1864.09.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 324.

Τῆς 22 Σεπτεμβρίου 1864.

(Τρίτη.)

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἤρξατο ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν τῆς προτεραίας. Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος Κ. Παλαιολόγος.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται ἀναφορὰ τῆς χήρας Εὐμορφοπούλου.

§4ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, προκειμένου περὶ παραπόνων ἀποτεινομένων εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀπὸ μέρους ἀγωνιστοῦ, δικαιουμένου τῆς συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε βεβαίως νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τῆς χήρας ἑνὸς ἀρχηγοῦ πρὸ καιροῦ ἀποθανόντος, τοῦ ὁποίου αἱ ἐκδουλεύσεις εἶναι γνωσταὶ εἰς πάντας. Ἡ χήρα, Κύριοι, τοῦ ἥρωος τῆς Ἰθάκης Εὐμορφοπούλου δυστυχεῖ, πένεται, ἡ πρώην εὐδαίμων. Ἡ ἔνδοξος στερεῖται τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν τῆς χήρας αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§6ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κατὰ συνέπειαν τῆς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ χήρα τοῦ Εὐμορφοπούλου, λέγω νὰ συστήσῃ ἡ Συνέλευσις ὅλας τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀγωνιστῶν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπερ εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς ψηφοφορίας ἂν πρέπῃ νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐπὶ τῆς ἀφομοιώσεως.

§10ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον εἶναι ἡμέρα, Κύριοι, κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀφομοιώσεως. Χθὲς ἦτο ἡ πρότασις τοῦ, ἀντὶ ἡ χθεσινὴ ἡμέρα νὰ περιστραφῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀφομοιώσεως· ἐπῆλθεν ἡ ψηφοφορία, καὶ μετὰ ταῦτα ἡ Συνέλευσις μετὰ τὴν ἔλλειψιν καιροῦ καὶ διότι δὲν εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, διελύθη. Νομίζω σήμερον, ὅτι δὲν εἶναι ἡμέρα τοῦ Συντάγματος, ἵνα ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν, εἶναι ἡμέρα τῆς ἀφομοιώσεως, καὶ δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλης ἡμέρας, καθόσον ἀνεπτύχθη ἀπὸ τὴν συζήτησιν, εἰμὴ μόνον περὶ τῆς χθεσινῆς ἡμέρας (θόρυβος). Ἂν θέλετε νὰ ἐργασθῆτε εἰλικρινῶς πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, ἐπιληφθῆτε τῶν σπουδαίων ἔργων σας, ἀφήσατε τὴν δυσπιστίαν, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν θέλει καταδειχθῆ ποῦ ὑπάρχει ἡ δυσπιστία, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἀπὸ τὴν μίαν καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην πτέρυγα ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἰλικρινῶς θέλουσι νὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ἀναγκαίων νόμων. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ ἀναφλέγωμεν τὰ πάθη, διότι τινὲς, ὠφελούμενοι ἀπὸ αὐτὰ, θέλουν νὰ φέρουν τὸ ἔθνος καὶ τὴν Συνέλευσιν εἰς ταραχάς. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ καὶ σᾶς ἐξορκίζω ἐν ὀνόματι τῆς πατρίδος σήμερον νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ἀφομοίωσιν, ἄλλως ἡ εὐθύνη ἂς πέσῃ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προκαλοῦν τὰ τοιαῦτα.

§11ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον εἶναι ἡ ἡμέρα τῆς ἀφομοιώσεως, αὔριον συζητοῦμεν τὸ Σύνταγμα.

§12ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν προλαλήσαντα ὡς πρὸς τὰ τελευταῖα αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐξέφρασε περὶ τῆς ἄρσεως τῆς ἀμφιβολίας, ἡ ὁποία ὑφίσταται μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, καὶ τῆς κακῆς πίστεως πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν σπουδαίων ἔργων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀρθῇ ἴσα ἴσα ἡ δυσπιστία, ἡ ὁποία παρενεβλήθη μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν ὡς ἐκ τῆς ἐπαναστατικῆς παρατάσεως καὶ τῆς φατριαστικῆς διαιρέσεως, ἡ ὁποία ἐῤῥίφθη ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν, πρέπει νὰ ἤμεθα ἴσα ἴσα καλῆς πίστεως, καὶ πρέπει διὰ τῶν παραδειγμάτων τῆς καλῆς πίστεως νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἀρθῶσι τὰ προσκόμματα, ἢ τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα ἔχουν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν αὐτὸν τὸν τόπον. Χθὲς, Κύριοι, μετὰ μίαν σφοδρὰν συζήτησιν ἡ Συνέλευσις κατέληξεν εἰς συμπεράσματα· καὶ τὸ συμπέρασμα αὐτὸ, Κύριοι, ἔφερε θέμα εἰς ψηφοφορίαν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως· ἡ ψηφοφορία ἤρχισε, Κύριοι, καὶ δὲν ἐτελείωσε, διότι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα ἕνα μέγα μέρος πληρεξουσίων ἀπεχώρησε, καὶ ἡ ἀπαρτία δὲν ἦτο πλήρης. Ἐρωτῶ τὸν προλαλήσαντα εἰς ποῖον μέρος κανονισμοῦ νομοθετικῶν σωμάτων ἐτέθη ἕνα ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν, καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα τὴν ἄλλην ἡμέραν ἤλθομεν καὶ εἴπομεν νὰ τὸ παραμελήσωμεν· ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἀπὸ μίαν πάλην, ἀπὸ ἓν ζήτημα τόσον σπουδαῖον, τόσον μέγα, καὶ ἔπειτα ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν, Κύριοι, αὐτὸ δὲν εἶναι παρ’ ἑνὸς ψύλλου πήδημα, ἂς τὸ τινάξωμεν πέρα; Λοιπὸν ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει ἀνάγκην παρὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς χθεσινῆς ψηφοφορίας· πᾶς ἄλλος λόγος, Κύριοι, εἶναι κακῆς πίστεως.

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντικείμενον, ἵνα ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, χθὲς ὑπῆρχεν ἡ διαφωνία μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης πτέρυγος, ἂν πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τῆς ἀφομοιώσεως ἢ τοῦ Συντάγματος· ἡ χθεσινὴ ἡμέρα παρῆλθεν ἄνευ ἀποτελέσματος. Σήμερον μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀφομοιώσεως καὶ αὔριον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, πρὸς τί λοιπὸν αὐταὶ αἱ ἀγορεύσεις, αἵτινες δύνανται νὰ φέρωσι σκάνδαλα;

§14ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ χθεσινὴ συζήτησις, Κ. Πρόεδρε, ἥτις ἐξήντλησε δυστυχῶς ὅλην τὴν ἡμέραν, περιεστράφη προδήλως εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως· ἐζήτησάν τινες νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἡ διάταξις αὕτη......

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν χθεσινὴν ἡμέραν.

§16ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ νὰ προηγηθῇ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου ἡ ἀφομοίωσις.

§17ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐντὸς τῆς Δευτέρας.

§18ΜΙΛΗΣΗΣ. Διακόπτετε, δὲν σᾶς ἀπαντῶ. —Αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν ἐλύθη εἰσέτι· διότι ἡ Συνέλευσις δὲν ἀπεφάσισεν ἂν δέχηται μεταῤῥύθμισιν ἢ ὄχι· εἶναι λοιπὸν εἰς ἀμφισβήτησιν ἀκόμη ἡ ἡμερησία διάταξις. Ἀπευθύνομαι τώρα, Κύριοι, εἰς πάντα καλῆς πίστεως ἄνθρωπον· εἶναι δυνατὸν νὰ διακοπῇ ψηφοφορία, ἔχουσα σχέσιν μὲ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἄλλου τινὸς ἀντικειμένου; Ὅταν, κύριοι, ἀμφισβητῆται ἡ ἡμερησία διάταξις, εἶναι προφανὲς ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ ἄλλη ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου συζήτησις. Ὁμιλοῦν, Κύριε Πρόεδρε, περὶ καλῆς πίστεως· ἡμεῖς διὰ τῆς διαγωγῆς μας, διὰ τῶν πραγμάτων δίδομεν ἀπόδειξιν καταφανῆ τῆς καλῆς μας πίστεως. Ἐπιθυμῶ δὲ οἱ Κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἐπικαλοῦνται πάντοτε καὶ μὲ κενὰς λέξεις τὴν καλὴν πίστιν, νὰ μιμηθοῦν τὸ παράδειγμα ἡμῶν, διὰ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύοντες αὐτήν. Ζητοῦντες ὅμως νὰ διακόψητε τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ νὰ ἐπιληφθῆτε ἄλλων ἀντικειμένων οἱωνδήποτε, ἀποδεικνύετε διὰ τῶν πραγμάτων ὅτι δὲν εἶσθε καλῆς πίστεως. (Ἆ! Ἆ! Ἆ! ἀριστερόθεν), ἐγγίχθητε; ἡ ἀλήθεια ἐγγίζει. Ἢ κακὴν πίστιν ἀποδεικνύετε, κάμνοντες τὴν πρότασιν νὰ μὴν ἐξακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἢ δὲν σπουδάζετε. Ἐκλέξατε ποῖον τῶν δύω θέλετε. (Θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν).

§19ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριοι, ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ προλαλήσαντος Κ. Πετιμεζᾶ, καὶ κατόπιν ἤκουσα καὶ τὸν Κ. Μίλησην. Εἴμεθα σήμερον εὐτυχῶς, ἐκτὸς τῆς περιστάσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία χθὲς ἔφερε τὴν πρότασιν αὐτήν· χθὲς ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, ἢ ἂν ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν περὶ ἀφομοιώσεως· ἐκηρύχθη κατεπείγουσα, καὶ τὴν διεκόψαμεν τὸ σάββατον· ἡ ἡμέρα χθὲς κατηναλώθη εἰς τὰς φιλονεικίας, καὶ σήμερον εἴμεθα εἰς τὴν ἡμέραν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἄρχεται ἡ συζήτησις τῆς ἀφομοιώσεως.

§20ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἐὰν δὲν τελειώσωμεν σήμερον, αὔριον τὶ θὰ ἔχωμεν;

§21ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Σύνταγμα.

§22ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Καὶ χθὲς καὶ σήμερον καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον θέλομεν θεωρήσει πλέον κατεπεῖγον παντὸς ἄλλου ζητήματος, τὸ τῆς ἀφομοιώσεως.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ λοιπὸν νὰ ἀποφασίσωμεν.

§24ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Νὰ προσδιορίσωμεν ῥητὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς θέλομεν ἀφομοίωσιν, καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς διαφορᾶς τῆς νομοθεσίας ἐκείνης, κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν νομοθεσίαν τῶν ἑπτανησίων ἢ κατὰ πόσον δύνανται νὰ παραδεχθῶσι τὴν ἰδικήν μας, διότι πῶς δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν οὕτως, ὅτι εἴμεθα συνηνωμένοι, καὶ ὅτι θεωρεῖται ἡ Ἑπτάνησος χώρα Ἑλληνική.

§25ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας;

§26ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας θὰ ὁμιλήσω.

§27ΤΙΝΕΣ. Λοιπὸν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ χθεσινά; Ἔκλεισεν ἡ συζήτησις.

§28ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα ψήφου.

§29ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς συγχαίρω, ἂν ἔχετε σκοπὸν καὶ σήμερον νὰ ἐξαντλήσητε τὴν ἡμέραν διὰ τῶν τοιούτων συζητήσεων.

§30Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς ἤμεθα σύμφωνοι καὶ συζητοῦμεν ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ψηφοφορία.

§31ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὶ ψηφοφορίαν θὰ κάμετε; (θόρυβος).

§32ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. ΕΠΤΑΝ. Χθὲς ἐφύγατε ὡς ῥιψάσπιδες, ἐδραπετεύσατε (θόρυβος)· δὲν ἔχεις δικαίωμα ψήφου. Καὶ πῶς θέλετε εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁ ἀστυνόμος νὰ ἀποφασίζῃ, νὰ φυλακίζῃ αὐθαιρέτως νὰ ἐξορίζῃ; (θόρυβος).

§33ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Ὑπογράφετε νὰ φύγωμεν; (θόρυβος).

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄν κάμνετε αὐτὰ διὰ νὰ παρέλθῃ καὶ ἡ σημερινὴ ἡμέρα, ἐπισήμως σᾶς συγχαίρω.

§35ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Πῶς θέλετε εἷς ἀστυνόμος νὰ ἐξορίζῃ πολίτας; αὐτὸ ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία δὲν τὸ παραδέχεται· καὶ ἀφοῦ ἐφέρατε τὴν χώραν σας εἰς τὴν Ἑλλάδα, αὕτη πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς Συνταγματικὰς ἐλευθερίας.

§36ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ψηφοφορίαν, ψηφοφορίαν.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἵνα μὴ ἐξοδεύσωμεν τὸν καιρόν μας εἰς μάτην, καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς θέλομεν νὰ περατώσῃ ἡ Συνέλευσις τὰ ἔργα της γρήγορα, εἴμεθα σύμφωνοι, ἂν δεχθῆτε αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω (θόρυβος· ἀκούονται φωναὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου «ἀφομοίωσις, ἀφομοίωσις)».

§38ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάθετε, ὅτι 10, 15 ἄνθρωποι δὲν θέλουν μᾶς πιέσει. (Ἐγείρονται φιλονεικίαι θορυβώδεις μεταξὺ Ζέρβα καὶ Κουμουνδούρου, θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν)· Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος Κ. Μεσσηνέζης.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσῃ ὁ θόρυβος.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὴν Κ. Καλλιφρονᾶν ἂν δεχθῇ νὰ συζητήσωμεν 3 ἡμέρας Σύνταγμα καὶ 3 ἡμέρας ἀφομοίωσιν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ γίνεται 3 ἡμέρας Σύνταγμα καὶ 3 ἡμέρας ἀφομοίωσις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν εἶχεν ἀρχίσει συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀφομοιώσεως καὶ πολλοὶ εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, κατὰ δὲ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος ........

§43ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἔχω πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα ὡς κατεπείγουσαν, παρακαλῶ νὰ τὴν ἀναγνώσητε.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, αὔριον.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§46ΔΑΓΡΕΣ. Πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔχω ὑποβάλλει.

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ τὴν ἔχω ὑποβάλει ἀπὸ χθές.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Λομβάρδου... (θόρυβος).

§49ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Οὐδὲν κώλυμα δύναται νὰ παρεμβληθῇ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνάπτυξις τῆς προτάσεως δὲν θὰ γίνῃ, ἀνάγνωσις μόνον αὐτῆς, ἰδοὺ τί λέγει, «Πρὸς σχηματισμὸν ἀπαρτίας ἀπαιτοῦνται ... (διακόπτεται ἡ ἀνάγνωσις).

§51Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Πάμε νὰ φύγωμεν. (ἐγείρονται ἀριστερόθεν πολλοί· διαπληκτισμοί, κραυγαί, φωναὶ πανταχόθεν, θόρυβος διαρκὴς καὶ παρατεταμένος).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν τάξιν, Κύριοι, ἐν ὀνόματι τῆς πατρίδος.

§53ΠΟΛΛΟΙ. (ἀριστερόθεν) Δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως θέλουν τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως (θόρυβος καὶ σάλος μέγας)

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, ὁ Κ. Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀφομοιώσεως.

§55ΚΑΛΟΣ. Νὰ καθησυχάσωμεν καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις, ἡ δὲ Συνέλευσις ἐν τῇ Ἐθνικῇ ἀξιοπρεπείᾳ της νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ· (Θόρυβος.)

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§57ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ ἀναγνωσθῶσιν αἱ προτάσεις.

§58ΠΑΡΙΣΣΗΣ. Αἱ προτάσεις ἂς ἀναγνωσθῶσιν. Δὲν εἶναι ἡμέρα νὰ συζητηθοῦν· ὅταν ἔλθῃ ἡμέρα, τότε θὰ ἴδωμεν τί θὰ κάμωμεν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις τὸ Προεδρεῖον εὑρέθη εἰς μίαν δύσκολον θέσιν, καθόσον ἀποβλέπει τὴν ὑποβολὴν τῶν προτάσεων. Ἴσως δὲν ἐλησμονήσατε, ὅτι καὶ τότε, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ μία πρότασις, ἐξηγέρθησαν πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων καὶ ἐπιμόνως ἐζήτησαν, ὥστε ἡ πρότασις ἐκείνη νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ· ἀλλὰ δὲν ἐλησμονήσατε ἐπίσης, Κύριοι, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελ. ὅστις ὀφείλει νὰ ᾖναι ὁ φρουρὸς τοῦ κανονισμοῦ καὶ νὰ προστατεύῃ τὰ δικαιώματα παντὸς πληρεξουσίου, ἀποτανθεὶς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον ἔνστασιν κατὰ τῆς ἀναγνώσεως τῆς προτάσεως, εἶπεν, ὅτι τοιαῦται ἐνστάσεις μηδενίζουσι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ Σύνταγμα, κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων ἔχει, ὅτι ἐὰν τυχὸν καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ νὰ μὴ δύναται εἷς πληρεξούσιος νὰ ὑποβάλῃ μίαν πρότασιν, διότι εἶναι τοιαύτη ὥστε δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ ὑπὸ τῆς Συνελ. τότε τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ ἱερὸν, τὸ σπουδαιότερον τῶν δικαιωμάτων, τὸ ὁποῖον ἀνήκει ὄχι μόνον εἰς ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἕκαστον τῶν πληρεξουσίων, δύναται νὰ ματαιωθῇ, καὶ δύναται ὡς ἐκ τούτου νὰ ἐπέλθῃ μία μεγάλη ζημία εἰς τὴν πολιτείαν· διότι ἐὰν μίαν στιγμὴν ἀποκρούωνται αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Συνελ. βλάπτουν τὸ ἔθνος, ἠμποροῦν εἰς μίαν ἄλλην περίστασιν νὰ ἀποκλεισθῶσι καὶ ἄλλαι ἐθνωφελεῖς. Λοιπόν, Κύριοι, νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως εἶναι ἓν δικαίωμα, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἠμπορεῖτε οἱ πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι σέβεσθε τὸν ἑαυτόν σας καὶ τὰ δικαιώματά σας, καὶ τὰ ὑπερασπίζεσθε μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς σας, καὶ πολλάκις ἐδείξατε ὅτι εἶσθε ἕτοιμοι νὰ χύσητε τὸ αἷμά σας δι’ αὐτὰ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε εἰς ἄλλους. Ἐπειδὴ δὲ, Κύριοι, δὲν πρόκειται σήμερον, οἱαδήποτε πρότασις καὶ ἂν ὑποβληθῇ, νὰ συζητηθῇ· γνωρίζετε, Κύριοι, τὴν ἀρχήν μου ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ ἄλλοτε ὡς ἐνθυμεῖσθε ἀπήτησεν ἡ Συνέλευσις νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφόν της προτάσεις αἱ ὁποῖαι αὐθημερὸν ὑπεβλήθησαν καὶ εἶπον ὅτι δὲν τὸ κάμνω, καὶ δὲν τὸ ἔκαμον, συναισθανόμενος ὅτι τοιοῦτον σύστημα ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς ἀτοπήματα τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἰδοὺ Κύριοι, ἐὰν μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῆς τῆς προτάσεως ἤθελα τὴν ὑποβάλει εἰς τὴν ψῆφόν σας, τί ἤθελε γίνει κατὰ τὴν ἐπιμονὴν, μὲ τὴν ὁποίαν τὴν ἀποκρούετε πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων; Μόνη δὲ ἡ ἀνάγνωσις δὲν δικαιολογεῖ τὰ λαβόντα χώραν σκάνδαλα. Τὰ σκάνδαλα ταῦτα εἶναι λυπηρὰ καὶ πρέπει νὰ ζητήσητε συγγνώμην ἑκατέρωθεν ὅσοι παρεξετράπητε, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος· ἄλλως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ σώσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν δεινὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται· (θόρυβος) ἡ Ἑλλὰς δὲν κινδυνεύει, ἀλλ’ εἶσθε εὐχαριστημένοι; συντελοῦσιν εἰς τὴν ὑπόληψίν σας τοιαῦται σκηναί; Λοιπὸν Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως πρέπει νὰ μένῃ ἀπαραβίαστον.

§60ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως ἔχει ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων, καὶ ὁ Κ. Λομβάρδος καὶ ὅστις δήποτε ἄλλος· κάμνω δὲ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· ὕστερον ἀπὸ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν, δὲν συμφωνῶ νὰ γίνῃ τοιαύτη πρότασις (θόρυβος), ὁ Κύριος Λομβάρδος ἠμπορεῖ νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις ὅσας θέλει, ἀλλὰ σήμερον δὲν δύναται νὰ ἀναγνωσθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις (θόρυβος).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀφήσητε τὸν πρόεδρον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του.

§62ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ προτάσεις ἐξηντλήθησαν σήμερον καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, καὶ ὁ Κ. Πετσάλης ἀνέβη τὸ βῆμα· πρέπει λοιπὸν τώρα νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§63ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ θέσωμεν εἰς συζήτησιν τὸ ἱερώτερον δικαίωμα τοῦ πληρεξουσίου.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε ὅτι τὸ ὑπερασπίζομαι ἐγώ.

§65ΖΕΡΒΑΣ. Εἴπατε ὅτι ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ πρότασιν· ἐὰν αὔριον παρουσιασθῇ ὁ Κ. Λομβάρδος καὶ εἴπῃ, προτείνω νὰ καταστρέψωμεν τὸ Σύνταγμα (θόρυβος ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεβασθῆτε τὸν ἑαυτόν σας (πρὸς τὸ ἀκροατήριον).

§67ΔΑΓΡΕΣ. Εἶνε μία ἡμέρα ἡ σημερινὴ, καθ’ ἣν πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ, ἂν θὰ ὑπερισχύσῃ ὁ κοινοβουλευτικὸς τρόπος καὶ ἡ συζήτησις, ἢ θὰ ἐπιβάλλουν τὴν θέλησίν των διὰ βαναύσων φωνασκιῶν, Κ. Πρόεδρε (θόρυβος), ἢ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἡ Συνέλευσις (θόρυβος).

§68ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Πρέπει νὰ ῥίψωμεν πέπλον εἰς ὅ,τι σήμερον ἔγινε καὶ ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ ὑπουργός. Χθὲς ἦτο τὸ ζήτημα, ἂν θὰ προτιμηθῇ τὸ δεῖνα ἢ τὸ δεῖνα· σήμερον ἐτελείωσε τὸ ζήτημα καὶ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη τρὶς τῆς ἑβδομάδος Σύνταγμα καὶ τρὶς ἀφομοίωσιν· σήμερον λοιπὸν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἀφομοίωσιν.

§69ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Αἱ προτάσεις νὰ μὴ ἀναγνωσθοῦν; (διάλογος θορυβώδης μεταξὺ Τριτάκη καὶ Πανᾶ).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς μονομαχίας.

§71ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ προτάσεις πρέπει ν’ ἀναγνωσθοῦν καὶ ν’ ἀκολουθήσουν τὸν δρόμον, τὸν ὁποῖον λέγει ὁ Κανονισμός.

§72ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡμεῖς ἐσυζητήσαμεν καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι καὶ ἡ Συνέλευσις ἠρωτήθη καὶ τὸ παρεδέχθη δι’ ἀναστάσεως, ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἀφομοιώσεως. Πότε ἀναγινώσκονται αἱ προτάσεις; Αἱ προτάσεις ἀναγινώσκονται πρὶν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ὅσαι μείνουν φυλάσσονται διὰ τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν (θόρυβος), λοιπὸν λέγω ὅτι ἀπέχω νὰ ἐξετάσω ὁποῖα εἶνε αὐτὴ ἡ πρότασις. Ἂν τὴν ἔφερεν ὁ Κ. Δαγρὲς ἢ ὁ Κ. Λομβάρδος, ἔπρεπε νὰ τὴν ἔφερνεν ἐγκαίρως.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι ἀπὸ χθὲς δομένη.

§74ΔΑΓΡΕΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ σεβασθῇ, εἶνε αὕτη· δὲν ἐδόθη οὔτε ἡ μία πρότασις οὔτε ἡ ἄλλη πάρωρα, διότι δὲν ἤρχισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ λάθος εἶναι ἰδικόν μου.

§76ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε. Χθὲς κατηναλώθη ὁλόκληρος ἡμέρα εἰς μίαν συζήτησιν· ἐπειδὴ ἀπεσκίρτησαν πολλοὶ καὶ δὲν ἦτο πλήρης ἡ Συνέλευσις, ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία, ἥτις ἐγένετο. Ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς καὶ ἄλλοι ἠμφισβήτησαν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία, κατόπιν ὑψώθη μία φωνὴ καὶ εἶπεν ὅτι συμβιβαζόμεθα τρεῖς ἡμέρας Σύνταγμα καὶ τρεῖς ἀφομοίωσιν. Ἀπὸ τότε ἄρχεται ἡ τακτικὴ συζήτησις καὶ τότε ἔπρεπε τὸ Προεδρεῖον νὰ ἀναγνώσῃ τὰς προτάσεις καὶ οὕτως ἐγένετο.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραίτιος τῆς δυσχερείας, ἥτις ἐπῆλθεν, χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἶμαι ἐγὼ, καὶ ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν· δὲν ἤμην εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως, ἦλθον βραδέως καὶ κατέλαβον τὴν θέσιν μου ἐν τῷ μέσῳ θορύβου· κατὰ συνέπειαν τούτου δὲν ἐνθυμήθην, ὅτι ὑπάρχουν προτάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον παραδοθῆ εἰς τὸ Προεδρεῖον· δὲν εἶχον λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα, διότι δὲν ἔλαβον τὸν καιρόν. Οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι πρὶν ἢ ὁ Κ. Λομβάρδος ζητήσῃ τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεώς του εἶπον, ὅτι κατὰ συνέπειαν τῆς ψηφοφορίας τῆς σημερινῆς, ἥτις ἔλυσε τὸ ζήτημα τὸ χθεσινὸν, εἶπον, ὅτι μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἐκάλεσα τὸν Κ. Πετσάλην νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ὅστις ἀνέβη τὸ βῆμα, ὥστε βλέπετε, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀνίστανται καὶ λέγουν, ὅτι εἶχε παρέλθει ἡ ὥρα τῆς ὑποβολῆς τῶν προτάσεων, δὲν ἔχουσιν ἄδικον, καὶ ἐνθυμεῖται ὁ Κ. Λομβάρδος, ὅτι ἐγὼ ἐδίστασα νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασίν του. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγνώσεως τῆς προτάσεως καὶ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὔριον.

§78ΔΑΓΡΕΣ. Μάθετέ το, Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ τὸ ἔθνος, ὅτι ὑποθάλποντες αὐτὴν τὴν αὐθάδειαν (θόρυβος), ποτὲ λοιπὸν, Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ὑποβληθῇ κἀμμία πρότασις, ἐὰν δὲν ἀναγνωσθῇ σήμερον πρότασις, ἥτις ὑπεβλήθη ἀπὸ χθές.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ἐπαναλαμβάνω, μίαν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις εἶπεν, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω μίαν πρότασιν καὶ ἐγὼ εἶπον θὰ τὴν ὑποβάλλω καὶ ἂς ἀποθάνω ἐπὶ τῆς ἕδρας μου, ὥστε δὲν δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι ὑποχωρῶ, ὅταν ἔχω τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἐμοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ λέγουν, ὅτι παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ, ἂς ἀναγνωσθῇ αὔριον.

§80ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχω καὶ ἰδικήν μου πρότασιν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ὑποβάλλω τὴν μίαν χωρὶς τὴν ἄλλην.

§82ΔΑΓΡΕΣ. Χρεωστεῖς καὶ τὰς δύω.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον.

§84Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπειδὴ, Κύριε Πρόεδρε, ὡμολογήσατε εἰλικρινέστατα, ὅτι ὑποπέσατε εἰς ἓν λάθος, σᾶς ὑπενθυμίζω εὐσεβάστως, ὅτι ὑποπέσατε καὶ εἰς δεύτερον λάθος (θόρυβος).

§85ΔΑΓΡΕΣ, ΒΛΑΝΤΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Πρέπει, Κύριε Πρόεδρε, νὰ θέσητε αὐτὸ τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν πληρεξούσιον νὰ ὑποβάλλῃ πρότασιν, ἄλλως δὲν προχωροῦμεν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ὑποβάλλω τοιαύτην πρότασιν.

§87ΤΙΝΕΣ. Πρέπει ν’ ἀναγνωσθοῦν αἱ προτάσεις.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοιοῦτον ζήτημα, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἐπιτρέπῃ τὴν ἀνάγνωσιν ἢ ὄχι, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ὑποβάλλω, διότι αὐτὸ δὲν ἀνήκει πλέον εἰς τὴν Συνέλευσιν μέχρις ὅτου τροποποιήσῃ τὸν κανονισμὸν, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς ἐμέ.

§89ΔΑΓΡΕΣ. Χρεωστεῖς νὰ τὸ ὑποβάλῃς.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκολούθησεν ἓν λάθος· σᾶς παρεκάλεσα νὰ τὸ οἰκονομήσητε χάριν ἐμοῦ.

§91ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ τὸ θέτητε ζήτημα.

§92ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Αὐτὸ εἶναι παράλογον, Κύριε Δαγρὲ, τὸ ὁποῖον λέγετε. (θόρυβος).

§93ΔΑΓΡΕΣ. Παράλογον δὲν εἶναι. (θόρυβος).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπω, ὅτι καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἔρχεσθε μὲ πείσματα· τί νὰ κάμω ἐγώ;

§95ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοῦτο μόνον παρακαλῶ νὰ διαβεβαιώσητε, Κύριε Πρόεδρε, ἂν αὐτὴν τὴν πρότασιν δὲν σᾶς τὴν ἔδωκα χθὲς, διαρκούσης τῆς συζητήσεως, ἔγγραφον καὶ σᾶς παρεκάλεσα νὰ τὴν ἀναγνώσητε σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν ὡς κατεπείγουσαν καὶ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ εἶπα.

§97ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως εἶναι ἱερὸν καὶ μόνος ὁ Πρόεδρος τῆς Ἰονίου Γερουσίας ἀντεποιεῖτο τὸ δικαίωμα, ὅτι αὐτὸς μόνος ἠδύνατο νὰ φέρῃ προτάσεις (ποδοκρουτήματα, καί τινες σφυριγμοὶ ἐκ μιᾶς πλευρᾶς τοῦ ἀκροατηρίου, θόρυβος μέγας).

§98ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Νὰ κενωθῇ αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ ἀκροατηρίου.

§99ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Αὕτη ἡ κακοήθεια πρέπει νὰ ἐκλείψῃ· δὲν τοὺς ἐφοβήθημεν, ὅταν εἶχον τὸν Κυριάκον, ὅταν εἶχον δυνάμεις.

§100ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἐκκενωθῇ.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς δευτέραν παρεκτροπήν.

§102ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν προβαίνομεν, ἐὰν δὲν κενωθῇ.

§103ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Καταβᾶτε, κ. Πετσάλη, ἀπὸ τὸ βῆμα· δὲν προχωροῦμεν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ καταβιβάσητε τὸν πληρεξούσιον ἀπὸ τὸ βῆμα.

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπικαλοῦμαι τὸν κανονισμόν· πρὸ μιᾶς στιγμῆς δι’ ἕνα ἁπλούστατον τύπον ἐπεμείνατε, ἀλλὰ τώρα, βλέπετε, παραβιάζονται αἱ ἱερώτεραι διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, ἐκεῖναι, αἵτινες συνδέονται μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας· σᾶς ἐξορκίζω λοιπὸν νὰ ἐφαρμόσητε ἀκριβῶς τὸν κανονισμόν· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴμεθα ἐδῶ ὑπὸ πίεσιν τὴν πλέον ποταπήν.

§106Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Ὁ ἀτακτήσας ἀπεβλήθη.

§107ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ χθὲς ἀπεβλήθη, καὶ πάλιν εἴχομεν τὰ ἴδια (θόρυβος).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι· ὅταν ὁ νόμος τῆς Συνελεύσεως λέγῃ ν’ ἀποβληθοῦν, τοὺς ἀποβάλλω εἰς τὴν στιγμήν.

§109ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πότε ἀποδοκιμάζουν; ὅταν ὑψώσῃ τὴν φωνὴν ὑπὲρ τῆς ἱερωτέρας ἀρχῆς.

§110Δ. ΓΡΙΒΑΣ. Κύριοι, ὁ ἀτακτήσας συνελήφθη, ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ περιβόλου τοῦ ἀκροατηρίου καὶ εἶναι πλέον ὑπόθεσις τῆς Ἀστυνομίας.

§111ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Δὲν ἦτο ἕνας μοναχά, ἦσαν πολλοί.

§112ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε φρούραρχε, ἐπικαλοῦμαι τὴν στρατιωτικήν σας φιλαλήθειαν· ἀπὸ 2 ἡμερῶν τὸ ἀκροατήριον συστηματικῶς ποδοκροτεῖ ἐνταῦθα· ἀναφέρομαι εἰς τὴν μαρτυρίαν τοῦ φρουράρχου, τὴν ὁποίαν σέβομαι.

§113ΓΡΙΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἰδίου Προέδρου, εἰς τὸν ὁποῖον δὶς ἀνέφερον νὰ κενωθῶσιν ὅλα τὰ ἀκροατήρια (εὖγε!), ἀλλὰ δὲν εἶμαι ἀστυνομικὸς κλητὴρ, εἶμαι ἀξιωματικός.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ κανονισμὸς τῆς Συνελεύσεως «οἱ ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις παρεστῶτες κατὰ τὰς συνεδριάσεις ὀφείλουσι νὰ τηρῶσιν ἄκραν σιγὴν ἀπέχοντες πάσης ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας εἴτε διὰ λόγου, εἴτε διὰ χειρονομιῶν, εἴτε διὰ παντὸς ἄλλου τρόπου. Οἱ τὴν ἀπαγόρευσιν ταύτην παραβαίνοντες ἀποβάλλονται τοῦ ἀκροατηρίου.» Πρῶτος βαθμὸς τιμωρίας εἶναι ἡ ἀποβολὴ τοῦ ἀτακτοῦντος, τὸν ὁποῖον καὶ ἐφήρμοσα· διέταξα νὰ ἐκβληθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠτάκτησαν, καὶ ἰδίως ἐκεῖνος, ὅστις ἔκαμε πρᾶγμα ἄξιον πάσης κατακρίσεως, ἐκεῖνος, ὅστις ἐσφύριξε καὶ ἐφώναξε προκειμένου λόγου περὶ πληρεξουσίου, ὅτι εἶναι προδότης. Ἐὰν οἱ ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις παρεστῶτες ἐξακολουθῶσι παραβαίνοντες τὴν ἀπαγόρευσιν ταύτην ἢ ταράσσοντες ἅμα τὴν τάξιν ἡ Συνέλευσις προσκαλουμένη......» Βλέπετε, ὅτι μόνος δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω, ὅ,τι ἐζητήθη, χθὲς τὸ ἔκαμα ἀφ’ οὗ ἀπεβλήθη εἷς «Προσκαλουμένη ὑπὸ τοῦ Προέδρου ἀποφασίζει, ἂν πρέπῃ νὰ κενωθῇ ὁλοσχερῶς τὸ μέρος τοῦ ἀκροατηρίου ἐν ᾧ ἦσαν οἱ θορυβοῦντες.» Λοιπὸν τὸ πρῶτον μέρος τῆς τιμωρίας ἐγένετο· ἀπεβλήθη ὁ ἀτακτήσας. Εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελον ἐπαναληφθῆ οἱ θόρυβοι, θὰ προκαλέσω τὴν ἐκκένωσιν. Τί ἄλλο θέλετε;

§115ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά· ἂς ἀρχίσωμεν τὸ ἔργον μας.

§116ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε τὴν πρότασίν μου.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ εἴτε σήμερον ἀναγνωσθῇ εἴτε αὔριον ....

§118ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Μὰ διὰ ποῖον λόγον νὰ ἀναβληθῇ;

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφ’ οὗ βλέπετε, ὅτι ὑποφέρω τόσην ἀγωνίαν, μίαν χάριν σᾶς ζητῶ, καὶ αὐτὴν δὲν μοὶ κάμνετε;

§120ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι· δὲν θέλομεν νὰ ὑποχωρήσωμεν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε, ὅτι δὲν εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑποχωροῦν· ἀλλὰ θέλω νὰ ἐπέλθῃ ἕνας συμβιβασμός.

§122ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Τὸν λόγον, μὲ συγχωρεῖτε. Ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ λύσις τῶν προτάσεων, ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι τὸ ἔθνος ἀφίνει καθ’ ἕνα ἐλεύθερον νὰ συζητῇ ἐλευθέρως· λοιπὸν, ὅταν παρουσιάζωνται προτάσεις, αἵτινες εἰς τοὺς μὲν ἀρέσκουν εἰς τοὺς δὲ ἀπαρέσκουν, δὲν εἶναι λόγος, ὅπως ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀπαρέσκονται, ἐπιτίθενται διὰ τῆς βίας κατὰ τῶν ἄλλων, καὶ ὃ δὲν εἶναι ἴδιον .... (Θόρυβος)· ἀλλ’ ἔστω ἂς ῥίψωμεν πέπλον εἰς αὐτά· ὅταν ὅμως μᾶς ἐμποδίζουν, δὲν εἴμεθα πληρεξούσιοι· (Θόρυβος).

§123ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ σεβασθῆτε τὴν πλειοψηφίαν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μοὶ εἴπητε νὰ σεβασθῶ τὸ δίκαιο, τὸ καταλαμβάνω· ἀλλ’ οὔτε τὴν πλειοψηφίαν δὲν ἠμπορῶ νὰ τὴν σεβασθῶ, ὅταν ζητῇ παράνομα πράγματα· δὲν ἀμφισβητεῖται πλέον, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ὑποβολῆς τῶν προτάσεων καὶ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῶν εἶναι ἀπόλυτον.....

§125ΣΕΡΒΟΣ. Λοιπὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄφετέ με νὰ εἴπω δύο λέξεις· τὸ δικαίωμα λοιπὸν τῆς προτάσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐτέθη πρὸς στιγμὴν εἰς ἀμφισβήτησιν· διότι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι τὸ μεγαλείτερον ἔγκλημα· ἀλλ’ ἠγέρθη ἡ ἑξῆς ἔνστασις· οἱ Κύριοι λέγουν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ὑπεβλήθη ἐν ἀρχῇ τῆς συζητήσεως, δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ ἤδη· οἱ ἄλλοι δὲ τοὐναντίον λέγουν, ὅτι, καὶ ἐὰν τυχὸν ἤρξατο ἡ συζήτησις, δύνανται νὰ ὑποβληθῇ.

§127ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἤρξατο ἡ συζήτησις· αὐτὸ λέγομεν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία ψηφοφορία λοιπὸν θὰ τὸ λύσῃ.

§129ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§130ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Αὔριον νὰ ὑποβληθοῦν, ὄχι σήμερον.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι τῆς ἐντολῆς μας νὰ συζητῶμεν μὲ πείσματα, λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι δύνανται αἱ προτάσεις νὰ ὑποβληθῶσι καὶ σήμερον ἐκεῖνοι νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δαγρέ. Πρότασις Νόμου. Ἄρθρ. 1. Εἰς ἕκαστον οἰκογενειάρχην πολίτην Ἕλληνα ἀποκατεστημένον εἴς τινα δῆμον τοῦ Κράτους καὶ συμπληρώσαντα τὸ 25 ἔτος τῆς ἡλικίας του χορηγεῖται προικοκτησίας γραμμάτιον ἐκ 40 στρεμμάτων, πραγματοποιηθησόμενον εἰς γαίας παρ’ αὐτοῦ κατεχομένας εἴτε πεφυτευμένας εἴτε μή. Ἄρθρ. 2. Ὁ κάτοχος πλειοτέρων τῶν 40 στρεμμάτων γαιῶν λαμβάνει κατὰ προτίμησιν ἐξ αὐτῶν καὶ 40 στρέμματα κατ’ ἰδίαν ἀρέσκειαν. Ἄρθρ. 3. Ὁ μὴ κατέχων γῆν, ἢ κατέχων ὀλιγώτερον τῶν 40 στρεμμάτων, δύναται νὰ λάβῃ τὸ ὅλον ἢ τὸ ἐλλεῖπον πρὸς συμπλήρωσιν εἰς γαίας χέρσους καὶ μὴ παρ’ ἄλλων κατεχομένας· λαμβάνει δὲ καὶ γαίας παρ’ ἄλλων κατεχομένας, ἐὰν οἱ κάτοχοι δηλώσωσι τὴν περὶ τούτου θέλησίν των ἐγγράφως πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον. Ἄρθρ. 4. Ἡ πραγματοποίησις τῶν γραμματίων γίγνεται διὰ δηλώσεως τοῦ δικαιούχου πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ἐν ᾗ θέλουν σημειοῦσθαι ἀκριβῶς τὰ ὅρια καὶ ἡ θέσις, εἰς ἣν κεῖνται αἱ γαῖαι· ὁ δὲ Οἰκονομικὸς Ἔφορος λαμβάνων τὴν δήλωσιν ἐνεργεῖ τὴν καταμέτρησιν διὰ τοῦ μηχανικοῦ, καὶ μετὰ τοῦτο ἐκδίδει τὸ παραχωρητήριον. Ἄρθρ. 5. Εἰς πάντα Ἕλληνα λαλοῦντα τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ ἀνήκοντα εἰς μίαν ἐκ τῶν λαβουσῶν μέρος εἰς τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἱερὸν ἀγῶνα νήσων ἢ ἐπαρχιῶν παραχωρεῖται ά.) προικίσεως γραμμάτιον ἐκ 40 στρεμμάτων πραγματοποιηθησόμενον εἰς γαίας χέρσους καὶ μὴ παρ’ ἄλλων κατεχομένας, ἐὰν ἀποκατασταθῇ εἴς τινα δῆμον τοῦ κράτους· βʹ.) ἀνάλογος ἔκτασις γῆς δι’ οἰκίαν αὐλὴν καὶ κῆπον. Ἄρθρ. 6. Ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον τοῦ παρόντος ψηφίσματος λαβόντας γραμμάτιον προικίσεως νὰ ἐκποιῶσιν αὐτὸ πρὸ τῆς πραγματοποιήσεώς του, ὡς ἐπίσης καὶ μετ’ αὐτὴν, ἐκτὸς ἂν παρέλθωσι πέντε τοὐλάχιστον ἔτη ἀπὸ τῆς πραγματοποιήσεως, εἰς ἃ θέλει καλλιεργήσει καὶ ἐκχερσώσει τοὐλάχιστον τὰς γαίας. Ἄρθρ. 7. Ἡ ταὐτότης τῶν εἰς τὸ 5 ἄρθρον τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἀναφερομένων δικαιούχων θέλει ἀποδεικνύεσθαι καθ’ ὃν τρόπον κανονίσει ἡ Κυβέρνησις διὰ διατάγματος.

Κ. ΔΑΓΡΕΣ.

§132ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν· ὁ Κ. Δαγρὲς ὑπέβαλε πρότασιν ἄλλοτε περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς ὁμοίαν· λοιπὸν καὶ αὐτὴ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει διὰ τὴν ἀνάπτυξιν ὁ Κ. Δαγρές;

§134ΔΑΓΡΕΣ. Τὴν Πέμπτην ἢ τὸ Σάββατον.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, τὸ Σάββατον. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Λομβάρδου. «Ν’ ἀποφανθῇ κατεπειγόντως ἡ Συνέλευσις ὅτι πρὸς σχηματισμὸν ἀπαρτίας ἀρκεῖ ὁ ἀριθμὸς 150 πληρεξουσίων, ἑπομένως τροποποιεῖται τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ.»

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Λομβάρδος πότε θὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασίν του;

§137ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁπότε ἀγαπᾶτε. Μὰ δὲν ἀνεγνώσθη· μερικοὶ δὲν τὴν ἤκουσαν.

§138ΠΟΛΛΟΙ. Ἀνεγνώσθη.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε, Κύριε Πετσάλη.

§140ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ὕστερον ἀπὸ τοιούτους θορύβους καὶ τοιαύτας σκηνὰς εἶναι ἀδύνατον, ἐγὼ, λαμβάνων τὸν λόγον, νὰ μὴ εὑρίσκωμαι τρόπον τινα ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐπιῤῥοῆς αὐτῶν, καὶ νὰ μὴ εὑρίσκηται καὶ αὐτὴ ἡ διάνοιά μου τεταραγμένη Εἰς τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν καὶ εἰς τὴν προτεραίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀφομοιώσεως ὑπῆρχον δύο ζητήματα τυπικὰ, ὅλως τυπικά· μόλον τοῦτο ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀγορεύσαντες, ἐκτὸς ἐμοῦ, ἠρύσθησαν τὰ ἐπιχειρήματά των ἐκ τῆς ἰδίας οὐσίας· ἕκαστος αὐτῶν κατὰ τὴν διάνοιαν αὑτοῦ καὶ βούλησιν· ἐγὼ μόνος ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ περιορισθῶ στενῶς, στενώτατα, ἐντὸς τοῦ κύκλου τοῦ τυπικοῦ ζητήματος. Σήμερον λαμβάνων ἐκ δευτέρου τὸν λόγον μετὰ τοιαῦτα προηγούμενα, πιστεύω, ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει εἶσθαι ἀρκούντως ἐπιεικὴς καὶ πρὸς ἐμὲ, ἐὰν θίγων τὸ ζήτημα τὸ τυπικὸν μεταχειρισθῶ καὶ ἐγὼ ὅσον οἷόν τε μετὰ φειδοῦς ἐπιχειρήματά τινα τῆς οὐσίας, συντελεστικὰ εἰς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας μου. Φέρω εἰς μνήμην τῆς Συνελεύσεως ποῖον εἶναι τὸ προκείμενον ζήτημα, διότι μετὰ τοιαύτας συζητήσεις καὶ ποικιλίαν προτάσεων, καὶ διὰ τὸ διάστημα τοῦ χρόνου, τὸ ὁποῖον παρῆλθε, καὶ πάντα, ὅσα συνέβησαν, νομίζω, ὅτι τοῦτο ὠφελεῖ πολὺ νὰ θέσω πάλιν τὸ ζήτημα ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως. Τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς, ζήτημα τάξεως, ζήτημα, ἐὰν θέλητε, κανονισμοῦ· πῶς πρέπει νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τῆς ἀφομοιώσεως, νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν πρότασιν τῶν Κ. Κωσταντᾶ, Θεοχάρη καὶ λοιπῶν, ἢ μετὰ τῆς προτάσεως ταύτης νὰ ἔλθωμεν εἰς συζήτησιν καὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπαρουσίασεν ἡ ἐπιτροπή; Αὐτὸ ἦτο τὸ ζήτημα, καὶ ἐγὼ τότε ἰσχυρίσθην, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν ἄνευ μεγάλης καὶ φανερᾶς συγχύσεως νὰ περιστραφῇ ἡ συζήτησις ὁμοῦ εἰς ὅλα ταῦτα. Ὁ Κ. Λομβάρδος, λαβὼν τὸν λόγον εἰς ἐκείνην τὴν συνεδρίασιν, ἀπέδωκε δικαιοσύνην εἰς τὴν εὐκρίνειαν, εἰς ἣν ἔθηκα τὸ ζήτημα· διότι, ὡς εἶπον, παρουσιάζονται ἐνταῦθα δύο συστήματα, τὸ ἓν ἀντίθετον τοῦ ἄλλου, τὸ ἓν ἀποκλεῖον τὸ ἕτερον, τὸ μὲν ἓν, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ, καὶ τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁλόκληρος ἡ ἱστορία τοῦ λοιποῦ κόσμου Γαλλίας, Ἀγγλίας, Αὐστρίας, ἧς μόνη ἐξαίρεσις πρόκειται νὰ παρουσιασθῇ ἡ Ἑλλὰς, εἶναι, ὅτι ὁσάκις πρόκειται νὰ καθιερωθῇ ἑνότης τις ἐθνικὴ, προσέξατε εἰς τὰς λέξεις ταύτας ἑνότης ἐθνικὴ, ἡ ἑνότης αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ ἐντελοῦς ἀφομοιώσεως καὶ συγχωνεύσεως τῆς νομοθεσίας. Τὸ δεύτερον σύστημα δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα, ἀποβλέπει εἰς ἄλλον σπουδαιότατον σύνδεσμον, εἴτε ὁμοσπονδιακὸν εἴτε ἑνώσεως καὶ ὑποταγῆς ὑπὸ τὸ αὐτὸ σκῆπτρον, ἀλλ’ οὐδέποτε εἰς ἐθνικὴν ἑνότητα. Ἰσχυρίσθην λοιπὸν χάριν τῆς τάξεως τῆς συζητήσεως, χάριν τῆς εὐκολίας τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὤφειλε νὰ περιορισθῇ ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος, καὶ ὁπόταν αὕτη δὲν ἤθελε παραδεχθῆ τοιαύτην αὐτοῦ λύσιν, ἀναγκαίως τότε μετέβαινεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς δευτέρας προτάσεως. Τινὲς τῶν λαβόντων τὸν λόγον μετ’ ἐμὲ, ἵνα μὲ πολεμήσωσι, καὶ σχεδὸν πάντες ὅσοι μὲ ἐπολέμησαν, ἢ μετεχειρίσθησαν σοφίσματα ἐπιτήδεια, ἢ εὑρέθησαν εἰς φανερὰν πλάνην. Ὁ Κ. Σέρβος πληρεξούσιος Λευκάδος ὑπέθεσεν, ὅτι ἐγὼ ἀποκλείω πᾶσαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος, αὐτὸ ἦτο φανερὰ πλάνη, τόσον διὰ τὸν Κ. Σέρβον, καθὼς καὶ δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους, ὅσοι μετεχειρίσθησαν τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα. Τροπολογίας δέχομαι, ἀλλὰ τροπολογίας ὄχι ἀποκλειστικῶς διὰ μόνην τὴν Ἑπτάνησον, διότι καμμίαν διαφορὰν δὲν παραδέχομαι εἰς τὴν νομοθεσίαν τοῦ αὐτοῦ Κράτους, καθὼς δὲν παραδέχομαι τοιαύτην διαφορὰν δι’ ἄλλον τόπον Ἑλληνικόν. Ἐὰν οὗτος κατοικῆται ὑπὸ Ἑλλήνων, ὑπὸ Ἑλλήνων ὅπως τοὺς χαρακτηρίζει τὸ Σύνταγμα, τοὐτέστι συνδεδεμένους ὁμοῦ πολιτικῶς καὶ ὑποκειμένους εἰς τὰ αὐτὰ βάρη καὶ δικαιώματα ἐνώπιον τῶν νόμων. Ἀλλ’ ἐνδέχεται μετὰ τὴν παραδοχὴν τῆς πρώτης προτάσεως νὰ ὑπάρχουν διατάξεις ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, αἵτινες κατὰ τὴν κρίσιν τινῶν ἢ ὅλων τῶν Ἰονίων πληρεξουσίων νὰ μὴν ᾖναι καλαὶ, νὰ μὴν ᾖναι ὠφέλιμοι, νὰ μὴν στηρίζωνται ἐπὶ βάσεως εἴτε ἐλευθέρας, εἴτε ὀρθῆς. Λέγω ὅτι, ὅστις ἤθελε προτείνει τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτῶν, αὐτὸς ἤθελε εὐεργετήσει οὐχὶ μόνον τὴν πρώην Ἰόνιον πολιτείαν, ἡ ὁποία διὰ τῆς συγχωνεύσεως θέλει γίνει Ἑλληνικὴ πολιτεία, ἀλλὰ θέλει ὠφελήσει καὶ εὐεργετήσει ἐπίσης τὴν πρώην Ἑλλάδα. Ἀναγνωρίζων καὶ ἐγὼ αὐτὸς, ὅτι ἐν μέσῳ τῶν ἀτελῶν καὶ ὀπισθοδρομικῶν νομοθετημάτων τῆς πρώην Ἰονίου πολιτείας, ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχουν διατάξεις τινες καλαὶ, ὀρθαὶ, ὠφέλιμοι, παρέχουσαι ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς ἠθέλαμεν ἐπιθυμήσει νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, δὲν ἀπέκλεισα τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως αὐτῶν ἀπό τινα, ὅστις ἤθελε βουληθῆ νὰ προβάλῃ τὴν παραδοχήν των ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας. Οὕτω λοιπὸν ἐννοῶ τὴν ἀφομοίωσιν καὶ οὕτω ἐννοῶ τὰς μεταῤῥυθμίσεις αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γίνωσιν. Ἐξανίσταται ὁ Κ. Λομβάρδος καὶ ἕτεροί τινες κατὰ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ Κ. Ζέρβας χθὲς, ὅτι οἱ Ἰόνιοι, ἐνόσῳ δὲν γίνει ἐντελὴς συγχώνευσις, δὲν εἶναι Ἕλληνες· ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν ὑπάρχῃ ὀρθὴ ἰδέα, καὶ ἰδέα, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται λογικῶς νὰ ἀμφισβητήσῃ, ἐκτὸς μόνον διὰ τοῦ αἰσθήματος, εἶναι αὕτη Δὲν εἶναι, Κύριοι, τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα μεταξὺ Ἑπτανήσου καὶ Ἑλλάδος, δὲν εἶναι μόνον τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας. Θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ σᾶς φέρω περὶ τούτου δύω παραδείγματα πολὺ πειστικά. Τὸ πρῶτον εἶναι ἡ Αὐστρία. Γνωρίζετε ὅτι ἡ Αὐστρία ἔχει νῦν Σύνταγμα, ἐφαρμοζόμενον καὶ ἐπὶ τῆς Βοεμίας καὶ ἐπὶ τῆς Λομβαρδίας καὶ ἐπὶ τῶν Αὐστριακῶν χωρῶν. Ὑπάρχει ἐκεῖ βουλευτικὸν σῶμα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου κάθηνται συνεδριάζοντες ἀντιπρόσωποι ἐκ τῶν τριῶν μερῶν· οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Λομβαρδία, ἡ Βοεμία εἶναι Αὐστρία καὶ οὔτε οἱ κάτοικοι αὐτῶν δέχονται, διότι ἕκαστον τῶν ἐπιπροσθέτων αὐτῶν κρατῶν εἰς τὸ αὐστριακὸν σκῆπτρον δὲν ἐσυγχωνεύθη ἐντελῶς διὰ κοινῆς νομοθεσίας, δὲν ἔχει κοινὸν τὸν ἀστυκὸν βίον. Ὡσαύτως κατὰ τὰ 1207 ἡνώθη ἡ Ἰρλανδία μετὰ τῆς Ἀγγλίας, ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ ἐτελέσθη ἡ ἕνωσις οἱ Ἰρλανδοὶ δὲν ἔπαυσαν νὰ ἦναι Ἰρλανδοὶ, διότι δὲν ἔγινεν ἐντελὴς ἀφομοίωσις τῆς νομοθεσίας, δὲν τὸ ἤθελον οἱ ἴδιοι, δὲν ἠθέλησαν δὲ νὰ τοὺς ἀναγκάσουν καὶ οἱ Ἄγγλοι. Καὶ σήμερον ἐὰν οἱ Ἰόνιοι δὲν θέλουν τὴν ἀφομοίωσιν, ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ τοὺς ὑποχρεώσωμεν, πρέπει ὅμως νὰ ἐξηγηθῶσι φανερὰ, ἡνώθησαν εἰς μίαν καὶ ἀδιαίρετον πολιτείαν ἢ ὄχι; Εἰς τὸ Ἀγγλικὸν πολίτευμα ἔλαβον οἱ Ἰρλανδοὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιπροσωπείας, ἀλλὰ τὸ Ἀγγλικὸν βασίλειον ὠνομάσθη βασίλειον τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἰρλανδίας, πρέπει καὶ ἡμεῖς τότε νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν βασίλειον τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἑπτανήσου. Ὅποιον σήμερον ἐρωτήσητε Ἰρλανδὸν, τί εἶναι; δὲν θὰ σᾶς εἴπει ὅτι εἶναι Ἄγγλος, ἀλλὰ Ἰρλανδός. Δὲν εἶναι τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον συγχωνεύει τοὺς τόπους, δὲν εἶναι τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον κάμνει τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα, εἶναι ἡ αὐτὴ νομοθεσία, ἥτις τὴν ἀποτελεῖ. Προσθέτω ἀκόμη, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε ἡ αὐτὴ καταγωγή, ἡ αὐτὴ γλῶσσα, ἡ αὐτὴ θρησκεία. Σᾶς φέρω παράδειγμα τοὺς ὑπὸ τὴν δουλείαν ὁμογενεῖς. Καὶ τὴν αὐτὴν καταγωγὴν μὲ ἡμᾶς ἔχοντες καὶ τὴν αὐτὴν θρησκείαν καὶ τὴν αὐτὴν γλῶσσαν δὲν εἶναι ἐντελῶς Ἕλληνες, Ἕλληνες ἠμποροῦν νὰ ᾖναι κατὰ τὰ αἰσθήματα, οὐχὶ δὲ καὶ κατὰ τὴν πολιτείαν· τούτου ἕνεκα ἠδυνήθη νὰ πλασθῇ διπλωματικῶς διαφορὰ ὥστε ἐκεῖνοι νὰ ἀποκαλεσθῶσι Γραικοί.

§141ΜΑΡΙΝΟΣ. Μὴ μᾶς ῥίψητε στάκτην εἰς τὰ μάτια.

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁμιλεῖτε ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς συζητήσεως;

§143ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, εἰς τοὺς ἀντιλέγοντας θέλω προηγουμένως ἀναγνώσει τὸ ἄρθρον τοῦ συντάγματος περὶ Ἑλλήνων· ἂν παραδέχεται ψευδῆ ἀρχὴν, ἂν ᾖναι ἐσφαλμένον, παρακαλῶ τὴν συνέλευσιν νὰ τὸ μεταβάλῃ· τὸ ἄρθρον ὅμως αὐτὸ ὑπάρχει καθιερωμένον ὡς ἀμετάβλητον. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρ. 3 τοῦ Συντάγματος, ἑπομένως ἐξακολουθεῖ). Αἱ ἀρχαὶ αὗται εἶναι ὀρθαὶ, οὐδεὶς δύναται λογικῶς νὰ τὰς ἀμφισβητήσῃ. «Οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ συνεισφέρουν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη.» Λοιπὸν, Κύριοι, μόνον οὗτοι εἶναι ἕλληνες κατὰ τὸ σύνταγμα καὶ πρέπει νὰ εἶναι. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα. Τινὲς, Κύριοι, ἐπαρουσίασαν μορμολύκια διὰ νὰ πτοήσωσι τὰς συνειδήσεις, διὰ νὰ τὰς διασείσωσι, ὅτι ἡ ἄμεσος μετάβασις τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας εἰς τὴν Ἑπτάνησον θέλει γεννήσει τὸ χάος. Οἱ τοιοῦτοι, Κύριοι, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω, πάσχουν ὑπὸ ὑπερβολικῶν φόβων, φαίνεται δὲ, ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν ἐμελέτησε σπουδαίως τὸ ζήτημα ἐξ οὗ ἤθελε πεισθῆ, ὅτι οὐδὲν χάος πρόκειται νὰ γεννηθῇ· ὑπάρχει τις δυσκολία, ἀλλ’ ἡ δυσκολία αὕτη ὑπάρχει εἰς τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, ἡ μεγαλητέρα δυσκολία ὑπάρχει εἰς τὰ συμφέροντα τινῶν, οἵτινες ἐξαιρετικῶς ἐνδιαφέρονται νὰ διατηρήσωσι τὸ ὑπάρχον εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἐὰν δὲν εἶναι τοῦτο, τότε ἄντικρυς πάσχουν δεινὴν ἀπάτην. Δὲν θέλω δὲ νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς γαλλικῆς δημοκρατίας, ὁπότε τὸ Πεδεμόντιον, τὸ Βέλγιον, ἡ Ὁλλάνδα δι’ ἑνὸς ἄρθρου νόμου προσεκολλήθη ἕκαστον εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεώς της τῶν 1789, ὁπότε ὁλόκληρος ἡ γαλλικὴ νομοθεσία διὰ μιᾶς ἐφηρμόσθη εἰς τὰ τρία αὐτὰ βασίλεια, διότι θὰ μοῦ εἴπουν, ὅτι αὐτὰ τὰ μέρη κατεκτήθησαν τότε, τούτου ἕνεκα παραλείπω τὸ παράδειγμα αὐτὸ, ἂν καὶ τὰ ἔθνη αὐτὰ ἐδέχθησαν μετ’ ἐνθουσιασμοῦ τὴν νέαν νομοθεσίαν· φέρω παράδειγμα πολὺ πρόσφατον, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐλησμόνησεν. Ἐξ αὐτοῦ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι λαὸς διπλάσιος τὸν ἀριθμὸν καὶ ἀνώτερος κατὰ τὸν πολιτισμὸν ἀπὸ τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου, λαὸς ἔχων πολιτικὴν ἱστορίαν, ἀρχαιοτέραν, ἔχων σύστημα νομοθεσίας τελειότερον, καὶ ἐλευθερώτερον διοικηθεὶς κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ὑπὸ γραπτῶν καὶ ἀγράφων ἐθίμων ἤτοι νόμων, ῥωμαϊκῶν, νόμων τοῦ Πεδεμοντίου, καὶ μόλον τοῦτο ἦλθε στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐδίστασε νὰ θυσιάσῃ τελειοτέραν νομοθεσίαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀληθοῦς ἑνώσεως καὶ νὰ παραδεχθῇ ἄνευ οὐδεμίας παρατηρήσεως τὴν Γαλλικὴν νομοθεσίαν. Ὁ λαὸς οὗτος εἶναι ὁ τῆς Νικαίας καὶ Σαβοΐας· ἑνωθεὶς μετὰ τῆς Γαλλίας διὰ τῆς προσφάτως κατὰ τὸ 1860 μετὰ τὸν Ἰταλικὸν πόλεμον γενομένης συνθήκης μεταξὺ τοῦ αὐτοκράτορος τῶν Γάλλων καὶ τοῦ Βασιλέως τῆς Ἰταλίας. Ἀμέσως ἦλθεν ἓν γερουσιαστικὸν δόγμα (senatus consultum) μὲ ἓν ἄρθρον, μὲ μίαν διάταξιν, ἐφαρμόσαν εἰς τὴν Σαβοΐαν, εἰς τὴν Νικαίαν ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας. Εἴπατε ὅτι θὰ γίνῃ χάος εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως ἡ ἑλληνικὴ νομοθεσία· ἐσκέφθητε, ἐμελετήσατε τοῦτο πρὶν τὸ εἴπητε, ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν, ἂν κατὰ τὸ 1861 μετὰ ἓξ μῆνας ἐφαρμοσθεῖσα ἡ Γαλλικὴ νομοθεσία εἰς τὴν Νίκαιαν καὶ Σαβοΐαν ἔφερε τοιοῦτον χάος; Νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ γερουσιαστικὸν δόγμα. Ἐξεδόθη τῇ 12 14 Ἰουλίου 1860. Πρῶτον ἄρθρον «ἡ Σαβοΐα καὶ ὁ νομὸς τῆς Νικαίας θέλει ἀποτελέσει ἀναπόσπαστον μέρος τῆς Γαλλικῆς αὐτοκρατορίας.» Ἐνταῦθα ἡ Συνέλευσις ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ κάμω παρέκβασίν τινα ἵνα σημειώσω μίαν ἔλλειψίν της, ἔλλειψις ἥτις εἶναι τυπικὴ, ἀλλ’ ἥτις τοὐλάχιστον ἀποδεικνύεται ὡς ἀναγκαία. Ἐκ τῆς ἱστορίας ὅλων τῶν εὐρωπαϊκῶν ἐθνῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπαρουσιάσθησαν ὅμοιαι περιστάσεις, προκύπτει ὅτι ἀπαιτεῖται νόμος διὰ νὰ κηρύξῃ τὴν ἕνωσιν, αἱ συνθῆκαι δὲν ἐθεωρήθησαν ἱκαναί. Ἡ ἕνωσις ὑπάρχει μόνον διὰ κεχωρισμένων πράξεων τῆς Ἰονίου Βουλῆς καὶ τῆς Συνελεύσεως.

§144ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἡ συνθήκη.

§145ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ διὰ τὴν Σαβοΐαν καὶ Νίκαιαν ὑπῆρχε συνθήκη, προηγήθη καὶ καθολικὴ ψηφοφορία, ἀλλὰ δὲν ἐθεωρήθησαν ταῦτα ἀρκετὰ, ἐχρειάσθη νὰ κηρυχθῇ ἡ ἕνωσις καὶ διὰ νόμου, ἤτοι τοῦ γερουσιαστικοῦ δόγματος. Τοῦτο παρετηρήθη πάντοτε· ὁσάκις εἰς τὴν Εὐρώπην ἐγένετο ἕνωσις, ἐκηρύχθη αὕτη διὰ νόμου, εἶναι ἄρα τυπικὴ ἡ ἔλλειψις. Ἀκολουθῶ· «τὸ πολίτευμα καὶ οἱ Γαλλικοὶ νόμοι θέλουν καταστῇ ἐκτελεστοὶ ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου 1861. «ἀπὸ 3 Ἰουνίου μέχρις Ἰανουαρίου εἶναι μόνον ἓξ μῆνες. Ἄρθρ. 2. Ἡ χώρα (αἱ ἐπαρχίαι αὗται), ὡς ἐν Γαλλίᾳ, θέλει διαιρεθῇ εἰς δικαιοδοσίας δικαστικὰς καὶ διοικητικὰς διὰ νόμου·» ἀντικείμενα ἀμφότερα τὰ ὁποῖα μόνα ἐθεωρήθησαν ἀναγκαῖα νὰ καθιερωθῶσι δι’ εἰδικοῦ νόμου. «Τὰ διάφορα μέτρα, τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν τακτοποίησιν τῶν φόρων, τῶν τελωνείων καὶ ὅλων τῶν διατάξεων διὰ τὴν εἰσαγωγὴν ὁλοκλήρου τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας εἰς αὐτὸν τὸν τόπον θέλουν κανονισθῇ διὰ διαταγμάτων αὐτοκρατορικῶν, ἐχόντων ἰσχὺν νόμου.»

§146ΠΟΛΛΟΙ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§147Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βλέπετε ὅτι μόνον μὲ ἓν ἄρθρον ἐφηρμόσθη καὶ μόνη μία ἐξαίρεσις παρεδέχθη, ἡ σύστασις τῶν δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν δικαιοδοσιῶν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ ὅλα τὰ ὑπόλοιπα ἡ ἐφαρμογὴ ἐγένετο διὰ διατάγματος (θόρυβος). Ἤκουσά τινας θορυβοῦντας, διότι νομίζουν, ὅτι μὲ συνέλαβον δῆθεν εἰς παγίδα, ἐξάγουν δηλονότι συμπέρασμα, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐδικόν των, ἠμπορεῖ νὰ μεταβάλῃ διὰ διατάγματος τὴν νομοθεσίαν ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς της εἰς τὴν ἑπτάνησον. Πρὸς τούτους ἀπαντῶ, ὅτι εὑρίσκονται ἐν μεγίστῃ πλάνῃ. Ὁ Τρόλογγ, πρόσωπον σημαντικὸν τῆς αὐτοκρατορίας μεταξὺ τῶν ἐπισήμων προσώπων τῆς Γαλλίας, πρόεδρος δὲ ὁ ἴδιος καὶ εἰσηγητὴς τοῦ δόγματος τούτου ἐν τῇ Γερουσίᾳ, προτάττει εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὸ σῶμα, ὅτι τὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα θέλει ἐκδόσει ἡ Κυβέρνησις, κατ’ οὐδένα τρόπον θέλουν μεταβάλει τὴν νομοθεσίαν, ἄνευ νόμου. Οὕτω δὲ εὐχερῶς ἐγένετο ἡ ἐφαρμογὴ ὁλοκλήρου τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας πρὸ ὀλίγου χρόνου εἰς Σαβοΐαν καὶ Νίκαιαν. Ἐξ ἐναντίας διὰ τὴν ἑπτάνησον πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας μᾶς παρουσιάζουν τοσοῦτον μεγάλας δυσκολίας, μᾶς παρουσιάζουν κινδύνους καὶ καταστροφάς, τὸ φορτίον τοῦτο παρουσιάζουν δεινὸν καὶ δυσβάστακτον. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἀπὸ τῆς 14 Ἰουνίου, καθ’ ἣν ἐξεδόθη τὸ γερουσιαστικὸν δόγμα, ἤρκεσαν 4 μόνον ἡμέραι εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἐκδοθοῦν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα διατάγματα, τὰ κανονίζοντα τὴν ἐφαρμογὴν τῆς νομοθεσίας. Τὴν 18 Ἰουνίου ἦσαν ἅπαντα ἐκδεδομένα. Ὁ ἀμφιβάλλων περὶ τούτου παραπέμπεται εἰς τὸν Μηνύτορα νὰ ἀναγνώσῃ τὰ διατάγματα. Λέγω καὶ ἔτι πλέον· αἱ πράξεις αὗται ἐκ τῆς χρονολογίας, τὴν ὁποίαν φέρουν, καὶ φέρουν τὴν χρονολογίαν τῆς ἐκδόσεως καὶ τὴν χρονολογίαν τῆς συντάξεως, ἀποδεικνύονται ὅτι συνετάχθησαν καὶ ἦσαν ἕτοιμοι ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου. Ἓν διάταγμα ἐφήρμοσεν ὁλόκληρον τὴν διοικητικὴν νομοθεσίαν, ἕτερον τὴν δικαστικὴν καὶ ἓν ἕτερον τὴν οἰκονομικήν. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα διατάγματα μικρὰ κανονίζοντα τὰς τελωνιακὰς γραμμὰς καὶ οὐδὲν πλέον. Ἑπομένως ἰδοὺ τὸ ἓν τῶν δύω συστημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσιάζονται, εἶναι σύστημα εὔκολον· μεθ’ ὅλης δὲ τῆς συνειδήσεως συντάσσομαι μετ’ αὐτοῦ, διότι ὁδηγοῦμαι ὑπὸ τῆς ἱστορίας ἔθνους φωτισμένου περὶ τὴν νομοθεσίαν, ὁποῖον θεωρεῖται τὸ Γαλλικόν, καὶ ἱστορίας λίαν προσφάτου καὶ ἐπὶ ἀπαραλλάκτων περιστάσεων. Ὑπάρχουν καὶ ἕτερα προηγούμενα, δυνάμενα νὰ μᾶς ὁδηγήσωσιν ἀσφαλῶς εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἡ δὲ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχει νὰ κάμῃ τι περισσότερον, ἢ νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ διατάγματα τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα κατὰ μέγιστον μέρος δὲν ἀπαιτοῦν οὐσιώδη μεταβολὴν, ἐκτὸς ἐπουσιωδῶν ἀφορωσῶν τὴν βάσιν ἀλλὰ τοπικὰς διαφοράς. Τὸ σύστημα τοῦτο στηρίζεται ἐπὶ τῆς πείρας καὶ τῆς ἱστορίας ὅλων τῶν ἐθνῶν, ἅτινα ἡνώθησαν μετ’ ἄλλων, διὰ νὰ ἀποτελέσωσι μίαν ἀδιαίρετον πολιτείαν. Ἔχομεν καὶ τὸ ἄλλο σύστημα, τὸ τῆς διατηρήσεως τῆς νομοθεσίας τῆς Ἰονίου πολιτείας εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους βαθμηδὸν καὶ κατὰ μικρὸν μεταῤῥυθμιζομένους. Πρῶτος ἐγὼ ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ Κερκυραϊκοῦ ζητήματος, αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἀπέκρουσα ὡς ἀντεθνικὴν, διότι ἑνότης πλήρης ἐθνῶν ἄνευ ἑνότητος νομοθεσίας εἶναι ἀδύνατον, κατ’ ἐμὲ, νὰ ὑπάρχῃ καὶ διότι ὁ ἐθνισμὸς ὡς προαπέδειξα δὲν ἀποτελεῖται ὑπὸ μόνης τῆς θρησκείας καὶ τῆς γλώσσης ἀλλὰ ὑπὸ τῆς αὐτῆς νομοθεσίας, διότι αὐτὴ πρὸ πάντων μορφώνει τὰ ἤθη καὶ τὸν χαρακτῆρα, αὐτὴ ἀποτελεῖ ἀδιάσπαστον τὴν ἀδελφότητα.

§148ΜΑΡΙΝΟΣ. Ἕως τώρα δὲν εἴμεθα Ἕλληνες.

§149ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Οὔτε οἱ ὑπὸ τὴν Τουρκίαν δὲν εἶναι Ἕλληνες λοιπόν;

§150ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ σύστημα, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἰργάσθη ἡ ἐπιτροπὴ, ἐκτὸς τοῦ ἐλαττώματος αὐτοῦ τοῦ ῥιζικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐσημείωσα, εἶναι καὶ ἀκατόρθωτον· εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει τὴν ἀφομοίωσιν, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁσάκις πιστεύσωμεν, ὅτι ὑπάρχει εἰλικρινὴς ἡ διαβεβαίωσις περὶ ἀφομοιώσεως, ἀπαιτοῦνται 15 ἔτη, διότι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ὁλόκληρον τὴν νομοθεσίαν τῆς Ἑπτανήσου εἰς ὅλας τὰς διατάξεις της, καθ’ ὅλα αὑτῆς τὰ μέρη, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ποῖον δὲν ἀρέσει εἰς τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους τῆς Ἑπτανήσου, καὶ ποῖον πρέπει νὰ διατηρήσωμεν. Τὸ ἔργον τοῦτο τῆς ἀντιπαραβολῆς εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ ἐκτελέσῃ ἡ Συνέλευσις αὕτη, διότι ἀπαιτεῖ πολὺν χρόνον. Ἂν ὑπάρχῃ σπουδαιότης εἰς ἐπιδίωξιν τοῦ ἔργου, καὶ ἂν δὲν ζητῶμεν νὰ ῥίψωμεν στάκτην εἰς τὰ μάτια καὶ νὰ ἀπατήσωμεν τοὺς Ἰονίους καὶ τὴν Ἑλλάδα ἅπασαν, ὀφείλομεν τοιοῦτον σύστημα νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ὑπάρχει εἰς τὸ σύστημα αὐτὸ ἓν ἄλλο ῥιζικὸν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς Ἕλλην πληρεξούσιος θέλει παραδεχθῆ, λέγω Ἕλλην, ὁποῖον τὸν ἐννοῶ, ζηλότυπον τῶν δικαιωμάτων του, φιλότιμον, ἀξιοπρεπῆ καὶ κατανοοῦντα τὴν βαρύτητα τῆς ἐντολῆς του.

§151ΜΑΡΑΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριε Πετσάλη, νὰ εἴπω δύω λέξεις. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγου ἠρχόμην ἀπὸ τὴν οἰκίαν μου καὶ μὲ ἠπείλησαν (θόρυβος εἰς τὸ ἀκροατήριον καὶ ὀχλαγωγία εἰς τὴν αὐλὴν τῆς Συνελεύσεως· πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων ταράττονται).

§152ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καθήσατε, Κύριοι, ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες εἴμεθα ὀλίγον ζωηροί. Νομοθεσία, ἡ ὁποῖα στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀνισότητος εἰς τοὺς δύω τόπους, ἢ θὰ προσβάλῃ τὰ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ ἑνὸς, ἢ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ ἑτέρου· τοιαύτη ἄρα ἕνωσις ἐκ τῶν προτέρων προμηνύεται κακή. Ἅμα λοιπὸν παραδεχθῶμεν αὐτὴν, δὲν ὑπάρχει πλέον ἐντελὴς ἰσότης, δὲν ὑπάρχει ἡ αὐτὴ τύχη, δὲν ὑπάρχουν τὰ αὐτὰ βάρη, δὲν ὑπάρχουν τὰ αὐτὰ δικαιώματα, δὲν ὑπάρχουν αἱ αὐταὶ ὑποχρεώσεις. Τί ἀφομοίωσις εἶναι αὕτη; Εἶναι ἀφομοίωσις, ἥτις ἔγεινεν ἐπὶ τῆς ἄμμου καὶ οὐχὶ ὑπὸ λογικῶν ἀνθρώπων. Ἠξεύρω, ὅτι ἐνίοτε διαφοραὶ νομοθεσίας διετηρήθησαν εἰς κράτη ἑνωθέντα, χωρὶς ὅμως νὰ ᾖναι τῆς αὐτῆς ἑνότητος, ἀλλὰ καὶ τότε δὲν παρέβλεψαν τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται καμμία Συνέλευσις, καμμία Κυβέρνησις νὰ παραβλέψῃ χωρὶς νὰ προδώσῃ τὴν ἐντολήν της. Ἡ Ἀγγλία εἶχε μέγιστον συμφέρον νὰ συγχωνεύσῃ τὴν Σκωτίαν καὶ τὴν Ἰρλανδίαν, μολοντοῦτο ἡ πρώτη βάσις τῆς συγχωνεύσεως των, ὁ πρῶτος ὅρος ὑπῆρξεν ἡ ἀφομοίωσις τῶν οἰκονομικῶν βαρῶν.

§153ΛΟΝΤΟΣ. Δὲν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἀκόμη.

§154ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἠξεύρετε, Κύριοι, τὶ εἶπεν ἡ Ἀγγλία εἰς τοὺς Σκώτους; «ὅπου ἐγὼ πληρώνω διακοσίας χιλιάδας λίρας, ὀφείλετε ὑμεῖς νὰ πληρώνητε τεσσαράκοντα ὀκτώ· οὕτω, ὑπάρχει ἡ ἀναλογία τῶν φόρων μεταξὺ τῶν δύο ἐθνῶν. Θέλετε εἰς τὸ μέλλον, νὰ διατηρήσητε τὴν ἀστικὴν νομοθεσίαν σας καὶ τὴν φορολογικήν; Πολὺ καλὰ διατηρήσατέ την, ἀλλ’ ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν εἰς τὸ Ἀγγλικὸν ταμεῖον νὰ εἰσέρχωνται ἐξ ὑμῶν τεσσαράκοντα ὀκτὼ χιλιάδες λίραι, ὁσάκις ἡμεῖς οἱ Ἄγγλοι πληρώνωμεν διακοσίας.» Εἰς τοὺς Ἰρλανδοὺς ὡσαύτως εἶπον, «εἰς τὰ δεκαπέντε θέλετε πληρώνει ὑμεῖς δύω, ἤτοι δεκατρία ὑμεῖς μετὰ τῶν Σκώτων». Αὐτὴ λέγεται ἀφομοίωσις δίκαια μεταξὺ των καὶ ὑμεῖς οἱ Ἰόνιοι πληρεξούσιοι ζητεῖτε προνόμια, ζητεῖτε νὰ ἦσθε ἀτελεῖς ἀπέναντι τῶν ἄλλων Ἑλλήνων;

§155ΠΟΛΛΟΙ ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΙ. Ποῖς τὸ λέγει;

§156ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσάγετε, φαίνεται ἡ ἰδέα σας, ὅτι δὲν δέχεσθε νὰ φορολογῆσθε διὰ τῶν αὐτῶν φορολογικῶν νόμων. Θέλομεν ἀκολούθως σκεφθῆ ἐπ’ αὐτῶν, ἀλλ’ ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ σκεφθῇ ὅπως θέλει. Θέλετε ἑπομένως νὰ ὑποβληθῆτε εἰς τὴν εἰσφορὰν ἑνὸς ἑκάστου ἀτόμου, καὶ δὲν παραδέχεσθε ὅ,τι εἶναι ἀδιαφιλονείκητον, ὡς στηριζόμενον ἐπὶ ἐντελοῦς ἰσότητος. Ταῦτα εἶναι, Κύριοι, τὰ δύω ἀντίθετα συστήματα· τούτου δὲ ἕνεκα ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὁμοῦ δὲν συζητοῦνται, εἶναι κεχωρισμένα ἀπ’ ἀλλήλων, πρέπει ἰδιαιτέρως ἕκαστον νὰ συζητηθῇ ἢ καὶ ἀποφασισθῇ. Τὸ μὲν εἶναι ἡ καθαρὰ, ἡ εἰλικρινὴς ἡ ἄνευ ὅρου ἕνωσις, τὸ δὲ ἕτερον εἶναι ἀτελὴς καὶ βεβιασμένη· χρεωστῶ δὲ νὰ παραδεχθῶ καὶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἰονίου λαοῦ εἶναι μᾶλλον εἰλικρινῆ· ἐζήτησε πρὸ χρόνων μίαν καὶ τὴν αὐτὴν τύχην μὲ ἡμᾶς, τὰ δὲ αἰσθήματά του ταῦτα ὑπάρχουν ἐκπεφρασμένα εἰς τὰς πράξεις τῆς 13ης Ἰονίου Βουλῆς· ἐκεῖ ὑπάρχουν τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἰονίου λαοῦ καὶ δὲν εἶναι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐκφράζετε ὑμεῖς ἐνταῦθα, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως.

§157ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἴμεθα οἱ ἴδιοι πληρεξούσιοι.

§158ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μᾶς ἔγειναν πολύτιμοι ἀνακαλύψεις. Βλέπετε, ὅτι δὲν συκοφαντοῦμεν κανένα, ὅτι δὲν λέγομεν περιττὰ, ὅτι δὲν βλάπτομεν κανένα. Ἐγένοντο ἀποκαλύψεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἀπέδειξαν, ὅτι ὑπῆρχον διαφωνίαι ἐντὸς τῆς 13ης Ἰονίου Βουλῆς, ὅτι ὑπῆρξαν πρόσωπα πολλὰ, τὰ ὁποῖα ὑπέγραψαν μὲν εἰς τὴν δήλωσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις εἶχε παραπλησίας ἰδέας, μὲ αὐτὰς τὰς ὁποίας ὑποστηρίζετε σήμερον, ὅτι δὲ ἡ ὁλομέλεια τῆς Βουλῆς τὰς ἀπέῤῥιψε, ἐκφράζουσα τὴν πραγματικὴν θέλησιν τῶν Ἰονίων. Τὰς ἀπέῤῥιψε, λέγω, διότι ἐζήτει τελείαν καὶ ἄνευ ὅρου ἕνωσιν. Ἐκτὸς ἂν αἱ λέξεις ἔχασαν σήμερον τὴν ἔννοιάν των, τήν τε λογικὴν καὶ τὴν γραμματικὴν, ἡ ἀνωτέρω φράσις ἀναντιῤῥήτως ἐννοοῦσε τὴν ἐφαρμογὴν μιᾶς νομοθεσίας καὶ ἐδὼ καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Σήμερον τί ἄλλο εἶναι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα προτείνετε, εἰμὴ ὅροι; Πῶς θέλετε γραμματικῶς καὶ λογικῶς νὰ τοὺς ὀνομάσητε; Ποία εἶναι ἡ λέξις, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ δώσητε; δὲν εἶναι ἄρα φανερὰ παράβασις τῆς θεμελιώδους ἐκείνης ἀποφάσεως τῆς 17 Ἰονίου Βουλῆς; Ὁ ἴδιος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, κ. Κουμουνδοῦρος χθὲς, ἔκαμε πρὸς τὴν Συνέλευσιν πολύτιμον ἀνακάλυψιν πρὸς ταύτην· οὐδεὶς δὲ ἐπρόσεξεν ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα λαβόντων τὸν λόγον. Τοῦ ἔφυγεν ἡ ἀνακάλυψις αὕτη ἀπὸ τὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων. Τί σᾶς εἶπε; Χρεωστῶ ὅλως ν’ ἀποδώσω εἰς αὐτὸν τὸν ὀφειλόμενον ἔπαινον διὰ τὴν εἰλικρίνειαν τῆς ἐξομολογήσεώς του. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ζητεῖτε νὰ διαιρέσητε τοὺς Ἑπτανησίους διὰ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἄρα δὲν εἶναι σύμφωνοι, ὑπάρχει μεταξὺ των ἀντίθεσις συμφερόντων. Ποία ἄλλη ἀπόδειξις, ὅτι ἐνταῦθα δὲν προτείνονται ὡς λόγος τὰ συμφέροντα τοῦ Ἰονίου λαοῦ, ἐκ μέρους τῶν ἀποκρουόντων τὴν ἀφομοίωσιν, ἀλλὰ συμφέροντα ἴδια; Θέλω σᾶς ἀποτείνει μίαν ἐρώτησιν. Ἂν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶμαι βέβαιος θὰ ἀποῤῥιφθοῦν, διότι στηρίζονται ἐπὶ ἀνισότητος, ἐὰν λέγω τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρεσκεύασεν ἡ ἐπιτροπὴ, ἀποῤῥιφθῶσι, τότε τί γίνεται ἡ ἀφομοίωσις; Εἰς ποῖον σημεῖον θὰ εὑρεθῶμεν; Εἰς τὸ αὐτὸ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν ἀρχίσει. Καὶ νομίζετε, Κ. Ἰόνιοι, ὅτι θέλει ἀνεχθῆ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς χάριν τινῶν, διὰ νὰ ἔχῃ ἑκάστη νῆσος σας ἀπὸ ἕνα διοικητὴν, νὰ καταργήσωμεν ἡμεῖς τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι μία ἀπὸ τὰς ἐγγυήσεις τῶν ἐλευθεριῶν του; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήσαμεν, δὲν ἤθελεν εἶναι ἀσφαλὲς, ἂν ἤθελον λείψει αἱ νομαρχίαι· διότι αἱ νομαρχίαι κατὰ τὸ διάταγμα περὶ ἁρμοδιότητος αὐτῶν ἔχουν ἀρκετὴν ἀνεξαρτησίαν. Εἶναι μὲν ἡ συγκέντρωσις τῆς διοικήσεως ἑνὸς νομοῦ, ἀλλ’ εἶναι καί τις ἀφαίρεσις ἐξουσίας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§159ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι συγκέντρωσις.

§160ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κἄποιος μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι συγκέντρωσις. Φαίνεται, ὅτι καθὼς οἱ ἄνθρωποι βλέπουν ἀνάποδα διὰ τῶν ὀφθαλμῶν, οὕτω καὶ διὰ τοῦ νοός. Ἂν καταργήσωμεν τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, θὰ ἀρνηθῇ ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι γίνεται μεγαλειτέρα συγκέντρωσις εἰς τὸ ὑπουργεῖον; —Παρετηρήσατε διὰ τί δὲν ἐφαρμόζεται ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία εἰς τὴν Ἑπτάνησον; διότι οἱ ΚΚ. Βαλαωρῖται θέλουν νὰ ᾖναι ἰσότιμος ἡ Λευκὰς πρὸς τὴν πολυπληθεστέραν ἐπαρχίαν τῆς Ἑλλάδος, θέλουν νὰ καταστήσωσιν αὐτὴν ἕδραν Βʹ. τάξεως (θόρυβος δεξιόθεν, πολλοὶ φωνάζουν· εἶναι ἡ οὐσία). Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κ. Μίληση, ἂν δὲν ἔθιξε χθὲς τὴν οὐσίαν.

§161ΜΑΡΙΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κ. Πρόεδρε, δύω λέξεις; ἔγεινε λόγος περὶ ἀτόμων Λευκαδίων καὶ περὶ Λευκάδος, καὶ χρεωστῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ θέλησις ὑπὲρ τῆς Λευκάδος, δὲν εἶναι ἡ ἁπλῆ θέλησις τῶν ΚΚ. Βαλαωριτῶν, ἀλλὰ πάντων τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Λευκάδος, οἵτινες δὲν θεωροῦσι τὴν θέλησίν των ὑπαγομένην, εἰμὴ εἰς τὴν θέλησιν τῆς πλειονότητος τῆς Συνελεύσεως.

§162ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖον, ἐνώπιον τῶν γενικῶν συμφερόντων πρέπει τὰ ἰδιαίτερα νὰ ὑποχωρήσουν. Ἠξεύρετε πόσον λεπτὸς καὶ ἁδρόφρων εἶμαι (δεξιόθεν ὤ! ὤ! θόρυβος). Κύριοι, ὅστις ἐξ ὑμῶν ἀνέγνωσε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν νομαρχιῶν ὑπὸ τῶν διοικήσεων, θὰ παρετήρησε βέβαια ὑπὸ ποίων λόγων ὑπηγορεύθη· ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν κρίσιν ἑκάστου, ὑπηγορεύθη ὑπὸ συμφερόντων, ὡς εἶπεν, ὁ Κ. Καπελέτος, ἀτομικῆς ἐπιῤῥοῆς, καὶ τίποτε περισσότερον.

§163ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ εἶναι τῆς οὐσίας.

§164ΚΑΛΟΣ. Χθὲς ὅλοι παρεισέφρυσαν εἰς τὴν οὐσίαν...

§165ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὴ ταράττεσθε, τόσον καλλίτερα διὰ σᾶς, σᾶς δίδω μέσα νὰ μὲ πολεμήσητε.

§166ΥΠΟΥΡΓ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Νὰ κανανονίσωμεν μίαν φορὰν διὰ πάντα τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως, ἡ συζήτησις πρέπει νὰ γείνῃ πληρεστάτη.

§167ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αἱ Ἀθῆναι, ἡ Σύρος, αἱ Πάτραι κηρύσσονται πρώτης τάξεως διοικήσεις· ὑπάρχει καὶ δευτέρα τάξις, καὶ εἶναι αἱ πρωτεύουσαι τῶν ἄλλων νομῶν. Πιστεύετε, ὅτι μὲ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν ἐξισώθη ἡ νῆσος Λευκὰς, ἔμειναν δὲ τὰ Καλάβρυτα, ἡ Βοστίτσα, ἡ Γορτυνία διοικήσεις γʹ. τάξεως; Κύριοι, αὐταὶ εἶναι αἱ δυσκολίαι, τὰς ὁποίας ἔχετε νὰ δεχθῆτε τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν, καὶ ἔχετε τόλμην νὰ τὰς ὑποστηρίξητε, διὰ νὰ ἀναδείξητε τὴν Λευκάδα ἐπαρχίαν βʹ. τάξεως; Αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ Ἰονίου λαοῦ; Κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησιν ὅλου τοῦ κόσμου, ἂν ἄλλοι λόγοι ὑπηγόρευσαν τὸ σύστημα τῶν διοικήσεων, ὅπερ ἡμεῖς τὸ ἐδοκιμάσαμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα πολλάκις καὶ ἀπεῤῥίψαμεν.

§168ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν εἶναι ἔργον τῶν Ἑπτανησίων.

§169ΣΕΡΒΟΣ. Ὁ Κ. Πετσάλης ἐνασμενίζεται νὰ περιορίζῃ τὰ πράγματα, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ τὰ ἐπεκτείνῃ· ἡ ἐπιτροπὴ συνίσταται ἀπὸ 22 πρόσωπα.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε, Κύριοι.

§171ΜΑΡΙΝΟΣ. Ὄχι, Κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ ἐξελέγχωνται τὰ ἐσφαλμένα ἀμέσως.

§172ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λέγω, ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ δὲν ἐσυζητήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἄνευ τῆς ἀναγκαίας βασάνου καὶ παραδοχῆς.

§173ΜΑΡΙΝΟΣ. Ἐσυζητήθησαν.

§174ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἤλθετε εἰς ψηφοφορίαν πάντα τὰ μέλη, μοὶ τὸ εἶπον πολλὰ ἐξ αὐτῶν.

§175ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶναι ὑπογεγραμμένοι ὅλοι.

§176ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν νομοσχέδιον, καθὼς λέγει ὁ Κ. Πετσάλης, δὲν ἐσυζητήθη καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Προέδρου, Κ. Μεσσηνέζη. Ἐγὼ τοὺς εἶπα διὰ νὰ ἄρωμεν τὴν τελωνιακὴν γραμμὴν πρέπει τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον νὰ μᾶς φέρῃ ποία θὰ ᾖναι ἡ ἐλάττωσις καὶ πόθεν θὰ ἀναπληρωθῶσιν. Ἐμέλλομεν λοιπὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθ’ ἕκαστα καὶ προχθὲς, ὅτε ἡ Συνέλευσις ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, εἶπεν ὁ Πρόεδρος Κ. Μεσσηνέζης, τοῦ ὁποίου τὴν μαρτυρίαν ἐπικαλοῦμαι, Κύριε Νικολόπουλε, νὰ τὸ στείλωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν χωρὶς νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§177ΜΑΡΙΝΟΣ. Αὐτὸ μόνον.

§178ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπειδὴ τοῦτο ῥίπτει μομφὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, παρατηρῶ εἰς τὸν Κ. Νικολόπουλον.....

§179ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐγὼ καταδικάζω τὴν ἐπιτροπὴν διὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔκαμε.

§180ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ Κ. Νικολόπουλος ἐλθὼν εἰς ὑποστήριξιν τοῦ Κ. Πετσάλη, εἰπόντος, ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν ἐξητήθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, περιώρισε τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Πετσάλη, λαβόντος φαίνεται πληροφορίας ἀπὸ τὸν Κ. Νικολόπουλον, εἰς τὸ οἰκονομικὸν νομοσχέδιον, καὶ ὑπεστήριξεν, ὅτι τῷ ὄντι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐῤῥίφθη ἀσυζητητί. Ὡς πρὸς τοῦτο ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν ἐπῆλθε μὲν μία δευτέρα συζήτησις ὁριστικὴ, αἱ βάσεις ὅμως αἱ τεθεῖσαι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐσυζητήθησαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς συμφώνως μ’ αὐτὰς καὶ ἀπεφασίσθη νὰ καταρτίσῃ τὸ νομοσχέδιον ὁ Κ. Χρηστίδης. Ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ καὶ μία δευτέρα συζήτησις λεπτομερεστέρα, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἐθεώρησεν ὅλως περιττήν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ τὸ οἰκονομικὸν νομοσχέδιον δὲν ἐῤῥίφθη ἀσυζητητεί. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ ἐρωτῶ τὸν Κ. Πετσάλην καὶ Νικολόπουλον, δύνανται νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ αὐτὸ, ἢ δὲν γνωρίζουσιν, ὅτι ἐὰν ὑπάρχωσιν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπιμελῶς συνεζητήθησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ μετὰ πολλῆς ἀκριβείας ἐξειργάσθησαν, εἶναι τὰ νομοσχέδια ταῦτα;

§181ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διὰ τὰ μέλη τὰ συνεδριάσαντα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐκτὸς ἂν ἔχουν τὴν ἀπαίτησιν, ὅτι εἶναι ἀλάνθαστοι ὡς ὁ Πάπας, εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἐξηπατήθησαν ἢ ἀπεπλανήθησαν εἰς μίαν γνώμην· ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ βασανίσῃ αὐτὴν καὶ ἂν τὴν εὕρῃ σφαλερὰν νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅμως πόθεν ἤκουσα, καὶ δὲν ὀφείλω νὰ εἴπω πόθεν τὸ ἤκουσα, ἠμπορῶ ἀπὸ πολλοὺς νὰ τὸ ἤκουσα, καὶ δὲν θέλω νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν δυσμένειαν τοῦ Κ. Σαράβα ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἔκαμαν τὴν ἀποκάλυψιν· λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ ἤκουσα ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν Κ. Νικολόπουλον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλους, ὅτι δὲν ἔγεινε συζήτησις. Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι σοβαρὸν καὶ πολλοῦ λόγου ἄξιον, καὶ ἀπ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησίν σας· ἐγὼ μάλιστα ἀνήκω εἰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι πρὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς Ἑλληνικῆς Βασιλείας, εἶχον ἁλικὰς, τὰς ὁποίας τὸ δημόσιον ἄνευ τινος ἐξετάσεως ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τὰς κατέκτησεν. Μεταξὺ τῶν πρώτων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα, εἶναι καὶ τὸ περὶ ἁλικῶν, καὶ ἀφιεροῖ ἓν μέρος τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν εἰς τὴν κοινότητα τῆς Λευκάδος· ἐν ᾧ ἐδῶ εἶναι τοῦ δημοσίου, εἰς τὴν Ἑπτάνησον θὰ ᾖναι καὶ τοῦ δημοσίου καὶ τῶν κοινοτήτων.

§182ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι λάθος.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε κατόπιν.

§184ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω ἐντὸς τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους ἁλικὰς κατεχομένας ὑπὸ ἰδιωτῶν, ἀλλὰ μόνον ὑπὸ τοῦ δημοσίου· αὐτὸ εἶναι τὸ δημόσιον δίκαιον τῆς Ἑλλάδος καὶ προτείνεται ἐξαίρεσις ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον.........

§185ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ ἀνεγνώσατε βέβαια τὸ νομοσχέδιον.

§186Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. .. Ἐνῷ οἱ δῆμοι τῆς Ἑλλάδος πληρόνοντες τοὺς φόρους πληρόνουν καὶ ἰδιαιτέρους φόρους πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν κοινοτικῶν ἀναγκῶν. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ σχολείων, τί θέλετε ἰδεῖ ἐντὸς αὐτοῦ; ὅτι εἰς ἑκάστην νῆσον ζητεῖται ἀπὸ ἓν γυμνάσιον, ἐνῷ ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς ἔχει δέκα, εἰς δὲ τὴν Κεφαλληνίαν ζητοῦνται μάλιστα δύο.

§187ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§188ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐνῷ, Κύριοι, ἕκαστος νομὸς ἡμῶν δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἓν γυμνάσιον, καὶ μὅλον τοῦτο δὲν δύνανται νὰ καταρτισθοῦν τὰ γυμνάσια αὐτὰ δεόντως, διότι μᾶς λείπει τὸ προσωπικόν, ζητοῦν νὰ παραχωρήσωμεν εἰς ἑκάστην νῆσον ἀπὸ ἕν· τότε δικαιοῦται καὶ ἑκάστη ἐπαρχία νὰ ζητήσῃ ἀπὸ ἓν γυμνάσιον καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν 60 γυμνάσια, ἀλλὰ θὰ ἔχουν μικροτέραν ἀξίαν ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον. Λοιπὸν τί πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ δι’ αὐτῶν τῶν δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας μᾶς παρουσιάζουν, νὰ καταστρέψωμεν καὶ τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν πρὸς χάριν των, διότι αὐξάνοντες τὰ γυμνάσια, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ διορίσωμεν ἀνθρώπους ἀστοιχειώτους, ἀνικάνους, καὶ τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ καμμία διαφορὰ μεταξὺ σχολείων καὶ Γυμνασίων· αὗται λοιπὸν εἶναι αἱ δυσκολίαι τὰς ὁποίας μᾶς ἀντιτάττουν. Ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ Κ. Μαρῖνος, ἐπρότεινεν ἄλλας μεγαλητέρας δυσκολίας· σᾶς εἶπεν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν ἀμέσως τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἀφοῦ τὰ διαζύγια ἐνταῦθα ἀποφασίζονται ὑπὸ τῶν δικαστηρίων καὶ ἐκεῖ ὑπὸ τῶν ἀρχιερέων; μὲ ἄλλας λέξεις ὁ Κύριος Μαρῖνος θέλει νὰ διατηρήσῃ ὡς πρὸς τὴν ἐκδίκασιν τῶν διαζυγίων μίαν ἀρχὴν ὅλως ὀπισθοδρομικὴν, διότι καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη τὰ διαζύγια δικάζονται καὶ σήμερον ὑπὸ τακτικῶν δικαστηρίων· δὲν γνωρίζω περὶ τῆς Γερμανίας, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν δικάζονται πλέον ὑπὸ δικαστηρίων ἐκκλησιαστικῶν.

§189ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι τὰ ἐπισκοπικὰ δικαστήρια εἰς τὴν Ἀγγλίαν.

§190ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πόσον ἀνοίκειον θεωρῶ τὸ νὰ μὲ διακόπτουν ὅσοι ἀποδεικνύουν μεγάλην ἄγνοιαν περὶ τῶν πραγμάτων, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλῶ. Ἐγὼ ὁσάκις ὁμιλῶ, ἔχω καὶ τὰς ἀποδείξεις ἐν ἐμαυτῷ καὶ πάντοτε δύναμαι νὰ τὰς φέρω. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν μέχρι τοῦ 1851, τὰ διαζύγια ἐδικάζοντο ὑπὸ ἐκκλησιαστικῶν δικαστηρίων· δὲν θέλω νὰ κάμω τὴν ἱστορίαν τῶν δικαστηρίων της μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς νῦν Βασιλίσσης κατὰ τὸ 1851 οἱ Ἄγγλοι, οἱ ὁποῖοι συνήθως εἶναι προοδευτικοὶ, μολονότι σέβονται πολὺ τὰ ἀρχαῖα πράγματα—τὸ ἐκκλησιαστικὸν δικαστήριον ἐκεῖ χρονολογεῖται ἀπὸ πολλῶν αἰώνων,—ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, διὰ νὰ μὴ εἶναι ὀπίσω οἱ Ἄγγλοι τοῦ πολιτισμοῦ τῆς λοιπῆς Εὐρώπης, νὰ συστήσωσι δικαστήρια εἰς τὰ 3 Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνέθηκαν τὴν ἐκδίκασιν τῶν διαζυγίων καὶ τῶν κληρονομικῶν διαφορῶν. Αὐτὰ, λέγω, εἰς ἀπάντησιν τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, ὅστις μὲ διέκοψεν. Λοιπὸν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει κανὲν ἔθνος ἀπὸ τὰ πολιτισμένα ἔχον τοιαύτην δικαιοδοσίαν σήμερον ἐπὶ τῶν διαζυγίων καὶ ἀφοῦ ἡ βάσις πάσης κοινωνίας εἶναι ἡ οἰκογένεια καὶ δὲν δύναται ἡ πολιτεία νὰ ἐξαιρέσῃ ἑαυτὴν ἀπὸ τὴν δικαιοδοσίαν της τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τὸ τόσον οὐσιῶδες, πῶς θέλετε νά μᾶς παρουσιάσητε μίαν τοιαύτην δυσκολίαν ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον; Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα ζήτημά σας; εἶναι σπουδαῖος αὐτὸς ὁ λόγος; Καὶ ὅμως ἡμεῖς, ἂν θέλετε, πρὸς χάριν σας τὸ παραδεχόμεθα. Ἄλλο σπουδαῖον ἐπιχείρημα ἦτον ὁ ἀπόλυτος πλειστηριασμός· καταστρέφετε τὴν Ἑπτάνησον, λέγουν, εἰσάγοντες τὸν ἀπόλυτον πλειστηριασμόν· ἀναστάτωσις, ἐπανάστασις· οἱ ἄνθρωποι εἶναι συνειθισμένοι μέχρι τοῦδε οὐχὶ εἰς πλειστηριασμὸν ἀπόλυτον, ἀλλὰ περιωρισμένον, ὅστις ἀφίνει πολλὰ δικαιώματα εἰς τὸν ὀφειλέτην καὶ κανὲν εἰς τὸν δανειστήν. Λοιπὸν ἡ Ἑπτάνησος δὲν δέχεται αὐτὴν τὴν μεταβολήν. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὸν Κ. Μαρῖνον ὅτι, ἂν ᾖναι διάταξις, θεσμὸς, ὅστις κατέστρεψε τὸν λαὸν τῆς Ἑπτανήσου, ὅστις διατηρεῖ εἰς κακὴν κατάστασιν τὴν πρόοδον τοῦ Ἰονίου λαοῦ, εἶναι αὐτὸς ὁ περιορισμὸς, ὅστις ὑπάρχει εἰς τὴν ἐξάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τῶν δανειστῶν, καὶ ὅτι ἡ Ἑπτάνησος θὰ ἀλλάξῃ τύχην, ἂν εἰσαχθῇ ὁ νέος νόμος. Καὶ ἡμεῖς, ὅταν εἰσήχθη εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτὸς ὁ νόμος, τὸν ἐθεωρήσαμεν κακὸν καὶ ἐπικίνδυνον, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ νόμος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις προήγαγε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν τὴν βλέπετε.

§191ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις αὕτη;

§192ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὸν πολιτικὸν κώδηκα τῆς Ἑπτανήσου, νὰ ἴδητε ἐκεῖ, ὅτι δὲν εἶναι ἐλεύθερος ὁ δανειστής· ὅταν εἰσήχθη αὐτὸς ὁ νόμος εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ὑπῆρχον παρὰ 16 οἰκίαι εἰς Ἀθήνας· ἐνταῦθα ἤμην κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν· καὶ ὑπὸ τὸ κράτος αὐτοῦ τοῦ νόμου καὶ αὐτῆς τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν θεωρεῖτε ἀφόρητον καὶ καταστρεπτικὴν, ἤνθισε καὶ ἐμεγάλωσεν ἡ ἰδική μας κοινωνία. Ἂν ὅμως καὶ τοῦτο δὲν θέλετε; εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ σᾶς τὸ παραχωρήσωμεν.

§193ΜΙΛΗΣΗΣ. Θέλετε νὰ μεταβληθῇ καὶ τὸ σύστημα τῆς μισθώσεως τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων; ἐξακολουθεῖτε, Κ. Πετσάλη, μὴν ἀπαντᾶτε (γέλως).

§194ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τρίτον ἐπιχείρημα τοῦ Κ. Μαρίνου ἦτο, ὅτι ὁ τόκος εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἶναι 6% καὶ ἐδὼ 12. Καθ’ ἡμᾶς, κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας, ἰσχύουν τὰ ἔθιμα. Ἂν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπάρχωσιν ἔθιμα ἐναντία, δηλ. ἡ πληρωμὴ τῶν 6% προέρχεται ἐξ ἐθίμου, τότε ἡ νομοθεσία μας οὐδόλως δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ, ἀλλ’ εἰς ἐναντίαν περίπτωσιν ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι, ἐὰν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁ τόκος ᾖναι 6% διὰ νόμου καὶ 10 καὶ προτιμοῦν νὰ τὸν διατηρήσουν, ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις· ἐὰν ἐρωτήσητε ὅμως τὰς ἰδέας τὰς ἰδικάς μου, ἐγὼ κατὰ δυστυχίαν εἶμαι Βενθαμιστὴς, ἀκολουθῶ τὸν Βένθαμ, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ μὴν ᾖναι περιωρισμένος ὁ τόκος· τὸν ἀνέγνων πρὸ 22 ἐτῶν καὶ ἐπείσθην, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐπιβάλλω τὴν γνώμην μου εἰς τοὺς ἄλλους· βλέπω, ὅτι ἡ ἔνστασις εἶναι σπουδαία καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν τοῦτο ᾖναι τὸ κωλῦον τὴν ἐφαρμογὴν, ἠμπορεῖ νὰ διορθωθῇ. Ἔρχομαι ὅμως εἰς ἕτερον σπουδαῖον, τὸν ἀστικὸν νόμον, διότι ὁ Κύριος Καλὸς ἔχει μίαν τροπολογίαν καὶ θέλει τὴν διατήρησιν τοῦ ἀστικοῦ νόμου· ἴσα ἴσα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ σώσῃ τὸν Ἰόνιον λαὸν, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ δώσῃ τὴν ἐλευθερίαν, τῆς ὁποίας στερεῖται, τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ δώσῃ τὴν εὐδαιμονίαν, τὸ ὁποῖον θὰ τοῦ διδάξῃ τὰ δικαιώματά του, εἶναι ὁ ἀστικὸς νόμος, ὅστις θὰ φθάσῃ εἰς γνῶσιν του· διότι ἕως σήμερον ὁ Ἰονικὸς λαὸς διοικεῖται ὑπὸ νόμου, τὸν ὁποῖον δὲν γινώσκει, δὲν ἔλαβέ ποτε εἰς χεῖράς του οὐδὲ ἠδυνήθη ποτὲ νὰ λάβῃ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις νὰ εἴπω τρεῖς λέξεις περὶ αὐτοῦ. Κατὰ τὰ 1839 συνετάχθη νόμος ἀστικὸς ἐν Ἑπτανήσῳ συνετάχθη δὲ εἰς Ἰταλικὴν γλῶσσαν· πιστεύω, ὅτι σήμερον, ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα ὑπάρχει γενικὴ εἰς τὸ Ἰόνιον κράτος, ἐξαιρέσει τῆς Κερκύρας· εἰς τὰς λοιπὰς νήσους ἴσως πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἦτο ἡ ἐπικρατοῦσα γλῶσσα, ἀλλὰ σήμερον ἀπὸ τὰ 1848, 1849 κατέστη γλῶσσα πλέον τοῦ τόπου, καὶ ὅλη ἡ νέα γενεὰ ἀνετράφη εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν Ἑλληνικήν· ὁ νόμος αὐτὸς λοιπὸν συνετάχθη εἰς Ἰταλικὴν γλῶσσαν κατὰ τὰ 1839 καὶ οὕτως ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν· ἔμεινεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν μέχρι τοῦ 1841. Εἰς τὰ 1841 διετάχθη μετάφρασις, ἀλλ’ ἠξεύρετε πόσα ἀντίτυπα ἔγιναν αὐτῆς τῆς μεταφράσεως; ὅσοι ἦσαν οἱ δικηγόροι καὶ δικασταί· τόσον εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, ὥστε ἡμεῖς ἐγράψαμεν πρὸ πολλοῦ νὰ εὕρωμεν ἀντίτυπον καὶ ἐστάθη ἀδύνατον.

§195ΤΙΝΕΣ. Στείλατε νὰ σᾶς δώσωμεν ὅσα θέλετε.

§196ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τέλος πάντων θέλετε νὰ ἰδῆτε τί ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ὁ νόμος αὐτός; Εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Γερουσία νὰ τὸν τροποποιῇ καὶ τὸν ἐτροποποίησε διὰ διαφόρων διαταγμάτων (θόρυβος ἐκ τῶν θρανίων τῶν Ἑπτανησίων).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§198ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶχε δὲ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ ὑπέρτατον συμβούλιον, τοῦ ὁποίου αἱ ἀποφάσεις εἶχον ἰσχὺν Νόμου, διὰ νὰ τὸν τροποποιήσῃ· καταλαμβάνετε λοιπὸν τὶ τραγέλαφος ἦτο. Ἐκτὸς τούτου ἦτο Νόμος ἀντιγεγραμμένος ἀπὸ τὸν Κώδηκα τῆς Νεαπόλεως, ὡμολογήθη καὶ παρὰ πολλῶν Ἰονίων τοῦτο.

§199ΣΟΛΩΜΟΣ. Εἰς τὴν ἀρχὴν ἦτο τόσος καὶ ἔπειτα ἐγγαστρώθη καὶ ἔγινε τόσος (κάμνει ὁ ῥήτωρ τὰ ἀνάλογα σχήματα διὰ νὰ δείξῃ τὸν ὄγκον τοῦ βιβλίου). (γέλωτες).

§200ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ὀπισθοδρομικὴ δύναμις εἰς τοὺς Νόμους μας, ἐννοεῖτε τὰς δυσκολίας οὐ μόνον τοῦ ἀστικοῦ Νόμου, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιπῶν· ἀλλὰ γινώσκετε ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι εἰς ἐλεύθερα ἔθνη, ὁποῖον καὶ τὸ Ἑλληνικὸν, ὑπάρχει ἐναντία ἀρχὴ, ὅτι οἱ Νόμοι δὲν ἔχουν ὀπισθοδρομικὴν ἐνέργειαν. Οἱ Νόμοι λοιπὸν πρόκειται νὰ κανονίσουν τὸ μέλλον καὶ ὅταν πρόκηται νὰ κανονίσουν τὸ μέλλον, οὐδεμία δυσκολία ὑπάρχει· τὸ παρελθὸν θὰ κανονίζηται ὑπὸ τῶν ὑπαρχόντων νόμων, καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ μέλλον, ἕκαστος θὰ συμμορφωθῇ εἰς τὰς πράξεις του καὶ τὰς ἐνεργείας του ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὸν νέον νόμον· ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς, τὸν ὁποῖον ἔχομεν, ἐδιοίκησε τὸν τόπον αὐτὸν μέχρι σήμερον, καὶ διῴκησεν ἄλλους τόπους ἐπὶ αἰῶνας, διότι θεωρεῖται, ὅτι εἶναι τὸ ταμεῖον ὅλων τῶν γνώσεων θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων, ὅπως ἐδίδετο ἄλλοτε ὁ ὁρισμὸς, καὶ ἀφ’ οὗ εἰς τὴν πρᾶξιν ἡμεῖς δὲν ἀπαντήσαμεν τόσην μεγάλην δυσχέρειαν, ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶσθε ὡσαύτως Ἕλληνες καὶ ζωηρότεροι καὶ εὐφυέστεροι μάλιστα ὡς ἐκ τοῦ κλίματος, δὲν πιστεύω νὰ ἔχητε τόσην δυσκολίαν σεῖς παραδεχόμενοι τὸν ἀστικόν μας νόμον, ὅστις ὑπάρχει ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπαναστάσεως, διότι ἡ πρώτη Συνέλευσις τῆς Ἑλλάδος παρεδέχθη τοὺς Βυζαντινοὺς νόμους, ἠξεύρετε δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν διαφόρων διατάξεων τῶν Βυζαντινῶν καὶ τῶν Ῥωμαϊκῶν. Ἀφ’ οὗ λοιπὸν δὲν ἀπηντήσαμεν αὐτὰ τὰ μεγάλα προσκόμματα εἰς τὴν Ἑλλάδα, σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπεθυμήσατε νὰ ἑνωθῆτε μαζή μας καὶ ἔχετε αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον, καὶ τὰ ὁποῖα κἀνεὶς δὲν δύναται νὰ σᾶς ἀμφισβητήσῃ, θὰ εὑρεθῆτε μάλιστα εἰς μεγαλειτέραν εὐκολίαν παρὰ ἡμεῖς. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ σύστημά σας, τοῦ νὰ ἐξετάσωμεν ἰδιαιτέρως ὅλους τοὺς κλάδους τῆς νομοθεσίας, καὶ ἐκ τῆς ἐξετάσεως αὐτῆς νὰ ἐρανισθῶμεν διατάξεις, τὰς ὁποίας νὰ καθιερώσωμεν, θὰ ζητήσητε νὰ διατηρήσητε καὶ τὸ ὑπέρτατον συμβούλιον εἶναι...... μέρος ἀναπόσπαστον τοῦ ὀργανισμοῦ σας. Ὅταν φθάσωμεν ἐκεῖ, θὰ μᾶς εἰπῆτε, ὅτι ἀγνοεῖτε τὴν νομοθεσίαν μας, περὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἶναι τοιουτοτρόπως ὡργανισμένος, ὥστε ἀπαιτεῖται παρ’ ὑμῶν νὰ διατηρήσητε πάντοτε καὶ τὸ ἀνώτατον δικαστήριόν σας, θὰ ζητήσητε λοιπὸν νὰ ὑπάρχουν πάντοτε εἰς τὴν Ἑλλάδα 2 ἀνώταται δικαστικαὶ Ἀρχαὶ, ὥστε οὐδεμία ἑνότης δικαστικὴ νὰ ὑπάρχῃ.

§201ΣΟΛΩΜΟΣ. Καὶ εἰς τὸ ἓν νὰ ᾖναι Ἄγγλοι δικασταὶ (θόρυβος).

§202ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τινὲς, Κύριοι, μετέφερον εἰς τὰς συζητήσεις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὰς ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἐνστάσεις· ὑπερασπιζόμενοι τὴν ἰδέαν τῆς συζητήσεως τῶν νομοθετημάτων τῆς ἐπιτροπῆς, σᾶς ἐπεκαλέσθησαν τὸ δεδικασμένον. Πολὺ ἐξανέστην καὶ ἠπόρησα, ὅταν εἶδον καὶ σπουδαίους ἄνδρας νὰ κάμωσι τοιαύτην κατάχρησιν. Δεδικασμένον οὐδέποτε ὑπάρχει εἰς τὰς ἀποφάσεις ἑνὸς κυριάρχου σώματος· ὁλόκληροι νόμοι συζητηθέντες καὶ ψηφισθέντες δύνανται νὰ ἀνακληθῶσι καὶ ἔχομεν παραδείγματα ἄπειρα νομοθετικῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνεκάλεσαν νόμους ψηφισθέντας, οὐδέποτε δὲ δύναται λογικῶς νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν διάνοιάν τινος, ὥστε νὰ νομίσῃ, ὅτι ἡ προπαρασκευαστικὴ πρᾶξις τῆς ἐξετάσεως μιᾶς προτάσεως ὑποχρεόνει, δεσμεύει τὴν Συνέλευσιν· διότι καὶ αὐτοὶ οἱ σφόδρα δικαστικοί, οἱ μεταφέροντες τὰς δικαστικὰς ἰδέας ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, γνωρίζουν, ὅτι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων αἱ προπαρασκευαστικαὶ πράξεις δὲν ἔχουν κἀμμίαν ὑποχρεωτικὴν δύναμιν· οὐδόλως λοιπὸν πρέπει νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ Συνέλευσις ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀνεξαρτήτως ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ τὸ λύσῃ, ποῖον τῶν 2 ζητημάτων εἶναι τὸ ὀρθώτερον, τὸ ἰδικόν σας, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, τῆς καθολικῆς ἀφομοιώσεως, δηλονότι τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας εἰς ὡρισμένον χρόνον, Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὸν χρόνον, ἐγὼ εἶμαι ἀρκετὰ συγκαταβατικὸς κατὰ πεποίθησιν, νὰ προσδιορίσωμεν τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον θέλετε ὑμεῖς οἱ ἴδιοι, ὥστε, ὅταν πρόκηται περὶ χρόνου, θὰ μὲ εὕρητε πολὺ συγκαταβατικόν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐκείνου τοῦ χρόνου πρέπει σύμπασα ἡ Ἑλληνικὴ Νομοθεσία νὰ λειτουργῇ διὰ νὰ εἴμεθα πάντες ἀδελφοὶ καὶ πάντες Ἕλληνες, διὰ νὰ εἴμεθα πάντες μέλη ἑνὸς κράτους καὶ ἔθνους συνδεδεμένου. Κύριοι! Πολλὰ ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διὰ νὰ δικαιώσουν τοὺς μὲν ἢ τοὺς δὲ· καὶ ἔγεινεν ἐπέκτασις μεγάλη τοῦ λόγου ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Ὁ Κ. Λομβάρδος εἰς τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσιν προσεκάλεσεν ἓν μέλος τῆς Συνελεύσεως, ἀποτεινόμενος εἰς ὅλην, νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἐκδικηθῇ τοὺς Ἰονίους εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ εἶπεν, ὅτι, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐπολιτεύθησαν, τὸ ἀναθέτει εἰς τὴν ἱστορίαν· χθὲς δὲ ὁ αὐτὸς ἐκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀφοῦ ἔλαβε περισσότερον θάῤῥος, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει ἀρχὰς, διαιρούσας τὰς δύω μερίδας ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, εἰμὴ μόνον, ὅτι ἡ μὲν μία μερὶς ἐπισπεύδει τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος καὶ θέλει τὸ Σύνταγμα νὰ περαιωθῇ ὅσον τάχιον, ἡ δὲ ἑτέρα ἐπισπεύδει τὸ ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως· ὅτι αὐτὸς ἑπομένως κατετάχθη δικαίως κατὰ τὴν πεποίθησίν του συμφώνως πρὸς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὑπεστήριξεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὅτι φρονεῖ τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος ἐξαρτωμένην ἐκ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, κατετάχθη λέγω εἰς αὐτὴν τὴν μερίδα. Παρατηρήσατε, Κύριοι, ὅτι οὐδέποτε ἡ μερὶς ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐπιέσθη ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τῶν ΚΚ. Ἰονίων πληρεξουσίων ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἤγειρε κανὲν παράπονον, δὲν κατεδέχθη, συμφώνως πάντοτε πρὸς τὰ μεγάλα καὶ γενναῖα αὐτῆς αἰσθήματα, τῶν ὁποίων ἔδωσε τρανὰ δείγματα, τόσον εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς ἑνώσεως, ὅσον καὶ εἰς τὴν παραχώρησιν τοῦ νὰ ἔλθουν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἀντὶ 32 πληρεξουσίων Ἰονίων 84. Οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν πλειοψηφίαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν εἰς ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα πρὶν φθάσουν οἱ ΚΚ. Ἰόνιοι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι φθάσαντες ἐνταῦθα ἐσύστησαν νέαν πλειοψηφίαν.

§203ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀπατᾶσθε.

§204ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἠξεύρω, ὅτι, ὅστις δὲν σέβεται τὴν ἀλήθειαν, ἠμπορεῖ πάντοτε ν’ ἀμφισβητῇ, καὶ ὅστις μάλιστα ἔδωσε δείγματα τρανὰ ἀστασίας πολιτικῆς καὶ παλινδρομίας καὶ ἐλλείψεως πεποιθήσεων πολιτικῶν, δύναται τὰ πάντα ν’ ἀμφισβητήσῃ, ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια εἶναι μία, καὶ αὐτοὶ οἱ ἐχθροὶ ἐντὸς τῆς συνειδήσεώς των δὲν δύνανται εἰμὴ νὰ ὁμολογήσωσιν αὐτὸ, καὶ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν γινώσκει ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι εἴχομεν τὴν πλειοψηφίαν μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἔφθασαν οἱ Ἰόνιοι πληρεξούσιοι.

§205ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὴν εἴχατε.

§206ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα τὴν εἴχαμεν.

§207ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ σήμερον, ἐὰν γίνῃ ἀνάλυσίς τις τῆς νέας αὐτῆς πλειοψηφίας, θέλω σᾶς εἴπει ὑπὸ ποίων στοιχείων συγκροτεῖται. Εἶναι 70 πληρεξούσιοι τῆς Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ μετέβαλον τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος· εἶναι 50 ὑπάλληλοι, καὶ εἶναι καὶ 30 ὀπαδοὶ τοῦ Κ. Κουμουνδούρου καὶ τοῦ Κ. Κανάρη. Αὐτὴ εἶναι ἡ πλειοψηφία εὐσυνειδήτως ἐξεταζομένη· καὶ διὰ τοῦτο ὁ Κ. Λομβάρδος μᾶς ἔφερε τὸν ἀριθμὸν 150, ὅπως προσδιορίσωμεν ἐν αὐτῷ εἰς τὸ μέλλον τὴν ἀπαρτίαν· ὁ ἀριθμὸς 150 ἔχει οὕτως. Παρακαλοῦμεν μόνον τοὺς ΚΚ. Ἰονίους πληρεξουσίους νὰ ᾖναι μέτριοι εἰς τὸν θρίαμβον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἰδικός των, νὰ μὴ σπρώξουν τὰ πράγματα περισσότερον· (χειροκροτήματα ἐξ ἑνὸς μέρους τοῦ ἀκροατηρίου).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία εἰς τὰ ἀκροατήρια· θὰ διατάξω τὴν ἐκκένωσιν· (θόρυβος ἀριστερά). Τὴν πίεσιν τῶν ἀκροατηρίων δὲν τὴν δέχομαι· ἡσυχάσατε.

§209ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ μὴ θελήσετε νὰ καταστήσετε μίαν τοιαύτην πλειοψηφίαν τυραννικὴν εἰς τὴν μειοψηφίαν. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἐκάμετε, Κύριε Λομβάρδε, εἶναι πρότασις ἀναξία ἀναγνώσεως. Καὶ ἂν ὁ κανονισμός........

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς προτάσεως ἐκείνης, Κύριε Πετσάλη· εἰς τὸ προκείμενον παρακαλῶ.

§211ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε περὶ αὐτοῦ (θόρυβος ἀριστερόθεν). Ἡσυχία, Κύριοι, ἂς σεβασθῶμεν τὸν κανονισμόν. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Λομβάρδου, ἂς μὴ ἀναμίξωμεν πράγματα ξένα· πρόκειται περὶ τῆς ἀφομοιώσεως, διὰ τὴν ὁποίαν ἐφέρατε τὸν κόσμον... (θόρυβος).

§213ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, ὁ Κ. Δαγρὲς, ὁ Κ. Μίλησης καὶ τόσοι ἄλλοι εἶπον ἄπειρα περὶ τῆς προτάσεως.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον πρὸ τῆς ἀναγνώσεως, ἀνεγνώσθη καὶ ἐτελείωσε· ἔλθετε εἰς τὸ προκείμενον. Ἡσυχία, Κύριοι.

§215ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ Κ. Λομβάρδος, λαβὼν τὸν λόγον.... ἐπικαλοῦμαι τὴν δικαιοσύνην αὐτῆς τῆς μερίδος, βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν θέλω κατ’ οὐδὲν φανῆ παραβιάζων τὸν κανονισμόν. Ἐὰν ὁ Κ. Λομβάρδος χθὲς καὶ προχθὲς λαλῶν... (θόρυβος δεξιόθεν).

§216ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἀφήσατέ τον.

§217ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν δὲν ἐξέφραζε καί τινας γενικὰς πολιτικὰς ἰδέας ἐκτὸς τοῦ θέματος· ὅταν λοιπὸν ὁ Κ. Λομβάρδος εἶχε αὐτὸ τὸ δικαίωμα, δὲν ἐπικαλοῦμαι ἐγὼ δικαίωμα ἀνώτερον.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἦτο ζήτημα περὶ τοῦ τὶ νὰ προτιμηθῇ· ἡ ἀφομοίωσις, ἢ το Σύνταγμα· καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐλέχθησαν πολλὰ γενικὰ πράγματα, ἀλλὰ σήμερον πρόκειται εἰδικῶς περὶ τῆς ἀφομοιώσεως, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀγορεύοντα καὶ τὴν Συνέλευσιν νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ζήτημα περὶ ἀφομοιώσεως.

§219ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἦσθε ἐπίσης αὐστηρός....

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντοτε εἶμαι πρὸς ὅλους ἐξ ἴσου αὐστηρός.

§221ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ, Κύριε, χωρὶς νὰ ἀναφέρω πράγματα καὶ πρόσωπα θέλω νὰ εἴπω μίαν ἰδέαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι οἱ νόμοι δὲν τὰ προβλέπουν ὅλα, οὔτε οἱ συνταγματικοὶ, οὔτε οἱ κανονιστικοὶ τῶν Συνελεύσεων, ὅτι ὑπάρχουν ὅρια τινὰ ἠθικὰ, τῶν ὁποίων ὁσάκις γίνεται ὑπέρβασις, αὐτὴ ἡ ὑπέρβασις ἀναγκάζει τοὺς ἀνθρώπους, εἴτε νὰ ἐξέλθουν τῶν συνταγματικῶν νόμων, εἴτε τῶν κανονισμῶν. Αὐτὴν μόνον τὴν παρατήρησιν κάμνω καὶ τίποτε περισσότερον. Τώρα ἔρχομαι καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν Κ. Λομβάρδον νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω ἓν Documento, ἓν ἐπίσημον ἔγγραφον, ἡμιεπίσημον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἰδῇ τοὺς λόγους τῆς διαγωγῆς του καὶ ὅλων τῶν ΚΚ. πληρεξουσίων (θόρυβος), τῆς πολιτικῆς διαγωγῆς του τὰ αἴτια καὶ τὰ ἐλατήρια· καὶ αὐτὸ τὸ ἔγραφον ἔχει ἐπίσημον, ἡμιεπίσημον πηγήν. Ἡ ἐφημερὶς τοῦ σταυροῦ.... (θόρυβος).

§222ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁρίστε, Κύριε Πετσάλη.

§223ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ εἶναι πολλὺ σπουδαῖον ἔγγραφον, ἀφορᾷ τὴν τιμὴν τῶν ΚΚ. Ἰονίων πληρεξουσίων, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις νὰ τὸ ἀναγνώσω.

§224ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§225ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐὰν ὁ Κ. Λομβάρδος δὲν ἐπεχείρει διὰ τῆς ὁμιλίας του, προτάττων τὸ εὔλογον, τὸ δικαιολογημένον τῆς πολιτικῆς του διαγωγῆς...

§226ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐρωτῶ ἐὰν ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἀκούῃ παραλογιζόμενον τὸν Κ. Πετσάλην.

§227ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ μὴ ἐπαναφέρωμεν τὴν χθεσινὴν συζήτησιν. Προσδιορίσατε μίαν ἄλλην ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ κάμητε πολιτικὰς συζητήσεις.

§229ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ὁμιλήσῃ.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ. Μία κατηγορία πολιτικὴ θὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις πολιτικὰς καὶ δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε. Ἀπεφασίσατε νὰ συζητήσωμεν ἀφομοίωσιν.

§231ΤΙΝΕΣ. Τὸ θέλομεν.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε, δὲν τὸ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν· τί θέλει τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Θέλετε ἀφομοίωσιν, συζητήσατέ την. Μὴ φέρετε πολιτικὰς συζητήσεις τώρα νὰ ἐξετάσητε τὴν πολιτικὴν διαγωγὴν τοῦ Κ. Λομβάρδου.

§233ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, αὐτὸ νὰ γίνῃ.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου. Ἀφομοίωσις εἶναι τὸ θέμα.

§235ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Οἱ ἑπτανήσιοι δὲν θὰ ἀφομοιωθοῦν ποτὲ, ἐὰν δὲν λείψῃ ἀπὸ τὸ βῆμα ὁ Κ. Πετσάλης.

§236ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σὺ εἶσαι κατάπτυστος· ἐγὼ δὲν κατεδέχθην ποτὲ νὰ σοῦ ὁμιλήσω· εἶσαι ἕνας μασκαρᾶς. (Θόρυβος).

§237ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἄφετε αὐτὸν, ἐκ λόγου τὸ ἦθος! Τὸ φάντασμα τῆς μητρός του τὸν διώκει.

§238ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν κατεδέχθην ποτὲ νὰ σοῦ ὁμιλήσω Διαπληκτισμοὶ θορυβώδεις μεταξὺ Κωνστ. Πετσάλη καὶ Σαριπόλου.

§239Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα ποτὲ σ’ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ μοῦ φορτώνεται.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, Κύριοι, ἀφήσατε τοὺς διαπληκτισμούς· ἐπὶ τοῦ θέματος θὰ ὁμιλήσῃ. Εἴπατε ἀφομοίωσιν, ἀφομοίωσιν ζητῶ καὶ ἐγώ.

§241ΤΙΝΕΣ. Ἀπαιτοῦμεν νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Λομβάρδος.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀπαιτήσητε, τὸ θέμα εἶναι ἡ ἀφομοίωσις.

§243ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ....

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀκούω οὔτε τοὺς μὲν, οὔτε τοὺς δέ. Δημοσιεύσατε εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰ μεταξύ σας, ὄχι εἰς τὸν περίβολον αὐτόν.

§245ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀφορᾷ τὴν τιμήν του, πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον. Ἔχετε θέμα διὰ νὰ ἐργασθῆτε ἂν θέλετε, περιορισθῆτε ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἀφήσατε τὰς προσωπικὰς φιλοτιμίας.

§247ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀναγνωρίζω, Κύριε πρόεδρε, ὅτι σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμὸν δὲν πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς προσωπικὰ ζητήματα· ποῖα ὅμως εἶναι ἡ θέσις, οὐχὶ ἑνὸς ἀτόμου, ἀλλὰ μιᾶς ὁμάδος πληρεξουσίων, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀναγγέλλεται, ὅτι θὰ ἀναγνωσθῇ κάτι τι περὶ αὐτῶν, τὸ ὁποῖον θὰ προξενήσῃ θόρυβον (θόρυβος)· βεβαιωθῆτε ὅμως ὅτι εἴμεθα ἀρκετὰ ἐξησκημένοι εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν διαγωγὴν ἵνα μὴ ταραττώμεθα (ὤ, ὤ, ὤ, ἐξ ἀριστερῶν).

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ ἐμποδίσω ἀπολύτως τὴν ἀνάγνωσιν, εἰς μίαν ἡμέραν ὅμως, τὴν ὁποίαν θὰ προσδιορίσῃ ἡ Συνέλευσις, ἂς ἀναγνωσθῶσι καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα τυχὸν σᾶς προσβάλλουν· ἀλλ’ ὀφείλω, Κύριοι, κατόπιν μιᾶς συνεδριάσεως τοσοῦτον θορυβώδους νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν δικαιοσύνην σας καὶ τὸν σεβασμόν σας πρὸς τὸν νόμον πρὸς ἀποφυγὴν νέων σκανδάλων, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ ἀνθέξω.

§249ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤθελον ὅμως παρακαλέσει τὸν Κ. Πετσάλην νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὸν ὑπόχρεων μίαν ἄλλην ἡμέραν νὰ τὸ ἀναγνώσῃ.

§250ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν πέμπτην.

§251ΕΤΕΡΟΙ. Τὸ σάββατον.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Μαρῖνος.

§253ΜΑΡΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, φίλος τοῦ κανονισμοῦ, καὶ λοιπὸν φίλος τῆς ἀκριβοῦς αὐτοῦ τηρήσεως καὶ τῆς κανονικῆς συζητήσεως, ὁ προαγορεύσας ἔντιμος πληρεξούσιος, ἤρξατο τοῦ λόγου ἐπικρίνων τοὺς πρὸ αὐτοῦ ἀγορεύσαντας, ὡς παρεκτραπέντας τοῦ ὡρισμένου θέματος τῆς συζητήσεως. Ἀντὶ ζητήματος τάξεως, εἶπεν ἐπικρίνων αὐτοὺς, ἐπραγματεύθησαν τὸ οὐσιαστικὸν θέμα. Ἀλλὰ συνεπὴς πρὸς τὸ προοίμιον αὑτοῦ ἔκρινε καθῆκον ἵνα μιμηθῇ τοὺς παρεκτραπέντας, καὶ λοιπὸν προεχώρησεν εἰς εὐρύτατον στάδιον οὐσιαστικῆς συζητήσεως. Δὲν ἐπραγματεύθη μόνον τὸ ζήτημα, ἂν ἡ μόνη πρότασις τοῦ Κυρίου Κωνσταντᾶ, ἢ καὶ τὰ νομοσχέδια τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει συνάμα νὰ συζητηθῶσι, προεχώρησεν ἐπιλαμβανόμενος τώρα τῆς μὲν, καὶ τώρα τῶν δέ, κατακερματίζων τὸ ἓν καὶ παραμορφώνων τὸ ἄλλο, καὶ οὕτω πως ἔφθασεν εἰς τὸ πέρας τῆς ἀγορεύσεώς του. Ὁμολογητέον ὅμως, ὅτι παρέσχε ποικιλίαν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, γενόμενος ἐπίκουρος τῆς ῥητορείας τοῦ Κ. Ζέρβα. Ἀνέμιξεν ὁ προαγορεύσας τὰς ἀδελφικὰς ἐκείνας καὶ ἐθνικὰς ἰδέας τοῦ χθὲς ῥητορεύσαντος Κυρίου Ζέρβα. Ἠθέλησεν ἵνα διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς του βαρύτητος δώσῃ ὑπόστασιν, καὶ οὕτως εἰπεῖν ἐπισημότητα, εἰς τὴν πρὸς τοὺς Ἑπτανησίους ἄρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ χαρακτῆρος, ἣν εἶχεν ἀπαγγείλει ὁ Κ. Ζέρβας. «Ὑμεῖς δὲν εἶσθε Ἕλληνες, — εἶπεν, — οἱ Ἰόνιοι, μέχρις οὗ δὲν ἀφομοιωθῆτε μεθ’ ἡμῶν κατὰ πάντα, καὶ περὶ τὴν Δικονομίαν, καὶ περὶ τὸν Ποινικὸν Νόμον, καὶ περὶ τὸν δικαστικὸν ὀργανισμὸν, καὶ περὶ πάντα τὰ λεπτομερῆ τῆς Νομοθεσίας καὶ τέλος μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς ἀποδεκατώσεως!» Ὅταν ἀποδεκατισθῇ καὶ ἡ Ἑπτάνησος, τότε οἱ Ἰόνιοι θέλουν εἶσθαι Ἕλληνες!! Τοῦτο εἶπεν οὐσιωδῶς ὁ προαγορεύσας.

§254ΖΕΡΒΑΣ. Μάλιστα ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς ἡμᾶς (θόρυβος).

§255ΜΑΡΙΝΟΣ. Πιστεύσατε, Κύριοι, καὶ συγχωρήσατέ μοι τὴν διαδήλωσιν· μάθετέ το, ἂν δὲν τὸ γινώσκετε, ὅτι ὁ θόρυβος καὶ αἱ διακοπαὶ ὡς πρὸς ἐμὲ δὲν εἶναι εἰμὴ καύσιμος ὕλη ῥιπτομένη εἰς τὴν φλόγα· δὲν εἶναι ὕδωρ, εἶναι ἔλαιον ῥιπτόμενον ἐπὶ τῆς φλογός. Δὲν θέλω ἀπαυδήσει, ὁσονδήποτε καὶ ἂν μὲ διακόπτητε. Παρὰ τὴν ἐπικουρίαν, ἣν παρέσχε τῷ Κυρίῳ Ζέρβᾳ, ὁ προαγορεύσας ἀνέμιξε καὶ ἄλλας τινὰς ἀξίας λόγου ἰδέας. Ἐπεκαλέσθη τὴν εὐφυᾶ ἐκείνην ἰδέαν τοῦ λόρδου Ῥῶσσελ τὴν πρὸς καθησύχασιν τοῦ Σουλτάνου ἐπινοηθεῖσαν, καθ’ ἣν οἱ Ἕλληνες οἱ μὴ ἐλεύθεροι ἔχουσι τὸ ὄνομα Γραικοὶ καὶ οὐχὶ Ἕλληνες. Καὶ ἰδοὺ λοιπὸν, ὁ προαγορεύσας εἶπεν, οὐδ’ ὑμεῖς οἱ Ἑπτανήσιοι εἶσθε Ἕλληνες πρὶν ἢ ἀφομοιωθῆτε κατὰ πάντα ἐπὶ τῶν Νόμων τοῦ Βασιλείου, καθὼς δὲν εἶναι Ἕλληνες οἱ ἐν δουλείᾳ στενάζοντες ἀδελφοί μας. Αἴ, Κύριοι, ποῖος ἤθελε πιστεύσει ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῆς Ἑλληνικῆς Συνελεύσεως, ὅτι ἀπὸ τοῦ στόματος Ἕλληνος πληρεξουσίου ἔμελλε νὰ ἀπαγγελθῇ βλασφημία τοσοῦτον ἀντεθνικὴ, τοσοῦτον ἀνθελληνική; (χειροκροτήματα). Συζητῶ, Κύριοι, μετὰ βαθείας λύπης ἐπὶ τοιούτων ἰδεῶν, καὶ ἤθελον προτιμήσει περὶ αὐτῶν νὰ εἴπω τὸ τοῦ Ἰταλοῦ ποιητοῦ — Non ti curar di lor, ma guarda e passa, — ἂν δὲν ἤκουον ἐπαναλαμβανομένην τὴν ὀλεθρίαν, τὴν ἀνθελληνικὴν ἰδέαν, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαστολὴ μεταξὺ Ἑλλήνων κατοικούντων τὸ μικρὸν τοῦτο Βασίλειον καὶ Ἑλλήνων διατελούντων ἐν δουλείᾳ (εὖγε). Προέταξα ταῦτα καὶ ἐγκαταλείπω ἤδη τὸ θέμα τοῦτο· δὲν ἐπιλαμβάνομαι δὲ τοῦ τελευταίου ἐκείνου ἐπεισοδίου, τὸ ὁποῖον ὁ Κ. Πρόεδρος ἠθέλησε νὰ περατώσῃ διὰ σήμερον ἀπαγορεύων τὴν ἀνάγνωσιν ἐγγράφου, ὅπερ οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν φοβούμεθα νὰ ἀκούσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο περιορίζομαι, Κύριοι, ἵνα εἴπω, ὅτι ἡμεῖς ἤλθομεν ἐνταῦθα καὶ ἔχομεν τὸ μέτωπον πολὺ ὑψηλὰ (θόρυβος· ὤ, ὤ, ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν ἀρνούμεθα τὸ δικαίωμα εἰς πάντας τοὺς ἐνταῦθα ἑδρεύοντας ἵνα ἐπαναλάβωσι τὴν αὐτὴν δήλωσιν· ἀλλ’ ἐπίσης, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐῤῥίφθη καθ’ ἡμῶν ἀπειλὴ προσβάλλουσα τὴν ἡμετέραν ἀξιοπρέπειαν, ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ ἐπαναλάβωμεν, ἑδρεύοντες ἐνταῦθα, ὅτι δικαιούμεθα νὰ τηρήσωμεν ὑψηλὰ τὸ μέτωπον, διότι κατεπολεμήσαμεν τὴν δεσποτείαν τοῦ ξένου, ἐλευθερώθημεν ἀπὸ τὸν ξένον καὶ προσήλθομεν ἵνα ζήσωμεν ὡς ἀδελφοὶ ἐν τοῖς κόλποις τῶν ἀδελφῶν. Ἐννοῶ, Κύριοι, πολλὰ καλὰ (διακόπτει τὸν ῥήτορα ὁ Κ. Ἀφεντούλης.)

§256ΤΣΕΛΙΟΣ. Ἐβαρέθηκες νὰ πληρώνῃς φόρους, Κύριε Ἀφεντούλη.

§257ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ποῦ τὸ ἠξεύρεις; (θόρυβος).

§258ΜΑΡΙΝΟΣ. Ἐννοῶ, Κύριοι, πολλὰ καλὰ ὅτι ὁ πρῶτος ἐπινοήσας καὶ πλαστουργήσας, εἴτε οἱ πρῶτοι πλαστουργήσαντες τὴν πρότασιν, περὶ ἧς πρόκειται, ἐν τῇ σταθμίσει τῶν πιθανοτήτων τῆς ἐπιτυχίας ἢ τῆς ἀποτυχίας της, ἀπέβλεψαν πρὸς τὸ ἀκροσφαλὲς, ὡς φαίνεται κατὰ πρώτην ἔποψιν, πρὸς τὸ ἀκροσφαλὲς τῆς θέσεως τῶν Ἰονίων Πληρεξουσίων ἐνώπιον τοιαύτης προτάσεως. Ἡμεῖς, εἶπον οἱ ἐπινοήσαντες τὴν πρότασιν, ἡμεῖς ῥίπτομεν κατὰ πρόσωπον τῶν Ἰονίων θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὅλως εὐπρόσωπον, ὅλως Ἐθνικὸν, ὅλως δημοτικόν· διότι, Κύριοι, τί τὸ ἐθνικώτερον, τί το δημοτικώτερον παρὰ τὴν ἀφομοίωσιν τῆς Νομοθεσίας τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Νομοθεσίας τῆς Ἑλλάδος; Καὶ λοιπὸν, οὕτω πως διελογίσθησαν οἱ συῤῥάψαντες τὴν πρότασιν· ἢ οἱ Ἰόνιοι Πληρεξούσιοι ἀποδέχονται τὴν πρότασιν, καὶ τότε ἐνικήσαμεν, ἐκερδήσαμεν τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἡμεῖς προτείνομεν αὐτήν· καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω νῦν ἐν παρενθέσει, ὅτι ὁ κύριος σκοπὸς τῶν ὁρμηθέντων πρὸς τὴν πρότασιν ταύτην δὲν εἶναι ἡ πραγματοποίησις τῆς ἀφομοιώσεως· εἶναι αἴτιον καὶ σκοπὸς πάντη διάφορος, περὶ οὗ χθὲς ἐῤῥίφθησαν ἐνταῦθα τινὲς νύξεις, καὶ βραδύτερον θέλω προσθέσει τινά· ἢ λοιπὸν οἱ Ἰόνιοι Πληρεξούσιοι δέχονται τὴν πρότασιν, καὶ ἡμεῖς ἐνικήσαμεν, ἢ ἀμφισβητοῦσιν αὐτὴν, καὶ τότε ἡμεῖς φωνάζομεν, ἰδοὺ οἱ προδόται, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν τὴν ἀφομοίωσιν τοῦ Ἰονίου λαοῦ, τὴν πλήρη ἀφομοίωσίν του μετὰ τοῦ λαοῦ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Τοιοῦτον διαλογισμὸν ἔκαμον βεβαίως, Κύριοι, ἀλλ’ ἑκουσίως ἠπατήθησαν, διότι ὤφειλον νὰ ἐννοήσωσιν ὅτι ἡ φαινομένη δημοτικότης τῆς προτάσεως δὲν εἶναι εἰμὴ ψιμύθιον, ὅπερ διαλύουσιν ἅμα ἐμφανιζόμενον εἰς τὸν ὁρίζοντα αἱ ἀκτίνες τοῦ ἡλίου· δὲν εἶναι εἰμὴ ἀράχνη, τὴν ὁποίαν διασκεδάζει ἡ ἀληθῶς ζωογόνος αὔρα ... (θόρυβος εἰς μερικὰ θρανία). Ἐπαναλαμβάνω διότι θέλω ὥστε ἡ ἰδέα μου νὰ ἐννοηθῇ ἀκριβῶς καὶ εὐκρινῶς· ἡ φαινομένη δημοτικότης τῆς προτάσεως δὲν εἶναι εἰμὴ ψιμύθιον, δὲν εἶναι εἰμὴ ἀραχναῖον κάλυμμα, τὸ ὁποῖον διασκεδάζει ἡ ἀληθῶς ζωογόνος αὔρα τοῦ τόπου τούτου τῆς ἐλευθερίας, ὅπως μὴ ἐν πλάνῃ παραβλαφθῶσι τὰ πραγματικὰ τοῦ λαοῦ συμφέροντα. Ἐξετάσωμεν ἤδη ἂν πρόκηται περὶ ἀληθοῦς δημοτικότητος καὶ ἐθνωφελοῦς προτάσεως, ἢ τοὐναντίον περὶ προτάσεως ἥτις φέρει εἰς ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Καὶ βεβαίως ἔσφαλον εἰς τοὺς διαλογισμούς των οἱ πλαστουργοὶ τῆς προτάσεως, διότι ὤφειλον νὰ ἠξεύρωσιν ὅτι, μ’ ὅλον αὐτὸ τὸ ἐξωτερικόν της, ὑπάρχουσιν ἑδραῖαι πεποιθήσεις, αἵτινες δὲν διστάζουσι νὰ ἀπαντήσωσι κατὰ πρόσωπον εἰς πᾶν ὅ,τι, καί τοι ἔχον τὸν χαρακτῆρα τῆς δημοτικότητος, δύναται νὰ παραβλάψῃ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου φαίνονται κηδόμενοι οἱ προσαγαγόντες τὴν πρότασιν. Ὁ προλαλήσας ἠσχολήθη νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι οὐδὲν παραλογώτερον τοῦ συστήματος, ὅπερ ἡ ἐπιτροπὴ ἠκολούθησε, καὶ ὅτι μόνον λογικὸν σύστημα εἶναι τὸ τῆς μοναδικῆς καὶ συντόμου ἐκείνης προτάσεως, καθ’ ἣν ἐν ἀκαρεῖ θὰ ἐνεργοποιεῖτο ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία εἰς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ θὰ κατεστρέφετο πᾶσα ἡ ἐκεῖ ὑπάρχουσα νομοθεσία. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀδιστάκτως ἀπαντῶ, ὅτι πρότασις μᾶλλον παράλογος, μᾶλλον ἀπᾴδουσα πρὸς τὰς στοιχειωδεστέρας ἀρχὰς τῆς ὀρθῆς διοικήσεως, πρὸς τὰς ὑγιεστέρας ὑπαγορεύσεις οὐ μόνον τοῦ ὀρθοῦ λόγου, ἀλλὰ καὶ τοῦ κοινοτέρου νοός· πρότασις μᾶλλον καλυπτομένη ὑπὸ τοσούτων πλημμελειῶν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ παρ’ αὐτὴν, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται. Καὶ τῇ ἀληθείᾳ, Κύριοι, κατὰ τὴν πρότασιν τί πρόκειται νὰ γίνῃ; Ἅμα ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου τῇ 15 8βρίου, ὅλη ἡ Ἰονικὴ νομοθεσία μένει ἄκυρος, ἀντ’ αὐτῆς δὲ τίθεται ἐν ἰσχύϊ ἡ Ἑλληνική. Ἀλλὰ, πρὸς Θεοῦ, Κύριοι πληρεξούσιοι, πότε ἠκούσθη τοῦτο, ὅτι μία νομοθεσία ἀντικαθίσταται εἰς ἄλλην χωρὶς προηγουμένης τινος ἐξετάσεως, χωρὶς τῆς διαγνώσεως τῶν στοιχείων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ἡ νομοθεσία αὕτη; (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν). Ὁ Κ. Πετσάλης ἐνησμενίζετο ἀντιτείνων καὶ λέγων, ὅτι αἱ προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι παράλογοι, καὶ ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἤκουσεν εὐχαρίστως τοὺς λόγους του. Ἐννοῶ ἑπομένως, ὅτι δυσανασχετεῖ τώρα ὀφείλουσα ν’ ἀκούσῃ τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἰδέας τοῦ Κ. Πετσάλη. Λοιπὸν, Κύριοι, παρατηρῶ ἐν γένει, ὅτι οὐδέποτε ἠκούσθη, ὅτι νέα νομοθεσία ἀντικαθίσταται εἰς ἄλλην, χωρὶς προηγουμένης ἐξετάσεως καὶ αὐτῆς τῆς νέας νομοθεσίας, καὶ τῶν περιστάσεων τοῦ λαοῦ, οὗτινος πρόκειται ἵνα κανονισθῶσι τὰ συμφέροντα, καὶ τῆς νομοθεσίας, ἥτις παρ’ αὐτῷ τῷ λαῷ ὑπάρχει, ὅπως γνωσθῇ συνάμα ἂν ἡ νέα εἰσερχομένη νομοθεσία ᾖναι ἐφαρμόσιμος, ἂν δύναται νὰ ᾖναι λυσιτελὴς εἰς τὰ συμφέροντα καὶ τὴν εὐημερίαν αὐτοῦ τοῦ λαοῦ. Ἡ πρότασις, ἥτις κεῖται ἐπὶ τῆς τραπέζης, ἀποκλείει ἀποτόμως πᾶσαν τοιαύτην ἐξέτασιν· οὐδόλως περιέχει τι, ὅπερ νὰ δεικνύῃ, ὅτι μέλλει ἡ ἀντικατάστασις τῆς νομοθεσίας νὰ γίνῃ διὰ τῆς προπαρασκευῆς ἐκείνης, ἥτις πάντοτε εἶναι ἀπαραίτητος, ὅταν πρόκηται περὶ μεταβολῆς νομοθεσίας. Καὶ ὅμως, Κύριοι, ἂν δὲν ἐπρόκειτο περὶ λαοῦ ἔχοντος ἐξ αἰώνων νομοθεσίαν, ἔχοντος ἔθιμα, ἔχοντος κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ λαοῦ ἐξερχομένου, ἢ ἀρτίως ἐξελθόντος ἐκ τῆς φυσικῆς καταστάσεώς του, ὁ νομοθέτης, ὅστις ἤθελε κληθῆ νὰ τῷ δώσῃ νομοθεσίαν, ἤθελεν ἆρά γε περιορισθῆ εἰς τὸ νὰ ἐκδώσῃ ψήφισμα ἐφαρμόζον ἐπὶ τοῦ λαοῦ ἐκείνου τὴν Γαλλικὴν, τὴν Ἀγγλικὴν, ἢ ἄλλην νομοθεσίαν, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ τίς ἡ κατάστασις, τίνες οἱ χαρακτῆρες, τίνες αἱ τάσεις τοῦ λαοῦ ἐκείνου, τίνες αἱ τοπικαὶ περιστάσεις; (θόρυβος ἐξ ἀριστερῶν). Μὴ διακόπτετε· ὑποφέρετε τὴν συζήτησιν, ἂν θέλετε ἵνα διαφωτισθῇ τὸ ζήτημα. Καὶ ἂν νομοθέτης, ὅστις ἤθελε καλεῖσθαι νὰ κανονίσῃ τὴν τύχην ἑνὸς λαοῦ μὴ ἔχοντος νομοθεσίαν, ὤφειλεν ἀναγκαίως νὰ προπαρασκευάσῃ τὸ ἔργον του δι’ ὡρίμου μελέτης, πολλῷ μᾶλλον δὲν ἀπαλλάττεται τοῦ βάρους τούτου νομοθέτης, ὅστις καλεῖται ἵνα ἀντικαταστήσῃ μίαν νομοθεσίαν εἰς ἄλλην προϋπάρχουσαν, ἐπὶ λαοῦ ἔχοντος συμφέροντα, ἅτινα κανονίζονται διὰ πολυχρονίων νόμων. Ἡμεῖς ἔχομεν, πρὸς τοῖς ἄλλοις, καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ τί ἡ ἀντικατάστασις δύναται ν’ ἀποβῇ ὠφέλιμος ἢ ἐπιβλαβής· ἀλλὰ τοιαύτην ἐξέτασιν ἡ κειμένη πρότασις ἐκ τῶν προτέρων ἀποκλείει. Καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ πρότασις ἣν ὁ προαγορεύσας ἀνύψωσεν εἰς τοὺς οὐρανούς. Προσθετέον, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἐνέχει ἰδέαν ὅλως ἀντίθετον πρὸς ἐκείνην, ἥτις ἀληθῶς ἔμελλε νὰ τεθῇ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει. Ἀκύρωσις ὅλης τῆς Ἰονικῆς Νομοθεσίας καὶ ἀντικατάστασις τῆς Ἑλληνικῆς· ἐφαρμογὴ ταύτης ἀπὸ τῆς δεῖνα ἡμέρας, — καὶ ἂν, λέγουν οἱ προτείνοντες καὶ ὑποστηρικταὶ, ἂν ᾖναι ἀναγκαῖαί τινὲς ἐξαιρέσεις, τινὲς πρόνοιαι, ὢ, περὶ τούτων ἐξετάζομεν ἀκολούθως· τοῦτ’ ἔστι, καταστρέψωμεν πᾶν ὅ,τι ὑπάρχει σήμερον ἱδρυμένον, καὶ ἐπιφυλασσόμεθα κατόπιν ὅπως ἐπὶ τῶν ἐρειπίων οἰκοδομήσωμεν. Ἀλλὰ, σᾶς παρακαλῶ· μεταξὺ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν καταστρέψωμεν τὸ ὑπάρχον οἰκοδόμημα, ἀκυροῦντες τὴ Ἰόνιον Νομοθεσίαν, καὶ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θέλομεν ἐνεργοποιήσει τὴν ἄλλην, ποῦ μένει ὁ τόπος; Πῶς κυβερνᾶται δι’ αὐτοῦ τοῦ χάρτου, ὃν καὶ μόνον ὑμεῖς προετείνετε; (ὤ, ὤ ἐξ ἀριστερῶν). Κύριοι, αἱ προτάσεις σας ἐξουσιοδοτοῦσι τὰ ἐπιχειρήματα ἅτινα ἀνέπτυξα, διότι ἐκεῖνος, ὅστις ἀναλαμβάνει τὸ ἔργον ἵνα κηρύξῃ ἄκυρον τὴν νομοθεσίαν ἑνὸς τόπου καὶ ἀντικαταστήσῃ ἄλλην, ἔχει χρέος συνάμα ἵνα δείξῃ κατὰ τίνα τρόπον ὀφείλει νὰ γίνῃ ἡ ἀντικατάστασις, διὰ τίνων μέσων καὶ ὀργάνων πρόκειται νὰ τεθῇ ἐν ἐνεργείᾳ ἡ νέα Νομοθεσία εἰς τὸν τόπον. Ταῦτα πάντα ἐξέφυγον τῆς προσοχῆς τῶν προτεινάντων τὴν πρότασιν (ὤ, ὤ, ἐξ ἀριστερῶν). Ναὶ βέβαια ἐξέφυγον. Ποῦ εἶναι αἱ ἄλλαι προτάσεις σας, αἵτινες ὤφειλον νὰ συνοδεύωσι τὴν προκειμένην καὶ νὰ ἐνδεικνύωσι τὸν τρόπον τῆς ἐνεργοποιήσεως αὐτῆς; Ὑμεῖς ἐστοχάσθητε ὅτι μόνον ἔργον τοῦ νομοθέτου εἶναι τὸ συντάττειν τὸν νόμον· δὲν ἐμεριμνήσατε δὲ ἂν ὁ νόμος πρέπῃ νὰ προνοῇ καὶ περὶ τῆς ἐκτελέσεως. Ἐνομίσατε ὅτι τὰ πάντα γίνονται δι’ ἑνὸς ψηφίσματος, ὡσανεὶ τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἦτο μαγικὴ ῥάβδος, δυναμένη νὰ ἀναπληρώσῃ καὶ τὴν ἔλλειψιν τῆς μελέτης καὶ τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων τῆς πραγματοποιήσεως. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐπιδιώκομεν μαγικὰς ῥάβδους καὶ μαγείας· ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν πράγματα. Πρὸς τοῦτο καὶ οὐχὶ πρὸς ματαίας πράξεις οἱ ἐντολεῖς ἡμῶν μᾶς ἀπέστειλαν. Ἡ πρότασις ἀφ’ ἑτέρου, Κύριοι, καθὼς προτείνεται, καὶ ὡς προανέφερον, ἀποκλείει πᾶσαν ἐξέτασιν περὶ τοῦ ἂν ἐπωφελὴς ἢ ἐπιζήμιος δύναται ν’ ἀποβῇ ἡ νέα νομοθεσία, ἢ μέρη τινὰ αὐτῆς, εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Οὐδεμία περὶ τούτου ἐξέτασις ἐπιτρέπεται διὰ τοῦ συστήματος τῆς προτάσεως. Παραδέχομαι ὑποθέτων ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ ἡ τελειοτέρα τῶν Νομοθεσιῶν. Ἀλλ’ οὐδεὶς νομομαθὴς ἀγνοεῖ ὅτι ἡ ἀληθῶς λυσιτελὴς ὑπὲρ τῆς εὐημερίας ἑνὸς λαοῦ νομοθεσία δὲν εἶναι τόσον ἡ τελειοτέρα, ὅσον ἡ καταλληλοτέρα εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ εἰς τὰς περιστάσεις τοῦ λαοῦ, δι’ ὃν γίνεται (θόρυβος). Φανερὸν δὲ προσέτι, Κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα ὅπερ ἐνδεικνύουσιν αἱ προτάσεις τῶν Κ.Κ. Κωνσταντᾶ καὶ Καλοῦ, εἶναι σύστημα, δι’ οὗ ἀπραγματοποίητος ἀποβαίνει ἡ ἐφαρμογὴ τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας, οὐ μόνον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλ’ εἰς οἱονδήποτε ἄλλον τόπον· διότι ἅμα ἡ πρότασις δὲν συνοδεύεται οὔτε ὑπὸ τῆς μελέτης τῆς νομοθεσίας, ἥτις πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ, οὔτε ὑπὸ τῆς προνοίας περὶ τῶν μέσων τῆς ἐφαρμογῆς, βλέπετε ὅτι οὐδεμία πραγματοποίησις δύναται νὰ ἐπέλθῃ οὔτε ἀπὸ τῆς 15 Ὀκτωβρίου, οὔτε ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου, καὶ θέλει μείνει μόνον ἓν ψήφισμα ἐκδοθὲν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν, ὡς ἐλπίζω, προταθὲν παρὰ τῶν Κυρίων προτεινάντων. Καὶ ἂν ὑποθέσητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδιδε διαταγὴν, πρὸς ἐκτέλεσιν τοιούτου ψηφίσματος, τί θὰ ἐπήρχετο; Ἄφευκτος σύγκρουσις συμφερόντων καὶ ἐνεργειῶν, μέχρις οὗ ὁρισθῶσι τοὐλάχιστον μεταβατικαὶ διατάξεις, δυνάμεναι ἵνα πραγματοποιήσωσι τὸν νόμον, ὅστις μέλλει νὰ εἰσαχθῇ (θόρυβος ἀριστερόθεν). Ἡ τρανωτέρα ἀπόδειξις τῆς βαρύτητος τῶν ἰδεῶν μου εἶναι ὁ θόρυβός σας. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἱ προτείναντες ἐστοχάσθητε ὅτι μόνον ἔργον τοῦ νομοθέτου εἶναι νὰ συντάττῃ νόμους καὶ οὐχὶ νὰ προνοῇ περὶ τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν. Ἀναγκαίως λοιπὸν ἡμεῖς ἐξανέστημεν κατὰ τοιαύτης προτάσεως, ὡς τεινούσης ἵνα φέρῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον οὐδὲν ἄλλο ἢ σύγχυσιν καὶ σύγκρουσιν συμφερόντων. Προσθέσατε, Κύριοι, εἰς ταῦτα πάντα καὶ ἄλλην παρατήρησιν, ἥτις δὲν εἶναι μικρᾶς βαρύτητος. Εἰσάγεται ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία, ἥτις ἀπαρτίζεται βεβαίως ἀπὸ νόμους ὧν τοὺς πλείστους καὶ ἐγὼ ἐν τῇ ἐμῇ πεποιθήσει γεραίρω. Ἀλλὰ παρεκτὸς ὅτι διάφορα μέρη αὐτῆς δὲν εἶναι, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, παραδεκτὰ ὡς πρὸς τὸν Ἰόνιον λαὸν, ἀφ’ ἑτέρου οὐδὲ πλήρης εἶναι ἡ νομοθεσία αὕτη. Ἀστικὸς νόμος δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ Ἑλληνικῇ νομοθεσίᾳ· τὰ ἀστικὰ δικαιώματα κανονίζονται ἐν Ἑλλάδι διὰ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου, καὶ, ὡς ἤκουσα παρά τινος, κανονίζονται καὶ διὰ διαφόρων ἐθίμων τῶν ἐπαρχιῶν, ἅτινα πρὸς ἄλληλα δὲν εἶναι σύμφωνα. Ἐρωτῶ λοιπὸν ὑμᾶς. Εἶναι ἆρά γε συνετὸν καὶ συμφέρον νὰ καταργηθῇ μία νομοθεσία, ἥτις δύναται μὲν νὰ ᾖναι ἐλλειμματικὴ, ἀλλ’ οὐχ’ ἧττον εἶναι πλήρης, ὅπως κατὰ τοῦτο τὸ μέρος, ἀντὶ τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, ὃν ἡ Ἑπτάνησος ἔχει ἀπὸ 23 ἤδη ἐτῶν, ἐπανέλθωμεν καὶ ὑποβληθῶμεν εἰς τὸ χάος τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου, καὶ ὅπως τεθῶμεν καὶ ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ ἂν μέλλωμεν νὰ κύψωμεν εἰς τὰ ποικίλα ἔθιμα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοῦ ἀστικοῦ δικαίου ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι; Ποῖος νουνεχὴς δύναται νὰ παραδεχθῇ τοιοῦτον σύστημα νομοθεσίας; Ἐνώπιον, Κύριοι, τοιούτων παρατηρήσεων καὶ ἄλλων, τὰς ὁποίας παραλείπω, ἡ Ἐπιτροπὴ, ἣν διωρίσατε, παρεδέχθη τὸ σύστημα τὸ ἀληθῶς λογικὸν καὶ λυσιτελὲς πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκομεν. Ἡ Ἐπιτροπὴ παρεδέχθη τὸ βαθμιαῖον τῆς μεταβολῆς τῆς νομοθεσίας, τηρουμένης ἐπὶ τοῦ παρόντος τῆς ἀρχῆς ὅτι ὑφίσταται ἡ Ἰονικὴ νομοθεσία· ἀπεφάνθη ἵνα κατὰ κλάδον πρὸς κλάδον ἐπενεχθῇ ἡ ἀντικατάστασις αὐτῆς διὰ τῶν Ἑλληνικῶν Νόμων ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, καὶ μεθ’ ὅλης τῆς λογικότητος ἡ Ἐπιτροπὴ προέβη, ἐνασχοληθεῖσα πρὸ πάντων περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν δήμων, ἀκολούθως εἰς τὴν διοργάνωσιν τῆς διοικήσεως, μετὰ ταῦτα εἰς τὴν ἀφομοίωσιν τῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Προσθέτω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ, τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τμήματος, παρεδέχθη μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐν μέρει τροπολογεῖ τὸ φορολογικὸν σύστημα· διότι γνωστὸν εἶναι ὅτι καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ τὸ φορολογικὸν σύστημα εἶναι ἐλλειματικόν· ὅτι ἀπαιτοῦνται καὶ ἐπὶ τοῦ μὲν καὶ ἐπὶ τοῦ δὲ διορθώσεις. Ἔκρινεν ὅθεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι δὲν δύναται οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο νὰ μεταφέρῃ ὁλόκληρον ἀπὸ τοῦ ἑνὸς τόπου εἰς τὸν ἄλλον. Παρεδέχθη λοιπὸν ἐκεῖνα τὰ προσωρινὰ μέτρα, ἅτινα δύνανται πράγματι ἵνα συσφίξωσι τὴν ἀδελφικὴν ἑνότητα μεταξὺ τῶν Ἰονίων καὶ τοῦ λοιποῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, καθιστῶντα ἐπαισθητὴν ἐν Ἑπτανήσῳ τὴν ἕνωσιν, ἥτις πολιτικῶς ἐτελέσθη. Καὶ βεβαίως αἱ εὐκολίαι, ἃς παρέχει τὸ περὶ ἄρσεως τῆς Τελωνιακῆς γραμμῆς Νομοσχέδιον, εἶναι τοιαῦται, ὥστε βεβαίως θέλουσι πολλῷ μᾶλλον ἐνισχύσει ἐκείνην τὴν ἑνότητα, ἣν πάντες ἐπιθυμοῦμεν. Παρὰ τὰ Νομοσχέδια ταῦτα, Κύριοι, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνησχολήθη καὶ ἐπὶ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, καὶ ἐντὸς ὀλίγου θέλει ὑποβάλει καὶ ὡς πρὸς αὐτὸν τὸ Νομοσχέδιον. Μὴ δυναμένη δὲ μηδὲ ὀφείλουσα νὰ συμμερισθῇ τὸ φρόνημα τοῦ προαγορεύσαντος, ὅστις νομίζει ὅτι δύναται νὰ κάμῃ ἐκ γενναιότητος παραχωρήσεις τινὰς εἰς τὸν Ἰόνιον λαὸν, ἀλλὰ φρονοῦσα ἀπ’ ἐναντίας ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ὀφείλει μετὰ σπουδαιότητος νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι μεταξὺ τῶν περὶ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου διατάξεων ὑπάρχουσι τοιαῦται τινὲς, οἷαι τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶναι λυσιτελεῖς ὑπὲρ τῆς Ἑπτανήσου, ἔκρινε καθῆκόν της ἵνα κάμῃ ῥητὴν ἐξαίρεσιν περὶ τούτων, ἀφίνουσα εἰς τὸν χρόνον ὅπως καὶ ὡς πρὸς ταύτας ἐκλείψῃ πᾶσα διαφορὰ μεταξὺ τῶν μερῶν τοῦ Βασιλείου. Καὶ τὶ τὸ παράδοξον, σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἂν τινὲς διαφοραὶ ὑπάρξωσι μεταξὺ τῆς νομοθεσίας τῆς διεπούσης τὰς Ἰονίους νήσους, καὶ ἐκείνης, ἥτις διέπει τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ σήμερον πρὸ μικροῦ ὡμολογήθη, ὅτι καὶ ἐδῶ ὑπάρχουσιν ἔθιμα διάφορα ὡς πρὸς τὰ ἀστυκὰ δικαιώματα, ὅτι λοιπὸν τοιαῦται διαφοραὶ ὑπάρχουσι ἤδη εἰς αὐτὸ τὸ μέρος τῆς Ἑλλάδος, ὅπου ὑμεῖς διατείνεσθε ὅτι χρεωστοῦμεν νὰ ὑποβληθῶμεν τυφλοῖς ὄμμασιν εἰς πᾶν ὅ,τι ὑπάρχει νομοθετημένον; (Θόρυβος). Διατὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ἀνέχεσθε ὡς πρός τινας ἄλλας ἐπαρχίας, δὲν θέλετε τὸ ἀνεχθῆ ἐπὶ τινα χρόνον τοὐλάχιστον καὶ ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον; (Θόρυβος). Χαίρω ὅτι μὲ προεκάλεσεν εἷς ἔντιμος πληρεξούσιος ἵνα ἀναφέρω ἰδέαν, ἥτις μοὶ ἐξέφευγε. Κύριοι, οἵτινες ἐφέρατε τὴν πρότασιν καὶ εἴπατε· ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία θέλει εἰσαχθῆ διὰ μιᾶς εἰς τὴν Ἑπτάνησο ἀπὸ τῆς 15 Ὀκτωβρίου ἢ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου, ἀνεγνώσατε αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν καθ’ ὅλα τὰ μέρη της, ὅπως ἴδητε περὶ τίνος νομοθεσίας ποιεῖτε πρότασιν; (Θόρυβος). Διϊσχυρίζομαι, ναὶ, ὅτι καὶ ἂν μικράν τινα ἀνάγνωσιν ἐκάμετε, δὲν ἐκάμετε ὅμως τὴν πλήρη ἀνάγνωσιν (θόρυβος) καὶ μελέτην, ἥτις ἀπαιτεῖται ὅπως ὁ νομοθέτης εὐσυνειδήτως ψηφίσῃ ὅτι ὁ δεῖνα τόπος θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα ἄλλον νόμον. Καὶ λοιπὸν ἐὰν εἴχετε κάμει τὴν ἀνάγνωσιν, ἠθέλετε ἰδεῖ ὅτι ὁ ἐκ τῶν προτέρων ὁρισμὸς μιᾶς ἡμέρας ἐπὶ ἕνα, ἢ δύω, ἢ τρεῖς μῆνας τυγχάνει αὐθαίρετος. Ὁ ὁρισμὸς τοῦ χρόνου τῆς ἐνεργηποιήσεως ὀφείλει νὰ ὁρισθῇ κατὰ τὰς περιστάσεις, κατὰ λόγον τοῦ κλάδου, τῆς Νομοθεσίας καὶ τοῦ εἴδους τῆς μεταῤῥυθμίσεως ἥτις εἰσάγεται εἰς τὴν Ἑπτάνησον (θόρυβος). Κύριοι, δύναται ὁ περὶ καταρτισμοῦ τῶν δήμων νόμος νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν μετὰ ἕνα μῆνα· δύναται ὁ ἀφορῶν τὴν διοικητικὴν διοργάνωσιν νὰ τεθῇ συγχρόνως ἢ μετὰ δύω μῆνας ἐν ἐνεργείᾳ· δύναται ἴσως μετὰ δύω μῆνας νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν καὶ ὁ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον περὶ φορολογικοῦ συστήματος, ἤθελέ τις τολμήσει ἀπὸ τοῦδε νὰ προσδιορίσῃ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν προτοῦ μεταῤῥυθμισθῇ καὶ διορθωθῶσιν αἱ πλημμέλειαι, τὰς ὁποίας ἔχει; Καὶ τί νὰ εἴπω, Κύριοι, περὶ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου; Οἱ προτείναντες, πλὴν τοῦ Κ. Καλοῦ, δὲν ἀνήκουν οὔτε εἰς τὴν τάξιν τῶν δικηγόρων, οὔτε εἰς τὴν τῶν δικαστῶν· ἀλλ’ ἐὰν ἀνῆκον εἰς ταύτας, ἤθελον συναισθανθῆ τὸ παράτολμον πράξεως ἥτις εἴτε ἐπὶ δύω μῆνας ἀπὸ τοῦδε, εἴτε ἐπὶ τρεῖς, ἤθελεν ἐπιβάλει εἰς τὴν Ἑπτάνησον νέαν νομοθεσίαν περὶ τοῦ δικαστικοῦ. Πρὸς ταῖς ἄλλαις παρατηρήσεσιν, ὑπάρχουσι, Κύριοι, ἐν Ἑπτανήσῳ συμφέροντα μυρία, ἅτινα ὁλονὲν τυγχάνουσιν ἐκκρεμῆ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ τὰ συμφέροντα ταῦτα ἐκανονίσθησαν ἄχρι τοῦδε διὰ τῆς Ἰονικῆς Νομοθεσίας. Πρόκειται ἵνα ἡ ἐξάσκησις καὶ ἡ διεξαγωγὴ καὶ αὐτῶν τῶν συμφερόντων καὶ παντὸς ἄλλου νέου (θόρυβος), πρόκειται ἵνα ἐξαίφνης ὑποβληθῶσιν εἰς νέας δικονομίας, αἵτινες δὲν εἶναι γνωσταὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἰμὴ εἰς ὀλιγίστους· πρόκειται νὰ ἐπιβληθῶσιν αὗται καὶ εἰς τοὺς ἐξ ἐπαγγέλματος καλουμένους ἵνα τὰς μελετήσωσι καὶ μάθωσιν νὰ τὰς ἐφαρμόσωσιν. Τοιοῦτοι οἱ δικανικοὶ καὶ οἱ δικασταί· ἀλλ’ ἵνα αὐτοὶ πράξωσι ταῦτα (θόρυβος) οὐχὶ διὰ θορύβου καὶ τῶν κραυγῶν λύονται τὰ σπουδαῖα ζητήματα, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐμβριθοῦς συζητήσεως· ἐρωτῶ τοὺς θορυβοῦντας· διατάττετε, ἵνα τὴν 15 8βρίου, ἢ τὴν 1 Ἰανουαρίου ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἀλλὰ προενοήσατε ἆρά γε περὶ τοῦ τρόπου τοῦ νὰ γίνῃ γνωστὴ ἡ νομοθεσία αὕτη εἰς τὸν Ἰόνιον λαόν; (θόρυβος). Περὶ τούτου, Κύριοι, δὲν φροντίσατε, διότι ἂν εἴχετε φροντίσει, ἠθέλετε ἰδεῖ, ἐπαναλαμβάνω, τὸ παράτολμον, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω τὸ μυθῶδες τῆς ἰδέας, ὅτι κατὰ τὴν 15 8βρίου δύναται νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία ἐν Ἑπτανήσῳ. Αὐτοὶ οἱ νόμοι πρέπει νὰ δημοσιευθῶσι καὶ διαδοθῶσιν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ὅπως πᾶσα κλάσις λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν (θόρυβος). Ἂν δὲ πρὸς τοῦτο δὲν ἀπαιτεῖται πολὺς χρόνος, ἀπαιτεῖται τοὐλάχιστον μέτριός τις χρόνος μηνῶν, ὅπως ὁ Ἰόνιος λαὸς τεθῇ ἐν καταστάσει νὰ γνωρίσῃ διὰ τίνων νόμων τοῦ λοιποῦ μέλλει νὰ κυβερνᾶται· καὶ τοῦτο ὑμεῖς ἀρνεῖσθε εἰς τοὺς Ἑπτανησίους, ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ τῶν Ἀλγερίνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Γαλλία ἔδωκε τοὺς νόμους της;

§259ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Καὶ πάλιν δὲν τοὺς ἔδωκεν. Ἐκεῖ ἐξακολουθεῖ τὸ Ὀθωμανικὸν δίκαιον, ὅπως ἔκαμε καὶ ἡ Ἀγγλία εἰς τὰς Ἰνδίας.

§260ΜΑΡΙΝΟΣ. Δυσανασχετεῖτε ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀσχημία, τὸ νὰ ἐπικρατῶσιν ἐν Ἑλλάδι νόμοι μὴ ἰσχύοντες καθ’ ὁλοκληρίαν ἐν Ἑπτανήσῳ· διότι ὑπάρχουσι τινὲς ἀπαραίτητοι ἐξαιρέσεις ὡς πρός τινα μέρη τῶν ἑλληνικῶν κωδίκων. Καὶ πῶς ἀνέχεσθε ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη εἰς τὴν Λακωνίαν τὴν διαφοράν, νομίζω, τοῦ φορολογικοῦ συστήματος; (θόρυβος). Δὲν ἐπικρίνω, Κύριοι, τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὅπερ ἐμφανίζεται ἐν Λακωνίᾳ. Καταλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀπόῤῥοια μιᾶς ἀνάγκης, καὶ τούτου ἕνεκα, ἐπειδὴ φρονῶ, ὅτι οἱ νόμοι γίνονται διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν λαῶν, καὶ οὐχὶ πρὸς ἁπλῆν ἐπίδειξιν, οὐχὶ πρὸς ἁπλῆν ἔκδοσιν ψηφισμάτων, διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι μεχρισοῦ ἡ ἀνάγκη τὸ ἀπαιτεῖ, ὠφείλεται σεβασμὸς εἰς τὴν ἐξαίρεσιν, ἥτις ἀποβαίνει ἐπωφελὴς εἰς τὸν λαὸν τῆς Λακωνίας. Λυποῦμαι, Κύριοι, ὅτι ἐσφαλμέναι τινὲς ἰδέαι ἐπικρατοῦσιν ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν. Νομίζουν πολλοί, ὅτι ἡ φορολογία εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἶναι ἐλαφροτέρα τῆς ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐν καταστάσει, ἵνα σᾶς δείξω σήμερον διὰ τῆς παραβολῆς καταστατικῶν, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι ἐσφαλμένη, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον παρά τινων συναδέλφων μου, ὅτι τοιαύτη ἰδέα δὲν ὑφίσταται. Ἡ φορολογία ἐν Ἑπτανήσῳ, καί τοι μὴ οὖσα ἐπαχθητὴ, ὡς ἐν Ἑλλάδι, διότι δὲν ἔχομεν τοὺς ἀμέσους φόρους, πλὴν τοῦ χαρτοσήμου, ἡ φορολογία εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐν τῷ ἐξαγομένῳ εἶναι βαρυτέρα τῆς ἐν Ἑλλάδι (θόρυβος). Ἀλλά, Κύριοι, ἐνῷ ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην, ὅπως τὸ φορολογικὸν σύστημα μεταῤῥυθμισθῇ, συνάμα φρονοῦμεν ὅτι πᾶσα μεταῤῥύθμισις πρέπει νὰ γίνῃ βῆμα πρὸς βῆμα, ἐν γνώσει καὶ ἐλέγχῳ, ὅπως μὴ φθάσωμεν εἰς ἀποτελέσματα ἀντίθετα πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν. Ὁ Κ. Πετσάλης ἐστοχάσθη ἵνα προκαταλάβῃ τρόπον τινά τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, ὁμιλῶν εἰρωνικῶς, ἵνα μὴ εἴπω τι χειρότερον, περὶ τῶν Νομοσχεδίων, ἅτινα ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε, καὶ θέλων νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν ἰδέαν ὅτι δι’ αὐτῶν καθιεροῦνται προνόμια ὑπὲρ τῶν Ἑπτανησίων. Ὅλως ἀνυπόστατος καὶ ἀνακριβὴς εἶναι ἡ ἰδέα αὕτη. Πρὸς ἔνδειξιν δὲ τῆς ἀνακριβείας τῆς ἐκθέσεως τοῦ Κ. Πετσάλη, ἐνθυμίζω ὅτι αὐτὸς εἶπεν, ὅτι αἱ ἁλικαὶ διαμένουσιν δημοτικαί, ἐνῷ διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ αἱ ἁλικαὶ μεταβαίνουσιν ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τῆς Κυβερνήσεως, καθὼς ἐν τῷ λοιπῷ Βασιλείῳ.

§261ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν εἰς Ζάκυνθον, καὶ ποία πρόνοια ἐλήφθη;

§262ΜΑΡΙΝΟΣ. Μάλιστα, δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐπειδὴ ἄχρι τοῦδε τὸ εἰσόδημα τῶν ἁλικῶν εἶναι εἰσόδημα δημοτικὸν, καὶ ἀπῄτησαν οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συνάδελφοι ἡμῶν, ὅπως καὶ αὐτὸ ὑποβληθῇ εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τὰς διεπούσας τὸν πόρον τοῦτον ἐν Ἑλλάδι, ἀνεφύη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δυσκολία ὡς ἐκ τῶν εἰδικῶν περιστάσεων τῆς Ζακύνθου, ἥτις διὰ τῆς μεταβολῆς πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ δι’ ἑνὸς ὀγκώδους ποσοῦ ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῆς ἀξίας τοῦ ἅλατος. Ὅθεν μὴ δυνηθεῖσα ἡ Ἐπιτροπὴ ν’ ἀποφανθῇ, ἀφῆκεν ἵνα οἱ πληρεξούσιοι Ζακύνθου φέρωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν πᾶσαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου πρότασιν, ἀφοῦ καὶ πληροφορίας τινὰς λάβωσιν, ὡς ἐζήτησεν ὁ Κ. Λομβάρδος. Προεχώρησεν ὁ Π. Πετσάλης ποιῶν μνείαν περί τινων ἄλλων ἐξαιρέσεων, ἃς περιέχουσι τὰ νομοσχέδια, καὶ ὁμιλῶν περὶ αὐτῶν ὡσανεὶ περὶ πραγμάτων ἀναξίων πάσης σπουδῆς. Ἐθεώρησεν ὡς μικροῦ λόγου ἄξιον τὸ περὶ διαλύσεως τῶν γάμων, ὅπερ στενῶς συνδέεται μὲ τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα, τὸ ὁποῖον χωρεῖ ἐν πάσῃ Ἑλληνικῇ καρδίᾳ καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ· ὑπέμνησε δὲ τὸ ἐκεῖ ἰσχύον σύστημα, καθ’ ὃ αἱ τοιαῦται διενέξεις ὑπάγονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Ἐπισκόπων. Ἀλλ’ ἂν τῷ Κ. Πετσάλῃ ἔξεστι ἵνα τοῦτο θεωρῇ μετ’ ἀδιαφορίας, ἡμεῖς ὅμως οἱ Ἑπτανήσιοι ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν τὸ σύστημα, καὶ μεθ’ ἡμῶν, ἐλπίζω, ἡ πλειονότης τῆς Συνελεύσεως θέλει σεβασθῆ τὴν θέσιν ταύτην, ἐν ᾗ ἡμεῖς διακείμεθα ἐνώπιον τῆς ἡμετέρας Πατρίδος· τοῦτο δὲ, Κύριοι, λόγῳ δικαιοσύνης καὶ οὐχὶ γενναιότητος δῆθεν, ὡς ἐξεφράσθη ὁ Κ. Πετσάλης. Ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ Ἀστικοῦ Κώδηκος τῶν Ἰονίων, νομίζων ὅτι ὁ κώδηξ οὗτος ἐνεφανίσθη εἰς τὴν Ἑπτάνησον μόνον καὶ μόνον κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἐτέθη ἐν ἐνεργείᾳ· ἀλλ’ ὁ Κ. Πετσάλης φαίνεται ὅτι ὀλίγον ἐμερίμνα ἵνα πληροφορῆται περὶ τῶν γενομένων ἐν τῷ γειτονεύοντι Ἑλληνικῷ Κράτει. Δὲν τὸν ἐνοχοποιῶ διὰ τοῦτο, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐγκρίνω τόν ὑπεροπτικὸν τρόπον, μεθ’ οὗ ὡμίλησε σήμερον, ἐνῷ ὁ Ἀστικὸς νόμος πρὶν εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐσυζητήθη ἐπὶ 15 ἔτη, διότι ἀπὸ τοῦ 1827 ἢ 28 ἦτο ἀλληλοδιαδόχως ἀντικείμενον τῆς ἐξετάσεως καὶ τῶν νομομαθῶν καὶ τῆς διοικητικῆς καὶ Βουλευτικῆς ἀρχῆς. Κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1841....

§263ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὸ δικαίωμα τῆς ἰσοκληρίας τὸ ἔχετε εἰς τὴν Ἑπτάνησον;

§264ΜΑΡΙΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, μὲ τὰς διακοπὰς, νὰ σᾶς διηγηθῶ ἔθιμόν τι ἑνετικὸν, τὸ ὁποῖον γνωρίζω οὐχὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, διότι τότε ἐγὼ δὲν ἤμην εἰς τὸν κόσμον, ἀλλὰ τὸ γινώσκω ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς δικηγόρους τῆς πατρίδος μου. Ἐπὶ δικαστικῶν συζητήσεων, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τότε λεγομένης γαληνοτάτης ἀριστοκρατίας τῶν ἑνετῶν, ὑπῆρχεν ἔθιμον, καθ’ ὃ ὁ εἷς δικηγόρος διέκοπτε τὸν δικηγοροῦντα δι’ ἐνστάσεων. Ἐπετρέπετο μὲν τοῦτο, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἐφαρμόσω εἴς τινὰ τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον προβαίνω νὰ ἐκφράσω, λέγω ὅτι ἐθεωρεῖτο πῶς οἱ καταφεύγοντες εἰς αὐτὰς τὰς διακοπὰς ἦσαν συνήθως οἱ σοφισταὶ καὶ οἱ λεπτολόγοι.

§265ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὡραιότατα ἐξεφύγετε τὴν ἀπάντησιν.

§266ΜΑΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ ἐφήρμοσα εἰς κανένα· τὸ διηγήθην ἁπλῶς.

§267ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἡμεῖς ὑπερασπιζόμεθα τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ δίκαιον.

§268ΜΑΡΙΝΟΣ. Τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ δίκαιον ὑπερασπιζόμεθα καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ τοὐλάχιστον σᾶς ἐξέφυγε σκέψις, ἣν πρὸ πάσης ἄλλης ἔπρεπε νὰ ἔχητε πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι προκειμένου νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἄλλη νομοθεσία, ὅλοι μὲν ἐπίσης ἔχομεν τὴν αὐτὴν ψῆφον βεβαίως, διότι πάντες εἴμεθα πληρεξούσιοι ἐνταῦθα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους μὲ ὅλην τὴν ἀμφισβήτησιν, ἣν ἀπὸ χθὲς ἤγειρεν ὡς πρὸς τοὺς Ἰονίους ὁ Κ. Ζέρβας καὶ σήμερον ἐπανέλαβεν ὁ Κ. Πετσάλης. Ἀλλὰ, Κύριοι, τοὐλάχιστον ὠφείλετε νὰ θεωρήσητε τοὺς πληρεξουσίους τῆς Ἑπταννήσου ἂν ὄχι ἄλλο, ὡς τοὺς μᾶλλον ἁρμοδίους ἵνα κρίνωσι περὶ τῆς καταλληλότητος, ἢ ἀκαταλληλότητος ἐν Ἑπτανήσῳ τινῶν ἐκ τῶν νόμων τῆς Ἑλλάδος· διότι, Κύριοι, καθὼς ὑμεῖς ἔχετε τὸ αἴσθημα, ἵνα πλήρης γίνῃ ἡ ἀφομοίωσις, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ αὐτὸ αἴσθημα. Ἡμεῖς δὲ ἐκ τοῦ πλησίον γινώσκοντες εἰς τίνα κατάστασιν διάκεινται αἱ ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι κυβερνῶνται διὰ τῆς ἐνεστώσης ἐν Ἑπτανήσῳ νομοθεσίας, δυνάμεθα ἐπίσης νὰ ἴδωμεν καὶ τὰς δυσκολίας, αἵτινες δύνανται νὰ ἐγερθῶσιν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας. Ἡμεῖς οὐδαμῶς ἀποκρούομεν τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν κατὰ κανόνα· ἡμεῖς παραδεχόμεθα τὴν εὔλογον καὶ βαθμιαίαν αὐτῆς ἐφαρμογὴν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅπως διὰ μιᾶς γραμμῆς, διὰ μιᾶς τομῆς πελέκεως καταστρέψωμεν πᾶν ὅ,τι ὑπάρχει νενομοθετημένον ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ εἰσαγάγωμεν νέαν νομοθεσίαν ἄνευ ἐξετάσεως οὐδεμιᾶς, ἄνευ ἀποχρώσης γνώσεως τῶν λεπτομερειῶν αὐτῆς. Τὸ σύστημα, ὅπερ ἡμεῖς ἐδέχθημεν, τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἤδη σχεδὸν ἐξήντλησε τὴν ὕλην· αὕτη ἔθεσεν ἐπὶ τῆς τραπέζης τόσα νομοσχέδια, ὅσα δύνανται ὁμολογουμένως νὰ ἀφομοιώσωσι τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον μετὰ τῆς ἄρτι προστεθείσης Ἑπτανήσου, νὰ ἀφομοιώσωσι τὸ μὲν καὶ τὴν δὲ κατὰ τοὺς πλείστους κλάδους τῆς κυβερνήσεως. Διὰ τί ἀρνεῖσθε εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα, ὅπερ κάθε λαὸς ἔχει, ἵνα ἐν πλήρει γνώσει παραδεχθῇ νεωτερισμοὺς εἰς τοὺς θεσμούς του; Καὶ ἐγὼ θαυμάζω, Κύριοι, ἀκούων ὑποστηριζόμενον τοιοῦτον θέμα παρὰ τοῦ προαγορεύσαντος, ὅστις πολλάκις ἐπεκαλέσθη τοὺς νόμους καὶ τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς τῆς Ἀγγλίας, ὅπου ὁ παραμικρὸς νεωτερισμὸς δὲν γίνεται, Κύριοι, ἄνευ ὡρίμου καὶ βραδυτάτης μελέτης καὶ σκέψεως. Πῶς λοιπόν; Ἔχουσι καλῶς αἱ ἀρχαὶ τῶν ἀγγλικῶν νόμων ὡς πρὸς ἄλλα ἀντικείμενα, καὶ αὐτὴ ἡ ἰδέα τῆς ὡριμότητος καὶ τῆς σκέψεως δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτὴ ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον, ὡς πρὸς ἕνα λαὸν ἀδελφόν Σας, Κύριοι; Περαίνω τὸν λόγον μου ἐπιμένων εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἤθελε παρεκτραπῆ τῶν ὑγιεστέρων ἀρχῶν τοῦ ὀρθῶς διοικεῖν, ὅτι ἤθελε λείψει ἐκείνου τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον βεβαίως αἰσθάνεται ὑπὲρ τοῦ Ἰονίου λαοῦ, ἐὰν προέβαινε παραδεχομένη προτάσεις, οἷα εἶναι ἡ κατατεθεῖσα ὑπὸ τῶν ΚΚ. Κωνσταντᾶ καὶ λοιπῶν. Γινώσκω πολὺ καλὰ, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἐπανειλημμένως συνωδεύθη ὑπὸ τοῦ ὅπλου τῆς μομφῆς ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν θέλομεν τὴν ἀφομοίωσιν ἕνεκα ἰδιοτελῶν αἰτίων. Τοιαύτην ἰδέαν ἐξέφερε εἷς τῶν χθὲς ἀγορευσάντων· ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, ἐὰν ἐθεώρουν ὅτι ἡ μομφὴ, πῶς ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου ἀπωθοῦσι τὴν ἀφομοίωσιν λόγῳ ἰδιοτελείας, εἴτε ἀτομικῶν συμφερόντων, ἐὰν, λέγω, Κύριοι, ἐπίστευον ὅτι τοιαύτη ἰδέα ἀπηγγέλθη ἐκ πεποιθήσεως καὶ ἐκ προθέσεως, ὤ, δὲν ἤθελον δώσει εἰμὴ λακωνικὴν ἀπάντησιν δι’ ἑνὸς λογίου τῆς πρακτικῆς φιλοσοφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους· ἤθελον εἰπεῖ ἐν ἐκείνῃ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ὁ προσάπτων τοιαύτην μομφὴν εἰς τοὺς ἀδελφούς του, τίθεται ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ λογίου ἐκείνου τοῦ λέγοντος· Ἕκαστος μετρᾷ τοὺς ἄλλους μὲ τὸν πῆχυν του. Ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι δύναταί τις ἐν πεποιθήσει νὰ προσάψῃ εἰς τοὺς Ἑπτανησίους τὴν δυσχαρακτήριστον ἐκείνην μομφήν· χρεωστῶ μᾶλλον νὰ τὴν ἀποδώσω εἰς τὴν στιγμιαίαν ἔξαψιν τοῦ κομματικοῦ ἐκείνου πνεύματος, ὅπερ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὅπως δήποτε παρεισέφρησεν εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν. Τὸ στοιχεῖον τοῦτο δυστυχῶς ἐπηρεάζει καὶ εἰς τὴν θέσιν τοῦ προκειμένου ζητήματος· αὐτὸ ἐμποδίζει νὰ ἴδωσιν ἅπαντες, ἰδίως δὲ ὑμεῖς οἱ διατεινόμενοι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔσφαλεν, αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἰδῆτε ὅτι ἀληθῶς λελανθασμένη εἶναι ἡ ὁδός, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς βαδίζετε. Εἰς τοιοῦτον λοιπὸν αἴτιον ἐγὼ ἀποδίδω τὴν ἀξιοκαταδίκαστον, καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀπαράδεκτον ἐκείνην μομφὴν, ἣν στόμα Ἑλληνικὸν ἠδυνήθη ν’ ἀπαγγείλῃ ἀπὸ τοῦ βήματος κατέναντι τῶν Ἰονίων πληρεξουσίων. Ἀλλά, τέλος πάντων, πᾶν ἐξάψεως αἴτιον ὀφείλει νὰ ἐκλείψῃ. Κατὰ μέρος πᾶσα ἄλλη σκέψις, κατὰ μέρος πᾶσα ἄλλη αἰτία, ἥτις δύναται νὰ χωρίζῃ ὑπὸ τὴν πολιτικὴν ἔποψιν τὰς πτέρυγας ταύτης τῆς Συνελεύσεως. Πρόκειται, ὦ συνάδελφοι, ἵνα ἀποφανθῆτε, ἵνα λάβητε πρόνοιαν περὶ λαοῦ, ὅστις ἐπὶ πολυχρονιότητα ἠγωνίσθη ὅπως καὶ πολιτικῶς συνενωθῇ μεθ’ ὑμῶν, διότι πάντοτε συνηνωμένος μεθ’ ὑμῶν ἦτον ἐν ἐθνισμῷ...

§269ΣΟΛΩΜΟΣ. (διακόπτει)...

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας αἱ διακοπαὶ εἶναι ἀσυγχώρητοι. Μὲ συγχωρεῖτε.

§271ΜΑΡΙΝΟΣ. Σκεφθῆτε, Κύριοι, ὅτι προκειμένου ἵνα νομοθετηθῇ ἡ Ἑπτάνησος, δὲν εἶναι στιγμὴ ἵνα ἀποβλέψητε εἰς ἄλλα πολιτικὰ αἴτια, ἅτινα δύνανται νὰ γεννήσωσι χωρισμόν· πρόκειται ἵνα ἀποφανθῆτε περὶ τῆς μελλούσης τύχης αὐτῶν τῶν ἀδελφῶν σας, καὶ λοιπὸν σκεφθῆτε μήπως διὰ τῶν μέτρω, εἰς τὰ ὁποῖα βαίνετε, μήπως φθάσητε εἰς τὸ νὰ ῥίψητε αὐτὸν τὸν λαὸν εἰς τὴν ἀπελπισίαν.....

§272ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. (διακόπτει)....

§273ΜΑΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε. Ὡρίμως σκεφθῆτε καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς ὑπέβαλε, φέρουσι λυσιτελῶς καὶ πραγματικῶς εἰς ἐκεῖνο τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον μόνον διὰ λέξεων ἀναγγέλλει τὸ ψήφισμά σας. — Βάλετε τὴν χεῖρα ἐπὶ τῆς συνειδήσεως καὶ ἀποφασίσατε (εὖγε! εὖγε!)

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κυπαρίσσης.

§275ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀναγνώσατε τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὥρα συζητήσεως τώρα.

§277ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ εἶναι τροπολογία.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ κατόπιν.

§279ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε.....

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ διακόψω τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἀναγνώσω προτάσεις (θόρυβος ἀριστερόθεν). Ὁρίστε, Κύριε Κυπαρίσση.

§281ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἀφοῦ γίνεται συζήτησις καὶ γίνεται μία πρότασις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἄσχετος, πρέπει νὰ τὴν γνωρίζωμεν. Ὑποθέσατε, ὅτι ἕνας φέρει μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι σύμφωνος μὲ τὰς πεποιθήσεις μου....

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε, ὅτι αἱ προτάσεις πάντοτε ὑποβάλλονται ἐν καιρῷ (θόρυβος ἀριστερόθεν)....

§283ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀφοῦ ἐπιμένουν τόσον πολὺ εἰς τὸ νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις, ὑποθέτω, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι πολὺ σπουδαία, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν Κ. Πρόεδρον νὰ τὴν ἀναγνώσῃ.

§284Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αἱ τροπολογίαι εἶναι πάντοτε συμπέρασμα μιᾶς ἀγορεύσεως, ἠκούσαμεν αὐτὴν τὴν ἀγόρευσιν;

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναρχία τοῦτο. Διεκόψατε τὴν συζήτησιν διὰ νὰ ὑποβάλητε προτάσεις.

§286ΣΤΑΜΟΣ ΜΑΚΡΗΣ. Ἐγὼ καθυποβάλλω τὴν πρότασιν ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ Πετσάλη καὶ Ἀντωνοπούλου, οἵτινες εἶπον, ὅτι θέλομεν ἴσους φόρους· λοιπὸν, παρακαλῶ, νὰ τὴν ἀναγνώσητε· εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς συζητήσεως.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀφομοιώσεως. Ἀκούσατε λοιπὸν τὴν πρότασιν. Ἄρθρον 1. Μέχρι τῆς ἐντελοῦς ἀφομοιώσεως τῆς πρώην Ἰονίου πολιτείας μετὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καταργοῦνται ἐν Ἑλλάδι α) ἡ ἔγγειος φορολογία β) ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων γ) ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν δ) ὁ φόρος τοῦ αἵματος (ὁ περὶ ἀπογραφῆς Νόμος)· έ) ὁ φόρος τῶν ζώων· ϛ) ὁ φόρος ἐπὶ τῶν βοσκῶν ζ) ὁ φόρος τῶν Μελισσίων. Ἄρθρον 2. Ἐλαττοῦται α) τὸ δικαίωμα τοῦ χαρτοσήμου β) ἡ τιμὴ τοῦ δημοσίου ἅλατος ἐξομοιούμενα ἀμφότερα μὲ τὰ ἐν Ἑπτανήσῳ πληρωνόμενα. Ἄρθρον 3. Τὰ προϊόντα τῆς γῆς ἐν γένει ὑποβάλλονται εἰς ἐξαγωγικὸν τέλος σύμφωνα μὲ τὸν ἐν Ἑπτανήσῳ τελωνιακὸν κανονισμόν. Ἂν δὲ οἱ εἰσπραχθησόμενοι φόροι δὲν ἀρκοῦσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἡ Κυβέρνησις θέλει ὑποβάλει Νόμον περὶ ἐπιβολῆς νέων φόρων ἴσων δι’ ὅλον τὸ Κράτος.

Σ. Δ. ΜΑΚΡΗΣ

Πληρεξούσιος Μεσολογγίου. (χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ἐκ τῆς μιᾶς πλευρᾶς τοῦ ἀκροατηρίου· ἐκ τοῦ ἑτέρου ποδοκροτήματα θόρυβος μέγας)

§288ΔΑΓΡΕΣ. Ἐὰν ἔπαυσαν αἱ ζητωκραυγαί, ἀνοίξατε, παρακαλῶ, τὰς θύρας, νὰ εἰσέλθουν αὐτοὶ οἱ Κύριοι νὰ συζητήσουν.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲ ἠμπορῶ νὰ ἐξακολουθήσω τὴν συνεδρίασιν, ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν διατάξῃ τὴν ἐκκένωσιν τοῦ ἀκροατηρίου.

§290ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§291ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον· προβλέπω τὴν ἀνατροπὴν τῆς πατρίδος μου (θόρυβος μέγας καὶ διαπληκτισμοί· ποδοκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Πρέπει νὰ συζητήσωμεν, διὰ νὰ μάθῃ καὶ ὁ λαὸς τί τρέχει· (ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος καὶ τὰ ποδοκροτήματα). Ἐνταῦθα ὁ Κ. Πρόεδρος, κατὰ τὸ 25 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ ἀνίσταται ἀπὸ τῆς ἕδρας του φορῶν τὸν πῖλόν του. Ὁ Κύριος Πρόεδρος ἐκβάλει τὸν πῖλόν του.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ, ὅτι ἐν τῷ μέσῳ τοιούτου θορύβου, διὰ τοιούτων ἐπιδείξεων συζήτησις σπουδαία δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ὁποιαδήποτε ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποτέλεσμα ἐμβριθοῦς σκέψεως. Ἐὰν ὑπάρχουν ἐντὸς τῶν παρακειμένων δωματίων ἄνθρωποι μὴ πληρεξούσιοι, ὁ Κύριος Φρούραρχος παρακαλεῖται νὰ διατάξῃ τὴν ἔξοδόν των.

§293ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί νομίζουν μερικοὶ ἄνθρωποι, ὅτι δύνανται νὰ μᾶς πιέσουν; Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, εἶναι ἀναρχικὴ, θέλομεν συζητήσει καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν ἵνα ἴδωμεν, ἂν ᾖναι ἀξία χαρακτηρισμοῦ (θόρυβος).

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τί θέλετε οἱ μὲν ἢ οἱ δὲ, χρεωστῶ μόνον, ἐπειδὴ συνέβησαν τερατώδη πράγματα κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, ἐπειδὴ ἡ ἀντιπροσωπία δὲν εἶναι ἐθνικὴ, πιεζομένη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, χρεωστῶ νὰ ἴδω, ἂν ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀσφαλὴς ἢ ὄχι, καὶ πρώτη διαταγὴ τὴν ὁποίαν...... (θόρυβος).

§295ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Φοβῆσθε;

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι φόβος, ἀλλ’ εἶναι συναίσθησις τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχω. Παρακαλῶ τὸν Κ. Φρούραρχον νὰ διατάξῃ τὴν ἔξοδον τῶν ἀνθρώπων τῶν μὴ πληρεξουσίων ἀπὸ τὰ παρακείμενα δωμάτια, παρακαλῶ νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἔχωμεν φρουρὰν ἀρκετήν.

§297ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. (Ἐκ δεξιῶν) δὲν ἔχομεν ἀνάγκην φρουρᾶς.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν φοβοῦμαι, Κύριοι, ἀλλὰ θέλω νὰ δώσω νὰ ἐννοήσουν ἐκεῖνοι, οἵτινες πιέζουν τὴν Συνέλευσιν, ὅτι εἶναι πολὺ μικροί. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κυπαρίσσης.

§299ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἀπορῶ, Κύριοι, πῶς ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔλυσεν ἤδη ἡ Εὐρώπη, ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισαν οἱ καλήτεροι τῶν νομοδιδασκάλων τῆς Οἰκουμένης, διαιρεῖ ἡμᾶς σήμερον. Δύω τρόποι ὑπάρχουσι πρὸς λύσιν τοῦ προκειμένου ζητήματος, ὁ μὲν εἷς νὰ εἰσαγάγωμεν μικρὸν κατὰ μικρὸν, ὁ δὲ ἄλλος νὰ εἰσαγάγωμεν διὰ μιᾶς τὴν Ἑλληνικὴν νομοθεσίαν. Ἔχομεν μυριάδας νόμων. Κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑποβάλλουν, πρέπει σήμερον νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν περὶ δασῶν νόμον, καὶ μετ’ ὀλίγον τὸν περὶ λειβαδίων, καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο, Κύριοι, ἀντιβαίνει εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον. Ὅταν εἰσήχθησαν εἰς τὸ Βασίλειον τῶν δύω Σικελιῶν οἱ νόμοι οἱ Γαλλικοὶ μέ τινας τροποποιήσεις, τί ἐγένετο; ἐξεδόθη κατὰ τὴν δωδεκάτην Μαΐου τοῦ 1819 διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν, ὅτι οἱ πέντε Γαλλικοὶ Νόμοι θέλουν εἶσθαι ἐκτελεστοὶ καὶ κατὰ τὴν Ἠπειρωτικὴν Ἰταλίαν καὶ κατὰ τὴν Σικελίαν ἀπὸ τῆς ά τοῦ προσεχοῦς Σεπτεμβρίου, αὐτὸ ἐπράξαμεν καὶ ἡμεῖς, αὐτὸ τὸ διάταγμα εἴχομεν ὡς βάσιν, ὅταν συνετάξαμεν τὴν πρότασιν ἡμῶν, καὶ εἴπομεν μετὰ 3 μῆνας νὰ ὦσιν ἐκτελεστοὶ οἱ νόμοι τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἔχομεν, Κύριοι, πρόσφατον παράδειγμα τὴν σοφωτάτην Γαλλίαν, ὅτε ἡ Νίκαια καὶ ἡ Σαβοΐα ἡνώθησαν μετὰ τῆς Γαλλίας, ἐξεδόθη νόμος, οὗ εἰσηγητὴς ἦτον ὁ πολυμαθὴς Τρολὸν, δυνάμει τοῦ ὁποίου μετὰ 6 μῆνας ἐκηρύχθησαν ἐκτελεστοὶ οἱ νόμοι τῆς Γαλλίας καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτάς. Νομίζω, ὅτι, ὅταν ἔχωμεν τοιαῦτα παραδείγματα, τοιαῦτα προηγούμενα, δὲν πρέπει νὰ διστάζωμεν κατὰ ποῖον τρόπον ἔμελλε νὰ γίνῃ ἡ ἕνωσις. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως μὲ ἐξέπληξεν, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἂν σκοπὸς τοῦ Ἑπτανησιακοῦ λαοῦ ἦτο νὰ ἀποβάλῃ μόνον τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν, δὲν ὑπῆρχε μωρότερος λαὸς, διότι ἀποβάλλων μόνον τὰ καλὰ, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐκ τῆς προστασίας ἤθελεν ἐξακολουθῇ ὁ λαὸς οὗτος διατελῶν ὑπὸ τὸ βάρος τῆς παλαιᾶς νομοθεσίας του. Μὴ νομίζητε, Κύριοι, ὅτι ὁ Ἑπτανησιακὸς λαὸς ᾐσθάνθη μέχρι τοῦδε, ὅτι ἔγεινε μεταβολή· τὸν αὐτὸν Ἔπαρχον βλέπει, τὸν αὐτὸν Ἀστυνόμον, τὰς αὐτὰς διατάξεις ἰσχυούσας, δὲν βλέπει τίποτε ἄλλο, παρ’ ὅτι ἐνοικίαζεν ἄλλοτε τὰς οἰκίας του εἰς τοὺς Ἄγγλους ἀκριβὰ, ἐνῷ σήμερον αἱ οἰκίαι του αὗται ἔμειναν κεναί· καθ’ ὅλα τὰ λοιπὰ εἶναι εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν ὁ λαὸς ὁ Ἑπτανησιακός. Οἱ Ἑπτανήσιοι, Κύριοι, ἀνέκαθεν καὶ ὅτε ἦσαν αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι ὑπὸ τὸν ζυγὸν, ἐζήτουν νὰ κατασταθῶσι τὸ κέντρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ ἑστία διαδίδουσα τὰ φῶτα κατὰ πᾶσαν τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν. Ὅταν εἶπεν ὁ Κύριος Πετσάλης, ὅτι δὲν δύνανται οἱ Ἑπτανήσιοι νὰ λέγωνται Ἕλληνες, ἐν ὅσῳ δὲν διέπωνται ὑπὸ τὴν αὐτὴν νομοθεσίαν, δὲν ἐνόησε ν’ ἀρνηθῇ τὴν καταγωγήν των, ἀλλ’ ἤθελε νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τὴν διεθνῆ ἔννοιαν, κατὰ τὴν πολιτικὴν σημασίαν, μὴ ὑποκείμενοι εἰς τοὺς αὐτοὺς νόμους, δὲν δύνανται νὰ θεωρῶνται ὡς μέλη τῆς αὐτῆς πολιτείας, ὡς τέκνα τῆς αὐτῆς πατρίδος. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἰδίως τί συμφέρει εἰς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ ἂν ἡ ἐπιβολὴ τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας θὰ βλάψῃ, ἢ θὰ εὐεργετήσῃ τὸν τόπον. Πρῶτον πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ τὸ δημοτικὸν καὶ διοικητικὸν σύστημα. Τί ὑπάρχει ἐκεῖ; Ὁ ἔπαρχος καὶ δύω σύμβουλοι τοῦ ἐπάρχου. Τὶ θὰ κάμῃ ὁ Ἑλληνικὸς νόμος, ὅταν εἰσαχθῇ καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον; θέλει βελτιώσῃ τὴν ἠθικὴν κατάστασιν τοῦ Ἑπτανησιακοῦ λαοῦ, ὅστις, ἂς τὸ εἴπω μετὰ παῤῥησίας, εἶναι εἰς πολὺ ὑποδεεστέραν θέσιν τῆς εἰς ἣν διατελεῖ ὁ λαὸς τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Ἐν τῷ δημοτικῷ συμβουλίῳ, ἐν τῷ ἐπαρχιακῷ συμβουλίῳ, ὁ Ἑπτανησιακὸς λαὸς θέλει διδαχθῆ τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ἐλευθέρου πολίτου. Ὁ Ἰονικὸς λαὸς εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι, ἀγνοεῖ τὰ κυριώτερα χρέη, τὰ κυριώτερα δικαιώματα τοῦ ἐλευθέρου πολίτου, διότι ἡ μέχρι τοῦδε ἰσχύουσα νομοθεσία ἐκράτει τὸν λαὸν ξένον εἰς τὰ πράγματα τῆς πολιτείας· ὅταν εἰσαχθῇ τὸ δημοτικὸν σύστημα, ὅλος ὁ κόσμος θὰ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ κοινὰ πράγματα, ὁ περὶ Δήμων νόμος εἶναι ἓν μικρογραφίᾳ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, ὁ δὲ δῆμος ἡ συνταγματικὴ πολιτεία, ὁ δήμαρχος εἶναι εἰς τὸν δῆμον, ὅ,τι ὁ Βασιλεὺς εἶναι εἰς τὴν ἐπικράτειαν, οἱ πάρεδροι εἶναι οἱ ὑπουργοί του καὶ τὸ συμβούλιον εἶναι ἡ Βουλὴ (θορυβώδης φιλονεικία μεταξὺ Δαγρὲ καὶ Α. Δοσίου).

§300ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν αἰσχύνεσθε νὰ λέγητε, ὅτι διὰ τῆς προτάσεως θέλετε νὰ φέρητε τὴν ἀναρχίαν;

§301ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον.

§302ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ ΕΠΤΑΝ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὡς πρὸς τὸ διοικητικόν.

§303ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἂς γίνῃ λοιπὸν μίαν ὥραν προτήτερα. Ἔρχομαι εὐθὺς εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον, οὗ τὴν μεταῤῥύθμισιν θεωροῦσι δύσκολον. Δι’ ἑνὸς νόμου θέλει ὁρισθῇ ἡ δικαστικὴ περιφέρεια καὶ δι’ ἑνὸς Διατάγματος θέλει διορισθῇ τὸ προσωπικόν. Ποῦ εἶναι ἡ δυσκολία; δὲν μὲ φαίνεται, ὅτι δύναταί τις νὰ μὴ θέλῃ τὴν ἀντικατάστασιν τῆς μέχρι τοῦδε ἐν Ἑπτανήσῳ ἰσχυούσης ἀσυναρτήτου νομοθεσίας διὰ τῆς μεθοδικῆς, ἐπιστημονικῆς καὶ καθ’ ὅλα ἀρίστης νομοθεσίας τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ἑξῆς γεγονὸς θέλει σᾶς δείξει, Κύριοι, τὴν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Ἑπτανησιακῆς νομοθεσίας διαφορὰν, καὶ κρίνατε σεῖς τίς τούτων εἶναι ἡ καλλιτέρα. Ὁ Κ. Χοϊδᾶς εἶχεν ἔλθη εἰς τὴν Ἰθάκην, ὁ καιρὸς ἦτο βροχερὸς καὶ δὲν ἔβλεπε τὴν στιγμὴν νὰ πατήσῃ εἰς τὴν ξηράν· μόλις ἐξῆλθεν ὁ ἄνθρωπος καὶ τοῦ λέγουν ὅτι παρέβη τας ὑγειονομικὰς διατάξεις καὶ ὅτι εἶναι ἔνοχος ποινῆς θανάτου.

§304ΜΑΡΙΝΟΣ. Πότε ἔγεινεν αὐτό;

§305ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Κατὰ τὰς ἐκλογάς. Αὐτὰ τὰ παράδοξα ἀκούσας ὁ Κύριος Χοϊδᾶς εἶπεν, ἀποτεινόμενος εἰς τὸν λαόν· ἀνέχεσθε ἀκόμη, ἐνῷ ἡ προστασία ἤρθη, ὑποφέρετε ἀκόμη τοιαῦτα νὰ ἐνεργῶνται ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν· τότε ὁ ὑπαστυνόμος ἐθεώρησεν αὐτὴν τὴν τελευταίαν φράσιν ὡς πρόκλησιν εἰς ἐμφύλιον πόλεμον καὶ ἔγεινεν αἴτησις πρὸς τὸν Κ. Ζαΐμην, ὅστις ἦτο ἀπεσταλμένος, ἵνα δοθῇ ἄδεια νὰ εἰσαχθῇ ὁ Χοϊδᾶς εἰς δίκην. Ὁ Κ. Ζαΐμης ἐγνώριζε τὸν Κ. Χοϊδᾶν, ἤξευρε, ὅτι δὲν εἶναι ἄνθρωπος, ὅστις ἤθελε προκαλέσει ἐμφύλιον πόλεμον, οὕτω δὲν ἔδωκε τὴ ἄδειαν. Εἶπέ τις τῶν ἑπτανησίων, ὅτι ἡ ποινικὴ τῆς Ἑπτανήσου δικονομία ἔχει τὸ πλεονέκτημα τῆς φανερᾶς ἀνακρίσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη καταστρέφει τὰ μέσα τῆς ἀνακαλύψεως τῆς ἀληθείας, καὶ προτιμῶ μυριάκις τὴν διάταξιν τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, καθ’ ἣν μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος ἡ ἀνάκρισις εἶναι μυστική· ἡ μυστικότης ἐνταῦθα, Κύριοι, εἶναι σπουδαία ἐγγύησις· ἡ νομοθεσία ἡ Ἰόνιος εἶναι ὑποδεεστέρα τῆς ἑλληνικῆς καὶ ὡς πρὸς τὰς ἀνακρίσεις, διότι ἐκεῖ γίνεται φανερά· ὁ σκοπὸς εἶναι πάντοτε ἡ ἀνακάλυψις τῆς ἀληθείας, καὶ ὅταν μάθῃ ὁ κατηγορούμενος ποίας ἀποδείξεις συλλέγει ἡ κατηγορία, θέλει φροντίσει νὰ τὰς μηδενίσῃ. Ἕτερον μέρος, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ἄριστα ὁ Κ. Πετσάλης, εἶναι τὸ τοῦ ἀστικοῦ κώδηκος· τί εἶναι, Κύριοι, ὁ ἀστικὸς αὐτὸς κώδηξ, ὁ τόσον θαυμαζόμενος ὑπὸ τῶν συναδέλφων μου ἑπτανησίων, οἵτινες νομίζουν, ὅτι θὰ βλαφθοῦν, ἂν παραδεχθοῦν τὴν ἀστικὴν νομοθεσίαν τῶν ἑλλήνων; Πρῶτον τὸ κακὸν μέρος τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου εἶναι τὸ περὶ προσώπων, ὅπερ δὲν ἐφαρμόζεται κατὰ τὸν σημερινὸν αἰῶνα, διότι δὲν ὑπάρχουν δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι. Τὸ περὶ προσώπων μέρος τοῦ Κώδικος εἶναι ὅλον σχεδὸν ἕτοιμον καὶ συνετάχθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑγιεστέρων ἀρχῶν, ἀρυσθὲν ἐκ τῶν νεωτέρων νομοθεσιῶν. Τὰ μέχρι τοῦδε ἐπιψηφισθέντα καὶ δημοσιευθέντα ἄρθρα κανονίζουσι τὰς σχέσεις τῶν προσώπων, ὡς κανονίζονται εἰς τὰ πολιτισμένα ἔθνη· ἄλλα μέρη τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου πολλοὶ νεώτεροι νόμοι ἐῤῥύθμισαν. Τοιοῦτοί εἰσιν ὁ περὶ ὑποθηκῶν, ὁ περὶ μεταγραφῆς, ὁ περὶ ἐνεχύρων, οἵτινες ἐκανόνισαν τὰς σχέσεις κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τῶν νεωτέρων νομοθεσιῶν, καὶ τὸ μέρος τῆς Β. νομοθεσίας, ὅπερ ἰσχύει σήμερον, εἶναι ἄριστον. Ὁ Κ. Μάουρερ ἐπανελθὼν πρὸ τινων εἰς Ἀθήνας μᾶς συνεβούλευσε νὰ διατηρήσωμεν τὸ Βυζαντινὸν δίκαιον, τὸ ὁποῖον ὡς πρὸς τὸ ἐνοχικὸν δίκαιον καὶ τοὺς ἔτι ἐν Ἑλλάδι ἰσχύοντας τίτλους αὐτοῦ εὕρισκε πληρέστερον τοῦ Γαλλικοῦ κώδικος. Δὲν εἶναι καλὸν τὸ περὶ δουλειῶν μέρος τοῦ Ῥωμ. Δικαίου; ἐπίσης δὲν εἶναι πληρέστερον τοῦ Γαλλικοῦ καὶ τοῦ Ἑπτανησιακοῦ κώδικος, ὅστις εἶναι κατὰ τὸ μέρος τοῦτο μετάφρασις τοῦ πρώτου; Ἔχοντες ἐπί τινα ἔτι καιρὸν τὸ Βυζ. Δίκαιον ἐνασκούμεθα εἰς τὴν ἐπιστήμην μελετῶντες ἐνδελεχῶς τοὺς μεγάλους νομοδιδασκάλους, οἵτινες ἠσχολήθησαν εἰς αὐτό. Ὁ Ἑπτανησιακὸς κώδηξ ἠρύσθη, Κύριοι, κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος, ἀπὸ τὸν κώδικα τῆς Νεαπόλεως, ὅστις ὀλίγον διαφέρει τοῦ Γαλλικοῦ. Ὁ κώδηξ τῆς Νεαπόλεως ἔχει τινὰς μεταβολὰς γενομένας ἢ ἐπὶ σκοπῷ περιποιήσεως τοῦ δικαίου ἢ χάριν εὐκρινείας πλείονος. Προσέτι παρεδέχθη ὡς ἐπικρατοῦν σύστημα τὸ προικῷον ἀντὶ τοῦ τῆς κοινοκτημοσύνης, ὅπερ ὁ Γαλλικὸς κώδηξ καθιεροῖ. Ηὔξησε τὴν κληρονομικὴν μερίδα τῶν νόθων τέκνων, καὶ ἐβελτίωσε τὴν θέσιν τῶν χηρῶν. Κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι σχεδὸν κατὰ λέξιν μετάφρασις τοῦ Γαλλικοῦ ὁ κώδηξ τῆς Νεαπόλεως, ἐξ οὗ ἠρύσθη ὁ τῆς Ἑπτανήσου. Ἐν Ἑπτανήσῳ εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὴν μετάφρασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Πιτσιπιός, ὁ Βέλλιος καὶ ὁ Κ. Πολυζωΐδης, ἥτις ἔχει λεκτικὰ λάθη πολλά· ὅλα αὐτὰ τὰ λάθη μετηνέχθησαν εἰς τὸν Ἑπτανησιακὸν κώδικα καὶ τοῦτο μοὶ ἐφάνη τόσον παραδοξότερον ὅσον εἶχεν ἤδη δημοσιευθῆ τὸ λεξικὸν τοῦ Βυζαντίου, τὸ ὁποῖον εἰς τὸν πρόλογον ἐστηλίτευε τὰ λάθη ταῦτα. Ἀληθῶς, ὡς εἶπεν ὁ Κ. Πετσάλης, ἄπειραι διατάξεις τοῦ Ἑπτανησιακοῦ κώδικος μετεῤῥυθμίσθησαν διὰ νεωτέρων νόμων καὶ ὑπὸ πᾶν ἄρθρον σχεδὸν ὑπάρχουν παραπομπαὶ εἰς τοὺς νεωτέρους τούτους νόμους. Τὸ παραλογώτερον, Κύριοι, εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν Ἑπτανησιακὴν νομοθεσίαν τὸ ἀνώτατον δικαστήριον δὲν εἶναι δικαστήριον τῶν τύπων, ἀλλὰ δικάζει καὶ τὴν οὐσίαν, ὥστε ὑπάρχουν 3 βαθμοὶ δικαιοδοσίας, καὶ ὡς ἔμαθον ὑπὸ νομικῶν τῆς Ἑπτανήσου ἀξιοπίστων, ἡ νομολογία τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου ἔχει ἰσχὺν νόμου.

§306ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δύω, Δύω.

§307ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Καὶ ἐνῶ εἶναι δικαστήριον τῆς οὐσίας ἔχει καὶ νομοθετικὴν ἐξουσίαν, διότι ἡ νομολογία τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ διὰ τὰ κατώτερα δικαστήρια. Αὐτὰ λέγω στηριζόμενος εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον παρὰ δικηγόρων. Θέλει δώσει ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐμπορικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον παρεδέχθη σχεδὸν ὅλη ἡ Εὐρώπη, καὶ ὑπάρχουν καὶ τόσοι συγγραφεῖς, οἱ ὁποῖοι θέλουν βοηθεῖ εἰς τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων· διὰ τί λοιπὸν ἀποκρούετε μίαν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία εἶναι τόσον ὠφέλιμος; δύω λέξεις θέλω εἰπεῖ καὶ περὶ τοῦ ποινικοῦ νόμου. Ὁ ποινικὸς νόμος τῆς Ἑλλάδος βασίζεται ἐπὶ τῶν νεωτέρων ἀρχῶν τῆς ἐπιστήμης. Θέλει προικισθῆ ἡ Ἑπτάνησος μὲ τὸ σύστημα τῶν ἐνόρκων, ἐνῷ μέχρι τοῦδε καὶ τὰ μεγαλήτερα κακουργήματα, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τιμωροῦνται μὲ κεφαλικὴν ποινὴν, ἀποφασίζονται ὑπὸ τριῶν μόνον δικαστῶν. Ἑπομένως, ὅταν ἡ ἰδιαιτέρα πατρίς μου, ἡ Ἑπτάνησος, προικισθῇ μὲ τὴν νομοθεσίαν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, θὰ ἔχῃ τοὺς ἐνόρκους της καὶ τὰς μεγάλας ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μὲ τὸ σύστημα τῶν ἐνόρκων.

§308ΤΙΝΕΣ ΕΠΤΑΝ. Τὸν ποινικὸν νόμον τὸν παραδεχόμεθα.

§309ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχει πλέον φόβος, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας θὰ δυσαρεστήσῃ τοὺς Ἑπτανησίους, τὸ λέγω μεθ’ ὅλης τῆς πεποιθήσεως, μεθ’ ὅλης τῆς παῤῥησίας, διότι γνωρίζω τοὺς συμπολίτας μου (Θόρυβος πέριξ τῆς τραπέζης τῶν στενογράφων)................. Ἐξεύρω, Κύριοι, ὅτι τινὲς τῶν συμπατριωτῶν μου ἔχουσιν ἰδιαιτέραν προσκόλλησιν εἰς πᾶν ὅ,τι ὑπάρχει εἰς τὸν τόπον ἡμῶν, ἐξεύρω ὅτι τινὲς θεωροῦσιν ὡς ἀρίστους τοὺς ἐγχωρίους ἡμῶν θεσμοὺς, καί τοι ὄζοντας μετὰ μεσαιωνισμοῦ. Ἐνθυμήθην τὴν στιγμὴν ταύτην ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἐπὶ τοῦ ἀοιδίμου Κυβερνήτου συνέστη Ἐπιτροπὴ πρὸς σύνταξιν ποινικῆς δικονομίας, συγκειμένη ἐκ τῶν Κυρίων Βιάρου, Γενατᾶ, Κλονάρη καὶ Σούτζου. Οἱ δύο πρῶτοι ἰσχυρίζοντο παραδόξως, ὅτι τὰ ποινικὰ δικαστήρια ὤφειλον, ὅταν δὲν ἦτον ἀποδεδειγμένη ἡ ἐνοχὴ ἢ ἀθωότης, ν’ ἀπολύωσιν ἁπλῶς τὸν ὑπόδικον δι’ ἔλλειψιν ἀποδείξεων, καὶ νὰ δύνανται καὶ πάλιν νὰ δικάζωσιν αὐτὸν διὰ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν· ἤθελον ν’ ἀναστήσωσι τὸ ἀποδεδοκιμασμένον ἤδη ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην σύστημα τῶν Ῥωμαίων Contamno absolvo, non liquet, ὅπερ δυστυχῶς ἴσχυεν ἔτι ἐν Ἑπτανήσῳ. Οἱ δύο τελευταῖοι ἀπέκρουον τὸ σύστημα τοῦτο διὰ λογικωτάτων ἐπιχειρημάτων, ἀλλ’ οἱ δύο πρῶτοι δὲν ἐπείθοντο. Ἐνεκρίθη νὰ ὑποβληθῇ τὸ ζήτημα εἰς τὸν Κυβερνήτην· ὁ μακαρίτης Γενετᾶς, μὴ ἔχων ν’ ἀντιτάξῃ λόγους εἰς τὰ ἰσχυρὰ τῶν δύο ἀντιπάλων του ἐπιχειρήματα, ἐστράφη πρὸς τὸν Κυβερνήτην καὶ τὸν λέγει· δὲν σὲ φαίνεται ἄτοπον, Ἐξοχώτατε, νὰ τρέχωμεν εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ νὰ ζητῶμεν ἀπ’ ἐκεῖ θεσμοὺς, ἐνῷ ἔχομεν πρόχειρον τὴν νομοθεσίαν τῆς γείτονος καὶ ἀδελφῆς Ἑπτανήσου; Ἀκούεις, Ἐξοχώτατε, ἐφώναξεν ὁ Κλωνάρης διακόψας τὸν Γενετὰν, ἀκούεις τί σὲ λέγει; ἂν θέλῃς νὰ οἰκοδομήσῃς καὶ εἶναι πλησίον σου φοῦρνος, ἀλλὰ μακρύτερα ὑπάρχει κομψότατον οἰκοδόμημα, δὲν πρέπει νὰ λάβῃς σχέδιον ἀπὸ τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβῃς τὸ σχέδιον τοῦ φούρνου. Ὁ Κυβερνήτης ἐγέλασε, καὶ τοὺς εἶπε, φθάνει, προστίθεμαι εἰς τὴν γνώμην τοῦ Κλωνάρη καὶ τοῦ Σούτσου. Ἀνέφερα τὸ ἀνέκδοτον τοῦτο, διὰ νὰ ἰδῆτε πόσον ἐνίοτε παραλόγως τινὲς τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν ἐκτιμῶσιν ὑπὲρ τὸ δέον πᾶν ὅ,τι εἶναι πάτριον, πᾶν ὅ,τι εἶναι ἐγχώριον.

§310ΕΙΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΟΣ. Δὲν εἶσαι Ἑπτανήσιος, ὁμιλεῖς ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τῆς Ἑπτανήσου.

§311ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Αὐταὶ αἱ φράσεις εἶναι ἀνάξιαι ἑνὸς πληρεξουσίου· ὁμιλῶ κατὰ συνείδησιν πρὸς τὸ συμφέρον, πρὸς τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς φιλτάτης μου πατρίδος, τῆς γῆς ὅπου ἐγεννήθην καὶ ἀνετράφην καὶ εἰς ἣν ὀφείλω καὶ αὐτὴν τὴν τελευταίαν ρανίδα τοῦ αἵματός μου· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πρέπει νὰ ἐννοήσητε, Κύριοι, ὅτι, ὅταν τις εἰσέρχεται ἐντὸς τοῦ ἱεροῦ τούτου περιβόλου, εἶναι πληρεξούσιος τῆς Ἑλλάδος ἁπάσης, καὶ δὲν πρέπει νὰ φροντίζῃ μόνον περὶ τοῦ ἐπαρχιακοῦ, τοῦ τοπικοῦ συμφέροντος· ἡ πολιτικὴ τοῦ κωδωνοστασίου εἶναι ἡ ἀνοητοτέρα πολιτική. Ὀφείλουν νὰ ὦσι γενικοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀποστολὴν νὰ παρασκευάσωσι τὴν εὐδαιμονίαν, τὴν εὐημερίαν ἑνὸς λαοῦ. Ἴσως, Κύριοι, ἐκ τῶν ἐξ Ἑπτανήσου πληρεξουσίων οἱ πλείονες δὲν ἐγκρίνουν τὴν γνώμην μου, ἀλλ’ ὁ λαὸς τῆς Ἑπτανήσου τὴν ἐγκρίνει ὁλόκληρος, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ὁ λαὸς τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος ἐγκρίνει βεβαίως τὴν γνώμην ταύτην, διότι ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ἡ μόνη ὀρθή. Πρέπει νὰ γίνῃ, Κύριοι, παρ’ ἡμῖν, ὅ,τι πρὸ ὀλίγου ἔγινεν εἰς Σαβοΐαν, ὅ,τι πρὸ πολλοῦ ἔγινεν εἰς τὴν Ἰταλίαν, εἰς τὴν Κορσικὴν, καὶ ὅπου ἠθέλησαν νὰ ἑνώσωσι μίαν ἐπαρχίαν μετὰ τῆς ἄλλης ἐπικρατείας. Τὸ σύστημα τοῦ νὰ εἰσάγωνται βαθμηδὸν πότε ὁ εἷς καὶ πότε ἄλλος νόμος, εἶναι σύστημα ἐλεεινὸν, σύστημα παράλογον. Ἠρώτησεν ὁ Κ. Πυλαρινὸς, καθ’ ἣν στιγμὴν κατέβαινεν ἀπὸ τὸ βῆμα ὁ Κ. Τυπάλδος, ἂν τὸ φορολογικὸν σύστημα πρέπῃ νὰ εἰσαχθῇ καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ· ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει κανεὶς Ἑπτανήσιος νὰ ἀνεχθῇ νὰ πληρώνωμεν ἓν λεπτὸν τῶν ἄλλων ἀδελφῶν ἡμῶν ὀλιγώτερον (θόρυβος).

§312Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὅσα πληρόνει ἡ Κέρκυρα δὲν τὰ πληρόνει ὅλον τὸ κράτος, ἥμισυ ἑκατομμύριον τάλληρα πληρόνει ἀπὸ τὸν φόρον τοῦ ἐλαίου.

§313ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Μᾶς βεβαιόνουν ὅτι δὲν εἶναι μικρότεροι οἱ φόροι τῆς Ἑπτανήσου, ἀλλ’ ὅτι ἀπεναντίας πληρόνουν περισσότερα· ἀλλ’ εἶναι δίκαιον, ἂν τοῦτο ἀληθεύῃ, εἶναι δίκαιον, λέγω, νὰ πληρόνῃ φόρους ἀνωτέρους τῶν ἄλλων Ἑλλήνων; Ἰσότης, Φιλότης, ἔλεγον οἱ πρόγονοι ἡμῶν. Ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ εὕρωμεν τί εἶναι δίκαιον καὶ συμφέρον δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς ἀρχῆς, ὅτι τὰ βάρη πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐξίσου εἰς ὅλους, νὰ μὴ ὑπάρχῃ διάκρισις κᾀμμία.

§314Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Μὲ μίαν μονοκονδυλιὰν νὰ γείνῃ;

§315ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ μὴ κάμωμεν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι λογικόν. Ναὶ, δι’ ἑνὸς νόμου, ὁ νόμος πρέπει νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ἑπτάνησος διαιρεῖται εἰς τόσας διοικητικὰς καὶ δικαστικὰς περιφερείας, καὶ ὅτι ἀπὸ τῆς δεῖνα ἡμέρας ἡ Ἑλλ. νομοθεσία εἶναι ἐκτελεστὴ καὶ κατὰ τὴν Ἑπτάνησον. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι Βασιλικὰ Διατάγματα θέλουσιν ἐκδοθῆ πρὸς ἐκτελεστικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀνωτέρου νόμου, ἡμεῖς θέλομεν νὰ κάμωμεν ὅ,τι ἔγινε προσφάτως εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅτε προσηρτήθη ἡ Σαβοΐα καὶ Νίκαια, ὅ,τι ἔγινε εἰς τὴν Νεάπολιν, κατὰ τὸ 1819, ὅτε οἱ πέντε Κώδηκες τῆς Γαλλίας μετά τινων τροπολογιῶν εἰσήχθησαν εἰς τὴν Ἠπειρωτικὴν Ἰταλίαν καὶ εἰς τὴν Σικελίαν, ἀντὶ τῆς ἕως τότε ἰσχυούσης ῥωμαϊκῆς νομοθεσίας καὶ τῶν ἐπιτοπίων ἀρχῶν.

§316ΤΙΝΕΣ. (δεξιόθεν). Τοῦτο γίνεται ἴσα ἴσα.

§317ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ὁ ἐν Γαλλίᾳ ἐκδοθεὶς νόμος πρέπει νὰ ᾖναι ἡ βάσις καὶ ὁ ὁδηγὸς ἡμῶν, διότι εἶναι ἀπαύγασμα τοῦ ὀρθοῦ λόγου, καὶ συνάδει πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης. Ἂς ἐξετάσωμεν τὰς ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας ἐπιφέρουσιν οἱ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι αἱ ἐν Ἑπτανήσῳ ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία δὲν εἶναι γνωστή. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὅταν ὁρίσωμεν πεντάμηνον προθεσμίαν, ὅλοι δύνανται νὰ μελετήσωσι τὴν Νομοθεσίαν ταύτην. Ὅταν ἡ νομοθεσία αὕτη εἰσήχθη ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἐδόθη μακρυτέρα προθεσμία. Τοσαύτη ἐδόθη εἰς τὴν Σαβοΐαν, καὶ τρίμηνος ἐδόθη εἰς τὴν Ἰταλίαν. Ἔπειτα ἕκαστος ἐξεύρει, ὅτι αἱ νέαι μόνον ὑποθέσεις θέλουσι δικάζεσθαι κατὰ τὴν νέαν νομοθεσίαν, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ὁποίας ἀνεφύησαν. Αἱ δικονομικαὶ διατάξεις, αἵτινες εἶναι κανονιστικαὶ, ordinatoriae litis, καὶ δὲν εἶναι decisoriae litis, αὗται βεβαίως θέλουσι διέπει καὶ τὰς ἤδη εἰσηγμένας δίκας, ἀλλὰ τίς τῶν δικηγόρων, ἢ τῶν δικαστῶν, τίς θεμιστοπόλος δὲν θέλει, μετὰ μελέτην πέντε μηνῶν, εὑρεθῆ εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσῃ καὶ ἐφαρμόσῃ τοὺς ὁρισμοὺς τῆς νέας νομοθεσίας; Εἰς τὴν ἔξαψιν τῆς ὁμιλίας του εἶπεν ὁ Κ. Μαρῖνος, θέλετε νὰ μᾶς μεταχειρισθῆτε ὡς Ἀλγερίνους; ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι νὰ βλαφθῇ ἡ Ἑπτάνησος· ἐγὼ νομίζω ὅτι εὐεργετεῖται ἡ Ἑπτάνησος. Ἀντὶ μιᾶς νομοθεσίας, ἥτις εἶναι τὸ φύραμα διαφόρων ἀλλοκότων νομοθετικῶν ὁρισμῶν, ἡ Ἑπτάνησος θέλει ἔχει τοῦ λοιποῦ νομοθεσίαν μὴ περιέχουσαν ἀντινομίας, νομοθεσίαν ἀξίαν νὰ διέπῃ λαὸν ἐλεύθερον καὶ εὐγενῆ, οἷος εἶναι ὁ εὐφυὴς λαὸς τῶν Ἰονίων νήσων, νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν ζηλεύουν καὶ αὐτοὶ οἱ μᾶλλον ἡμῶν προωδευμένοι εἰς τὸν πολιτισμὸν λαοὶ τῆς Εὐρώπης.

§318ΤΙΝΕΣ. Πῶς δὲν τὴν πέρνουν.

§319ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ὅ,τι θέλω σᾶς εἴπει, τὸ εὑρίσκετε εἰς τὰς παραδόσεις τοῦ Καθηγητοῦ τῆς συγκριτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας τοῦ Κ. Ὀρτολάνου. Ὅταν ἤμουν εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐγνώρισα τὸν καθηγητὴν τοῦτον. Ἐπειδὴ δὲν ἐγνώριζε τὴν ἐν Ἑλλάδι ποινικὴν νομοθεσίαν, μοὶ ἐζήτησε περὶ αὐτῆς πληροφορίας τινάς· ἐλάβομεν ἐπ’ αὐτῷ τῷ σκοπῷ δύω ἢ τρεῖς συνεντεύξεις. Τὸν προσέφερον τοὺς Ἑλληνικοὺς κώδικας· ἀφοῦ δὲ ἐμελέτησε τὸν περὶ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων καὶ συμβολαιογράφων νόμον, μὲ συνεχάρη διότι ηὐτυχήσαμεν νὰ λάβωμεν σοφὸν νομοθέτην. Ἔχετε, μὲ εἶπεν, εἰς ἕνα μόνον νόμον τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἔχομεν διεσπαρμένας εἰς ἑκατὸν περίπου νόμους, ἐννοῶν τὸν νόμον περὶ δικαστικοῦ ὀργανισμοῦ· δι’ ἓν μόνον ἐλυπήθην ὅμως, μὲ προσέθηκεν, εἶδον, ὅτι εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ Πλάτωνος ἦτον ἡ μετάφρασις τῆς νομοθεσίας καὶ τὸ πρωτότυπον ἐγράφη εἰς γλῶσσαν βάρβαρον, ἀλλὰ, σᾶς συγχαίρω, διότι εὐτυχήσατε νὰ λάβητε σοφὸν νομοθέτην. Ὡς Ἀλγερινοὺς λοιπὸν θὰ μεταχειρισθῇ ἡ Ἑλλὰς τοὺς Ἑπτανησίους ἡμᾶς, ἐὰν μᾶς προικίσῃ μὲ τὴν νομοθεσίαν, μὲ τὴν ὁποίαν κυβερνᾶται αὐτὴ, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας ἔκαμεν εἰς ὀλίγου χρόνου διάστημα τόσην ἠθικὴν πρόοδον, ἔλαβε τόσην ἀνάπτυξιν; Ἔπειτα, Κύριοι! ποῖος θὰ ἀντιτείνει, ἐὰν ὑπάρχῃ τι εἰς τὴν Ἰονικὴν νομοθεσίαν καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ καλὸν τοῦτο καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα; (θόρυβος).

§320ΤΙΝΕΣ ΔΕΞΙΟΘΕΝ. Μὴν ἐμποδίζετε τὴν συζήτησιν.

§321ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἤκουσα τινὰς ἐκ τῶν Ἑπτανησίων ἐγκωμιάζοντας τὴν καθιεροῦσαν ἐν Ἑπτανήσῳ τὴν δημοσιότητα τῆς ἀνακρίσεως ἀρχὴν τῆς ποινικῆς αὐτῶν δικονομίας. Οὗτοι εἶναι ἠπατημένοι, ἡ δημοσιότης τῆς ἀνακρίσεως, πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος εἶναι λίαν ἐπικίνδυνος καὶ ἐμποδίζει τὴν ἀνεύρεσιν, τὴν ἀνακάλυψιν τῆς ἐνοχῆς ἢ τῆς ἀθῳότητος, παρεμβάλλει προσκόμματα εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τῆς ἀνακρίσεως. Ἤκουσα ἄλλους ἐπαινοῦντας τὰς περὶ πλειστηριασμοῦ διατάξεις τῆς Ἰονικῆς πολιτικῆς δικονομίας, αἵτινες ἀποκρούουσι τὸν ἀπόλυτον πλειστηριασμόν. Δὲν ἀξίζει τὸν κόπον, Κύριοι, νὰ ζητήσῃ τις ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὁ μόνος ὀρθὸς εἶναι ὁ ἀπόλυτος πλειστηριασμὸς, δι’ αὐτοῦ προσφέρεται ἡ ἀληθὴς τῶν πραγμάτων ἀξία, δὲν ἀναγκάζεται ἄκων ὁ δανειστὴς χρημάτων νὰ γίνηται κτηματίας· ἔπειτα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὅλοι οἱ Ἑπτανήσιοι παρεδέχθημεν τὸν ἀπόλυτον πλειστηριασμὸν εἰς τὸν περὶ κτηματικῆς τραπέζης νόμον. Ἐπιχειρήματα κατὰ τοῦ ἀπολύτου πλειστηριασμοῦ εἶναι ἐντροπὴ νὰ ἐπικαλῆται τις εἰς τὸν σημερινὸν αἰῶνα.

§322ΜΑΡΙΝΟΣ. Ἀλλ’ αἱ οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι κατεστράφησαν, δὲν τὸ αἰσθάνονται ὡς ἐντροπήν;

§323ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἐδάνεισα τὰ χρήματά μου εἰς πολίτην, αὐτὸς δὲν εὑρίσκει νὰ πωλήσῃ τὰ κτήματά του, μὲ λέγει δὲν σὲ πληρώνω. Εἶμαι ἀναγκασμένος νὰ κάμω κατάσχεσιν καὶ πλειστηριασμὸν τοῦ κτήματος· τὸ κτῆμα του δὲν κατακυροῦται εἰς τὸν ὑπερθεματιστήν· ἀλλ’ ἐὰν δὲν προσφερθῇ τιμὴ ἀρκετὴ, μὲ ἀναγκάζει νὰ τὸ ἀγοράσω ἓν τέταρτον ὀλιγώτερον· αὐτὸς εἶναι ὁ θεσμὸς, τὸν ὁποῖον νομίζετε ὅτι εἶναι λυπηρὸν, ἐπιζήμιον νὰ στερηθῆτε· σήμερον ὅλοι προσπαθοῦν τὰ ἀκίνητα κτήματα νὰ τὰ κινητοποιήσουν, νὰ τὰ βάλωσιν εἰς κυκλοφορίαν, νὰ τὰ καταστήσωσι χρήματα· καὶ σήμερον ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν θεσμοὺς, ὁποῖοι δεσμεύουν τόσον τὴν ἐλευθερίαν τῶν συναλλαγῶν; Ἤκουσα ἄλλους ἐπαινοῦντας τὴν διάταξιν, ἥτις περιορίζει ἐν Ἑπτανήσῳ τὸν τόκον εἰς 6%. Εἰς τὴν Γαλλίαν, Κύριοι, ἐπικρατεῖ κατὰ δυστυχίαν ἔτι ὁ νόμος, ὅστις τὸν μὲν τόκον διὰ τὰ πολιτικὰ χρέη τὸν προσδιορίζει εἰς 5%, διὰ δὲ τὰ ἐμπορικὰ εἰς 6%. Ἀνέγνωσα εἰς τὰς τελευταίας ἐφημερίδας, ὅτι εἰς τὸ ἐπιμελητήριον τῆς Μασσαλίας ἐγένετο πρότασις νὰ ζητηθῇ ἡ κατάργησις αὐτῆς τῆς διατάξεως, διότι ὁ τόκος πρέπει νὰ ᾖναι ἐλεύθερος. Ὅταν μισθόνετε τὸ κτῆμα σας ἢ οἱονδήποτε πρᾶγμα σας, ἐρωτᾶτε κἀνένα πόσον θέλετε νὰ τὸ ἐκμισθώσητε; τὸ αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὰ χρήματα. Τὸ δάνειον δὲν εἶναι ἄλλο τι, ἢ μίσθωσις τῶν χρημάτων, τὸ δὲ μίσθωμα εἶναι μεῖζον ἢ ἔλαττον κατ’ ἀναλογίαν καὶ συμμέτρως πρὸς τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων χρημάτων καὶ τῆς φερεγγυότητος τῶν δανειζομένων προσώπων. Σᾶς λέγουν ὅτι ὁ περιορισμὸς τοῦ τόκου εἶναι μέσον σωτήριον ὑπὲρ τῶν ἀσώτων, οἵτινες ἠδύναντο νὰ λαμβάνωσι δάνεια ἐπὶ τόκῳ ὑπερόγκῳ καὶ οὕτω νὰ καταστρέφωνται. Ἆ! Κύριοι, οἱ ἄσωτοι οὕτω δὲν σώζονται, οὗτοι εὑρίσκουσιν, ὡς ἄριστα παρατηρεῖ ὁ σοφὸς Βένθαμ, ἄλλο μέσον. Ἀγοράζουσιν ἐπὶ τιμῇ ἁδρᾷ, ἀλλ’ ἐπὶ πιστώσει, τοῦτο ἐννοεῖται οἴκοθεν, πράγματα κινητὰ ἢ ἀκίνητα, καὶ ἔπειτα μεταπωλοῦσι ταῦτα εἰς τιμὴν εὐτελεστάτην, καὶ οὕτως εὑρίσκουσι χρήματα. Παραλείπω δὲ νὰ ἀναφέρω ὅτι ὑπάρχουσι μυρία μέσα πρὸς καταστροφὴν τῶν περιοριζουσῶν τὸν τόκον διατάξεων. Εἶναι γνωστὴ ἡ Ἰταλικὴ παροιμία, fatte la legge, trovate le maligée, ὁ περιορισμὸς τοῦ τόκου, ὡς μέσον προφυλακτικὸν ἀποβαίνει ἀνωφελής. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι καὶ ἡ ἀρχὴ αὕτη, ἐφ’ ᾗ τινὲς ἐξυμνοῦσι τὴν Ἑπτανησιακὴν νομοθεσίαν, εἶναι ἀρχὴ, ἣν ἀποκρούει ἡ ἐπιστήμη τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας καὶ ἀπᾴδει πρὸς τὰ ἀληθῆ συμφέροντα. Ἡ ἐλευθερία τοῦ τόκου, ἣν ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία καθιεροῖ, ἁρμόζει μᾶλλον εἰς ἐπικράτειαν, ἥτις ἀσπάζεται ὅλας τὰς ἐλευθερίας, καὶ ἥτις ἀνοίγει τὰς θύρας της, μετὰ προηγουμένην ὅμως βάσανον, εἰς ὅλας τὰς νέας ἰδέας. Τί νὰ εἴπω, Κύριοι, καὶ περὶ τῶν ἐγκωμίων, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε ἀπὸ στόματος τοῦ Κυρίου Μαρίνου, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ἥτις ὑποβάλλει εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν δικαιοδοσίαν τὰ διαζύγια; Ὅστις θέλει ἂς ὑπερασπίζηται ἰδέας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι πλέον ἰδέαι τοῦ αἰῶνος, καθ’ ὃν ζῶμεν. Ἡ Εὐρώπη, ὅπου συγχωρεῖται ἡ διάζευξις, ἢ ὅπου ἡ διάζευξις ἀντικαθίσταται διὰ τοῦ ἀπὸ τραπέζης καὶ κοίτης χωρισμοῦ, ὑποβάλλει εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια τὰς περὶ διαζυγίων ἀγωγάς. Ὁ γάμος εἶναι πολιτικὸν συνάλλαγμα καὶ μυστήριον· τὸ συνάλλαγμα ὑπάγεται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, τὸ δὲ μυστήριον ὑπάγεται εἰς τὴν ἐκκλησίαν.

§324ΠΟΛΛΟΙ. Τὰ πάντα διαφθείρονται.

§325ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Εἰς τὰ δικαστήρια δὲν ὑπάρχει ὁ αὐτὸς κίνδυνος. Ἀλλ’ ἐὰν γείνῃ μία κακὴ τοῦ πρωτοδικείου ἀπόφασις, τὴν ἐκκαλεῖτε εἰς τὸ Ἐφετεῖον καὶ ἔχετε ἔπειτα καὶ τὴν προσφυγὴν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Τὰ διαζύγια δὲν ἀπαγγέλλονται ἀπὸ τὰ δικαστήρια, εἰμὴ ὅταν ὑπάρχουν οἱ παρὰ τοῦ νόμου ὡρισμένοι λόγοι· ἡ ἐκκλησία ἔχει δικαίωμα, ὅπου εἶναι ἁρμοδία, νὰ ἀπαγγέλλῃ αὐτὴν κατὰ τὸ δοκοῦν ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτιολογίας, ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαστηρίου εἶναι ἐτυμηγορία δικαστηρίου τῶν ἐνόρκων.

§326Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Αὐτὸ τὸ συμβόλαιον εἰς 300 ἑκατομμύρια κατοίκους τῆς οἰκουμένης δὲν δικάζεται ἀπὸ τὰ πολιτικὰ δικαστήρια.

§327ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν διαζύγιον δὲν ἐπιτρέπεται. Τώρα προσπαθοῦν τινὲς νὰ τὸ εἰσάξουν, μόνον ὡς πρὸς τοὺς διαμαρτυρομένους.

§328Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐὰν ἦτο συμβόλαιον, ἔπρεπε νὰ διαλύεται.

§329ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ὁ Ἰονικὸς λαὸς, Κύριοι, ὅταν ἐπεθύμησε τὴν ἕνωσιν, τὴν ἐπεθύμησεν ἐντελῆ διὰ νὰ ἀπολάβῃ τὰ καλὰ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ὄχι ν’ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ τὴν προστασίαν τῶν Ἄγγλων, δὲν ἐπεθύμησε μόνον ἕνωσιν τῶν δύο ἐπικρατειῶν, ἀλλὰ συγχώνευσιν, ταὐτότητα, ἑνότητα τῶν δύο λαῶν.

§330ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δι’ ὅλα.

§331ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Οἱ Ἑπτανήσιοι, Κύριοι, ἐθυσίασαν πολλὰ καλὰ ἀποβάλλοντες τὴν προστασίαν διὰ νὰ συνταυτισθῶσιν μετὰ τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν.

§332ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὰ τοιαῦτα.

§333ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Πρὶν δώσω τέλος εἰς τὸν λόγον μου ἀποτείνωμαι εἰς τοὺς ἐξ Ἑπτανήσου συναδέλφους μού καὶ τοὺς ἐξορκίζω εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Βουλγάρεως καὶ τοῦ Θεοτόκη, νὰ μὴ παρεμβάλωσι προσκόμματα εἰς τὴν τοσοῦτον ποθουμένην ὑφ’ ὅλης τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἀπόλυτον, καὶ ἄνευ ὅρου συγχώνευσιν τῶν δύο λαῶν.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ, Κύριοι, παρῆλθεν ἡ ὥρα καὶ ἐπειδὴ εἶναι διάφοροι προτάσεις, νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ.

§335ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 5 καὶ 25 Μ. Μ.

Ὁ Προεδρεύων Ἀντιπρόεδρος

ΕΥΘ. ΑΝΤΥΠΑΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Σ. Λογιωτατίδης. Ζατουνίτης, Γ. Πετρούλιας.