1864.08.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 302.

Τῆς 20 Αὐγούστου 1864.

(Πέμπτη.)

Ὥρα 9 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται.

§4ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν προσήχθη ἐκ μέρους διαφόρων πληρεξουσίων πρότασις περὶ τελείας συγχωνεύσεως τῶν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος προσαρτηθεισῶν Ἰονίων Νήσων· παρῆλθον τόσαι ἡμέραι καὶ ἀκόμη ἡ πρότασις δὲν φαίνεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐν ᾧ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ εἶναι φύσεως κατεπειγούσης. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ὁρίζει καὶ τὸν καιρὸν, καθ’ ὃν θέλει εἶσθαι πρέπον νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν. Ἰδοὺ τί λέγει. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. «Ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου 1864 ἰσχύει καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ ά) τὸ προσωρινὸν τῆς Ἑλλάδος Σύνταγμα κατὰ τὸ ψήφισμα ΞΒʹ. βʹ) ἅπασα ἡ λοιπὴ Ἑλληνικὴ νομοθεσία, ἐξαιρουμένου τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ὅπερ εἰδικὸς νόμος θέλει κανονίσει. Ἀθῆναι 11 Αὐγούστου 1864. Οἱ πληρεξούσιοι Ἰωσὴφ Μομφεράτος, Ἐπαμεινώνδας Κ. Μεταξᾶς, Ἀριστείδης Γλαράκης, Στ. Μακρῆς, Λ. Ζωγράφος, Ἡλίας Β. Μαυρομιχάλης, Ν. Μαυροκορδάτος, Π. Ῥεβελάκης, Νέστωρ Σολωμὸς, Κ. Γρυμανέλης, Κ. Πετσάλης, Ι. Τυπάλδος Καπελέτος, Β. Νικολόπουλος, Θ. Πετρινὸς, Γεράσιμος Α. Λειβαδᾶς, Ὀδ. Ἰάλεμος, Ἀλέξ. Σταματόπουλος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀπὸ τὸ Γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, ἡ πρότασις αὕτη ὑπεβλήθη ἐπὶ τοῦ προκατόχου μου Προέδρου, καὶ παρεπέμφθη εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς συγχωνεύσεως.

§6ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὄχι.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τὸ λέγουσι.

§8ΛΟΥΖΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, παρεπέμφθη.

§9ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραπεμφθῇ χωρὶς νὰ γίνῃ ἀνάπτυξις.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθουν τὰ πρακτικά.

§11Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ἐπειδὴ, Κύριε Πρόεδρε, βλέπω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ δημοτικοῦ καὶ βουλευτικοῦ νόμου δὲν ἔχει τόσην ὄρεξιν νὰ συντάξῃ αὐτοὺς τοὺς δύο νόμους, καὶ ἐπειδὴ καθίσταται μεγάλη ἀνάγκη, ὥστε νὰ παραδεχθῶμεν ἓν σύστημα ἐκλογικὸν διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, προτείνω νὰ τυπωθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος τῶν Ἑπτανησίων, καὶ νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους, διὰ νὰ λάβωσι γνῶσιν τοῦ συστήματος αὐτοῦ, καὶ νὰ εἰμπορέσῃ, ὅστις θέλει νὰ ὑποβάλῃ ἕνα νόμον ἐκλογικὸν, διότι ἡ ἐπιτροπὴ, προβλέπω, δὲν θὰ κάμῃ τίποτε.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ὀδυσσέως.

§13ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Πρὶν προβῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ προτρέψωμεν τὴν ἐπιτροπήν.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§15ΣΟΛΩΜΟΣ. Λέγω, ὅτι εἶναι πολὺ ὠφέλιμον νὰ μάθῃ ἡ Συνέλευσις, πρὶν ἀποφασίσῃ περὶ τῆς συγχωνεύσεως, ποῖον νόμον ἐκλογικὸν ἔχομεν ἐν Ἑπτανήσῳ.

§16ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ἡ πρότασις ἡ ἰδική μας εἶναι νὰ τυπωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τοῦ Σαββάτου.

§17ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ δημοτικοῦ Νόμου, ἀλλὰ παρετήρησα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ συνέλθῃ αὕτη καὶ ἐργασθῇ, διότι καθ’ ἑκάστην συνεδριάζομεν καὶ μέχρι τῆς 3 ὥρας. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ συνέρχεται μίαν ὥραν τῆς νυκτὸς, ἀλλ’ εἴδετε καὶ χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὅτι 3–4 ἄτομα συνῆλθον· ἂς προσδιορισθῇ μία ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος, διότι μία καὶ μόνη ἀρκεῖ διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν, ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ θέση τὰς βάσεις, καὶ ὑποβάλῃ αὐτὰς εἰς τὰ τμήματα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν συνέρχεται. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως ἐπὶ τῆς συγχωνεύσεως συνῆλθε καὶ προέβη μάλιστα εἰς ἀποτέλεσμα, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἀντικείμενον τῆς συγχωνεύσεως τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου· παρετήρησα δὲ, ὅτι εἶναι ὥριμος πρὸς λύσιν καὶ ἡ συγχώνευσις καθόσον ἀποβλέπει τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν. Ἐν τούτοις ἡ ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν νόμων ἐπιτροπὴ προσκληθεῖσα δὶς δὲν συνῆλθεν, ἐνῷ ἡ ἄλλη συνῆλθε· κρίνατε λοιπὸν τώρα ἐὰν ἡ ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν νόμων ἐπιτροπὴ δὲν συνῆλθε, διότι δὲν εἶχε τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ἢ διότι δὲν ἠθέλησε. Ἐγὼ καθὼς παρετήρησα προχθὲς, πρέπει εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις, ἐὰν θέλωμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς προσδοκίας τῆς πατρίδος μας, νὰ ἐργασθῶμεν ὀλίγον περισσότερον παρ’ ὅσον συνήθως· βλέπετε, ὅτι κάθημαι εἰς τὴν ἕδραν μου ἀπὸ τῆς πρωΐας μέχρι τῆς ἑσπέρας, καὶ μολαταῦτα παρευρίσκομαι εἰς τὰς ἐπιτροπάς.

§19ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Συμφωνῶ ὅμως μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ὀδυσσέως νὰ τυπωθῇ ὁ ἐκλογικὸς νόμος τῆς Ἑπτανήσου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω τὴν προσκαλέσει ἂν θέλῃ νὰ συνέλθῃ τὴν Κυριακήν.

§21Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ μελετήσω τὸ σύστημα τῶν Ἑπτανησίων.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν τύπωσιν;

§23ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§24Ι. ΑΝΝΙΝΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, μολοντοῦτο χθὲς εἰδοποιήθην καὶ ἦλθον, ἀλλὰ δὲν εὗρον κἀνένα. Εἶναι περιττὸν νὰ παρατηρήσω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐργασία μᾶς περιπλέκει καὶ ἐνοχλεῖ τὸν νοῦν καὶ μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸ κύριον ἀντικείμενον τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ συντάγματος. Καθὼς εἶπα καὶ πρότερον, τὸ κυριώτερον εἶναι νὰ ἀσχοληθῶμεν ἀδιακόπως ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, καὶ ἔπειτα εἰς 2–3 συνεδριάσεις τελειόνομεν εἰς τὸ ἔργον τοῦτο.

§25ΕΠ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Τὸ κύριον ἔργον ἡμῶν τῶν Ἑπτανησίων εἶναι ἡ συγχώνευσις· αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία ἀποστολή μας, καὶ ἔπειτα τὸ Σύνταγμα· παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφασίσῃ πότε θὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις τῆς συγχωνεύσεως.

§26ΤΙΝΕΣ. Τὸ Σάββατον.

§27ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἶναι ἐξηντλημένον, καὶ ἀπορῶ πῶς ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν τοῦ Κ. Μεταξᾶ νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν πρότασιν. Συνεστήθη ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας ἀντικείμενον καὶ σκοπὸς εἶναι ἡ ἀφομοίωσις τῶν ὀργανικῶν νόμων, καὶ ὁλονὲν ἐργάζεται· δὲν ἐννοῶ τί ἄλλο θέλει νὰ προσθέσῃ ὁ Κ. Μεταξᾶς εἰς τὸ ἤδη ἐξηντλημένον.

§28ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Δὲν ἠξεύρομεν ποῖα θέλουσιν εἶσθαι τὰ ἐξαγόμενα τῆς ἐπιτροπῆς, ἐνῷ δὲν πρόκειται εἰμὴ νὰ ἔλθῃ εἰς πέρας ἡ συγχώνευσις διὰ νὰ λείψῃ ἀπὸ τὰ πνεύματα τῶν ἀνθρώπων ἡ ἰδέα τῆς Ὁμοσπονδίας, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ (θόρυβος).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις, καθόσον ἀποβλέπει τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ παρεμπίπτον, τὸ ἀφορῶν τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως, ἥτις ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν Κ. Μεταξᾶν καὶ ἄλλους τινάς. Ὁ Κ. Μεταξᾶς ζητεῖ νὰ ὁρισθῇ ῥητὴ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν αὐτῆς τῆς προτάσεως, οἱ δὲ ζητοῦσι νὰ θεωρηθῇ ὡς παραπεμφθεῖσα, ἢ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῆς συγχωνεύσεως ἐπιτροπήν.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Παρεπέμφθη (θόρυβος).

§31Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Τί θὰ θέσετε εἰς ψηφοφορίαν, Κ. Πρόεδρε; Ἡ Συνέλευσις μετὰ ὥριμον σκέψιν ἀπεφάσισε νὰ συστήσῃ μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἀσχοληθῇ ἐπὶ τῆς συγχωνεύσεως· παρουσιάζεται μία πρότασις ἀλλόκοτος, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλογος, ἥτις σᾶς λέγει, ἀποφασίσατε νὰ ἐφαρμόσητε τοὺς νόμους τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἀπὸ 1 7βρίου. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν αὐτὰ τὰ πράγματα, χωρὶς νὰ περιμένωμεν τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς; Ἢ νομίζουν ὅτι εἶναι εὔκολον πρᾶγμα, μία νομοθεσία νὰ μεταφερθῇ εἰς ἕνα τόπον, ὅστις ἔχει μίαν νομοθεσίαν πρὸ 50 ἐτῶν; (θόρυβος). Θέλουν νὰ καταστήσουν αὐτὸ τὸ σῶμα γελοῖον; Σήμερον ν’ ἀποφασίσῃ ἓν πρᾶγμα καὶ αὔριον ἄλλο εἰς ἓν τόσον σπουδαῖον ζήτημα; Δὲν ἐννοῶ, Κ. Πρόεδρε, τί ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν;

§32ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὁ Κ. Ζαΐμης τὸ ὀνομάζει ἀλλόκοτον, καὶ θέλω νὰ τῷ δώσω νὰ ἐννοήσῃ (θόρυβος), πρὶν ἀναπτυχθῇ μία πρότασις, ἀπορῶ πῶς ἐπιλαμβάνεται τῆς οὐσίας, καὶ ζητεῖ τὴν ἀπόῤῥιψίν της (θόρυβος).

§33ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Προτείνω, Κ. Πρόεδρε, τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως, καθότι ἐξηντλήθη.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι..............

§35ΣΕΡΒΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, μίαν λέξιν· ἡμεῖς πρὸς τοῖς ἄλλοις πρέπει νὰ ἤμεθα σύμφωνοι καὶ μὲ τὸν ἑαυτόν μας, ἔχομεν μίαν κἄποιαν φιλοτιμίαν, ἔχομεν προηγούμενα, τὰ ὁποῖα μᾶς δεσμεύουσι καὶ μὲ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ μὲ τὸν ἐξωτερικὸν κόσμον· ἐνῷ ἡμεῖς προσεκλήθημεν εἰς Κέρκυραν διὰ νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἕνωσιν, μᾶς ἐπροτάθησάν τινες συμπληρωτικαὶ λεγόμεναι προτάσεις· μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχει πρωτίστη μία· μοὶ φαίνεται νὰ ᾖναι ἡ δευτέρα· ἐν αὐτῇ ὑπάρχει διατεταγμένον ὅτι, «ἕως οῦ καταρτισθῇ τὸ Σύνταγμα ἐν Ἀθήναις, τῇ παρεμβάσει καὶ τῶν Ἰονίων πληρεξουσίων, πρέπει νὰ ἰσχύουν οἱ Ἑπτανησιακοὶ νόμοι, ἐπιφυλαττομένης, ἐννοεῖται, πάσης μεταβατικῆς καταστάσεως».

§36ΣΟΛΩΜΟΣ. Σεῖς τὰς κάμνετε καὶ σεῖς τὰς χαλᾶτε.

§37ΣΕΡΒΟΣ. Δὲν ἐννοῶ τοῦτο.

§38ΣΟΛΩΜΟΣ. Εἰς τὴν Κέρκυραν, ἕως ὅτου δὲν ἐφαρμόζονται οἱ Ἑλληνικοὶ νόμοι, ὑπάρχει ἡ ἰδέα ὅτι οἱ Ἄγγλοι πάλιν κυβερνοῦν (θόρυβος).

§39ΣΕΡΒΟΣ. Δὲν ἐννοῶ ποσῶς πῶς δυνάμεθα ν’ ἀποσκυβαλίσωμεν μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς παρεδέχθημεν, καὶ ἡ ὁποία σὺν τοῖς ἄλλοις ἀπαρτίζει συμπληρωτικὸν ὅρον τῆς ἑνώσεως. Ἐκτὸς τούτου τὶ ἐκάμαμεν προχθές; Αὐτὸ τὸ θέμα ὑπεβλήθη εἰς τὴν Συνέλευσιν· τὸ θέμα αὐτὸ καὶ διὰ τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἐμπεριέχει, καὶ διὰ τὸ πολύπλοκον αὐτοῦ, καὶ διὰ τὰς συνεπείας του δὲν δύναται, μὰ τὴν ἀλήθειαν, νὰ φερθῇ ἐν ῥοπῇ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ δικασθῇ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι φρονοῦν ὅτι ἐπὶ ποδὸς δύναται νὰ δικασθῇ τὸ τοιοῦτον ζήτημα, μοὶ φαίνεται ὅτι πολὺ ἁμαρτάνουν. Ἡ Συνέλευσις ἔλαβε μέτρον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Αἱ ἐπιτροπαὶ ἀσχολοῦνται καὶ πρέπει νὰ φέρουν ἐπεξειργασμένον τὸ ἔργον των. Τώρα ἔρχεται πρότασις, ἥτις ἀντιβαίνει εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προχθές...

§40ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ἔχομεν τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ἡ ἐπιτροπή... (θόρυβος).

§41ΣΕΡΒΟΣ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι τοιαύτη πρότασις εἶναι ἀνοίκειος καὶ ἀκατάλληλος.

§42ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Ἕνα λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα.

§44ΛΕΙΒΑΔΑΣ. .... (θόρυβος).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, (κρούων τὸν κώδωνα).

§46ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν). Διατὶ κτυπᾶτε τὸν κώδωνα; δὲν ἀκούομεν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔδωσα τὸν λόγον, οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§48ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν) δὲν ἐφωτίσθη.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθὼς σᾶς εἶπα, ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως, ὡς πρὸς τὸ παρεμπῖπτον τοῦτο ζήτημα προκύπτουσι δύο γνῶμαι· οἱ μὲν ζητοῦσι νὰ παραπεμφθῇ πρὸς συζήτησιν ἡ ὑποβληθεῖσα πρότασις παρὰ τοῦ Κ. Μεταξᾶ, οἱ δὲ θεωροῦσιν ὅτι ἡ πρότασις αὕτη κεῖται ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συγχωνεύσεως, ὅτι δὲν δύναται νὰ εἰσαχθῇ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως εἰμὴ διὰ μιᾶς ἐκθέσεως τῆς εἰρημένης ἐπιτροπῆς. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον.

§50ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν) Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ πρότασις κεῖται ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συγχωνεύσεως νὰ ἐγερθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§52ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ, ἀφορῶσα τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ ἐν ἰσχύϊ νομισματικοῦ συστήματος. Ἡ πρότασις εἶναι ἐκτεταμένη. Πρότασις Νόμου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἐν ἰσχύϊ νομισματικοῦ συστήματος. Ὑπὸ τοῦ πληρεξουσίου Παρνασίδος Ε. Ι. Κεχαγιᾶ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Αʹ.

Περὶ νομισματικῆς μονάδος. Ἄρθρ. 1. Ἡ ἐν ἰσχύϊ νομισματικὴ μονὰς, συγκειμένη, κατὰ τὸ ἀπὸ 8 Φεβρουαρίου 1833 Β. Διάταγμα, ἐκ τεσσάρων γραμμῶν καὶ τετρακοσίων ἑβδομήκοντα ἑπτὰ χιλιοστῶν τῆς γραμμῆς ἀργύρου, ἐπὶ κράματι (au titre) ἐννέα δεκάτων καθαροῦ καὶ ἑνὸς μίγματος καταργεῖται, ἀντ’ αὐτῆς δὲ καταρτίζεται νέα βαρυτέρα, συγκειμένη ἐκ πέντε ὁλοσχερῶν γραμῶν ἀργύρου, μὲ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν τοῦ κράματος, ἤτοι ἐννέα δεκάτων καθαροῦ καὶ ἑνὸς μίγματος, διατηρεῖ τὴν αὐτὴν ὀνομασίαν, ἤτοι δραχμὴ, καὶ ὑποδιαιρεῖται ὡσαύτως εἰς ἑκατὸν ἴσα μέρη, ἢ λεπτὰ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Βʹ.

Περὶ ἐκτυπώσεως ἀργυρῶν καὶ χρυσῶν ἐθνικῶν νομισμάτων. Ἄρθρ. 2. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀνωτέρω νέας νομισματικῆς μονάδος θέλουσιν ἐκτυπωθῆ τὰ ἑξῆς ἀργυρᾶ νομίσματα, ἤτοι μιᾶς δραχμῆς, δύω καὶ πέντε δραχμῶν. Ἄρθρ. 3. Τὸ βάρος αὐτῶν συνίσταται, τῆς μὲν δραχμῆς εἰς πέντε γραμμάς, τῶν δὲ διδράχμων εἰς δέκα γραμμάς, καὶ τῶν πενταδράχμων εἰς εἴκοσι πέντε γραμμάς. Ἄρθρ. 4. Τὸ κρᾶμα τοῦ μετάλλου τηρεῖται ἐφ’ ὅλων τὸ αὐτὸ, ἤτοι ἐννέα δέκατα καθαρὸς ἄργυρος καὶ ἓν δέκατον μίγμα ἐκ χαλκοῦ. Ἄρθρ. 5. Ἡ ἀνοχὴ (tolevance) ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ βάρους ὁρίζεται ἐπὶ μὲν τῆς δραχμῆς καὶ τῶν διδράχμων εἰς πέντε χιλιοστημόρια, ἐπὶ δὲ τῶν πενταδράχμων εἰς τρία χιλιοστημόρια. Ἄρθρ. 6. Ἡ ἀνοχὴ ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ κράματος ὁρίζεται ἐφ’ ὅλων εἰς τρία χιλιοστημόρια. Ἄρθρ. 7. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σχετικῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὸν ἄργυρον, ὁριζομένης ὡς 1 πρὸς 15½, θέλουν ἐκτυπωθῆ τὰ ἑξῆς χρυσᾶ νομίσματα, ἤτοι πέντε δραχμῶν, δέκα, εἴκοσι, πεντήκοντα καὶ ἑκατόν. Ἄρθρ. 8. Τὸ βάρος αὐτῶν συνίσταται, τῶν πενταδράχμων εἰς γραμμὴν μίαν καὶ ἓξ χιλιάδας ἑκατὸν εἴκοσι ἐννέα δεκακισχιλιοστὰ (1,6129) τῆς γραμμῆς, τῶν δεκαδράχμων εἰς γραμμὰς τρεῖς καὶ δύο χιλιάδες διακόσια πεντήκοντα ὀκτὼ δεκακισχιλιοστὰ τῆς γραμμῆς (3,2258), τῶν εἰκοσαδράχμων εἰς γραμμὰς ἓξ καὶ τέσσαρας χιλιάδας πεντακόσια δέκα ἓξ δεκακισχιλιοστὰ τῆς γραμμῆς (6,4516), τῶν πεντηκονταδράχμων εἰς γραμμὰς δέκα ἓξ καὶ χίλια διακόσια ἐννενήκοντα δεκακισχιλιοστὰ τῆς γραμμῆς (16,1290), καὶ τῶν ἑκατονταδράχμων εἰς γραμμὰς τριάκοντα δύο καὶ δύο χιλιάδας πεντακόσια ὀγδοήκοντα δεκακισχιλιοστὰ τῆς γραμμῆς (32,2680). Ἄρθρ. 9. Τὸ κρᾶμα τοῦ μετάλλου τηρεῖται ἐφ’ ὅλων τὸ αὐτὸ, ἤτοι ἐννέα δέκατα καθαρὸς χρυσὸς καὶ ἓν δέκατον μίγμα, ἐκ χαλκοῦ. Ἄρθρ. 10. Ἡ ἀνοχὴ, ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ βάρους αὐτῶν, ὁρίζεται, ἐπὶ μὲν τῶν πενταδράχμων εἰς τρία χιλιοστημόρια, ἐπὶ δὲ τῶν δεκαδράχμων, εἰκοσαδράχμων εἰς δύο χιλιοστημόρια καὶ ἐπὶ τῶν πεντηκονταδράχμων καὶ ἑκατονταδράχμων εἰς ἓν χιλιοστημόριον. Ἄρθρ. 11. Ἡ ἀνοχὴ, ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ κράματος, καὶ τούτων ὁρίζεται εἰς δύο χιλιοστημόρια. Ἄρθρ. 12. Ὁ τύπος καὶ ἡ διάμετρος ὅλων ἐν γένει τῶν νομισμάτων θέλει κανονισθῆ διὰ Β. Διατάγματος. Ἄρθρ. 13. Ἅπαντα τ’ ἀνωτέρω νομίσματα ἀργυρᾶ τε καὶ χρυσᾶ, ἐκτυπούμενα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, εἶναι δεκτὰ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν ἰδιωτῶν κατὰ τὴν ἐξ αὐτῶν τετυπωμένην ἀξίαν, πρὸς ἐξόφλησιν ὅλων τῶν ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς συναφθεισῶν ὑποχρεώσεων. Ἄρθρ. 14. Ἡ ἐκτύπωσις τῶν νομισμάτων τούτων δύναται νὰ γίνῃ καὶ διὰ λογαριασμὸν τῶν ἰδιωτῶν ἐπὶ πληρωμῇ τοῦ ἐξόδου τῆς κατασκευῆς, κανονιζομένου διὰ Β. Διατάγματος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γʹ.

Περὶ ἐκτυπώσεως συμπληρωτικοῦ νομίσματος. (Billan). Ἄρθρ. 15. Ὡς συμπληρωτικὸν νόμισμα θέλουσιν ἐκτυπωθῆ τὰ ἑξῆς νομίσματα· α) Ἀργυρᾶ πεντήκοντα λεπτῶν καὶ εἴκοσι λεπτῶν· β) Χάλκινα δέκα λεπτῶν, πέντε, δύο καὶ ἑνός. Ἄρθρ. 16. Τὸ βάρος αὐτῶν σύγκειται τῶν μὲν ἀργυρῶν, ἤτοι τῶν ἡμιδράχμων, ἐκ γραμμῶν δύο καὶ ἡμισείας, καὶ τῶν εἰκοσαλέπτων εἰς μίαν γραμμὴν, τῶν δὲ χαλκίνων ἤτοι

Ἄρθρ. 17. Τὸ κρᾶμα τῶν ἀργυρῶν τούτων ὁρίζεται εἰς ὀκτακόσια τριάκοντα πέντε χιλιοστημόρια καθαροῦ ἀργύρου καὶ ἑκατὸν ἑξήκοντα πέντε χιλιοστημόρια μίγματος ἐκ χαλκοῦ. Ἄρθρ. 18. Ἡ ἀνοχὴ, ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ βάρους, ὁρίζεται διὰ μὲν τὰ ἡμίδραχμα εἰς ἑπτὰ χιλιοστημόρια, διὰ δὲ τὰ εἰκοσάλεπτα εἰς δέκα χιλιοστημόρια, καὶ δι’ ἅπαντα τὰ χάλκινα εἰς δέκα ὀκτὼ γραμμὰς ἐπὶ ἑνὸς χιλιογράμμου (Kilogramme). Ἄρθρ. 19. Ἡ ἀνοχὴ, ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ κράματος τῶν ἀνωτέρω ἀργυρῶν νομισμάτων, ὁρίζεται εἰς τρία χιλιοστημόρια. Ἄρθρ. 20. Ἡ ἐν τοῖς ἄρθροις 5, 6, 10, 11, 18 καὶ 19 ἀναφερομένη ἀνοχὴ, ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ βάρους καὶ τοῦ κράματος, ἐννοεῖται καὶ εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις, τουτέστι τῆς ἐνδεχομένης ἐλλείψεως ἢ πλεονασμοῦ. Ἄρθρ. 21. Τὰ συμπληρωτικὰ νομίσματα εἶνε δεκτὰ κατὰ τὴν ἐπ’ αὐτῶν τετυπωμένην ἀξίαν· ἀλλὰ οἱ μὲν ἰδιῶται δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ λάβωσι πλέον τῶν εἴκοσι δραχμῶν ἐκ τῶν ἀργυρῶν καὶ πλέον τῶν πέντε ἐκ τῶν χαλκίνων, οἱονδήποτε καὶ ἂν ᾖ τὸ πρὸς αὐτοὺς πληρωνόμενον ποσόν. Τὸ δὲ δημόσιον Ταμεῖον δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν παραλαβὴν ὁπωσδήποτε ποσότητος ἐκ τῶν ἀνωτέρω συμπληρωτικῶν νομισμάτων. Ἄρθρ. 22. Ἡ ἐκτύπωσις τῶν συμπληρωτικῶν νομισμάτων γίνεται ἀποκλειστικῶς διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου Ταμείου, τὸ δὲ ἐξ αὐτῶν προκύπτον κέρδος λογίζεται ὡς ἔσοδον τοῦ Κράτους.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δʹ,

Περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν ἐθνικῶν νομισμάτων ἀργυρῶν καὶ χρυσῶν. Ἄρθρ. 23. Μέχρις ὅτου βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τοῦ ἐθνικοῦ νομισματοκοπείου, ἐπιτρέπεται ἡ ἐκτύπωσις τῶν ἀργυρῶν καὶ χρυσῶν νομισμάτων παρά τινι τῶν νομισματοκοπείων τῆς Γαλλίας ἐπὶ τῇ βάσει προηγουμένης συνεννοήσεως μεταξὺ τῆς Αὐτοκρατορικῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἡμετέρας. Ἄρθρ. 24. Κατὰ τὴν ἀνωτέρω συνεννόησιν θέλει συμφωνηθῆ ἰδίως τὸ ποσοστὸν τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς καὶ ὁ τρόπος τοῦ ἐλέγχου, ὡς πρὸς τὴν ἀκρίβειαν τοῦ νομίμου βάρους καὶ τοῦ κράματος τῶν κατασκευαζομένων νομισμάτων διὰ λογαριασμὸν εἴτε τοῦ δημοσίου Ταμείου, εἴτε τῶν ἰδιωτῶν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Εʹ.

Περὶ τῆς κυκλοφορίας τῶν νομισμάτων τῶν ξένων ἐπικρατειῶν. Ἄρθρ. 25. Τὰ νομίσματα τῶν ξένων ἐπικρατειῶν εἶνε δεκτὰ ὑπὸ τοῦ δημοσίου Ταμείου καὶ τῶν ἰδιωτῶν ἐπὶ τῇ διατιμήσει αὐτῶν σχετικῶς πρὸς τὴν νέαν νομισματικὴν μονάδα, Ἄρθρ. 26. Ἡ διατίμησις τούτων γίνεται διὰ Β. Διατάγματος ἐπὶ τῇ ἑπομένῃ βάσει. Τὰ νομίσματα τῶν ἐπικρατειῶν, αἵτινες ἔχουσιν ἴσην νομισματικὴν μονάδα μὲ τὴν ἡμετέραν, ὡς πρὸς τὸ βάρος καὶ τὸ κρᾶμα, θέλουσιν ἔχει ὁμοίαν ἀξίαν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκπτώσεως λόγῳ ἐξόδων κατασκευῆς· τὰ δὲ τῶν λοιπῶν ἐπικρατειῶν θέλουσιν ἔχει ἀνάλογον ἀξίαν τοῦ ἐμπεριεχομένου μετάλλου πρὸς τὸ τῆς ἡμετέρας, ἀφαιρέσει κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἑνὸς μὲν τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν ἀργυρῶν, ἑνὸς τετάρτου δὲ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν χρυσῶν, λόγῳ ἐξόδων κατασκευῆς καὶ φθορᾶς ἐκ τῆς τριβῆς. Ἄρθρ. 27. Ἡ κυκλοφορία τῶν συμπληρωτικῶν ξένων νομισμάτων, εἴτε ἀργυρῶν, εἴτε χαλκίνων, ἀπαγορεύεται.

ΚΕΦΑΛ. Ϛʹ.

Προσωριναὶ διατάξεις. Ἄρθρ. 28. Ἡ διατίμησις τῶν ὑπαρχόντων Ἑλληνικῶν νομισμάτων γίνεται καὶ αὕτη σχετικῶς πρὸς τὴν νέαν νομισματικὴν μονάδα, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκπτώσεως λόγῳ ἐξόδων ἢ φθορᾶς ἐπὶ ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου· μετὰ παρέλευσιν δὲ τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος, ὑποβάλλονται καὶ ταῦτα εἰς ἔκπτωσιν κατὰ τὸ ἄρθρ. 26 τοῦ παρόντος νόμου. Τὸ δημόσιον Ταμεῖον λαμβάνον τὰ νομίσματα ταῦτα, ὡς ἄνω, μετατυπώνει εἰς νέα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου. Ἄρθρ. 29. Τὰ ὑπάρχοντα χάλκινα νομίσματα θέλουσιν ἀποσυρθῆ βαθμηδὸν τῆς κυκλοφορίας, καθόσον ἀντικατασταίνονται ὑπὸ τῶν νέων· μέχρις ὅτου δὲ ἀποσυρθῶσιν, εἶναι δεκτὰ ὡς καὶ σήμερον κατὰ τὴν ἐπ’ αὐτῶν τετυπωμένην ἀξίαν. Ἄρθρ. 30. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ ἁ. τοῦ 1865, ὅτε θέλουν ἀναχθῆ ὅλα τὰ ὑφιστάμενα χρέη τοῦ τε δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν εἰς νέα ποσὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νέας δραχμῆς, τῆς ὁποίας ὀγδοήκοντα ἐννέα μέρη, ἢ λεπτὰ, καὶ πεντήκοντα τέσσαρα ἑκατοστὰ τοῦ λεπτοῦ (89, 54) ἰσοδυναμοῦσι μὲ μίαν παλαιὰν δραχμήν. Ἑπομένως ἑκατὸν δραχμαὶ παλαιαὶ ἀντιστοιχοῦσιν ἀκριβῶς μὲ νέας δραχμὰς ὀγδοήκοντα ἐννέα καὶ πεντήκοντα τέσσαρα λεπτά. Ἡ αὐτὴ ἀναγωγὴ θέλει γίνει τοῦ λοιποῦ καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ὁριζομένων ποσοτήτων λόγῳ μισθῶν, συντάξεων, ἀποζημιώσεων, φόρων, προστίμων κλπ. Ἄρθρ. 31. Ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅπου ἰσχύουσα νομισματικὴ μονὰς εἶναι ἡ Ἀγγλικὴ λίρα, θέλει γίνει ἐπίσης ἡ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ ἀναφερομένη ἀναγωγὴ τῶν ὑφισταμένων χρεῶν καὶ λοιπῶν, λογιζομένης τῆς λίρας ἀντὶ δραχμῶν (νέων) 25. 20/00, τοῦ λογιστικοῦ σελινίου ἀντὶ δραχ. 1, 26|00 καὶ τοῦ δηναρίου ἀντὶ λεπτῶν 10½. Μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος νόμου θέλει γίνει ἡ διατίμησις καὶ τῆς λίρας κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 26 τοῦ παρόντος νόμου.

Ε. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

§54ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὰ τμήματα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνάγκη ἀναπτύξεως δὲν ὑπάρχει (θόρυβος). Ἡ πρότασις πρέπει ν’ ἀναπτυχθῇ· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Συνέλευσις θεωρῇ ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀναπτύξεως, τότε ἐφαρμόζονται αἱ ἄλλαι διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, δηλ. τυποῦται, παραπέμπεται εἰς τὰ τμήματα, καὶ ἔρχεται διὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν τμημάτων εἰς συζήτησιν.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ μία ἔκθεσις ἀνεπτυγμένη καὶ λεπτομερὴς, ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην μιᾶς ἀναπτύξεως· θέλω παρακαλέσει τὸν Κ. Κεχαγιᾶν ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἀνάπτυξίν του καὶ νὰ συνοδεύσῃ τὴν πρότασίν του μὲ μίαν ἔκθεσιν λεπτομερῆ.

§57ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὴν ἀνάπτυξιν τὸ ἐρχόμενον Σάββατον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παρεπόμενον Σάββατον, ὄχι μεθαύριον.

§59ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ Κ. Ζέζου. Ἡ Βʹ. ἐν Ἀθήναις τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει Ἄρθρ. 1. Ἡ προφυλάκισις ἐπὶ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων δὲν δύναται νὰ παραταθῇ πλέον τῶν τριῶν μηνῶν ἄνευ δικαστικοῦ βουλεύματος. Ἄρθρ. 2. Ἐντὸς τῶν 3 μηνῶν πρέπει ἀνυπερθέτως νὰ περαιοῦται ἡ ἀνάκρισις καὶ νὰ ἐκδίδεται τὸ ἀπαιτούμενον βούλευμα παραπομπῆς ἢ ἀπολύσεως τοῦ κατηγορουμένου. Ἄρθρ. 3. Ἂν τὸ δικαστικὸν συμβούλιον δὲν ἤθελεν εὕρει ἀποχρώσας τὰς προσαχθείσας ἀποδείξεις, δύναται μὲν νὰ παραγγείλῃ περαιτέρω ἀνάκρισιν, καὶ νὰ διατάξῃ τὴν διάρκειαν τῆς προφυλακίσεως τοῦ κατηγορουμένου, ἀλλ’ ἡ προφυλάκισις οὐδόλως δύναται νὰ παραταθῇ πλέον τοῦ μηνὸς, ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ περαιωθῇ ἡ ἀνάκρισις καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ δικαστικὸν συμβούλιον. Ἄρθρ. 4. Μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ὁριστικοῦ περὶ παραπομπῆς βουλεύματος, ὅπερ πρέπει νὰ ἐκδοθῇ ἀνυπερθέτως ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω προθεσμιῶν, πρέπει νὰ δικασθῇ ὁ κατηγορούμενος τὸ βραδύτερον ἐντὸς τριῶν μηνῶν. Ἄρθρ. 5. Ἂν ἐντὸς τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 1–4 προθεσμιῶν δὲν ἐκδοθῇ τὸ ἀπαιτούμενον βούλευμα, ἢ δὲν γίνῃ ἡ εἰς τὸ κακουργοδικεῖον εἰσαγωγὴ τοῦ κατηγορουμένου, οὗτος ἀπολύεται τῶν φυλακῶν, πᾶσα δὲ περαιτέρω κατακράτησις αὐτοῦ εἶναι παράνομος, οἱ δὲ παραίτιοι αὐτῆς οἷον ὁ ἀνακριτὴς, ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ δεσμοφύλαξ καταδιώκονται ἐπὶ παρανόμῳ κατακρατήσει, ὑποκείμενοι συνάμα καὶ εἰς ἐγγύησιν καὶ εἰς ἀποζημίωσιν τοῦ παρανόμως κατακρατηθέντος. Ἄρθρ. 6. Πᾶσαι αἱ ἀντιβαίνουσαι εἰς τὸ παρὸν ψήφισμα διατάξεις τῆς ποιν. δικονομίας μένουσιν ἀνίσχυροι. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 20 Αὐγούστου 1864.

Ὁ πληρεξ. Τριφυλλίας

ΖΕΖΟΣ.

Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ὁ προτείνων πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς προτάσεώς του;

§61ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἐρχόμενον Σάββατον.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις σχετικὴ μὲ τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασιν περὶ Τραπέζης τοῦ Κ. Ἰακωβάτου· «Τροπολογία Γ. Ἰακωβάτου. «Ἄρθρ. 12 Ἡ διάρκεια τῆς ἑταιρίας τῆς κτηματικῆς πίστεως ὁρίζεται ἐν μὲν τῷ πρώην Ἑλληνικῷ Κράτει ἐφ’ ὅσον καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς διαρκείας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐν δὲ τῷ πρώην Ἰονίῳ Κράτει ἐφ’ ὅσον καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς διαρκείας τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης.

Ὁ πληρεξούσιος

Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ.

Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς κτηματικῆς Τραπέζης Βαλτατζῆ. Κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς ἔχει πρῶτος τὸν λόγον, καὶ ὀφείλει νὰ τὸν λάβῃ, διότι εἶναι κατὰ τῆς προτάσεως, ὁ Κ. Κεχαγιᾶς. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι μετὰ τὸν Κ. Καλλιγᾶν ὡμίλησεν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, ὅστις ἀντέκρουσε τὸν Κ. Καλλιγᾶν. Κατὰ τὸν κανονισμὸν πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ ἀντιλέγων. Λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον.

§63ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν ἐγειρόμενοι) Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ πρότασις κεῖται ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συγχωνεύσεως νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη.

§65ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν, Κύριοι, ἐπρόκειτο σήμερον νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ, ὅπως ἀπ’ ἀρχῆς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Συνέλευσιν, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἤθελον συμφωνήσει μὲ τὸν ἔντιμον φίλον μου Κύριον Μαυρομιχάλην, ὅστις ἐπρότεινε προχθὲς τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως.

§66ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὴν παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς.

§67ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ ὑποβληθεῖσα σύμβασις μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ διαφέρει πολὺ ἀπὸ τὴν ἀρχικὴν πρότασιν, περιέχει ὅρους, ἔχοντας σχέσιν μὲ σπουδαιότατα ζητήματα, μὲ ζητήματα, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὁποίων ὀγκωδέστατα συγγράμματα συνεγράφησαν, σπουδαιόταται συζητήσεις ἔλαβον χώραν εἰς διάφορα νομοθετικὰ σώματα, περὶ τοῦ ζητήματος λέγω τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν. Ὁ φίλος μου Κύριος Κουμουνδοῦρος διὰ τῆς ὑποβαλλομένης προτάσεως φέρει τὸν πέλεκυν, φέρει τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ περὶ ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν, καὶ ἰδίως τῶν τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκδίδουσι τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι εἰς αὐτὰς καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν, ὅτι, λέγω, τὸ ζήτημα τοῦτο συνδέεται μὲ τὴν ὑπάρχουσαν ἐθνικὴν τράπεζαν, τῆς ὁποίας εἶμαι ὑποδιοικητής· καὶ τί παράδοξον ἐὰν πολλοὶ ἢ τινὲς εἴπωσιν, ὅτι, ἴσως, ἐπειδὴ ἐγγίζονται ἢ προσβάλλονται τὰ συμφέροντα τῆς ὑπαρχούσης τραπέζης, ἴσως αὐτὸς ὁ λόγος μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα! Κύριοι, ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασα καὶ ὡς μέλος τοῦ σώματος τούτου κατὰ τὴν συζήτησιν, ἀπέδειξεν ἐὰν ἐγὼ πλειότερον παντὸς ἄλλου δὲν ὑπεστήριξα τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ περὶ συστάσεως κτηματικῆς τραπέζης, διὰ τὴν ὁποίαν ὑφίσταται μεγίστη ἀνάγκη. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ἂν τοῦτο δὲν εἶχε προηγηθῆ, δὲν χωρίζει, καὶ δὲν πρέπει νὰ χωρίζητε οὔτε καὶ ὑμεῖς, τὸ συμφέρον μιᾶς τραπέζης ἀπὸ τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας, εἰς τὴν ὁποίαν συνίσταται. Εἶναι στενῶς συνδεδεμένα τὰ συμφέροντα, στενώτατα. Ἐὰν πάθῃ ἡ κοινωνία, πρώτη παθαίνει ἡ τράπεζα ἢ αἱ τράπεζαι, ὅπως ἡ καρδία τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος, ὅταν πάθῃ τὸ ἀνθρώπινον σῶμα, ὑποφέρει. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνην τὴν τράπεζαν ἢ εἰς ἐκεῖνον τὸν δανειστὴν, ὁ ὁποῖος κερδίζει μὲ τὴν ἔνδειαν, μὲ τὴν πτωχείαν τοῦ δανειζομένου, θὰ ἔλθῃ ἡμέρα καὶ θὰ μείνῃ μὲ χαρτιὰ εἰς τὸ χέρι. Ὁ πλοῦτος τοῦ δανειζομένου εἶναι ὁ πλοῦτος τῆς τραπέζης καὶ τὸ κέρδος τῆς τραπέζης εἶναι πλοῦτος τῆς κοινωνίας, εἶναι ἀχώριστα. Σᾶς εἶπον, Κύριοι, ὅτι ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος λύει ἓν σπουδαιότατον ζήτημα, τὸ ζήτημα τὸ περὶ ἀρχῆς τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὸν λόγον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος, εἶναι καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα μὲ φέρουν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβω τὸν λόγον, εἶναι τὸ ἀνακόλουθον, τὸ ὁποῖον βλέπω εἰς τὴν σύμβασιν αὐτὴν, δὲν βλέπω μίαν ἀρχὴν, εἴτε τὴν ἀρχὴν τοῦ προνομίου, εἴτε τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν· βλέπω, Κύριοι, τὴν σύγχυσιν, καὶ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος νὰ τὸν εἴπω, ὅτι τὸν βλέπω σύσσωμον εἰς τὴν σύμβασιν αὐτοῦ, γόνιμον νοῦν, δεξιότητα, ἀποφασιστικὸν, τόλμην, ὅλα τὰ βλέπω, ἀλλὰ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τῷ εἴπω καὶ τὸ ἀνακόλουθον, τὸ ἀκατάστατον. Παραδέχεται, Κύριοι, τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν; ναὶ ἢ ὄχι; Οὔτε ναὶ, οὔτε ὄχι. Χορηγεῖ προνόμιον εἰς τὴν κτηματικὴν τράπεζαν καὶ προνόμιον ὄχι περιωρισμένον, ὄχι ὡρισμένον ἐντὸς μιᾶς περιφερείας, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν· πρωτοφανὲς προνόμιον διὰ τὴν πατρίδα μας, διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι προνόμιον ἔχει καὶ ἡ ὑπάρχουσα τράπεζα, ἀλλ’ εἶναι περιωρισμένον ἐντὸς ὡρισμένης περιφερείας. Ὁ νομοθέτης τοῦ 1843 ἠκολούθησε τὸ ἴδιον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐν Γαλλίᾳ, καὶ τὸ ὁποῖον κατόπιν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ἐφήρμοσεν ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνὴρ, ὁ Πὴλλ. Λοιπὸν παραδέχεται δύω εἰδῶν προνόμια, διὰ μὲν τὴν κτηματικὴν τράπεζαν ἀπόλυτον, καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, διὰ δὲ τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν περιωρισμένον, ὅπως τὸ εὗρεν, ἐντὸς περιφερειῶν γεγραμμένων, τουτέστι ἐκεῖ ὅπου ἔχει τὸ κεντρικὸν κατάστημα καὶ τὰ ὑποκαταστήματα αὐτῆς. Μεταβαίνω εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἐκεῖ εὑρίσκω ἐλευθερίαν τραπεζῶν, διότι οἱ Ἑπτανήσιοι πρὸ 5 ἢ 6 ἐτῶν, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχον προνόμιον, ἀλλὰ τὸ κατήργησαν καὶ καθιέρωσαν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν. Καλῶς ἢ κακῶς ἔπραξαν, κατόπιν θὰ ἔλθω εἰς τὴν οὐσίαν. Ἐκεῖ, λέγω, εὑρίσκει ἐλευθερίαν τραπεζῶν, τὴν καταργεῖ καθιερόνει τὸ προνόμιον, διότι παραχωρεῖ, ὅπως βλέπετε εἰς τὸν Κύριον Βαλτατζῆν, τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως τραπέζης μὲ ἀποκλειστικὸν προνόμιον, ἐπιφυλαττομένων τῶν δικαιωμάτων τῆς ὑπαρχούσης τραπέζης, καὶ καθὼς ἐξηγήθη χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι διαφέρει πολὺ τὸ κείμενον τοῦ νόμου, δίδει τὸ δικαίωμα καὶ τῆς ἀνανεώσεως, ἄρα ὑπάρχει προνόμιον μὲ δύω τραπέζας· εἶναι πρωτοφανὲς, παραδέχεται τὴν δυϊκότητα, τὴν δυάδα, εἶναι καὶ προνόμιον καὶ ἐλευθερία. Ἔρχεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου δὲν εἶναι ὑποκαταστήματα τῆς ἐθνικῆς τραπέζης. Ἐκεῖ τί νομίζετε καθιερόνει; Τὴν πληθὺν τῶν τραπεζῶν, τουτέστι τὴν ἐλευθερίαν τῶν τραπεζῶν· βλέπετε, ὅτι 4 εἴδη ἐπενόησεν ὁ νοῦς του, προνόμιον μὲ ἔκτασιν καθ’ ὅλην τὴν περιφέρειαν τῆς Ἑλλάδος, προνόμιον μὲ ὡρισμένην περιφέρειαν, ἐλευθερίαν μὲ δύω τραπέζας, ἐλευθερίαν μὲ πολλὰς τραπέζας.

§68ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Τοῦ Κουμουνδούρου εἶναι αὐτά;

§69ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅλα.

§70ΛΑΠΑΣ. Τώρα θὰ τὰ ῥίψωμεν κάτω ὅλα, νὰ ἰσοπεδοθοῦν ὅλα.

§71ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τῇ ἀληθείᾳ, Κύριοι, ἐὰν ἀναγνώσουν οἱ Εὐρωπαῖοι τὴν σύμβασιν αὐτὴν, καὶ θὰ τὴν ἀναγνώσουν, διότι πρόκειται νὰ γίνουν μέτοχοι ξένοι κεφαλαιοῦχοι, θὰ γελάσουν καὶ θὰ μᾶς οἰκτείρουν συνάμα, διότι βλέπουν τὸ ἀκατάστατον. Τί δεχόμεθα; ποίαν ἀρχὴν; προνόμιον ἢ ἐλευθερίαν; Ὅλα τὰ δεχόμεθα, τὴν σύγχυσιν μὲ ἄλλους λόγους. Ὅλα λοιπὸν τὰ συστήματα, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν αὐτὴν, θὰ τὰ ἔχωμεν, καὶ ἑπομένως, ἐὰν κἀνεὶς ἐξ ἡμῶν κατακρίνῃ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας, ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος θὰ εἴπῃ τὴν ἔχω, ἐὰν κατακρίνῃ τὸ προνόμιον, τὸ ἔχω, ἐὰν κατακρίνῃ τὴν duelité, τὴν δυϊκότητα, τὴν ἔχω. Βλέπετε, ὅλους θέλει νὰ μᾶς ἱκανοποιήσῃ, Κύριοι. Μὲ πολλὴν τόλμην, λέγω, καὶ μὲ πολὺ θάῤῥος ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος ἔλυσε πρὸ πάντων τὸ ζήτημα τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν· ἐθεώρησε δυστύχημα τὸ ἐνυπάρχον προνόμιον· διὰ τοῦτο ἀφοῦ ἔκαμε τὰς ἐξαιρέσεις, εἰς ἓν μέρος τῆς Ἑλλάδος θέλει νὰ εἰσαγάγῃ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν. Κύριοι, μὴ παραξενευθῆτε ἂν κηρυχθῶ ὑπέρμαχος τῶν προνομίων, ἐνῷ ἠξεύρω, ὅτι δὲν ἀντηχεῖ καλῶς εἰς τὰ ὦτά μας, ἀλλ’ ἔχω πρὸς ὑποστήριξίν μου μίαν ὁλόκληρον Εὐρώπην ὑπὸ τὸ κράτος τῶν προνομίων ζῶσαν καὶ εὐδαιμονοῦσαν, ἔχω πρὸς ὑποστήριξίν μου τοὺς σπουδαιοτέρους σοφούς, τοὺς σπουδαιοτέρους πολιτικοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουν σήμερον, καὶ μάλιστα, Κύριοι, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι διαφέρει τὸ εἶδος τῶν τραπεζῶν τῶν ἐκδιδουσῶν lettres de gage, τουτέστιν ὁμόλογα, ἀπ’ ἐκεῖνο τὸ εἶδος τῶν τραπεζῶν, αἵτινες ἐκδίδουν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐκπληροῦντα τὴν λειτουργίαν τοῦ νομίσματος, καὶ παραδεχομένων τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἀντὶ νομίσματος ἀπὸ τοὺς πολίτας. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἔχω πρὸς ὑπεράσπισίν μου ὅλην τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν κατονομάζω, καὶ ἂν θέλουν, ἂς ἔλθουν νὰ μὲ διαψεύσουν. Ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν Γαλλίαν· ἡ Γαλλία ἔχει δύο τραπέζας, μίαν κτηματικὴν, μίαν προεξοφλητικὴν προνομιοῦχον καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, ὄχι εἰς περιωρισμένους κύκλους· ὑπῆρχε τοιοῦτο σύστημα τοὐτέστι τῆς περιφερείας, ὅπως εἶναι καὶ ὁ νόμος ὁ ἰδικός μας ὁ διέπων τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν, ἀλλ’ εἰς τὰ 1848 κατήργησαν τὸ πολλαπλάσιον τῶν τραπεζῶν τῶν συστημένων εἰς πολλὰς περιφερείας καὶ συνεχώνευσαν αὐτὰς τὰς τραπέζας εἰς μίαν, τὴν bane de France ὀνομαζομένην, τὴν τράπεζαν τῆς Γαλλίας.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν;

§73ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἔχω δυστυχῶς.....

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, ἀποσύρομαι.

§75ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν λέγω κατὰ τὰ 1848 ἐν ἐποχῇ δημοκρατικῇ, ὄχι ὅπως εἶπε χθὲς ὁ φίλος μου Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἐν τῇ ἐξάψει τοῦ πνεύματος τῆς συγκεντρώσεως μετέβαλον τὴν νομοθεσίαν των, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν pluralité des banes εἰς unité des banes, τοὐτέστι τὴν πληθὺν εἰς τὸ ἑνιαῖον, ὄχι εἰς ἐποχὴν, καθὼς εἶπε, πνεύματος συγκεντρώσεως, εἰς ἐποχὴν δημοκρατικήν· εἰς τὰ 1848 ὑπῆρχε δημοκρατία καὶ τότε ἥνωσαν τὰς τραπέζας, συνεχώνευσαν ὅλας τὰς τραπέζας εἰς μίαν μόνον. Διὰ τί, Κύριοι, τὸ ἔπραξαν; διὰ νὰ χαρισθῶσι τάχα εἰς τὴν Τράπεζαν; Ὄχι· τὰ προνόμια δὲν δίδονται χάριν τῶν δανειστῶν, χάριν τῶν κεφαλαιούχων, δίδονται μόνον χάριν τῶν δανειζομένων, χάριν τῆς κοινωνίας, ἄλλως ἔπρεπε νὰ μὴ ὑπάρχουν. Διὰ τί, λέγω, συνεκέντρωσαν ὅλας ταύτας τὰς Τραπέζας εἰς μίαν; Διότι εἶδον, Κύριοι, κ’ ἐδῶ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν, ἐδῶ συνίσταται τὸ πλεονέκτημα τοῦ προνομίου, διότι παρετήρησαν, ὅτι ἡ κυκλοφορία τῶν γραμματίων εἶχεν ὅρια· τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τῆς Τραπέζης τῆς Μασσαλίας εἶχε σύνορα· ἅμα ἐπήγαινεν εἰς τοὺς Παρισίους ἔπρεπε νὰ ἐπιστρέψῃ, διότι ἡ Τράπεζα τῶν Παρισίων δὲν τὰ ἐδέχετο· ἡ τράπεζα τοῦ Λυὼν ἐπίσης. Εἶδον λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶχον ἐλευθέραν κίνησιν τὰ χρήματα, καὶ παρεδέχθησαν τὸ προνόμιον διὰ νὰ δώσουν ἐλευθέραν κίνησιν, διὰ νὰ δύναται τὸ γραμμάτιον μιᾶς Τραπέζης νὰ ᾖναι δεκτὸν καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, καὶ ὅταν τὸ γραμμάτιον ᾖναι δεκτὸν καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν, ἡ κυκλοφορία εἶναι μεγαλειτέρα. Ἰδοὺ τὸ πλεονέκτημα τοῦ προνομίου· ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ προνόμιον, ἡ κυκλοφορία θὰ ᾖναι περιωρισμένη, κ’ ἑπομένως, περιωρισμένης οὔσης τῆς κυκλοφορίας, ἡ Τράπεζα δὲν θὰ δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, δὲν θὰ δύναται νὰ κάμῃ προκαταβολὰς μεγάλας, διότι τί θὰ συμβαίνῃ; ἐννοῶ δὲ, ὅτι θὰ συμβῇ κ’ ἐδῶ· ἐὰν εἷς κάτοικος λ. χ. τῆς Μασσαλίας, ὁμιλῶ περὶ τῆς Γαλλίας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται καὶ εἰς ἡμᾶς, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ στείλῃ χρήματα εἰς Παρισίους, ἦτο ἠναγκασμένος νὰ στείλῃ ὄχι γραμμάτια, διότι δὲν ἦσαν δεκτὰ, ἔπρεπε νὰ στείλῃ μέταλλον· ἔπρεπε λοιπὸν δανειζόμενος ἀπὸ τὴν Τράπεζαν νὰ λάβῃ μέταλλον, καὶ ἡ Τράπεζα δίδουσα μέταλλον, ἤθελεν ἔλθει ἡμέρα νὰ εἴπῃ, δὲν ἔχω ἄλλο, ἐνῷ δίδουσα γραμμάτια ἐπεκτείνει τὰς ἐργασίας της, χορηγεῖ τὰ μέσα εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας. Ἀλλὰ, Κύριοι, τί σᾶς λέγουν; κ’ ἐδῶ προσέξατε· πῶς θέλετε μίαν μόνην Τράπεζαν; ἡμεῖς θέλομεν πολλάς· καὶ οἱ δύο Κύριοι προαγορεύσαντες, καὶ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος καὶ ὁ Κ. Καλλιγᾶς, θέλουν, εἶπον πολλὰς Τραπέζας· ἀλλ’ εἶπε κἀνεὶς ἐξ αὐτῶν, ἐὰν αἱ πολλαὶ Τράπεζαι, θὰ δυνηθῶσι νὰ δίδωσι πλειότερα κεφάλαια μιᾶς Τραπέζης, εἰς τοῦτο κἀμμίαν προσοχὴν δὲν ἔδωσαν· εἶπον ἀμφότεροι νὰ γείνῃ Τράπεζα ἔχουσα προνόμιον, δυναμένη νὰ θέτῃ πολλὰ κεφάλαια εἰς τὴν διάθεσιν τῶν βιομηχάνων, τοῦ ἐμπορίου, δυναμένη νὰ διαθέσῃ πλειότερα ἀπὸ ἄλλας μικροτέρας, καὶ ἂν ἔλεγον, ὅτι αἱ πολλαὶ θὰ θέσουν πλειότερα, ἴσως ἤθελον συμφωνήσει, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ τὸ εἴπουν, διότι θὰ τοὺς ἀποδείξω, ὅτι αἱ πολλαὶ Τράπεζαι δὲν δύνανται νὰ διαθέσουν τόσα πολλὰ κεφάλαια, ὅσα διαθέτει μία καὶ μόνη προνομιοῦχος· ἀρκεῖ νὰ ἔχητε ὑπομονὴν νὰ μ’ ἀκούσητε. Ἐξετίμησαν τὴν δύναμιν τῶν Τραπεζῶν πρὸς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν· διὰ νὰ καταλάβῃ κἀνεὶς τὴν μεγάλην, ἢ μικρὰν δύναμιν, θὰ ἐρωτήσῃ πόσους στρατιώτας ἔχομεν, οὕτω πῶς οἱ Κύριοι ἐξέλαβον τὰς Τραπέζας· πολλαὶ εἶναι περισσότεραι, μία εἶναι μία μόνη.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον· μὴ διακόπτετε· ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, εἶναι κάτοχος τῶν τοιούτων ἀντικειμένων καὶ δύναται νὰ φωτίσῃ τὴν Συνέλευσιν.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. — Ἐὰν εἷς ποταμὸς δύναται νὰ ποτίσῃ μίαν πεδιάδα ἐπαρκῶς, θὰ προτιμήσωμεν μικροὺς ῥύακας, οἵτινες παραδέχομαι, ὅτι δύνανται νὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν ποσότητα ὕδατος, θὰ προτιμήσωμεν αὐτοὺς ἀπὸ τὸν ποταμόν; ὄχι (θόρυβος).

§78ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε.

§79ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ βλέπω, εἶσθε ἀνυπόμονοι νὰ μάθητε, πῶς εἶναι δυνατὸν μία Τράπεζα νὰ διαθέσῃ πλειότερα κεφάλαια ἀπὸ πολλὰς Τραπέζας.

§80ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Φοβοῦνται μὴ πλημμυρήσῃ ὁ ποταμὸς ὁ ἕνας καὶ τοὺς πνίξῃ.

§81ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, μικρὰ προσοχὴ εἰς τὸν ὁρισμὸν τῶν Τραπεζῶν, εἰς τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως αὐτῶν, καὶ θέλετε συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, ὅτι μιὰ Τράπεζα δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ καλλίτερον τὰς ἀνάγκας μιᾶς ἐπικρατείας, παρὰ πολλαί.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σημειώσατέ με, παρακαλῶ.

§83ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρῶτον τί εἶναι, Κύριοι, ἡ Τράπεζα, καὶ ποῖος ὁ σκοπὸς, καθὼς εἶπον, τῆς συστάσεως αὐτῆς; Τράπεζα δὲν εἶναι, παρὰ ἓν ἠθικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον συγκροτεῖται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ πάρῃ χρήματα ἀπὸ τοὺς κεφαλαιούχους καὶ νὰ τὰ δανείσῃ εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην· αὐτὸ θὰ εἰπῇ Τράπεζα· δὲν εἶναι μία μηχανὴ, ἡ ὁποία δημιουργεῖ χρήματα, δὲν ἔχει νομισματοκοπεῖον, δὲν ἔχει μεταλλεῖον, τίποτε· νὰ πάρῃ ἀπὸ τοὺς ἔχοντας αὐτὰ καὶ νὰ τὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην· εἶναι μὲ ἄλλους λόγους ἕνας μεσίτης μεταξὺ κεφαλαιούχων, καὶ μεταξὺ ἀνθρώπων ἐχόντων ἀνάγκην νὰ δανεισθῶσι. Νομίζετε λοιπὸν, ἀφοῦ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολὴ τῆς Τραπέζης, ὅτι ἡ πληθὺς τῶν μεσιτῶν θὰ πολλαπλασιάσῃ καὶ τὰ κεφάλαια; εἶναι ἀπάτη· τὰ κεφάλαια εἶναι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι, δὲν θὰ τὰ πολλαπλασιάσῃ· καὶ ὄχι μεσίτης ἁπλῶς ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐγγυητὴς, ἐγγυητὴς, δι’ ἐκεῖνα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ πάρῃ ἀπὸ τοὺς κεφαλαιούχους διὰ νὰ τὰ δώσῃ εἰς τοὺς δανειζομένους· ἐὰν ἀπ’ τοὺς δανειζομένους χάσῃ ὁ δανειστὴς, θὰ τὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, ἔχει καὶ ἴδιον μετοχικὸν κεφάλαιον· πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν τίθεται τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον, ὄχι διὰ νὰ κάμῃ ἐργασίας μ’ αὐτὸ, παρὰ νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς δανειστάς της, ὅτι ὅσα χρήματα μοὶ δώσητε θὰ τὰ δανείσω, καὶ ἂν ἐγὼ σφάλω, ἐὰν δὲν κάμω καλὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐγγυήσεων, θὰ τὰ πληρώσω ἐξ ἰδίων μου· νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν. Τὸ κεφάλαιον λοιπὸν δὲν κατατίθεται δι’ ἄλλον σκοπὸν παρὰ διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν, καὶ ἅμα ἐπιτύχῃ μία Τράπεζα νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν, ἐξεπλήρωσε τὴν ἀποστολήν της· δὲν θὰ τὰ πάρῃ μὲ τὴν βίαν, θὰ πηγαίνουν μόνοι τους διὰ νὰ τὰ καταθέτουν· ἀλλὰ πότε; ὅταν ἐμπνεύσῃ πίστιν. Ἰδοὺ τὸ μυστήριον τῶν Τραπεζῶν· ἐπέτυχε νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν; ἐπέτυχεν ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως, ἱκανοποιήθησαν αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου· ἐὰν δὲν ἐπιτύχῃ, θὰ διαλυθῇ αὐτὴ ἡ Τράπεζα. Τώρα πῶς θὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν; Ἐννοεῖται, διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν πρέπει νὰ ἔχῃ μεγάλα κεφάλαια, πρέπει νὰ προσέχῃ εἰς τὰς ἐργασίας της· διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν, καὶ ὄχι εἰς τὸ ἐσωτερικὸν μόνον, ἀκόμη καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, διότι, ὅπως καλῶς παρετήρησα, ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἐξωτερικῶν κεφαλαίων, καὶ ἐγὼ δὲν τὸ θεωρῶ δυστύχημα, ὅπως εἶπεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς, τὸ θεωρῶ εὐτύχημα· εἶναι σύστασις τῆς ἐπικρατείας ἐκείνης, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἐμπνέῃ πίστιν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ νὰ ἔρχωνται τὰ κεφάλαια εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Τὰ κεφάλαια δὲν ἔχουν πατρίδα, εἶναι τυχοδιῶκται, τρέχουν ὅπου τὸ συμφέρον καὶ ἡ ἀσφάλεια ὑπάρχει. Λοιπὸν τὸ πρώτιστον μιᾶς τραπέζης εἶναι ἡ ἀπόκτησις τῆς πίστεως. Τώρα ἡ πίστις, πότε περισσότερον, τίνι τρόπῳ καλλίτερον θὰ ἐμπνευσθῇ ἢ ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς ἐπικρατείας; Νομίζετε, ὅτι ὅταν συστήσητε πολλὰς Τραπέζας, τότε αὗται, χωριστὰ κάθε μία, θὰ δυνηθοῦν νὰ ἐμπνεύσουν πίστιν πλειοτέραν παρὰ ἐὰν συστήσητε μίαν; λανθάνεσθε, Κύριοι· ἡ μία θὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν, καὶ κρίνατέ το ἀπὸ τὸν ἑαυτόν σας· ἐὰν ἀκούσητε λ. χ. εἰς τὴν Τουρκίαν, ὅτι εἶναι μία προνομιοῦχος Τράπεζα, καὶ βλέπετε ἀσφάλειαν καὶ ὠφέλειαν, ἐκεῖ θὰ στείλητε τὰ χρήματά σας, ἐὰν ἦναι ὅμως πολλαὶ, δὲν θὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν πίστιν, τὸ αὐτὸ ὄνομα, τὴν αὐτὴν δύναμιν νὰ προσελκύσουν τὰ κεφάλαια. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον τὰ προνόμια θεωροῦνται ὠφέλιμα· ἄνευ τῶν προνομίων θὰ ἔχητε ἀδυνάτους τραπέζας, μὴ δυναμένας νὰ ἐμπνεύσουν πίστιν, καὶ μὴ δυνάμεναι νὰ ἐμπνεύσουν πίστιν, ἀποτυγχάνουν τοῦ κυρίου σκοποῦ τῆς συστάσεώς των. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα ἁπλῶς τῆς πίστεως διὰ τὴν σύστασιν ἐν γένει τῶν Τραπεζῶν· διὰ τὰς Τραπέζας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐκδίδουσι τραπεζικὰ γραμμάτια, χρειάζεται μία ἄλλη μεγαλειτέρα μέριμνα, διότι τὸ χαρτὶ κυκλοφορεῖ ἀντὶ νομίσματος. Ὅπως σᾶς εἶπον, τὶ ὠφελεῖ, ἂν μία προνομιοῦχος τράπεζα, ἀλλὰ μὲ περιωρισμένην περιφέρειαν, ἀπέκτησε πίστιν, ἀλλὰ δὲν δύναται τὸ πιστωτικόν της νόμισμα νὰ μεταβῇ τὰ ὅρια τῆς Λεβαδείας, τῆς Λακωνίας καὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν; δὲν τὴν ὠφελεῖ ἡ πίστις, θὰ μείνῃ ἐντὸς τῆς περιφερείας της· ἄρα δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ θέσῃ πλειότερα κεφάλαια εἰς κυκλοφορίαν· ἕνας σπουδαῖος λόγος εἶναι αὐτὸς, ὁ ἕτερος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἔτι σπουδαιότερος, ἀφορᾷ περὶ χάρτου, ὁ ὁποῖος θὰ ἀντιπροσωπεύῃ μέταλλα, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει χρειάζεται μεγάλη προσοχὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν σύστασιν πολλῶν τραπεζῶν, μήπως ἀντὶ νὰ ὠφελήσουν, ἀντὶ νὰ προκαλέσουν εὐλογίας, προκαλοῦν κατάρας· διότι ἠκούσατε τὰ δεινὰ παθήματα τῶν ἐπικρατειῶν ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχει τὸ σύστημα τῶν πολλῶν τραπεζῶν· ἐδυστύχησαν οἰκογένειαι, διότι ἐκοιμήθησαν πλούσιαι, καὶ ἐξύπνισαν πτωχαί· λάβετέ το πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅταν πρόκηται νὰ δώσητε τὴν ἐλευθερίαν τῶν τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τραπεζικοῦ γραμματίου. Κύριοι, συγχίζουν πολλοὶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς βιομηχανίας, τοῦ συναγωνισμοῦ, μὲ ἓν δικαίωμα τῆς ἐπικρατείας· δὲν δύναταί ποτε πολιτεία τις εὐνομουμένη νὰ ἐπιβάλῃ προνόμιον καὶ νὰ ἐμποδίσῃ τὸν πολίτην εἰς τὸ νὰ μετέρχηται τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα ἐπάγγελμα· ἀλλὰ τὰ προνόμια τῶν τραπεζῶν εἶναι δικαίωμα τῆς ἐπικρατείας· καὶ τὸ προνόμιον τοῦτο πρέπει νὰ τὸ δίδῃ μὲ πολλὴν προσοχὴν, μὲ πολλὰς ἐγγυήσεις, διότι ἄλλως, καθὼς σᾶς εἶπον, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ, θὰ βλάψῃ μίαν ἡμέραν. Κύριοι, δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, ὅτι πρέπει ἐμὲ νὰ πιστεύσητε, συγχωρήσατέ μοι ὅμως νὰ σᾶς ἀναγνώσω τεμάχια συνοπτικώτατα τῆς τελευταίας συζητήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῇ Γαλλίᾳ· πρὸ δύο ἢ τριῶν μηνῶν παρουσιάσθη ἐκεῖ τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν, σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς τραπέζης τῆς Σαβοΐας. Ἀλλ’ ἠξεύρετε ποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῶν σπουδαίων ἐκείνων συζητήσεων; δύο μόνον μέλη τῆς Γερουσίας ἦσαν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν καὶ 95 κατὰ, ὑπὲρ τοῦ προνομίου δηλαδή· καὶ ἡμεῖς νὰ λύσωμεν μὲ τόσην ἐπιπολαιότητα τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν ἐλευθέρων τραπεζῶν; εἶναι μεγάλη τόλμη. Ὡμίλησεν ἕνας ἐπίσημος ἀνὴρ τῆς Γαλλίας Rouè, ministre d’ état, ἀπαντῶν εἰς τὸν Michel Chevalier, ὅστις ὑπεστήριζε τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας, καὶ ὅστις ἔκαμε πρότασιν πλαγίαν περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα. Δὲν ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ, ἀλλ’ ἔκαμε μόνον πρότασιν ἐπιτροπῆς. Ἰδοὺ τί λέγει πρὸς τὸν Michel Chevalier. «Ὁ συνάδελφος διϊσχυρίζεται, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν τραπεζῶν συνδέεται στενὰ μὲ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου· τῷ ζητῶ συγχώρησιν. Ὁ Κ. Rossi, ὁ διδάσκαλος ἀμφοτέρων, ἦτον αὐτῆς τῆς ἀρχῆς, ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐκδόσεως πιστωτικοῦ νομίσματος. Ὁ Κύριος Rossi ἑπομένως ἐθεώρει πραγματικῶς μίαν διαφορὰν πλήρη μεταξὺ τῶν δύω ἐλευθεριῶν, δηλαδὴ μεταξὺ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς συστάσεως τῶν τραπεζῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι σκοπὸν τὴν ἔκδοσιν τραπεζικῶν γραμματίων· ἀλλ’ εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ἐθεώρουν, παρὰ τὴν νομικὴν ἐνέργειαν τῆς προσωπικῆς πρωτοβουλίας τοῦ ἀτόμου. Εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν δὲν ἐθεώρουν, παρὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικρατείας, μὴ δυναμένης νὰ ἀφεθῇ ἄνευ κινδύνου εἰς τὴν τύχην τῆς ἐλευθερίας τῆς ἀπεριορίστου.»

§84ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τί γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν;

§85ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπειδὴ ἐπεκαλέσθη ὁ Κ. Βαλτινὸς τὴν Ἀγγλίαν, ἰδοὺ τί λέγει· voyez......... Ὁ Ῥόβερ Πήλ εὗρεν 900 τραπέζας, καὶ τὰς περιώρισεν εἰς 200 μὲ μέγαν κόπον. Βλέπετε λοιπὸν εἰς ὁποίας περιστάσεις εὑρέθησαν ἄλλαι ἐπικράτειαι; ἀπὸ ἄγνοιαν καθοδηγούμεναι ἐσύστησαν πολλὰς τραπέζας· θέλετε μετ’ ὀλίγον νὰ εὑρεθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν δυσκολίαν, ἵνα μεταβάλωμεν τὰς πολλὰς τραπέζας εἰς μίαν; κάμετέ το, ἀλλὰ θὰ μετανοήσητε. Κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι τὸ προνόμιον ἐκτείνεται εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῶν κεφαλαίων· ἠξεύρετε ἡ Ἀγγλικὴ τράπεζα, ἡ ὁποία χθὲς ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει προνόμιον, ἔχει προνόμιον, ἀλλ’ εἰς ὡρισμένην περιφέρειαν, ὅπως ἡ ἐθνικὴ τράπεζα. Ἠξεύρετε εἰς ποίαν ποσότητα φθάνει τὸ ἐνεργητικὸν αὐτῆς ἐξ αἰτίας τοῦ προνομίου; Εἰς ἓν δισεκατομμύριον καὶ πεντακόσια ἑκατομμύρια, κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Αὐγούστου. Ἡ τράπεζα τῆς Γαλλίας ἡ προνομιοῦχος ἔχει ἓν δισεκατομμύριον καὶ 247 ἑκατομμύρια. Ποῦ νομίζετε, ὅτι ὀφείλεται αὐτὸ τὸ ἀληθῶς ὀγκωδέστατον ποσόν; ὀφείλεται εἰς τὸ προνόμιον. Ἐὰν ὅλαι αἱ τράπεζαι αἱ 17, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὴν Γαλλίαν, οὐδὲ τὸ ἥμισυ δὲν εἶχον τοῦ ἐνεργητικοῦ κεφαλαίου, συγκεντρωθεῖσαι δὲ ὅλαι εἰς μίαν, ἐδιπλασίασαν τὸ ποσὸν, ἐξάγεται, ὅτι, ἐὰν εἰσάξητε τὴν ἐλευθερίαν τῶν τραπεζῶν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἀντὶ τῶν ἑκατὸν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ διαθέσῃ μία τράπεζα, δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ διαθέσῃ οὔτε τὸ ἥμισυ. Δὲν θέλετε νὰ παραδειγματισθῆτε ἀπὸ τὰ παθήματα τῶν ἄλλων ἐπικρατειῶν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα θέλετε σκεφθῆ τὰς συνεπείας. Αἴ, Κύριοι, ἡ Τράπεζα αὕτη ἔζησεν ἐν τοιαύταις ἀνωμάλοις περιστάσεσιν, κατώρθωσε νὰ ἔχῃ, ὅπως πολλάκις τὸ ἐπανέλαβα ὁ ἴδιος, εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, νὰ ἔχῃ 40 ἑκατομμύρια ἐνεργητικοῦ, καὶ ὅλον νὰ τὸ ἐπασχολῇ, τὸ ἥμισυ εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ τὸ ἥμισυ εἰς τὴν ἀκίνητον περιουσίαν. Ποῦ νομίζετε, ὅτι ὀφείλεται αὐτό; δὲν τὸ λέγω, διότι εἶμαι ὑποδιοικητής· πρῶτον, διότι ἐμπνέει πίστιν, καὶ διότι ἔχει τὸ προνόμιον. Καὶ πρὸ 15 ἐτῶν βεβαίως δὲν θὰ ἐφανταζόμεθα, ὅτι ἡ Τράπεζα αὕτη δύναται νὰ ἔχῃ 40 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν, Κ. Κουμουνδοῦρε, τὰ 40 ἑκατομμύρια σᾶς φαίνονται ὀλίγα ἀπέναντι 5, 6, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπροτείνατε πρὸ 5, 10 ἐτῶν; Εἶναι παρὰ πολλά· καὶ θὰ εἶχε πλειότερα, ἂν στρεβλαὶ κεφαλαὶ δὲν τῇ ἔθετον ἐμπόδια.

§86ΚΑΛΟΣ. Ὁ Προβελέγγιος.

§87ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἀπὸ τὰ 1852 ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἠθέλησε νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τῆς κτηματικῆς Τραπέζης, τὸ σύστημα, ὅπου σᾶς εἶπον, τὸ νὰ δανείζῃ καὶ νὰ δανείζηται· ἐπρότεινε νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν νὰ τριπλασιάσῃ τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον δανειζομένη καὶ δανείζουσα. Τί νομίζετε, ὅτι εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη; ὄχι, εἶναι πολλὰ 30 ἑκατομμύρια, νὰ δανεισθῇς 8 μόνον, καὶ τὶ ἄλλο; πρὸς 7%, 6, 5 μόνον ἔλεγον οἱ καλοὶ πατριῶται, διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἐκεῖνο προτείνοντες ὠφέλουν τὴν πολιτείαν διὰ τῆς μειώσεως τοῦ τόκου. Ὁ τόκος, Κύριοι, δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ τὸ ἐνοίκιον τῶν χρημάτων· ὅπως πᾶς ἰδιοκτήτης δύναται νὰ ἐνοικιάσῃ τὴν οἰκίαν του, ὄχι, ἀπὸ ἐπιείκειαν, ἢ ἀπὸ φιλανθρωπίαν, ἀλλὰ διὰ τὸ συμφέρον του, οὕτω καὶ ὁ κεφαλαιοῦχος θὰ ἐνοικιάσῃ τὰ χρήματά του· ἂν λοιπὸν δὲν ἐδίδοντο αὐταὶ αἱ περιοριστικαὶ διατάξεις, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν διπλάσιον καὶ τριπλάσιον ποσόν. Πολὺς ὁ τόκος ἔλεγον οἱ πατριῶται ἐκεῖνοι· ὅστις ἔλεγε τὰ 5 ἢ τὰ 4, ἦτο καλὸς πατριώτης· οὕτω πως, Κύριοι, δὲν ἱκανοποιοῦνται αἱ ἀνάγκαι τῆς κοινωνίας. Ἰδέτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὸ κέντρον τοῦ πλούτου· σήμερον ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα τοκίζει 8% καὶ δύναται νὰ φθάσῃ καὶ εἰς τὸ 10 καὶ 12, καὶ ὅταν ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα δανείζῃ εἰς 10 καὶ 12, ἡ Ἑλληνικὴ δύναται νὰ δανείσῃ καὶ εἰς 20, καὶ δὲν εἶναι, ὡς εἶπεν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, τοῦτο τοκογλυφία· αὐτὴ ἡ φράσις δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἐλευθέρου διαγωνισμοῦ· τί εἶναι, Κύριοι, τοκογλυφία;

§88Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. 100%.

§89ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπειδὴ μοὶ ἀπήντησε Λεβαδίτης, τοῦ λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι εἰς τὴν Λεβαδείαν ἐπωλοῦντο οἱ ἀγροὶ, πρὶν ἀρχίσῃ ἡ καλλιέργεια τοῦ βαμβακίου, πρὸς 10 δραχμὰς τὸ στρέμμα, ἐφέτος ὅμως ἔφθασαν εἰς 35· πῶς θὰ τὸ ὀνομάσῃ ὁ Κ. Χ. Ὁδυσσέως αὐτὸ τὸ κέρδος;

§90Χ. ΟΔΥΣΣΕΩΣ. Προῆλθεν ἐκ τῆς καλλιεργείας τοῦ βάμβακος.

§91ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Οὕτω, Κύριοι, ἕκαστος πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαθέτῃ ἐλευθέρως τὴν περιουσίαν του· καὶ ὅταν βλέπητε, Κύριοι, ὅτι οἱ τοκογλύφοι ὠφελοῦνται, πῶς δὲν πωλοῦσι τὰ κτήματά των ὅσοι ἔχουσι διὰ ν’ ἀποκτήσωσι χρήματα καὶ δανείσωσι; (θόρυβος). Αὐτὸ εἶναι λοιπὸν ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμός;

§92Γ. ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Δὲν μᾶς ἀρέσουν αὐταὶ αἱ θεωρίαι, ἡ τράπεζα ἔφερε τὸ ἔθνος εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν (θόρυβος).

§93ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐξετάσητε καλλίτερα τὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος σας. Μεταβαίνω, Κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τὸ σπουδαιότερον, εἰς τὸ ζήτημα τῆς κτηματικῆς τραπέζης· θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι πλέον ἔνθερμος ὑπὲρ αὐτῆς παρὰ τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον καὶ τὸν Κ. Καλλιγᾶν. Ὁ Κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ σημερινὸς αἰὼν διακρίνεται ἀπὸ τοὺς ἄλλους κατὰ τοῦτο, ὅτι ἐδόθησαν οἱ ἄνθρωποι εἰς τὴν ὑλικὴν εὐδαιμονίαν, καὶ ἐργαζόμενοι ὑπὲρ αὐτῆς ἱκανοποιοῦν καὶ τὴν ἠθικὴν, διότι τὰ ἔργα ἐνσαρκοῦνται, οὕτως εἰπεῖν, ὡς ἰδέαι. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ σημερινοῦ αἰῶνος εἶναι ἡ πίστις, δι’ αὐτῆς τῆς πίστεως γίνονται αὐτὰ τὰ μεγάλα καὶ σπουδαῖα ἔργα. Ἐνῷ τὸ ἐλατήριον τῶν μεγάλων ἔργων εἶναι ἡ πίστις, ὁ Κ. Καλλιγᾶς λέγει, ὅτι εἰς τὴν πατρίδα μας δὲν πρέπει νὰ εἰσαχθῇ τὸ σύστημα τῆς κτηματικῆς τραπέζης. Ἀποκρούω τὴν ἰδέαν αὐτὴν, εἶναι ὀπισθοδρομική· καὶ ἂν ἐνήργησε νὰ μὴ συστηθῇ πρὸ πολλῶν ἐτῶν, κακῶς ἔπραξε. Τί ἔρχεται ἡ κτηματικὴ πίστις νὰ κάμῃ; Ἔρχεται νὰ χορηγήσῃ δάνεια εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην, καὶ μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον τόκον· πρέπει νὰ τὸ ἐμποδίσωμεν, λέγει, διότι 9% καὶ ἥμισυ τοῖς ἑκατὸν δὲν συμφέρει· τὸ 20 λοιπὸν καὶ τὸ 25 τὸν συμφέρει; νὰ χορηγήσῃ εἶπον χρήματα μὲ ὅσον εἶναι δυνατὸν ὀλιγώτερον τόκον, νομίζετε ὅμως ὅτι διὰ τῆς ὑποσχέσεως, ἣν δίδει ὁ Κ. Βαλτατζῆς, θέλετε ἔχει ὀλίγον τόκον; μὴ πιστεύετε, ὅτι θὰ δανείσῃ πρὸς 3 ἢ πρὸς 4% ἢ 9. Ἂν ἡ ἀνάγκη τῶν χρημάτων ᾖναι ἀνωτέρα, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπόσχεσίν του· τότε θὰ δυνηθῇ ὅταν θ’ ἀφεθῇ ἐλεύθερος καὶ 9 καὶ 10 καὶ 11 καὶ 12 τοῖς ἑκατὸν νὰ δανείζῃ· καὶ ἀφίνεται ἐλεύθερος, διότι τοῦ δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ δανείζῃ μέχρις ἐξαντλήσεως τῶν 12 ἑκατομμυρίων, μετὰ ταῦτα δὲ ἀντὶ χρημάτων νὰ δίδῃ ὁμόλογα, καὶ σᾶς ἐξήγησα ὅτι ὁ δανειζόμενος ἀντὶ χρημάτων λαμβάνει ὁμόλογα, τὰ ὁποῖα πέρνει με ἔκπτωσιν, διότι ἂν δανεισθῇ 100 δραχμὰς, 1000 δραχμὰς καὶ πωλήσῃ τὸ ὁμόλογον ἀντὶ 900, τότε ὁ τόκος, τὸν ὁποῖον ἐσυμφώνησε νὰ πληρώνῃ εἰς την τράπεζαν πρὸς 9% ἐπὶ τῶν 1000 θὰ ᾖναι ἐπὶ τῶν 900, καὶ ἂν ἐσυμφώνησε 9, θὰ ᾖναι 10. Ὑποθέσατε, ὅτι ἂν λάβῃ 1000 καὶ πωλήσῃ 500 πρὸς 9% θὰ πληρώνῃ 18 τόκον, ἐκτὸς τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποφέρῃ, ὅταν θὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσόν, διότι ὑπογράφων συμβόλαιον διὰ 1000, λαμβάνει 500.

§94ΚΑΛΟΣ. Αὐταὶ εἶναι ὑποθέσεις.

§95ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς παραπέμπω εἰς ὁποιανδήποτε ἐφημερίδα τῆς Γαλλίας, ἵνα ἴδητε τὴν τιμὴν τῶν κτηματογράφων τῶν obligations, 100 πωλοῦνται ἀντὶ 92. Χάνει λοιπὸν 8 0/0, 4% εἶναι prime. Πῶς θὰ δυνηθῇ ἡ τράπεζα νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της; ὅταν ἐμπνεύσῃ πίστιν καὶ τότε θὰ συῤῥεύσουν κεφάλαια εἰς αὐτὴν, καὶ ὅταν συῤῥεύσουν κεφάλαια, θὰ δανείσῃ· ἂν δὲν δυνηθῇ λοιπὸν νὰ ἐμπνεύσῃ πίστιν, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της· διὰ τί νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τοῦτο εἰς τὴν Ἑλλάδα; διότι παρέχεται διὰ τοῦ τρόπου τούτου μεγαλειτέρα πίστις εἰς τοὺς κεφαλαιούχους. Δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον διατί εἶπεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι δὲν θέλει τὸ προνόμιον τῶν 50 ἐτῶν. Σᾶς ἐξήγησα, ὅτι τὸ προνόμιον συμφέρει ἵνα ἐμπεδωθῇ ἡ πίστις, καὶ ὅσῳ μεγαλείτερον εἶναι τὸ προνόμιον, τόσῳ περισσοτέρα ἐμπνέεται πίστις εἰς τοὺς δανειστὰς, τότῳ εὐκολώτερον ἐπιτυγχάνομεν τοῦ σκοποῦ. Ἀλλὰ λέγουν, εἶναι πολλὰ τὰ 50 ἔτη· καὶ τί νομίζετε, Κύριοι, ὅτι μὲ τοῦτο τάχα, ὅταν ἔλθῃ ἡ λῆξις τῶν 20 καὶ 30 ἐτῶν, δὲν θὰ ἀνανεωθῇ τὸ προνόμιον; δὲν ἠξεύρω παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα μία τράπεζα κατεδικάσθη εἰς θάνατον· οὐδὲν κερδίζετε διὰ τῶν 20 ἢ 30 ἐτῶν· τοὐναντίον μάλιστα σᾶς λέγω, ὅτι θὰ ᾖναι ὀλιγωτέρα ἡ πίστις. Ἐὰν ἔχῃ μεγαλειτέραν διάρκειαν, ἡ πίστις θὰ ᾖναι μεγαλειτέρα. Θεωρῶ λοιπὸν ὡς ἀναγκαιότατον νὰ ἰσχύῃ τὸ προνόμιον, καὶ περιμένω ἐνταῦθα τὸν Κ. Καλὸν, ὅστις λαμβάνει σημειώσεις,

§96ΚΑΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος ὡς πρὸς τοῦτο.

§97ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ ἔλθῃ νὰ ὑποστηρίξῃ δύω ἀντιφατικὰς προτάσεις, δηλ. τὸ προνόμιον τῶν κτηματικῶν καὶ τῶν προεξοφλητικῶν τραπεζῶν· ἐδῶ σᾶς περιμένω, πῶς θὰ συμβιβάσητε τὸν ἑαυτόν σας. Ὁ Κ. Καλλιγᾶς εἶπεν, ὅτι ὅλα τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέδωκεν εἰς τὴν κτηματικὴν τράπεζαν (θόρυβος). Εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν μόνον οἱ μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι ὠφελήθησαν, καὶ ὄχι οἱ μικροί· αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς, ἀλλ’ εἶναι τυχαῖοι λόγοι, διότι οἱ μικροὶ δὲν δύνανται ἀπ’ εὐθείας νὰ ὠφεληθῶσι, νὰ δανεισθῶσιν· ὅταν ὁ μέγας κτηματίας δανείζεται, εὑρίσκει καὶ ὁ μικρός. Ἀλλὰ λέγουν, θὰ ἔχωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν· ἐδῶ προσέξατε· ἀλλὰ πῶς θέλετε; Ἐὰν δὲν θέσητε αὐτὸν τὸν ὅρον, κἀνεὶς δὲν θὰ ἐμπιστευθῇ τὴν τράπεζαν νὰ δώσῃ χρήματα. Ἀλλὰ, Κύριοι, παραδέχομαι τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν· δὲν τὸ θεωρῶ κακὸν τῆς κοινωνίας, ἐὰν γίνεται ἀναγκαστικὴ ἐκποίησις· τί γίνεται μὲ τοῦτο; μεταβαίνουν τὰ κτήματα ἀπὸ νωθρὰς εἰς ἐνεργητικὰς χεῖρας· αὐτὴ εἶναι ἡ ὠφέλεια τῆς κοινωνίας, νὰ ἐργάζηται, καὶ νὰ μὴ μένουν τὰ κτήματα ἀκαλλιέργητα. Εἶναι πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι δανείζονται, κάμνουν φορέματα, ἐνοικιάζουν ἁμάξας· βέβαια τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι ἡ πώλησις τῶν κτημάτων. Κύριοι, συμφωνῶ μὲ τὸν Κ. Καλλιγᾶν κατὰ τοῦτο· πολλοὶ μεγαλύνουν τὰ ὠφελήματα τῆς συστηθησομένης Τραπέζης, καὶ θὰ μετανοήσουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ λέγουν, ὅτι θὰ φέρῃ τὸν χρυσοῦν αἰῶνα· ὄχι· θὰ ὠφελήσῃ, ἀλλ’ ἐγέννησαν τοιαύτας ἐλπίδας, ὥστε νομίζουν ποτε ν’ ἀνοίξουν τὰ ταμεῖα, νὰ τρέξουν ὅλοι νὰ λάβουν χρήματα, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι θὰ μετανοήσουν διὰ δύω λόγους· πρῶτον, διότι ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δὲν θὰ δανείσῃ, θὰ τοὺς κάμῃ ἐχθροὺς, ἀλλὰ πολὺ ἐπικινδυνωδεστέρους ἐχθροὺς θὰ κάμῃ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐδάνεισε, καὶ ζητεῖ τὰ χρήματά της· τοῦτο συμβαίνει εἰς πᾶσαν τράπεζαν, καὶ εἰς πάντα κεφαλαιοῦχον· δύω εἰδῶν ἐχθροὺς ἔχουν οἱ δανεισταὶ, τοὺς μὴ δανειζομένους καὶ τοὺς δανεισθέντας. Ἔδωσαν, Κύριοι, μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ σύστημα τῆς χρεωλυσίας, καὶ τοῦτο εἶναι μία πλάνη, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος δύναται ν’ ἀπαλλαχθῇ ὁ ὀφειλέτης, δανειζόμενος οὕτω. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐννόησα, ὅταν πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τὸ εἶπεν ὁ Κ. Σαρίπολος, ὅτι διὰ τοῦ χρεωλυσίου ἐξαλείφεται τὸ δάνειον· δὲν εἰμπορῶ νὰ τὸ ἐννοήσω τοῦτο. Ἐπῄνεσαν δύω, καὶ ὁ Κ. Σαρίπολος καὶ ἕνας ἄλλος, τὸ σύστημα τῆς χρεωλυσίας. Εἶναι παράδοξον, ἂν ἠξεύρετε τί συνέβη. Ὁ Κ. Σαρίπολος εἰς μίαν ἐποχὴν ἐδανείσθη ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, καὶ ἐπροτίμησε τὸν ἀνοικτὸν λογαριασμὸν, τουτέστιν, ὁπότε θέλει, νὰ λαμβάνῃ καὶ νὰ τὰ ἐπιστρέφῃ· ἡ Τράπεζα ἐκδίδει καὶ δάνεια χρεωλυτικῶς· ἀλλὰ παράδοξον! ἐνῷ ἐπῄνει τὸ ἄλλο σύστημα, διὰ τοῦ δανείου τούτου δὲν τὸ εὕρισκε συμφέρον. Ὁ Κ. Δόσιος, ὅστις εἶναι ἔνθερμος, εἶναι ἀπὼν, ἀλλὰ, νομίζω, δὲν λέγει τίποτε· ἐδανείσθη ἐπὶ ὑποθήκῃ τῆς οἰκίας του 40,000 δραχμὰς, δὲν ἐνθυμοῦμαι· ἦτο τὸ σύστημα τῆς χρεωλυσίας, τοῦ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ, καὶ τοῦ ἁπλοῦ δανείου· ἀλλ’ ἐπροτίμησε τὸ ἁπλοῦν δάνειον, τὸ 7%, διότι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἐπιστρέψῃ· διὰ τοῦ δανείου τούτου λοιπὸν εὗρε συμφερώτερον τὸ ἄλλο σύστημα. Κύριοι, ἡ Τράπεζα ἀφίνει τὴν ἐλευθέραν ἐκλογὴν τοῦ δανείου εἰς τὸν δανειζόμενον· ἀλλὰ προτιμῶσι, Κύριοι, τὸ ἄλλο σύστημα, τὸ νὰ δανείζωνται, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιστρέψουν τὰ χρήματά των ὁπότε θέλουν, καὶ ὄχι ἐκβιασμένως, διότι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσουν ὅσον θέλουν ἀπέναντι τοῦ κεφαλαίου, δηλαδὴ τὸ χρεώλυτρον μένει εἰς τὴν προαίρεσιν τοῦ ὀφειλέτου. Ἀλλὰ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα συμφέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἐγὼ λέγω, ὄχι· διότι εἶναι ἀκριβοὶ οἱ τόκοι καὶ ἐπιβαρύνουν καὶ μὲ τὸ μέσον τοῦ χρεωλύτρου· τουτέστιν εἶναι 9% ὁ τόκος, ἀλλὰ προσθέσατε 1 ἢ 2 χρεώλυτρον, κατασταίνετε τὴν θέσιν τοῦ ὀφειλέτου πολὺ δυσκολωτέραν. Ἂν λοιπὸν ὁ ὀφειλέτης ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου, καὶ μείνῃ ἐλευθέρα ἡ πληρωμὴ τοῦ χρεωλύτρου, νομίζω, ὅτι εἶναι προτιμώτερον αὐτὸ τὸ σύστημα παρὰ τὸ ἄλλο, νὰ πληρώσῃ 12%, ἐν ᾧ πολλοὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν διὰ τὸν τόκον. Καὶ διὰ τοῦτο προτιμῶ αὐτὸ τὸ εἶδος. Ἄλλος λόγος. Ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα κἀνεὶς δὲν θέλει νὰ ἐπιβαρύνηται δι’ 20, 30 ἔτη.

§98ΚΑΛΟΣ. Δὲν ἀναγινώσκετε τὸ 5 ἄρθρον.

§99ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁμιλῶ διὰ τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία εἴπετε, ὅτι θὰ κάμῃ χρεωλυτικὰ δάνεια. Τὸ χρεώλυτρον λοιπὸν ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι δύσκολον καὶ δι’ ἄλλον λόγον· δὲν θέλουν οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐπιφορτίζωνται μὲ 30 ἔτη. Τὸ ἔκαμον μερικοὶ εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι μεταξὺ τῶν 100 οἱ 90 ἐπροπλήρωσαν, διότι ἐπώλησαν ἄλλο κτῆμα, διότι δὲν ἤθελον ν’ ἀφήσουν εἰς τὰ παιδιὰ των βάρη, καὶ ἐπέστρεψαν τὰ χρήματα· εἰς τοὺς 100 μόλις 10 ἔμειναν μέχρι τέλους. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἀκόμη βλέπετε περισσότερον· εἴδετε εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς, κατ’ ἔτος εἰσπράττονται ἀπὸ χρεώλυτρα καὶ τόκους 18–20 ἑκατομμύρια. Ἠξεύρετε πόσαι εἶναι αἱ πληρωμαί; 25,000,000· ἐν ᾧ συνεφωνήθη νὰ πληρωθοῦν οἱ τόκοι, τὰ χρεώλυτρα ἐπληρώθησαν προτήτερα. Ἐὰν λοιπὸν εἰς μίαν Γαλλίαν, ὅπου ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι τόσον μετακινητὴ ὅσον εἰς ἡμᾶς, δὲν ἐφαρμόζεται, ἐδῶ θὰ ἐφαρμοσθῇ δυσκολώτερον τὸ σύστημα τῆς χρεωλυσίας. Μίαν, Κύριοι, σπουδαίαν τροποποίησιν θεωρῶ ἀναγκαίαν ἐπὶ τῆς ὑποβαλλομένης προτάσεως, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι τὸ σύστημα τῆς ἐλευθερίας τῶν Τραπεζῶν, τὸν χρόνον τῆς ἀποδόσεως τοῦ τόκου καὶ χρεωλύτρου· καὶ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν τὴν κάμνω ἐκ πείρας. Ἡ Τράπεζα, καθὼς βλέπετε ἀπὸ τὴν σύμβασιν, ἀπαιτεῖ καθ’ ἑξαμηνίαν νὰ πληρόνωνται οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεώλυτρα· εἶναι ἀδύνατος ὁ ὅρος οὗτος· ὁ κτηματίας ἅπαξ τοῦ ἔτους λαμβάνει ἀπὸ τὸ κτῆμά του· δὲν εἶναι λοιπὸν εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ καθ’ ἑξαμηνίαν· καὶ ὑπάρχει ὅρος, ὅτι, ὅταν καθυστερῆται μία δόσις, ἀμέσως ἐκποιεῖται τὸ κτῆμα. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν νὰ ἐκπληρωθῇ αὐτὸς ὁ ὅρος, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἐθνικὴ Τράπεζα μετέβαλεν ἀντὶ καθ’ ἑξαμηνίαν ἐτησίως· ἐὰν δὲ τὸ πράξητε, τίποτε ἄλλο δὲν θὰ κάμητε παρὰ νὰ ἔχητε καθυστερήσεις, καὶ αὐτὸ θὰ βλάψῃ τὴν πίστιν τῆς Τραπέζης· ὅταν θὰ δημοσιεύσητε τὴν κατάστασιν καὶ ἴδουν οἱ ἔξω, ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ καθυστερήσεις, θὰ δυσπιστήσουν εἰς τὴν Τράπεζαν, δὲν θὰ πάρουν τὰς ὁμολογίας, καὶ ἑπομένως θὰ βλαφθῇ· καὶ τοῦτο σᾶς τὸ λέγω ἐκ πείρας. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ ἡ τροποποίησις αὐτή· διότι, ἐὰν δὲν γείνῃ, θὰ ἔχητε καθυστερήσεις· ἠμπορεῖ νὰ ἔχητε καὶ ἀναγκαστικὰς ἐκποιήσεις, ἀλλὰ πρὸ πάντων θὰ βλάψητε τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν πίστιν αὐτῆς τῆς ἑταιρίας, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐπιτύχῃ. Τελειόνω, Κύριοι. Σᾶς εἶπον πόσα σπουδαῖα ζητήματα προσκαλεῖσθε νὰ λύσητε διὰ τῆς παραδοχῆς αὐτῆς τῆς συμβάσεως, τοὐτέστι τὴν σύστασιν τῆς ἐλευθερίας τῶν τραπεζῶν καὶ ἐπέκτασιν ὅλων τῶν συστατικῶν, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει. Βλέπετε, λέγω, πόσα σπουδαῖα ζητήματα προσκαλεῖσθε νὰ λύσητε· βλέπετε καὶ τὴν ἄλλην σπουδαίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου· κατὰ τὰ ἄλλα, ὡς πρὸς τὴν κτηματικὴν πίστιν, δὲν ἔχω τίποτε. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ τόκου, σᾶς εἶπον, μὴ βλέπετε εἰς αὐτὸ, ὁ τόκος προσδιορίζεται, ὅπως ὅλα τὰ πράγματα· ἡ ζήτησις καὶ ἡ προσφορὰ εἶναι ἥτις θὰ κανονίζῃ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου, 8, 9, 3, 4%· κανεὶς δὲν εἰμπορεῖ νὰ μαντεύσῃ τὸ ποσόν. Μὴ ἀπατᾶσθε λοιπὸν, μὴ δίδητε προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ τόκου, διότι εἶναι ἐπουσιῶδες. Πρόκεινται σπουδαῖα ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρώτην ἤδη φορὰν ἐπιλαμβανόμεθα, διότι, ἂς ὁμολογήσῃ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, αἱ τελευταῖαι προσθῆκαι δὲν ὑπῆρχον εἰς τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν· ἡ ἀρχικὴ πρότασις ἔλαβε τρανῶς διαφορετικὰς φάσεις· ἡ ἀρχικὴ ἦτο σύστασις κτηματικῆς τραπέζης· ἔρχεται δευτέρα, σύστασις προεξοφλητικῆς τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ μὲ τὸ προνόμιον· ἔρχεται καὶ τρίτη τώρα πρώτην φορὰν, σύστασις ὑποκαταστημάτων ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ἄνευ ἀποκλειστικοῦ προνομίου, καὶ ἄδεια κυκλοφορίας γραμματίων εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχουν καταστήματα τῆς Ἐθνικῆς τραπέζης. Βλέπετε λοιπὸν πόσα σπουδαῖα νέα ἀντικείμενα προτείνονται κατὰ πρώτην φοράν, καὶ ἀπορῶ, δὲν ἤμην παρών, πῶς ἡ Συνέλευσις ἐκήρυξε τὸ κατεπεῖγον τότε, καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ παραπέμψῃ τὴν τόσον σπουδαίαν πρότασιν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ τὴν βασανίσῃ. Ἐὰν ἦτον ἡ ἀρχικὴ πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας πάντες εἴχομεν γνῶσιν, τὸ ἐννοῶ, ἔπρεπε τὸ ταχύτερον νὰ δώσωμεν τέλος εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν· ἀλλ’ ὅταν παρουσιάζωνται ὅλως καινοφανῆ καὶ σπουδαιότατα ζητήματα, ἀπορῶ πῶς διὰ μιᾶς ἠθέλησεν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπιληφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Διὰ ταῦτα, καὶ δι’ ἕνα ἄλλον σπουδαῖον λόγον, δὲν δυνάμεθα καθὼς πολὺ καλὰ σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς καὶ Κουμουνδοῦρος, νὰ προτείνωμεν τροπολογίας, διότι δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἡμῶν, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται καὶ ἡ συγκατάθεσις τοῦ συμβαλλομένου· ἐὰν ἡμεῖς εὑρίσκωμεν οἵαν δήποτε τροποποίησιν πρὸς τὸ συμφέρον ἡμῶν, καθὼς ἐγὼ ἐπρότεινα ἐτησίως, καὶ ἐκεῖνος δὲν τὴν δεχθῇ, τίποτε δὲν κάμνομεν, νομοθετοῦμεν ἐπὶ ματαίῳ. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἀπαιτεῖται καὶ ἡ συγκατάθεσις τοῦ συμβαλλομένου, φρονῶ, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ παραπέμψῃ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, τὴν πρότασιν αὐτὴν εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἐκλεχθησομένην ἀπὸ τὰ τμήματα, ἥτις νὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν.

§100ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἰς τὰ τμήματα;

§101ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ σχηματίσῃ ἐπιτροπὴν ἀνὰ ἓν μέλος ἀπὸ ἕκαστον τμῆμα, καὶ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς· τὰ τμήματα νὰ συνέλθουν αὔριον ἢ σήμερον καὶ νὰ διορίσῃ ἕκαστον ἓν μέλος, τὰ ὁποῖα νὰ συζητήσουν, καὶ ὄχι μόνον νὰ βασανίσουν, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη, ἐπειδὴ εἰς πᾶσαν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιφέρῃ ἡ Συνέλευσις, ἀπαιτεῖται καὶ ἡ συγκατάθεσις τοῦ συμβαλλομένου, ἡ ἰδία ἐπιτροπὴ, συνεννοουμένη μετὰ τοῦ Κ. Βαλταζῆ, νὰ δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὴν συζήτησιν, ἥτις ἔλαβε χώραν, τὰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἐξεφράσθησαν, καὶ πιστεύω, ὅτι εἰμπορεῖ νὰ φέρῃ ἓν ὥριμον συμπέρασμα. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, τοῦ νὰ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἐκλεχθησομένην ὅπως εἶπον.

§102ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι, εἶμαι δυστυχὴς, διότι σᾶς εὑρίσκω κουρασμένους· εἶναι ἔπειτα ἀδύνατον νὰ συγκεφαλαιώσω ὅλας τὰς ἀγορεύσεις καὶ νὰ κάμω μίαν περιληπτικὴν ἀπάντησιν εἰς τοὺς προλαλήσαντας, διότι ἐκτὸς τῆς σημερινῆς ὑπάρχουν καὶ δύω προηγούμεναι συνεδριάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἀποκλειστικῶς περὶ του προκειμένου ζητήματος ἐγένετο λόγος· μ’ ὅλον τοῦτο ἔχω ἓν πλεονέκτημα καὶ αὐτὸ εἶναι, (θόρυβος) ὅτι δὲν εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀκολουθήσω τοὺς καταβάντας ἀπὸ τοῦ βήματος εἰς ὅλας των τὰς ἐκδρομὰς, τὰς ὁποίας εὑρίσκω ἀλλοτρίας τῆς ὑποθέσεως, ἥτις μᾶς ἀπασχολεῖ· θὰ ἀκολουθήσω μόνον τὴν συμβουλὴν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ὁ Κύριος Καλλιγᾶς, εἰπὼν, ὅτι πρέπει νὰ μεταχειριζώμεθα τὴν μετριοπάθειαν καὶ τὴν ἐμβρίθειαν ἐκείνην, μὲ τὴν ὁποίαν τοιαῦτα ζητήματα ἀνήκει νὰ συζητῶνται. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα συνταράττουν βαθέως μίαν κοινωνίαν, εἶναι τὰ κοινωνικὰ, καὶ ὁ λαλῶν δὲν πρέπει νὰ ἀναβαίνῃ τὸ βῆμα διὰ νὰ περιπλέκῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξομαλύνῃ καὶ λύῃ αὐτά. Μὲ αὐτό τὸ πνεῦμα ἔλαβον τὸν λόγον, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ χαρίσητε τὴν προσοχήν σας. Δὲν θέλω καταφύγει εἰς προοίμια, δὲν θέλω μεταχειρισθῆ ἀνεπτυγμένας καὶ ἐκτεταμένας θεωρίας· περὶ τραπεζῶν πολλὰ, ὡς γνωρίζετε, ἐλέχθησαν· σᾶς εἶπον ἀρκετὰ πρὸ ὀλίγου, καὶ εἰς ἄλλας δύο συνεδριάσεις ἐπίσης πολλὰ ἠκούσατε· ὀλίγα δὲ θὰ προτάξω καὶ ἐγὼ, καὶ θὰ ἔλθω ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα. Κύριοι, διὰ νὰ ἀναπτύξῃ ἓν ἔθνος ὅσον ἔνεστι ταχύτερον τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς εὐημερίας του ἔχει ἀνάγκην κεφαλαίων· ἀλλὰ τὰ κεφάλαια συῤῥέουν ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκουν πλειότερα συμφέροντα, ὅπου εὑρίσκουν ἀσφάλειαν καὶ ὅπου δὲν ὑπάρχει νομοθεσία, ἥτις νὰ παρεμβάλλῃ προσκόμματα. Τὰ προσόντα ὅμως ταῦτα, οἱ ὅροι αὐτοὶ, δὲν εἶναι κοινοὶ εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς, εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, καὶ μάλιστα εἰς τὰ ἀρτιπαγῆ· διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἠναγκάσθησαν οἱ λαοὶ εἰς τὴν ἔναρξιν τοῦ σταδίου των νὰ κάμωσι διαφόρους παραχωρήσεις, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ὑποχρεώσεις, νὰ παραχωρήσουν προνόμια· καὶ διατί; διὰ νὰ ἑλκύσουν κεφάλαια εἰς τὸν τόπον. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος τούτου. Κατοικοῦντες, Κύριοι, εἰς μίαν γωνίαν τῆς Ἀνατολῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀκόμη δὲν εἶπον τὸν τελευταῖον λόγον τους οὔτε ἡ ἔννομος τάξις, οὔτε ἡ ἀσφάλεια, οὔτε ἡ μονιμότης, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν ξένων κεφαλαίων ἄνευ θυσιῶν· ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ἦλθεν ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν βασιλεία περιβεβλημένη μὲ ὅλην τὴν λαμπρότητα, συνωδευμένη μὲ στρατοὺς εὐρωπαϊκοὺς, ἔχουσα τὴν ὑποστήριξιν τῶν μεγάλων δυνάμεων τῆς Εὐρώπης καὶ φέρουσα συνάμα καὶ ἀρκετὰ ἑκατομμύρια· αὐτὴ ἡ ἐξουσία ἠδυνήθη νὰ καταβάλῃ ἀλλεπαλλήλους στάσεις, ἠδυνήθη νὰ στερεωθῇ, καὶ ὅμως, Κύριοι, δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ ξένα κεφάλαια· μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐσυστάθη ἡ τράπεζα αὕτη, τὴν ὁποίαν βλέπετε, μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὁ συνήθης τόκος εἰς τὰς Ἀθήνας ἦτο 18%. Ἔγειναν μεγάλαι προσπάθειαι, κατεβλήθησαν κόποι καὶ μόλις εἰς τὰ 1842 τὴν πρώτην Ἰανουαρίου ἠδυνήθημεν νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν, νὰ ἐγκαινιάσωμεν τὴν τράπεζαν, τὴν ὁποίαν βλέπετε, καὶ τοῦτο χάρις εἰς τὸ ἓν ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον ἡ Γαλλία μᾶς ἔδωκεν ἀπὸ τὰ 3 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶχε φυλάξει ἀπὸ τὴν τρίτην σειρὰν τοῦ δανείου. Κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τὸ πρωΐ ὁ τόκος ἦτο 18% καὶ τὸ ἑσπέρας κατεβιβάσθη εἰς 12% καὶ τοῦτο εἶναι ὁμολογούμενον εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα· Αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα τῆς τραπέζης, Κύριοι, ἀπὸ τὰς Ἀθήνας βαθμηδὸν μεταβιβάσθησαν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὥστε ἡ θυσία, ἥτις ἐγένετο, δὲν ἦτο θυσία πηγάζουσα ἀπὸ κεφαλὴν φρενοτρόπον, δὲν ἦτο θυσία γενομένη πρὸς χάριν προσώπων, ἀλλ’ ἦτο θυσία γενομένη πρὸς ὄφελος τῆς Ἑλλάδος. Ἡ σύστασις ὅμως, Κύριοι, αὐτῆς τῆς Τραπέζης δὲν ἔγινε διὰ νὰ θεραπεύσωμεν ἀνάγκας τῆς ἀγορᾶς, ἀνάγκας συνήθεις τῆς κοινωνίας, ὄχι· αἱ μεγάλαι ἀνάγκαι τῆς κοινωνίας καὶ τότε καὶ τώρα ἦσαν καὶ εἶναι αἱ ἀνάγκαι αἱ κτηματικαὶ, αἱ γεωργικαί· συσταίνοντες τότε τὴν τράπεζαν, αὐτὰς τὰς ἀνάγκας εἴχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν νὰ θεραπεύσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο ἐτέθη ῥητῶς εἰς τὸν νόμον τῆς 22 Ἰουλίου 1843, τὰ ¾ ἢ τοὐλάχιστον τὰ ⅔ τῶν κεφαλαίων τῆς τραπέζης νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῶν κτηματιῶν, καὶ αὐτὸ ῥητῶς ἐνεχαράχθη εἰς τὸ ἄρθρον 2, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ νόμου ἐκείνου ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ μὴν ἐπιστρέφωνται τὰ δάνεια ταῦτα εἰμὴ χρεωλυτικῶς. Δὲν ἐξετάζω αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ποίαν ἰδέαν ἔχει ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος περὶ τοῦ χρεωλυτικοῦ συστήματος, λέγω ὅμως, ὅτι ἡ γεωργία, ἡ ἀληθὴς καλλιέργεια τῶν κτημάτων ἀπαιτεῖ δάνεια ἐπιστρεφόμενα διὰ χρεωλυσίου· θὰ ἔλθω μετὰ ταῦτα νὰ ἐξηγήσω τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπαρουσίασεν ὁ προαγορεύσας· δυστυχῶς ἡ τράπεζα αὕτη ἐκτὸς τοῦ κυρίου ἔργου της, ἐκτὸς τῆς κυρίας ἀποστολῆς, τὴν ὁποίαν εἶχε νὰ δανείζῃ εἰς τὰ κτήματα, ἔλαβε τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ μὲ τὸ ⅓ τοῦ κεφαλαίου της καὶ προεξοφλήσεις, καὶ ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς κτλ. Εἶπεν ἕνας τῶν σημαντικωτέρων οἰκονομολόγων, τοὺς ὁποίους περικλείει σήμερον ἡ Γερουσία τῆς Γαλλίας, ὅτι μεταξὺ μιᾶς τραπέζης, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἀνανεώνῃ τὸ χρηματικόν της συντόμως, καὶ ἑνὸς ὡρολογίου, τὸ ὁποῖον δὲν μοντάρεται, δὲν ὑπάρχει διαφορά· ἑπόμενον λοιπὸν ἦτο αὐτὸ τὸ πνεῦμα, αὐτὴ ἡ τάσις νὰ υἱοθετηθῇ καὶ ἀπὸ τὴν τράπεζάν μας· ἡ τράπεζα δυστυχῶς ἔκλινε πρὸς τὴν προεξόφλησιν, ἐξέκλινε τῆς τροχιᾶς της, καὶ τὸ σύστημα τῆς κτηματικῆς πίστεως βαθμηδὸν κατίσχυσε· καὶ διατί; διότι εὗρε καὶ ἕνα νομοθέτην, ὅστις τὴν συνέδραμε.

§103ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§104ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτητε!

§105ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Καὶ, Κύριοι, αὐτὴ ἡ μεταβολὴ τοῦ ἀρχικοῦ σκοποῦ ἐξετελέσθη, ἐπραγματοποιήθη ὁλοσχερῶς διὰ τοῦ νόμου τῆς 25 Ὀκτωβρίου 1853· καὶ δυστυχῶς παρετήρησα εἰς τὴν συλλογὴν τῶν περὶ τραπέζης νόμων καὶ διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐτυπώθησαν εἰς αὐτὸ τὸ βιβλίον, καὶ ὅμως αὐτὸς ὁ νόμος δὲν περιλαμβάνεται, καὶ ἀγνοῶ διατὶ δὲν περιλαμβάνεται. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμος τοῦ 1853, 25 Ὀκτωβρίου· ἄρθρον πρῶτον. «Τὰ παρὰ τῆς ἐθνικῆς τραπέζης χορηγούμενα ἐνυπόθηκα δάνεια δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὰ τρία τέταρτα τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου αὐτῆς, ἐὰν ἴσον ποσὸν τῇ ὑπερβάσει ταύτῃ ὑπάρχῃ κατατεθειμένον ἐντόκως εἰς τὴν τράπεζαν ὑπὸ μακρὰν προθεσμίαν.» Αὐτὸς ὁ νόμος, Κύριοι, ἔδωσε χώραν εἰς μίαν μεγάλην συζήτησιν ἐν τῇ Γερουσίᾳ, καὶ ἡττήθησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐναντίαν γνώμην, μὲ μίαν πλειονοψηφίαν 37 πρὸς 14, μοὶ φαίνεται· καὶ τί ἔγινε τότε; εἶπα ἀπὸ τοῦ βήματος· ῥήτωρ πονηρὸς τοὺς νόμους λυμαίνεται· ἀκούσατε τὶ ἔγινε. Τὸ ἄρθρον πρῶτον τοῦ ἀπὸ 22 Ἰουνίου 1843 καταστατικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν τράπεζαν νὰ κάμῃ ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς καὶ προεξοφλήσεις ἐπὶ ὑποθήκῃ κτημάτων, συνεχωνεύθη μὲ τὸ ἄρθρον 2· καὶ ἑπομένως ἡ ὑποθήκη τοῦ ἄρθρου 1 συνεχωνεύθη μὲ τὴν ὑποθήκην τοῦ ἄρθρου 2, τὸ ὁποῖον ἔλεγε, «Τὰ ¾ τοῦ κεφαλαίου ἢ τοὐλάχιστον τὰ ⅔ νὰ δοθοῦν εἰς δάνειον ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀκινήτων κτημάτων» τὸ δὲ ἄρθρον 4 ἔλεγε· «τὰ ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀκινήτων κτημάτων δάνεια ἐπιστρέφονται χρεωλυτικῶς» καὶ ὅμως ἔκτοτε, ἤγουν ἀπὸ τοῦ 1853 ἐσβύσθη τὸ χρεωλυτικὸν δάνειον, καὶ σήμερον εἶναι μόνον 42,000 τεσσαράκοντα δύω χιλιάδας δραχ. ἀντὶ τριῶν ἑκατομμυρίων καὶ ἡμίσεως.

§106ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ Κ. Σαρίπολος δὲν θέλει νὰ δανεισθῇ χρεωλυτικῶς.

§107ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἂς ὄψεται! Δὲν ἀρνοῦμαι, Κύριοι, ὅτι ἡ τράπεζα ἦλθεν εἰς βοήθειαν τῶν κτηματιῶν πλαγίως καὶ διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀνοικτῶν λογαριασμῶν, ἀλλ’ ἡ βοήθεια αὐτὴ δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καὶ τότε καὶ τώρα ἔτι περισσότερον ἐννοούσαμεν καὶ ἐννοοῦμεν, ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καὶ τότε καὶ τώρα ἐπεδιώκαμεν καὶ ἐπιδιώκομεν. Οἱ ἀνοικτοὶ λογαριασμοί, Κύριοι, κλείονται περιοδικῶς, καὶ ἂν θέλητε, αὐθαιρέτως· εἶναι πιστώσεις, τὰς ὁποίας κλείει ἡ τράπεζα, ὅταν καὶ ὁπόταν θέλῃ, καὶ ἰδοὺ, Κύριοι, τὶ λέγουν τὰ ἄρθρα 25 καὶ 27 τοῦ καταστατικοῦ της· ἄρθρον 25. «Ἡ ἀπόδοσίς των ἐκτελεῖται παρομοίως καὶ χωρὶς νὰ ὑπόκηται εἰς ὡρισμένας προθεσμίας ἐκτὸς τῶν ἰδιαιτέρων ὅρων, τοὺς ὁποίους ἤθελε τυχὸν θέσει τὸ συμβούλιον. Ὀφείλει ὅμως ὁ πιστοῦχος εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους νὰ ἐνεργήσῃ τόσας πρὸς τὴν τράπεζαν πληρωμὰς, ὅσων ἡ ποσότης νὰ ᾖναι τοὐλάχιστον ἴση μὲ τὴν πίστωσιν, τῆς ὁποίας ἔκαμε χρῆσιν. Τὸ δὲ ἄρθρον 27 λέγει. «Αἱ πιστώσεις εἶναι πρόσκαιροι δι’ ὡρισμένην περίοδον χρόνου ἢ διαρκῆ. Αἱ πρῶται κτλ. Αἱ διαρκεῖς πλείονες κτλ. Οἱ τοιοῦτοι λογαριασμοὶ καὶ τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δευτέρου εἴδους, δύνανται ὁμοίως νὰ κλεισθῶσι καὶ εἰς πάντα ἄλλον καιρὸν, ἅμα τὸ συμβούλιον ἤθελε τὸ ἀποφασίσει διὰ παράβασιν τῶν διαγεγραμμένων συμφωνιῶν ἢ δι’ ἄλλην αἰτίαν, τῆς ὁποίας δὲν χρεωστεῖ νὰ δώσῃ λόγον.» Στοχασθῆτε, Κύριοι, ἂν εἰμπορῇ εἰς ἓν τοιοῦτον δάνειον νὰ ἐμπιστευθῇ ὁ κτηματίας νὰ ῥίψῃ τὰ χρήματα μέσα εἰς τὴν γῆν διὰ νὰ λάβῃ καρποὺς ὕστερα ἀπὸ 10 καὶ 15 ἔτη· ἀλλὰ διὰ μίαν στιγμὴν ὑποθέτω, ὅτι οἱ διευθύνοντες τὸ κατάστημα τοῦτο ἐμψυχόνονται, ἐνισχύονται ἀπὸ ἰδέας ὠφελίμους διὰ τὴν κοινωνίαν, καὶ διευθύνουν τοιουτοτρόπως, ὥστε τὰ χρήματα νὰ μένουν ἐπὶ πολὺ εἰς χεῖρας τοῦ ἅπαξ ἐγγραφέντος ὡς ἱκανοῦ νὰ ἔχῃ ἀνοικτοὺς λογαριασμούς, ἀλλὰ καὶ τότε τί κατωρθώσαμεν; Ὅσοι ἐπρόφθασαν νὰ δανεισθοῦν, αὐτοὶ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὠφελῶνται ἀπ’ αὐτὰ τὰ δάνεια· τὸ μεγαλήτερον ὅμως μέρος τῶν κατοίκων μένει ἄνευ τῆς συνδρομῆς κεφαλαίων, καὶ ἢ ἀφίνουν τὰ κτήματά των ἄγονα, ἀκαλλιέργητα, ἢ ἀναγκάζονται νὰ πέσουν εἰς τὰς χεῖρας τῶν τοκογλύφων, καὶ μετ’ ὀλίγον ἀντὶ ὠφελείας χάνουν ὅ,τι εἶχον, καὶ μένουν οἱ ἴδιοι βεβαρυμένοι καὶ μὲ χρέη. Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι διὰ πολὺν χρόνον εἴμεθα καταδικασμένοι νὰ μὴν ἐλπίσωμεν εἰς ἄλλην βιομηχανίαν εἰμὴ εἰς τὴν γεωργίαν· δὲν δυνάμεθα νὰ συναγωνισθῶμεν μὲ τὰ μεγάλα ἔθνη, μὲ τὰ πλούσια ἐκεῖνα ἔθνη, ὅπου ὁ τόκος εἶναι 3, 4, καὶ 5 τοῖς ἑκατόν· πρέπει νὰ ἐνασχοληθῶμεν νὰ καλλιεργήσωμεν τὰ κτήματά μας, νὰ ἐξευγενίσωμεν τὰ προϊόντα μας, αὐτὴ εἶναι ἡ τύχη μας, αὐτὸ εἶναι τὸ μέλλον μας· ἀνάγκη πᾶσα λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ θὰ εὕρωμεν τὰ μέσα διὰ νὰ θέσωμεν εἰς κίνησιν τὴν γονιμότητα, τὰς ἀρετὰς τῶν κτημάτων μας, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δὲν μᾶς ὠφελεῖ ἡ παροῦσα τράπεζα δὲν μᾶς ὠφελεῖ καὶ πᾶσα ἄλλη ὑποθηκικὴ τράπεζα, ἡ ὁποία ἤθελε παρουσιασθῆ, δὲν ἀγνοοῦμεν, ὅτι πᾶσα τράπεζα φέρουσα χρήματα εἶναι καλή, ἀλλὰ θὰ χρησιμεύσει μόνον δι’ ἓν μικρὸν ποσὸν χρηματικόν, τὸ ὁποῖον θὰ ῥίψῃ εἰς τὸ μέσον μας· καὶ πάλιν τὰ κτήματα τὰ περισσότερα θὰ μένουν ἀκαλλιέργητα, καὶ οἱ πολῖται μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας θὰ βλέπουν νὰ καταστρέφωνται χωρὶς νὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ φέρουν κἀμμίαν θεραπείαν. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι ἐδὼ μᾶς χρειάζεται μία τράπεζα, ἡ ὁποία νὰ δανείζῃ εἰς ὅλους, νὰ δίδῃ χρήματα εἰς ὅλα τὰ κτήματα· καὶ ποῦ εἶναι τόσα χρήματα; αὐτὰ τὰ πλούτη δὲν τὰ ἔχουν, δὲν τὰ εὑρίσκουν εἰς τὴν πλουτοῦσαν καὶ εὐδαίμονα Εὐρώπην, πῶς θὰ τὰ εὕρωμεν ἡμεῖς; Λοιπὸν ἂς κάμωμεν καὶ ἡμεῖς ἐδῶ ὅ,τι ἔκαμε καὶ ἡ Εὐρώπη, καὶ ὅλοι ὅσοι τὸ ἔκαμον ὠφελήθησαν. Καὶ τί εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἡ Εὐρώπη; ἐσύστησαν κτηματικὰς τραπέζας, ἤγουν υἱοθέτησαν τὴν κτηματικὴν πίστιν, καὶ τοιουτοτρόπως ἔλυσαν τὸ μέγα ζήτημα, τὸ ζήτημα τοῦ νὰ ἐφεύρουν μέσα νὰ θεραπεύσουν τὰς ἀνάγκας ὅλων τῶν κτηματιῶν. Καὶ τί πρᾶγμα εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγεται κτηματικὴ πίστις; Ὁ ἔντιμος ἀντιπρόσωπος τοῦ Πανεπιστημίου σᾶς τὸ εἶπε καὶ τὸ ἀνέλυσεν ἐπιστημονικῶς, ἢ καλλίτερα νὰ εἴπω, τεχνικῶς εἰς μίαν προλαβοῦσαν συνεδρίασιν. Ἀλλὰ θὰ πεισθῶμεν ὅλοι, Κύριοι, περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ τοῦ καταστήματος, ὁπόταν ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ, ὅταν ἴδωμεν τὰ ἀποτελέσματά του· αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἂς ἀρκεσθῶμεν νὰ γνωρίσωμεν μόνον, ὅτι τὸ πρώτιστον, τὸ κυριώτερον, τὸ ἀχώριστον χαρακτηριστικὸν αὐτῶν τῶν καταστημάτων εἶναι τὰ γραμμάτια τὰ κτηματικὰ, εἶναι τὰ κτηματόγραφα· δι’ αὐτῶν καὶ μόνων, Κύριοι, εἰμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς κίνησιν ὅλη ἡ ἀκίνητος περιουσία, δι’ αὐτῶν δύνανται νὰ ἔρχωνται εἰς κυκλοφορίαν ὅλα τὰ τεθαμμένα κεφάλαια, δι’ αὐτῶν ἠμποροῦν νὰ χρησιμοποιηθοῦν χεῖρες, αἱ ὁποῖαι μένουν ἄεργοι, βιομηχανίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἰμποροῦν ἄλλως νὰ κινηθοῦν. Κύριοι, αὐτὸ εἶναι τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνουν καὶ τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐγκρίνω ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ καρδίας· ἀλλὰ παρουσιάζονται ἐνστάσεις, καὶ αὐταὶ αἱ ἐνστάσεις, σᾶς εἶπον, εἶναι τρομεραί· σᾶς ἐπαρουσιάσθη τὸ εἴδωλον τοῦ ἐν Ἰνδοῖς Βιζνοῦ, συντρῖβον τὰ πάντα· σᾶς ἔφερον τὸν Ἡρακλέα μὲ τὸ ῥόπαλόν του, καὶ δὲν ἠξεύρω, πῶς δὲν ἐπῆγαν νὰ μᾶς φέρουν τὸν Βουβούτζην τοῦ Βυζαντίου, καὶ τὴν Μαρεκατσοῦ τῶν Ἀθηνῶν, τὸ θηρίον αὐτὸ τὸ τρομερὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐδῶ ὅπου ζῶμεν. (γέλως). Αὐταὶ αἱ ἐνστάσεις δὲν εἶναι, ὁποῖαι τὰς εἶπον, σπουδαῖαι· παντάπασι, Κύριοι, δὲν εἶναι τοιαῦται, καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε. Ἔκαμον ἔνστασιν, Κύριοι, καὶ τὴν ἔκαμον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν, δὲν τὴν ἐπανέλαβον τώρα, ἀλλ’ εἶναι σπουδαιοτάτη, ἂν ἀλήθευεν· εἶπον, αὐτὸ τὸ κτηματόγραφον εἶναι ἐπικίνδυνον, εἶναι ἐπιζήμιον, θὰ ἔλθῃ ὁ πολίτης νὰ τὸ πωλήσῃ καὶ θὰ ζημιωθῇ 10, 20, 30%.

§108ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§109ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιθυμῶ ν’ ἀναφέρω πρόσωπα· τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, δὲν εἶναι διόλου προσωπικὸν, ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων. Αὐτὸ, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ· ά) διότι, κατὰ τὴν πρώτην σύνταξιν τοῦ συμβολαίου, συνεφωνήθη νὰ δίδωνται τὰ δάνεια εἴτε εἰς χρήματα, εἴτε εἰς κτηματόγραφα κατὰ προαίρεσιν τοῦ δανειζομένου· κἀνεὶς λοιπὸν δὲν ἦτο ἠναγκασμένος νὰ λάβῃ χαρτὶ, ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὅστις τὸ ἐλάμβανε μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν λέγετε, καὶ τὴν ὁποίαν θὰ ἐξηγήσω παρακάτω ἀνύπαρκτον, θὰ εἰπῇ, ὅτι οἰκειοθελῶς ὑπεβάλλετο εἰς τοιαύτην ζημίαν, διότι δὲν εὕρισκεν ὑπὸ καλλιτέρους ὅρους δάνειον νὰ οἰκονομήσῃ τὰς ἀνάγκας του· καὶ ποῖον δικαίωμα, Κύριοι, ἔχετε νὰ ἐμποδίσητε ἕνα πολίτην ἔχοντα ἀνάγκην καὶ δυνάμενον νὰ θεραπεύσῃ αὐτὴν ὁπωσδήποτε, νὰ τὸν ἐμποδίσητε νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ μόνου μέσου, τὸ ὁποῖον τοῦ μένει; Καὶ ἐὰν, Κύριοι, τὸ χαρτὶ αὐτὸ ἤθελεν ὑποτιμηθῇ κατὰ 10, 20, 30%, ἀφοῦ ἤθελεν ἐξαντληθῆ τὸ κεφάλαιον τῆς τραπέζης, διότι οὕτως ἐννοῶ ἐγὼ, ὅτι θὰ κυκλοφορήσῃ τὸ χαρτὶ, ἤγουν ἀφοῦ ἐξαντληθῇ τὸ χρηματικὸν κεφάλαιον, διότι κἀνεὶς δὲν θὰ προτιμήσῃ εἰς τοῦτον τὸν τόπον, ὅπου πρώτην φορὰν εἰσάγεται, δὲν θὰ προτιμήσῃ, λέγω, χαρτὶ, ἐν ὅσῳ ὑπάρχουν χρήματα. Ἐὰν, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τόσων μεγάλων χρηματικῶν κεφαλαίων τὰ κτηματόγραφα ἤθελον ὑποτιμᾶσθαι κατὰ 10, 20, καὶ 30%, ἐννοεῖτε ποία ἤθελεν εἶσθαι ἡ κατάστασις τῆς ἀγορᾶς, ἐὰν δὲν ἤθελον κυκλοφορήσει εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τὰ 20 ἑκατομμύρια; ὁ πολίτης ἤθελεν εἶσθαι εὐχαριστημένος νὰ ζημιοῦται τότε καὶ 20 καὶ 30 καὶ 40%, καὶ ὅμως δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ εὕρῃ δάνεια. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι μία ὑπόθεσις ἀδύνατος, impossible. Τὸν λόγον ἀκούσατε. Ἡ τράπεζα διὰ νὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν γραμματόγραφα, δὲν ἀρκεῖ νὰ βάλῃ ἓν ἑκατομμύριον, δὲν ἀρκεῖ νὰ βάλῃ 2, οὔτε 3, δὲν ὠφελεῖται· πρέπει νὰ κυκλοφορήσῃ 20, 30, 40, 50, 100 ἑκατομμύρια. Πόσοι πολῖται, νομίζετε, θὰ εὑρεθοῦν, διὰ νὰ δανεισθοῦν μὲ ζημίαν 30, 40%; Ἡ τράπεζα ποτὲ δὲν θὰ δανείσῃ, ὅταν βλέπῃ, ὅτι τὰ χαρτιά της ὑποτιμῶνται τοιουτοτρόπως, διότι ἓν κεφάλαιον 20 ἑκατομμυρίων δίδει εἰς τοὺς μετόχους 9%· ἀλλὰ τί νομίζετε, ὅτι θὰ κερδίσει ἀπὸ τὰ κτηματόγραφα; Πρέπει νὰ βάλῃ εἰς κυκλοφορίαν 20 ἑκατομμύρια, διὰ νὰ διανείμῃ μέρισμα 1% μόνον· ἐγὼ ὁ μέτοχος, ὁ ὁποῖος θὰ λάβω 9%, ὅταν δοθῶσιν εἰς δάνεια τὰ χρήματα τοῦ κεφαλαίου μας, τὸ ὁποῖον εἶναι 20 ἑκατομμύρια, θὰ λάβω ἀκόμη 1%, ἐὰν δανείσῃ ἡ τράπεζα καὶ ἄλλα 20 εἰς χαρτὶ, θὰ λάβω 2, ἐὰν δανείσῃ 40, τρία, ἐὰν 60, τέσσαρα, ἐὰν 80 ἑκατομμύρια κτλ, διότι 1% μόνον κρατεῖ ἡ Τράπεζα ἀπ’ αὐτὰ τὰ χαρτιὰ, τὰ ὑπόλοιπον μέρος τοῦ τόκου δίδεται εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἠγόρασαν τὰ κτηματόγραφα· ἔχει συμφέρον λοιπὸν ἡ Τράπεζα νὰ κυκλοφοροῦν τὰ κτηματόγραφά της ὡς χρήματα, διότι τί τὴν ὠφελεῖ, ἐὰν κατορθώσῃ νὰ δανείσῃ μὲ ὑποτίμησιν ἓν μόνον ἑκατομμύριον; καταστρέφονται μόνον 300–400 ἄνθρωποι, ἰδοὺ τί κερδίζει ἡ Τράπεζα, καθότι 9% λαμβάνουν οἱ μέτοχοι διὰ τὰ χρήματά των, καὶ ἓν εἰκοστημόριον τοῖς ἑκατὸν, τουτέστιν 5 λεπτὰ, ἀφοῦ δανείσῃ εἰς χαρτὶ καὶ ἓν ἑκατομμύριον· καταστρέφονται λοιπὸν 200–500 οἰκογένειαι, καὶ τὸ κέρδος τῆς Τραπέζης εἶναι 5 λεπτά· ἤθελεν εἶσθαι μωρία νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ἤθελε κλείσει τὸ στάδιόν της ἡ Τράπεζα, δανείζουσα ἓν ἑκατομμύριον διὰ νὰ κερδίσῃ 5 λεπτά. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν νὰ ὑποπέσῃ εἰς ἓν τοιοῦτον λάθος· τὸ συμφέρον τῆς Τραπέζης εἶναι νὰ μὴ ὑποτιμηθῇ παντάπασι τὸ χαρτί· διότι τότε θὰ κυκλοφορήσῃ, τότε θὰ φθάσῃ ἡ Τράπεζα εἰς τὸν σκοπόν της, ὅταν τιμᾶται τὸ χαρτὶ, καὶ τιμᾶται ὅσον τιμᾶται τὸ νόμισμα.

§110ΑΡ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Τράπεζαν;

§111ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἀδιάφορον, εἶναι ἔργον τῆς Τραπέζης νὰ φροντίζῃ νὰ ἔχῃ πίστιν, νὰ ἔχῃ ὑπόληψιν, ἄλλως αὐτὰ τὰ χαρτιὰ στέκονται, καὶ ἐπιμένω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ πωλήσῃ παραπάνω ἀπὸ ἓν ἑκατομμύριον καὶ ἂν θέλῃ· εἰς τὴν Ἑλλάδα, Κύριοι, δὲν θὰ πωλήσῃ περισσότερον, διότι ἅμα καταστραφοῦν 300, 400 οἰκογένειαι, θὰ ὑψωθῇ φωνὴ καὶ κατακραυγὴ ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον, τοιαύτη.... (γέλως). Αὐτὴ λοιπὸν, Κύριοι, ἡ ἔνστασις πίπτει, δὲν ὑφίσταται· ὑποτίμησις 10, 20 καὶ 30% εἶναι ψευδής! Ἔρχεται ἓν ἄλλο ζήτημα· ἡ Τράπεζα λέγουν, καὶ ἐσυμφωνήθη ἤδη, ὡς βλέπετε, νὰ ἐκδίδῃ χαρτιὰ, νὰ τὰ κυκλοφορῇ ὅπως θέλει, ἀλλὰ νὰ μὴ τὰ δανείζῃ, νὰ μὴ τὰ δίδῃ εἰς δάνεια. Καὶ τί κέρδος εἶναι αὐτὸ παρακαλῶ; δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, Κύριοι, παρὰ νὰ στιγματίσωμεν τὰ χαρτιὰ τῆς Τραπέζης· ἐγὼ ἂν ἤμην Βαλτατζῆς, δὲν θὰ ἐδεχόμην αὐτὸν τὸν ὅρον, διότι βλάπτει τὴν τράπεζαν· αὐτὰ τὰ χαρτιὰ πρόκειται νὰ κυκλοφορήσουν εἰς τὴν Εὐρώπην· ἡ Εὐρώπη θὰ ἴδῃ, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν κοιτίδα αὐτῆς τῆς τραπέζης δὲν εἶναι δεκτὰ τὰ κτηματόγραφα, καὶ πῶς θέλετε νὰ δώσῃ αὐτὴ πίστιν εἰς πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ ὅπου γεννᾶται δὲν ἔχει πίστιν; Καὶ αὐτὴ ἡ ἔνστασις εἶναι ἐσφαλμένη, κ’ ἑπομένως αὐτὸς ὁ ὅρος δὲν εἶναι ὀρθός. Λέγουν· ἓν ἄλλο κατορθώσαμεν· νὰ δανείσῃ πρῶτον τὰ δέκα ἑκατομμύρια ἡ τράπεζα εἰς μετρητὰ, κ’ ἔπειτα νὰ δύναται νὰ δανείζῃ καὶ κτηματόγραφα· ἐννοεῖτε ἐδῶ τί γίνεται, Κύριοι; δὲν ἔγεινε καμμία μεταβολὴ πρὸς τὸ καλλίτερον ἀφ’ ὅ,τι ὑπῆρχε προτήτερα· ἔγεινε μάλιστα μία μεγάλη μεταβολὴ πρὸς ζημίαν μας, διότι προτήτερα ἦτο συμπεφωνημένον νὰ δανείζῃ ἡ Τράπεζα τοῖς μετρητοῖς καὶ μὲ χαρτὶ κατὰ τὴν προαίρεσιν τοῦ δανειζομένου, ὥστε ὁ δανειζόμενος ἤθελε λάβει, Κύριοι, αἰωνίως χρήματα ἐφ’ ὅσον εἶχε ἡ Τράπεζα χρήματα, ἑπομένως ἤθελε λάβει καὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια πρὶν ὑποχρεωθῇ νὰ λάβῃ χαρτί· ἀλλὰ σήμερον ἀφ’ οὗ δανείσῃ ἡ τράπεζα· τὰ 10 ἑκατομμύρια δύναται νὰ δανείζῃ εἰς χαρτὶ, ὥστε ὅλον χαρτὶ τὰ δίδει ἂν θέλῃ. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ζημιούμεθα μ’ αὐτὸν τὸν ὅρον. Ἀλλά, Κύριοι, βλέπω ἓν ἄλλο ἀτόπημα εἰς αὐτὸν τὸν ὅρον· ὁ σκοπός μας εἰς τὴν σύστασιν αὐτῆς τῆς Τραπέζης ποῖος εἶναι; Σᾶς ἔκαμα εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου ἐκεῖνον τὸν πρόλογον διὰ νὰ σᾶς παραστήσω, ὅτι δὲν μᾶς ὠφελεῖ ἡ Τράπεζα ἡ προεξοφλητική· δὲν μᾶς ὠφελεῖ καμμία ἄλλη Τράπεζα, ἐὰν ἔλθῃ καὶ μὲ 10 καὶ μὲ 20 ἑκατομμύρια· ἔχομεν ἀνάγκην, εἶπα, αὐτῆς τῆς κτηματικῆς Τραπέζης, διότι θὰ βάλῃ εἰς κυκλοφορίαν 250, 500 ἑκατομμύρια· εἶναι δυνατὸν, θὰ εἴπητε; ἀδιάφορον· πρέπει νὰ τὸ προσπαθήσωμεν, ὅπως τὸ προσπαθοῦν εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Λοιπὸν ἀποκλείοντες σήμερον τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν τράπεζαν ἢ εἰς τὸν δανειζόμενον μᾶλλον, τὶ κατορθόνομεν; ἀντὶ νὰ βάλωμεν τὸ παιδί μας εἰς τὸ σχολεῖον 6 χρόνων, τὸ βάζομεν 8· τὶ ἐκερδήσαμεν; δὲν ἦτο καλλίτερον νὰ ἀρχίσῃ τὰ μαθήματά του 6 ἐτῶν καὶ νὰ ἐξοικειωθῇ ἐνωρὶς μὲ τὰ γράμματα; ἔχομεν ἀνάγκην ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν, τὴν πρώτην ὥραν νὰ ἀρχίσωμεν· καὶ εἴδατε τί ἔκαμεν ὁ Ναπολέων· ἔδωκε δωρεὰν κατ’ ἀρχὰς εἰς τὴν κτηματικὴν τράπεζαν 10 ἑκατομμύρια· βάλετέ τα εἰς κυκλοφορίαν ὅπως θέλετε, δὲν ὠφελεῖ· ἔχομεν ἀνάγκην νὰ συνηθίσωμεν αὐτὸ τὸ χαρτὶ ἀπὸ σήμερον, διότι καὶ μετὰ ἕνα χρόνον, ὅταν θὰ δοθοῦν εἰς δάνεια τὰ 10 ἑκατομμύρια, θὰ εὑρισκόμεθα πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, ὄχι μόνον ἀλλὰ καὶ κάτι τι χειρότερον· διότι τότε θὰ γείνῃ ὑποχρεωτικὸν νὰ λαμβάνωμεν κτηματόγραφα, ἐνῶ κατὰ τὸ πρῶτον συμβόλαιον δι’ ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 20 ἑκατομμυρίων τοῦ κεφαλαίου τῆς τραπέζης ἔχομεν τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα νὰ πάρωμεν ἢ χρήματα ἢ κτηματόγραφα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ δὲν εἶναι παράδοξον νὰ ἀπατῶμαι, διότι δὲν εἶχον καιρὸν νὰ μελετήσω· εἴχομεν, βλέπετε, αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, τὸ ὁποῖον ἦτο τρομερὸν, ἦτο τὸ τρομερώτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον κάμνει τὰς ἐπαναστάσεις, καὶ πρέπει νὰ τὰς κάμῃ, καὶ ἐχρεωστούσαμεν νὰ ἀνασχοληθῶμεν νύκτα καὶ ἡμέραν διὰ νὰ λυθῇ ὅπως ἐλύθη. Καὶ ἀκόμη περισσότερον φιλελεύθερον, ἔπρεπε νὰ λυθῇ.

§112ΣΑΡΑΒΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον.

§113ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἀποτεινόμενος εἰς τὸν Σαράβαν· εἰς τὸν ζητήσαντα νὰ σημειωθῇ παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἠμπόρεσα νὰ εὕρω τὸ γράμμα τοῦ ἀδελφοῦ του, εἰς τὸ ὁποῖον μοὶ ἔγραφεν ἀπὸ τὰς φυλακὰς τοῦ Ναυπλίου, σώσατέ με, ἐὰν ἠμπορῇς νὰ μὲ σώσῃς.

§114ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸν λόγον, Κύριε πρόεδρε. Καὶ σεῖς, Κύριε Χρηστίδη, ὡμιλούσατε πολὺ εἰς τὴν Γερουσίαν.

§115ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατε τὰ προσωπικά.

§116ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἴχομεν λοιπὸν, Κύριοι, αὐτὸ τὸ σπουδαῖον ζήτημα. — Ναί, ἐθυμήθηκα, τώρα μοὶ τὸ ἐνθυμίζει ἄλλος, ὅτι ἕνεκα τούτου χθὲς μὲ ὠνόμασε καὶ κομητατιστὴν (γέλως). Κύριοι, ἐὰν αὐτὸ ᾖναι τὸ ἔγκλημα τῶν κομητατιστῶν, θέλω νὰ ἦμαι πρῶτος. Κύριοι (εὖγε· γέλωτες).

§117ΤΙΝΕΣ. Δὲν σὲ θέλουν. (γέλως).

§118ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριοι, ὁ Κύριος Βαλτατζῆς νομίζει, ὅτι ἔκαμε συγκατάβασιν· — ἐδῶ ἂς ἀποκριθῇ ὁ Κ. Καλός· — ὄχι, δὲν ἔκαμε συγκατάβασιν, ἀλλ’ ἐκέρδισεν ἀπ’ ἐναντίας· λέγει, ὑποχρεοῦμαι νὰ δώσω πρῶτον τὰ 10 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ αὐτὰ ἦτον ἤδη ὑποχρεωμένος νὰ τὰ δώσῃ· τὶ ἐκέρδισε λοιπόν; ἐκέρδισεν ὥστε μετὰ τὰ 10 ἑκατομμύρια νὰ δίδῃ μόνον χαρτὶ, ἂν θέλῃ, ἐνῷ προτήτερα καὶ μέχρι τῆς ἐξαντλήσεως τῶν 20 ἑκατομμυρίων δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ κτηματόγραφα εἰμὴ ἐὰν εἶχε τὴν θέλησιν ὁ δανειζόμενος. Λοιπὸν, ὁ Κ. Βαλτατζῆς δὲν ἐζημιώθη ὑπογράψας αὐτὸν τὸν ὅρον· ἀλλὰ πάλιν ἐρωτῶ, μήπως ἔχω λάθος, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶχον καιρὸν νὰ μελετήσω τὰς νέας τροπολογίας τοῦ συμβολαίου. Κύριοι, ἐῤῥέθη, ὅτι ὁ τόκος μεταβάλλεται μὲ τὸ κτηματόγραφον. Λάθος εἶναι· ἡ τράπεζα εἶναι εἰλικρινὴς, ἡ τράπεζα σᾶς λέγει· τὸ χαρτὶ τὸ δίδω διὰ 100 καὶ τὸ παίρνω διὰ 100, τὸν τόκον λαμβάνουν ἐκεῖνοι, οἵτινες δίδουν τὰ χρήματά των, ἡ τράπεζα πέρνει μόνον τὸ 1%· ἀλλὰ τὶ συμβαίνει; μοιλέγουν, ὅτι τὸ χαρτὶ τὸ πωλεῖ ὁ δανειζόμενος εὐθυνώτερον· ἀλλὰ, Κύριοι, μήπως τὰ χρήματα δὲν ὑποπίπτουν εἰς αὐτὴν τὴν ἀλλοίωσιν; ναὶ τὰ χρήματα τὰ μετρητά; Πηγαίνετε εἰς ἕνα ἄλλον τόπον νὰ δίδετε τὸ νόμισμά σας, καὶ δὲν περνᾷ, καὶ εἶσθε ἠναγκασμένος ἢ νὰ δώσητε ἓν ἄλλο νόμισμα ἢ νὰ ζημιωθῆτε. Ὁ ἴδιος Michel Chevalier μᾶς λέγει, 8% εἶναι ἡ προεξόφλησις ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλὰ δίδονται καὶ 4 εἰς τὸν μεσίτην· μὲ τοῦτο θὰ εἰπῇ, ὅτι ὁ τόκος εἶναι 12; ὄχι· αὐτὸ τὸ περιπλέον τῶν 8 εἶναι τοῦ ἐμπόρου· ὅταν τὸ χαρτὶ ὑποτιμᾶται, δὲν σᾶς λέγει ἡ τράπεζα, ὅτι σᾶς δίδει χρήματα, ἀλλὰ μίαν ἀξίαν καὶ αὐτὴ ἡ ἀξία βεβαίως δὲν εἶναι νόμισμα, ὅπως εἶναι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον τῆς προεξοφλητικῆς τραπέζης, τὸ ὁποῖον ἀμέσως ἐξαργυρόνεται. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς, ὅτι ὁ τόκος μεταβάλλεται· ὁ τόκος μένει πάντοτε ὁ αὐτὸς ὡς εἰς τὰ ἄλλα οὕτω καὶ εἰς τὰ κτηματόγραφα, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ οὐδεὶς μῶμος εἰς κᾀνένα. Κύριοι, μέγας λόγος ἐγένετο περὶ τοῦ παγίου καὶ περὶ τοῦ κινητοῦ τοῦ τόκου. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας πληρεξ. Ἀμφίσσης, σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ τόκος δὲν πρέπει νὰ ὁρίζηται, διότι αὐτὸς κανονίζεται ἀπὸ τὸν νόμον τὸν κοινὸν τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, καὶ εἰς τοῦτο ἔχει δίκαιον· συνηγοροῦν ἄλλως τε μαζύ του πολλοὶ σπουδαῖοι ἄνδρες τῆς Εὐρώπης, καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἐγένετο τῷ ὄντι ἡ συζήτησις αὐτὴ εἰς τὴν Ἀγγλίαν εἰς τὰ 1844, ἂν ἔπρεπεν, ἢ ὄχι, νὰ ᾖναι ὡρισμένος ὁ τόκος, τὸ ζήτημα ἐπαρουσιάσθη εἰς τὸ Παρλαμέντο, καὶ τί παρεστάθη ἐκεῖ; ὅτι ἂν ὁ τόκος ᾖναι περιωρισμένος, ἡ τράπεζα εἶναι ἠναγκασμένη, διὰ νὰ μὴ ὑπερβῇ τὸ ὅριον τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, διότι ἐκεῖ εἶναι περιωρισμένη ἡ ἔκδοσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἢ νὰ ἀρνῆται εἴς τινας περιστάσεις νὰ προεξοφλῇ, ἢ νὰ αὐξάνῃ τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως. Εἶπον εἰς τὸ Παρλαμέντο· τί θέλετε νὰ κάμωμεν; διὰ νὰ τηρήσωμεν τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐπιβάλλει ὁ νόμος, ἀνάγκη πᾶσα ἢ νὰ παύσωμεν νὰ δίδωμεν πιστώσεις, καὶ τότε ἡ τράπεζα τίθεται ἐκτὸς τῆς κινήσεως τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, καὶ δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε, ἢ νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς προθεσμίας, ἤγουν τὴν προθεσμίαν τῶν 90 ἡμερῶν νὰ περιορίσωμεν εἰς 60 καὶ εἰς 30, τὸ ὁποῖον εἶναι καταστροφὴ τοῦ ἐμπορίου· ἀπεδείχθη δὲ καὶ ἀπὸ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Γερουσιαστὴς Κ. Γερμινὺς, ὅτι ἂν εἰς τὴν Γαλλίαν ὁ τόκος τῆς προεξοφλήσεως ἀπὸ τὰ 1806 μέχρι τοῦ 1857 περιεστράφη κατὰ μέσον ὅρον εἰς 4% καὶ δὲν ὑπερέβη τὰ 6%, τοῦτο συνέβη, διότι εἰς περιστάσεις ἢ ἠρνήθησαν τὰς πιστώσεις ἢ ἠλάττωσαν τὰς προθεσμίας. Παρέστησαν λοιπὸν οἱ ῥήτορες εἰς τὸ κοινοβούλιον τῆς Ἀγγλίας κατὰ τὰ 1844, ὅτι πολὺ ὠφελιμώτερον εἶναι διὰ τὸν ἔμπορον ἀναλαβόντα μίαν ἐπιχείρησιν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ κερδίσῃ 10%, νὰ δώσῃ ἐξ αὐτῶν τῶν 10 τὰς 2, 3% περιπλέον εἰς τὴν προεξόφλησιν, καὶ νὰ ὠφεληθῇ μόνον τὰ 6 ἢ 7% παρὰ νὰ καταστραφῇ ἐξ ὁλοκλήρου, ὅταν τοῦ ἀρνῆται ἡ τράπεζα τὴν πίστωσιν· καὶ οἱ λόγοι οὗτοι ἔπεισαν καὶ τὰς βουλὰς τῆς Γαλλίας εἰς τὰ 1857, νὰ μὴν ὁρίσῃ τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως, ἀλλὰ νὰ τὸν ἀφήσῃ ἀπεριόριστον. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, εὑρίσκεται εἰς ἄλλας περιστάσεις. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς ἐπεκαλέσθη ἐνταῦθα τὸν Michel Chevalier. Ἀλλὰ ἀκούσατε τί τρέχει εἰς τὴν Γαλλίαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν· ἀφεθέντος, ὡς σᾶς προεῖπα, τοῦ τόκου τῆς προεξοφλήσεως ἀορίστου, ἀνεβιβάσθη ὁ τόκος ἀπὸ 6 μέχρι 10%· τοῦτο ἐτάραξε τὸ ἐμπόριον τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀνεφέρθησαν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ παρεπονέθησαν, διατί νὰ ᾖναι ἀπεριόριστος ὁ τόκος ὥστε νὰ τὸν ἀναβιβάζῃ ὅσον θέλει ἡ τράπεζα καὶ νὰ καταστρέφῃ οὕτω τὰς ἐπιχειρήσεις τῶν πολιτῶν· καὶ ὁ Michel Chevalier μολονότι εἶναι ὑπὲρ τῆς γενικῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, εἰς τὴν περίστασιν ὅμως ταύτην ἤλλαξε γνώμην καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος περιλαμβάνει ἓν ἄτοπον, καὶ πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ τόκος, διότι, ὅταν ὁ τόκος ἀναβαίνῃ εἰς 10% καὶ εἰς ταῦτα πρέπει νὰ προστεθῶσιν ἄλλα 4%, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν οἱ μεσῖται, ὁ τόκος ἀναβαίνει πράγματι εἰς 14%, καὶ τότε τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ μικροῦ ἐμπορίου τῶν Παρισίων καταστρέφεται, διότι ἐκ τόκου 14% κέρδος δὲν δύναται νὰ προέλθῃ· βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἰς μόνην τὴν Ἀγγλίαν τὴν πλουτοῦσαν καὶ εὐδαίμονα τὸ ζήτημα τοῦ τόκου θεωρεῖται ὡς καλῶς λελυμένον. Ἐνταῦθα ὅμως εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου οἱ κάτοικοι εἰσέτι δὲν ἔχουν τὰς ἀναγκαίας περὶ τόκου γνώσεις, ὅπου ὁ τόκος εἶναι 30–40 50 καὶ 200%, θὰ φανῇ πολλάκις εὐεργέτημα τὸ νὰ δανείσωμεν μὲ τόκον 11%· ἀλλὰ καθιεροῦντες τοιοῦτον τόκον, δὲν δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εὐεργετοῦμεν τὸν δανειζόμενον· Διὰ τοῦτο λέγω, συμφώνως μὲ τὸν Michel Chevalier, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ τόκος τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον εἶναι καὶ παραδεδεγμένον, ὅπου ὑπάρχει προνόμιον, ἐκεῖ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ περιορισμὸς τοῦ τόκου· ἄλλως ἡ τράπεζα ἠδύνατο εἰς δοθείσας περιστάσεις νὰ καταχρασθῇ τῆς ἐξουσίας καὶ δυνάμεώς της. Ἔρχεται τώρα τὸ μέγα ζήτημα· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἀνέβησαν πολλοὶ εἰς αὐτὸ τὸ βῆμα εἰς προλαβοῦσαν τινα συνεδρίασιν, καὶ ἔχυσαν δάκρυα διὰ τὸν μὴ ἐλεύθερον συναγωνισμὸν τῶν τραπεζῶν καὶ τὴν παραχώρησιν τοῦ προνομίου. Σᾶς εἶπον, ὅτι, ἂν καταστήσητε ἐλεύθερον τὸν συναγωνισμὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἔλθουν Τράπεζαι, θὰ ἔλθουν χρήματα, θὰ πλημμυρήσει ὁ τόπος, καὶ εἷς ἐξ αὐτῶν, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν γνώμην ταύτην πρὶν γένει ὑπουργὸς, ἀπορῶ πῶς ἔρχεται καὶ μᾶς προτείνει καὶ ἕτερον προνόμιον, καὶ ἕτερον περιορισμόν. Ἠξεύρω τί θὰ ἀπαντήσει. Τί νὰ κάμω! Εὗρον μίαν τράπεζαν ἔχουσαν προνόμιον, καὶ δὲν ἠμποροῦσα νὰ συστήσω ἄλλην ἄνευ προνομίου· τὸ αὐτὸ λέγομεν καὶ ἡμεῖς· ἀλλὰ διατί νὰ μὴν ἔλθῃ καὶ καθαρῶς νὰ μᾶς εἴπῃ, πρέπει νὰ παύσῃ τὸ προνόμιον; αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ πρῶτον, εἶναι δεύτερον προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἀνανεώθη εἰς τὰ 1861, καὶ ἀνενεώθη εἰς μίαν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἡγεμὼν δὲν ἤξευρε τί ἔκαμνεν. Ἐξῆλθεν ἤδη τῆς τροχιᾶς του· μετεχειρίσθη ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ προσκαλέσῃ κεφάλαια, ἵνα καταβάλῃ τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐξηγέρθη· καὶ νομίζω ὅτι, ἀφοῦ κατὰ συνέπειαν ἔπεσεν, ἔπρεπε καὶ τὸ προνόμιον νὰ τὸν παρακολουθήσῃ ἐκεῖ, ὅπου ἐπῆγε· διότι τοῦτο ἔγκειται ἐν τῷ συμφέροντι τῆς κοινωνίας (γέλως· ἐγὼ, Κύριοι, τότε ἤμην ἀσθενὴς καὶ ἐκ τῆς κλίνης μου ὡμίλησα θερμῶς κατὰ τοῦ προνομίου, ὄχι διότι δὲν ἤθελον τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν, ἀλλ’ ἤθελον πρὸ πάντων τὴν ἀγροτικήν. Ἄλλως τε ἡ μία τράπεζα δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς συμβιβασμὸν μὲ τὴν ἄλλην, ὅπως ἐσυμβιβάσθη ἡ τράπεζα τῆς Γαλλίας μὲ τὴν τράπεζαν τοῦ Βοδῶ καὶ τῶν ἄλλων μερῶν· ὅπως ἐσχάτως ἡ αὐτὴ τράπεζα ἐζήτησε νὰ ἔλθῃ εἰς συνδιαλλαγὴν μὲ τὴν τράπεζαν τῆς Σαβοΐας. Κύριοι, ὅπως κατὰ τὰ 1846 ἡ τράπεζα τῆς Γαλλίας ἐσυμβιβάσθη μὲ τὰς ἄλλας τραπέζας καὶ τὰς συνεχώνευσεν εἰς ἑαυτὴν μὲ ὄφελος ἐκείνων, διότι ἔδωκε valeur pour valeur, οὕτως ἐζήτησε νὰ συμβιβασθῇ καὶ μὲ τὴν Τράπεζαν τῆς Σαβοΐας· καὶ τὸ γεγονὸς δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι δηλαδὴ ἠθέλησε νὰ σωθῇ διὰ τῆς Σαβοΐας ἡ Τράπεζα, ὅτε ἔγεινεν ἡ προσάρτησις αὐτοῦ τοῦ τμήματος εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπως ἔγεινε σήμερον ἡ προσάρτησις τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Τράπεζα, λέγω, τῆς Σαβοΐας εἶχε κεφάλαιον 4 μόνον ἑκατομμυρίων· μετ’ ὀλίγον δὲ χρόνον ἐπῆγεν ἐκεῖ ἕνας κεφαλαιοῦχος τῶν Παρισίων καὶ ἀνεβίβασε τὰ κεφάλαια ἀπὸ 4 εἰς 40 ἑκατομύρια μὲ συμφωνίαν νὰ ὠφεληθῶσιν οἱ παλαιοὶ μέτοχοι 50% τὰ δὲ περιπλέον κέρδη νὰ ᾖναι ἰδικά του (θόρυβος). Κύριοι, λέγω, ὅτι ἔπρεπε τὸ ζήτημα τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν· πότε ἄλλοτε θὰ ἔχωμεν Ἐθν. Συνέλευσιν; αὐτὴ ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ σκεφθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν μεγάλων ζητημάτων, καὶ μάλιστα ζητημάτων κοινωνικῶν, ὅπως εἶναι τὸ προκείμενον.

§119ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Βέβαια, βέβαια.

§120ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μᾶς εἶπεν ὁ Κ. Ὑπουργὸς, ἦλθον, τὰ εὗρον, τὰ ἔφερα· ὄχι, Κύριε ὑπουργὲ, ἔχεις τὴν πρωτοβουλίαν καὶ εἶσαι ὑπεύθυνος, διότι φέρει τὴν ὑπογραφήν σου ἡ σύμβασις αὕτη, εἰπὲ καθαρὰ, ἂν οὕτω φρονεῖς· δὲν μᾶς συμφέρει αὐτὴ ἡ Τράπεζα. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂς μὴν ἐνδιατρίβωμεν εἰς γεγονότα· ἐσεβάσθη ἡ Συνέλευσις τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἅπαξ ἀπέκτησεν αὐτὴ ἡ Τράπεζα, καὶ τὸ σέβεται καὶ ἡ Κυβέρνησις. Μένει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἕτερον ζήτημα, ἤγουν ἂν συμφέρῃ νὰ συνυπάρχουν αἱ δύο τράπεζαι, αἱ 3 τράπεζαι, ἢ ἂν δὲν συμφέρῃ. Συνύπαρξις, Κύριοι, δύο τραπεζῶν ἐχουσῶν τὸ δικαίωμα νὰ βάλλουν εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια δὲν εὐοδοῦται, διότι ἡ μία τράπεζα ἐξογκώνει ὑπὲρ τὸ δέον τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγορᾶς καὶ βάλλει εἰς κυκλοφορίαν χαρτιά· βάλλει συγχρόνως καὶ ἡ ἄλλη τράπεζα, καὶ τότε ποία εἶναι ἡ λύσις αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Ὅτι νὰ καταντήσωσι τὰ γραμμάτια εἰς μίαν βιαίαν κυκλοφορίαν αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον αἱ πολλαὶ τράπεζαι τῆς αὐτῆς φύσεως δὲν δύνανται νὰ συνυπάρξωσιν καὶ αὐτὸς ὁ λόγος ὑπάρχει καὶ διὰ τὴν Γαλλίαν καὶ διὰ τὸ Βέλγιον, καὶ διὰ τὴν Ἰταλίαν· παντοῦ ἐπροτιμήθη τὸ ἑνιαῖον τῆς τραπέζης· ἔχομεν ἀληθῶς ἐναντία παραδείγματα τῆς Ἀμερικῆς· εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὑπῆρχεν ἐλευθερία τῶν τραπεζῶν, καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, εἷς τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων καὶ φίλων μου με εἶχεν ἀπειλήσει ἄλλοτε ἀπὸ τὴν ἕδραν του, ὅτι θὰ μὲ ἀποδείξῃ μίαν ἡμέραν, ὅτι ἡ ἐλευθερία τῶν τραπεζῶν εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἔφερε μεγάλα ἀποτελέσματα, ἐπλούτισε τὸν τόπον αὐτόν· (Θόρυβος), ἐγὼ διϊσχυρίζομαι ὅτι δὲν ἐπλούτισε τὸν τόπον ὁ ἐλεύθερος συναγωνισμὸς τῶν τραπεζῶν, ἀλλ’ αἱ μεγάλαι χρεωκοπίαι, τὰς ὁποίας κατὰ δεκαετίαν κάμνει ἡ Ἀμερικὴ ἀπέναντι τῆς Εὐρώπης, ὡς συνέβη κατὰ τὰ 1837, 1847, 1857 κτλ.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄλλα εἶναι τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἤγειραν τὰς χρεωκοπίας ἐκεῖ.

§122Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Λέγω, ὅτι εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὑπάρχει τὸ ἐλεύθερον σύστημα τῶν τραπεζῶν, καὶ ἐκεῖ ἐδοκιμάσθη. Εἰς τὴν Εὐρώπην ὅμως, εἰς τὴν ὁποίαν ζῶμεν, παρεδέχθησαν τὸ ἐναντίον σύστημα· διὰ τοῦτο, Κύριοι, εἶμαι ἐναντίος τῶν προνομίων. Ἀλλὰ τι νομίζετε; Ἡ κτηματικὴ τράπεζα, περὶ ἧς πρόκειται, λαμβάνει προνόμιον; Παντάπασιν· αὐτὴ ἡ διάρκεια τῶν 50 ἐτῶν εἶναι μᾶλλον πρὸς ὄφελος τῆς κοινωνίας καὶ οὐχὶ τῆς τραπέζης, καὶ ἀκούσατε τὸν λόγον. Εἰς τὴν προλαβοῦσαν συνεδρίασιν οἱ κατὰ τοῦ προνομίου καταφερόμενοι εἶπον, ὅτι αὐτὰ τὰ χαρτιὰ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν θὰ ὑποτιμηθοῦν· δὲν ἔχουν τὴν ἀξίαν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ἐν μέρει ἔχουν δίκαιον, διότι πραγματικῶς τὸ κτηματόγραφον δὲν εἶναι νόμισμα, εἶναι ἀξία (valeur·) καὶ ὅταν, Κύριοι, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ προνομίου, δηλ. μιᾶς μόνον ὑπαρχούσης Τραπέζης, πιστεύητε, ὅτι τὸ χαρτὶ αὐτὸ θὰ ὑποτιμηθῇ, ἐὰν παραδεχθῆτε ἐλευθερίαν τραπεζῶν, εἰς τὸ εἶδος τοῦτο, μαντεύετε τὶ θὰ γείνῃ; εἰς τὰς χεῖρας ἑνὸς καὶ μόνου τραπεζίτου τὸ κτηματόγραφον δὲν δύναται, λέγετε, νὰ ἔχῃ οὐδεμίαν κυκλοφορίαν, καὶ δύναται νὰ ὑποστῇ τὸν συναγωνισμὸν, ὅταν συστηθῶσι καὶ ἄλλαι τοιαῦται τράπεζαι; Φωνάζομεν ὅλοι κατὰ τῆς συγκεντρώσεως, κατὰ τῆς ἑνότητος· καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι αὐτὸς ὁ κανὼν παντοῦ στέκεται ἄνευ ἐξαιρέσεως; ἡ ἑνότης εἰς τὴν διοίκησιν λέγομεν, ὅτι δὲν εἶναι καλὸν, ἡ συγκέντρωσις πρέπει νὰ ἀποσυντεθῇ· ἀλλὰ ἂν σᾶς ἐρωτήσῃ κανεὶς, τὴν ἑνότητα εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ τὴν θέλετε ἢ ὄχι; εἰς τὴν νομοθεσίαν τὴν θέλετε ἢ ὄχι; εἰς τὴν δημόσιον ἐκπαίδευσιν; εἰπέτε τὶ θὰ ἀπαντήσετε, Βλέπετε, ὅτι εἰς τὴν ὕπαρξιν μιᾶς ἀρχῆς ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις· κατακρίνομεν ὅλοι τὸ προνόμιον· ἐνταῦθα ὅμως δὲν ὑπάρχει προνόμιον· πρέπει εἰς τὴν Τράπεζαν ταύτην νὰ ὑπάρχῃ τὸ μονοπώλιον, διότι ἅμα ἀφήσωμεν ἐνταῦθα ἐλεύθερον τὸν συναγωνισμόν, αὐτὸ τὸ χαρτὶ δὲν στέκει, αὐτὸ, Κύριοι, εἶναι ἓν πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἤρχισαν νὰ κερδίζουν οἱ λαοὶ καὶ οὐχὶ αἱ Τράπεζαι· πρὸς τίνα σκοπὸν λοιπὸν αὐτοὶ οἱ φόβοι; Σᾶς εἶπον τινὲς, ὅτι δὲν μᾶς λέγει τὴν ἀλήθειαν ὁ Βαλτατζῆς· φοβούμεθα μήπως δὲν μᾶς φέρει χρήματα· ἢ ἀφοῦ τὰ φέρει δὲν τὰ δώσῃ κατὰ θέλησίν του, δανειζομένου εἰς χαρτὶ ἢ εἰς χρήματα. Λοιπὸν ἐξηγήθητε καθαρῶς· μὴ ζητήσητε νὰ καταστρέψητε τοὺς ὅρους· ζητήσατε ἐγγυήσεις πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ὅρων καὶ τότε σᾶς ἐννοῶ· ὅρους ὅμως νὰ προσβάλλητε δὲν δύνασθε· καὶ κακῶς, ἀδίκως ἐχάθη ὅλος αὐτὸς ὁ καιρὸς εἰς συζητήσεις ματαίας· κατὰ τὴν πρότασίν μου τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν. Τὸ σύστημα τῶν κτηματικῶν τραπεζῶν ἐδοκιμάσθη εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ σήμερον δὲν δύνασθε πλέον νὰ ἀμφιβάλλητε, ὅτι πρέπει νὰ τὸ εἰσαγάγητε μὲ πᾶσαν θυσίαν εἰς τὸν τόπον, διὰ νὰ βάλητε εἰς κίνησιν τὰς ἰδιοκτησίας, καὶ διὰ νὰ ἔχωμεν ἄφθονα κεφάλαια. Ἔρχεται τώρα ἡ Τράπεζα ἡ προεξοφλητική.

§123ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα εἴμεθα σύμφωνοι.

§124ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Πρὸς χάριν τῆς κτηματικῆς Τραπέζης ἴσως εἶμαι ἕνας ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐσυμβούλευσαν νὰ ζητήσωσι τὴν προεξοφλητικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑπτανήσου, ἵνα ἐπιβοηθῆται ἐκεῖθεν, διότι δυστυχῶς δὲν ἔχομεν πολλὰ κεφάλαια, δὲν ἔχομεν ἔπειτα οὔτε προϋπολογισμὸν καλῶς κατηρτισμένον διὰ νὰ προτιμήσω νὰ τῆς δίδωμεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἓν ἑκατομμύριον τὸν χρόνον, καὶ οὕτω νὰ τὴν ἐνισχύσωμεν νὰ προοδεύσῃ εἰς τὸ ἔργον της· ἡ προεξοφλητικὴ Τράπεζα εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἔπρεπε νὰ δοθῇ εἰς τὴν κτηματικὴν, καὶ ἀδιάφορον ἂν ἐγίνετο κατόπιν ἕνας συμβιβασμὸς μεταξὺ τῶν δύω, ὅπως ἐζήτουν νὰ συμβιβασθῇ ἡ Τράπεζα τῆς Σαβοΐας μὲ τὴν τῶν Παρισίων· ἂν θέλουν, ἐπαναλαμβάνω, αἱ δύω τράπεζαι, ἂς συνεννοηθοῦν, ἡμᾶς δὲν μᾶς πειράζει τίποτε· ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ ἡ κτηματικὴ Τράπεζα μίαν ὑποστήριξιν εἰς τὴν πορείαν της, καρπουμένη οὕτω καὶ ἕνα ἄλλον πόρον. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι σπουδαῖον· δὲν πρέπει εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἔρχωνται ξένα κεφάλαια καὶ νὰ χάνωνται, νὰ διακινδυνεύουν· τοὐναντίον πρέπει νὰ ἐξασφαλίζωμεν τὰ ξένα κεφάλαια περισσότερον παρὰ τὰ ἐδικά μας, διότι τὰ ἐδικά μας εἶναι ὀλίγα· πρέπει λοιπὸν νὰ περιστοιχίσωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ ξένα κεφάλαια μὲ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, μὲ ὅλην τὴν ὑποστήριξιν, δίδοντες εἰς τὴν προκειμένην Τράπεζαν καὶ ἕτερόν τι βοήθημα, ἵνα ἐνισχυθῇ. Ἀλλὰ τώρα πρὸς τὰ σπουδαῖα μᾶς παρουσιάζονται καί τινα περίεργα· ἠξεύρετε ὅτι ἐνταῦθα πρόκειται νὰ κάμητε ἐλεύθερα προεξοφλητικὰ καταστήματα εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὑποκαταστήματα, καὶ ἐδῶ ἴσως θὰ μὲ κάμῃ τὴν παρατήρησιν ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα θὰ ἔχωμεν οὕτω δύω τραπέζας, καὶ ἰδοὺ, Κύριοι, τὸ μόνον ἄτοπον, τὸ ὁποῖον βλέπω εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν· καθότι δύω εἰδῶν τραπεζικὰ γραμμάτια θὰ κυκλοφοροῦν, τὸ ἓν, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ κυκλοφορῇ ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας, καὶ ἕτερον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ κυκλοφορῇ, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐξ ἀνάγκης ἀπὸ χρηματικὸν γραμμάτιον θὰ μεταβληθῇ εἰς ἀξίαν (valeur), θὰ ὑπόκηται εἰς τὸν κολλυβιστὴν, θὰ ἀναγκάζηται δηλ. ὁ ἔχων αὐτὸ νὰ προσέρχηται εἰς τὸν κολλυβιστὴν, ὅταν μεταβαίνῃ εἰς ξένην διὰ τὸ γραμμάτιον ἐπαρχίαν, διὰ νὰ τὸ ἐξαργυρώνῃ πληρόνων ἕν τι δικαίωμα· καὶ ὅμως ἡ ἀρετὴ τοῦ γραμματίου εἶναι, Κύριοι, ὅπου παρουσιάζεται νὰ μὴν εὑρίσκῃ τὸ παραμικρὸν ἐμπόδιον, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν κατάστημα συστημένον ἐπὶ τούτῳ ἐκεῖ, διὰ νὰ ἐξαργυρώνῃ τὰ γραμμάτια, ὥστε νὰ μὴν ὑποφέρουν τὴν παραμικρὰν ἔκπτωσιν, καὶ νὰ μὴ βλάπτηται νόμισμα, τὸ ὁποῖον, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, διὰ νὰ ἔχῃ ὑπόληψιν, πρέπει νὰ ἔχῃ ἐλευθέραν κυκλοφορίαν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἂς μὴ λησμονήσωμεν ἐν τούτοις, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν γωνίαν τῆς Ἀνατολῆς, καὶ δὲν πρέπει τὰ πράγματα ὅλα νὰ τὰ ἀνάγωμεν εἰς γενικὰς ἀρχάς· ἂς κάμωμεν καὶ ἡμεῖς ἓν εἶδος νεωτερισμοῦ· ἂς δοκιμάσωμεν τὴν συνύπαρξιν τῶν δύω τραπεζῶν. Ἓν φοβοῦμαι μόνον, μήπως ἄνθρακες ὁ θησαυρὸς, μήπως ἕως νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ συζητηθῇ ὁ νόμος, ὁ Κ. Γεώργιος Σταύρου ἀμέσως πέμψει καὶ ἐγκαθιδρύσῃ ὑποκαταστήματα δι’ ὅσας ἐπαρχίας μέχρι τοῦδε δὲν ἔχει συστημένα, καὶ τότε ἡ νέα Τράπεζα δὲν εὕρῃ οὔτε μίαν Ἐπαρχίαν ἐλευθέραν διὰ νὰ κυκλοφορήσῃ τὰ ἰδικά της γραμμάτια. (Θόρυβος) Ἂς κάμωμεν λοιπὸν μίαν δοκιμὴν τόσον μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν εἶναι παράδοξον νὰ συνεννοηθῶσιν αἱ δύω τράπεζαι· τίποτε, Κύριοι, δὲν ἐμποδίζει τὴν μίαν Τράπεζαν νὰ κάμῃ τὰς συστάσεις της εἰς τὴν ἄλλην Τράπεζαν. Δὲν συμφωνῶ δὲ ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ· ὄχι. Οἱ Ἕλληνες γνωρίζουν τί θὰ εἰποῦν 10 ἑκατομμύρια καὶ 12 ἑκατομμύρια καλήτερον ἀπὸ ἡμᾶς. Οἱ ἄνθρωποι περιμένουν πάντες Τράπεζαν, ἡ ὁποία θὰ εὐκολύνῃ τὴν καλλιέργειαν. Τὸ κατ’ ἐμὲ ἐπεθύμουν Τράπεζαν γεωργικὴν, ἡ ὁποία νὰ εὐκολύνῃ τὴν μικρὰν γεωργίαν, οὐχὶ ἐπὶ ὑποθηκητημάτων, ἀλλ’ ἐπὶ προσωπικῇ ἐγγυήσει· τοῦτο εἶναι τὸ ἰδικόν μου ὄνειρον, καὶ ἐλπίζω μίαν ἡμέραν νὰ γείνῃ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς γραφῆς· ἐδώσαμεν εἰς μίαν Τράπεζαν προνόμιον, νὰ βάλλῃ εἰς κυκλοφορίαν 15 μέχρι 20 ἑκατομμυρίων γραμμάτια, καὶ ἐντεῦθεν ἔχει μεγάλα εἰσοδήματα καθ’ ἕκαστον χρόνον, καὶ ἡμεῖς δὲν πέρνομεν τίποτε· καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἀπολαμβάνῃ ἓν δικαίωμα· ἡ Ἀγγλία λαμβάνει δικαίωμα 180 χιλιάδ. λίρας στερλίνας τὸν χρόνον ἀπὸ τὸ αὐτὸ προνόμιον· ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, πληρόνει ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας καὶ εἰς ἄλλας τινας τραπέζας δευτερευούσας, αἱ ὁποῖαι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδουν ἐπίσης γραμμάτια καὶ τῆς τὸ παρεχώρησαν, 21 χιλιάδ. λίρας τὸν χρόνον, πρὸς δὲ τούτοις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δανείζῃ τὴν Κυβέρνησιν 11 ἑκατομμύρια λίρας στερλίνας πρὸς 3%. Ἰδοὺ, ἐὰν λέγῃ ψεῦμα αὐτὸς, δὲν σφάλλω. «la banque d’ Angleterre a aussi une créanee permanente sur l'Etat de 11 millions de livres sterling, a 3% (ἴδε Constitutionnel 5 Φεβρουαρίου 1852).

§125ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι εἰς τὴν κατάστασιν τῆς 6 Αὐγούστου φαίνεται....

§126ΚΑΛΟΣ. Εἶναι παλαιὸν αὐτό.

§127ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τί ἄλλο, Κύριοι; Γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ ὅτι καὶ ἡ Γαλλία ἔχει τὸ μερίδιόν της ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Τράπεζαν· ὑπεχρέωσε τὴν Τράπεζαν νὰ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαιά της κατὰ 100 ἑκατομμύρια, καὶ τὰ ἔδωκεν εἰς χρεώγραφα παγίου χρέους τῆς Γαλλίας πρὸς 75% εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ τρέχουσα τιμὴ τῶν 3% ἦτο 68 μόνον. Ἡ Αὐστρία, Κύριοι, ἐχρεώστει εἰς τὴν αὐστριακὴν Τράπεζαν 80 ἑκατομμύρια φιορίνια καὶ ὅτε προχθὲς, ἢ πρὸ δύο ἐτῶν, ἀνενέωσε τὸ προνόμιόν της, τὴν ὑπεχρέωσε διὰ τὸ δάνειον τοῦτο νὰ μὴ πληρώσῃ τόκον εἰμὴ πρὸς 2% μόνον. Λοιπὸν λέγω, ὅτι οὐχὶ ἀπὸ τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία ἔχει ἀπ’ ἐναντίας χρείαν ὑποστηρίξεως, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν προεξοφλητικὴν, ἥτις βάλλει εἰς κυκλοφορίαν χρηματικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐκδίδῃ, ὅτι ἐξ αὐτοῦ ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ λαμβάνῃ τὸ μέρος της καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἂς καθιερώσῃ αὐτὸ τὸ ἔσοδον εἰς ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, ἢ εἰς διαφόρους ἄλλας δημοσίας ἀνάγκας. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἔμβω εἰς τὰς οἰκονομολογικὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας Κ. Καλλιγᾶς σᾶς ἔκαμε· τόσον μόνον παρατηρῶ, ὅτι πρώτην φορὰν τὸν εἶδα παραδοξολόγον. Ἀφίνω τὰ ἄλλα, καὶ περιορίζομαι εἰς ἓν καὶ μόνον ἐπιχείρημά του· τί σᾶς εἶπεν; Ἡ γῆ τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ὁμοία μὲ τὸ χωράφι τοῦ Ἀγρινίου. Τί εἶναι σᾶς εἶπε τὰ Παρίσια; εἶναι ἓν πλάσμα, ἓν ψεῦμα, δὲν εἶναι πλοῦτος. Αὐτὸ, Κύριοι, καταστρέφει μίαν ἀρχὴν, κυρίαν, ἀρχικὴν τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας, τοὐτέστιν, ὅτι ἀξία, τιμὴ ἑνὸς πράγματος εἶναι l’ utilité, ἡ ὠφέλεια· ἀναλόγως τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν παράγει ἓν πρᾶγμα οἱονδήποτε, εἶναι ἡ ἀξία του καὶ ἡ τιμή του Εἰς τὰ Παρίσια ἡ γῆ ἔχει 500 φράγκα τὸ μέτρον, καὶ εἰς τὸ Ἀγρίνιον ἔχει τὸ στρέμμα 10 δραχμὰς, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι πλάσμα, εἶναι ἀλήθεια, καὶ δὲν πρέπει νὰ γίνωνται παράδοξοι παραλληλισμοί. Ὁ Κ. Καλλιγᾶς, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του, σᾶς ἔφερε βεβαίως αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα· ἀλλ’ ἐπιχειρήματα τοιαῦτα δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος· ἐὰν ὁ Κ. Καλλιγᾶς μᾶς εἴπῃ, ὅτι αὐτὰ φρονεῖ, ὅτι αὗται εἶναι αἱ οἰκονομολογικαὶ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἔχει εἰς τὴν κεφαλήν του, τὸν συγχαίρω, ἀλλὰ δὲν τὸ πιστεύω. Ἐπισφραγίζω, Κύριοι, τὴν σύντομον ὁμιλίαν μου, κηρυττόμενος ὑπὲρ τοῦ Νομοσχεδίου.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε κατὰ τῆς ἀναβολῆς;

§129ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων ὑπάρχει τις ἐναντίον; (οὐδεὶς ἀποκρίνεται). Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πολλοὶ) (θόρυβος). Δὲν ἀπήγγειλα τὸ ἀποτέλεσμα, καθῆστε νὰ ἐννοήσητε.

§131ΚΑΛΟΣ. Ἐρωτήσατε πάλιν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος θέλει ἐξ ὑμῶν νὰ ὁμιλήσῃ; Εἶναι ἐγγεγραμμένος ὁ Κ. Μιλιαρέσης, θέλετε νὰ τὸν ἀκούσωμεν;

§133ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ὁ Κύριος Μιλιαρέσης ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.

§134ΣΑΡΑΒΑΣ. Σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε, διότι ἡ παρέκβασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. Χρηστίδης, ἀναφέρεται εἰς ἓν γεγονὸς ὅλως προσωπικόν· παρακαλῶ νὰ μοῦ τὸν δώσητε, καὶ ἂν ἀμφιβάλητε, ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν.

§135ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κύριος Μιλιαρέσης, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μ’ ἀφήσῃ ν’ ἀναγνώσω μερικὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας φέρομεν ἐπὶ τῆς συμβάσεως αὐτῆς, διότι εἰμποροῦν νὰ μᾶς χρησιμεύσουν εἰς τὴν συζήτησιν. Ἀφαιρεῖται ὅλον τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιγράφεται. «Περὶ ἐξασφαλίσεως τοῦ ὑποθηκικοῦ δικαιώματος τῆς κτηματικῆς Τραπέζης», καὶ τὸ ἄρθρον 22 ἀπὸ τὸν § 2–9, καὶ τούτου, συμπεριλαμβανομένου. Ἀκόμη διατηροῦνται τὰ δικαιώματα τῆς Τραπέζης τῆς Ἰονικῆς, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας, κατὰ τὴν ὁποίαν λήγει ἡ περίοδος τοῦ βίου της, καὶ προστίθεται νέον ἄρθρον. «Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμποδίζεται ὡς ἐκ τῆς παρούσης συμβάσεως νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν τὰ αὐτὰ δικαιώματα, ὅσα σήμερον ἀπολαμβάνει, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ χρόνου, ἀφ’ οὗ ὑπάρχει ἤδη ὑφισταμένη».

§136Ι. ΑΝΝΙΝΟΣ. Διαμαρτύρομαι· εἴτε πλαγίως, εἴτε ἐμμέσως, εἴτε ἀμέσως ἐγγίζεται ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον πρὶν ἡ συζήτησις περαιωθῇ, καὶ ἐνῷ οἱ Κύριοι Ἑπτανήσιοι λαμβάνουν τὸν λόγον, ἀπολύτως ἀναγκαῖον θεωρῶ νὰ κοινοποιήσω ταῦτα, καθὼς καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ συζητήσῃ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑποβάλλουν.

§138ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Εἶναι προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται εἰς προσθήκην ἄλλων προτάσεων, ἐπίσης σημαντικῶν. Συζητοῦμεν, Κύριοι, ἓν ἀντικείμενον λίαν σοβαρόν.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ φέρετε τὰς προτάσεις σας ἐγγράφως, Κ. Ὑπουργέ.

§140ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ἐπίσης σοβαρὸν, ὡς τὸ ζήτημα τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι καὶ τὸ τραπεζικὸν (θόρυβος, ἀποδοκιμασίαι). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα ἡ ἰδική μου. Ἔρχεται ἓν σχέδιον ἐνώπιόν μας, καὶ ἔπειτα ἀπὸ δύω ἡμέρας τὸ συζητοῦμεν, καὶ ἐν ᾧ ἐλάβαμεν κἄποιαν γνῶσιν, ἀφορῶσαν ἓν μέρος τοῦ σχεδίου τούτου, ἰδοὺ προστίθεται ἄλλο μέρος, καὶ τοῦτο τὸ ἀκούομεν μόνον προφορικῶς· πῶς εἴμεθα, σᾶς παρακαλῶ, εἰς κατάστασιν ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων;

§141ΛΟΥΖΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον.

§142ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Δὲν μᾶς καθυποβάλλετε ἓν νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν, καὶ τροποποιήσωμεν ἄρθρα. Μᾶς καθυποβάλλεται μία σύμβασις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δεχθῶμεν καθ’ ὁλοκληρίαν.

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Μιλιαρέσσα, μὲ συγχωρεῖτε, ἐγὼ δὲν ἐπιμένω· θέλω μάλιστα νὰ συζητηθῇ ἢ σήμερον ἢ αὔριον. Ἀλλ’ ἐκάματε ἓν λάθος, χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνήγγειλα καὶ τὰς δύω αὐτὰς τροπολογίας· μόλα ταῦτα θέλω νὰ δοθῇ ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς νὰ μελετηθῇ.

§144ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι, τὶ θὰ συμβῇ· εἶναι ὁμολογούμενον· κανεὶς ἀπὸ ἡμᾶς δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ σύστασις τῆς Τραπέζης εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ δι’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα, καὶ πολὺ περισσότερον διὰ τὴν Ἑπτάνησον. Ἀλλ’ ἐπιθυμοῦμεν νὰ συστηθῇ ἐν Ἑλλάδι ἓν κατάστημα, τὸ ὁποῖον νὰ δυνηθῇ νὰ παραγάγῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὅλοι προσδοκῶμεν, καὶ νὰ μὴ νομοθετήσωμεν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀποκατασταίνουν ἀδύνατον τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν τὸ κατάστημα συσταίνεται. Τὸ περὶ προνομίου τῆς Τραπέζης δὲν μᾶς κάμνει μεγάλην ἐντύπωσιν, διότι πρόκειται νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰ κτηματόγραφα, καὶ τοῦτο, μοὶ φαίνεται εἶναι μικροῦ λόγου ἄξιον. Εἰμπορεῖ καὶ ἡ Τράπεζα αὐτὴ νὰ συστηθῇ, καὶ πολλαὶ ἄλλαι κτηματικαὶ, ἔχουσαι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκδίδειν, ἄλλας τραπεζικὰς ὁμολογίας, ὡς τοῦτο συμβαίνει μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Βλέπετε πόσον μικροσκοπικὴ εἶναι αὐτὴ ἡ διαφορά· τὸ ἓν κατάστημα ὀνομάζει τὰς ὁμολογίας του κτηματόγραφα, τὸ ἄλλο ὁμόλογα· αἱ ὁμολογίαι δὲν θέλουν κυκλοφορήσει ὀλιγώτερον παρ’ ὅ,τι τὰ κτηματόγραφα, καθότι ἡ κυκλοφορία ἐξαρτᾶται, Κύριοι, ἀπὸ τὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν χαίρει τὸ κατάστημα καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ εἶδος τῶν ὁμολογιῶν, ὥστε τὸ προνόμιον τῆς Τραπέζης τοῦ Κ. Βαλταζῆ δὲν εἶναι μεγάλου λόγου, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ διαῤῥήξωμεν τὰ ἱμάτιά μας. Ἐντύπωσιν μᾶς κάμνει ὁ τόκος, καθότι εἶναι πολὺ ἀνώτερος, τοὐλάχιστον ἀπὸ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Σήμερον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ὅστις εἶναι ἀξιόχρεος, δύναται νὰ δανεισθῇ καὶ μὲ τὸ 6% τὸ ὀλιγώτερον.

§145ΣΟΛΩΜΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§146ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Εἴκοσι σπήτια μόνον εἶναι (θόρυβος).

§147ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ἀλλὰ συνάμα, Κύριοι, μᾶς προτείνεται καὶ ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκκαθαρίζονται αἱ ὑποθῆκαι· τὸ προτεινόμενον ὅμως σύστημα τῆς ἐκκαθαρίσεως, δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι πλῆρες, καὶ ὡς ἐκ τούτου οὔτε ἡ Τράπεζα ὠφελεῖται, οὔτε τὸ κοινόν. Ὅταν ἐξουδετερώσῃ τις ἐξ ὁλοκλήρου τὰς ὑποθήκας ἑνὸς κτήματος, καὶ τὸ καταστήσῃ καθαρώτατον, καὶ ἑπομένως ἀξιόχρεον, ὅσον δύναται νὰ ᾖναι, μοὶ φαίνεται, ὅτι εὑρίσκει μὲ 6% καὶ ἀπὸ τοὺς μικροὺς κεφαλαιούχους. Πρέπει λοιπὸν νὰ προσέξωμεν πολὺ, ὅσον ἀποβλέπει τὸν τόκον, διότι ἂν δὲν περιορισθῇ ὁ τόκος τοῦ καταστήματος, ὁ συναγωνισμὸς δὲν καταστρέφεται, καθότι, ὡς εἶπε καλῶς ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, ἡ κτηματικὴ Τράπεζα εἶναι ὁ μεσίτης μεταξὺ τοῦ κεφαλαιούχου καὶ τοῦ κτηματίου, προσφέρουσα ἡ τράπεζα καὶ τὰ κτηματόγραφα αὐτῆς μὲ τόκον 6% ἕπεται, ὅτι θὰ συγκεντρώσῃ εἰς ἑαυτὴν ἅπαντα τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἀκολούθως θὰ δανείζῃ μὲ μεγαλείτερον τόκον. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἔκαμεν ἐντύπωσιν ὁ τόκος, καὶ ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν ὡριμώτερον. Ἐν τούτοις, Κύριοι, ἐκτὸς τῶν πραγμάτων τούτων, λέγω, ὅτι ἡ σύστασις αὐτοῦ τοῦ καταστήματος δὲν εἰμπορεῖ ποτε νὰ παράξῃ ἀποτελέσματα, ἐὰν δὲν συνοδεύηται μὲ νόμους εὐκρινεῖς καὶ καλοὺς περὶ ὑποθηκῶν καὶ ἐξουδετερώσεως αὐτῶν· διότι, ἐὰν τὸ κατάστημα τοῦτο δὲν ἔχῃ νόμον κατάλληλον καθαρίζοντα τὰς ὑποθήκας, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ὠφελήσῃ. Ὁ Νόμος περὶ ἐξουδετερώσεως τῶν ὑποθηκῶν εἶναι ἀτελέστατος, δὲν καταντᾷ εἰς κανὲν συμπέρασμα, διότι ἐκτὸς αὐτῶν τῶν ὑποθηκῶν, τῶν ὁποίων γίνεται μνεία, ὑπάρχουν πλῆθος ἄλλων ὑποθηκῶν, αἱ ὁποῖαι πάντοτε θὰ βαρύνουν τὸ κτῆμα, ἑπομένως τὸ κατάστημα δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐργάζηται.

§148ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Θέλει ἐγγραφεῖ.

§149ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ, Κ. Κόκκινε, ἐναντίον τοῦ καταστήματος, ἀλλὰ πρὸς ὠφέλειαν αὐτοῦ, θέλω νὰ μοὶ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ γίνῃ χρήσιμον. Ἀλλὰ βλέπω εἰς τὸν νόμον τῆς ἐξουδετερώσεως, ὅτι πρόκειται νὰ ἐξουδετερωθῶσι μόνον αἱ νόμιμοι ὑποθῆκαι, καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐξουδετερώσεως εἶναι ἡ ἐγγραφὴ αὐτῶν εἰς τὰ βιβλία τῶν ὑποθηκῶν· αἱ νόμιμοι ὑποθῆκαι ὅμως εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἶναι κατὰ τὸ μεγαλείτερον μέρος ἐγγεγραμμέναι.

§150ΛΟΥΖΗΣ. Ὅλαι.

§151ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ἐξαιρέσεις πολὺ ἀσήμαντοι δύνανται νὰ εὑρεθῶσι, καὶ εἰς τὰς ὁποίας μόνον θὰ εὕρῃ ἐφαρμογὴν ὁ προτεινόμενος νόμος.

§152ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ὁ λόγος εἶναι περὶ τοῦ τί λέγει ὁ νόμος, ὅτι αὐταὶ αἱ ὑποθῆκαι ἰσχύουν ἀνεξαρτήτως πάσης ἐγγραφῆς.

§153ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ὁ νόμος μᾶς λέγει, ὅτι αἱ νόμιμοι ὑποθῆκαι πρέπει νὰ ἐγγράφωνται· ἐκείνην τῆς συζύγου εἶναι ὑποχρεωμένος ἐπὶ ποινῇ καὶ προστίμῳ νὰ τὴν ἐγγράψῃ ὁ συμβολαιογράφος, τοῦ ἀνηλίκου ὁ δικαστὴς, τοῦ ἀπηγορευμένου ἐπίσης, ἀλλ’ εἰμποροῦν νὰ γίνουν σφάλματα, καὶ διὰ τὰ σφάλματα ταῦτα μόνον προβλέπει ὁ νόμος. Ἀπεναντίας, Κύριοι, ἀκούσατε πόσας ἄλλας ὑποθήκας ἔχομεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἐκτὸς τῶν νομίμων ὑποθηκῶν, αἱ ὁποῖαι βαρύνουν τὰ κτήματά μας, καὶ ἂν δὲν ἐξουδετερωθῶσιν, ἡ Τράπεζα ἐπὶ αὐτῶν τῶν κτημάτων δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ δανείσῃ, ἔχομεν ἓν εἶδος ὑποθηκῶν ὅλως διόλου ἰδιαίτερον, τὰς λεγομένας ἀρχαιότητας, αὗται εἰσὶ γενικαὶ ὑποθῆκαι ἐφ’ ὅλων τῶν κτημάτων παρόντων καὶ μελλόντων τοῦ ὀφειλέτου, καὶ βαρύνουσι τὰ κτήματα εἰς ὁποιανδήποτε χεῖρα μεταβαίνουν, τὸ αὐτὸ δὲ συμβαίνει καὶ μὲ τὰς δυνάμεις ἀποφάσεων λαμβανομένας γενικὰς ὑποθήκας.

§154ΣΟΛΩΜΟΣ. Ὅταν ἔλθουν χρήματα ἐξαργυρόνονται ὅλα αὐτά.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι.

§156ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ἀπ’ αὐτὰς λοιπὸν τὰς ὑποθήκας ἐπιβαρύνεται ἡ ἰδιοκτησία ὅλων τῶν νήσων, καὶ ὤφειλεν ὁ νόμος νὰ ἔχῃ διατάξεις ἀναλόγους, καθότι αἱ ὑποθῆκαι αὗται εἶναι ἐγγεγραμμέναι εἰς βάρος τοῦ ὀφειλέτου καὶ ὄχι τοῦ κτήματος, ὅταν δὲ παρουσιασθῇ τις νὰ δανεισθῇ ἐπὶ ἑνὸς κτήματος, ἡ Τράπεζα θὰ ἀγνοῇ ἐὰν τὸ κτῆμα ἐπιβαρύνηται μὲ ὑποθήκας, διότι δυνατὸν νὰ ἀνῆκε πρὶν εἰς ἄλλον ἀπὸ τὸν προσφέροντα αὐτὸ ἰδιοκτήτην. Ὅλαι λοιπὸν αὐταὶ καὶ ἄλλαι παραπλήσιαι ὑποθῆκαι πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ τεθῶσιν εἰς τὸν νόμον, ὅπως ἠμπορῇ ἡ Τράπεζα νὰ ξεχρεώνῃ τὰ κτήματα· ἄλλως πῶς θέλετε νὰ μᾶς δανείσῃ; δὲν μᾶς δανείζει ποτὲ. Βλέπω λοιπὸν μίαν μεγάλην ἔλλειψιν εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, καὶ στοχάζομαι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον, καὶ νὰ παραπέμψῃ τὸν νόμον εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐντὸς δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν νὰ φέρῃ ἓν ἀποτέλεσμα· διότι αὐτὸν τὸν νόμον δὲν τὸν βλέπω κατάλληλον, ὥστε νὰ βοηθήσῃ· ἀντὶ νὰ ὠφεληθῶμεν, νομίζω, ὅτι καταστρεφόμεθα καὶ ἡμεῖς, καὶ τὸ κατάστημα αὐτὸ ἀκόμη. Ἕνεκα τούτων λοιπὸν προτείνω νὰ σχηματισθῇ μία ἐπιτροπὴ κατὰ τὸν κανονισμὸν, ἥτις εἰς ἓν βραχύτατον διάστημα, δύω ἢ τριῶν ἡμερῶν, νὰ συσκεφθῇ καὶ φέρῃ ἐκείνας τὰς μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας θέλει νομίσει ἀναγκαίας·

§157Β. ΑΝΝΙΝΟΣ. Ἐπιτροπὴ μικτή.

§158ΛΟΥΖΗΣ. Εἶναι, Κύριε Μιλιαρέση, ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Κεχαγιᾶ, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε ὑμεῖς, μὲ τὴν προσθήκην μόνον τοῦ νὰ λάβουν μέρος καὶ οἱ Ἑπτανήσιοι.

§159ΜΗΛΙΑΡΕΣΗΣ. Ἐκτὸς τούτων πάντων ἀφαιρεῖται προσέτι ἀπὸ τὸ 2 ἐδάφιον ὅλον ἐκεῖνο τὸ μέρος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζεται ἡ ἰδιοκτησία· καὶ τί μᾶς μένει λοιπόν; μᾶς μένει μόνον νὰ παρουσιάζῃ ὁ αἰτῶν δάνειον, τοὺς τίτλους τῆς κατοχῆς· ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι τὰ ¾ τῆς ἰδιοκτησίας δὲν ἔχουν τίτλους· τί πρέπει νὰ γίνῃ τότε; ἢ ἡ τράπεζα δὲν θέλει δανείζει, ἢ ὀφείλει νὰ δανείζῃ χωρὶς νὰ ᾖναι βεβαία περὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Τὸ μέρος τοῦτο τοῦ νόμου ἴσως εἶχε διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν κατάλληλοι, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπαλειφθῇ ἐκεῖνο τὸ μέρος, διὰ τοῦ ὁποίου δύναταί τις νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν του, διότι τὸ μέγα μέρος τῆς ἰδιοκτησίας μας, λέγω πάλιν, εἶναι ἀπηρχαιωμένον. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν ὁμιλῶ ἐναντίον τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς Τραπέζης· θέλω νὰ συστηθῇ κατάστημα, τὸ ὁποῖον νὰ ὠφελήσῃ πραγματικῶς, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου βλέπω, ὅτι θὰ ζημιώσῃ, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω, καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν Κ. Κεχαγιᾶν, νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία εἰς τὸ διάστημα 2, 3 ἢ 4 ἡμερῶν τὸ πολὺ νὰ φέρῃ ἓν ἀποτέλεσμα.

§160ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν (θόρυβος).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος.

§162ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς· αἱ τροπολογίαι δὲν ἔχουν οὐδεμίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπ’ αὐτῆς.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν ἔγεινε λόγος κατὰ τὴν συζήτησιν, ἑπομένως πρέπει ν’ ἀναγνωσθῶσι πρὸς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ ζητήσω τὴν ψῆφον αὐτῆς.

§164ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι! Αἱ τροπολογίαι αὗται εἶναι τὸ ἐξαγόμενον τῆς συζητήσεως, αἱ διορθώσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπηγορεύθησαν ἀπὸ τὰς ἀναπτύξεις τοῦ ἀγορεύσαντος. Εἶχον, Κύριοι, παρεισφρύσει καὶ μερικὰ λάθη εἰς τὴν τύπωσιν, ἐκτὸς τούτου, ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἐννοήθη, ὅτι ὑπῆρχον μερικαὶ ἐλλείψεις εἰς τὴν σύμβασιν, αἱ ὁποῖαι καλὸν ἦτο διὰ νὰ μὴ μείνῃ κανὲν σφάλμα, νὰ διορθωθῶσι· συνεννοήθην διὰ τοῦτο μὲ τὸν Κ. Βαλτατζῆν, κ’ ἔφερον τροπολογίας, διὰ τῶν ὁποίων τὰ χάσματα καὶ αἱ ἐλλείψεις θεραπεύονται· αἱ τροπολογίαι δὲ εἰσὶν αὗται· ά.) εἰς τὸ ἄρθρον 17 § 2. «Τὰ προνόμια καὶ δικαιώματα ταῦτα, ὡς καὶ αἱ ὑποχρεώσεις θέλουσιν ὁρισθῇ εἰδικώτερον ἐν τῷ καταστατικῷ τῆς ἑταιρίας ὑποβληθησομένῳ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον πρὸς ἔγκρισιν ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 14 ὁριζομένης προθεσμίας». Συνεπείᾳ τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν πολλὰ ὀρθῶς ἔκαμεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς. «Αἱ ἐργασίαι τῆς προεξοφλητικῆς Τραπέζης ἄρχονται ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 13 ὁριζομένης προθεσμίας. Θέλουσι δὲ συστηθῆ τρία τοὐλάχιστον ὑποκαταστήματα αὐτῆς ἐν Ἑπτανήσῳ ἐντὸς 18 μηνῶν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κεντρικοῦ καταστήματος». Ἰδοὺ αἱ δύο τροπολογίαι. Ἡ τρίτη τροπολογία, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνήγγειλα, διὰ τῆς ὁποίας τηροῦνται ἀνέπαφα τὰ δικαιώματα τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς προθεσμίας, δὲν ἐμποδίζεται· πρὸς δὲ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὰ νομοθετικὰ σώματα θὰ παραχωρήσουν εἰς αὐτὴν τὰ δικαιώματα ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν, τὰ ὁποῖα ἡ ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει ἐδῶ.

§165ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατέ το.

§166ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας θέλομεν νὰ προφυλάξωμεν μόνον τὰ δικαιώματά μας, περὶ τοῦ ὅτι τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον δίδομεν εἰς τὸν Κ. Βαλτατζῆν, δὲν ἐκτείνεται μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ, ὥστε ἐὰν αἱ ἀνάγκαι καὶ αἱ περιστάσεις τὸ ὑπαγορεύσουν νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ παραχωρήσωμεν καὶ εἰς ἄλλας τὰ ἴδια προνόμια καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν· διὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν δὲν παραχωροῦμεν ἤδη τίποτε· διατηροῦμεν εἰς ἑαυτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσωμεν. Τὸ ἄρθρον 22, ἀπὸ τὸν § 2 μέχρι τέλους τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ἀπαλείφεται.

§167ΜΑΡΙΝΟΣ. Κύριε ὑπουργέ! Ἡ προσθήκη φέρει πρῶτον, ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ἐλαττόνει τὰ ἐνεστῶτα δικαιώματα τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης· τοῦτο τὸ ἐννοῶ, καὶ εἶναι συμφέρον πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ σεβασμοῦ τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων. Ἡ προσθήκη, τὴν ὁποίαν ἀπηγγείλατε σήμερον, ὅτι δὲν ἀπαγορεύεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ν’ ἀνανεώσῃ πρὸς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς διαρκείας τοῦ ἐνεστῶτος καταστατικοῦ αὐτῆς, ἐκεῖνα τὰ ἴδια ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἔχει, τουτέστι νὰ δύναται καὶ αὐτὴ νὰ ἐκδώσῃ γραμμάτια, καὶ τοῦτο τὸ ἐννοῶ, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἐπωφελῶς, καθόσον ὁπωσδήποτε παρέχει τὸ στάδιον τοῦ συναγωνισμοῦ ἀπέναντι τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς τὴν Τράπεζαν τοῦ Κ. Βαλτατζῆ. Ἄλλη ὅμως προσθήκη, ἐὰν δὲν ἠπατήθην, ἐπροτάθη παρ’ ὑμῶν, ὅτι δὲν ἀποκλείεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ χορηγήσῃ καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν ἐκεῖνα τὰ ἴδια δικαιώματα ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν, τὰ ὁποῖα χορηγοῦνται εἰς τὸν Κ. Βαλτατζῆν. Τώρα σημειώσατε, παρακαλῶ, τοῦτο ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης συζητήσεως. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἔχει, δυνάμει τοῦ Ἰονικοῦ νόμου διαδικασίαν, καθ’ ἣν δικαιοῦται νὰ προβῇ εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν πιστωμάτων της. Ἡμεῖς, ἐγὼ τοὐλάχιστον, κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ κρίνω, ἐὰν μεταξὺ τῆς διαδικασίας, ἥτις ὑφίσταται ἐν Ἑπτανήσῳ, καὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχῃ ὁμοιότης· ὅπως δήποτε, μένει κάτι τι ἄδηλον εἰς ἡμᾶς, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ἀναγκαίως ὀφείλομεν νὰ διστάσωμεν λέγοντες, ὅτι δύναται νὰ χορηγηθῇ καὶ εἰς τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν ἓν σύστημα διαδικασίας, τὸ ὁποῖον τυχὸν δύναται νὰ ᾖναι βαρύτερον τοῦ ἐνεστῶτος, τὸ ὁποῖον ἔχει.

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Μαρίνε, πρέπει νὰ ἐννοήσητε, ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐννοεῖ, ὅτι ἐνταῦθα δικαιώματα δὲν δύνανται νὰ παραχωρηθῶσι παρὰ διὰ νόμου, ἡ κυβέρνησις βεβαίως δὲν δύναται νὰ τὰ παραχωρήσῃ· ἐὰν γείνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα θὰ ἔλθῃ ἐνώπιόν σας καὶ θὰ συζητηθῇ. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀνακοινώσω μίαν ἄλλην παρατήρησιν, ἐπειδὴ ὅλα πρέπει νὰ σᾶς τὰ ἐκθέσω· πρόκειται περὶ μιᾶς ἄλλης προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀντιτάσσεται ὁ Κ. Βαλτατζῆς μέχρι παραιτήσεως. Ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ προνομίου, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὸν Κ. Βαλτατζῆν, ἐγὼ εἶμαι εἰς λίαν ἐλάττονα θέσιν· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ζήσω, πρέπει νὰ παύσω ἀμέσως τῶν ἐργασιῶν μου· διατί; διότι κατὰ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὸν Κ. Βαλτατζῆν, ἔχει οὗτος τὸ δικαίωμα ἀπέναντι τοῦ ⅓ μεταλλικοῦ, τὸ ὁποῖον φέρει ἐν τοῖς κιβωτίοις του, νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια τριπλασίου περίπου ἀριθμοῦ, ἐνῷ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐκδώσω εἰς γραμμάτια παρὰ τὸ διπλάσιον· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ συναγωνισθῶ μὲ τὴν Τράπεζαν τοῦ Κ. Βαλτατζῆ, πρέπει νὰ παύσω· ζητῶ λοιπὸν νὰ ἐξομοιωθῶ· ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα προσθέτει, δὲν ἔχω κἀγὼ ὀλιγώτερα δικαιώματα εἰς τὴν προστασίαν σας· δὲν εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν καὶ δίκαιον τοιουτοτρόπως νὰ μὲ ἀδικήσητε καὶ νὰ μοὶ καταστήσητε ἀδύνατον τὴν ὕπαρξίν μου. Κύριοι, εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης, ὁ Κ. Βαλτατζῆς ἀντετάχθη ῥητῶς καὶ ἀποφασιστικῶς· ὁ Κ. Βαλτατζῆς εἶπεν, ὅτι ἴσα ἴσα αὐτὸ τὸ προνόμιον ζητῶ ἐγὼ, τοῦ νὰ ἔχω δηλαδὴ τὸ δικαίωμα ἀποκλειστικὸν· ἄνευ αὐτοῦ παραιτοῦμαι.

§169ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ σημειώσητε.

§170ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Κ’ ἐμὲ κατόπιν (θόρυβος).

§171ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τώρα, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συζήτησιν, ἔχω πολλὰ νὰ εἴπω, ἰδίως κατὰ τοῦ φίλου μου Κ. Κεχαγιᾶ, εἰς τὸν ὁποῖον ἤθελον ἀντιτάξει ἀμέσως καὶ τὸ πρακτικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι πρὸ 20 ἡμερῶν ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς ἦτο θερμότατος κατὰ τῶν προνομίων· ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν συζήτησιν. Ἐγὼ ὀφείλω ἁπλῶς νὰ δώσω αὐτὰς τὰς πληροφορίας εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ τὰ γνωρίζῃ ὅλα, καὶ ἐν πλήρει καλῇ πίστει νὰ ἐνεργῶμεν.

§172ΖΕΡΒΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, σᾶς παρακαλῶ· κατὰ τὰ ἀναφερόμενα παρατηρῶ τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον θὰ ὑπάρχουν δύο τράπεζαι ὑπὸ διαφόρους ὅρους· π. χ. ἡ νέα Τράπεζα θὰ ἔχῃ μίαν εὐκολίαν περὶ τὴν διαδικασίαν καὶ περὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν γραμματίων, ἡ δὲ ἄλλη θὰ ἔχῃ μίαν ἐκτέλεσιν δυσκολωτέραν καὶ θὰ ἐκδώσῃ ὀλιγώτερα γραμμάτια.

§173ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουν, Κύριοι, εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν νέαν Ἑλλάδα, τὴν Ἑπτάνησον, ὑπάρχουν ἤδη ἐγκατεστημέναι τράπεζαι μὲ προνόμια καὶ μὲ δικαιώματα. Ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ προτείνω τὴν κατάργησίν των, ὅτι ἕκαστος δὲ ἐξ ἡμῶν εὐμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ, διότι τώρα δὲν εἴμεθα, ὡς εἶπον ἄλλοι, εἰς τὰς βουλὰς τοῦ Ὄθωνος, εἰς τὰς ὁποίας μόνοι οἱ ὑπουργοὶ εἶχον ἀποτελεσματικῶς κάμει προτάσεις· ἤδη ἕκαστος πληρεξούσιος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν τοῦ προνομίου, ἐγὼ λοιπὸν δὲν νομίζω ὅτι δύναμαι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους, νὰ προτείνω τὴν κατάργησιν αὐτῶν τῶν προνομίων, ἐπειδὴ ἐπ’ αὐτῶν στηρίζονται δικαιώματα, καὶ συνήφθησαν ὑποχρεώσεις. Ἐν τούτοις ἔρχεται μία νέα Τράπεζα, καὶ ἡ ἰδική μου προσπάθεια νὰ τὴν συστήσῃ, ὁ Κ. Κεχαγιᾶς εὐμπορεῖ νὰ τὴν χαρακτηρίσῃ ὅπως θέλει. Τὸ ἰδικόν μας συμφέρον εἶναι νὰ ἔλθωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα κεφάλαια, καὶ διὰ τῆς συῤῥοῆς αὐτῶν νὰ γεννηθῇ καὶ ὁ συναγωνισμὸς, καὶ διὰ τοῦ συναγωνισμοῦ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ τόκος. Δὲν συζητῶ τὸ ζήτημα τὸ περὶ προνομίων, δὲν εἶναι καιρός· δὲν ἐνησχολήθην λοιπὸν ἐπ’ αὐτοῦ· ἐζήτησα ἄλλα τινὰ καὶ τὰ ἐπέτυχον, ἐδέχθην τινὰ ἐκ τῶν ὅσων μοὶ ἐπρότειναν· εἶπον, ἔχομεν ἀνάγκην τραπέζης κτηματικῆς, τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δίδομεν πρὸς σύστασιν προεξοφλητικῆς τραπέζης, χρησιμεύει νὰ ἐλαττωθῇ πρὸς 1% ὁ τόκος διὰ τὰ δάνεια ἐπὶ τῶν κτημάτων, εἰς ὅσα μέρη συστηθῶσιν ὑποκαταστήματα, προεξοφλητικαὶ τράπεζαι, τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται νὰ ἐκδίδωσι γραμμάτια. Τὰς προτάσεις αὐτὰς εὐχαρίστως ἐδέχθην, διότι ἐπιθυμῶ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας νὰ συστηθῶσι καταστήματα καὶ νὰ εἰσρεύσουν κεφάλαια, διότι δι’ αὐτῶν θέλει ἐλαττωθῇ ὁ τόκος. Ὁ Κ. Βαλτατζῆς εἶπε, καὶ τὸ ἐδέχθην ἐπίσης, ὅτι δὲν δύναται νὰ κάμῃ τράπεζαν εἰς τὴν Ἑλλάδα κτηματικὴν, παρὰ ἐὰν τοῦ δώσωμεν προνόμιον ἀποκλειστικὸν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, αὐτὴν τὴν πρότασιν τὴν ἐδέχθησαν πρὶν ἐμοῦ ἤδη· τὸ δεχόμεθα; ναὶ; ἢ ὄχι; Ἐὰν τὸ δεχώμεθα γίνεται ἡ τράπεζα, ἐὰν δὲν τὸ δεχώμεθα ἡ τράπεζα δὲν γίνεται· ἵνα ἐννοήτητε δὲ ἀμέσως πόσον μέγα καλὸν εἶναι αὐταὶ αἱ πολλαὶ τράπεζαι ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ φίλου μου Κ. Κεχαγιᾶ, πρέπει νὰ μάθητε, ὅτι ἐνῷ πρὸ 20 ἐτῶν κατωρθώθη νὰ συστηθῶσι μόνον 7 ὑποκαταστήματα, μόνον ἀπὸ τῆς ἀφίξεως τοῦ Βαλτατζῆ προσετέθησαν 3 καὶ σήμερον ἄλλα 4 ἔτι ὑποκαταστήματα· ὥστε βλέπετε, ὅτι ἔκαμεν ἀρκετὸν καλὸν ἡ εἴδησις ἁπλῶς, ὅτι συνιστᾶται καὶ ἄλλη τράπεζα. Λοιπὸν σᾶς λέγω, Κύριοι, ὅτι ἡ σύμβασις, ἥτις παρουσιάζεται, εἶναι προσυμπεφωνημένη. Ἐὰν τὴν δέχεσθε, ἔχετε τράπεζαν· ἐπειδὴ ὅμως ἐπαρουσιάσθη ἡ πρότασις ἐκ μέρους τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, ἡ ὁποία πολλὰ σπουδαίως, Κύριοι, καὶ ἐπιμόνως ζητεῖ ὅτι ἀδικεῖται ἡ Ἰονικὴ τράπεζα κ’ εἰμπορεῖ νὰ διαλυθῇ, ἐὰν καὶ εἰς αὐτὴν δὲν δοθῶσι τὰ ἴδια δικαιώματα, διότι δὲν εἰμπορεῖ νὰ συναγωνισθῇ· διὰ τοῦτο ὑπέβαλον αὐτὴν τὴν δυσκολίαν ἐνώπιόν σας προσθέτων συγχρόνως, ὅτι ὁ Κ. Βαλτατζῆς δὲν τὸ δέχεται, ἐὰν παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ὅτι δὲν τὸν συμφέρει νὰ κάμῃ τράπεζαν, καὶ παραιτεῖται.

§174ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§175ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι.......

§177ΠΟΛΛΟΙ. Ὁ Κ. Λειβαδᾶς νὰ ὁμιλήσῃ. (Θόρυβος)

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε νὰ μὲ ἐννοήσητε. Θέλετε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Λειβαδᾶς;

§179ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§180ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Μοὶ φαίνεται, Κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ν’ ἀγνοοῦν τὰ πάντα, τί ἔγεινε καὶ τί ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἐξαιρέτως εἰς τὸ σύστημα τὸ οἰκονομικὸν τῆς Ἑπτανήσου· ὥστε καὶ οἱ ΚΚ. πληρεξούσιοι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ οἱ πληρεξούσιοι τῆς Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὰ ἐκεῖ, διότι καὶ μέσα εἰς τὰς Βουλὰς τῆς Ἑπτανήσου αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα πολλάκις συνεζητήθησαν...... (Θόρυβος) Λέγω, ὅτι ἡ γνώμη καὶ τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τῶν ἐπιλοίπων πληρεξουσίων τῆς Ἑλλάδος δὲν εἰμπορεῖ νὰ ἔχῃ καμμίαν βαρύτητα εἰς τὰ πράγματα τῆς Ἑπτανήσου, διότι μόνοι Ἑπτανήσιοι ἠμποροῦν νὰ τὰ γνωρίζουν, καὶ ἐν τούτοις ἐγὼ προτείνομαι, διὰ νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς Ἑπτανήσου εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται, διότι ἐγὼ σας κηρύττω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑπτανήσου εἶναι χρεωκοπημένος, καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω μ’ ἔγγραφα ἐπίσημα. (Θόρυβος) Εἶναι ἕν ὑπόμνημα πρὸς τὸν Λόρδον μέγαν ἁρμοστὴν, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν μοὶ ἔδωσεν ἀπάντησιν (ἱλαρότης), εἶναι ἡ δήλωσις τῆς καταστάσεως τῆς Ἑπτανήσου ἀπέναντι ἑνὸς Ἁρμοστοῦ, ὁ ὁποῖος ἀντεπροσώπευε τὴν Μ. Βρεττανίαν· ὥστε ἐδῶ, παρακαλῶ, νὰ τὸ ἀναγνώσητε, διότι εἶναι ἐν περιλήψει καὶ μετὰ ταῦτα θὰ κάμω συζήτησιν κατὰ τοῦ Ἁρμοστοῦ.

§181ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἰς ἄλλην ἡμέραν· ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπῃ ἡ Συνέλευσις θὰ τὴν ἐρωτήσω περὶ τοῦ ἐὰν ἐφωτίσθη ὡς πρὸς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς· οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθησαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) Παρεδέχθη Κύριοι, ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως δύο ζητήματα, νομίζω, δύναμαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως· πρῶτον τὸ ζήτημα, ἐὰν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν τμημάτων· καὶ δεύτερον, ἐὰν ἡ ἀρχὴ τῆς προτάσεως δύναται νὰ γείνῃ δεκτὴ ἀπὸ τοῦδε.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπολείπεται μετὰ ταῦτα ἂν θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν καθέκαστα. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦ ν’ ἀναβληθῇ...... (Θόρυβος).

§184ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὡς πρὸς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος ὑπάρχουν διάφοροι προτάσεις περὶ ἀναβολῆς, δὲν εἶναι μία καὶ μόνη· παρακαλῶ τὸν κύριον Πρόεδρον νὰ διασαφηνίσῃ ποίαν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς ἐννοεῖ νὰ ὑποβάλῃ, ὅλαι ὁμοῦ δὲν ἠμποροῦσι νὰ ψηφισθῶσι συγχρόνως· ὁ εἷς θέλει ν’ ἀναβληθῇ, ἵνα παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα, ὁ ἄλλος εἰς ἑτέραν συνεδρίασιν. Πρέπει λοιπὸν νὰ διατυπωθῇ ἡ ἀναβολή.

§185ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀναβολῆς. (Θόρυβος).

§186ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἀπόλυτον ἀναβολὴν οὐδεὶς προτείνει......

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον, Κύριοι, καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν μου θεωρῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν κατὰ πρῶτον ἂν ἐπιθυμῇ πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ παραδεκτέου ἢ μὴ τῆς ἀρχῆς, νὰ παραπέμψῃ τὴν προκειμένην πρότασιν εἰς ἐπιτροπὴν, ἐκλεχθησομένην ὑπὸ τῶν τμημάτων. Ἡ ἀναβολὴ ἂν γίνῃ δεκτὴ, τότε θεωρεῖται, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν, οὔτε τῆς ἀρχῆς, οὔτε τῶν καθέκαστα, ἂν ὅμως θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ ἡ Συνέλευσις τὴν παραδεχθῇ, τότε ἐπέρχεται ἡ ἑτέρα πρότασις περὶ ἀναβολῆς, τοῦ νὰ παραπεμφθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις δι’ αὔριον ἢ εἰς ἄλλην ἡμέραν.........

§188ΜΙΛΗΣΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι αἱ προτάσεις περὶ ἀναβολῆς, οἱασδήποτε φύσεως καὶ ἂν ὦσι, πρέπει νὰ προταχθῶσι, καὶ τῆς ψηφίσεως καὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὑπάρχουσι πολλῶν εἰδῶν ἀναβολαὶ ἐρωτήσατε περὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀναβολῆς, καὶ μετὰ ταῦτα ἂν παραδεχθῇ τὴν ἀναβολὴν, τότε ἡ Συνέλευσις πάλιν θέλει ἀποφασίσει ποίου εἴδους ἀναβολὴν προτιμᾷ τὴ παραπομπὴν εἰς τὰ τμήματα, ἢ τὴν ἀναβολὴν δι’ ἄλλην ἡμέραν κτλ.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ διήμερον συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέσω ζήτημα ἀναβολῆς, καθόσον ἀποβλέπει τὴν ἀρχήν. Ἂν δὲν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ περὶ παραπομπῆς εἰς τὰ τμήματα, τότε ἡ ἀναβολὴ δύναται νὰ ἀποφασισθῇ, καθόσον ἀποβλέπει τὰ καθέκαστα. Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναβληθῇ ἡ προκειμένη συζήτησις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, ἐκλεχθησομένην ὑπὸ τῶν τμημάτων, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς προκειμένης προτάσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται σχεδὸν ἅπαντες). Παρεδέχθη. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν συζήτησιν θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ παραπεμφθῇ διὰ τὸ Σάββατον;

§190ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν Τρίτην (θόρυβος).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν διαφόρων τροπολογιῶν ἐπὶ τῆς προτάσεως διὰ τὸ Σάββατον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι) (θόρυβος).

§192ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω δύο λέξεις....... (θόρυβος).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις.

§194ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν δὲν γίνεται πλέον συζήτησις· (θόρυβος), καὶ ἂν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς.

§195ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν κινδυνεύει πλέον ἡ κτηματικὴ Τράπεζα· παρεδέχθη ἡ ἀρχὴ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ κτηματικὴ Τράπεζα, πρόκειται περὶ τῶν καθέκαστα, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται ν’ ἀναβληθῶσι 10, 15 ἡμέρας, ἀλλὰ μέχρι σαββάτου.

§196ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀναβολή.

§197ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς εἴχομεν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀνεβλήθη διὰ τὴν Τρίτην. Δὲν δυνάμεθα, κύριε Πρόεδρε, νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν, νὰ παραδεχθῶμεν μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἔχει τόσα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν μάλιστα ἐτροπολογήθησαν. Ἡ συζήτησις λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀμέσως· ἄλλως, κύριε Πρόεδρε, θὰ ψηφοφορήσωμεν χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τί περιέχει.

§198ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἀμέσως νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§199ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς τροπολογίας· ἄλλως θέλω νὰ ψηφοφορήσω ἐν γνώσει· ἂν ὁ κύριος Κόκκινος καὶ ὁ κύριος Καλὸς βιάζωνται τόσον πολὺ, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον· ὀφείλομεν νὰ φέρωμεν ψῆφον ἐν συνειδήσει ἐπὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος.

§200ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐζητήσατε τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως· (θόρυβος).

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀπήγγειλα ἀποτέλεσμα.

§202ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἀπηγγείλατε, ἀλλὰ δημοκοπεῖτε, διότι ἀνέβηκεν ὁ κύριος Λομβάρδος ἐπὶ τοῦ βήματος· (ἐγείρεται θόρυβος μέγας).

§203ΜΙΛΗΣΗΣ. Διαμαρτύρομαι...... (θόρυβος).

§204ΗΡΑΚΛ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ ἐπιτρέπετε τοιαύτας συζητήσεις.

§205ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα· δὲν εἶναι καιρὸς πλέον διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, νὰ ἀκουσθῶ.

§207ΚΑΛΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἀνηγγείλατε· (θόρυβος) τοῦτο θὰ εἰπῇ, ὅτι φατριάζετε· (σάλος μέγας, συνομιλία θορυβώδης· πολλοὶ ἀγορεύουν δεξιὰ καὶ ἀριστερά).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε, κύριοι ......

§209ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ στενογραφήματα, ἵνα ἴδωμεν ἂν ἀπηγγείλατε τὸ ἀποτέλεσμα· (θόρυβος).

§210ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Πρὶν ἐπιτρέψητε τὸν λόγον πρέπει νὰ ἀπαγγείλητε τὸ ἀποτέλεσμα.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τας τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, αἵτινες ἐδόθησαν παρ’ αὐτοῦ, καθόσον ἀποβλέπει τὰς ἀξιώσεις τῆς Ἰονικῆς τραπέζης, καὶ τὰ παράπονα αὐτῆς, παρετήρησα, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἦτο διατεθειμένη νὰ παραδεχθῇ μόνον τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως, νὰ παραπέμψῃ δὲ τὴν περαιτέρω συζήτησιν τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς ἄλλην ἡμέραν, διὰ νὰ λάβωμεν καιρὸν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ὡρίμως, καὶ μετὰ τὰς παρατηρήσεις τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης. Ὅταν δὲ, κύριοι, ἤθελον νὰ θέσω τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὴν ἰδέαν ταύτην, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ σᾶς ἐρωτήσω ὡς πρὸς τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς· κατόπιν δὲ, ἂν παραδέχεσθε τὴν ἀρχὴν, ναί ἢ ὄχι· ὅταν ἔθεσα τὸ πρῶτον ζήτημα πράγματι δὲν ἐσηκώθησαν παρὰ ὀλίγοι τινές.

§212ΜΑΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐνοήσαμεν.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶδον τὸν Κ. Λομβάρδον ζητοῦντα τὸν λόγον (θόρυβος).

§214ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Φατριάζετε.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς δύναται εἷς ἄνθρωπος νὰ φατριάζῃ προκειμένου περὶ σπουδαίων συμφερόντων τὴς πατρίδος· ἐγὼ δὲν τὸ θεωρῶ δυνατὸν· ἡ συνείδησίς μου, ἡ καρδία μου, ἡ ψυχή μου, δὲν δύναται νὰ ἐννοήσῃ τοιαῦτα πράγματα. Εἰμπορεῖτε νὰ φωνάζετε ὅσον θέλετε· διὰ τοῦ τρόπου ὅμως τούτου, οὐδὲν κατορθοῦτε.

§216ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ σφάλμα σας θέλετε νὰ τὸ μεταδώσετε εἰς ἄλλον; Ὅταν ἠρωτήσατε τὴν Συνέλ. διὰ τὶ δὲν ἠρωτήσατε τὴν συνείδησίν σας;

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀναβολὴν εἶδον ὅτι τὴν ἐζήτουν ὅλοι οἱ Ἑπτανήσιοι.

§218Ε. ΜΕΤΑΞΑΣ.......

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔθεσα τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς καὶ οὐδεὶς ἐσηκώθη.

§220ΜΑΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐπροφθάσαμεν.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἓν ἐκ τῶν δύο θὰ παραδεχθῆτε, ἢ ὅτι εἰμπορεῖ πάλιν τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἢ ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἐξακολουθήσῃ σήμερον, διότι ἐνθυμεῖσθε τὶ εἴπομεν, ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν θέλῃ νὰ ἀναβληθῇ εἰς ἑτέραν ἡμέραν νὰ ἐξακολουθήσῃ σήμερον ἡ περαιτέρω συζήτησις, ὥστε ὁ Κ. Λομβάρδος δύναται πάντοτε νὰ ὁμιλήσῃ.

§222ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν. Δὲν δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν πίεσιν μιᾶς μειονοψηφίας.

§223ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω, Κύριε πρόεδρε, τὸ τελευταῖον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἐστάθητε· προεκαλέσετε ψηφοφορίαν, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ἀπαγγείλητε τὸ ἀποτέλεσμα.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἐνόησεν πῶς θὰ ἀπαγγείλω ἀποτέλεσμα.

§225ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν ἂν θέλῃ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Λομβάρδος.

§226ΠΟΛΛΟΙ. (Ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι!

§227ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀκούσατε, Κύριοι!

§228ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀκούομεν τίποτε· καταπατεῖται ὁ κανονισμός.

§229ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας. Ὁ Κ. Λομβάρδος μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας χρώμενος τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον δίδει ὁ κανονισμὸς, δύναται νὰ ζητήσῃ ἀναβολήν. Ὀφείλετε ὅμως. Κ. Πρόεδρε, ὑμεῖς, νὰ κηρύξητε τὸ ἀποτέλεσμα. (Σάλος μέγας)

§230ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Λομβάρδος...

§231ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχω, Κύριοι, πολλὰ νὰ ὁμιλήσω. Ἐὰν μὲ ἀφίνατε, θὰ εἶχα μέχρι τοῦδε τελειώσει· δὲν ἔχω νὰ σᾶς εἰπῶ παρὰ τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω. Ἐπροτείνατε νὰ κάμετε Τράπεζαν κτηματικὴν ὑπὸ τὸν ὅρον καὶ τοῦ νὰ συστηθῇ προεξοφλητικὴ Τράπεζα ἐν Ἑπτανήσῳ· ἡ ἀγροτικὴ κτηματικὴ Τράπεζα εἶναι ἀναγκαιοτέρα ἐκεῖ· πρὸς τί αὐτὸς ὁ ὅρος, ὅτι δὲν θέλει νὰ συστηθῇ κτηματικὴ πίστις πρὶν συστηθῇ προεξοφλητικὴ Τράπεζα; (θόρυβος). Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ τὸ στοχασθῶ· εἶναι παράλογον νὰ πιστεύσῃ οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν, ὅτι θέλομεν νὰ φέρωμεν τὴν παραμικρὰν βλάβην εἴτε εἰς τὴν Ἑπτάνησον, εἴτε εἰς ἄλλην Ἐπαρχίαν. (θόρυβος) Καὶ ἐὰν, Κύριοι, διὰ τῆς βλάβης τῆς Ἑπτανήσου ἐπρόκειτο νὰ ὠφεληθῇ ἡ Ἑλλὰς, ἐγὼ πρῶτος ἤθελον εἰπεῖ ἂς βλαφθῇ. (θόρυβος) Ὡς σᾶς εἶπον, Κύριοι, πρὸ τῆς ἑνώσεως, λέγω καὶ τώρα. (θόρυβος) Στρατιῶται τῆς ἐλευθερίας, σεβασθῆτε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. (θόρυβος) ἀλλὰ διὰ τῆς βλάβης αὐτῆς, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ προέλθῃ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, δὲν φέρετε κἀμμίαν ὠφέλειαν εἰς τὴν Ἑλλάδα· διότι κτηματικὴ Τράπεζα δὲν κινδυνεύει πλέον, τὴν ἀρχὴν αὐτῆς τὴν παρεδέχθημεν (θόρυβος). Εἰμπορεῖ, Κύριοι, νὰ μὴ ᾖναι καμμία βλάβη, ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι φαντασιοκοπίαι αὐταὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἀλλὰ δὲν ὁρμώμεθα ἀπὸ ἄλλον σκοπόν· σεῖς, Κύριοι, ἐκάματε καὶ 2 καὶ 3 πρότερον συζητήσεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ἐξανασυζητήσατε, τὸ ἐξανασκέφθητε, ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν τῶν μερῶν, διὰ τὰ ὁποῖα πρόκειται αὐτὴ ἡ Τράπεζα, τί ζητοῦμεν; ἀναβολὴν μέχρι τοῦ Σαββάτου· ἀκούομεν σήμερον, ὅτι προτείνονται διαμαρτυρήσεις ἐκ μέρους τῆς Ἰονίου Τραπέζης· καὶ ἂν αὐτὴ ζητήσῃ 320,000 λίρας, ὅπου ἔχει νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Κέρκυραν, ποῦ θέτετε αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν; Πρὸς θεοῦ! δὲν πρόκειται νὰ χαθῇ τὸ Κράτος διὰ 2 ἡμέρας· καὶ ἂν μαζὺ μὲ τὴν διαμαρτύρησιν τῆς Ἰονίου Τραπέζης ἔχωμεν ἄλλα ὑψηλότερα καὶ σπουδαιότερα, ποῦ θὰ εὑρεθῶμεν;

§232ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἂς ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς κινδύνους (θόρυβος).

§233ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀφήσατέ μας τοὐλάχιστον νὰ εἴπωμεν, καὶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά. Κύριοι Στενογράφοι, γράφετε, ὅτι ἂν ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν σήμερον, ἀπέχομεν τῆς ψήφου μας.

§234ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς ἐσωτερ.). Κύριοι, σήμερον πρωΐ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα, ὁ Διευθυντὴς αὐτῆς, μοὶ ἔδωκεν ἐγγράφως τὰς παρατηρήσεις του.

§235ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡ διεύθυνσις εἶναι ἐν Λονδίνῳ.

§236ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄς ᾖναι, ὁ διοικητὴς, ὅπως θέλετε, εὐχαριστῶ διὰ τὴν εὐφυῆ διόρθωσιν τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, εἶναι κατάλληλος διὰ τὴν ὀνοματολογίαν. Λοιπὸν, Κύριοι, σήμερον πρωΐ μοὶ ἔδωκεν ἐγγράφους τὰς αἰτήσεις του ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, ὅπως θέλει ἄς τὸν ὀνομάσῃ ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὁ διευθύνων τὴν τράπεζαν αὐτήν.

§237ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τὸ ὑποκατάστημα αὐτό.

§238ΠΟΛΛΟΙ. Ἄλλο πάλιν!

§239ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὰς προτάσεις αὐτὰς, ὁ διευθύνων ζητεῖ ἡ Τράπεζά του νὰ ἐξομοιωθῇ καθ’ ὅλα μὲ τὴν Τράπεζαν τοῦ Κ. Βαλτατζῆ. Μέχρι τῆς χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐν πεποιθήσει ἐπίστευσα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν σᾶς τὸ ἀνήγγειλα ἐγκαίρως, ὅτι δὲν ἐζητεῖτο παρὰ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ζήσῃ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα καὶ μετὰ τὴν προθεσμίαν, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ καταδιώκῃ καὶ αὐτὴ μὲ τὰ ἴδια μέσα, μὲ τὰ ὁποῖα καὶ αἱ ἄλλαι Τράπεζαι· χθὲς τὸ ἑσπέρας, καὶ ἰδίως σήμερον πρωΐ, ὡς σᾶς εἶπον, ἠννόησα καθαρῶς, ὅτι ἐκτὸς τούτου ἡ τράπεζα αὐτὴ ζητεῖ νὰ μεθέξῃ καὶ τῶν ἄλλων προνομίων.

§240ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Καὶ ὑπάρχει συνθήκη;

§241ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, τὰς συνεπείας τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας ἀποφάσεως ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν δύναμαι νὰ καταμετρήσω, καὶ ἑπομένως νὰ τὰς καθυποβάλω ἐνώπιόν σας· ἦλθον νὰ σᾶς εἴπω μόνον τί τρέχει· αἱ συνέπειαι εἰμπορεῖ νὰ ᾖναι σπουδαῖαι, ἢ εἰμπορεῖ νὰ μὴ ᾖναι οὐδεμιᾶς ἀξίας· ἤδη δὲν εἰμπορῶ νὰ τὰς εἴπω. Διὰ τοῦτο Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναβάλωμεν μέχρι τοῦ Σαββάτου.

§242ΤΙΝΕΣ. Τὴν Τρίτην.

§243ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πιστεύω, ὅτι οἱ Κύριοι συνάδελφοι θέλουν εὐαρεστηθεῖ εἰς αὐτὴν τὴν ἀναβολὴν, ἀφ’ οὗ μανθάνουν τὸ σπουδαῖον τῆς ὑποθέσεως.

§244ΣΟΛΩΜΟΣ. Ὅλα προσκόμματα εἶναι αὐτά.

§245ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Τράπεζα, Κύριοι, τοῦ Βαλτατζῆ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποτύχῃ, διότι ὅλοι τὴν θέλομεν.

§246ΒΑΣΣΟΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, Κ. ὑπουργὲ, ἂν οὕτω πως ἀποφασίζοντες, προσβάλλωμεν κεκτημένα δικαιώματα ἢ παραβαίνωμεν κἀμμίαν κειμένην συνθήκην, εἴτε ἐσωτερικὴν, εἴτε ἐξωτερικὴν, τῆς Ἑπτανήσου πρὸς τήν Ἰονικὴν Τράπεζαν· τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μὲ βεβαιώσητε, καὶ βεβαίως εἶσθε εἰς θέσιν.

§247ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ τὶ εἰμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω, τὸ ὁποῖον ἦτο καλλίτερον νὰ μὴ μὲ ἀναγκάσητε νὰ τὸ εἴπω· ἴσως δὲν παραβιάζομεν τίποτε, ἀλλ’ ἴσως ἀναγκασθῶμεν χάριν αὐτῆς τῆς Τραπέζης νὰ περιπλεχθῶμεν.

§248ΒΑΣΣΟΣ. Ἂν δὲν παραβαίνωμεν κἀνὲν κεκτημένον δικαίωμα, καὶ ἂν δὲν παραβιάζωμεν καμμίαν συνθήκην, μᾶς εἶναι ἀδιάφορον διὰ τὰ ἀποτελέσματα. (θόρυβος ἀποδοκιμασίαι).

§249ΠΟΛΛΟΙ. Ὡραῖος πατριωτισμός! νὰ διαγράψωμεν τὴν Ἑπτάνησον!

§250ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κ. Ὑπουργὲ, ὅταν πρὸ ὀλίγου εἴχετε λάβει τὸν λόγον, εἰς τὰ στενογραφήματα εἶναι σημειωμένα, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῶν, μᾶς εἴπετε, ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα ἔφερε τὰς ἐνστάσεις αὐτὰς, τὰς ὁποίας ἀμετακλήτως ὁ Κ. Βαλτατζῆς δὲν δέχεται, καὶ ἡ Συνέλευσις, ἂς τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὸ, παραδεχομένη τὴν ἀρχὴν τῆς Τραπέζης, ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι ἠθικῶς ὑπεχρεώθη ἤδη ἡ Συνέλευσις, παραδεχομένη τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως τῆς κτηματ. Τραπέζης, νὰ παραδεχθῇ καὶ τὴν προεξοφλητικὴν ἐν Ἑπτανήσῳ Τράπεζαν, διότι κατὰ τὰς στενογραφημένας ἀγορεύσεις ὑμῶν εἴπετε, ὅτι, ἂν δὲν γείνῃ τοῦτο, ὁ Κ. Βαλτατζῆς ἀποσύρεται.

§251ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι περιττὸν ὁ ἔντιμος φίλος μου Κ. Βαλτινὸς νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, διότι ἐγὼ ὅ,τι εἶπον περὶ αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων, τὸ εἶπον ἐν πλήρει γνώσει, καὶ ἀρκετὰ καλὰ μεμελετημένα, διὰ νὰ μὴ τὸ ἀρνηθῶ καὶ τὸ μεταβάλω ποτέ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τῷ ὄντι αὐτὴ ἡ Τράπεζα ἔκαμε ἰδίως αὐτὰς τὰς ἐνστάσεις. Παρεκάλεσα τὸν Κ. Βαλτατζῆν· ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τῷ ἀνεκοίνωσα αὐτὰς, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν τὰς δέχεται. Εἶναι καθαρώτατον, βλέπετε· σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ πράγματα· ἀπὸ τὸ ἓν μέρος ἡ Τράπεζα ἡ Ἰονικὴ προτείνει αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, ὁ Κ. Βαλτατζῆς ἀφ’ ἑτέρου ἀντικρούει αὐτά· μέλλετε νὰ ἀποφασίσητε ὅ,τι νομίζετε καλλίτερον. Ἀλλ’ ἐὰν συμφωνήσετε, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ σκεφθῆτε τὰ Σάββατον, μᾶλλον νομίζω, ὅτι καλὸν πράττετε· εἶναι ὠφέλιμον, διότι ἐκτὸς τούτου (θόρυβος ἀριστερόθεν).

§252ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν θέλουν νὰ ἀκούσουν.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ.

§254ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰμποροῦν νὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἄτοπα, διορθωτέα συναινέσει τῶν μελῶν. Ὁ Κ. Ἰακωβᾶτος μοὶ ἔκαμε πρὸ ὀλίγου τὴν παρετήρησιν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐξουδετερώσεως τῶν ὑποθηκῶν εἰμπορεῖ νὰ φέρῃ δυσκολίας τινάς, τὰς ὁποίας ὅμως εἰμποροῦν νὰ διορθώσουν κατόπιν. Ἐγὼ, Κύριοι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ καλύψω τὴν εὐθύνην μου, ἤθελον εἰπεῖ ὅ,τι εἶπα, ὅ,τι ἠξεύρω· ἂν τὸ δεχθῆτε, εἶμαι ἐκτὸς πάσης εὐθύνης· ἀλλὰ διὰ νὰ κάμητε ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ καλὸν, νομίζω, ὅτι βλάβη δὲν εἶναι νὰ παραδεχθῆτε νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸ Σάββατον (ἐγείρονται καὶ ἀπέρχονται). Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 4 παρὰ τέταρτον Μ. Μ.)

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς. Πετρούλιας. Ζατουνίτης. Σ. Λογιωτατίδης.