1864.10.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 342.

Τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1864.

(Τετάρτη.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν ὑπάρχει, Κύριοι;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωστοποιῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι σήμερον λήγει ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Προεδρείου, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τοῦ νέου προεδρείου.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ γίνῃ μετὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἀνάγνωσιν τοῦ συνόλου τοῦ Συντάγματος;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται ἔκθεσις τῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς διανομῆς τῆς Ἐθνικῆς γῆς.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται ἑτέρα πρότασις παρὰ τῶν πληρεξουσίων Θεοχάρη, Βαλτινοῦ, Πανούση, Κοσονάκου, Κανελλοπούλου, ἡ ἑξῆς. «Ἡ Συνέλευσις αἴρει τὸ ὑπὸ στοιχ. ΟΣΤ. ψήφισμα αὑτῆς λόγῳ δικαιοσύνης.» (θόρυβος· ἐγείρονται πολλοὶ πληρεξούσιοι φωνάζοντες «εἶναι παραδεκτόν»).

§10ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εἶναι δικαία ἡ πρότασις αὕτη, δὲν ἔμειναν παρὰ 4, 5.

§11Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου οὐδεμία πρότασις δαπάνης δύναται νὰ γίνῃ ἀπὸ τὸ Σῶμα τοῦτο.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερ.). Ἀπορῶ, πῶς ὑποβάλλεται τοιαύτη πρότασις.... (θόρυβος).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν συζητήσωμεν σήμερον.

§14ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Χθὲς ἐν τούτοις ἐκάμαμεν ἐξαιρέσεις ἄλλας.

§15ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅσαι ἐξαιρέσεις ἐγένοντο μέχρι τοῦδε, ἐγένοντο παραδεκταί, διότι ἐπροτάθησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος ἀποφασίζομεν περὶ ὅλων.

§17ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Χθὲς ἐπεψηφίσθη ἡ πρότασις τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ περὶ ἀνακλήσεως τοῦ ψηφίσματος κατὰ τοῦ Τζίρου.

§18ΣΟΥΪΔΑΣ. Χάριν γεναιότητος ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἄρῃ πᾶσαν καταδίκην.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ χθὲς ὑπεβλήθησαν προτάσεις, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπ’ αὐτῶν ἐγένετο ἀντίῤῥησις, ἀνεβλήθησαν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος.

§20ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ λοιπὸν ῥητὴ ἡμέρα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ Συντάγματος. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Διομήδης.

§22ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν ἂν θέλωμεν δεχθῆ τὸ ἄρθρον 100, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει περὶ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐλήφθη ἐκ τοῦ παλαιοῦ Συντάγματος δίχως μεταβολήν· ἄρα ὅ,τι καὶ ἂν εἴπῃ τις, ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ παλαιοῦ. Τὸ ἄρθρον, ὅπως ἀπ’ ἀρχῆς συνετάχθη, εἶναι ἀντιφατικόν· ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 ἠθέλησε νὰ καταργήσῃ τὰ διοικητικὰ δικαστήρια. Καθὼς γνωρίζετε, ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς βασιλείας ἕως τοῦ 1843 ὑπῆρχον καὶ ἐν Ἑλλάδι διοικητικὰ δικαστήρια, ὅπως περίπου καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, ἄνωθεν δὲ αὐτῶν ὑπῆρχε τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ὡς ἀνώτατον διοικητικὸν δικαστήριον, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῶν μεγάλων παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν, διὰ τὴν μὴ ὀρθὴν ἐφαρμογὴν τῆς δικαιοσύνης, ἡ ὁποία προήρχετο ἀπὸ τὰ τοιαῦτα δικαστικὰ δικαστήρια, ἠγέρθη γενικὴ κατακραυγὴ κατ’ αὐτῶν· καὶ ἀφ’ ἑνὸς σύμπασα ἡ Συνέλευσις ἐνοοῦσε νὰ καταργήσῃ ἅπαντα τὰ διοικητικὰ δικαστήρια, θέσασα τὴν πρώτην περικοπὴν τοῦ ἄρθρου, δι’ ἧς αἱ ὑφιστάμεναι διοικητικαὶ διενέξεις ὑπήγοντο εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως λόγιοί τινες διέδωκαν, ὅτι τὸ γενόμενον βῆμα ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἦτο τολμηρὸν καὶ ὅτι ὑπῆρχον τινὲς δικαιοδοσίαι, αἱ ὁποῖαι ἂν ἤθελον καταργηθῆ, ἤθελεν ἐπέλθῃ ἐκ τούτου μεγάλη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν βλάβη, καὶ ὑπαινίττοντο τὰς ὑφισταμένας ὑπουργείων τινῶν δικαιοδοσίας. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἐπηρεασθέντες οἱ συντάξαντες τελειωτικῶς τὸ ἄρθρον, παρενέβαλον εἰς αὐτὸ τὴν ἐν τῷ μέσῳ διάταξιν, ὅτι οὐδεμία δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ εἰδικοῦ νόμου, ἥτις ἀντιβαίνει εἰς τὴν γενικὴν ἀρχὴν τῆς καταργήσεως τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων. (Θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε, Κύριοι, ἰδοὺ τί συνέβη. Ἡ ἰδέα ἦτο, ὅτι πᾶσαι αἱ διαφοραὶ, αἱ ὁποῖαι ὑπήγοντο ἕως τότε εἰς τὰ διοικητικὰ δικαστήρια, ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ, καὶ ὅτι ἠδύναντο νὰ διατηρηθῶσι μόνον αἱ ὑπάρχουσαι δικαιοδοσίαι τῶν ὑπουργείων· κατὰ τὴν σύνταξιν ὅμως τοῦ ἄρθρου παρεισέφρυσεν ἡ ἐν τῷ μεταξὺ διάταξις, ἥτις οὐδετέρωσε τὴν πρώτην διάταξιν, ὡς ἐνδεικνύουσα, ὅτι δι’ εἰδικοῦ νόμου δύναται νὰ δημιουργηθῶσι νέαι δικαιοδοσίαι τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. Ἀλλ’ ἂν τοιοῦτον ἦτο ἢ ᾖναι τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρθρου, τότε ποίαν ἐγγύησιν ἔχομεν, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θέλουν ἀφαιρεθῇ ἀντικείμενα τινὰ ἐκ τῆς δικαιοδοσίας τῶν τακτικῶν δικαστηρίων καὶ ὑποβληθῆ εἰς νέας διοικητικὰς ἀρχάς; Τὸ μόνον σύστημα, τὸ ὁποῖον μετὰ λόγου τινὸς δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, εἶναι τὸ ἑξῆς. Νὰ διατηρηθῇ ἐν τῷ μέλλοντι ὡς μόνη διοικητικὴ δικαιοδοσία ἡ ὑφισταμένη ἤδη ὑπουργείων τινῶν, χωρὶς νὰ πλασθῶσι καὶ ἄλλα, πάντα δὲ τὰ λοιπὰ ἀντικείμενα νὰ δικάζωνται ἀνεξαιρέτως ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Ἀλλὰ προσθέτω καὶ τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν ὑφισταμένων δικαιοδοσιῶν τῶν ὑπουργείων ἐκεῖναι μόναι πρέπει νὰ διατηρηθῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον, ὅσαι ἀνάγονται εἰς συμφέροντα ἠθικὰ, οἷον αἱ περὶ στρατευσίμων, περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ ἄλλων παραπλησίων ἀντιῤῥήσεων καὶ παραπόνων, οὐχὶ δὲ καὶ αἱ συνεχόμεναι μετὰ χρηματικῶν συμφερόντων, οἷον αἱ περὶ λαθρεμπορίου, μόλον ὅτι ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν κακίζουσι τινες τὴν δικαιοδοσίαν τὴν δικαστικὴν καὶ ὡς πρὸς τὰ ἀντικείμενα τῆς πρώτης κατηγορίας, δηλαδὴ ὡς πρὸς τὰς ἀντιῤῥήσεις περὶ στρατευσίμων καὶ ἐκλογικῶν καταλόγων, διότι ἡ ἐξουσία παρίσταται καὶ κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας διὰ τῶν δικαζόντων ὑπουργείων ὡς διάδικος καὶ συνάμα ὡς δικαστής. Ἐν τούτοις, ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν ᾖναι διατεθειμένη ἀπὸ τοῦδε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος καὶ νὰ νεωτερίσῃ κατὰ μίμησιν τῶν Ἄγγλων καὶ τῶν Ἀγγλαμερικανῶν, ὑπάγουσα δηλαδὴ πάσας ἀνεξαιρέτως τὰς διενέξεις εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ἡ φρόνησις ἀπαιτεῖ νὰ συντάξῃ τοιουτοτρόπως τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὥστε νὰ ἀποτρέψῃ πᾶσαν ἐν τῷ μέλλοντι δημιούργησιν νέας διοικητικῆς δικαιοδοσίας, νὰ ἐπιτρέψῃ δὲ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ βελτιώσῃ ἢ καὶ νὰ καταργήσῃ ἐντελῶς τὰς ὑφισταμένας νῦν δικαιοδοσίας τινῶν ὑπουργείων. Κατὰ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἔκαμα, Κύριοι, καὶ τὴν πρότασίν μου, ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὴν τυπωθεῖσαν ἔκθεσίν μου. Κατ’ αὐτὴν ἰδοὺ πῶς πρέπει νὰ συνταχθῇ τὸ 100 ἄρθρον· «Αἱ ἄρσεις συγκρούσεως δικάζονται παρὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Μόναι αἱ ὑφιστάμεναι ἤδη δικαιοδοσίαι ὑπουργείων τινῶν, καὶ τῶν κατὰ πρῶτον βαθμὸν ὑπαλλήλων ἀρχῶν, ἰσχύουσιν ἐν τῷ μέλλοντι, δυνάμεναι διὰ νόμων νὰ βελτιωθῶσιν ἢ νὰ καταργηθῶσιν ἐντελῶς.» Καὶ τῷ ὄντι, ἐὰν δὲν κεῖται εἰς τὴν διάνοιαν τῆς Συνελεύσεως ν’ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ πλάσῃ ἐν τῷ μέλλοντι νέας διοικητικὰς δικαιοδοσίας, πρὸς τὶ νὰ λέγωμεν ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀφ’ ἑνὸς, ὅτι αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι δύναται δι’ εἰδικῶν νόμων νὰ δημιουργηθῇ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δικαιοδοσία; Τότε μόνον γεννᾶται ἀνάγκη νὰ γείνῃ διάταξίς τις συνταγματικὴ, ὅταν πρόκειται ν’ ἀπαγορεύσητέ τι εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἢ νὰ ἐπιτρέψητέ τι ἐξαιρετικῶς εἰς αὐτήν. Ἂν δὲν θέλωμεν λοιπὸν νέας διοικητικὰς δικαιοδοσίας, ἀρκεῖ νὰ θέσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον τὴν ὁποίαν ἐγὼ προτείνω πρότασιν καὶ τίποτε περισσότερον. Τοὐναντίον, ἀφίνοντες τὸ ἄρθρον ὅπως εἶχεν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843, κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν νὰ ἐκδοθῇ νόμος ὑπάγων εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ὑπουργείων καὶ ἀντικείμενα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σήμερον δικάζονται ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια· ἢ, ἐν ἄλλαις λέξεσι, θὰ ἀφήσωμεν τὸ μέσον τοῦ νὰ ἀνεγερθῶσι πάλιν τὰ μακαρίτικα διοικητικὰ δικαστήρια. Τὸ ὀρθὸν εἶναι, Κύριοι, ὅτι οὐδὲν ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τὴν ἰδιωτικὴν κτῆσιν δὲν πρέπει νὰ λύεται ὁριστικῶς, εἰμὴ μόνον ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων· τότε μόνον ἀσφαλίζονται τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν. Εἶναι ἀνάγκη ἆρά γε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω πῶς ἐνεργεῖται ἡ δικαιοδοσία ἡ δικαστικὴ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ λαθρεμπορίων; Τὴν ἔφεσιν τοῦ καταδικασθέντος ὑπὸ τοῦ τελώνου πολίτου τὴν λαμβάνει εἷς ὑπάλληλος ἀνεύθυνος τοῦ ὑπουργείου, αὐτὸς τὴν βασανίζει, καὶ αὐτὸς συντάττει τὸ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου τὸ ἐπικυροῦν ἢ ἀκυροῦν τὴν ἀπόφασιν τοῦ τελώνου, τὴν παρουσιάζει δὲ εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν πρὸς ὑπογραφὴν, ὅπως παρουσιάζει εἰς αὐτὸν καὶ τοσαῦτα ἄλλα καθεκάστην πρὸς ὑπογραφὴν ἔγγραφα! Ὁ ὑπουργὸς, ὅσον εὐσυνείδητος καὶ ἂν ᾖναι, δὲν ἔχει καιρὸν, οὔτε θεωρεῖ καθῆκον του ἴδιον νὰ διέλθῃ μόνος του τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ ἀποφασίσῃ αὐτὸς προσωπικῶς· ἀφίνει καὶ τὸ ἔργον τοῦτο, ὅπως καὶ τὰ πολλὰ ἄλλα ἔργα τοῦ ὑπουργείου, εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ διεξαγωγὴν τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου, ἐνίοτε δὲ καὶ τοῦ δεῖνος ἀσημάντου ὑπαλλήλου. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον διεξάγεται καὶ ἡ δικαστικὴ δικαιοδοσία τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν.

§23ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Εἰς ὅλα αὐτὰ ἐνδιαφέρεται καὶ τὸ δημόσιον.

§24ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Αὐτὴ δὰ εἶναι ἡ κυρία μέμψις κατὰ τῆς διοικητικῆς δικαιοδοσίας, ὅτι ἡ κυβέρνησις, ἐνῷ ἔχει συμφέρον ἄμεσον ἢ ἔμμεσον εἰς τὴν λύσιν τῆς διοικητικῆς ἔριδος, διορίζει αὐτὴ ὑπαλλήλους της νὰ δικάζουν τὴν ἔριδα, ἢ τὴν δικάζει ἡ ἰδία διὰ τῶν ὑπουργῶν της· καὶ ἕνεκα τούτων αἱ διοικητικαὶ δικαιοδοσίαι δὲν παρέχουν ἐγγύησιν ἀποχρῶσαν, οὔτε ἀποδίδεται ἀκριβὴς δικαιοσύνη· διὰ τοῦτο καὶ ἀναθέτουσι τὴν ἀκυρωτικὴν δικαιοδοσίαν οὐχὶ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ἀλλ’ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, δηλαδὴ εἰς σῶμα ἐξαρτώμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεαζώμεθα ἀπὸ τὴ Γαλλικὴν νομολογίαν. Οἱ Γάλλοι συνεταυτίσθησαν μὲ τὸ σύστημα τῆς διοικητικῆς συγκεντρώσεως καὶ τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠδυνήθη ἄχρι σήμερον νὰ ῥιζωθῇ παρ’ αὐτῆς ἡ πολιτικὴ ἐλευθερία. Τὸ σύστημα τοῦτο παρέλαβον ἀπὸ τὴν ἀπόλυτον μοναρχίαν, τὸ ἐτελειοποίησαν δὲ δὲ ὁ Ναπολέων Αʹ. καὶ οἱ Βουρβόνοι. Ὁ Λουδοβῖκος Φίλιππος, εὑρὼν αὐτὸ ἐν ἰσχύει ἐν Γαλλίᾳ, εἶχε συμφέρον νὰ τὸ διατηρήσῃ καὶ αὐτός· ὥστε οἱ Γάλλοι συγγραφεῖς ὁρμώμενοι ἐκ τῆς τῆς ἱστορικῆς παραδόσεως, ὅτι ἀνέκαθεν ὑπῆρχον ἐν Γαλλίᾳ διοικητικὰ δικαστήρια ἐξαρτώμενα ὑπὸ τῆς ἐξουσίας, δὲν ἐξέρχονται τῆς ἐσφαλμένης ταύτης βάσεώς των, ἐξ ἧς ἀποῤῥέουσι καὶ εἰς ἣν περιστρέφονται ὅλαι αἱ θεωρίαι των. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἄλλα ἔθνη μεγάλα πεφωτισμένα καὶ ἰσχυρὰ, ἀλλὰ συνάμα καὶ φιλελεύθερα, ἀγνοοῦσι τί ἐστὶ διοικητικὴ δικαιοδοσία, τὰ πάντα ὑπάγουσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, εἰς αὐτὰ δὲ καὶ μόνα πρέπει καὶ κατὰ τοῦτο νὰ ἀτενίσωμεν τὰ βλέμματα ἡμῶν. Ἡ τάξις δύναται νὰ συνδυασθῇ καὶ ἐν Ἑλλάδι μετὰ τοῦ σεβασμοῦ τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς χειραφετήσεως αὐτῶν. Εἰς τὴν Γαλλίαν κάμνουν τὴν σήμερον πολὺν κρότον, δηλαδὴ θέλουν νὰ δώσουν πολλὴν σημασίαν, εἰς τὸ ὅτι ἀντικείμενά τινα ἀναθέτει ἡ κεντρικὴ ἐξουσία εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν νομαρχῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἀληθῆ ἀποσυγκέντρωσιν, εἶναι ἁπλῆ φενάκη. Ἀδιάφορον διὰ τὸν λαὸν, ἂν ἡ λύσις τῶν διενέξεων του ἀνατίθεται εἰς τὸν Νομάρχην, ὅστις εἶναι ὑπάλληλος ἄμεσος τοῦ ὑπουργείου· ἡ ἀρχή του εἶναι νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἀνεξάρτητα δικαστήρια, ἡ δὲ ἐνέργεια τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν νὰ μὴ παρεμποδίζεται ἄνευ ἀνάγκης, λόγῳ κηδεμονευτικοῦ καθήκοντος, οὔτε ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς οὔτε ἀπὸ τοὺς νομάρχας. Ἰδοὺ ἡ ἀποσυγκέντρωσις.

§25ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσεν ὁ Κ. πληρεξούσιος Σπετσῶν, ἐν μέρει δὲν εἶναι ἀκριβῆ· ὅταν ἀκούσητε αὐτὰ ὅπως ὑπῆρξαν καὶ ὅπως ἀποδεικνύωνται, θέλετε πεισθῆ, νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ καταργήσητε τὸ ἀμφισβητούμενον διοικητικόν. Ὅταν ἀνέλαβε τὴν κυβέρνησιν τῶν πραγμάτων ἡ Ἀντιβασιλεία, εὑρέθη εἰς ἀμφιβολίαν ἐὰν ἔπρεπε νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀμφισβητούμενον διοικητικὸν, ἢ ἂν ἔπρεπε νὰ ὑπαγάγῃ ὅλας ἐν γένει τὰς ὑποθέσεις εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Ἡ ἀμφιβολία, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ Κ. Μάουρερ, ἦτο τῆς ἐποχῆς· κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἦτον ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἂν εἰς τὸν σημερινὸν αἰῶνα ἠμποροῦν νὰ ὑπάγωνται εἰς τὰ δικαστήρια τὰ διοικητικὰ ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν ἰδιωτικὰ συμφέροντα. Αὐτὸς ὁ Macarel, ὁ καθηγητὴς τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου ἐν Παρισίοις, διϊσχυρίζετο δι’ ἄρθρων ἀλλεπαλλήλων, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ἀντικείμενα μόνον πρέπει νὰ δικάζωνται ἀπὸ διοικητικὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Βασιλέως· ὅλα τ’ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν ἰδιωτικὰ συμφέροντα, πρέπει νὰ δικάζωνται ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἐξεδόθη ἕνας νόμος τῆς 7 Μαΐου 1837, ὅστις ὥρισε τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ θεωρῶνται προσωρινῶς ὡς ἀντικείμενα τοῦ Διοικητικοῦ Δικαίου. Τοιαῦται ἦσαν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν αἱ δίκαι μεταξὺ ἐνοικαστῶν καὶ φορολογουμένων, ἐνοικιαστῶν καὶ Δημοσίου, περὶ ἀποξενώσεως ἰδιωτικῶν κτήσεων καὶ καθεξῆς· ἀλλὰ δικαστήριον δὲν εἶχε συστηθῆ. Ἐσυστήθη ἐσπευσμένως ἓν δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπήχθησαν ἑνὸς μόνον εἴδους ὑποθέσεις περὶ ἐγκτητικῶν καὶ ἐπὶ τῶν ζώων φόρων, καὶ κατόπιν καὶ τῶν δημοτικῶν φόρων. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας εἶχε καὶ αὐτὸ ἁρμοδιότητα νὰ δικάζῃ κατ’ ἔφεσιν ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου Διοικητικοῦ. Ὅταν ἔγεινεν ἡ Συνέλευσις τῆς 3 7βρίου 1843 παρουσιάσθησαν δύω ἰδέαι, τὴν μίαν ὑπεστήριξεν ὁ Κ. Χαλκιόπουλος, τὴν ἄλλην ὁ μακαρίτης Κλονάρης, ὅστις ἤθελε νὰ μὴ λύσωμεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἀκόμη ἄπειροι, ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τοὺς μεγαλειτέρους σοφοὺς τῆς Εὐρώπης. Εἶπε λοιπὸν κατὰ τὸ παρὸν νὰ καταργηθῇ τὸ ἀμφισβητούμενον διοικητικὸν, ἀλλὰ νὰ μὴ καταστήσωμεν ἀδύνατον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἐὰν κατόπιν ἡ ἀνάγκη τὸ ἀπαιτήσῃ, νὰ δύναται νὰ συσταίνῃ διοικητικὰ δικαστήρια. Ὁ ἀξιότιμος Κ. Διομήδης λησμονήσας αὐτὸ τὸ περιστατικὸν ἐνόμισεν, ὅτι εἶναι ἀντίφασις· δὲν εἶναι ἀντίφασις· ἡ Συνέλευσις ἠθέλησε νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ Κλονάρη, καὶ εἶπεν, ὅτι αἱ σημεριναὶ τῆς Ἑλλάδος περιστάσεις εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ· ἀλλ’ ἔλθετε αὔριον, ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συστήσωμεν δικαστήριον ὡς τὸ τοῦ Λυὼν, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ᾖναι τακτικὸν δικαστήριον, διὰ τὶ ν’ ἀποφασισθῇ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι εἰς τὸ μέλλον ἡ διοικητικὴ ἐξουσία νὰ μὴ δύναται νὰ συστήσῃ διοικητικὸν δικαστήριον; Εἶπε λοιπὸν νὰ καταργηθοῦν τὰ ὑπάρχοντα διοικητικὰ δικαστήρια, ἀλλὰ νὰ συγχωρήσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν νομίζῃ ἀναγκαῖον, νὰ ὑποβάλῃ νόμον. Ἡ ἀντίφασις λοιπὸν δὲν εἶναι διόλου ἀντίφασις. Ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844. «Αἱ περὶ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις ἀνατίθενται ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος εἰς τὴν τακτικὴν δικαιοδοσίαν τῶν δικαστηρίων, καὶ θέλουν δικάζεσθαι ὡς κατεπείγουσαι.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐν γνώσει ἡ Συνέλευσις ἐπέτρεψεν, ἂν τὸ μέλλον καταστήσῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν διοικητικῶν δικαστηρίων, νὰ δύνανται νὰ συσταίνωνται· ἡ Συνέλευσις ἐπείσθη, ὅτι κατὰ τὸ παρὸν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ καὶ τὸ κατήργησεν ἐντελῶς. Ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἔκαμε διὰ τοῦ διαγγέλματός του μίαν παρατήρησιν λογικὴν, τοῖς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ τὴν κατάργησιν τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἀλλ’ εἰς τὰ δικαστήρια εἶναι συσσωρευμέναι πολλαὶ ὑποθέσεις καὶ ἂν ἀκολουθήσωμεν τοὺς τύπους τῶν συνήθως διαδικασιῶν, θὰ ἐπέλθῃ ἀργοπορία· διὰ τοῦτο ἐπρότεινε πρὸς τὸ παρὸν νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια τὰς ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπαχθῶσι μετ’ ὀλίγον ἐντὸς τῆς πρώτης Βουλευτικῆς περιόδου εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια· ἀλλὰ νὰ ἦναι μία διαδικασία συντομωτάτη νὰ τελειώνῃ ταχέως. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν τὴν παραδέχθη καὶ ἀπεφάσισεν ἡ τότε Συνέλευσις διὰ τοῦ ΣΤʹ. ψηφίσματος νὰ ἐξαιρεθῶσιν αἱ ἑξῆς ὑποθέσεις· περὶ φόρου οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων, κτλ. ἀλλὰ προσωρινῶς. Τώρα θὰ ἐξετάσω μίαν πρὸς μίαν ἐὰν ὑπάρχῃ λόγος νὰ ἐξαιρῶνται ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια αὐταὶ αἱ ὑποθέσεις. Ἔχω οἰκίαν· μὲ ἐγγράφουν ὀφειλέτην ἀντὶ 100 δραχμῶν, 200. Ποῖος ὁ λόγος νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ προσαχθῇ εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον, διὰ νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ λάθος; Εἶναι καμμία βραδύτης; καθόλου· λόγος ἀνωτέρου συμφέροντος; καὶ αὐτοὶ οἱ πλέον ἔνθερμοι ὀπαδοὶ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ λέγουν, ὅτι αἱ τοιαῦται ὑποθέσεις πρέπει νὰ δικάζωνται ἀπὸ τακτικὰ δικαστήρια· εἶναι μία ἀμφισβήτησις μεταξὺ Δημοσίου καὶ ἰδιώτου. Ἐπειδὴ μοὶ ἐνθυμίζουν τινὲς τὴν Γαλλίαν, λέγω, ὅτι δὲν εἶναι πολὺς ὁ κίνδυνος ἐκεῖ.

§26ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ποῦ δικάζονται ἐκεῖ;

§27ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Δικάζονται ἀπὸ τὸ διοικητικὸν δικαστήριον· ἀλλ’ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅταν ἀκούετε διοικητικὸν δικαστήριον, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ μέλη ἐκεῖνα τοῦ δικαστηρίου εἶναι ὅλα νομικοὶ, σχεδὸν τακτικοὶ δικασταί· εἶναι δύω conseil de préfecture καὶ conseil d’ état. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει τὸ Γαλλικὸν σύστημα, ἀλλὰ τὸ Γερμανικὸν, τοῦτ’ ἔστιν ὁ ἴδιος διάδικος εἶναι καὶ δικαστής. Ἔρχομαι εἰς τὸ λαθρεμπόριον καὶ ὑπενθυμίζω εἰς πολλοὺς ἀπὸ τοὺς ἀκροατὰς τὸ δυστύχημα, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Ζυγομαλᾶ. Δὲν εἶναι τρία ἔτη ὅτε μία ἐμπορικὴ οἰκία κατεστράφη, διότι δὲν ἐδικάσθη ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια.

§28ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΣΑΒΒΑ ΑΝΝΙΝΟΣ. Καὶ μόλα ταῦτα μᾶς ἐπαρακινοῦσε νὰ δεχθῶμεν αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν σύστημα.

§29ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ν’ ἀφομοιωθῆτε. Ἐδόθη καταμήνυσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν (διάφοροι συνομιλίαι).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, παύσατε τοὺς διαλόγους.

§31ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἐδόθη λέγω, καταμήνυσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν· κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ὁ ἀξιότιμος Κ. Σῖμος, ὅστις, ἂν καὶ ἔχῃ πολλὰς γνώσεις, δὲν εἶναι βεβαίως καὶ πρακτικός· ὤφειλε, τὴν καταμήνυσιν αὐτὴν νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ, διότι κατὰ τὸν νόμον τὸν τελωνειακὸν τὸ λαθρεμπόριον μένει ἀτιμώρητον ἂν δὲν συλληφθῇ ἐπ’ αὐτοφόρῳ, ἀλλ’ ὁ Κ. Σῖμος ἅμα ἔλαβεν αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν, τὴν διεύθυνεν εἰς τὸ τελωνεῖον τῶν Καλαμῶν, τὸ ὁποῖον ἐξέτασε μάρτυρας καὶ ἐπληροφορήθη, ὅτι τόσον ἦτο τὸ ἐμπόρευμα, καὶ κατεδίκασε τὸν ἔμπορον αὐτὸν διοικητικῶς εἰς πρόστιμον 61 χιλ. δραχ. ἐννοεῖται, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα 61,000 δραχμαὶ εἶναι μία μεγάλη περιουσία· ἐγίνετο ἔφεσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλὰ συνήθως οἱ ὑπουργοὶ....(θόρυβος).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ.

§33ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ὁ Κ. Σῖμος ἔμαθεν ἐκ τῶν μαρτύρων, ὅτι ἔλαβε χώραν τὸ λαθρεμπόριον.....

§34ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§35ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ μᾶς εἴπῃ τί λέγει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὄχι τί ἔκαμεν ὁ Κ. Σῖμος.

§36ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὑπάρχουν πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν ὅ,τι λέγεται καὶ δὲν γνωρίζουν ἀκόμη περί τινος πρόκειται καὶ φωνάζουν «ἐφωτίσθημεν».

§37ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οἱ φόροι τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ ἄλλοι τινὲς νὰ ὑπάγωνται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, αὐτὸ ζητεῖτε; (ἀκούονται διάφοροι διάλογοι).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι!

§39ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ φόροι τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ ἡ λαθρεμπορία νὰ ὑπάγωνται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Εὐρώπης, σήμερον εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ λαθρεμπόριον δικάζεται ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διότι ἄλλως καταστρέφονται οἰκογένειαι· διατί λοιπὸν νὰ μὴ δικάζωσι τὰ τακτικὰ δικαστήρια; Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο, εἰς τὸ..... τοῦτο δικάζεται ἀπὸ τὸ ἐφετεῖον κατὰ δεύτερον βαθμὸν διατὶ νὰ μὴ δικάζεται κατὰ πρῶτον βαθμόν; Τὸ κύριον ἐπιχείρημά μου εἶναι τὸ ἑξῆς· ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισεν ἤδη ὅτι αὐταὶ αἱ ὑποθέσεις νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ διοικητικὰ δικαστήρια, ὁ μόνος λόγος δι’ ὃν ἀνεβλήθη, ἦτο διὰ νὰ συνταχθῇ νόμος περὶ συντόμου διαδικασίας, παρῆλθον 20 ἔτη καὶ δὲν ἔγινεν ἕως τώρα, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νόμου, ὅταν θὰ κηρυχθῶσιν αὐταὶ αἱ ὑποθέσεις κατεπείγουσαι θὰ δικάζονται ἀμέσως· διατί νὰ μὴ δικάζωνται ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια; Διὰ τοὺς στρατευσίμους, ὅσοι γνωρίζουν τὸν τόπον, ἠξεύρουν, ὅτι αἱ περισσότεραι λῃστεῖαι ἔγειναν ἕνεκα τῶν καταχρήσεων· αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο, τὰ παράπονα ἀπὸ τὸ δικαστήριον βεβαίως δὲν ἤθελον ἀποκρουσθῆ.... (θόρυβος).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία Κύριοι! παρακαλῶ.

§41ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ὅταν εἶναι πολὺ σπουδαῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συζητεῖται, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ κάμῃ διάκρισιν, εἶναι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα τὰ περνοῦμεν ἀβρόχοις ποσὶ, ἀλλὰ μία Συνέλευσις, ἥτις ἴσως μετ’ ὀλίγον θὰ παύσῃ καὶ θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, πρέπει νὰ σκέπτεται· εἶναι καλὸν νὰ διατηρήσῃ ἀμφισβητούμενον διοικητικὸν, ἢ ὄχι; Νομίζω, ὅτι αὔριον θὰ δώσωμεν λόγον εἰς τοὺς ἐντολεῖς μας, δὲν πρέπει μὲ τόσην βίαν, commesta, νὰ τα περνοῦμεν, πολλοὶ δὲν γνωρίζουσι καλῶς, τί ἐστὶ ἀμφισβητούμενον διοικητικόν· διατί λοιπὸν νὰ μὴ σκεφθῶμεν; Νομίζω, ὅτι ἡ ὑπόσχεσις, ἥτις ἐδόθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τῆς 3 Σεπτεμβρίου, εἶναι καιρὸς νὰ ἐκτελεσθῇ, καὶ αὐτὰ ὅλα νὰ καταργηθοῦν, ἀλλὰ διὰ τὸ ἐνδεχόμενον δύναται νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ νόμον, ἀλλὰ κατὰ τὸ παρὸν δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν διοικητικὰ δικαστήρια ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ συστήσωμεν καὶ ἄλλο Συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας.

§42ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§43ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ κειμένου τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καὶ φρονῶ, ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἔχουσι, καθόσον ἐνθυμοῦμαι, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Κ. Διομήδης τὰ παριστᾷ ἐνώπιόν σας· εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Κυπαρίσσης, ὅτι ἐπὶ μόνῃ αἰτήσει τοῦ ἀειμνήστου Κλονάρη, Προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ μέλους τῆς Συνελεύσεως τῆς 3 7βρίου, διετυπώθη ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1844 ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται ἐν τῷ μέλλοντι ἡ διὰ νόμου ἵδρυσις τῶν διοικητικῶν δικαιοδοσιῶν· ἀλλ’ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Συνέλευσις τῆς 3 7βρίου παρέπεμψεν ὅλα τὰ ζητήματα τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ἐκτὸς τῶν ὀλίγων ἐξαιρέσεων, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ ΣΤʹ. αὐτῆς ψήφισμα, εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, δὲν εἶναι διότι κατέκρινεν ἀπολύτως τὴν ἀρχὴν τῆς διοικητικῆς δικαιοδοσίας, ὅπως ὁ Κ. Διομήδης ἐνόμισε· τὸ ζήτημα τῆς ὀρθότητος τῆς Διοικητικῆς δικαιοδοσίας δὲν ἠθέλησεν ἡ Συνέλευσις νὰ τὸ λύσῃ ἀπολύτως· τί ἔκαμεν, ὅμως; κατεδίκασε καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ καιροῦ ἡ συνείδησις ὅλου τοῦ ἔθνους εἶχε καταδικάσει, ὄχι τὰ διοικητικὰ Δικαστήρια, καθ’ ὃ τοιαῦτα, ἀλλ’ ὅπως ἦσαν συγκεκροτημένα διὰ τοῦ Νόμου τοῦ 1837 καὶ τῶν μετὰ ταῦτα μεταβολῶν αὐτοῦ. Τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα συνίσταντο ἀπὸ τὸν Διοικητὴν, τὸν Δήμαρχον τῆς Πρωτευούσης καὶ τὸν Εἰρηνοδίκην, καὶ ἐδίκαζον περὶ ὅλων τῶν συμφερόντων τῶν ἀφορώντων τὰς σχέσεις μεταξὺ φορολογουμένων καὶ ἐνοικιαστῶν. Καὶ βεβαίως τὰ διοικητικὰ ἐκεῖνα δικαστήρια ἦσαν πλήρη ἀμαθείας, πολλάκις εἰσέδυεν ἡ διαφθορὰ καὶ αἱ ἀποφάσεις αὐτῶν ἦσαν σφαλερώταται. Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, ἕπεται διότι τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα ἀπεδείχθησαν ὄχι μόνον ἄχρηστα, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμια, ὅτι ταῦτα εἶναι δικαστήρια, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν προτέρων πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν; Ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ Κ. Διομήδης, νὰ τῷ ὁμιλήσω ὅτι ὄχι μόνον σπουδαῖοι, ἀλλὰ καὶ λίαν φιλελεύθεροι συγγραφεῖς ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς διοικητικῆς δικαιοδοσίας, ὅταν αὐτὴ ὀρθῶς καὶ προσηκόντως καταρτισθῇ. Ὑπάρχουσι, Κύριοι, ὑποθέσεις, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἀποδεικνύεται ἡ διοικητικὴ δικαιοδοσία πλέον ἐπιζήμιος πρὸς διεξαγωγὴν αὐτῶν παρὰ ἡ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, καὶ τοιαῦται εἶναι αἱ πλεῖσται, ἂν οὐχὶ ὅλαι αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν ἐκεῖναι, ὅσαι οὐχὶ διὰ νόμου ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἀλλ’ ὅσαι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των τυγχάνουσι τοιαῦται· καὶ δὲν λανθάνει τοὺς εἰδήμονας ἐξ ὑμῶν, ὅτι αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ τυγχάνουσιν ἄλλαι μὲν φύσει τοιαῦται, ἄλλαι δὲ θέσει· ὅσαι λοιπὸν εἶναι φύσει, ἐκεῖναι γεννῶνται ἀπὸ ἔννομον πρᾶξιν, εἶναι ἀλλότριαι πρὸς τὸ ἰδιωτικὸν δικαίωμα ἢ μᾶλλον ὅπου τὸ ἰδιωτικὸν δικαίωμα παρουσιάζεται ὡς μέσον πρὸς ἐκπλήρωσιν εἴτε πρὸς ἐνάσκησιν δικαιώματος δημοσίου, εἴτε πρὸς ἐκπλήρωσιν δικαιώματος πηγάζοντος ἀπὸ τὸ δημόσιον. Αἱ τοιαῦται ὑποθέσεις εἶναι αἱ ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, καὶ ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τούτων εἶναι ἁρμοδιώτεραι αἱ διοικητικαὶ ἀρχαὶ νὰ κρίνωσι, παρὰ τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Ἀλλὰ ποῖαι διοικητικαὶ ἀρχαί; Οὐχὶ αἱ τυχοῦσαι, αἱ εἰκῇ συγκροτούμεναι, ἀλλὰ αἱ μὲ ὡρισμένην δικαιοδοσίαν συγκροτούμεναι διὰ τῶν νομίμων ἐκείνων ἐγγυήσεων, αἱ ὁποῖαι συντρέχουσι καὶ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Εἰς τὴν Γαλλίαν, Κύριοι, μεγάλοι ἄνδρες καὶ ἐλευθεριῶν καὶ συντηρήσεως, λ. χ. ὁ δοὺξ τοῦ Berly ἐκηρύχθη κατὰ τὸ 1830 καὶ ἔμεινε μέχρι τοῦ 1835 ὑπέρμαχος τῆς δικαιοδοσίας τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, καὶ ἐθεώρησεν, ὅτι ὅλαι αἱ ὑποθέσεις, ὅσαι ἔχουσι τὰς βάσεις αὐτὰς, τὰς ἐννόμους σχέσεις τῶν ἀστικῶν νόμων, εἶναι σύμφωνος νὰ ῥυθμίζωνται καὶ δικάζωνται ἀπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Συγγραφεὺς καὶ πρακτικὸς, ἀλλὰ πλέον ἀξιόχρεως διὰ τὰ φιλελεύθερα αὐτοῦ φρονήματα, πείρας καὶ ἐπιστήμης, ὁ Carmenin, ἐκηρύχθη ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ Δουκός. Ὁ Minie ὑπουργὸς τῆς Δημοκρατίας τοῦ 1848 ἐκηρύχθη ἐπίσης εἰς τὸ σύγγραμμά του ὑπὲρ τῆς δικαιοδοσίας τῶν τακτικῶν δικαστηρίων προσηκόντως· ὁ...... ὁ Tedvil καὶ ἄλλοι πολλοί. Ἐν τῇ Γερμανίᾳ ὁ Mittermayer ἐκηρύχθη ἐπίσης ὑπὲρ τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων. Ἀλλὰ πολὺ φιλελεύθερος τούτου ὁ Mon, ὁ γνωστὸς καθηγητὴς τῆς Ἑϊλδεμβέργης, ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐν τῇ Εὐρώπῃ ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἐκκρεμὲς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐλύθη ὑπὲρ τῆς συστάσεως εἰδικῆς δικαιοδοσίας διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. Τὸ ἐπέδειξαν μάλιστα οἱ ἀληθεῖς τῆς ἀνάγκης φόβοι. Ὁ νόμος ὁρίζει ἀναγκαίως τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελον δικάζει ὡς διοικητικά· καὶ ἐν τῇ Γαλλίᾳ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀπεδέχθη νὰ δικάζῃ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις τῶν δικαιωμάτων τῶν ἰδιωτῶν, τὰ ὁποῖα προσβάλλονται ἀπὸ πράξεις ἄλλων εἰς πολὺ ἀνώτερον βαθμὸν, ἀφ’ ὅ,τι τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Τὰ τακτικὰ δικαστήρια πολλάκις ἀναγκάζονται ἀπὸ σκέψεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουσι, δὲν λέγω κακὴν θέλησιν, ἀλλὰ τὴν ὀλίγην πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ τακτικοὶ δικασταὶ ὡς πρὸς τὴν διάγνωσιν τῶν ὁρίων ἐκείνων, ἃ χωρίζουσι τὰς πράξεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ. Ἔρχομαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, διότι πρακτικῶς σκέπτομαι καὶ συλλογίζομαι. Καὶ τὰ Ἐφετεῖα τοῦ κράτους καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος, ἕως πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ὀρθῶς καὶ δικαίως καὶ συμφώνως μὲ τὴν νομοθεσίαν τὴν σταθερὰν ἐν Γαλλίᾳ ἐθεώρησαν, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης διατελοῦσιν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως αὐτῶν, καὶ ὅτι ὁσάκις ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ μετέθεσεν ἀξιωματικόν τινα ἀπὸ μίαν κατηγορίαν εἰς ἄλλην, διὰ τῆς πράξεως ταύτης τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν προσεβλήθησαν δικαιώματα, ἐὰν δὲν ἐφυλάχθησαν τύποι καὶ διαδικασίαι διαγεγραμμέναι ἀπὸ τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐν μὲν τῇ Γαλλίᾳ ὁ ἀξιωματικὸς δύναται νὰ τὴν θεωρήσῃ ὑπόθεσιν τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, καὶ νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον τῶν καταπατηθέντων δικαιωμάτων του ἀπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Καὶ παρ’ ἡμῖν μέχρι τινὸς τὸ τακτικὸν δικαστήριον ἐθεώρει, ὅτι ὁ ἀξιωματικός, ὅστις μετεφέρθη εἰς ἀργίαν διὰ παραβάσεως τοῦ περὶ τούτου νόμου, ἐδικαιοῦτο νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, ἀλλὰ δυστυχῶς πρὸ 3, 4 ἐτῶν καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος καὶ τὰ Ἐφετεῖα κατέλιπον αὐτὴν τὴν νομολογίαν καὶ ἐθεώρησαν τὰς τοιαύτας αὐθαιρεσίας ἢ παρανομίας τῶν ὑπουργῶν, ὡς λυπηρὰ μὲν φαινόμενα, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ὁποίων τὰ δικαστήρια δὲν δύνανται νὰ φέρωσι καμμίαν δικαιοδοσίαν, διότι τὰς ἐχαρακτήρισαν ὡς πράξεις οὐχὶ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἀλλὰ τῆς καθαρᾶς διοικήσεως. Βλέπετε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι ἡ δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ παρέχει περισσοτέρας ἐγγυήσεις εἰς τὸν ἀδικούμενον ἐπὶ τῆς πράξεως τῆς καθαρᾶς διοικήσεως, παρὰ ἡ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Δὲν εἶμαι λοιπόν, Κύριοι, σύμφωνος μὲ τὸν Κ. Διομήδην νὰ καταδικάσωμεν ἐκ τῶν προτέρων καὶ νὰ μὴ ἱδρύσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι μίαν τοιαύτην δικαιοδοσίαν, ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη, καὶ βεβαίως θὰ ὑπάρξει, διότι τὰ φῶτα καθημερινῶς ἐξαπλοῦνται καὶ εἰς τὴν διοίκησιν καὶ τὴν νεολαίαν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀπαγορεύσωμεν ἀπολύτως τὴν ἐν τῷ μέλλοντι ἵδρυσιν διοικητικῶν δικαστηρίων, ἂν ἴδωμεν, ὅτι ὑπάρχουσι τὰ στοιχεῖα τοῦ σχηματισμοῦ αὐτῶν. Προτείνω λοιπὸν νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὅπως ἔχει. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, περὶ ὧν σᾶς ἔκαμεν λόγον ὁ Κ. Κυπαρίσσης, τινὰ τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, ὡς τὰ περὶ τελωνείων καὶ ἄλλα παρόμοια, ὅτι δικάζονται ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια. Καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια αὐτὰ τὰ ζητήματα, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ προκειμένη ὥρα κατάλληλος διὰ τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν ἀντικειμένων τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ· τὸ μέλλον θέλει μᾶς φωτίσει περισσότερον περὶ τοῦ χωρισμοῦ, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ κάμωμεν, καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ προσεκτικοὶ νὰ μὴ ἐγείρωμεν προσκόμματα εἰς τὴν μέλλουσαν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, τὰ ὁποῖα προσκόμματα δὲν ἤθελον ὑπηρετήσει ἓν κοινὸν συμφέρον, καὶ ἤθελον καταντήσει ἀδύνατον τὴν ἱκανοποίησιν μιᾶς σπουδαίας ἐθνικῆς ἀνάγκης. Δυστυχῶς, Κύριοι, οἱ στενοὶ φραγμοί, τοὺς ὁποίους ἡ Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου διὰ τοῦ ϛʹ. αὐτῆς ψηφίσματος ἔθεσεν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, κατεπατήθησαν ὁλοσχερῶς καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τῆς Γερουσίας. Καὶ ἔρχομαι, Κύριοι, νὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε τὰ πράγματα. Ὁ ὑπουργὸς Κ. Σῖμος κατὰ τὰ 60 εἰσήγαγε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ ὁποῖον ἐκυρώθη ὡς νόμος, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου συναλλάγματα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἰδιωτῶν βάσιν ἔχοντα οὐχὶ δημοσίους παροχὰς καὶ ὑποχρεώσεις, ἀλλ’ ὑποχρεώσεις ἀναγομένας εἰς τὴν σφαῖραν ἀποκλειστικῶς τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, ἀφηρέθησαν ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια, καὶ ἐδόθησαν εἰς τὰ διοικητικά. Εἶναι ὁ περὶ καλλιεργείας τῶν ἐλαιῶν νόμος τοῦ 60, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ συνάλλαγμα τῆς καλλιεργείας, ὅπερ δὲν ἔχει βάσιν τὴν παροχὴν φόρου, ἀλλὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ὑποχρεώσεων πηγαζουσῶν ἀπὸ τὸ ἀστικὸν δίκαιον. Τὸ συνάλλαγμα τοῦτο συνωμολογεῖτο μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἰδιώτου ἐκείνου, ὅστις ἤθελεν ἀναδειχθῇ πλειοδότης ἐπὶ τοῦ συναγωνισμοῦ πρὸς παραλαβὴν ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων πρὸς καλλιέργειαν. Οἱ ὅροι οἱ συμφωνούμενοι διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ διὰ τὴν ἐν καιρῷ διανομὴν τῶν δένδρων ἐδικάζοντο, ἡ ἐκπλήρωσις δηλ. αὐτῶν κατὰ τὸν νόμον, ὄχι ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια, ἃ ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν ὑποθέσεων εἶναι τὰ μόνα ἁρμόδια νὰ ἀποφαίνωνται περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὅρων ἑνὸς συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς βάσιν τὸ ἀστικὸν δίκαιον, ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἀπεφάσιζεν ὁριστικῶς καὶ ἀνεκκλήτως. Νομίζω, ὅτι τὴν καλῶς ἐννοουμένην ἐλευθερίαν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία ἤθελον τὴν ὑπερασπίσει πολὺ περισσότερον, ἐὰν ἐξανίστατο ἐναντίον ἑνὸς τοιούτου νόμου καταστρεπτικοῦ, παρὰ ἐξανιστάμενοι ὑπὲρ ἀορίστων ἐλευθεριῶν. Φρονῶ, ὅτι ἂν εἴχαμεν ἓν συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον πρό τινων ἡμερῶν κατεδίκασάν τινες, οὐδέποτε ἤθελεν ἐπιψηφισθῆ τοιοῦτος νόμος ὑπὸ τῶν Βουλευτικῶν σωμάτων, καὶ λέγω, Κύριοι, πράγματα, σᾶς λέγω, ὅτι ποτὲ δὲν πρέπει νὰ καταδικάζητε, ὅταν δὲν γνωρίζητε, τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, τὴν ὁποίαν ἄνδρες πολὺ ἀνώτεροι ἡμῶν ὑπεστήριξαν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, ἐνώπιον τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ὁποίων ἔκλινον γόνυ ἄνδρες ὡς ὁ Μιτερμάγερ καὶ ἄλλοι· ἀπορῶ δὲ, Κύριοι, πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου Κ. Διομ. Κυριακοῦ ὑπεστήριξε μίαν ἀόριστον καὶ ἀπόλυτον ἰδέαν. Ὑποστηρίζω τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος ὅπως ὑπάρχει.

§44ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἐφωτίσθησαν, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ὑπεβλήθησαν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι· ὁ Κ. Διομ. Κυριακοῦ προτείνει τὴν ἀπάλειψιν. Ἰδοὺ ἡ πρότασίς του. «Προτείνω τὴν ἀπάλειψιν τοῦ 100 ἄρθρου καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ διὰ τῶν ἑξῆς. «Αἱ ἄρσεις συγκρούσεως δικάζονται ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου. Μόναι αἱ ὑφιστάμεναι ἤδη δικαιοδοσίαι ὑπουργείων τινῶν, καὶ τῶν κατὰ πρῶτον βαθμὸν ὑπαλλήλων ἀρχῶν, ἰσχύουσιν ἐν τῷ μέλλοντι, δυνάμεναι διὰ νόμου νὰ βελτιωθῶσιν ἐντελῶς». Ἔχει τροπολογίαν καὶ ὁ Κ. Κυπαρίσσης, τὴν ἑξῆς. «Εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια ὑπάγονται καὶ ἅπασαι αἱ περὶ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις καὶ συζητοῦνται κατὰ προτίμησιν αἱ κατεπείγουσαι· αἱ μέχρι τοῦδε ἰσχύουσαι περὶ διοικητικῆς δικαιοδοσίας διατάξεις καταργοῦνται, αἱ ἄρσεις συγκρούσεως δικάζονται παρὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου· οὐδὲν δικαστήριον, οὐδεμία δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύναται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ νόμου.» Ὑποβάλλω ἀμφοτέρας ταύτας εἰς τὴν ψῆφόν σας· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Διομήδους Κυριακοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι), ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι ἤδη τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Κυπαρίσση παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι), ἀπεῤῥίφθη. Τὸ ἄρθρον ἔχει οὕτως. «Ἄρθρ. 100. Αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, παρ’ ὧν δικάζονται ὡς κατεπείγουσαι· αἱ ἄρσεις συγκρούσεως δικάζονται παρὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου· οὐδὲν δικαστήριον, οὐδεμία δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ εἰδικοῦ νόμου. Μέχρι τῆς ἐκδόσεως εἰδικῶν νόμων ἰσχύουσιν οἱ ὑφιστάμενοι περὶ διοικητικῆς δικαιοδοσίας.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι), ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τ’ ἄλλο ἄρθρον. «Ἄρθρ. 101. Δι’ ἰδιαιτέρων νόμων καὶ ὅσον ἔνεστι ταχύτερον θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀποσβέσεως τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δημοσίων χρεῶν.»

§46ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ ἄρθρ. 101, τοὐτέστιν ἡ τροπολογία τῶν ὑπουργῶν, περιέχει δύο διατάξεις· ἢ μᾶλλον ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ὅπως λάβῃ πρόνοιαν καὶ ὅσον ἔνεστι ταχύτερον, α) περὶ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ β) περὶ ἀποσβέσεως καὶ καθαρίσεως τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν χρεῶν. Περὶ τῶν δύω αὐτῶν ἀντικειμένων, Κύριοι, καὶ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1843 προέβλεψεν καὶ ἐσύστησεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ὅπως λάβῃ περὶ αὐτῆς πρόνοιαν ἐντὸς τῆς Βουλευτικῆς περιόδου· καὶ ἐν τούτοις τοιοῦτον τι δὲν ἐγένετο.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κ. Χριστόπουλε. Ἀναγγέλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι μοὶ ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς τῶν πληρεξουσίων καὶ ὑπουργῶν Κανάρη, Λόντου, Κουμουνδούρου καὶ Σωτηροπούλου.

§48ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί κάμνει ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου;

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκόμη δὲν ὑπέβαλε πρότασιν· ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς σᾶς λέγω, ὅτι ὁ Κ. Ἀντωνόπουλος θέλει τὴν ὑποβάλλει αὔριον.

§50ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§51ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς κείμενον βεβαίως θὰ χρησιμεύσῃ τὸ κείμενον τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§52ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξακολουθῶ λοιπὸν, Κύριοι, καὶ καθόσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν χρεῶν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὅσον ἔνεστι ταχύτερον θέλει ληφθῆ πρόνοια, διότι πολλὰ καὶ ποικίλα συμφέροντα συντρέχουσιν εἰς τοῦτο, διότι ἡ σχηματισθεῖσα ἑταιρία εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς ἐξαγορὰν τῶν ὁμολόγων τοῦ δανείου τοῦ 1824 ἔχουσι καὶ ἐδῶ τοὺς μετόχους των. Ἀλλὰ, Κύριοι, καθόσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, πιστεύω, ὅτι εἶναι μᾶλλον ἐμπαιγμὸς πρὸς τὸ ἔθνος καὶ ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ ἀνεχθῶμεν νὰ ἐμπαίζηται οὕτως. Εἰς ὅλας τὰς Συνελεύσεις ἐγένετο λόγος περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ ὅλαι αἱ Συνελεύσεις ἐσύστησαν, ὅπως ὅσον ἔνεστι ταχύτερον διατεθῇ ἡ ἐθνικὴ γῆ, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε σᾶς ἐρωτῶ ἂν κατορθώθη τοῦτο. Ἂν οἱ πληρεξούσιοι ἡμεῖς οἱ ἐκπροσωποῦντες τὸ ἔθνος δὲν λάβωμεν πρόνοιαν περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, μὴν περιμένητε τοῦτο ἀπὸ τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καθόσον ἡ Συνέλευσις ἀπ’ ἀρχῆς ἐξέφρασε τὴν πρὸς τοῦτο ἐπιθυμίαν της. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅλοι, ὅτι τὰ παράπονα κατὰ τοῦ παρελθόντος ἐστηρίζοντο εἰς τὸ ὅτι δὲν ἐλήφθη πρόνοια περὶ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821, περὶ βελτιώσεως τῆς τύχης τῶν ὑπαλλήλων, περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ δημοτικοῦ νόμου, περὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς. Σήμερον μετ’ ὀλίγον ἡ Συνέλευσις θ’ ἀπέλθῃ εἰς τὰ ἴδια καὶ ἐν τούτοις οὐδεμίαν ἔλαβε πρόνοιαν νὰ διορθώσῃ ἐκεῖνα, τῶν ὅσων τὴν διόρθωσιν περίμενε τὸ ἔθνος. Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν ν’ ἀποφανθῶμεν ἤδη καὶ νὰ μὴ περιμένωμεν τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἐθνικῆς ταύτης ἐπιθυμίας ἀπὸ τὴν μέλλουσαν Βουλήν· ἀλλοίμονον εἰς ἐκεῖνον, ὅστις δυνάμενος νὰ λάβῃ τὸ δίκαιόν του δὲν τὸ λαμβάνει ὁ ἴδιος, ἀλλὰ περιμένει νὰ τοῦ τὸ δώσῃ ἄλλος.

§53ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Νὰ καθήσωμεν ἀκόμη ἄλλους τρεῖς μῆνας.

§54ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ παραταθῇ ἡ Συνέλευσις, ὅπως τις τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἀνέκραξε, μήτε ἐννοῶ νὰ καταγίνῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν σύνταξιν Νόμου περιέχοντος τὰ καθέκαστα ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς διανομῆς, ἀλλὰ δι’ ἑνὸς ψηφίσματος ὀφείλει νὰ κηρύξῃ, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ, ἡ δικαιώματι τοῦ πολέμου, ἀποκτηθεῖσα θέλει διανεμηθῆ ἐξ ἴσου εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας τοὺς ἔχοντας πρὸς τοῦτο δικαίωμα· νὰ χαρακτηρίσωμεν τὰς οἰκογενείας τὰς πρὸς τοῦτο δικαιουμένας, ν’ ἀναθέσωμεν δὲ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὅπως ἐντὸς τῆς 1ης Βουλευτικῆς περιόδου ψηφίσῃ νόμον κανονίζοντα τὸν τρόπον τῆς διανομῆς. Ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, πρὸ καιροῦ ἐδέχθη τὴν ἀρχὴν τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἐσύστησεν ἐπιτροπήν, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ καὶ ἐγὼ μέρος, ἡ ἐπιτροπή σας εἰργάσθη καὶ ὑπέβαλε σχέδιον ψηφίσματος, ἐκτὸς μόνον ἂν ἡ Συνέλευσις θέλῃ, ὥστε καὶ τὸ σπουδαῖον αὐτὸ ἀντικείμενον νὰ τὸ παραπέμψῃ εἰς τὰ βασανιστήρια τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας, τότε τὴν συγχαίρω διὰ τὴν πρόνοιάν της ταύτην· τὸ ψήφισμα τοῦτο καθὸ σύντομον δύναται νὰ ψηφίσῃ συμφώνως ἡ Συνέλευσις.

§55Β. ΑΝΝΙΝΟΣ. Εἶναι ὑποθηκευμένη.

§56ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὴν ἐξυποθηκεύσητε σεῖς βεβαίως, οἵτινες ἤλθετε τώρα· αὐτὴ ἡ γῆ, Κύριε, εἶναι ζυμωμένη μὲ τὰ αἵματα τόσων χιλιάδων Ἑλλήνων καὶ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε σεῖς περὶ αὐτῆς.

§57Β. ΑΝΝΙΝΟΣ. Καὶ Ἑπτανησιακὰ αἵματα εἶναι πανταχοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα χυμένα.

§58ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ἀπὸ τὴν Κεφαλληνίαν συνεμέθεξαν εἰς τὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ σεῖς δὲν τὸ γνωρίζετε.

§59ΠΑΝΑΣ. Ἂν ἐγένοντο θυσίαι, τὰς ἔκαμαν ἐκεῖνοι ποῦ τὰς ἔκαμαν, Κύριε Ἄννινε.

§60ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ πράξῃ ἔργον δικαιοσύνης, ἂν παρεδέχετο τὸ προτεινόμενον ψήφισμα, ἀποφαινομένη, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ θέλει διανεμηθῆ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς οἰκογενείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι πρὸς τοῦτο δικαίωμα· λέγω, ὅσαι ἔχουν δικαίωμα, διότι δὲν ἐννοῶ, ὅτι δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν ἐθν. γῆν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐν καιρῷ τοῦ ἀγῶνος διέμενον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀναπαυόμενοι, πλουτοῦντες καὶ λέγοντες «ἢ νὰ ἐλευθερωθῶμεν ἢ νὰ χαθῆτε·» δὲν ἐννοῶ νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ὑπέφερον τὰ δεινὰ τοῦ πολέμου· οἱ τοιοῦτοι ὁποιασδήποτε ἐθνικότητος καὶ ἂν ᾖναι δικαιοῦνται νὰ συμμεθέξωσιν εἰς τὴν διανομὴν, καὶ πρέπει τοῦτο νὰ τεθῇ ῥητῶς εἰς τὸ ψήφισμα. Ἂν, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις δὲν προβῇ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ τοιούτου ψηφίσματος, τότε θεωρῶ περιττὸν νὰ τεθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι εἶναι, ὡς προεῖπον, ἕνας ἐμπαιγμὸς τοῦ ἔθνους. Μὴν τὸ ἐμπαίζετε, Κύριοι, εἴπατε καθαρῶς τὴν ἀλήθειαν, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ ἱκανοποιηθῇ τὸ Ἔθνος, δὲν θέλομεν νὰ διανεμηθῇ ἡ ἐθνικὴ γῆ, καὶ ἂς ἀποβάλῃ τὸ Ἔθνος πᾶσαν περὶ τούτου ἐλπίδα. Συμφωνῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει ν’ ἀποπερατώσῃ τὰς ἐργασίας της, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξωμέν τι περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος τοῦ 1821. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ποσάκις ὑψώθη φωνὴ ἐνταῦθα, ὅτι αὐτὰ τὰ λείψανα τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως πένονται, ὅτι δὲν ἔμειναν παρὰ ὀλίγοι, καὶ οὗτοι ἐντὸς ὀλίγου κατέρχονται εἰς τὸν τάφον. Ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις δὲν ἠδυνήθη νὰ πράξῃ τι δι’ αὐτοὺς, ἂς συστήσῃ εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν τὴν περὶ τούτων πρόνοιαν νὰ μένῃ τοὐλάχιστον ὡς μία ἐλπὶς, μία παρηγορία. Νομίζω, Κύριοι, πρὸς τούτοις, ὅτι ὀφείλομεν νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως συνταχθῇ νόμος κανονίζων τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων· ἡ Συνέλευσις ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν της καὶ περὶ τούτου, καὶ ἐσύστησε μάλιστα ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας ἀπετέλουν μέρος· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνέταξε σχέδιον νόμου, ὁ ὁποῖος ὑπεβλήθη πρὸ πολλοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω κανένα, λέγω ὅμως, ὅτι τὴν σήμερον εἰς τὰς Ἐπαρχίας ὑπάρχει μεγαλητέρα κίνησις ὑπαλλήλων παρὰ χρηματικῶν κεφαλαίων. Τὰ κεφάλαια ἠλαττώθησαν, οἱ δὲ ὑπάλληλοι ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ τρέχουσιν οἱ δυστυχεῖς ἀπὸ τὸ ἓν μέρος εἰς τὸ ἄλλο, καὶ τόπον δὲν εὑρίσκουσι νὰ σταθῶσι· δὲν ἐννοῶ, ἐπαναλαμβάνω, ν’ ἀποδώσω τὴν μομφὴν εἰς κανένα· ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων ἔφερε τὴν τοιαύτην κατάστασιν· διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν καὶ προνοήσωμεν ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὸν ὑπάλληλον διὰ νὰ μὴ τὸν καταστήσωμεν ἕρμαιον τοῦ φατριασμοῦ. Καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς συντάξεως ἑνὸς δημοτικοῦ νόμου ὅλοι τὴν συνομολογοῦμεν, καὶ περὶ τούτου ὀφείλει νὰ σκεφθῇ ἡ Συνέλευσις καὶ νὰ μὴ ἀφίσῃ καὶ τοῦτο εἰς τὴν βάσανον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, διότι ποτὲ δὲν θὰ ἀξιωθῇ τὸ Ἔθνος νὰ ἀποκτήσῃ δημοτικὴν ἐλευθερίαν. Τελειώνων, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῆς Ἐθνικῆς γῆς, νὰ παραδεχθῶμεν τὸ προτεινόμενον ψήφισμα, ἄλλως ὑποστηρίζω τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ, ὑποβάλω προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον 104, ἐπιφυλαττόμενος νὰ ὑποβάλλω καὶ ἰδίαν πρότασιν περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ὅπως αὗται ἐκλέγωνται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς.

§61ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι! πιστεύω, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος ἐπιτροπὴ ὡρμήθη, οὐχὶ βέβαια ἀπὸ ἁπλῆν ἐπιθυμίαν ἀντιγραφῆς τοῦ ἄρθρου 105 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1843, ἀναγράψασα εἰς τὸ παρὸν σχέδιον τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, διότι καὶ εἰς τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ῥητῶς ἀναφέρεται, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ διαφόρων ἀντικειμένων. Μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων, ὅσα ἐθεωρήθησαν τότε σπουδαῖα καὶ κατεπείγοντα, ὑπῆρχε καὶ τὸ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Δὲν ἦλθον ἵνα λαλήσω, Κύριοι, περὶ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι τὸ ψήφισμα τοῦτο τὸ θεωρῶ ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, τὸ θεωρῶ τοσοῦτον μέγα, ὥστε, καλῶς ἐκτιμώμενον, οὐχὶ μόνον ἀπαιτεῖ ὑλικὸν καιρὸν, ἀλλ’ ἔχει χρείαν ἀκόμη νὰ συντρέξωσι πρὸς καταρτισμόν του καὶ ἐπιστημονικαὶ καὶ πρακτικαὶ γνώσεις, καθὼς ἐπίσης καὶ μεγίστη εἰδικότης πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν· καὶ νομίζω, ὅτι οὔτε ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον νὰ τὸ λύσῃ, οὔτε ἡ πρώτη Βουλευτικὴ Σύνοδος. Ἐντὸς ὅμως τῶν τεσσάρων ἐτῶν, ἤτοι μιᾶς βουλευτικῆς περιόδου, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας θέλουσι προσπαθήσει ὅλαις δυνάμεσι νὰ καταρτίσωσι νόμον, ὅστις νὰ μὴ μᾶς ῥίψῃ εἰς τὸ χάος ἀπαιτήσεων καὶ παραπόνων, ἀλλὰ νὰ ἐκτελῇ τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν συνετάχθη. Ἀλλ’ ὅπως σᾶς προεῖπον δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ χρέη τοῦ Κράτους. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἡ δημοσία πίστις ἐξέλιπεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ὅτι οἱ Εὐρωπαῖοι Τραπεζῖται ἅμα ἀκούσουν δάνειον Ἑλληνικὸν στρέφουν τὰ νῶτα, διότι οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος ἐτήρησε τὰς ὑποσχέσεις της καὶ οὐδεμίαν ἐκ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς ἐξεπλήρωσε διά τε τὰ ἀρχαῖα συνομολογηθέντα ἐξωτερικὰ καὶ ἐσωτερικὰ δάνεια· καὶ αὐτὸς ὁ τραπεζίτης Ῥοσχὶλδ εἰς τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, ἂν δὲν εἶχε τὰς τρεῖς εὐεργέτιδας Δυνάμεις ὡς ἐγγυητρίας τοῦ δανείου του, ἢ ἤθελεν εὑρεθῇ εἰς τὴν δεινὴν θέσιν τοῦ αἰωνίως ἀπαιτοῦντος καὶ μηδέποτε λαμβάνοντος, ἢ ἤθελε κατορθώσει νὰ κατάσχῃ τοὺς κυριωτέρους πόρους τοῦ Κράτους μας, καὶ νὰ μᾶς στενοχωρήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ διοικηθῶμεν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ ἐγγυήτριαι Δυνάμεις πληρώνουσι τοὺς τόκους τοῦ δανείου μας προσδιορίσασαι ἐσχάτως εἰς ἡμᾶς νὰ πληρόνωμεν μόνον ἓν ἑκατομμύριον (καὶ αὐτὸ δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ πληρόνωμεν τακτικῶς), διὰ τοῦτο δὲν ἔχομεν τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Τραπεζίτου τούτου καθεκάστην, ζῶντες καὶ διατηρούμενοι ἐκ τῆς εὐσπλαγχνίας τῶν Δυνάμεων ἐκείνων, αἵτινες συνέτειναν τὰ μέγιστα πρὸς καταρτισμὸν καὶ τὴν παγίωσιν τοῦ ἔθνους μας. Εἶμαι ὅμως βέβαιος, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ὅπως σᾶς προεἶπον, οὐχὶ ἀπὸ ἁπλῆν ἐπιθυμίαν ἀντιγραφῆς ἐνέγραψε τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἀλλὰ διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς, ὅτι πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν χρεῶν τοῦ Κράτους. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐπεψηφίσαμεν περὶ τῆς ἐκποιήσεως τῶν φθαρτῶν ἐθνικῶν κτημάτων, ὁρίζεται ῥητῶς, ὅτι τὰ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν φθαρτῶν κτημάτων εἰσπραχθησόμενα χρήματα παρακατατίθενται εἰς τὴν τράπεζαν ἐπὶ τόκῳ ὅπως χρησιμεύσωσιν εἰς ἐξόφλησιν τῶν δημοσίων χρεῶν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος τούτου, Κύριοι, ἐγένετο λόγος ἐνταῦθα περὶ τοῦ δημοσίου ἐσωτερικοῦ χρέους τῆς Ἑλλάδος καὶ πολλοὶ ὁμιλήσαντες παρεδέχθησαν καὶ ὡμολόγησαν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία περὶ τούτου ὁριστικὴ πρόνοια. Ἤκουσα πρὸς τούτοις καὶ τὸν Κ. Λόντον εὐστόχως ἀγορεύσαντα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχεδίου περὶ ἀγωνιστῶν καὶ μετὰ πολλῆς περιπαθείας εἰπόντα, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τοῦ δημοσίου ἐσωτερικοῦ χρέους τῆς Ἑλλάδος, διότι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξώδευσαν ὅλην αὐτῶν τῆς περιουσίαν ὑποβληθέντες εἰς τοσαύτας στερήσεις, πένονται τὴν σήμερον. Ναὶ, Κύριοι! εἰς οὐδὲν ἔθνος τοῦ Κόσμου, εἰς οὐδεμίαν ἱστορίαν ἔθνους εὑρίσκει τις τὰ παραδείγματα τῆς ἡμετέρας. Καὶ ἡ φιλοπατρία, Κύριοι, ἔχει τὰ ὅριά της. Εἰς μόνην τὴν Ἑλλάδα τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως δὲν εἶχεν ὅρια, διότι τρεῖς εὐγενεῖς κοινότητες τριῶν ἐμπορικῶν καὶ πλουσίων ναυτικῶν νήσων, μὴ ὑποκύψασαι ποτὲ εἰς στενοχωρίαν τυραννίας Ὀθωμανικῆς, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς ὅλης Ἑλλάδος ὁρμηθεῖσαι, ἐθυσίασαν εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος ὅλην των τὴν περιουσίαν πολεμήσασαι ἐπὶ 7 ὁλόκληρα ἔτη μίαν μεγάλην αὐτοκρατορίαν. Ὅταν, Κύριοι, τὰ ἄλλα ἔθνη περιπίπτωσιν εἰς τὰς δεινὰς περιστάσεις ἑνὸς καταστρεπτικοῦ πολέμου, καταφεύγουσιν εἰς ἐσωτερικὰ δάνεια, ἀλλ’ οἱ λαμβάνοντες μετοχὰς τῶν δανείων τούτων τὰς λαμβάνουσιν ἐπὶ ἐγγυήσει, ἤτοι ὡς δάνεια τοῦ ἔθνους Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως δὲν ἔδωσαν τὸ ἓν τέταρτον τῆς περιουσίας των, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν των· ἰδιῶται ἄνθρωποι ἀποτελοῦντες μίαν ὁμάδα οἰκοκυρίων προσέφερον 160 πλοῖα ἱκανὰ πρὸς πόλεμον, τὰ ὁποῖα διετήρουν δι’ ἐξόδων των καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ μεγάλου ἐκείνου καὶ πολυδαπάνου ἀγῶνος, ἐνῷ σήμερον ἔχομεν ἓν μόνον πλοῖον, τὸ ὁποῖον ἀμηχανοῦμεν οἰκονομικῶς νὰ διατηρήσωμεν. Τὰ 160 ἐκεῖνα πλοῖα ἀντιπαρετάχθησαν κατὰ τοῦ στόλου μιᾶς αὐτοκρατορίας, τὴν ὁποίαν τότε ὁλόκληρος ὁ κόσμος ἐφοβεῖτο. Ἀλλ’ ἀπέναντι τοσούτων θυσιῶν καὶ τοσούτων ἀγώνων τὶ μέτρον ἐλήφθη περὶ αὐτῶν; Δυστυχῶς οὐδέν. Πάντοτε ἄρνησις, πάντοτε προφάσεις ἀδικαιολόγητοι, καὶ μόλις πρὸ 12 ἐτῶν, καὶ τοῦτο χάρις εἰς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ Κ. Χρηστίδου, ἀπεφασίσθη νὰ ἀπερνῶνται εἰς τὸν ἐτήσιον προϋπολογισμὸν δραχμαὶ 200 χιλιάδες ἵνα ἐξ αὐτῶν πληρόνηται ἓν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἀπέναντι τῶν ἀπαιτήσεων τῶν τριῶν ναυτικῶν νήσων. Συμπεραίνων λοιπὸν προτείνω νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, καθότι ἡ δημοσία πίστις πρὸ πολλοῦ ἤδη ἐξέλιπε, καὶ τότε θέλει ἀνορθωθῆ, ὅταν θὰ μάθωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νὰ λαμβάνουν παρὰ τοῦ ἔθνους, ὅτι προσδιωρίσθη τέλος πάντων χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος θέλει λάβει ὁριστικὴν πρόνοιαν περὶ τῶν δικαίων ἀπαιτήσεών των. Ἡ τροπολογία μου δὲ εἶναι αὕτη· «ἐντὸς τῆς Αʹ. βουλευτικῆς περιόδου θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ τῆς διανομῆς τῆς Ἐθνικῆς γῆς, καθὼς ἐπίσης καὶ περὶ τῆς ἀποσβέσεως τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν χρεῶν τοῦ Κράτους.»

§62ΔΑΓΡΕΣ. Εἶμαι ἐναντίος, Κύριοι, τῆς τροπολογίας.

§63ΖΕΡΒΑΣ. Ὁσάκις ἔρχεται κανὲν ζήτημα ἐθνικὸν, αἰωνίως φωνάζετε, θέλετε ὅλα νὰ τὰ ψηφίζετε come stà, come stà· ἐν τῷ μέσῳ τῆς μεγαλειτέρας ἐλευθερίας φέρετε τοιαύτην τυραννίαν μὲ τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν κάμνετε.

§64ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιθυμῶ ὁ Κύριος Ζέρβας νὰ συλλογισθῇ καλλίτερα, διότι ὁσάκις ἦλθε τὸ ζήτημα περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς αὐτὸς ἦτον ἐναντίος πρῶτος πάντων.

§65ΖΕΡΒΑΣ. Κατὰ τῶν φυτειῶν μόνον.

§66ΔΑΓΡΕΣ. Ἔφερα πρότασιν περὶ προικοδοτήσεως ὅλων τῶν Ἑλλήνων καὶ ἔφερον τὴν πρότασιν διότι εἶχον τινὲς τὴν τόλμην νὰ μοὶ εἴπωσιν, ὅτι ἐνδιεφερόμην εἰς τὸ περὶ φυτειῶν· ἡ Συνέλευσις τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου, σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Θεοχάρης, ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ζητήματος καὶ ὥρισεν εἰς τὸ 105 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὡρισμένην προθεσμίαν, καθ’ ἣν ἔπρεπε νὰ τὸ φέρῃ ἡ τότε Κυβέρνησις, ἀμφιβάλλω δὲ, Κύριοι, ἂν κατὰ τὴν Αʹ. περίοδον ἡ Βουλὴ θὰ δυνηθῇ νὰ κάμῃ τίποτε, ὡς καὶ ἄλλοτε, ὡς καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Τὶ πρέπει λοιπὸν νὰ γίνῃ; Λοιπὸν τροπολογῶ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Θεοχάρη, οὕτως· «ὑπὸ βαρυτάτην εὐθύνην προσκαλοῦνται οἱ ὑπουργοὶ ἐντὸς τῆς ἁ. Βουλευτικῆς συνόδου... (Θόρυβος). Μόλον ὅτι ἀγαπῶ, Κύριοι, νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἡ Πανελλήνιος δὲν θέλει ἀποφασίσει νὰ διαλυθῇ, πρὶν ἢ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ ἐξετάσῃ τὰς ὑποβληθείσας πρὸ πολλοῦ προτάσεις περὶ γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ προικοδοτήσεων ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι θέλουν νὰ ἀπέλθουν ἐντεῦθεν, ἀφοῦ περαιώσουν τὰς σπουδαίας ἐργασίας των, καὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τοὺς ἐντολεῖς των νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἐφρόντισαν περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως αὐτῶν. Λοιπὸν, Κύριοι, τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ τὸ δεχθῶμεν μὲ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον· «ὑποχρεοῦνται οἱ ὑπουργοὶ, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσι τότε, ἐντὸς τῆς ά. βουλευτικῆς συνόδου νὰ ὑποβάλωσι νόμον περὶ τούτου.»

§67ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἄλλως;

§68ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ σᾶς εἰπῶ τὸ ἄλλως; Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ ζητήσῃ λόγον ἀπὸ ὑπουργεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπεβλήθη τὸ ἀπαραίτητον καθῆκον τοῦτο, σᾶς λέγω, ὅτι δὲν εἶναι τίποτε.

§69ΠΟΛΛΟΙ. Ἄλλως νὰ στερῶνται διὰ βίου νὰ ᾖναι ὑπουργοί.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ζέρβας.

§71ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ, Κ. Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ὅπως κατηντήσαμεν ἐδῶ, νὰ τὰ ἀφήσωμεν ὅλα εἰς τὴν Βουλήν· ἡ Βουλὴ, ἥτις θὰ ἔλθῃ, θὰ ᾖναι σᾶς βεβαιῶ περισσότερον πατριωτικὴ ἀπὸ ἡμᾶς· τοὐλάχιστον θὰ ᾖναι ἄνθρωποι τοῦ ἔθνους, δὲν θὰ ἔχωμεν ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἀνθρώπους μὲ 12 ψήφους κτλ. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ γείνῃ μνεία πρὸς ἐνθύμησιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ τὴν διανομὴν τῆς γῆς, ὅπως αὐτὴ πατριωτικῶς γνωρίζει· τὰ ἄλλα εἶναι περιττά. Θέλομεν νὰ δεσμεύσωμεν ὅλους τί θὰ κάμουν, ἐνῷ ἡμεῖς ἐδῶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε, διότι δὲν εἴμεθα πλέον ἐλεύθεροι, μᾶς ὕβρισαν, μᾶς ἠπείλησαν οἱ Ὑπουργοὶ, καὶ ἡμεῖς λέγομεν, comme stà, comme stà, commestà.

§72Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τριῶν ἀντικειμένων ἐγένετο, Κύριε Πρόεδρε, μέχρι τοῦδε λόγος· καὶ ἐπειδὴ τὰ ἀντικείμενα ταῦτα ἦσαν ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, νομίζω, ὅτι καθῆκον εἶχον νὰ φέρω παρατηρήσεις τινὰς, τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἤμην καὶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος καὶ δὲν ἐπεθύμουν νὰ μείνῃ ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, μεταγράφουσα ἁπλῶς τὰς διατάξεις ἀπὸ τοῦ παλαιοῦ Συντάγματος, οὐδένα εἶχε σπουδαῖον σκοπόν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀκροῶνται, δὲν θέλουσι παρεξηγήσει τὸν σκοπὸν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὁρμῶμαι, διότι ἰδιαίτεραι περιστάσεις μὲ συνδέουσι στενώτατα μετὰ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιζητοῦσιν. Εἶναι βέβαιον. Κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἐθνικὴ γῆ εἶναι κτῆμα ἐθνικόν, εἶναι βέβαιον ὅτι ἀλεπάλληλοι ἀποφάσεις ἀλλεπαλλήλων Συνελεύσεων ἐδήλωσαν τὴν ἐθνικὴν θέλησιν, ὅτι τὸ κτῆμα τοῦτο τὸ ἐθνικὸν νὰ διανεμηθῇ εἰς τὰ μέλη τοῦ Ἔθνους πρὸς ἀμοιβὴν τῶν κόπων καὶ θυσιῶν, τὰς ὁποίας κατέβαλον πρὸς ἀπελευθέρωσιν τοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ Κ. Χρηστόπουλος νὰ παρατηρήσω πρὸς αὐτὸν, ὅτι τὰ πράγματα δὲν εἶναι τοσοῦτον εὔκολα, ὅσον τὰ ἀντελήφθη. Δὲν θέλω νὰ ἔλθω εἰς δικαιολόγησιν τοῦ παρελθόντος, τὸ παρελθὸν τὸ κατακρίνω καὶ ἐγὼ μετ’ αὐτοῦ· ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ Κ. Θεοχάρης, ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς δὲν ἐξήρτηται ἀπὸ στοχασμῶν, τοὺς ὁποίους προέθετο νὰ γράψῃ ἓν σχέδιον ψηφίσματος· ἡ διανομὴ τῆς γῆς συνδέεται μετ’ ἄλλων ἐθνικῶν ὑποχρεώσεων, τῶν ὁποίων τὴν ἱερότητα ἀναγνωρίζω. Αἱ ὑποχρεώσεις αὗται εἶναι πρὸς ἡμεδαποὺς Ἕλληνας καὶ πρὸς ἀλλοδαπούς. Κατακρίνω δὲ τὴν ὀλιγωρίαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξαν αἱ παρελθοῦσαι κυβερνήσεις πρὸς θεραπείαν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων, βεβαιῶ ὅμως τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλέως, καὶ δὲν κάμνω διάκρισιν μεταξὺ τῶν προσώπων τῶν διαδεχθέντων τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλέως πρὸ πολλοῦ ἤδη ἔστρεψε τὴν προσοχήν της πρὸς τακτοποίησιν τῶν ἀφορώντων τὰ ἐξωτερικὰ χρέη. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ δεύτερον τοῦτο ἀντικείμενον ἐξήρτηται ἢ συνδέεται μετὰ πολλῶν ἄλλων σκέψεων καὶ πρὸς ἄλλα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ βασανισθῶσιν, εὔχομαι ὅπως ἡ συνέλευσις μὴ θελήσῃ νὰ ψηφίσῃ διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἴσως, ὅσην καλὴν προαίρεσιν καὶ ἂν ἔχῃ ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία ἡ διαδεχθησομένη ἡμᾶς, ἴσως εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ ἐκτελέσῃ. Διὰ τοῦτο ἡ ἔκφρασις μόνον τῆς θελήσεως τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως νὰ θέσῃ ὡς τάχιστα πέρας εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἐθνικῆς ταύτης ἐπιθυμίας, μοὶ φαίνεται εὐλογωτάτη καὶ νόμιμος· ἀλλ’ ὁ προσδιορισμὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος ἀνυπερβλήτου, φοβοῦμαι μήπως συνειθίσῃ τὰς διαδόχους κυβερνήσεις κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν παράλειψιν σεβασμοῦ πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν· ἐφωτίσθημεν.

§74ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ εἴπω ὀλίγα τινα. Μετὰ μεγίστης προσοχῆς ἤκουσα ἀγορεύσαντα τὸν ἔντιμον ἐκ Γόρτυνος πληρεξούσιον καὶ ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου θέματος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο συνδέεται μὲ ὑποχρεώσεις σπουδαίας πρός τε ἡμεδαποὺς καὶ ἀλλοδαποὺς, καὶ τοῦτο ἴσως εἶναι μία ἀπὸ τὰς μεγαλητέρας δυσκολίας, αἵτινες ἀναγκάζουσι τὸν Κ. Ὑπουργὸν τοῦ νὰ μὴ συναινῇ, ἵνα ἀναγραφῇ ἐν τῷ συντάγματι χρονικὸν ὅριον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς λύσεως τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι αἱ ὑποχρεώσεις αὗται, καθ’ ὅσον ἀφορῶσι τὸ Ἀγγλικὸν δάνειον τὸ συνομολογηθὲν κατὰ τὰ 1825, δὲν εὐθύνουσι μόνον τὴν Ἑλληνικὴν ἐπικράτειαν, διότι τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐψηφίσθη παρὰ Συνελεύσεως, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὑπῆρχον ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι τῆς τότε ἐπαναστατησάσης Ἑλλάδος, καὶ συνωμολογήθη παρὰ Κυβερνήσεως ἐχούσης κυριαρχικὴν δικαιοδοσίαν καὶ ἐπὶ τῆς Κρήτης καὶ ἐπὶ τῆς Σάμου καὶ ἐπὶ πολλῶν ἄλλων χωρῶν ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν σήμερον δυναστείαν ὑπαρχουσῶν, ὥστε δὲν θεωρῶ ἐντελῶς δύσκολον, Κύριοι, καὶ εἰς τὴν διαδεχθησομένην αὐτὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἐντὸς ἑνὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος ἓν μέτρον ἐπὶ τῆς σπουδαίας ταύτης ὑποθέσεως, θέτουσα τὰς βάσεις δηλαδὴ ἑνὸς δικαίου συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν κατόχων τῶν χρεωγράφων τοῦ δανείου τούτου. Ἀποκρούω δὲ καὶ ἐγὼ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει ὑποχρεωτικῶς ἐντὸς τοῦ ὁρισθησομένου χρονικοῦ διαστήματος νὰ συντάξῃ νόμον μὴ στηριζόμενον εἰς τὸ δίκαιον, ἀλλ’ ὑπηρετοῦντα παραλόγους ἢ κερδοσκοπικὰς ἀξιώσεις τρίτων, διότι τοιοῦτος νόμος ἤθελε δώσει σπουδαίαν ὤθησιν εἰς τὴν ὕψωσιν τῆς ἀξίας τῶν εἰρημένων χρεωγράφων, τὰ ὁποῖα κερδοσκόποι ἐφρόντισαν νὰ ἔχωσιν ἀνὰ χεῖρας. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ πρὸς τούτοις, Κύριοι, ὥστε αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴν ἀκολουθήσωσι τὴν διαγωγὴν τῶν παρελθουσῶν κωφεύουσαι εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἐχόντων λαμβάνειν παρὰ τοῦ Ἔθνους, διότι ἡ διαγωγὴ αὕτη ἀρκετὰ μᾶς ἐξέθεσε μέχρι τοῦδε, καὶ ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις κατεστράφη. Καὶ συγχαίρω τὸν προλαλήσαντα Κ. ὑπουργὸν εἰπόντα (διότι πιστεύω, ὅτι οἱ λόγοι του εἶναι εἰλικρινεῖς), ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὸ πολλοῦ ἔστρεψε τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν χρεῶν. Ὥστε τὸ χρονικὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς προτεινομένης τροπολογίας μου ἀπαιτῶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, οὐδεμίαν δύναται νὰ παρέξῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δυσκολίαν, διότι ἡ φράσις τοῦ νὰ λάβῃ πρόνοιαν δὲν τὴν ὑποχρεώνει νὰ συντάξῃ ὁριστικὸν νόμον, ἀλλὰ σύμβασιν προκαταρκτικὴν, περὶ τῆς ὁποίας καὶ οἱ κάτοχοι τῶν χρεωγράφων θέλουσιν ἐρωτηθῆ· καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὗτοι θέλουσιν δράξει τῆς εὐκαιρίας τοῦ νὰ δώσωσι πέρας εἰς τὴν ἐκκρεμῆ αὐτὴν ὑπόθεσιν, τῆς ὁποίας ἡ παράτασις τοὺς ζημιοῖ οὐσιωδῶς. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἐσωτερικὰ χρέη, ἐκ τούτων κυρίως τὰ τῶν τριῶν ναυτικῶν νήσων εἶναι σχεδὸν ἐκκαθαρισμένα, ὥστε πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἓν ὁριστικὸν μέτρον, διότι, ἐὰν ἐντὸς δέκα ἐτῶν δὲν λάβῃ σύντονον πρόνοιαν περὶ τελείας ἀποσβέσεως αὐτῶν, ἢ περὶ κανονισμοῦ αὐτῶν διὰ νόμου εἰς πάγιον δάνειον, ὁρίζουσα ἕνα δίκαιον τόκον, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θ’ ἀποσβεσθῶσιν ἀδικώτατα ἀφ’ ἑαυτῶν· καὶ μάρτυρα φέρω τὸν Κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸν, ὅστις διατηρεῖ ἤδη ὁλόκληρον τμῆμα ὑπαλλήλων ἐργαζόμενον ἐπὶ τῶν χορηγημάτων τῶν τριῶν ναυτικῶν νήσων. Εἶναι δὲ ἀναγκασμένος μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη νὰ ζητήσῃ πίστωσιν ἵνα διπλασιάσῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ εἰρημένου τμήματος, ἕνεκεν τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν μερίδων, αἵτινες ἐκ τῆς θανῆς τῶν δικαιούχων μεταβαίνουσιν εἰς τοὺς κληρονόμους αὐτῶν.

§75ΔΑΓΡΕΣ. Ἐσωτερικὰ δάνεια, κ. Πρόεδρε, δὲν εἶναι μόνον τῶν νήσων, εἶναι καὶ ἄλλα εἰς ἄλλους ἀνθρώπους δυστυχήσαντας νὰ κατοικῶσιν εἰς τὴν στερεὰν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον λέγω ταῦτα, καὶ φέρω τὴν εὐθύνην τῶν λόγων μου, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια μόνον περὶ τούτων, ἀλλὰ περὶ ὅλων.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις νομίζω, ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα.

§77ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσιν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι. Τοῦ Κ. Θεοχάρη· «δι’ ἰδιαιτέρου νόμου καὶ ἐντὸς τῆς πρώτης βουλευτικῆς περιόδου ἀνυπερθέτως θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀποσβέσεως τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δημοσίων χρεῶν.» Πρότασις τοῦ Κυρίου Χρηστοπούλου. «Ἡ ἐθνικὴ γῆ, ἡ δικαιώματι πολέμου ἀποκτηθεῖσα, θέλει διανεμηθῆ ἐξ ἴσου μεταξὺ τῶν Ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν, τῶν ἐχουσῶν πρὸς τοῦτο δικαίωμα. Νόμος ἰδιαίτερος ψηφισθησόμενος ἐντὸς τῆς πρώτης Βουλευτικῆς περιόδου θέλει κανονίσει τὸν τρόπον τῆς διανομῆς, τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν δικαιουμένων νὰ συμμεθέξωσιν εἰς τὴν διανομήν. Τὸ παρὸν ψήφισμα ἀποτελέσει μέρος ἀναπόσπαστον τοῦ Συντάγματος.» Ἔχει καὶ μίαν προσθήκην ἐπὶ τοῦ ἄρθρου· «δι’ ἰδιαιτέρου νόμου καὶ ἐντὸς τῆς ά. Βουλευτικῆς περιόδου θέλει ληφθῆ πρόνοια. 1) Περὶ συντάξεως νόμου κανονίζοντος τὰ προσόντα ἐν γένει τῶν ὑπαλλήλων καὶ 2) Περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνιστῶν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 21.»

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ, Κ. Πρόεδρε, τὸν παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσῃ τὸ ά. μέρος.

§80ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἂς μείνῃ ὅπως ἔχει εἰς τὸ Σύνταγμα τὸ περὶ χρόνου.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ θέσω τώρα εἰς ψηφοφορίαν τὸ ψήφισμα αὐτὸ τὸ εἰδικὸν ἢ μετὰ τὰ ἄλλα; (θόρυβος).

§82ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασίς μου, δὲν θέλω νὰ ἐμπαιζώμεθα μόνοι μας καὶ αἰωνίως νὰ μὴ ἔχωμεν δημοσίαν πίστιν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Θεοχάρη ἔχει ὡς ἀκολούθως «δι’ ἰδιαιτέρου νόμου καὶ ἐντὸς τῆς ά. βουλευτικῆς περιόδου ἀνυπερθέτως θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀποσβέσεως τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δημοσίων χρεῶν.» Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν....

§84ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σταθῆτε· Κύριε Πρόεδρε, ἂν παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὸ ψήφισμα, δὲν θὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα; (θόρυβος).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ψήφισμα τοῦ Κ. Χρηστοπούλου, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Θεοχάρη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη.

§86ΔΑΓΡΕΣ. Προτείνω τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου.

§87ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διορθώνω, Κύριε Πρόεδρε, τὸ ά. μέρος τῆς προτάσεώς μου.

§88ΖΕΡΒΑΣ. Λέγω νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις. (θόρυβος).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία σας, Κύριε Χρηστόπουλε, εἶναι ὁμοία μὲ τὴν ἀποῤῥιφθεῖσαν, διότι λέγει «ἐντὸς τῆς πρώτης βουλευτικῆς περιόδου.»

§90ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· διορθόνω τὸ ἀ. μέρος, καθόσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα νὰ ψηφισθοῦν εἰς τὴν ἀ. Βουλευτικὴν περίοδον· διορθώσατέ τα παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε.

§91ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ τίθεται εἰς τὰς Βουλὰς διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν κανεὶς βουλευτὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ πρότασιν· (θόρυβος) καὶ ἐπειδὴ ἡ γῆ θεωρεῖται δημοσία, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἔνστασις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ πρότασιν περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Χρηστόπουλος προτείνει τὴν ἑξῆς προσθήκην. «Δι’ ἰδιαιτέρου νόμου καὶ ἐντὸς τῆς ἀ. Βουλευτικῆς περιόδου θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ συντάξεως νόμου, κανονίζοντος τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων, καὶ περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ 1821.»

§93ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Προτείνω ἐν γένει τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Χρηστοπούλου· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Ἐπιμένετε εἰς τὴν πρότασιν περὶ ἀπαλείψεως; Λοιπὸν, Κύριοι, τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς προσθήκης θέλει ἔχει ὡς ἑξῆς. «Ἄρθρ. 101. Δι’ ἰδιαιτέρων νόμων καὶ ὅσον ἔνεστι ταχύτερον θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀποσβέσεως τῶν ἐσωτερικαὶ ἐξωτερικῶν χρεῶν. Δι’ ἰδιαιτέρου ὡσαύτως νόμου, καὶ ἐντὸς τῆς πρώτης Βουλευτικῆς περιόδου θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ συντάξεως νόμου, κανονίζοντος τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων καὶ περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ 1821.» Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. «Ἄρθρ. 102. Ὅλοι οἱ νόμοι καὶ τὰ διατάγματα, καθόσον ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸ παρὸν Σύνταγμα, καταργοῦνται.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις·

§95ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Εἰδικαὶ Διατάξεις. «Ἄρθρ. 103. Ἡ πρώτη βουλευτικὴ σύνοδος θέλει συγκροτηθῆ ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν ἀπὸ τῆς νομίμου δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος.» Ὁ Κύριος Ζέρβας προτείνει τὴν ἑξῆς προσθήκην. «Τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας θέλει συστηθῆ μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς.»

§97ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὴ ἔπεσε πλέον.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει....

§99ΖΕΡΒΑΣ. Τὴν ἀποσύρω, Κ. Πρόεδρε.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε κατ’ ἀνάγκην ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ συνέλθῃ· εἶναι τὸ ἔσχατον ὅριον, ἠμπορεῖ νὰ συνέλθῃ καὶ προτήτερα· πρέπει νὰ συνέλθῃ τὸν Ἰούνιον ἢ τὸν Ἰούλιον, εἰς ἐποχὴν ὅλως διόλου ἀκατάλληλον· διὰ τοῦτο ἤθελα παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ ἀντὶ τῶν 8, 10 μῆνας.

§101ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§102ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Προτείνω ά. Νοεμβρίου.

§103ΚΑΛΟΣ. Ἡ τῆς 3 Σεπτεμβρίου Συνέλευσις, Κύριοι, κινουμένη βέβαια ἀπὸ πνεῦμα δυσπιστίας, τὸ ὁποῖον κατέχει πᾶσαν ἐπαναστατικὴν Συνέλευσιν, ὥρισε χρόνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλει ἡ ἐξουσία νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν, καὶ ὅμως ἐν τῷ χρόνῳ ἐκείνῳ δὲν ἔθεσε καὶ ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἐδύνατο νὰ παραταθῇ ἡ ἄνευ Βουλῆς κατάστασις, οὐδὲ προεῖδε τί ἔμελλε νὰ γείνῃ μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ χρόνου· τοῦτ’ αὐτὸ ἔπραξε καὶ σήμερον ἡ ἐπιτροπή σας, καὶ οἱ ὑπουργοὶ διὰ τῆς τροπολογίας των. Ἐντεῦθεν οὔτε τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, οὔτε τὸ τῶν πληρεξουσίων ὑπουργῶν προαναγγέλλει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ νῷ τοῦ συντάκτου ὑπῆρχε, τουτέστι νὰ ἀναγκάσῃ τὴν ἰδίαν ἐξουσίαν ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν, διότι ἡ πολιτεία ἄνευ Βουλῆς ἐν ὡρισμένῃ περιστάσει δὲν εἶναι συνταγματικὴ, εἶναι αὐθαίρετος Κυβέρνησις. Ἐὰν, Κύριοι, θέσητε ὡρισμένον χρόνον, ἐὰν εἴπητε, ὅτι ἐντὸς 2, 6, 8, 10 μηνῶν πρέπει νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ, νομίζετε, ὅτι ἐπιτυγχάνετε τοῦ σκοποῦ σας; ἄπαγε. Μάλιστα ὅπως τὰ πράγματα σήμερον εὑρίσκονται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅπως κατέστησαν αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ, ὅπως ἴσως κατασταθῶσι μετ’ ὀλίγον, εὔκολον δὲν εἶναι νὰ ὁρίσητε τὸν χρόνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θέλει γείνει ἐκλογὴ Βουλευτῶν. Δημοτικὰς ἀρχὰς δὲν ἔχομεν· ποῦ μὲν μένουσι παρανόμως δήμαρχοι πρὸ 15 ἐτῶν, ποῦ δὲ, τῶν δημοτικῶν συμβουλίων καταργηθέντων, οἱ Δῆμοι μένουσιν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς παραλυσίας, χωρὶς νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις περὶ ἀνορθώσεως τῶν κακῶς κειμένων. Ἡ Συνέλευσις δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς ἓν μέτρον ὁριστικὸν, ἢ προέβη εἰς μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἠθέλησε νὰ παραδεχθῇ, τουτέστιν ἔπραξεν ἄδικα καὶ κατὰ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην περίστασιν. Ἐντεῦθεν λοιπὸν τί γενήσεται; εὔκολον τὸ μέσον, αὐστηρότερον μὲν, ἀλλ’ ἐν τῷ δικαιώματι τῆς Συνελεύσεως καὶ τῷ συμφέροντι τοῦ Κράτους εἶναι νὰ τὸ δεχθῆτε. Ποῖον εἶναι τὸ μέτρον; ν’ ἀποφασίσητε νὰ συνέλθῃ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει αὐτὴ αὕτη ἡ Συνέλευσις μὲ τινας ἐξαιρέσεις. Μόνον οἱ πληρεξούσιοι τῶν προξενικῶν περιφερειῶν καὶ τῶν Σωματείων καὶ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν δύνανται νὰ παρακαθήσωσιν ἐντὸς αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως ὡς νομοθέται. Ἀνήκω εἰς προξενικὴν περιφέρειαν, καὶ φρονῶ, ὅτι ἀκόμη δὲν εἶναι ὁ καιρὸς νὰ καθήσωσι καὶ Βουλευταὶ τοιοῦτοι, ἀποφασίσατε λοιπὸν ὥστε αὐτὴ ἡ Συνέλευσις ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν εἴτε μετὰ 5 εἴτε μετὰ 10 μῆνας δὲν συγκροτηθῇ Βουλὴ, δικαιωματικῶς νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ παραμείνῃ ἕως ὅτου ἐκλεχθῶσιν οἱ Βουλευταὶ (θόρυβος). Τί θορυβεῖσθε, Κύριοι, τοιουτοτρόπως; Ἡ ἀπόφασίς σας αὕτη εἶναι μέσον καταναγκασμοῦ πρὸς τὴν ἐξουσίαν, ἵνα ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογάς· δι’ αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ τρόπου τὴν ἀναγκάζετε. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω νὰ προστεθῇ, εἴτε 8 μῆναι δεχθῆτε, εἴτε 10 τὸ ἑξῆς ἐδάφιον· «ἐν περιπτώσει μὴ συγκροτήσεως συνέρχεται αὐτοδικαίως ἡ παροῦσα Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐκτὸς τῶν πληρεξουσίων τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν προξενικῶν περιφερειῶν καὶ τῶν Σωματείων, ὡς νομοθετικὸν σῶμα καὶ παραμένει ὡς σῶμα βουλευτικὸν μέχρι τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν.» Ἤκουσα φωνὴν λέγουσαν, ὅτι τὴν πρότασίν μου ταύτην ἴσως ἡ Κυβέρνησις τὴν παραδεχθῇ, διότι ἔχει τοὺς Βουλευτὰς τῶν Ἰονίων νήσων· μάταιος φόβος. Σκοπός μου δὲν εἶναι νὰ συνέλθῃ βεβαίως ἡ Συνέλευσις, ἀλλ’ ἂν τοῦτο πραγματοποιηθῇ, μὴ πιστεύετε ὅτι θὰ ἐπανέλθωσιν οὗτοι, οἷοι καὶ σήμερον δείκνυνται, θὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, θὰ ἴδωσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαγωγῆς των, καὶ ἀδύνατον νὰ μὴ μεταβληθῶσι.

§104ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐπιθυμῶ ὁ Κ. Καλὸς νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖοι ἐκ τῶν πληρεξουσίων θὰ μείνουν, διότι εἶναι διπλοῖ ἀπὸ κάθε ἐπαρχίαν (θόρυβος).

§105ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. (ἕνεκα τοῦ θορύβου μόλις ἀκούεται) .... διότι Κ. Πρόεδρε ἡ Συνέλευσις μίαν καὶ μόνην ἐντολὴν εἶχε νὰ συντάξῃ τὸ πολίτευμα, τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἡγεμόνος ........ μετὰ τὴν λῆξιν ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται πλέον νὰ συνέλθῃ, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, ὃ ἔπραξεν ὁ προσκαλέσας εἰς δεῖπνον ἐκ τῶν ὁδῶν, ὅσους εὗρεν, διότι δὲν ἦλθον οἱ προσελθόντες. Ἔρχομαι εἰς τὴν πρότασιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ καὶ συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μετ’ αὐτοῦ............γνωρίζετε τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται αἱ ἐπαρχίαι. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι τὰ πάθη ὑπάρχουν εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν κορυφωμένα, ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην χρόνου τινος πρὸς ἀνάπαυσιν, πρὸς διοργανισμὸν τῆς κοινωνίας καὶ πρὸς καθησύχασιν τῶν παθῶν. Ἡ προλαβοῦσα Συνέλευσις ἅμα ἐτελείωσε τὰς ἐργασίας της, ἀπελθοῦσα εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἔφερε τὴν διαίρεσιν καὶ τὰ πάθη· δὲν εὔχομαι, Κύριοι, νὰ γίνουν τὰ αὐτά· διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετὰ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τοὺς 10 μῆνας.

§106ΖΕΡΒΑΣ. Ὄχι, εἶναι ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἔλθῃ μία Βουλὴ ὅσον τάχιστα διὰ νὰ τακτοποιήσῃ τὸν τόπον. Ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος ἐζήτησε 10 μηνῶν προθεσμίαν καὶ πιστεύω θὰ περάσῃ, διότι εἶναι πρότασις ὑπουργική. Ἐγὼ, Κύριοι, προτείνω, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους εἶναι μετὰ 4 μῆνας νὰ ᾖναι ἐδῶ ἡ Βουλή.

§107ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Δὲν ἐννοῶ πῶς μᾶς ἦλθεν ἡ ἰδέα τοῦ νὰ συγκροτηθῇ ἡ Βουλὴ τόσον βραδέως· ἐννοῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ πολὺ 8 μῆνας, ἀλλὰ καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ συγκαλέσῃ τὴν Βουλὴν ὅσον τάχιστα, διότι τῳόντι ἡ κατάστασις τῶν Δήμων εἶναι εἰς παραλυσίαν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖται ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ λεχθέντα;

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ, Κ. Πρόεδρε, δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Βαλτινοῦ τοῦ νὰ συγκροτηθῇ ἡ Βουλὴ τὸ πολὺ μετὰ 10 μῆνας.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὲν προτείνουν, Κύριοι, 4 μῆνας, ἄλλοι 5 μῆνας καὶ ἄλλοι προτείνουν 10 μῆνας, τὴν πρώτην Ὀκτωβρίου τὸ βραδύτερον, ἡ ἀπωτέρα πρότασις εἶναι τῶν 10 μηνῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦ νὰ συγκροτηθῇ ἡ πρώτη Βουλευτικὴ σύνοδος μέχρι 1 Ὀκτωβρίου ἐπιόντος ἔτους παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Προτείνεται ἤδη καὶ ἡ ἑξῆς προσθήκη· «ἐν περιπτώσει μὴ συγκροτήσεως συνέρχεται αὐτοδικαίως ἡ παροῦσα Συνέλευσις, πλὴν τῶν πληρεξουσίων τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν προξενικῶν περιφερειῶν καὶ τῶν σωματείων, ὡς νομοθετικὸν σῶμα καὶ παραμένει μέχρι τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν.»

§111ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι ἀναρχικὴ ἡ πρότασις.

§112ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι παράλογος.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα ὑποτροπολογία τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου «ἐξαιρουμένων τῶν πληρεξουσίων τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Προξενικῶν περιφερειῶν καὶ τῶν σωματείων καὶ περιοριζομένου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πληρεξουσίων τῶν Ἰονίων νήσων ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν, προτιμωμένων τῶν ἐχόντων τὰς πλειοτέρας ψήφους πληρεξουσίων». Θέτω λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν τὴν ὑποτροπολογίαν τοῦ Κ. Παππαμιχαλοπούλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ὑποτροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ὑποτροπολογίαν τοῦ Κ. Καλοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν ἔχει οὕτω πως· «ἡ πρώτη βουλευτικὴ σύνοδος θέλει συγκροτηθῇ μέχρι τῆς 1 8βρίου ἐπιόντος ἔτους τὸ βραδύτερον· οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος πρὸ τοῦ ἄρθρου περὶ ἐθνοφυλακῆς προτείνει τὴν ἑξῆς προσθήκην. Ἄρθρον 114. «Τὸ δημοτικὸν σύστημα διατηρεῖται. «Οἱ ἔχοντες δικαίωμα ψήφου δημόται ἑκάστης δημοτικῆς περιφερείας ἐκλέγουσιν ἀπ’ εὐθείας τὸν δήμαρχον καὶ λοιποὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους τοῦ δήμου των κατὰ τὸν περὶ δήμων Νόμον διὰ ἀμέσου, καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας».

§114ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς οὐδένα ἐξ ἡμῶν ὑπάρχει ἡ ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει τὸ δημοτικὸν σύστημα νὰ ὑφίσταται κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, καθὼς ἐθέσαμεν, ὅτι ἡ ἐθνοφυλακὴ διατηρεῖται, τὸ ὁρκοτικὸν σύστημα κτλ.

§115ΤΙΝΕΣ. Δὲν θὰ δυνάμεθα τότε νὰ ἀλλάξωμεν νόμον.

§116ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ λόγος εἶναι περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τοῦ νὰ γίνεται, ὅπως καὶ ὁ τῶν βουλευτῶν διὰ μυστικῆς, ἀπολύτου καὶ καθολικῆς ψηφοφορίας.

§117ΔΑΓΡΕΣ. Ἀποκρούω, Κύριοι, ἐγὼ αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἐγὼ ἐννοῶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν ἄλλων συστημάτων δημοτικῶν (θόρυβος παρατεταμένος).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῷ μέσῳ, Κύριοι, τοιούτου θορύβου, νομίζω, ὅτι οὔτε γνωρίζετε τὶ λέγετε, οὔτε γνωρίζετε τὶ ψηφίζετε.

§119ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅπως ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ τοῦ νὰ διατηρηθῇ τὸ ὑπάρχον δημοτικὸν σύστημα εἶναι περιττὴ, οὕτω δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὁμολογήσω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καθιερωθῇ ἓν σύστημα ἐκλογῆς δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ διὰ τοῦτο φέρω τὴν παροῦσαν πρότασιν· «αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐκλέγονται ἀμέσως καὶ ὁριστικῶς παρὰ τοῦ λαοῦ διὰ καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας» Ἔφερον τὴν πρότασιν ταύτην, διότι κατὰ πεποίθησιν πιστεύω, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι ψευδές.

§120ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔφερον τὴν πρότασιν διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸ παρελθὸν, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀτοπήματα, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἔγιναν δήμαρχοι ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν ἀπελάμβανον ποσῶς τὴν ὑπόληψιν τῶν συμπολιτῶν των. Ὑπάρχει ἓν νόθον σύστημα τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς τὴν ψῆφον τῶν μᾶλλον φορολογουμένων καὶ εἰς τὴν ψῆφον τῶν μεῖον φορολογημένων, οἵτινες λαμβάνουν μέρος εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς. Οἱ προτείναντες σήμερον λοιπὸν τὴν πρότασιν ταύτην ἐννοοῦσιν ἵνα τὴν καθιερώσουν, ὥστε ἐντὸς τοῦ πολιτεύματος νὰ ἐγγραφῇ τὸ δικαίωμα τῆς καθολικῆς ψηφηφορίας, καὶ ἑπομένως εἰς τὸ μέλλον μία κυβέρνησις θέλουσα ὡς ἄλλοτε νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς νὰ μὴ δύναται νὰ διατηρήσῃ τὸ παρελθὸν σύστημα. Μέχρι τινος, Κύριοι, δὲν εἶχον τὴν παραμικρὰν ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς καθολικῆς ψηφηφορίας εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς δὲν ἤθελε παραδεχθῆ παμψηφεὶ, καὶ ἑπομένως ἐφρόνουν, ὅτι πάντες ἤθελον παραδεχθῆ τοῦτο, ἀλλὰ δυστυχῶς σήμερον βλέπω ἐψευσμένας τὰς ἐλπίδας μου, καὶ τὰς βλέπω ἐψευσμένας, διότι ἀνηγέρθησαν ἄνθρωποι, καὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πάντοτε διὰ τὴν καλπονοθεύσεως ἀνεδείχθησαν βουλευταὶ καὶ δήμαρχοι, οἵτινες θέλουν νὰ διατηρήσουν τὰς διατάξεις τοῦ παρελθόντος δημοτικοῦ νόμου. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι εἶναι ὀρθότατον, εἶναι δικαιότατον νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ τὴν ψῆφον τοῦ πολίτου εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς καὶ τὸν τρόπον τοῦ ψηφοφορεῖν καὶ νὰ ἐγγράψωμεν εἰς τὸ σύνταγμα τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν.

§121ΛΟΥΖΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος καὶ ὑποστηρίζω αὐτήν· συμφωνῶ δὲ διὰ νὰ εἶμαι συνεπὴς μὲ ὅλα ὅσα ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὁπόταν ἐπρόκειτο περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν. Καὶ τότε ὑπεστήριξα, ἡ δὲ Συνέλευσις παρεδέχθη, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγγραφῇ ἐντὸς τοῦ συντάγματος ὁ τρόπος τῆς ψηφηφορίας· τότε φόβος, ἐνδοιασμὸς ὑπῆρχε μὴ ἡ συνέλευσις δὲν ἤθελε φθάσῃ νὰ συζητήσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἀλλ’ ἐγὼ ἤλπιζα ὅτι ἠθέλομεν τὸν ψηφίσει καὶ ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος θὰ εἶναι συνεπὴς εἰς τὴν παραδοχὴν καὶ ἐγγραφὴν ἀρχῶν ἐντὸς τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ, Κύριοι, ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, ὅστις μὲ πειθαναγκάζει, καθὸ Ἑπτανήσιον, νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν ταύτην. Ἡμεῖς, Κύριοι, δὲν ἔχομεν δημοτικὸν νόμον, εὔχομαι ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν δημοτικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἤδη ἡ ἐπιτροπὴ Σας ὑπέβαλε καὶ ὅστις ὑπάρχει ἐπὶ τῆς τραπέζης καὶ ἐτυπώθη, ἀλλ’ εἶναι πολὺ σπουδαῖος, Κύριοι, εἴς τινα μέρη πολὺ σπουδαίας ἔφερον μεταλλαγὰς εἰς τὸ παρελθὸν σύστημα, καὶ φοβοῦμαι μήπως καὶ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα θέλουν ἐπέλθει μεγάλαι συζητήσεις μεταξὺ ἡμῶν, καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ καιρὸς ἐπιτρέπῃ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐντελῆ σύμπνοιαν καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὸν δημοτικὸν νόμον, τοὐλάχιστον τὸ φοβοῦμαι, Κύριοι καὶ ἐπειδὴ εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲν ὑπάρχει νόμος δημοτικὸς καὶ ἐπειδὴ δυστυχῶς δὲν θὰ ἔλθωμεν εἰς καμμίαν σύμπνοιαν ὡς πρὸς τὴν ἀφομοίωσιν, ἀνάγκη πᾶσα ὑπάρχει τοὐλάχιστον ἐντὸς τοῦ Συντάγματος νὰ γίνῃ λόγος περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ περὶ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή, ἰδοὺ ἡ κατεπείγουσα ἀνάγκη. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἐμπόδιόν τι καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχήν, ἂς καθιερώσωμεν συγχρόνως καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς καὶ τότε ὁ ὑπάρχων δημοτικὸς νόμος καὶ ἐν Ἑλλάδι τοιουτρόπως θέλει ἐφαρμοσθῇ.

§122ΔΑΓΡΕΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Λούζη μεθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως.

§123ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡμεῖς προσβάλλομεν τὸ σύστημα ὡς ὀλέθριον διὰ τὴν κοινωνίαν, εἶναι Βενετζιάνικον σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀφανίζει, αὐτὸ τὸ ἔφερον καὶ τὴν ἄλλην φορὰν καὶ τὸ ἐκέρδισαν ἐξ ἐφόδου.

§124ΛΟΥΖΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔρχομαι νὰ ὑποβάλλω, Κύριοι, καὶ εἶναι αὐτή· ὑπῆρξεν ἐξ ὑπ’ ἀρχῆς μία τις διχογνωμία φαινομενικὴ μᾶλλον μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς· ἐπρόκειτο νὰ τροπολογηθῇ ὁ δημοτικὸς νόμος ὁ ὑπάρχων εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἐνομίζομεν τὸ πλημμελέστερον, καὶ ἔδωκε λαβὴν εἰς πολλὰς καταχρήσεις, καὶ εἴπομεν ὅτι θὰ ὁδηγηθῶμεν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς συγκεντρώσεως ἢ τῆς ἀποκεντρώσεως. Ἡμεῖς Κύριοι, παρεδέχθημεν ἅπαντες ὁμοθύμως, ἀφοῦ ἐσυζητήσαμεν, τὸ θέμα τοῦτο, τὴν ἀποκέντρωσιν, διὰ νὰ καταστήσωμεν πλέον ἀνεξαρτήτους τοὺς δήμους ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν. Τώρα, ὡς βλέπετε, ἡ πρώτη παράγραφος σκοπὸν ἔχει νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀρχήν, ἀλλὰ λέγει, ὅτι τὸ δημοτικὸν σύστημα διατηρεῖται, διὰ τοῦτο προσέξατε μήπως καὶ μία Βουλὴ εὑρεθῇ δεσμευμένη νὰ παραδεχθῇ ἕτερον σύστημα, ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη ἡ ἐπιτροπή σας. Ἤθελα, ὥστε νὰ ἐκδηλωθῇ ὁ νοῦς, ἢ εἰς τὰ πρακτικὰ ἢ ἄλλως πως, ἡ ἰδέα μας, ὅτι δὲν ἔχομεν σκοπὸν νὰ δεσμεύσωμεν, εἴτε αὐτὴν τὴν Συνέλευσιν, εἴτε τὰς ἐπερχομένας Βουλάς, ὅτι δηλαδὴ δὲν ἔχομεν σκοπὸν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ πλημμελὲς τῆς συγκεντρώσεως.

§125ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὸ ἂς ἀπαλειφθῇ ὁλωσδιόλου.

§126ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἰδοὺ ἔχομεν πρότασιν, Κ. Λούζη.

§127ΛΟΥΖΗΣ. (Ἀναγινώσκει). «Αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐκλέγονται παρὰ τοῦ λαοῦ δι’ ἀμέσου, καθολικῆς μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφηφορίας.» Ὄχι, Κύριοι, πλανᾶσθε· ἐὰν ἤμην βέβαιος, ὅτι εἶχον τὸν νόμον περὶ τὰ τέλη τῆς λήξεως τῆς Συνελεύσεως, ἤθελα τὸ παραδεχθῇ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν εἶμαι βέβαιος, καὶ θὰ ὑπάρχῃ ἕνας νόμος ὁ παλαιός. Μὲ αὐτὴν τὴν πρότασίν σας διακόπτετε καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο. Δὲν εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἐδῶ ἄλλο, παρὰ μία διασάφησις, καὶ μένει ἡ πρότασις ὡς εἶναι· ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν φέρετε ἐδῶ, ὑποθέτει, ὅτι δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς νόμος.

§128ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ γίνῃ.

§129ΛΟΥΖΗΣ. Καὶ ἂν δὲν γίνῃ;

§130ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ καταπατηθῇ τὸ Σύνταγμα.

§131ΛΟΥΖΗΣ. Ἆ! Νὰ ἀφήσωμεν νὰ ζῇ ὁ νόμος, ἐὰν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν ἄλλον. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐὰν διασαφίσωμεν τὸ πρῶτον μέρος, καὶ εἰς τὰ πρακτικά μας δυνάμεθα νὰ τὸ κάμωμεν, περιττὸν εἰς αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, ὥστε νὰ μὴ ἀποκλείηται εἰς αὐτὴν τὴν Συνέλευσιν, ἀφοῦ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο, εἴτε εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν, νὰ παραδεχθῇ ἓν ἄλλο σύστημα ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον, καὶ τὸ ὁποῖον, νομίζω, ὅτι ἡ πλειονότης τοῦ ἔθνους κατακρίνει.

§132ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγινώσκω, Κύριοι, πρὸ πάντων ἀμφοτέρας τὰς προτάσεις, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι πλεῖστοι τῶν ΚΚ. πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι εἶναι κεκλημένοι νὰ δώσωσι ψῆφον ἐπ’ αὐτῶν, οὔτε κἂν τὰς ἤκουσαν ἀναγινωσκομένας. Ὁ Κ. πληρεξούσιος ἐκ Σπετζῶν προτείνει τὰ ἑξῆς. «Αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐκλέγονται παρὰ τοῦ λαοῦ διὰ καθολικῆς μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας,» ὁ δὲ Κ. Παππαμιχαλόπουλος προτείνει. «Τὸ δημοτικὸν σύστημα διατηρεῖται. Οἱ ἔχοντες δικαίωμα ψηφοφορίας δημόται ἑκάστης δημοτικῆς περιφερείας ἐκλέγουσιν ἀπ’ εὐθείας τὸν δήμαρχον καὶ τοὺς λοιποὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους τοῦ δήμου των, κατὰ τὸν περὶ δήμων νόμον, δι’ ἀμέσου καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας.» Αἱ προτάσεις αὗται, ὡς βλέπετε, ἔχουσι τὸ κοινὸν τοῦτο, ὅτι καθιεροῦσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν τὴν ἄμεσον καὶ καθολικὴν ψηφοφορίαν, διαφέρουσι δὲ κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ τοῦ Κ. Παππαμιχαλοπούλου προσθέτει ἀκόμη καὶ τὴν ἄμεσον τοῦ δημάρχου ἐκλογὴν ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἄνευ τῆς συμμετοχῆς τῆς ἐξουσίας, ἡ δὲ τοῦ Κ. Θεοχάρη προσθέτει καὶ τὰ σφαιρίδια, ὥστε διὰ τῆς παραδοχῆς ἀμφοτέρων τῶν προτάσεων ἡ Συνέλευσις θέλει ἀναγράψει εἰς τὸ Σύνταγμα τὴν καθολικὴν καὶ ἄμεσον ψηφοφορίαν καὶ τὴν ἀπόλυτον ἀποξένωσιν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν σύστασιν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Παρατηρεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἰδέα, ἥτις ὡδήγησε τὴν πλειονοψηφίαν εἰς τὸ νὰ δεσμεύσῃ τὴν μέλλουσαν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν, ἡ αὐτὴ ἰδέα ἐνέπνευσε καὶ τὰς προτάσεις ταύτας. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα δὶς καὶ τρὶς ἐξέθηκα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καταδείξας δι’ ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἱκανὰ νὰ πείσωσιν ὅσους θέλουν νὰ πεισθῶσι, τὰ ἀτοπήματα τοῦ ὀλεθρίου τούτου συστήματος· ὀφείλω ὅμως νὰ ἐπαναλάβω κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι ἡ δυσπιστία πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἥτις σᾶς ἐμπνέει, εἶναι δυσπιστία ἄδικος, ἀσύνετος καὶ ἀντιπολιτικὴ, ὅτι δεσμεύετε τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους, τῆς ὁποίας δὲν εἶσθε κύριοι (ἱλαρότης).

§133ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ καλπονόθευσις εἶναι ὡραία ἀνάπτυξις.

§134ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀπαντῶ εἰς τοιαύτας διακοπάς Λέγω, ὅτι οἱ δυσπιστοῦντες καὶ θέλοντες νὰ ἀναγράψωσιν ὀργανικοὺς νόμους εἰς τὸ Σύνταγμα, δεσμεύουν τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους. Αἴ! καὶ νομίζετε λοιπὸν σεῖς, ὅτι κατέχετε μόνοι τὴν ἀλήθειαν, ὅτι, ὅπως βλέπετε σήμερον σεῖς τὰ πράγματα, οὕτω θὰ παρασταθῶσι ταῦτα αὔριον καὶ εἰς τοὺς μέλλοντας νομοθέτας; Διατὶ δημιουργεῖτε ἐν τῇ φαντασίᾳ σας βουλὴν φαύλην, ποταπὴν, εἰς ἣν δίδετε ἀποστολὴν νὰ καταστρέψῃ ὅλας τὰς ὀρθὰς καὶ ὑγιεῖς ἀρχὰς τῶν ὀργανικῶν νόμων, οἰστρηλατούμενοι δὲ ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀκατανόμαστον δυσπιστίαν, ζητεῖτε νὰ μεταφέρετε ὅλους τοὺς νόμους εἰς τὸ Σύνταγμα; Καὶ ὑπομονὴ, ἐνόσῳ περιωρίζετε τὴν δύσπιστον ταύτην ἐνέργειαν εἰς τὸ πεδίον τῆς πολιτικῆς· ὑπομονὴ, ἐνόσῳ ἐδεσμεύετε τὴν πολιτικὴν τοῦ ἔθνους ἀνάπτυξιν, ἀλλὰ καταβαίνετε τώρα εἰς μεγαλήτερα, εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ζητοῦντες καὶ ἐδῶ νὰ φέρητε τὴν στασιμότητα καὶ τὸν θάνατον.

§135ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἡ βάσις.

§136ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅλοι οἱ ὀργανικοὶ Νόμοι εἶναι ἀναγκαῖοι εἰς τὴν πολιτείαν· διαφέρουσιν ὅμως τῶν συντακτικῶν κατὰ τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι ἀναλλοίωτοι, ἀλλὰ θεραπεύουν ἀνάγκας ἐν χρόνῳ, εἶναι ἐνδύματα ἀνάλογα μὲ τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους, σήμερον καλὰ καὶ κατάλληλα, αὔριον ἀκατάλληλα καὶ πραγματικὰ ῥάκη.

§137ΤΙΝΕΣ. Μεταβάλλονται τότε.

§138ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς ζητῶ, νὰ μεταβάλλωνται αὔριον ῥιπτόμενα εἰς ἀχρηστίαν. Τοιαύτη εἶναι ἡ φύσις τῶν ὀργανικῶν νόμων· παραγνωρίζετε δὲ τὴν ἀποστολήν σας, ὅταν τοὺς ὀργανικοὺς Νόμους πάντες ζητῆτε νὰ ἐγγράψητε εἰς τὸ Σύνταγμα· δεσμεύετε, θὰ τὸ ἐπαναλάβω ἀείποτε, δεσμεύετε ἀσυνέτως τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους (θόρυβος ἀριστερά).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία. Κύριοι, παρακαλῶ.

§140ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κόσμος, ὅστις μᾶς ἀκούει, βλέπει πῶς ἐννοεῖτε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ βήματος. Καὶ ὑπομονὴ, Κύριοι, ἐὰν εἴχαμεν τοὐλάχιστον δοκιμάσει αὐτοὺς τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν εἰς τὸν δυστυχῆ τοῦτον τόπον.

§141ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτὴ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναβαίνουν εἰς τὸ βῆμα νὰ ὑβρίζουν αἰωνίως (θόρυβος μέγας).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§143ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπομονὴ, λέγω, ἂν εἴχομεν δοκιμάσει αὐτοὺς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν νὰ κηρύξωμεν αἰωνίους καὶ ἀναλλοιώτους. Τὸ ὁρκωτικὸν σύστημα τὸ διατηροῦμεν, διότι τοὐλάχιστον τὸ ἐδοκιμάσαμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ὅλα τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη. Ἀλλὰ, Κύριοι, νόμον, τὸν ὁποῖον οὐδὲ κἂν ἐδοκιμάσαμεν οὔτε ἡμεῖς..... (θόρυβος).

§144ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε.

§145ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂς διακόπτουν, αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον ἐπιχείρημά των. Ἀλλὰ νόμον, τὸν ὁποῖον οὔτε ἡμεῖς ἐδοκιμάσαμεν, οὔτε οὐδὲν οὐδαμοῦ οὐδέ ποτε ἔθνος εἰς τὴν γῆν ταύτην, νόμον τοιοῦτον, ὅστις δὲν ὑπέκυψε μήτε εἰς τὴν μερικὴν πεῖραν τοῦ ἡμετέρου ἔθνους, μήτε εἰς τὴν καθολικὴν πεῖραν τῆς ἀνθρωπότητος, ζητεῖτε νὰ ἐγκαταστήσητε εἰς τὸ πολίτευμα, κηρύττοντες αὐτὸν συντακτικὸν, αἰώνιον, ἀμετάβλητον; (θόρυβος ἀριστερά). Ἀντὶ νὰ θορυβῆτε, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀπαντήσητε, εἴτε τώρα, εἴτε διά τινος τῶν ῥητόρων σας, εἰς ποῖον ἔθνος ἐπικρατεῖ ὁ ὡραῖος θεσμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ δήμαρχος ἐκλέγεται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαὸν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης συμπράξεως τῆς ἐξουσίας; Ἀναφέρετέ μοι ἓν παράδειγμα οἱασδήποτε ἐποχῆς, οἱουδήποτε ἔθνους, ἔστω καὶ τῆς δημοκρατίας τοῦ Ἁγίου Μαρίνου (θόρυβος ἀριστερά).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐξακολουθῇ αὐτὸς ὁ θόρυβος δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν, διότι συζήτησις δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐν τῷ μέσῳ τοιούτου θορύβου.

§147ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐξεπλήρωσα, Κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ δημοτικοῦ νόμου τὸ καθῆκον μου, πολεμήσας τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον θεωρῶ πλημμελὲς καὶ ὀλέθριον· μολοντοῦτο ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία ἀπεφάνθη ὑπὲρ αὐτοῦ, ἔκλινα γόνυ ἀπέναντι αὐτῆς. Ἀλλὰ τώρα τί σᾶς ζητῶ, Κύριοι; Τὸ καινοφανὲς τοῦτο σύστημα νὰ μὴ ἐγγραφῇ ὡς ἀναλλοίωτος ἀρχὴ ἐν τῷ Συντάγματι. Ἂν δὲ ὁ χρόνος ἀποδείξῃ τὸ πλημμελὲς αὐτοῦ, τί θέλετε πράξει τότε· μήπως θὰ κηρύξητε τὸν χρόνον ἀντεπαναστάτην; (θόρυβος) ὁ θόρυβος δὲν εἶναι ἀπάντησις. Ἐὰν, λέγω, ἡ πεῖρα ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ σύστημά σας εἶναι ἐλαττωματικὸν, διὰ τίνος τρόπου θέλετε διορθώσει τὸ κακόν;

§148ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀναθεωροῦντες τὸ Σύνταγμα.

§149ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν ἀναγράφετε τοὺς ὀργανικοὺς νόμους εἰς τὸ Σύνταγμα, διὰ νὰ λάβητε ἀφορμὴν ν’ ἀναθεωρῆτε αὐτὸ ἑκάστοτε; Σᾶς συγχαίρω· τότε τὸ Σύνταγμά σας θὰ μεταβάλλεται ὡς ἡ ἀτμοσφαῖρα τῶν Ἀθηνῶν (γέλως). Κύριοι, πρὶν λάβω τὸν λόγον ἐγνώριζον ἐκ προοιμίων, ὅτι καμμίαν ἐπιῤῥοὴν δὲν θὰ εἶχον εἰς τὴν προεσχηματισμένην ἤδη ἀπόφασίν σας, ἀλλ’ ἐθεώρησα ὅτι ἤθελον παραλείψει τὸ καθῆκον μου σιωπῶν. Ὅτε συνεζητεῖτο ὁ δημοτικὸς νόμος, ὕψωσα φωνὴν κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν δημάρχων, τὸ ὁποῖον κατὰ πρώτην φορὰν ἐγκαθίσταται εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὸν κόσμον. Σήμερον, ὅταν τὸ καινοφανὲς τοῦτο σύστημα ζητῇ νὰ πολιτογραφηθῇ ἐν αὐτῷ τῷ Συντάγματι, ἐνόμισα ὅτι ἤθελον παραλείψει τὸ ἱερώτερον τῶν καθηκόντων μου, ἐὰν δὲν διαμαρτυρόμην κατὰ τῆς πολιτογραφήσεως ταύτης. Βλέπω, Κύριοι, ἀπὸ τὴν φυσιογνωμίαν τῆς Συνελεύσεως, ὅτι θὰ περάσῃ καὶ ἡ μεταῤῥύθμισις αὕτη εἰς τὸ Σύνταγμα· σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι εὔχομαι νὰ μὴ μεταμεληθῆτε μίαν ἡμέραν διὰ τοῦτο.

§150ΠΟΛΛΟΙ (ἐγειρόμενοι). Ἐφωτίσθημεν (θόρυβος).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἡσυχία παρακαλῶ, Κύριοι.

§152ΔΑΓΡΕΣ. Σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις λέγει ὅτι ἐφωτίσθη. Ἐρωτῶ λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἔχομεν τὰς ἑξῆς τροπολογίας· τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου. Ἄρθρου 14. «Τὸ δημοτικὸν σύστημα διατηρεῖται. «Οἱ ἔχοντες δικαίωμα ψήφου δημόται ἑκάστης δημοτικῆς περιφερείας ἐκλέγουσιν ἀπ’ εὐθείας τὸν δήμαρχον καὶ λοιποὺς δημοτικοὺς ὑπαλλήλους τοῦ δήμου των κατὰ τὸν περὶ δήμων Νόμον δι’ ἀμέσου, καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας.» Τοῦ Κ. Χρηστοπούλου. «Ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν θέλει γίνεσθαι διὰ καθολικῆς, μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας.» Τοῦ Κ. Θεοχάρη. «Αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐκλέγονται παρὰ τοῦ λαοῦ δι’ ἀμέσου καθολικῆς καὶ μυστικῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας.»

§154ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προσθέσατε τὸ, ἄμεσον εἰς τὴν πρότασίν μου.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασίς σας εἶναι. «Ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν θέλει γίνεσθαι δι’ ἀμέσου καθολικῆς καὶ μυστικῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας.» Τοῦ Κ. Ζέζου. «Τὸ δημοτικὸν σύστημα διατηρεῖται. Ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν γίνεται δι’ ἀμέσου, καθολικῆς καὶ μυστικῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας καὶ διὰ σχετικῆς πλειονοψηφίας, κατὰ τὸν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως συνταχθησόμενον νόμον.» Τοῦ Κ. Γλαράκη καὶ Κατσικαπῆ. «Αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐκλέγονται ἀμέσως καὶ ὁριστικῶς παρὰ τοῦ λαοῦ διὰ καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας καὶ διὰ σφαιριδίων.»

§156ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἤμην, εἶμαι καὶ ἔσομαι ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως τῶν δήμων (θόρυβος) ἤμην καὶ εἶμαι, καὶ ἔσομαι νὰ γείνῃ ἓν σχέδιον τοῦ δημοτικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐσύστησεν, ἔκαμον, καὶ ἐνόσῳ ζῶ θέλω εἶσθαι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου καὶ καθολικῆς ἐκλογῆς ὅλων τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω, Κύριοι, νὰ μὴ ἐπηρεασθῶμεν οὔτε ἀπὸ τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, εἴτε ἀπέναντι τῆς ἐξουσίας, εἴτε πρὸς τὴν ἐξουσίαν· παρακαλῶ πολὺ τοὺς πληρεξουσίους τῆς Ἑπτανήσου, διότι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι καθιερωμένον εἰς τὴν Ἑπτάνησον.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ εἶναι τῆς οὐσίας.

§158ΔΑΓΡΕΣ. Ἤθελον νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου καὶ δὲν μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ τὴν εἴπω, ὄχι νὰ πολεμήσω ὡς ὁ Κ. Μίλησης, ἀλλὰ νὰ παρακαλέσω θερμῶς τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ἀναγράψῃ εἰς τὸ Σύνταγμα......

§159ΠΟΛΛΟΙ. Τί εἶναι αὐτὰ, Κ. Πρόεδρε, τὰ ὁποῖα λέγει;

§160ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως νὰ μὴ ἀναγράψῃ τοῦτο εἰς τὸ Σύνταγμα χωρὶς νὰ τὸ ἀποκρούσῃ. Λοιπὸν οἱ ψηφοφοροῦντες κατὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς δὲν τὴν ἀποκρούουν κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦν νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα.

§161Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ ζητήματος, Κ. Πρόεδρε, ἀκριβέστατα θὰ εἴπω δύω λέξεις καὶ δίδω τὸ δικαίωμα εἰς πάντα, ἂν εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν νὰ μὲ διακόψῃ. Ἐπροτάθησαν διάφοροι γνῶμαι, μία τοῦ Κ. Θεοχάρους μία τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου, μία τοῦ Κ. Χρηστοπούλου, καὶ μία δὲν ἠξεύρω τίνος Κυρίου. Ἐπροτάθη δὲ ἀπέναντι τῶν γνωμῶν τούτων καὶ μία γνώμη, ὅτι εἰς τὸ Σύνταγμα ἀναγράφονται γενικαὶ ἀρχαί, οὐχὶ λεπτομερεῖς διατάξεις. Νομίζω, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ προτείνας αὐτὴν νὰ ζητήσῃ ἵνα τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἡ δὲ Συνέλευσις εἶναι κυρία, ἡ πλειοψηφία ἢ ἡ παμψηφία νὰ τὴν ἀποκρούσῃ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπόν, πρὶν ἢ θέσετε εἰς ψηφοφορίαν τινὰ τῶν γνωμῶν τῶν προταθεισῶν, νὰ θέσητε τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι ἐν τῷ Συντάγματι δὲν πρέπει νὰ τίθενται εἰμὴ γενικαὶ ἀρχαί.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος, Κ. Πρόεδρε, μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Δηληγιάννη, ἀλλὰ κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι τὸ Σύνταγμα τὸ Βελγικὸν καθιεροῖ δύω σελίδας διὰ νὰ ἀφήσῃ εἰς τὰς Βουλὰς τὰς ἐπερχομένας.......

§163ΤΙΝΕΣ. Εἶναι οὐσία.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶπεν ὁ Κ. Δηληγιάννης, ὅτι εἰς τὸ Σύνταγμα ἐγγράφονται γενικαὶ ἀρχαί. Λοιπὸν ἔχω τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαντήσω καὶ τῷ λέγω, ὅτι τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα τὰ περὶ δημοτικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν διοικήσεων τὰ διατυπώνει ἐν λεπτομερείᾳ θέτων τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο ἡ μέλλουσα ἀντιπροσωπεία νὰ παραβῇ.

§165ΠΟΛΛΟΙ. Ἐρωτηθῶμεν.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ προτείνεται τὸ ἀπαράδεκτον, λόγῳ ὅτι τοιαύτη διάταξις δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸ σύνταγμα, νομίζω ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ ψηφισθῇ πρῶτον· «Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι·» (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἀπεῤῥίφθη. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Χρηστοπούλου ἔχει οὕτως· «ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν θέλει γίνεσθαι δι’ ἀμέσου καθολικῆς καὶ μυστικῆς ψηφοφορίας.» Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ Κ. Χρηστοπούλου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες) παρεδέχθη. (χειροκροτήματα). Ἡ πρότασις αὕτη θέλει ἀποτελέσει ἰδιαίτερον ἄρθρον.

§167ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. ἄρθρ. 105· «Τὸ παρὸν σύνταγμα ἐμβαίνει εἰς ἐνέργειαν ἅμα ὑπογραφῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως· τὸ δὲ ὑπουργικὸν συμβούλιον ὀφείλει νὰ δημοσιεύσῃ αὐτὸ διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς κυβερνήσεως ἐντὸς εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν μετὰ τὴν ὑπογραφήν.» Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὅλοι.) Παραδέχθη. Ἄρθρον 106. «Ἡ ἐθνοφυλακὴ διατηρεῖται.»

§169ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Κύριοι! Ἀπὸ τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος διδαχθεὶς ἔφερον μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πιστεύω θὰ ἀποκρούσετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποτελεῖ μέρος τοῦ Συντάγματος· ἂν καὶ εἶμαι περὶ τούτου πεπεισμένος, ὅμως τὴν πρότασιν ταύτην δὲν δύναμαι παρὰ νὰ τὴν ὑποβάλω καὶ θὰ παρακαλέσω πολὺ τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἂν δὲν δύναται νὰ διαγραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, παρακαλῶ νὰ κάμητε ψήφισμα ἰδιαίτερον. Ἰδοὺ ἡ πρότασίς μου. «Οὐδεὶς διορίζεται δημόσιος ὑπάλληλος ἐν τῷ νομῷ ἢ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ ἔχει τὴν ἀστυκὴν ἢ πολιτικήν του κατοικίαν. Ἐξαιροῦνται τῆς διατάξεως ταύτης ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ ἀντεισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, οἱ Ἀρεοπαγῖται καὶ οἱ δημόσιοι ἰατροί.» Συλλογισθῆτε, Κύριοι, τὶ εἶναι ὁ ὑπάλληλος εἰς τὴν ἐπαρχίαν· συλλογισθῆτε, ὅτι ὁ ὑπάλληλος εἶναι ἄνθρωπος καὶ ὡς τοιοῦτος δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἀνώτερος τῆς φύσεως, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴν ἐπηρεασθῇ, συλλογισθῆτε πρὶν ἀποῤῥίψητε τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ ἂν δὲν θέλετε νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, νὰ γίνῃ ψήφισμα ἰδιαίτερον περὶ τούτου.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Γιολδάση ἔχει οὕτως. «Οὐδεὶς διορίζεται δημόσιος ὑπάλληλος ἐν τῷ νομῷ ἢ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ ἔχει τὴν ἀστυκὴν καὶ πολιτικὴν αὑτοῦ κατοικίαν· Ἐξαιρεῖται τῆς διατάξεως ταύτης ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ ἀντισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, οἱ Ἀρειοπαγῖται καὶ οἱ δημόσιοι ἰατροί.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἄρθρ. 106. λέγει «Ἡ ἐθνοφυλακὴ διατηρεῖται» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὅλοι.) Παρεδέχθη. Ἄρθρ. 107. «Οὐδεμία ἀναθεώρησις ἢ μεταβολὴ τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος Συντάγματος δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν δύο πρώτων βουλευτικῶν περιόδων μετὰ τοῦτο δὲ ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ἢ ἡ μεταβολή τινος ἢ τινῶν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, μόνον ἂν διαταχθῇ διὰ νόμου, ὅστις ὅμως πρέπει νὰ ψηφισθῇ κατὰ δύω βουλευτικὰς περιόδους διὰ τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψήφων ἑκατέρας.» Ὁ Κ. Δελιγεώργης προτείνει τὴν ἑξῆς προσθήκην εἰς τὸ Σύνταγμα. «Διαρκούσης τῆς βουλευτικῆς Συνόδου, ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως καὶ ἕνα μετὰ τὴν λῆξιν αὐτῆς, οὐδεὶς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων παύεται διοικητικῶς εἰμὴ μόνον α) ἐὰν διατελῇ εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου, β) ἐὰν ὑπέπεσεν εἰς σωματικὴν ἢ διανοητικὴν ἀνικανότητα, γ) ἐὰν δὶς ἐντὸς διετίας ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς διὰ προσωρινῆς παύσεως, δ’ ἐὰν ἔπαυσε πρὸς καιρὸν ἡ κατ’ αὐτοῦ ἀνάκρισις, κατηγορηθέντος ἕνεκα τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 22 καὶ 24 τοῦ ποινικοῦ Νόμου πλημμελημάτων, ἢ ἕνεκα κακουργήματος. Τὰ αὐτὰ ἰσχύουσι, διαρκούσης τῆς διακοπῆς τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὸν μεσολαβοῦντα μέχρις ἀνανεώσεως αὐτῆς χρόνον ἐν περιπτώσει διαλύσεως αὐτῆς ἢ λήξεως τῆς βουλευτικῆς Περιόδου. Ἐξαιροῦνται τῶν προηγουμένων διατάξεων οἱ Πρέσβεις, οἱ Νομάρχαι, οἱ διοικητικοὶ Ἀστυνόμοι καὶ ὁ Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργικοῦ συμβουλίου.» (θόρυβος).

§171ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως Κύριοι, ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέπει τὰς μακρὰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος· ἀλλὰ καὶ ἕτερος λόγος, ἡ σπουδαιότης τῆς προτάσεως ἕνεκα τοῦ σκοποῦ, τον ὁποῖον δι’ αὐτῆς ἐπιζητῶ, δύναται νὰ μὲ ἀπαλλάξῃ ἀπὸ μακρὰν συζήτησιν. Ἐθαύμασα δὲ, καὶ ἂν θέλετε νὰ ἐκφρασθῶ καθαρότερον, ἐλυπήθην ὅταν ἤκουσα, ἀναγινωσκομένης τῆς προτάσεως μου, ψιθυρισμούς τινας, δηλοῦντας, ὅτι τοιαῦται προτάσεις πρέπει ν’ ἀποκρουσθῶσιν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἐξασφαλίζει πάσας τὰς ἐλευθερίας τὰς Συνταγματικάς· καὶ δὲν ἀντιποιοῦμαι, Κύριοι, τὴν τιμὴν, ὅτι ἐγὼ ἄνευ ἀφορμῆς ἐπενόησα θεσμὸν, ὅστις πρόκειται νὰ δώσῃ κῦρος εἰς τὸ Σύνταγμα· πρῶτον μὲν διότι πάντες οἱ καταγινόμενοι περὶ τὴν ἀναζήτησιν κυρώσεώς τινος τοῦ Συντάγματος, εἰς τὴν ἐπιβλαβῆ ἐπιῤῥοὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν βουλευτῶν εὑρίσκουσι τὸν σκόπελον· δεύτερον δὲ, διότι ἡ Συνέλευσις εἶχεν ἐγείρει ἰσχυρὰν φωνὴν πρὸ καιροῦ, ὅπως γίνῃ νόμος περὶ προσόντων καὶ περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων. Τοιαύτη ἦτον ἡ θέλησις τῆς Συνελεύσεως τότε· ἤλλαξαν τάχα οἱ καιροὶ, ἀφοῦ δὲν ἤλλαξαν τὰ πρόσωπα; Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν, Κύριοι, παρουσιάζω, εἶναι ἰσχυρὰ ἐγγύησις ὑπὲρ τῶν Συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν· καθόσον τί ἄλλο εἶναι τὸ κυριώτερον αἴτιον, τὸ ὁποῖον ἔβλαψε τὸν συνταγματικὸν θεσμὸν, τί ἄλλο παρ’ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνεξαρτησία εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους, δὲν ὑπῆρχεν ἀνεξαρτησία εἰς τὰς Κυβερνήσεις, διότι κατ’ ἀμφοτέρων ὑπῆρχεν ἀνυπέρβλητον πρόσκομμα, τὸ πρόσκομμα, ὅπερ ζητῶ νὰ ἄρω; Τί ἄλλο ὑπῆρξεν ἡ αἰτία, παρ’ ὅτι κατὰ πᾶσαν στιγμὴν παραλύει τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἀπαίτησις τῶν ἀντιπροσώπων ἵνα μεταβάλῃ τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπαλλήλων της; Ὁ ἀντιπρόσωπος ἀφ’ ἧς ἐξελέχθη μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν λήγει ἡ ἐντολή του, καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα, δὲν ἔχει τὴν συνείδησίν του ἐλευθέραν· καὶ δὲν τὴν ἔχει ἐλευθέραν ἀπὸ τῆς πρώτης μάλιστα στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐζήτησε τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του. Καὶ τῷ ὄντι, Κύριοι, ὁλόκληρος ἡ προσοχὴ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὸν βουλευτὴν προσηλοῦται, διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, ὁ βουλευτὴς ἔχει σπουδαίαν ἰσχύν. Ἐπομένως οἱ θέλοντες ν’ ἀποζῶσιν ἀπὸ τῶν δημοσίων θέσεων, οἱ νωθροὶ καὶ οἱ ἐκ παλαιῶν συνειθίσαντες εἰς τὸ θηρεύειν θέσεις, ὅσοι διὰ μυρίους λόγους δὲν δύνανται νὰ ζῶσιν ὡς ἰδιῶται καὶ οἱ ὁποῖοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι οἱ πλέον ἐπιτήδειοι εἰς τὸ ψηφοθηρεῖν, προσκολλῶνται εἰς τὸν ὑποψήφιον καὶ ζητοῦσι τὴν ὑπόσχεσίν του, ὅτι ἅμα γίνῃ βουλευτὴς θέλει τοὺς διορίσει εἰς θέσεις. Ὁ βουλευτὴς ἀναγκάζεται νὰ τὸ κάμῃ, διότι ψήφους ζητεῖ, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐξεποίησε τὴν συνείδησίν του, διότι τὸ μόνον ἀντάλλαγμα, ὅπερ δίδει ἀντὶ τῆς ψήφου, εἶναι ἡ συνείδησις. Ἐλθὼν ὁ Βουλευτὴς εἰς τὰς Ἀθήνας, πῶς εὑρίσκεται ἀπέναντι τῆς ἐξουσίας; Θέλει ὑποσχεθῆ εἰς αὐτὴν καὶ φαῦλον οὖσαν τὴν συνδρομήν του ἵνα ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἔδωκεν. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν φραγμόν· πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς ὅπου θὰ ἔλθουν βουλευταὶ. «ἰδοὺ ὁ ἀγὼν, ἀγὼν ἀρχῶν καὶ γενικῶν συμφερόντων, ἀγὼν εὐσυνείδητος καὶ ἐλεύθερος δεσμῶν.» Καθότι γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι καὶ οἱ Βουλευταὶ καὶ οἱ κυβερνῆται, ὡς ἄνθρωποι, ἔχουσι τὰς ἀδυναμίας των, τὰς συμπαθείας των, τὰ ἐλαττώματά των. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὁποῖον τὸ καθῆκον τοῦ Ἔθνους, ὅταν εἰς συντακτικὴν Συνέλευσιν συνέρχεται; Ἀναμφιβόλως, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀδυναμίας τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων καὶ νὰ εὕρῃ τὰ μέσα, δι’ ὧν νὰ ἐμποδίζῃ τὴν κατάχρησιν τῶν θεσμῶν, τοὺς ὁποίους εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν καταλείπει. Ἂν δὲν κάμετε τοῦτο, Κύριοι, δὲν θὰ ἔχητε κυβερνήσεις ἠθικάς· καὶ σημειώσατε, ὅτι οὕτω ποτὲ δὲν θὰ ἐλευθερωθῇ ἀπὸ τὴν φθισικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἡ πατρίς μας· διότι δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι ὑπαλληλία, ἣν ἀναβιβάζουσι καὶ καταβιβάζουσιν οἱ διὰ τῶν τοιούτων ἀγοροπωλησιῶν τῶν συνειδήσεων ἐκλεγόμενοι βουλευταὶ, ποτὲ δὲν θὰ ἔχῃ ἀνεξαρτησίαν, ποτὲ δὲν θὰ ἔχῃ χαρακτῆρα, οὔτε ἔφεσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· καὶ ἐν ὅσῳ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς της κρέμαται ἡ μάχαιρα τοῦ Δαμοκλέους, θέλει φατριάζει, δὲν θέλει διοικεῖ. Οἱ ὑπάλληλοι κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐκλογῶν ἀρχίζουν νὰ τρέμουν ἐνώπιον αὐτοῦ τοῦ δράκοντος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰ σπήλαια τῆς Ἑλλάδος ἵνα τοὺς καταφάγῃ. Βλέπετε τοὺς ὑπαλλήλους τότε νὰ διαιρῶνται εἰς δύω στρατόπεδα· οἱ μὲν νὰ περιποιῶνται τὸν ὑποψήφιον καὶ νὰ προδίδωσιν οὕτω τὴν ὑπηρεσίαν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου ἵνα κατορθώσωσι νὰ τὸν ἐκλέξωσι βουλευτὴν, διότι, ὅπως σωθοῦν, πρέπει νὰ τὸν ὑποστηρίζουν· οἱ δὲ ὑπερασπίζονται τὸν ἀντίπαλον, διότι φοβοῦνται, ὅτι ἐκεῖνος θὰ τοὺς παύσῃ. Καὶ ἀφοῦ δὲ περαιωθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐξακολουθοῦν νὰ θυσιάζωσιν τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἐνῷ πληρόνονται ἀπὸ τὸν τόπον. Καὶ ποῖος, Κύριοι, θὰ ἔχῃ τὰς συνεπείας; Ἡ ἠθικὴ τοῦ τόπου θὰ ἔχῃ τὰς συνεπείας· τὸ συμφέρον τοῦ τόπου καταστρέφεται. Ἀλλὰ, θὰ μοὶ εἴπητε, ὁ θεσμὸς, τὸν ὁποῖον προτείνετε, ἐξασφαλίζει τὴν πολιτείαν ἀπὸ πάντων τῶν ἀτοπημάτων; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ, Κύριοι, καίτοι ἐξασφαλίζει τινὰ μόνον ἀτοπήματα, σώζει μολοντοῦτο τὸ πᾶν. Ἡ Συνέλευσις, ὡς γνωρίζετε, εἰργάσθη πρὸς κατάρτισιν ἑνὸς νόμου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος καὶ μεγάλην ἔχει ἔκτασιν καὶ διὰ πολλοὺς λόγους δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γίνῃ δεκτός, διότι δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ λύσωμεν πολλὰ ζητήματα. Καὶ πρῶτον πρέπει νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα, ὁποῖα πρέπει νὰ ᾖναι τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι πολὺ δύσκολον καὶ θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς· καὶ μάλιστα ἐν Ἑλλάδι, Ἐπικρατείᾳ νέα, ἔνθα μάλιστα οὔτε πόρωθεν ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις ὑπ’ ὄψιν ἔχει τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Δεύτερον δὲ δύσκολον, καὶ ἂν θέλητε, ἄλυτον ζήτημα παρουσιάζεται, τί θέλει γίνει ἡ ὑπαλληλία ἡ ὑπάρχουσα; θέλει καταργηθῇ πᾶσα, διότι δὲν ἔχει τὰ προσόντα τοῦ νέου νόμου, ἢ θὰ διατηρηθῇ ἐξαιρετικῶς ἅπασα; Ἂν θὰ διατηρηθῇ ἓν μέρος τῆς ὑπαλληλίας, ὁποῖα πρέπει νὰ ᾖναι τὰ προσόντα τῶν διατηρηθησομένων ὑπαλλήλων; ὁποία ἡ ἀρχαιότης αὐτῶν; Ὅλα ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἐξ ὑμῶν κρίνει πόσον εἶναι δυσδιάλυτα, διότι ὅλος ὁ κόσμος εἰς τὴν λύσιν αὐτῶν ἐνδιαφέρεται, πάντες δηλονότι, ὁ μὲν δι’ ἑαυτὸν, ὁ δὲ διὰ τὸν συγγενῆ καὶ τὸν φίλον του. Φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι ὁ θεσμὸς, ὃν ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς προτείνω, ἀποφεύγει μὲν τὰς εἰρημένας δυσκολίας, εἶναι δὲ σωτήριος, διότι διασώζων τὴν ὑπαλληλίαν, διαρκοῦσης τῆς συνόδου, διασώζει πλὴν τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὸ πλεῖστον τῆς καταχρήσεως. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν πρότασίν μου δὲν μένει ἐλευθέρα νὰ σχηματίσῃ τὴν ὑπαλληλίαν ἐκ τῶν φίλων της, ἀλλ’, ἂν θέλετε, τοῦτο ἔγκειται πως εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον, διότι οὐδεὶς πιστεύω ἐννοεῖ, ὅτι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐμπιστεύηται τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἐχθρούς της. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ καταστρέψω, εἶναι τὸ ν’ ἀναγκάζηται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀγοράζῃ συνειδήσεις καθ’ ἣν στιγμὴν αἱ παράνομοι πράξεις ἢ ἀξιώσεις αὐτῆς τὴν ἐπαπειλοῦν ν’ ἀγοράζῃ τὰς συνειδήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι πολιτικοί της φίλοι, καὶ χάριν τούτου καὶ τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ καταστρέφῃ καὶ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν· ἂς διοικῇ διὰ τῶν φίλων της, ἀλλ’ ἂς μὴ ἔχῃ τὰ μέσα ν’ ἀγοράζῃ ἀντὶ νὰ πείθῃ τοὺς ἀντιπάλους της. Ἐστὲ δὲ βέβαιοι, Κύριοι, ὅτι, ἂν ὀλίγον χρόνον διοικηθῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, θέλομεν ἀποκτήσει καὶ κυβέρνησιν μὲ ἀρχὰς, καὶ ὑπαλλήλους μὲ ἀρχάς· ὅταν λείπῃ τὸ δέλεαρ τῶν συνειδήσεων, τὰ ζητήματα θέλουν λύεσθαι κατὰ τὰς πεποιθήσεις τοῦ ἔθνους καὶ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου. Παρεκτὸς τούτου, ἡ πρότασίς μου καὶ ἄλλον προβάλλεται σκοπόν. Διαλυθείσης τῆς Βουλῆς καὶ μέχρι τῆς συγκαλέσεως νέας, δὲν πρέπει νὰ παύηται οὐδεὶς ὑπάλληλος. Καὶ τῳόντι, ὅταν διαλυθῇ ἡ βουλὴ, πρέπει ἡ νέα, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ, πιστῶς ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν ἐθνικὴν θέλησιν· διότι τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ παμμέγιστον τοῦ Βασιλέως οὐδόλως δικαιολογεῖται εἰμὴ ἂν ἀληθῶς ὁ Βασιλεὺς διὰ τῆς πράξεώς του ταύτης εἰλικρινῶς σκοπῇ νὰ ἐρωτήσῃ τὸ Ἔθνος. Πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ φροντίσωμεν ὅπως ἔλθῃ ἁγνὴ ἁγνοτάτη ἡ θέλησις αὐτοῦ, ἄλλως ἡ διάλυσις εἶνε τρόπος νοθεύσεως, τόσῳ πλέον ἐπικίνδυνος, ὅσῳ πάντα τὰ λοιπὰ μέσα τῆς διαφθορᾶς πρέπει νὰ ἀπέτυχαν ὅπως ἡ ἐξουσία εἰς τὸ τελευταῖον τοῦτο καὶ κινδυνῶδες μέσον καταφύγῃ. Τί Σύνταγμα δὲ εἶναι, Κύριοι, τοῦ ὁποίου τὴν νόθευσιν ἀναβιβάζομεν εἰς δικαίωμα! Ἴσως μοὶ γείνῃ ἀντίῤῥησις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὕτη εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι δὲν ἀπαντᾶται εἰς ἄλλα συντάγματα. Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι ἀληθές· δὲν ἀπαντᾶται εἰς ἄλλα συντάγματα· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεασθῆτε ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἰδέαν, πρέπει νὰ ἐξετάσετε βαθύτερον τὴν αἰτίαν τῆς ἐλλείψεως τῶν Συνταγμάτων ἐκείνων. Ἐν πρώτοις πρέπει νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι εἴμεθα πολὺ ὑποδεέστεροι τῶν ἄλλων ἐθνῶν ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀρετὴν, καὶ ὅ,τι παρ’ ἐκείνοις αὐτόματον σῴζεται παρ’ ἡμῖν ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην νομίμου συνδρομῆς. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν π. χ. δὲν ὑπάρχει νόμος ῥητὸς περὶ τῶν προσόντων τῶν προξενικῶν καὶ διπλωματικῶν ὑπαλλήλων· τὶ παρατηρεῖται ὅμως; Κατ’ ἔτος δημοσιεύεται βιβλίον, τὸ ὁποῖον διασπείρεται εἰς ὅλον τὸν κόσμον, καὶ περιλαμβάνει τοὺς διορισμοὺς καὶ τοὺς προβιβασμούς· διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, μ’ ὅλον ὅτι δὲν ἔχει τι νομικὸν ἐμπόδιον, μόλα ταῦτα ἀπὸ πολιτικὴν ἠθικὴν ποτὲ δὲν προάγει εἰς ἀνωτέραν θέσιν τὸν ὑπάλληλον ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει εἴτε ἐξαιρετικὴν ἱκανότητα, εἴτε σειρὰν ἀρχαιότητος, οὔτε τὸν ῥίπτει εἰς τοὺς δρόμους διὰ νὰ τοῦ ληστεύσῃ τὴν θέσιν. Ἡ δημοσίευσις σᾶς πείθει ὅτι ἔχει καθαρὸν τὸ μέτωπον ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ διοίκησις ἐν Ἀγγλίᾳ, ὡς γνωρίζετε, εἶναι εἰς χεῖρας τῶν διοικουμένων. Ἡ διοικητικὴ συγκέντρωσις εἶναι ἄγνωστος. Τὰ δὲ πλεῖστα τῶν Κρατῶν καὶ ἰδίως τὰ Γερμανικὰ πρὸ πολλοῦ κέκτηνται, ἀντὶ τοιούτου συνταγματικοῦ θεσμοῦ, τοὺς ἀναγκαίους νόμους περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ δὲν ἦτον ἐν τῷ συντάγματι τοῦ 33 τοιοῦτος θεσμός· ἀλλὰ τὰ ¾ τῆς ὑπαλληλίας διὰ τῶν οἰκείων νόμων ὑπήγοντο εἰς ὡρισμένα προσόντα, καὶ ὅσοι ἠκολουθήσατε τὴν ἱστορίαν αὐτῆς τῆς περιόδου τῆς Γαλλικῆς ἱστορίας, θὰ ἐνθυμεῖσθε, ὅταν ἐπαρουσιάσθη νομοσχέδιον ἐν τῇ Βουλῇ περὶ μονιμότητος ἁπάντων τῶν ὑπαλλήλων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐπολέμησεν αὐτὴν τὴν πρότασιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἠδυνήθη νὰ τὴν πολεμήσῃ μόνον διότι ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ ¾ τῆς ὑπαλληλίας ὑπήγοντο εἰς ὡρισμένα προσόντα, καὶ ἡ παῦσις των εἰς ὡρισμένους κανόνας. Μολοντοῦτο τίς ἀγνοεῖ, ὅτι εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1848 δὲν συνετέλεσεν ἡ περὶ τὸ διαφθείρειν τὰς συνειδήσεις διὰ τοῦ μέσου τούτου κατάχρησις τῆς ἐξουσίας; Ἀλλὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα, Κύριοι, στερούμεθα πάντων τούτων καὶ τῶν νόμων καὶ τῶν ἠθῶν καὶ διὰ τοῦτο, ἂν ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ταύτης εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ λάβωμεν μέτρα, μὴ ὀκνήσωμεν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον βλέπων, ὅτι τὰ δεινὰ τοῦ παρελθόντος ἐκ τούτου κατὰ τὸ πλεῖστον ἐτρέφοντο, ἐπόθουν πάντοτε τὴν θεραπείαν τοῦ δεινοῦ τούτου πάθους καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξιον ὑμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους τὸ ἔθνος ἀνέθετο τὰς ἐλπίδας του, ἀναχωροῦντες νὰ καταλείπητε μίαν μεγάλην αἰτίαν αἰωνίας εὐγνωμοσύνης.

§172ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν σπουδαιότητα τῶν σκέψεων, ἃς ὑπέβαλεν ὁ προαγορεύσας πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεώς του, ἀναγνωρίζω καὶ ὁμολογῶ τὴν μεγάλην σπουδαιότητα ἑνὸς νόμου περὶ προσόντων καὶ μονιμοποιήσεως τῶν ὑπαλλήλων, ὁμολογῶ προσέτι μετὰ τοῦ ἐντίμου κυρίου Δεληγεώργη, διότι καὶ ἐγὼ ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ διατελέσω μέλος τῆς πενταμελοῦς ἐκείνης ἐπιτροπῆς ὑπὸ τὴν προεδρείαν του, ὅτι κατεβάλομεν πολὺν ζῆλον καὶ ἐπιμέλειαν, καὶ συνειργάσθημεν ἐπὶ 15 ἡμέρας κατὰ τὰς διακοπὰς τοῦ Πάσχα πρὸς παρασκευὴν τοῦ νόμου τούτου, ἐλπίζοντες, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἤθελε θεωρήσει ὡς ἐκ τῶν προὐργιαιτάτων ἔργων αὐτῆς τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο. Ἐνθυμηθεῖτε, ὅτι ἡ Συνέλευσις κατεχώρησε τοῦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· καὶ ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἤθελα παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν πρὶν διαλυθῇ νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν συνταγματικὴν μοναρχίαν ἐλευθέραν ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν μονίμους ὑπαλλήλους καὶ δὲν ἀπαιτοῦμεν προσόντα. Συμφωνῶ λοιπὸν κατὰ πάντα μετὰ τοῦ Κ. Δεληγεώργη. Ἓν μόνον λέγω, ὅτι δὲν θεωρῶ τοῦτο καλὸν νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ Συντάγματι ἀπὸ τοῦδε, ὄχι διότι δὲν ὑπάρχει εἰς οὐδὲν Σύνταγμα τοιαύτη ἀρχὴ ἐγγεγραμμένη, ἔχομεν ἓν παράδειγμα, ἀπὸ 34 ἐτῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶναι ἐγγεγραμμένη ἐν τῷ συντάγματι τῆς Βυτεμβέργης, καὶ ἐκεῖ ἐνεργεῖ ἀξιόλογα· καὶ ὅσοι ἠθέλησαν νὰ γράψουν καὶ μελετήσωσι περὶ τῶν προσόντων τῶν ὑπαλλήλων κατέφυγον εἰς τὴν Βυτεμβέργην· εὗρον καὶ εἶδον ἐκεῖ πραγματικῶς ὁποίας καὶ πόσας μεγάλας ὠφελείας ἐπέφερεν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἐγγεγραμμένη ἐν τῷ Συντάγματι. Ἀλλὰ Κύριοι, παρ’ ἡμῖν ὅπου ἡ ἀνακάθαρσις τῆς ὑπαλληλίας εἶναι τὸ δυσχερέστατον τῶν ἔργων, διότι παρ’ ἡμῖν μετὰ διετῆ ἐπανάστασιν, ὅτε τὸ πᾶν ἀνετράπη, ὅτε οἱ ἀνικανώτατοι καὶ εὐνούσατοι τῶν κατὰ καιροὺς ὑπουργῶν εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐνῷ ἐκτὸς τῆς ὑπαλληλίας μένουσι πολλοὶ καὶ ἀρχαιότεροι καὶ ἱκανώτεροι, ἐπαναλέγω λοιπὸν, ὅτι ἀσπάζομαι αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἀλλ’ οὐχὶ νὰ καταχωρηθῇ ἐν τῷ Συντάγματι διότι ἤθελε καταστήσει τὰ κακὰ διαρκέστερα. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξοδεύσῃ δύο μόνον ἡμέρας διὰ τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων νόμου, τὴν ἐξορκίζω νὰ τὸ κάμῃ. Διὰ τοῦ νόμου τούτου θέλομεν ζητήσει τὰ προσόντα, θέλομεν κρατήσει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐκείνους ὅσοι ἔχουσι τὰ προσόντα, ἀποπέμψει δὲ πάντας τοὺς εὐνοίᾳ ὑπουργικῇ παρεισφρήσαντας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, μάλιστα δὲ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ὀκτωβρίου· ἀμείλικτος δέον νὰ ᾖ ὁ νόμος πρὸς τοὺς τοιούτους· τὴν κόπρον ταύτην τοῦ Αὐγείου, συγχωρήσατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, πρέπει πάντως νὰ τὴν καθαρίσωμεν. Ὑμεῖς ἐστὲ ὁ Ἡρακλῆς· φέρετε τὸν Ἀλφειὸν ποταμὸν πρὸς καθαρμὸν αὐτῆς, ὁ δ’ Ἀλφειός ἐστὶν ὁ νόμος. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως ἡ Συνέλευσις ἀποφανθῇ, ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων ἔργων της εἶναι νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων· τοῦτο ἂν γίνῃ, ὅλως περιττὸν τότε ἀποβήσεται τὸ νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ Συντάγματι ἡ ὑπὸ τοῦ Κ. Δεληγεώργη προτεινομένη διάταξις.

§173ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἀντικρούω τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δεληγεώργη, ὅπως ὁ προλαλήσας, κατὰ τύπον, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν. Ἔχετε ὑπομονὴν δὲν θὰ μακρηγορήσω. Ἀναγνωρίζω ὡς ὀρθὰς ὅλας τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ Κ. Δεληγεώργης ὡς πρὸς τὴν θέσιν καὶ τῶν ὑπουργῶν καὶ τῶν βουλευτῶν. Τῷ ὄντι, Κύριοι, δι’ αὐτῶν τῶν εὐτελῶν θέσεων καὶ οἱ βουλευταὶ διαφθείρονται καὶ οἱ ὑπουργοὶ εὑρίσκονται εἰς θέσιν νὰ διαφθείρουν. Ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ μέρος εἶμαι συμφωνότατος, καὶ ἤθελε τῷ ὄντι προλάβει μέγιστα κακά. Ἀλλ’ ὁ Κ. Δεληγεώργης δὲν ἔλαβεν ὑπόψιν μίαν ἄλλην περίστασιν πολὺ σπουδαίαν, καθ’ ἣν, ἂν παραδεχθῇ ἡ πρότασίς του, θέλει καταστήσει ἀνίκανον πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἥτις ἤθελεν ἔλθει κατὰ τὰ μέσα τῆς Συνόδου, νὰ διοικῇ. Ἡ Κυβέρνησις αὕτη, Κ. Δεληγεώργη, ἐσκέφθης, ὅτι ἀναλαμβάνει μίαν εὐθύνην καὶ τὴν εὐθύνην αὐτὴν τὴν φέρει καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους; Ὡς ὄργανα ποῖα θὰ μεταχειρισθῇ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις; βεβαίως τὰ ὄργανα τῆς ἐμπιστοσύνης της. Θέλετε λοιπὸν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκουσα ἐπάρχους, εἰσαγγελεῖς, γραμματεῖς ἐπαρχιῶν, ἀκόμη καὶ αὐτοὺς τοὺς οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους, διότι αἱ οἰκονομικαὶ θέσεις εἶναι καὶ αὐταὶ θέσεις ἐμπιστοσύνης,— ἐὰν οἱ φόροι μας εἰσεπράττοντο, ὅπως εἰς τὴν Εὐρώπην, τουτέστι διὰ τῶν γενικῶν Ταμιῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι τραπεζῖται καὶ πληρώνουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλα τὰ εἰσπρακτέα, δὲν ἤθελα κατατάξει καὶ τοὺς οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους εἰς τὴν θέσιν τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν, ὡς γνωρίζετε, αἱ εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου γίνονται ἀπὸ τοὺς ταμίας διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὅταν οἱ ταμίαι, οἱ ἔφοροι, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν ἀπὸ ἕνα προκάτοχον ὑπουργὸν καὶ θέλουν λόγῳ εὐγνωμοσύνης νὰ ἐπαναφέρουν αὐτὸ τὸ ἴδιον ὑπουργεῖον, θὰ μεταχειρισθοῦν πᾶν μέσον διὰ ν’ ἀποτύχῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἢ θὰ πράττουν σφάλματα, καὶ ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ θὰ ζητήσῃ λόγον διὰ τὰ σφάλματα τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ παύσῃ. Ποία λοιπὸν πρόσωπα θὰ ἀναδεχθῶσιν ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον νὰ κυβερνήσωσιν, ὅταν χάσῃ τὴν πλειοψηφίαν τὸ ὑπουργεῖον; Νομίζω κανεὶς ἔχων συνείδησιν καὶ θέλων νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον του δὲν θέλει ἀναδεχθῇ ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους νὰ κυβερνήσῃ· ἡ εὐθύνη, ἐὰν παραδεχθῇ ἡ πρότασις, λείπει πλέον ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς ὑπουργούς. Ὅταν ἐγὼ ἔλθω ὑπουργὸς καὶ εὕρω ἕνα ταμίαν, δὲν δύναμαι κατὰ τὴν πρότασιν νὰ τὸν παύσω· αὐτὸς μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἁρπάζει χρήματα καὶ φεύγει· παύεται μὲν, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡ ζημία ἔγεινεν· ἡ εὐθύνη μένει εἰς τὸν ὑπουργὸν ἐκεῖνον, ὅστις καί τοι ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι εἶναι ὑπάλληλος κακῆς πίστεως, δὲν δύναται νὰ τὸν παύσῃ Ἐὰν λοιπὸν ὁ Κ. Δεληγεώργης ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰς τὰς συνεπείας, δὲν ἤθελε προβῆ εἰς τοιαύτην πρότασιν. Ἀναγνωρίζω τὰ προτερήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ πρότασις, ἀλλ’ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐξεταζομένη, ἅμα μάλιστα λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἕνας ὑπουργὸς ἐν μέσῳ τῆς περιόδου δύναται νὰ χάσῃ τὴν πλειονοψηφίαν καὶ νὰ ἔλθῃ ἓν ἄλλο ὑπουργεῖον, δὲν θὰ εὑρεθοῦν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ δεχθοῦν ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους νὰ κυβερνήσουν· διὰ τοῦτο ἀποκρούω, Κύριοι, τὴν πρότασιν.

§174ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν Κ. Πρόεδρε.

§175ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀποκρούετε, Κύριε Κεχαγιᾶ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἕνας νόμος περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων;

§176ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ Σύνταγμα.

§177ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ θέσις τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ μέσῳ τῆς Συνόδου σχηματίζεται, εἶναι ἡ αὐτὴ ἀπέναντι τοῦ Συντάγματος, καθὼς καὶ ἀπέναντι ἑνὸς νόμου περὶ μονιμότητος.

§178ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερ.). Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δεληγεώργη συνέχεται μὲ τὸ ζήτημα τῶν προσόντων· τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐλύθη ἤδη, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπανέλθῃ. Ἀλλ’ ἡ πρότασις αὐτὴ ἀπολύτως θεωρουμένη ἔχει μυρίους κινδύνους καὶ μυρία κακὰ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ, διότι καταστρέφει καὶ ἀρνεῖται τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως· ἡ Κυβέρνησις κατ’ αὐτὴν τὴν πρότασιν δὲν θὰ ἐνέχεται διὰ τὰς παρεκτροπὰς τῶν ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ παύσῃ, διὰ τοῦτο πιστεύω, ὅτι ὁ Κ. Δεληγεώργης θέλει συμφωνήσει μαζή μου· εἰς πολλὰ μέρη ἔχει ἀληθῶς δίκαιον· εἶναι μερικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ μονιμοποιηθῶσιν· ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλοι, καθὼς οἱ διοικητικοὶ, οἵτινες δὲν πρέπει νὰ μονιμοποιηθῶσι, διότι οὕτω δεσμεύονται αἱ χεῖρες τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Νομίζω ὅθεν, ὅτι ὁ Κ. Δεληγεώργης θέλει συμφωνήσει, ὥστε αὐτὴ ἡ πρότασίς του νὰ μὴ καταχωρηθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἕνα ἰδιαίτερον νόμον, τὸν ὁποῖον εἴτε ἡ Συνέλευσις θέλει ἀποφασίσει, εἴτε αἱ Βουλαί· τότε θέλουσι μελετηθῆ ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι καὶ ὅλαι αἱ ἀνάγκαι. Ἐὰν παραδεχθῆτε ἤδη, ὅτι ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους, ἠμπορῶ, ἐὰν μοῦ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ σᾶς φέρω παραδείγματα, ὅτι εἰμπορεῖ νὰ ἔχετε ὑπαλλήλους συνωμότας, ταραξίας. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν Κ. Δεληγεώργην νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ.

§179ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι θέλετε μὲ ἀδικήσῃ μεγάλως ἐὰν ἐτόλμων νὰ φέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν τοιαύτην πρότασιν χωρὶς νὰ συλλογισθῶ ὅσα εἶπεν ὁ Κ. Κεχαγιᾶς καὶ Κουμουνδοῦρος· καὶ τὰ μὲν τοῦ Κεχαγιᾶ θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι παρὰ σοφίσματα, διότι οὐδὲν ἔθνος δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ μονιμότητος τῆς ὑπαλληλίας. Ἐὰν λέγετε, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ μία κυβέρνησις, διότι πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν νὰ παραλύῃ τὴν ἐξουσίαν δίδουσα αὐτὰ τὰ δῶρα εἰς τοὺς φίλους της, αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συνεδέσατε μὲ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, εἶναι ἀνάξιον νὰ τὸ λάβῃ μία Συνέλευσις ὑπ’ ὄψιν. Ἐκτὸς δὲ τούτου διὰ νὰ εἶσθε εἰλικρινὴς, Κύριε Κεχαγιᾶ, ὅτι ἀρέσκεσθε εἰς τὸ σύστημα τῆς διαφθορᾶς, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, ἔπρεπε νὰ ἔλθετε εἰς τὰς ἐξαιρέσεις καὶ νὰ εἴπετε, ὅτι ὑμεῖς, Κύριε Δεληγεώργη, προτείνετε αὐτὰς τὰς ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρεθῇ καὶ ὁ δεῖνα ἀκόμη καὶ ὁ δεῖνα. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον παρατηρῶ, ὅτι ἡ κοινωνία συνείθισε, δὲν σχηματίζεται ποτὲ εἰς κανὲν ἔθνος, οὐχὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅπου ἀρκετὰ ἀναπτυγμένη εἶναι ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ἐξηγέρθη ἐναντίον τοῦ τοιούτου θεσμοῦ. Παρατηρῶ δὲ ὅτι ἐὰν ὑπάλληλός τις εἶναι συνωμότης, τὰ δικαστήρια δι’ αὐτὸν εἶναι ἀργά; Αὐτὴ ἡ συνωμοσία πόθεν ἔγεινε γνωστή; κατεσχέθησαν ἔγγραφα; τὸ εἶπον μάρτυρες; λοιπὸν δὲν εἶναι λόγοι αὐτοὶ νὰ φέρωνται ἐνώπιον μιᾶς Συνελεύσεως, ἥτις ἔλαβε πολὺ μεγαλητέραν ἐντολήν.

§180ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λέγω, Κύριοι, ὅτι θέλουν τῷ ὄντι νὰ καθιερώσουν τὴν παραλυσίαν καὶ κἄτι τι περισσότερον. (θόρυβος ἀριστερόθεν) θέλουν νὰ δεσμεύουν τὰς χεῖρας τῆς ἐξουσίας καὶ νὰ τῆς δώσουν ὑπαλλήλους ὁποίους θέλω ἔχει εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις καὶ τοὺς κινδύνους ἐναντίους της. Ἡ ἐξουσία ἔχει μεγάλα καθήκοντα καὶ σπουδαῖα νὰ ἐκπληρώσῃ. Πρέπει νὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐνεργῇ καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ εἰδικὰ ὄργανα· πῶς ἠμπορεῖ νὰ διοικήσῃ, ὅταν τῆς δίδετε ἕνα νομάρχην, ὅστις τὴν ἀποκρούει;

§181ΤΙΝΕΣ. Ἐξαιρεῖται ὁ νομάρχης.

§182ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ἔπαρχος, ὁ εἰσαγγελεύς. Πῶς θέλετε νὰ διοικήσω ἐγὼ, ὅταν ἔχω ἐνωπιόν μου, ὡς ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα, ἕνα ὑπάλληλον ἀπειθῆ, ἄπιστον, ἕνα τελώνην κλέπτην, τὸν ὁποῖον δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπομακρύνω; λοιπὸν, Κ. Πρόεδρε, ἐὰν εἶναι εἰλικρινεῖς, ἔπρεπε νὰ φέρουν μίαν πρότασιν καὶ νὰ ἐξαιρέσουν τοὺς κλάδους ἐκείνους τῆς ὑπηρεσίας, οἱ ὁποῖοι δὲν χρησιμεύουν ὡς ὄργανα τῆς ἐξουσίας, καθὼς εἶναι ὁ δικαστικὸς, ἐκτὸς ἐὰν θέλετε πανταχοῦ καὶ πάντοτε νὰ δεσμεύσητε τὴν ἐξουσίαν. Ἐπιμένω, ὅτι θέλετε νὰ καθιερώσητε τὴν παραλυσίαν καὶ τὴν ἀταξίαν.

§183ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§185ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θέλω, Κύριε Πρόεδρε, νὰ χάσῃ ἡ Συνέλευσις καιρὸν, διὰ τοῦτο δὲν προτείνω ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἀλλὰ παρακαλῶ, ἐὰν ὑπάρξῃ μικρὰ ἀμφιβολία νὰ θέσητε ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§186ΣΑΡΑΒΑΣ. ......... (θόρυβος).

§187ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δέχομαι ὅ,τι εἶπεν ὁ Κ. Σαράβας «μέχρι τῆς ἐκδόσεως νόμου περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων.»

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ προσθήκη τοῦ Κ. Δεληγιώργη ἔχει ὡς ἀκολούθως. «Διαρκούσης τῆς βουλευτικῆς Συνόδου, ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως καὶ ἕνα μετὰ τὴν λῆξιν αὐτῆς, οὐδεὶς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων παύεται διοικητικῶς εἰμὴ μόνον α) ἐὰν διατελῇ εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου, β) ἐὰν ὑπέπεσεν εἰς σωματικὴν ἢ διανοητικὴν ἀνικανότητα γ) ἐὰν δὶς ἐντὸς διετίας ἐτιμωρήθη πειθαρχικῶς διὰ προσωρινῆς παύσεως, δ) ἐὰν ἔπαυσε πρὸς καιρὸν ἡ κατ’ αὐτοῦ ἀνάκρισις, κατηγορηθέντος ἕνεκα τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 22 καὶ 24 τοῦ ποινικοῦ Νόμου πλημμελημάτων, ἢ ἕνεκα κακουργήματος. Τὰ αὐτὰ ἰσχύουσι διαρκούσης τῆς διακοπῆς τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὸν μεσολαβοῦντα μέχρις ἀνανεώσεως αὐτῆς χρόνον ἐν περιπτώσει διαλύσεως αὐτῆς ἢ λήξεως τῆς βουλευτικῆς περιόδου. Ἐξαιροῦνται τῶν προηγουμένων διατάξεων οἱ Πρέσβεις, οἱ Νομάρχαι, οἱ διοικητικοὶ Ἀστυνόμοι καὶ ὁ Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§189ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν δὶς ἐντὸς διετίας.....

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρότασιν νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἄρθρον 115. Δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ὁλοκλήρου τοῦ Συντάγματος· ὡρισμέναι ὅμως διατάξεις αὐτοῦ ἐκ τῶν μὴ θεμελιωδῶν δύνανται νὰ ἀναθεωρηθῶσιν, ἀλλ’ ἀφοῦ παρέλθωσι τριάκοντα ἔτη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς του, καὶ ἀφοῦ μετὰ ταῦτα βεβαιωθῇ προσηκόντως ἡ ἀνάγκη αὕτη. Ἄρθρον 116. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως θεωρεῖται βεβαία, ἐὰν αἱ Βουλαὶ κατὰ δύω συνεχεῖς βουλευτικὰς περιόδους διὰ τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψήφων ἑκατέρα ζητήσωσι δι’ ἰδίας πράξεως τὴν ἀναθεώρησιν. Ἄρθρον 117. Ἡ ἀναθεώρησις γίνεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, ἰδίᾳ ἀποφαινομένων ἐπὶ τῶν ἀναθεωρουμένων διατάξεων. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ θέλει σύγκεισθαι ἐκ διπλασίου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν, ἐκλεγομένων πρὸς τοῦτο. Τροπολογίαι τῶν ὑπουργῶν. Ἄρθρον 106. Οὐδεμία ἀναθεώρησις ἢ μεταβολὴ τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος Συντάγματος δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν δύο πρώτων βουλευτικῶν περιόδων· μετὰ τοῦτο δ’ ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ἢ ἡ μεταβολὴ τινὸς ἢ τινῶν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, μόνον ἂν διαταχθῇ διὰ νόμου, ὅστις ὅμως πρέπει νὰ ψηφισθῇ κατὰ δύω συνεχεῖς Βουλευτικὰς περιόδους διὰ τῶν τετάρτων τῶν ψήφων ἑκατέρας.

§191ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Αὔριον, αὔριον.

§192Σ. ΜΑΚΡΗΣ. Εἶναι πολὺ σπουδαῖον τὸ ζήτημα, Κύριε Πρόεδρε, διότι ἐντὸς 8 ἐτῶν δὲν ἀναθεωρεῖται τὸ Σύνταγμα, διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν αὔριον.

§193ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύω περιόδους ἐννοοῦμεν 8 ἔτη συμπληρωμένα.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμά μου νὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν.

§195ΖΕΡΒΑΣ. Ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης.

§196ΜΑΚΡΗΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς καὶ πληρεξούσιος, μεταβάλλει ἐκ βάθρων τὸ κείμενον τοῦ σχεδίου ὡς πρὸς τὴν ἀναθεώρησιν, λοιπὸν, Κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναβληθῇ.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ διαλυθῇ ἡ Συνεδρίασις;

§198ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν). Ὄχι ὄχι.

§199ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ Συνέλευσις.

§200ΠΟΛΛΟΙ. Ἔστω αὔριον.

§201ΚΑΛΟΣ. Αὔριον δυνάμεθα νὰ λύσωμεν καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα. Ἐγείρονται καὶ φεύγουν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 5. Μ. Μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Σ. Λογιωτατίδης.