστήματα, Κ. Πρόεδρε, προτείνονται διὰ τῶν δύω σχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως, τὸ ἓν τοῦ ὑπουργείου καὶ τὸ ἄλλο τὸ εἰσάγει τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ Κ. Ἀντωνόπουλος, ἐδέχθημεν δὲ καὶ ἡμεῖς. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὸ ἡμέτερον, ἔχει ὡς βάσιν τὸν πληθυσμόν· ἑπομένως ἐξετάζεται ὁ πληθυσμὸς ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας· εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν ὁ πληθυσμὸς αὐτὸς σύγκηται ἀπὸ δημότας, ἀνήκοντας εἰς τὸν δῆμον τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἢ ἄλλης.

§195ΠΟΛΛΟΙ. Μπά! μπά!

§196ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν πρόκειται τώρα νὰ ἐκφράσω γνώμην, ἀλλὰ νὰ ἐκθέσω τὰ πράγματα ὡς εἶναι, ἵνα φωτισθῶσι καὶ ψηφοφορήσωσι. Κατὰ τὸ σύστημα λοιπὸν τοῦ σχεδίου ἐκείνου, ὁ πληθυσμὸς σύγκειται ἀπὸ δημότας ἀνήκοντας εἰς τὸν δῆμον τῆς ἐκλογικῆς ἐκείνης περιφερείας, καὶ ἀπὸ ἀνθρώπους ἀνήκοντας εἰς δήμους ἄλλης ἐκλογικῆς περιφερείας, καὶ διαμένοντας τυχαίως ἐκεῖ, εἴτε σύγκειται καὶ ἀπὸ ἀλλοδαποὺς ἀκόμη παρεπιδημοῦντας εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν κτλ. Πληθυσμὸς τοῦτό ἐστι, ψυχαὶ ἀνθρώπων κατοικούντων ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ ἄνευ τῆς ἐξετάσεως τῆς ἰδιότητος, τὴν ὁποίαν φέρουν. Κατὰ τὸ ἕτερον ὅμως σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς πληθυσμὸν λέγοντες λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ὅλον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψυχῶν τῶν δημοτῶν τῶν ἀνηκουσῶν εἰς τὸν δῆμον αὐτόν.

§197ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, αὐτὸ ἐννοοῦμεν.

§198ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πληθυσμὸν ἐννοῦμεν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἀποτελοῦν οἱ δημόται, ἄνδρες, γυναῖκες καὶ παιδιὰ ἐν γένει τοῦ δήμου.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐπιψηφισθέντος πρώτου ἄρθρου τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν Νόμου θεωροῦνται ὡς ἀποτελοῦντες τὸν πληθυσμὸν οἱ δημόται καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν γυναῖκες καὶ παιδιὰ, ἐκεῖνοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται σχεδὸν πάντες)· παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 2 ἄρθρον.

§200Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ὑποβάλατε τὴν πρότασίν μου, Κ. Πρόεδρε.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μακρῆς ἔχει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Ἐπαρχίαι ἔχουσαι πληθυσμὸν μέχρι 10,000 ψυχῶν ἐκλέγουσι 2 βουλευτάς.

§202ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ πλέον ἀπεφασίσθη.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 2. Αἱ νῆσοι Ὕδρα καὶ Σπέτσαι καὶ οἱ ἐν Ἑλλάδι Ψαριανοὶ ἐκλέγουσι Βουλευτὰς κατὰ τὸ ἀπὸ 22 Ἰανουαρίου 1844 ψήφισμα τῆς Αʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ τὸν ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1847 νόμον, ἤτοι ἡ μὲν Ὕδρα τρεῖς, αἱ Σπέτσαι δύο καὶ οἱ Ψαριανοὶ δύο.» Τροπολογία τοῦ Κ. Μακρῆ «Ἡ πόλις Μεσολογγίου ἀποτελεῖ ἰδίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐκλέγουσα δύο Βουλευτάς.» Τοῦ Κ. Καραλιβάνου «Ἡ πόλις Γαλαξειδίου ἀποτελοῦσα χωριστὴν περιφέρειαν δίδει ἕνα βουλευτήν.»

§204ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω πρότασιν περὶ τοῦ Ναυπλίου νὰ δίδῃ δύο ἡ πόλις.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ πόλις τοῦ Ναυπλίου νὰ ἐκλέγῃ 2 βουλευτάς.

§206ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Αὔριον, αὔριον. (θόρυβος, ἐγείρονται καὶ ἀναχωροῦσι). Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 4½.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΙΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Σ. Βαρβιτζώτης. Σ. Λογιωτατίδης.