1863.09.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΡΝΒʹ.

Τῆς 28 Σεπτεμβρίου 1863.

(Σάββατον.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, πλήρους εὑρεθείσης τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν ἔχει μίαν ἔκθεσιν. Ἀναγινώσκεται, δι’ αὐτῆς δὲ προτείνεται νὰ ἀνοιχθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον πίστωσις δραχμῶν 8,500, ἵνα δι’ αὐτῶν καὶ τοῦ περισσεύματος τοῦ παρελθόντος μηνὸς Αὐγούστου ἐκ δραχ. 3,966 50|00 πληρωθῶσιν αἱ δαπάναι τοῦ λήγοντος μηνὸς 7βρίου, ἀναβαίνουσαι εἰς δραχ. 12,000 περίπου καὶ νὰ προκαταβληθῶσι 3,000 δραχμῶν ἀπέναντι τοῦ μηνὸς 8βρίου. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις;

§2ΑΠΑΝΤΕΣ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε τὸν κατάλογον τῶν ἐξόδων τῶν μέτρων τῆς ἀσφαλείας.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§5Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, χθὲς ὑπέβαλον ἐνώπιόν σας πρότασίν τινα περὶ τῶν πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλετῶν· ἡ προθυμία μετὰ τῆς ὁποίας ὑπεδέχθητε αὐτὴν μοὶ ἔδειξεν, ὅτε ἐσκέφθητε τὸ ἀναγκαῖον καὶ τὸ κατεπεῖγον τῆς ὑποθέσεως. Ἤδη ζητῶ παρ’ ὑμῶν νὰ θεωρηθῇ ἡ πρότασίς μου αὕτη ὡς κατεπείγουσα καὶ νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, καὶ δυνατὸν κατὰ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα, τὴν Τετάρτην.

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσέξατε εἰς τὴν ἀνάγνωσίν τινων προτάσεων. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Θεοχάρη. Ἡ ἰσχὺς τῆς ἀπὸ 5 Ἰουνίου ε. ε. ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως περὶ τῆς μὴ ἐρήμην ἐκδικάσεως τῶν διαφορῶν τῶν δήμων παρατείνεται ἐπὶ τρεῖς εἰσέτι μῆνας ἀπὸ σήμερον.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν ὅπως ἔχει, παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται ἅπαντες). Παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Καραβᾶ. «Περὶ συμψηφισμοῦ ἀπέναντι ὀφειλομένων φόρων τῶν καταβληθέντων ἡμερομισθίων, εἴτε χρηματικῶς, εἴτε προσωπικῶς εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ἀπὸ τοῦ ὀρυχείου Κύμης μέχρις αὐτῆς ἀγούσης ἐθνικῆς ὁδοῦ.»

§10ΚΑΡΑΒΑΣ. Προτείνω τὴν Τετάρτην πρὸς συζήτησιν. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Καλοῦ. «Περὶ ἐπιβολῆς φόρου 50% πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου Ταμείου ἐπὶ τῆς πλατείας, τῶν θεωρείων καὶ τῶν λοιπῶν παραρτημάτων τοῦ ἐν Ἀθήναις θεάτρου.»

§11ΚΑΛΟΣ. Προτείνω τὴν Τετάρτην. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Λοιδορίκη. «Προτείνει νὰ τελεσθῇ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος πάνδημον μνημόσυνον ἐπὶ τῇ μνήμῃ τοῦ ἀοιδήμου Κυβερνήτου Ι. Καποδιστρίου, καὶ νὰ ἐγερθῇ ὁ Ἀνδριὰς αὐτοῦ κατὰ τὸ ψήφισμα τῆς ά. ἐν Ἀθήναις Συνελεύσεως ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου εἰς ἀνάλογον ἐντὸς τῆς πρωτευούσης θέσιν.»

§12ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Τὴν Παρασκευήν.

§13ΚΑΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω νὰ ἀναβληθῇ, μέχρις ὅτου οἱ πληρεξούσιοι τῆς Ἑπτανήσου λάβουν μέρος εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ μάλιστα, διότι οἱ Ἑπτανήσιοι ἐνδιαφέρονται περισσότερον.

§14Τ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὸν Κύριον Καλὸν νὰ ἀναβληθῇ, ὄχι ὅμως διότι ἐκεῖνοι ἴσως ἐνδιαφέρονται περισσότερον.

§15ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Πολὺ καλὰ, εἶμαι σύμφωνος καὶ ἐγώ. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Σαριπόλου. «Περὶ χορηγίας μηνιαίας ἰσοβίου συντάξεως εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀποβιώσαντος Στρατηγοῦ Χ. Πεῤῥαιβοῦ.»

§16ΤΙΝΕΣ. Νὰ συζητηθῇ ἀμέσως.

§17ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἄλλαι προτάσεις περὶ χορηγήσεως συντάξεων ἐψηφίσθησαν ἤδη, ἐπειδὴ δὲ οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ ἔχῃ μεγαλείτερα δικαιώματα παρὰ τὸν Πεῤῥαιβὸν, ἐγὼ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἀμέσως.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§19ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐὰν ὅμως πρέπῃ νὰ ἀναβληθῇ, προτείνω τὴν Δευτέραν, ἀλλὰ πρὸ πάσης ἄλλης. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βαλτινοῦ. «Περὶ χορηγίας εἰς τοὺς κληρονόμους τοῦ πρωταγωνιστοῦ Γ. Ὀλυμπίου, ἀπέναντι τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων, τόκου ἴσου τοῦ χορηγουμένου καὶ εἰς τὰς τρεῖς ναυτικὰς νήσους.»

§20ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Τετάρτην.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἐκκρεμῆ δύω ζητήματα καὶ ἓν τρίτον· ἐκκρεμὲς εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ Κ. Γούδα· ὑπάρχει ἐκκρεμὴς ἡ χθεσινὴ πρότασις τοῦ Κυρίου Διαμαντοπούλου περὶ τῆς Κυπαρισσίας μὲ τὴν ἐπερώτησιν τὴν γενομένην· καὶ ὑπάρχει τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ῥητῶς παρεδέχθη διὰ σήμερον, τὸ στρατιωτικόν.

§22ΤΙΝΕΣ. Τῆς Κυπαρισσίας.

§23ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Χθὲς ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις ῥητῶς, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου ζητήματος εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν θέλει λύσει τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ, καὶ κατὰ συνέπειαν παρακαλῶ νὰ προβῇ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἔχω εἰδικὴν πρότασιν ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ χωρὶς νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν, πιστεύω, ὅτι θέλει ἀποφασισθῆ· διότι εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν φέρει καμμίαν πολιτικὴν σημασίαν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον χθὲς ἐῤῥίφθη ὑπὸ ἄλλου, δυστυχῶς ὅμως δι’ ἀκαταλλήλου ἐκφράσεως, καὶ δικαίως ἐξανέστη ἡ Συνέλευσις· ἰδοὺ ἡ πρότασίς μου. «Παραγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις νὰ προσκαλέσῃ ἐνταῦθα ἵνα παρευρεθῇ κατὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ Βασιλέως. 1) Τὸ τάγμα τοῦ πυροβολικοῦ. 2) Τὴν ἱππαρχίαν τῶν λογχοφόρων. 3) Τὸ σῶμα τῶν πυροσβεστῶν. 4) Ἐξ ἑκάστων τῶν λοιπῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ ἀνὰ ἕνα οὐλαμόν.» Ἐὰν ἀγαπᾶτε θέλω σᾶς δώσει μικρὰν ἐξήγησιν. Ἀναγνωρίζω, καθὼς ἀναγνωρίζετε πάντες, ὅτι εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς δύω διακαεῖς ἐπιθυμίας τοῦ ἔθνους, πρῶτον, εἰς τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως ἡ τάξις κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς ἀφίξεως εἶναι ὅσον οἷόν τε ἑδραιοτέρα, παγιωτέρα· κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασίς μου, περιοριζομένη εἰς ἕνα εὐάριθμον ἀριθμὸν στρατοῦ, δὲν θέλει γυμνώσει τὰς ἐπαρχίας ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία εἶναι πρὸ παντὸς ἀναγκαία νὰ τηρήσῃ τὴν τάξιν καὶ ἡσυχίαν· δεύτερον, ὁ ἀριθμὸς ὁ προτεινόμενος εἶναι τοιοῦτος, ὥστε δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ πρῶτον πρὸς τὴν ἔνδοξον ὑποδοχὴν τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος, καὶ δεύτερον νὰ μένῃ εἰς τὴν Πρωτεύουσαν, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις θεωρήσῃ αὐτὸν ἀναγκαῖον, χωρὶς νὰ παρεμβάλῃ οὔτε προσκόμματα, ἀλλ’ οὔτε νὰ ἐπιβαρύνῃ κατ’ ἐλάχιστον τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν· διότι ὑπάρχουν καταλύματα ἱκανὰ διὰ νὰ στρατωνισθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς, καὶ κατὰ συνέπειαν, ἐπειδὴ θὰ γείνῃ κατὰ τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, ὁ στρατὸς αὐτὸς συγκεντρωμένος εἰς τοὺς στρατῶνας θὰ συντελέσῃ μεγάλως εἰς τὴν παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς χαρᾶς, τὴν ὁποίαν ὅλον τὸ ἔθνος, καθὼς καὶ ἡ Πρωτεύουσα θὰ ἔχουν κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἀφίξεως τοῦ Βασιλέως. Ἐκτὸς τούτου ἀνεξαρτήτως αὐτῶν τῶν μεγάλων ἐθνικῶν ἰδεῶν τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ στρατοῦ, κατὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς διαμονῆς αὐτοῦ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κράτους πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως, ὑπάρχει ἕνας λόγος καθαρῶς στρατιωτικός· ὁ λόγος εἶναι αὐτός, Κύριοι· ἰδίως διὰ τὰ τεχνητὰ σώματα, καὶ τὸ σῶμα τοῦ πυροβολικοῦ, τὴν ἱππαρχίαν τῶν λογχοφόρων καὶ τὸ σῶμα τῶν πυροσβεστῶν, γνωρίζετε, ὅτι αἱ πόλεις τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι ὅλαι κατάλληλοι νὰ κατασταθοῦν ἕδραι τοιούτων σωμάτων, μόνον αἱ Ἀθῆναι ἔχουν τὸ πλεονέκτημα νὰ θεωρῶνται ὡς ἕδραι τεχνητῶν σωμάτων, τῶν ὁποίων αἱ ἀνάγκαι εἶναι μεγάλαι, καὶ ὁ κερματισμός των, ἡ μὴ συγκέντρωσις ὅλων τῶν σωμάτων δὲν εἶναι δυνατὸν, παρὰ νὰ φέρῃ καὶ ἠθικὴν βλάβην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ζημιοῖ τὸ δημόσιον. Ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ λόγοι εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῶν ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι μᾶς περιμένουν. Ὁ στρατὸς, καθὼς καὶ ἅπασαι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας, συνετέλεσε μεγάλως εἰς τὴν μεταπολίτευσιν, ὁ στρατὸς ἔχει δικαίωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπονείμῃ ἡ Συνέλευσις, εἶναι ἐθνικὰ τὰ αἰσθήματα τοῦ στρατοῦ, καὶ εἶναι πρὸ παντὸς ἄλλου γνωστὰ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ναὶ, ὁ στρατὸς, καὶ λέγων στρατὸν, ἐννοῶ τὴν φρουρὰν τῆς Πρωτευούσης, ἥτις ἐξώκειλε κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ Ἰουνίου ἐν λάθει· δυστυχῶς ἔπραξε πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ῥίψωμεν λήθην· ὁ στρατὸς περιμένων τὸν Βασιλέα του εἶναι ἐξ ἴσου ὁ στρατὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τρέφει τὰ αἰσθήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τῷ ὑπηγόρευσαν τὴν μεταπολίτευσιν τοῦ 8βρίου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ, ὅτι ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ ἀντικειμένου τούτου θέλει μᾶς ῥίψει εἰς ζητήματα σκανδαλώδη καὶ εἰς συνεπείας ὄχι εὐαρέστους, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ἐν ὀνόματι τῶν ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι μᾶς περιμένουν, ἐν ὀνόματι τοῦ παρελθόντος, νὰ μὴ θελήσῃ νὰ κάμῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ, ζήτημα, οὔτε Κυβερνητικὸν, οὔτε οἱωνδήποτε ἀποχρώσεων. Βλέπετε, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι καθαρά· τὸ ζήτημα τῆς συμφιλιώσεως τοῦ στρατοῦ ὑπάρχει ἀνέκαθεν, δὲν ὑπάρχει κᾀμμία διχόνοια· καὶ ἐξηγοῦμαι· εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀντιπροσωπεύονται ὅλαι αἱ ἰδέαι, ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα, ἀντιπροσωπεύεται, καὶ ἂν ὄχι ἐπαξίως, τοὐλάχιστον ὄχι πρὸς ζημίαν τοῦ στρατοῦ, ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος. Δυστυχῶς μερικὰ πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν θέλω νὰ φέρω τὴν συζήτησιν, μᾶς ἔχουν διηρημένους εἰς ἀποχρώσεις· ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὅμως τούτου ἀπόχρωσις δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ. Εἶναι σώματα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἔλαβον μέρος ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἰδέας, ἀλλ’ ἐπὶ ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι σήμερον δὲν ὑφίστανται· ἐπὶ ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάξιαι νὰ συζητηθῶσιν, ὁ στρατὸς δὲν θέλει λάβει μετοχήν· κατὰ συνέπειαν τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν δύναται, φρονῶ, νὰ λάβῃ οἱανδήποτε συζήτησιν, διότι δὲν ἐκινήθη ἀπὸ ἰδέαν φατριασμοῦ, ἀλλ’ ἐξ ἐθνικῶν ἰδεῶν, διότι καθὼς ὅλαι αἱ τάξεις τῆς κοινωνίας, καθὼς ὅλαι αἱ συντεχνίαι τοῦ κράτους θὰ ἀντιπροσωπευθοῦν, δὲν θέλει, παρὰ ν’ ἀντιπροσωπευθῇ καὶ ὁ στρατὸς δι’ ἑνὸς ἐλαχίστου τμήματος καὶ δι’ ἀριθμοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς ὅτι θὰ ᾖναι μεγαλητέρα ἐγγύησις τῆς τάξεως, ἀφ’ ἑτέρου εἶναι ἡ Πρωτεύουσα, ὁ τόπος τοῦ παρέχειν ἄφθονα τὰ μέσα νὰ στρατωνισθῇ καλῶς, καὶ κατὰ συνέπειαν, φρονῶ, ἡ Συνέλευσις θ’ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως ἄνευ συζητήσεως. Κύριοι, ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῶν σωμάτων, τὰ ὁποῖα ἴσως ἐκ τῆς προτάσεως φαίνονται πολλὰ, κατ’ οὐσίαν εἶναι ἐλάχιστος. Τὸ τάγμα τοῦ πυροβολικοῦ, ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων σήμερον, δὲν δύναται νὰ ἀριθμῇ πλέον τῶν 150 ἀνδρῶν· ἡ ἱππαρχία τῶν λογχοφόρων τὸ ἴδιον, τὸ ἥμισυ τῆς ὁποίας, νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἐδῶ, καὶ ἐξασκεῖται καὶ προγυμνάζεται. Τὸ σῶμα τῶν πυροσβεστῶν δὲν ὑπερβαίνει τοὺς 80. Εἰς ἕκαστον δὲ τῶν λοιπῶν σωμάτων ἀνὰ εἷς οὐλαμὸς ἀπὸ 25 ἄνδρας, διότι τὰ τάγματα σήμερον εἶναι εὐάριθμα, καὶ δὲν ἔχουν οὔτε τὸ ἥμισυ ἴσως τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως· ὥστε ὁ στρατὸς, ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ τὴν τιμὴν νὰ παραταχθῇ κατὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ Βασιλέως δὲν ὑπερβαίνει τὸν ἀριθμὸν τῶν 300 ἢ 400, ἀριθμὸς, ὁ ὁποῖος δύναται πολὺ καλὰ νὰ στρατωνισθῇ ἐντὸς τῆς Πρωτευούσης, χωρὶς νὰ γείνῃ ἀφορμὴ τῆς παραμικρᾶς ἐνοχλήσεως.

§24ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Βεβαίως, Κύριοι, ἀπὸ ἐμὲ, ὅστις πρὸ πολλῶν ἡμερῶν εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν ὅπως λησμονηθῇ τὸ παρελθὸν καὶ ἀναιρέσῃ τὴν ἐξορίαν τοῦ στρατοῦ, βεβαίως δὲν θὰ περιμένετε νὰ ἀντείπω εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ πρὸ ἐμοῦ λαλήσας ἀνέφερε, διαφέρω δὲ τὴν γνώμην μόνον ὄχι κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἔκφρασιν· ἐννοεῖται λοιπὸν οἴκοθεν, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ ἔλθῃ ὁ στρατὸς, διότι αἱ ἡμέραι αἱ πονηραὶ παρῆλθον καὶ αἱ κεναὶ κεφαλαὶ, αἵτινες ἐδύναντο νὰ περιμένωσιν, ὥστε ὁ στρατὸς νὰ γείνῃ ὄργανον αὐτῶν, βεβαίως θὰ ᾖναι τρελλαὶ, ἐὰν ἐπιμένωσι νὰ περιμένωσιν ἀπ’ αὐτὸν τίποτε. Διαφέρω δὲ τὴν γνώμην, καθὼς εἶπον, κατὰ τύπους, ἐπιθυμῶ ἡ Συνέλευσις ἁπλῶς καὶ καθαρῶς νὰ ἄρῃ τὸ ψήφισμα, τὸ ἐξορίσαν τὸν στρατόν.

§25ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐξορία.

§26ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ μετασταθμεῦσαν τὸν στρατὸν, καὶ νὰ μὴ εἰσέλθῃ οὐδόλως εἰς διοικητικὰ ἔργα. Ἡ Συνέλευσις δὲν πρέπει νὰ εἰσέρχεται εἰς τὰ διοικητικὰ, εἰμὴ, ὅταν νομίζῃ τὸ ὑπουργεῖον ἀνάξιον νὰ διευθύνῃ· ἐὰν ἡ Συνέλευσις δυσπιστῇ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον, νομίζω, ὅτι καλλίτερον ἤθελε πράξει νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτὸ, παρὰ νὰ λέγῃ ῥητῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον πόσους καὶ ποίους τῶν στρατιωτῶν θέλει νὰ φέρῃ.

§27ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπιμένει τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὴν χθεσινήν του πρότασιν;

§28ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν μὲ σπρώχνητε θέλω σᾶς εἴπει καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀφήσετε τὸ ὑπουργεῖον ἐλεύθερον, διότι αἴφνης τὸ ὑπουργεῖον δύναται νὰ σκέπτηται διαφορετικὰ, αἴφνης δύναται νὰ ἔχῃ συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας, αἴφνης δύναται νὰ ἔλαβεν ἀφορμὴν, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν ἔλαβεν ἐξ αἰτίας πολιτικῶν φιλοτιμιῶν, καὶ ἐν τούτοις τίποτε δὲν ἐζήτησε πρὸς ἱκανοποίησιν κατὰ τῶν ὕβρεων, αἱ ὁποῖαι τῷ ἀπετάνθησαν ἄλλοτε ἀπὸ τὸν στρατόν· ἂς ἀφήσωμεν ὅμως ταῦτα, ἡ Συνέλευσις ἐστήριξε τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο, καὶ ἐγὼ βεβαίως δὲν θὰ ἦμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ τὸ προσβάλλω ἀπὸ τοῦ βήματος. Ζητῶ λοιπὸν νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ ὑπουργεῖον διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔφερα πρὸ ἡμερῶν «Ἡ Συνέλευσις αἴρει τὸ ψήφισμα περὶ μετασταθμεύσεως τοῦ στρατοῦ». Τὰ λοιπὰ ἀφοροῦν τὸ ὑπουργεῖον καὶ εὔχομαι τοῦτο νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου διάσκεψιν καὶ ἀπόφασίν του.

§29ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερ.). Ὁ Κ. πληρεξούσιος τοῦ Βάλτου ἐλησμόνησε, φαίνεται, ὅτι, ὅταν τὸ ὑπουργεῖον αὐτὸ ἦλθεν, ἢ προσεκλήθη ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ ψῆφον ὑμῶν, εὗρεν ἔμπροσθέν του ψήφισμα, τὸ ψήφισμα τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον ἐτοποθέτει τοὺς στρατοὺς καὶ κατὰ συνέπειαν αὐτὸ ἔθετε φραγμὸν εἰς τὰς ἀποφάσεις καὶ ἐνεργείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· καὶ διὰ τοῦτο χθὲς τὸ ὑπουργεῖον δι’ ἐμοῦ σᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποφασίσητε σεῖς οἱ ἴδιοι ποῖος ἐκ τῶν στρατῶν πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Πρωτεύουσαν· διότι σεῖς οἱ ἴδιοι διετάξατε καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν αὐτοῦ, καὶ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ μετακαλέσῃ τὸ στρατὸν εἰς τὴν Πρωτεύουσαν χωρὶς νὰ συμβουλευθῇ τὴν ἀπόφασιν τὴν ἰδικήν σας. Ὁ Κ. πληρεξ. ἐξ Ἑρμιονίδος εἶπε ν’ ἀποφανθῇ τὸ ὑπουργεῖον, ἂν ἐπιμένῃ εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὅταν ἦλθε, Κύριοι, καὶ σᾶς ἔφερε τὴν πρότασιν, ὅτι κατὰ τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Βασιλέως πρέπει νὰ παρευρεθῇ καὶ ὁ στρατὸς, ἤλθομεν μεμελετημένοι καὶ δὲν ἔχει σκοπὸν ν’ ἀποσύρῃ πρότασιν, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ δικαιοτάτην (εὖγε)! Δὲν δύναται τὸ ὑπουργεῖον, ἐνῷ ὁ στρατὸς, εἰς τὸ πλάγι τοῦ ὁποίου ἐπολέμησεν ὁ πολίτης ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν, καὶ οὗτος ἐπολέμησεν ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ πολίτου, ἐνῷ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔλαβεν ἴσην βουλὴν, ἂν οὐχὶ τὴν πρωτοβουλίαν, δὲν δύναται σήμερον τὸ ὑπουργεῖον ν’ ἀρνηθῇ εἰς τοιοῦτον στρατὸν νὰ μὴ παρευρεθῇ κατὰ τὴν μεγάλην ἡμέραν αὐτὴν τῆς ὑποδοχῆς τοῦ Βασιλέως. Κατὰ συνέπειαν τὸ ὑπουργεῖον ἐμμένει εἰς τὴν ἀπόφασίν του, καὶ ὅπως ὁ Κ. Μαυρομιχάλης εἶπε, δὲν πρέπει νὰ θέσητε ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα, τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ· καὶ σᾶς λέγω ἐξ ὀνόματος τοῦ ὑπουργείου, ὅτι, ἂν ἡ ὑπουργικὴ αὐτὴ πρότασις δὲν παραδεχθῇ, τὸ ὑπουργεῖον παραιτεῖται (χειροκροτήματα). Τὸ ὑπουργεῖον ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν, ἔμεινε καὶ μένει σταθερὸν, διότι ἔχει πεποίθησιν, ὅτι πρέπει κατὰ τὴν μεγάλην ἡμέραν τῆς ἑορτῆς τῆς ὑποδοχῆς τοῦ Βασιλέως νὰ παρευρεθῇ καὶ ὁ στρατὸς, ὁ ὁποῖος προητοίμασεν, ὁ ὁποῖος ἐπολέμησεν ὑπὲρ τῶν καρπῶν, τοὺς ὁποίους παρήγαγεν ἡ ἐπανάστασις, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους προχθὲς ἐν ἑνὶ στόματι καὶ μιᾷ καρδίᾳ ἀπενείμαμεν εὐγνωμοσύνας κ’ εὐχαριστίας εἰς τὸν Ὕψιστον. Τώρα, Κύριοι, πόσοι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἔλθουν ἐκ τοῦ στρατοῦ, καὶ πῶς πρέπει νὰ ἔλθουν, ὑμεῖς εἶσθε εἰς θέσιν, ἡ κυρίαρχος δύναμις τοῦ ἔθνους, ν’ ἀποφασίσητε, ὅ,τι θέλετε. Ἔχομεν δὲ πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι ὁ στρατὸς ἐρχόμενος ἐδῶ, θέλει δείξει παραδειγματικὴν πειθαρχίαν, θέλει δώσει τὴν χεῖρα τῆς συμφιλιώσεως, κ’ ἔχομεν πληρεστάτην πεποίθησιν, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ πανηγυρίσωμεν τὴν ἔλευσιν τοῦ Βασιλέως, ὁ στρατὸς διὰ τοῦ ἀσπασμοῦ θέλει δώσει τὴν πραγματικὴν λήθην εἰς τὸ παρελθόν. Περαίνων τὸν λόγον μου, λέγω εἰς τὸν Κ. πληρεξ. τοῦ Βάλτου, ὅτι ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν, διότι ἔχομεν φραγμὸν τὴν ἀπόφασιν τὴν ἰδικήν σας· λέγω δὲ καὶ εἰς τὸν πληρεξ. τῆς Ἑρμιονίδος, ὅτι ἐμμένομεν σταθεροὶ εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θ’ ἀκολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἔχει τὸν λόγον, ὁ Κ. Κατσικαπῆς.

§31ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Περιττὴ ἡ συζήτησις.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσι.

§33ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν, νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ μᾶς εἴπῃ ποίαν τῶν δύω προτάσεων προτιμᾷ, τὴν τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη, ἢ τὴν τοῦ Κ. Βλ. Βαλτινοῦ.

§34ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι ὑποστηρίζομεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νὰ ἔλθῃ ὁ στρατός· εἰς περίστασιν δὲ, καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις εἴπει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔλθῃ, ἡμεῖς παραιτούμεθα (θόρυβος). Πῶς πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ πόσος, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἀπόφασις τῆς ἐθνοσυνελεύσεως, ἡμεῖς θέλομεν τὴν σεβασθῆ.

§35ΑΛ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίσω, νὰ ἰδῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη· τινὲς νομίζουν τὸ ζήτημα ὑπουργικὸν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑπουργικόν.

§36ΚΑΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, καὶ ἄλλοτε, ὅτε ἔλαβον τὸν λόγον καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ζήτημα ὑπουργικὸν δὲν δύναται νὰ παρουσιασθῇ· ἡ Συνέλευσις εἶναι κυρίαρχος, δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰ ὑπουργεῖα κατὰ τὰς διαθέσεις αὐτῆς· ἐνόσῳ θέλει, τὰ διατηρεῖ, δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον, ἐπίσης καὶ οἱ ὑπουργοὶ δὲν δύνανται νὰ φέρωσι ζήτημα ὑπουργικὸν, ὀφείλουσι νὰ ἐκτελῶσι τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως. Ὕστερον ἀπὸ ὅσα ἐξέθεσεν ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθω. Κατὰ πόσον εἶναι δίκαιον ὁ στρατὸς νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Βασιλέως ὑμεῖς γνωρίζετε, ἓν μόνον ζήτημα μᾶς ἀπησχόλει, καὶ τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐξωτερικὸν, ἐπίστευον ὅτι τὰ συμβάντα τοῦ Ἰουνίου ἤθελον ἐξεγείρει τι, τὸ ὁποῖον δὲν συνεβιβάζετο μὲ τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν· ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι καθαρὸν, καὶ ἐπιμένει εἰς τὴν πρότασίν του, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη, αὐτὴ ὑποβάλλει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὴν ἐκτέλεσιν.

§37ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (ὑπουργ. τῶν Ἐσωτερ.) Εἶμαι σύμφωνος.

§38ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἐφωτίσθησαν παρακαλοῦνται νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη.

§40ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου.

§41ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ ἀρχὴ, τοῦ νὰ ἔλθῃ ὁ στρατὸς, εἶναι ἀναμφισβήτητος, καὶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διετύπωσεν ὡρισμένην πρότασιν. Ἐπιμένει, θέλω νὰ μάθω, ὁ Κύριος ὑπουργὸς εἰς τὴν πρότασίν του ναὶ, ἢ ὄχι;

§42ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερ.). Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὅλον τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον εἶναι εἰς πληρεστάτην συμφωνίαν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀπωτέρα τοῦ Κυρίου Βλάση Βαλτινοῦ πρότασις «Ἡ Συνέλευσις αἴρει τὸ ψήφισμα περὶ μετασταθμεύσεως τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ ὅσον στρατὸν ἐγκρίνει.»

§44ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Θέλω νὰ καταστήσω πάντοτε ὑπεύθυνον τὸ ὑπουργεῖον.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Βλάση παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη. Ἔρχεται μετὰ ταῦτα ἡ τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη. (Ὁ Κύριος Καλλιγᾶς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναβαίνει τὸ βῆμα ἵνα ὁμιλήσῃ).

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὡς ὑπουργὸς ζητεῖ τὸν λόγον.

§47ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ ὑπουργεῖον διχογνωμεῖ, καὶ θέλει ὁ ὑπουργὸς νὰ ῥίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§48ΜΑΚΡΗΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι περαιωμένη. Τὸ ζήτημα πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, δὲν δύναται πλέον οὐδεὶς νὰ λάβῃ τὸν λόγον (θόρυβος μέγας).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχουσί τινες, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ἕτεροι δὲ δὲν θέλουσι, θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ὅσοι θέλουσι νὰ ὁμιλήσῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§50ΚΑΛΛΙΓΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι, πρῶτον ζητῶ συγγνώμην παρὰ τῆς Συνελεύσεως, διὰ παράλειψιν ἑνὸς καθήκοντος, διότι ἦλθον βραδέως. Ἤκουσα ὅτι ἀναβάλλεται ἡ Συνεδρίασις, ὅτι δὲν ἦτο πλήρης ἡ Συνέλευσις, καὶ ἐβράδυνα νὰ ἔλθω. Ἂν, Κύριοι, παρέλειψα τὸ πρῶτον τῶν καθηκόντων, καὶ ἐλπίζω νὰ τύχω τῆς εὐμενείας τῆς Συνελεύσεως, πιστεύω, ὅτι δὲν θέλετε μ’ ἐμποδίσει νὰ ἐκπληρώσω τὸ ἕτερον τῶν καθηκόντων, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω πρὸ πάντων, ὅτι ὑπάρχουσι ζητήματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ὁ πατριωτισμὸς ἀπαιτεῖ μεγάλας θυσίας, καὶ ἡ πρώτη πασῶν εἶναι τὸ νὰ ἀκούῃ τις ἡσύχως τὰς γνώμας τῶν ἄλλων, καὶ νὰ προβαίνῃ μετὰ πλείστης σκέψεως. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, τὸν ἐζήτησα διὰ νὰ προλάβω δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι ἴσως σήμερον δὲν φαίνονται, αἱ ὁποῖαι ὅμως δύνανται νὰ φανοῦν κατόπιν ἀνώτεραι τῆς σκέψεώς μας. Ἀντὶ νὰ ἐλέγξητε ἡμᾶς κατόπιν, ὅτι δὲν κατεστήσαμεν εἰς ὑμᾶς γνωστὸν τί δύναται νὰ προκύψῃ, εἶναι προτιμώτερον νὰ ὑποστῶμεν τώρα δυσκολίας ἐκ μέρους σας εἰς τὸ ν’ ἀκούσητε τὴν γνώμην μας· ἂν ἀφήσωμεν νὰ προβαίνουν τὰ πράγματα, καὶ δὲν ἤμεθα εἰς θέσιν ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς τὰ πράγματα, ὅπως ἐπιθυμοῦμεν, ὅπως εὐχόμεθα, θὰ ᾖναι πολὺ αὐστηρὸν τότε, καὶ μᾶλλον δικαία ἡ αὐστηρότης, παρ’ ὅπως εἶναι τώρα, ὅτε ἐρχόμεθα νὰ σᾶς μεταδώσωμεν φῶς, ὅτε ἐρχόμεθα νὰ προλάβωμεν, ὅτε ἐρχόμεθα νὰ προειδοποιήσωμεν ὑμᾶς. Ὁμιλῶ, Κύριοι, πρὸς εἰδότας, ὁμιλῶ πρὸς πληρεξουσίους, οἵτινες πρὸ πολλοῦ χρόνου ἐκτιμοῦν ἤδη τὸ σοβαρὸν καθῆκον, τὸ νὰ προβλέπωσι περὶ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος. Πρὸς τούτοις νομίζω περιττὸν, δὲν εἶναι ποσῶς ἀνάγκη νὰ ἐκθέσω μεγάλα ἐπιχειρήματα, νὰ εἴπω πολλοὺς λόγους, τὸ περισσότερον πρέπει νὰ τὸ μαντεύσητε· ἕκαστος εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνῃ, νὰ γνωρίσῃ, ὅτι μεγάλη σπουδαιότης ὑπάρχει εἰς τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ. Τὸ ζήτημα δὲν τὸ λύει ἡ συναρπαγή· δὲν ὠφελεῖ τίποτε εἰς αὐτὸ, οὔτε ἡ ταχύτης, οὔτε ἡ σπουδὴ, οὔτε ἡ ζέσις θὰ εὐκολύνῃ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος· τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος θὰ εὐκολύνῃ ἡ σκέψις, ἡ κρίσις, ἡ δριμύτης τῆς διανοίας, ἡ ὁποία δύναται νὰ διακρίνῃ καὶ νὰ διαγνώσῃ περὶ τίνος πρόκειται. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορήσω, ἀρκεῖ νὰ σᾶς καταστήσω γνωστὸν, ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σπουδαῖον· ἤδη ἀπεῤῥίψατε μίαν πρότασιν, μίαν γνώμην, τὴν ἀπωτέρω· ἤδη πρόκειται νὰ ἐπιψηφίσητε ἄλλην, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται πολὺ ἀντίθετος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν προσεδόκων.

§51Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ συνάδελφός σας τὴν ὑπεστήριξε.

§52ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἴσως ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου δὲν ἔχει ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω, διότι δὲν ἔλαβε καιρὸν νὰ τὰς ἀκούσῃ. Τὸ πρᾶγμα, Κύριοι, εἶναι πρᾶγμα ὑπομονῆς καὶ οὐχὶ σπουδῆς. Μὴ σᾶς φαίνεται παράδοξον· εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθωμεν μετ’ ἀκριβείας πράγματα, καὶ νὰ ἤμεθα ἐκ τῶν ἀνθρώπων τῆς Αʹ τάξεως τοῦ Ἡσιόδου, οἱ ὁποῖοι οἴκοθεν μαντεύουν, τῆς δευτέρας τάξεως εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πείθονται ὅταν ἀκούουν, τῆς δὲ τρίτης ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καὶ ὅταν ἀκούουν δὲν πείθονται· βλέπω λοιπὸν, ὅτι κατὰ τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία γίνεται, ἡ Κυβέρνησις δεσμεύεται καὶ πρόκειται νὰ προσκληθῇ ὡρισμένον μέρος στρατοῦ. Εἰς τοιαύτας περιστάσεις, ὅπου ὑπάρχουν τοιαῦται δυσχέρειαι, τὸ κυριώτερον εἶναι ν’ ἀνατίθεται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν ἡ ῥύθμισις τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν, τότε, Κύριοι, ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι τὰ προσκόμματα ἐξέλιπον, ὅτι αἱ δυσκολίαι ὑπερνικῶνται· καὶ δὲν εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα γίνονται ἀνεπανόρθωτα. Εἰς τὴν πρότασιν παρατηρῶ, ὅτι γίνεται λόγος περὶ ἑνὸς οὐλαμοῦ ἐξ ἑκάστου τάγματος τοῦ πεζικοῦ, γίνεται λόγος περὶ ὁλοκλήρου τοῦ πυροβολικοῦ καὶ περὶ ὁλοκλήρου τοῦ ἱππικοῦ καὶ τῶν πυροσβεστῶν· ἀλλὰ περὶ χωροφυλακῆς, ἥτις δὲν συγκροτεῖ τάγματα;

§53ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ τὴν ὑπέβαλα καὶ αὐτὴν εἰς ἕνα οὐλαμόν.

§54ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Αὐτὴ ἡ πρότασις γεννᾷ μεγάλας δυσκολίας.

§55ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Πόθεν προέρχονται;

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφίνω εἰς τὴν φρόνησιν ὑμῶν νὰ τὸ μαντεύσητε. Σᾶς λέγω, ὅτι τὸ συμφέρον τὸ μέγα, τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ διέλθωμεν ἐν εἰρήνῃ, νὰ φανῶμεν ἀξιοπρεπεῖς νὰ παραλείψωμεν πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ διαταράξῃ τὴν φαιδρότητα τῶν ἡμερῶν, τὰς ὁποίας περιμένομεν καὶ κατὰ τὰς ὁποίας θέλομεν προσκαλέσει ἅπασαν τὴν Εὐρώπην, ὅπως παρασταθῇ καὶ αὐτὴ μάρτυς γενομένη τῆς ἀγαλλιάσεώς μας, νὰ μὴ τὴν διαταράξωμεν διὰ τοιούτων δυσκολιῶν, αἱ ὁποῖαι τίποτε δὲν ἔχουν σπουδαῖον.

§57ΜΙΛΗΣΗΣ. Λαμβάνετε τὴν καλοσύνην νὰ μᾶς εἰπῆτε, ἂν ὁμιλῆτε ἐν ὀνόματι τοῦ ὑπουργείου, ἢ ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§58ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁμιλῶ ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὡμίλησεν ἐν ὀνόματι τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τοῦ ὁποίου καὶ ὑμεῖς ἀποτελεῖτε μέρος.

§60ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Καὶ προσέθετο ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἂν δὲν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις αὐτὴ, δίδει τὴν παραίτησίν της ἡ Κυβέρνησις.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησαν τὸν λόγον ἓξ, ἑπτὰ, ὀκτὼ, θὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ θὰ ἀντικρούσουν.

§62ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤΕΡ. Νομίζω, ὅτι, ὅστις ἔρχεται νὰ ὁμιλήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος λέγει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει καὶ φρονεῖ, ἦλθα νὰ σᾶς εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ φρονῶ, καὶ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐμπνέει τὸ καθῆκόν μου· δὲν ἦλθον νὰ σᾶς εἴπω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλετε σεῖς, διότι τότε ἦτο περιττὸν νὰ ἔλθω. Τὸ εἰξεύρετε πρίν.

§63ΤΙΝΕΣ. Δὲν γνωρίζομεν τίποτε.

§64ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Σεῖς τὸ ἐφέρατε αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§65ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ σήμερον τὸ ἐχαρακτηρήσατε ὡς ζήτημα ὑπουργικόν. (Θόρυβος).

§66ΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχομεν τάξιν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§67ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἐκφρασθῆτε καθαρώτερα, Κύριε ὑπουργὲ, διότι δὲν ἐννοοῦμεν.

§68ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤΕΡ. Ὁ Κύριος Γλαράκης λέγει, ὅτι ὁμιλῶ σκοτεινὰ, ὅτι δὲν μὲ ἐννοεῖ· ἀλλὰ νομίζει, ὅτι, ὅταν ἔρχεται ἐπὶ τοῦ βήματος, τὸν ἐννοῶ ἐγώ; Σᾶς βεβαιῶ, Κύριε Γλαράκη, ὅτι πολὺ σπανίως σᾶς ἐνόησα. Ὑπάρχουν θεωρίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι τόσον σκοτειναὶ, ὥστε εἶναι τόσον ἀδύνατον νὰ τὰς διαφωτίσῃ τις ἀπὸ τοῦ βήματος (διακόπτεται).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ἂν ὁ λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος ᾖναι ἐλεύθερος ἢ ὄχι; Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν τὸν θέλῃ ἐλεύθερον, ἀποσύρομαι καὶ ἐγώ· εἶναι μία πίεσις αὐτή· πρέπει ὁ λόγος νὰ ᾖναι ἐλεύθερος. Λοιπὸν ἡσυχία καὶ τάξις.

§70ΥΠΟΥΡ. ΕΞΩΤΕΡ. Βεβαίως ἀναδέχομαι μεγάλην εὐθύνην ἐνώπιόν σας, ὅταν ἔρχωμαι νὰ σᾶς παραστήσω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀφήσητε εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῆς Κυβερνήσεως τὸ πλεῖστον μέρος τῆς ἐκτελέσεως. Ἀναδέχομαι μεγίστην εὐθύνην καὶ τὸ συναισθάνομαι, ἀλλὰ σᾶς λέγω ἐξ ἄλλου μέρους, ὅτι δὲν δύναμαι ν’ ἀναδεχθῶ τὴν εὐθύνην, ἐὰν ἐπιβάλλητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ πρότασις περιέχει. Θέλω σᾶς ζητήσει, Κύριοι, νὰ μὲ ἀπαλλάξητε τῆς εὐθύνης.

§71ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§72ΥΠΟΥΡ. ΕΞΩΤΕΡ. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, Κύριοι, διότι ἠμπορῶ νὰ σᾶς προσθέσω ὑπ’ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὅσοι θέλουν νὰ μὲ ἐννοήσουν μὲ ἐνόησαν, καὶ ὅσοι δὲν θέλουν καὶ δεκάκις ἂν ὁμιλήσω σαφέστερα δὲν θέλουν μὲ ἐννοήσει ποτὲ, λέγω λοιπὸν, ὅτι, ὅπως λέγετε περὶ τῶν ἄλλων σωμάτων τοιουτοτρόπως νὰ εἴπητε καὶ περὶ τοῦ πυροβολικοῦ, τῶν πυροσβεστῶν καὶ τοῦ ἱππικοῦ, ὅτι ἀφίνετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον νομίζει. Ὑποβάλλω λοιπὸν μίαν τροπολογίαν εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§73ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐρωτηθῇ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐὰν δέχηται τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Καλλιγᾶ.

§74ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ἔλθῃ ὅλον τὸ ὑπουργεῖον, διότι διχογνωμεῖ.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, παράδοξον βεβαίως ἐφάνη εἰς ὅλους ἡμᾶς, ὅταν εἴδομεν τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν μετὰ τὴν ἐπιδεικτικὴν ἀγόρευσιν τοῦ συναδέλφου του ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀναβῇ αἴφνης εἰς τὸ βῆμα, καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ γνώμην ἐναντίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ συνάδελφός του μᾶς ἐπαρουσίασεν ὡς γνώμην ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Τὸ παρὸν ὑπουργεῖον εἶναι προωρισμένον, φαίνεται, νὰ μᾶς καταπλήξῃ μὲ τὰ παράδοξα. Δὲν θὰ καταπολεμήσω, Κύριοι, τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κυρίου Καλλιγᾶ κατὰ τύπους, ἀντιτάσσων εἰς αὐτὴν τὸ ἀπαράδεκτον δυνάμει τῆς πρὸ μικροῦ, γενομένης ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, διότι δὲν μοῦ ἀρέσκει τοιοῦτον ὅπλον· δὲν θὰ τὴν συζητήσω οὔτε κατ’ οὐσίαν· διότι εἴδετε ὁπόσον μυστηριώδης καὶ ὁμιχλώδης μᾶς παρεστάθη μακρόθεν· ἐν τῷ μέσῳ ὁμίχλης ὑπεφαίνετο τὸ φοβερὸν φάσμα, τὸ ὁποῖον ὄπισθεν τοῦ Κυρίου Καλλιγᾶ ὡμίλει· τὸ φάσμα τοῦτο ὅλοι τὸ ὑποπτευόμεθα, καὶ δὲν ἔχω πολλὴν διάθεσιν νὰ τὸ ἐγγίσω. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπιστήσῃ τέλος πάντων τὴν προσοχήν της ἐπὶ τῆς ἀθλίας, ἐπὶ τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις διευθύνει τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος, καὶ, πρόκειται νὰ τιμηθῇ μὲ τὴν ἔξοχον τιμὴν νὰ δεχθῇ τὸν νέον Ἡγεμόνα. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑποβάλλων χθὲς αἴτησιν περὶ ἀνακλήσεως τοῦ στρατοῦ, δὲν ἀφέθη εἰς τὴν Συνέλευσιν ἵνα ὁρίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἀνακλήσεως ταύτης, ἀλλὰ διετύπωσεν ὡρισμένην πρότασιν, ὁρίζουσαν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀνακλητέου στρατοῦ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐπέσπευδε μάλιστα χθὲς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως ταύτης, καὶ ἐχρειάσθη νὰ ἐπιμείνωμεν οἱ πλεῖστοι, ἀναλογιζόμενοι τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἔργου, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν ἐναντίον τοῦ ὑπουργοῦ τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν. Ἀλλ’ ἐνῷ χθὲς τὸ ὑπουργεῖον ἔσπευδε νὰ ἁρπάσῃ μίαν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, σήμερον παραδόξως ἔρχεται ἐπικαλούμενον τὴν προσοχὴν, τὴν μελέτην, τὴν ὑπομονὴν αὐτῆς. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐρωτώμενος σήμερον παρὰ πολλῶν τί εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; «Ὁμιλῶ, εἶπεν, ἐξ ὀνόματος ὅλου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου· πάντες οἱ ὑπουργοὶ ἐμμένομεν εἰς τὴν ἀρχικήν μας ἀπόφασιν, θεωροῦντες τιμὴν τῆς Πατρίδος τὸ νὰ λάβῃ μέρος ὁ στρατὸς εἰς τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Ἡγεμόνος· ἐπιμένομεν δὲ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καθιστῶμεν τὸ ζήτημα ὑπουργικὸν, καὶ ἔχομεν σταθερὰν ἀπόφασιν νὰ παραιτήσωμεν τὴν ἐξουσίαν, ἂν δὲν ψηφισθῇ ἡ ὑπουργικὴ πρότασις». Οἱ γενναῖοι οὗτοι λόγοι ἐχειροκροτήθησαν· καὶ ἐγὼ αὐτὸς τοὺς ἐχειροκρότησα, διότι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, μοὶ ἀρέσκει τὸ πολιτικὸν θάῤῥος· μὲ ἐγοήτευσεν ἡ ἰδέα, ὅτι μίαν φορὰν τέλος πάντων θὰ προασπίσωμεν εὐτόλμως τὴν ἐθνικὴν τιμὴν ἀπέναντι τῆς ἐξωτερικῆς πιέσεως, καὶ εἰς περίστασιν μάλιστα, καθ’ ἣν αὕτη ἐφαίνετο μᾶλλον ἄδικος καὶ φορτική. Ματαία ἐλπίς! Μίαν στιγμὴν μετὰ ταῦτα παρουσιάζεται ἐνώπιόν μας ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ διὰ τῆς μυστηριώδους ἀγορεύσεώς του μᾶς ὑπέδειξεν ἀρκετὰ σαφῶς τὴν οἰκτρὰν διαφωνίαν, ἥτις χωρίζει τοὺς ὑπουργοὺς, καὶ τὸ ψεῦδος, μὲ τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ συνάδελφός του νὰ τὴν καλύψῃ. «Ἀφήσατέ μας, εἶπεν, ἐλευθέρους ἵνα κανονίσωμεν ἡμεῖς τὸν τρόπον τῆς ἀνακλήσεως τοῦ στρατοῦ, ἀφοῦ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς ἀνάγκας καὶ ἐκτιμήσωμεν ὅλα τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου.» Ὁποία ὀδυνηρὰ ἀπογοήτευσις! Ὁποία ἀκατονόμαστος κακὴ πίστις! Ἀλλὰ ἔχουν δίκαιον· ἦτο ἀνάγκη νὰ θεραπεύσουν δύω συμφέροντα, νὰ κολακεύσουν τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν......

§76Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ δημοκοπήσουν.

§77ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ εἴπω τὴν λέξιν· νὰ κολακεύσουν τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν, καὶ τὸ ἔργον τοῦτο ἀνέλαβεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Διπλωματίας, ἡ ὁποία τοὺς ἐπίεζε, καὶ τὸ ἔργον τοῦτο ἀνέλαβεν ὁ ἐπιτηδειότατος τῶν ὑπουργῶν, ὁ τῶν Ἐξωτερικῶν. Οὕτω διεμοίρασαν ἐπιτηδείως τὰ ἔργα ἀναλόγως τῆς θέσεως καὶ τῆς καταγωγῆς των, καὶ ὁ μὲν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ἐστραμμένος πρὸς τὸν λαὸν δημοκοπῶν, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος Πετσάλης, καὶ ἐπιδεικνύων ἀνεξαρτησίαν, ὁ δὲ τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὴν Διπλωματίαν, κολακεύων καὶ ὑπηρετῶν τὰς ἀπαιτήσεις της. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐπ’ ἀληθείας εἶναι εἰς πληρεστάτην συμφωνίαν! Ἡ οἰκτρὰ αὕτη παραλυσία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀναξία, Κύριοι, τῆς Συνελεύσεως. Δὲν θὰ προκαλέσω λοιπὸν τὴν ἀπόφασίν σας ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος, διότι πιστεύω, ὅτι θὰ ἔχητε τὴν φιλοτιμίαν νὰ ἐμμείνητε εἰς ὅ,τι πρὸ μικροῦ ἀπεφασίσατε. Θὰ σᾶς παρακαλέσω μόνον νὰ θέσητε τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν ἠθικὴν παραλυσίαν, ἥτις καὶ ἐξωτερικῶς ἐκθέτει δωρεὰν τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἔθνους, καὶ ἐσωτερικῶς ἐξασθενεῖ καὶ καταστρέφει παρὰ τῷ λαῷ τὸ πρὸς τὴν ἐξουσίαν ὀφειλόμενον σέβας. Ὑποβάλλω ὅθεν παρεμπιπτόντως ἰδίαν πρότασιν περὶ ἀμέσου ἀντικαταστάσεως τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου. (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παρατηρηθῇ ποῖος ἐχειροκρότησε καὶ νὰ ἀποβληθῇ.

§79ΤΙΝΕΣ. Ἐχειροκρότησαν πολλοὶ καὶ τὸν ὑπουργόν.

§80ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω....

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸ ἀκροατήριον, ὅτι ἀπαγορεύονται αἱ ἐπιδοκιμασίαι, ἢ αἱ ἀποδοκιμασίαι.

§82ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ὀφείλω, λέγω, νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μετὰ μεγάλης λεπτότητος ἐπραγματεύθη τὸ ζήτημα ὁ προαγορεύσας πληρεξούσιος τῆς Ἑρμιονίδος, καὶ ἔκαμε πραγματικῶς λαμπρὰν ἐκλογὴν διὰ νὰ εὕρῃ τὸ στάδιον, ὅπως πολεμήσῃ τὸ ὑπουργεῖον· οὐδόλως ἐδίσταζα περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ πληρεξουσίου αὐτοῦ· ὁ πληρεξούσιος αὐτὸς πολλάκις μᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι διὰ τῆς ἐκλογῆς πότε τις δύναται νὰ κάθηται εἰς τὰ ὄρη καὶ πότε εἰς τὰ χειμερινὰ μέρη. (θόρυβος).

§83ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§84ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Χθὲς ἀπεφασίσθη ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ στρατὸς ἐν τῇ Πρωτευούσῃ πρὸς ὑποδοχὴν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως· τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὅλον ἦτο παρὸν καὶ δι’ ἐμοῦ ἔφερε μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν τότε ἐνόμισεν ἀναγκαίαν. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ἐγεννήθησαν ἴσως οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν· καὶ μὲ τοῦτο, Κύριοι, νομίζετε, ὅτι ἐγὼ θέλω ὑποχωρήσει ἀπὸ τὴν πρότασιν τὴν χθεσινήν; Καὶ νομίζετε, ὅτι τὰ ἄτομα, ὡς εἶναι οἱ ὑπουργοί, εἶναι τίποτε ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς μεγαλειότητος; ὤφειλον νὰ ὑποστηρίξω τὴν πολιτικὴν, ὤφειλον νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερε τὸ ὑπουργεῖον, καὶ ὄχι, διότι ἀπήντησα ἓν μικρὸν πρόσκομμα καθ’ ὁδὸν νὰ ὀπισθοδρομήσω. Τώρα νομίζετε σεῖς, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ ἀπέναντι τῆς ἄλλης ἀνάγκης τῆς μεγαλειτέρας, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξέθεσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν συμφέρει εἰς τὴν πατρίδα; Σεῖς εἶσθε οἱ δικασταὶ, σεῖς θὰ ἀποφασίσητε. (θόρυβος). Ἔχετε ὑπομονὴν, Κύριοι, καὶ μὴ μὲ διακόπτετε. Τί εὐγῆκε, Κύριοι, ἐὰν ἐγὼ σήμερον εἰς τὴν ἀπόφασίν μου δὲν θέλω νὰ ἐμμείνω; Τί εἶμαι ἐγώ; μηδέν· σεῖς μείνατε εἰς τὴν ἀπόφασίν σας ἐλευθέρως καὶ τοὺς ὑπουργοὺς θεωρήσατε μηδέν. Ἀποφασίσατε σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐξετέθην, καὶ ὅταν ἡ Συνέλευσις δεχθῇ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ Κύριος Καλλιγᾶς, δὲν δύναμαι νὰ μείνω εἰς τὸν ὑπουργεῖον. Τώρα, Κύριοι, σεῖς εἶσθε εἰς θέσιν ν’ ἀποφασίσητε· θέλετε νὰ συμβουλευθῆτε τὴν φρόνησιν καὶ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν; ἀποφασίσατέ τα· θέλετε τὸ ἄλλο; ἄλλως ἀποφασίσατε. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀφοῦ ἅπαξ ἐν ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἀπεφασίσθη ὡρισμένως, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ μία πρότασις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς πορείας ἀπεφασίσθη ὁριστικῶς, ὀφείλω νὰ μείνω σταθερὸς εἰς αὐτήν. Λοιπὸν μένω εἰς ὅσα εἶπον καὶ εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν σεῖς θὰ ἀποφασίσητε ἄλλως, δὲν εἶναι καὶ τίποτε νὰ πέσῃ εἷς ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι εἶναι τὸ ἐλάχιστον κακὸν, τὸ ὁποῖον θὰ πάθητε.

§85ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, τὸ λοιπὸν ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι σύμφωνον μὲ ὑμᾶς;

§86ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Εἶναι παρόντες οἱ ὑπουργοί.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Δαγρὲς ἔχει τὸν λόγον.

§88ΔΑΓΡΕΣ. Παραχωρῶ εἰς τὸν Κύριον Μεσσηνέζην.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔπεται ὁ Κύριος Βαλτινός.

§90ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι! Πρὸ καιροῦ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως μίαν πρότασιν.

§91ΤΙΝΕΣ. Ἀπεῤῥίφθη.

§92ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἐν τῇ φρονήσει αὐτῆς, ἐν τῇ ἰδέᾳ αὐτῆς ἀπέῤῥιψεν. Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ, ἤμην κατὰ μέρος μεμυημένος ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσεποιεῖτο ὅτι ἠγνόει. Ναὶ, Κύριοι, δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ μοὶ ἀρνηθῇ, ὅτι, ὅταν χθὲς ἐξήλθομεν ἀπὸ τοῦ περιβόλου τούτου, οἱ πάντες ἠκούσαμεν μέχρι τῆς ἑσπέρας, ὅτι ἡ σκέψις περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον χθὲς μᾶς ἀπησχόλει καὶ περὶ τοῦ ὁποίου σήμερον ἐπρόκειτο ν’ ἀποφασίσωμεν, ὅτι ἡ σκέψις αὐτὴ διήγειρε διπλωματικὰς δυσχερείας. Δὲν ἐπιτρέπω, Κύριοι, καὶ σᾶς ἐξορκίζω, οὐδέποτε νὰ μὴ ἐπιτρέπητε, ἂν θέλητε νὰ σᾶς σέβωνται τὰ ὑπουργεῖα, δὲν ἐπιτρέπω εἰς οὐδένα ὑπουργὸν νὰ ἔρχηται ἐνταῦθα μὲ ὑπόκρισιν καὶ νὰ λέγῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνήθως λέγεται ψεῦδος.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε!

§94ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι, συλλογισθῆτε, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, μίαν ἄλλην ἀπόφασιν ἡ Συνέλευσις ἐξέφερε καὶ τὴν ἐξέφερεν ἐν τῇ ἐθνικῇ της συνειδήσει. Τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἴσως δὲν ἤθελε τὴν ἐκφέρει, ἂν τότε ἤρχετο ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ φωτίσῃ τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ δὲν τὴν ἐφώτισε. Δὲν ἐπιτρέπω, Κύριοι, τὰ τοιαῦτα. Μὴ συγχωρήσωμεν νὰ καταστήσωσι τὴν Συνέλευσιν, συγχωρήσατέ μοι τὴν βαρεῖαν φράσιν, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι ἐν τῇ καρδίᾳ μου, μὴ ἐπιτρέψωμεν τὰ ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα σεῖς μορφώνετε, νὰ σᾶς καταστήσωσι Βαραθώνιον βουλήν.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, Εὖγε.

§96ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὶ παρουσιάζεται σήμερον, Κύριοι; Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔρχεται μεγαλαυχῶν καὶ ὑπερβολικῶς ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, ὡς ἐὰν εἷς ἐξ ἡμῶν ὡμίλησε κατὰ τοῦ στρατοῦ. Μὲ ἐνθυμίζει τοῦτο μίαν ἄλλην ἐποχὴν, καθ’ ἣν εἷς ἄλλος ὑπουργὸς ἕτοιμος νὰ πέσῃ ἐζήτει δημοκοπίαν.

§97ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§98ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριοι, σήμερον δύο μέλη τοῦ ὑπουργείου ἔρχονται, ὁ εἷς κυττάζει δεξιὰ, ὁ ἄλλος ἀριστερὰ, ὡς ὡραιότατα ὁ Κύριος Μίλησης εἶπε· τί θέλετε ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις; γνωρίζομεν ἤδη τὰ μέλη τὰ λοιπὰ τοῦ ὑπουργείου πρὸς ποῖον τείνουν; πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ πρὸς τὸ μέρος τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν; Τίποτε δὲν γνωρίζομεν· οὐδεὶς τῶν ὑπουργῶν εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα, καὶ ἂν ἤρχετο, ἤθελον ζητήσει ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ τὸν δικάσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι αὐτὰ πρέπει νὰ λύωνται εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ πρέπει ἐνταῦθα νὰ ἔρχηται γνώμη ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ οὐχὶ ὑπουργοῦ. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπειδὴ μᾶς ἔφερον εἰς τὴν ἀμφίβολον θέσιν οἱ δύο ὑπουργοὶ, ὁ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐκύτταξε τὰ αἰσθήματα τὰ Ἑλληνικὰ, καὶ ὁ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις ἐκύτταξε τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν διπλωματίαν, πρὸς τὰ ἔξω.

§99ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν μᾶς τὸ εἶπε.

§100ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ εἶπε πολὺ καλὰ, καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ ἐννοήσωμεν. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ σκεφθῇ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὡρίμως, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν, καὶ νὰ τὴν φέρῃ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν Δευτέραν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου καὶ ἐπιθυμῶ καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀναβάλῃ τὴν περαιτέρω συζήτησιν.

§101ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, Κύριε Πρόεδρε.

§102ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Βεβαίως εἶναι πολὺ τολμηρὸν νὰ ἔρχωμαι ἐγὼ ὁ ἐλάχιστος μεταξὺ ὑμῶν διὰ νὰ ὁμιλήσω περὶ ἑνὸς τόσον μεγάλου καὶ σπουδαίου ζητήματος· ἀλλ’ ἐπειδὴ πιστεύω, ὅτι εἰς τοιαύτας παρομοίας περιστάσεις δὲν λαλεῖ ἡ γλῶσσα τῆς ἐπιστήμης καὶ τῶν φώτων, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ καρδία, διὰ τοῦτο λαμβάνω τὸν λόγον. Ὅσον ἐξεπλήχθην, Κύριοι, διὰ τὴν διαγωγὴν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις μετὰ μίαν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἀπόφασιν ὁμόφωνον πάντων τῶν μελῶν τοῦ ὑπουργείου, ἥτις γίνεται ἀντικείμενον συζητήσεως τῆς Συνελεύσεως, ἀπόφασιν, ἥτις φθάνει εἰς τὸ πέρας τῆς συζητήσεως καὶ καταλήγει εἰς μίαν ψηφοφορίαν, μετὰ μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν, ἔρχεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ δώσῃ ὅλως ἄλλην πορείαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ὅσον λέγω, μὲ ἐξέπληξε μία τοιαύτη διαγωγὴ, τοσοῦτον μὲ ἔκαμε ν’ ἀπορήσω ὁ τρόπος καὶ ἡ σκέψις τῶν προλαλησάντων, οἵτινες μακρὰν τοῦ νὰ πραγματευθῶσι τὸ σοβαρὸν τῆς ὑποθέσεως, ἀπ’ ἐναντίας κατῆλθον εἰς προσωπικὰς ἔριδας καὶ τὴν κατήντησαν ἀντικείμενον ἀτομικῶν παθῶν· καὶ ἀμέσως, Κύριοι, ὁ μὲν λαμβάνει τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ δὲ τὸν Ἐξωτερικῶν καὶ δίδει εἰς μίαν σοβαρὰν καὶ ἐθνικωτάτην καὶ σπουδαιοτάτην ὑπόθεσιν χαρακτῆρα ὅλως προσωπικόν. Ἐὰν ἐνόησα καλὰ, Κύριοι, τὸ πνεῦμα τῆς ὁμιλίας τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος· πρόκειται, Κύριοι, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, πρόκειται νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι εἴμεθα ἄξιοι πληρεστάτης ἐλευθερίας ἢ ὄχι. Κύριοι, ἀποτεινόμενος εἰς τοὺς ἐπιδιώκοντας τὴν πτῶσιν τοῦ ὑπουργείου, λέγω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ πέσῃ, ἀλλ’ ἡ πτῶσίς του εἶναι ἀνεξάρτητος ὅλως διόλου τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς ἡ συζήτησις. Ἐπαρουσιάσθησαν, λέγει ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπαρουσιάσθησαν προσκόμματα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη διὰ τὴν συγκέντρωσιν μέρους στρατοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ ἀφίνει εἰς ὑμᾶς ἀνοικτὸν τὸ στάδιον τῶν σκέψεων· ἰδοὺ ἐγὼ ἔρχομαι νὰ τὸν παρακολουθήσω εἰς τὰς σκέψεις, ἔρχομαι νὰ ἐξαγάγω συμπεράσματα ἐκ τῆς ὁμιλίας του, καὶ νὰ ἀποδείξω, ὅτι αὐτὴ ἦτον ἐσφαλμένη. Ἐὰν δὲν ἠπατήθην, εἶπε πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι κατὰ τὴν λαμπρὰν ἐκείνην ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ δεχθῶμεν τὸν περιμενόμενον δι’ ἡμᾶς Μεσσίαν.

§103ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Τὸν Βασιλέα, ὄχι Μεσσίαν.

§104ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πρέπει νὰ παρουσιασθῇ ἡ Εὐρώπη κατὰ τὴν ῥητὴν ἔκφρασίν του μάρτυς· ἀφίνει καὶ ἐμὲ νὰ ἐξάξω ἐκ τούτου τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ συγκέντρωσις πολλοῦ στρατοῦ ἢ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ μέρους τοῦ στρατοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας θὰ μᾶς στερήσῃ αὐτοῦ τοῦ ἀγαθοῦ, θὰ μᾶς στερήσῃ αὐτῆς τῆς μεγάλης τιμῆς. Διατί, Κύριοι, δεχόμεθα αὐτὴν τὴν ὕβριν; πιθανὸν νὰ ἐγένοντο παραστάσεις διὰ τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὄχι εἰλικρινεῖς, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἡμεῖς τυφλοῖς ὄμμασι νὰ βεβαιώσωμεν τὰς διαβολὰς καὶ τὰς συκοφαντίας ἴσως, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τοῦ στρατοῦ; ἡμεῖς εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν τὴν διαγωγὴν τοῦ στρατοῦ μας, καὶ δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι εἶναι ἄξιος πλειοτέρου σεβασμοῦ. Τί κακὸν ἔπραξε, Κύριοι, ὁ στρατός;

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ δὲν εἶπε κἀνεὶς τὸ ἐναντίον ὅλοι εἶναι σύμφωνοι.

§106ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι τὸ ζήτημα, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἶναι διῃρημένον.

§107ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Διατί δὲν θέλομεν νὰ ἤμεθα αὐθύπαρκτοι καὶ νὰ μὴ γίνωμεν ἑτεροκίνητοι μηχαναί; (θόρυβος),

§108ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶπε κἀνεὶς ἐναντίον τοῦ στρατοῦ τίποτε.

§109ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἔρχομαι ἐγὼ νὰ φέρω εἰς τὴν συζήτησιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἴσως διστάζετε, διότι δὲν ἐπιδιώκω τίποτε ὅπως γνωρίζετε. Τί κακὸν λοιπὸν ἔπραξεν ὁ Ἑλληνικὸς στρατός; (θόρυβος).

§110ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔχετε πεδίον κενὸν ἐκλέξει. Οὐδεὶς ὡμίλησε κατὰ στρατοῦ.

§111ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἐξ αὐτῆς τῆς ἐξεγέρσεώς σας πείθομαι ἀδιστάκτως, ὅτι αἰσθάνεσθε, ὅπως αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ καὶ πᾶς τις τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου, ἀλλ’ ἀποφεύγουν ἴσως τινὲς νὰ ἐκθέσουν καθαρῶς τὰ πράγματα διὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσουν τινάς· ἐγὼ δὲν φοβοῦμαι νὰ δυσαρεστήσω τινὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ ἔλθω εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, ἐπειδὴ ὅμως δὲν τὸ ἐπιτρέπετε, ἔρχομαι εἰς τὸ μέρος τῆς ὁμιλίας τοῦ Κ. Βαλτινοῦ, τὸ ἀφορῶν τὴν διαίρεσιν τοῦ ὑπουργείου. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἔλθῃ ἢ μὴ στρατὸς καὶ τῆς Δανίας, δι’ ἡμᾶς εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον. Ἔχομεν κἀνένα κανονισμὸν, κἀνένα νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιβάλῃ τὸ καθῆκον, ὅτι πρέπει νὰ συζητῶμεν ἐκείνας τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται διὰ τῆς Κυβερνήσεως; πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἡμεῖς συζητοῦμεν ἁπλῶς τὴν πρότασιν, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἔλθῃ ἢ μὴ, καὶ πῶς ὁ στρατὸς εἰς τὰς Ἀθήνας· μᾶς εἶναι δὲ ἐντελῶς ἀδιάφορον πόθεν προέρχεται ἡ πρότασις, εἴτε ἀπὸ ὁλόκληρον τὸ ὑπουργεῖον, ἢ ἀπὸ μέρος αὐτοῦ ἀπὸ ἢ πληρεξούσιον. Περαίνων τὸν λόγον μου, λέγω, ὅτι ἀνεξαρτήτως πάσης ἐπηρείας, ἡ ὁποία θὰ παραβλάψῃ τὸ μέλλον μας οὐσιωδέστατα, θὰ ἀποφασίσωμεν τὴν ἔλευσιν τοῦ στρατοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας διὰ νὰ ὁμολογήσωμεν τοιουτοτρόπως ἐπισήμως, ἐπισημότατα, ὅτι ὁ στρατός μας οὐδεμιᾶς μομφῆς εἶναι ἄξιος.

§112ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριοι! Δὲν ἀναβαίνω τὸ βῆμα τοῦτο, διὰ νὰ ζωγραφίσω σκηνὰς λυπηρὰς, αἵτινες διεδραματίσθησαν ἐνώπιόν σας· δὲν ἔχουν ἀνάγκην χρωματισμοῦ, δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἐπαναλήψεως, ἀλλὰ λαμβάνω τὸν λόγον, Κύριοι, διὰ νὰ παραστήσω τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος, διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν ἀληθῆ πεφωτισμένον πατριωτισμόν σας, ὅστις πάντοτε πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς ὁδηγὸν τὴν φρόνησιν, νὰ τὸν ἐπικαλεσθῶ διὰ νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἅπαντας εἰς τὴν λύσιν τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ζητήματος. Ἐκ τῶν λεχθέντων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, Κύριοι, διετρανώθη, ὅτι ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σπουδαίου, εἴτε ὁλόκληρον τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, εἴτε μέλη τοῦ ὑπουργείου προσεφέρθησαν μὲ ἀπερισκεψίαν ἀσύγγνωστον· (εὖγε, εὖγε!) ἀπεδείχθη, Κύριοι, τρανώτατα, ὅτι τὴν σήμερον ἀκόμη, ὅτε τὸ ζήτημα ἔλαβε πολὺ μεγαλειτέραν σπουδαιότητα, ὑπάρχει ἐπ’ αὐτοῦ διαφωνία, διαφωνία ἀξία πάσης καταδίκης, ἐντὸς τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων ἐν τῇ Κυβερνήσει, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἐπαυξάνει μεγάλως τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχομεν. Ὁποιανδήποτε πολιτικὴν καὶ ἂν διαγράψωμεν, ὁποιονδήποτε δρόμον καὶ ἂν ἀσπασθῶμεν πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος, τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἀπαιτεῖ ἀμέσως μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἡ διεύθυνσις τῶν οἰάκων τῆς πολιτείας εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πεποίθησιν εἰς ἑαυτοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶναι σύμφωνοι πρὸς ἑαυτοὺς, οἱ ὁποῖοι δὲν βαίνουν πρὸς ἄκρα ὅλως διόλου ἀντίθετα (εὖγε!) Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις......

§113ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου αὐτά.

§114ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εἶναι ἐντὸς τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει σπουδαῖα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος. Τοιαύτης οὔσης, ἐπαναλαμβάνω, τῆς καταστάσεως τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δύναται, δὲν πρέπει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόφασίν της, διότι, ὡς προεῖπον, ἀμέσως μετὰ τὴν λῆψιν τῆς ἀποφάσεώς της, πρέπει νὰ ὑπάρχουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ ᾖναι σύμφωνοι πρὸς ἑαυτοὺς καὶ οἱ ὁποῖοι ν’ ἀναδέχωνται τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἀποφάσεως. Ἐὰν τοὐναντίον προβῶμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἀπὸ τοῦδε, φρονῶ, Κύριοι, ὅτι τὴν εὐθύνην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐπιπίπτῃ πάντοτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἀναδεχόμεθα ἡμεῖς καὶ πράττομεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἓν λάθος ἀσύγγνωστον· διότι ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὴν ἐκτέλεσιν εἰς χεῖράς μας, θὰ ἤμεθα ἄξιοι πάσης καταδίκης, ἐὰν θελήσωμεν νὰ λάβωμεν τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων ἄλλων. Προτείνω λοιπὸν, Κύριοι, ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπὶ τοῦ μέτρου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν διὰ τὴν δευτέραν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ σκεφθῇ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ νὰ παρουσιασθῇ σύσσωμον ἐνταῦθα, καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁποία εἶναι ἡ διαίρεσις μεταξὺ αὐτοῦ, ποῖοι εἶναι οἱ ἀσπαζόμενοι τὸ ἓν σύστημα, ποῖοι οἱ ἀσπαζόμενοι τὸ ἕτερον σύστημα.

§115Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην.

§116ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν δὲν ἔχητε ὑμεῖς, ἔχομεν ἡμεῖς. Μὲ τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος δὲν παίζομεν (θόρυβος πολὺς). Μὴ ταράττεσθε, εἴμεθα ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὴν τόλμην νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰ ὅσα λέγομεν, ἔχομεν τὰ δικαιώματά μας εἰς αὐτὸν τὸν τόπον (θόρυβος).

§117ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Σὺ δὲν ἔχεις δικαιώματα.

§118ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν φρόνησιν καὶ τὸν πατριωτισμὸν, ἀναφέρομαι εἰς τὴν καρδίαν, εἰς τὴν φρόνησιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, καὶ δὲν ἐπικαλοῦμαι δικαιώματα· σεῖς ἐπικαλεῖσθε πάντοτε δικαιώματα καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου νὰ ἐπιβάλλητε εἰς τοὺς ἄλλους σιωπήν. Ὅταν λοιπὸν ἔλθῃ τὴν δευτέραν τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ μᾶς ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους οἱ μὲν ὑποστηρίζουν τὴν μίαν ἰδέαν, οἱ δὲ τὴν ἄλλην, τότε κρίνοντες κατὰ πρῶτον μεταξὺ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, προβαίνομεν εἰς μίαν τροποποίησιν τοῦ ὑπουργείου, σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου σπουδαιοτάτου ζητήματος, καὶ τότε προβαίνομεν καὶ εἰς τὴν λῆψιν τῆς ἀποφάσεώς μας ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτό. Αὐτὸ, Κύριοι, εἶναι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, Ἐθνοσυνέλευσιν, ἡ ὁποία εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἐκπληροῖ πλέον, ὄχι κοινοβουλευτικοῦ σώματος καθήκοντα, ἀλλὰ διοικητικὰ καθήκοντα. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν εἷς ἀρχηγὸς ἢ στρατηγὸς εὑρίσκετο ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, καὶ εἶχε τοὺς σωματάρχας του εἰς διαφωνίαν καὶ ὁ εἷς ἔλεγεν, ἐὰν λάβῃς αὐτὸ τὸ μέτρον ἐγὼ δὲν λαμβάνω μέρος εἰς τὴν μάχην, ὁ ἄλλος ἔλεγεν, ἐὰν δὲν λάβῃς αὐτὸ ἐγὼ δὲν λαμβάνω μέρος, σᾶς παρακαλῶ ὁ στρατηγὸς αὐτὸς ἤθελεν ἀποφασίσει ποτὲ, χωρὶς τοὐλάχιστον νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι φρενήρης, ἤθελεν ἀποφασίσει ποτὲ νὰ δώσῃ τὴν μάχην, Κύριοι; Ὄχι, ἀλλ’ ἤθελε κρίνει κατὰ πρῶτον μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ ἐκ τῶν σωματαρχῶν του, καὶ ἤθελεν εἰπεῖ πρὸς ἐκείνους, τῶν ὁποίων τὴν γνώμην ἤθελε καταδικάσει· Κύριοι, καθήσατε εἰς τὰς σκηνάς σας καὶ παραδώσατε τὴν ἀρχηγίαν εἰς ἄλλους, καὶ μετὰ τοῦτο ἤθελε δώσει τὸ σημεῖον τῆς μάχης. Λοιπὸν καὶ ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία τὴν σήμερον, ἐπαναλαμβάνω, ἐκπληροῖ καθήκοντα διοικητικὰ, πρέπει πρὶν ἢ λάβῃ ἀπόφασιν, νὰ κρίνῃ μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν, νὰ συμπληρώσῃ τὸ ὑπουργεῖόν της συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ, καὶ τότε νὰ λάβῃ τὴν ἀπόφασιν. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀναβολὴν τοῦ προκειμένου ζητήματος εἰς τὴν δευτέραν.

§119ΙΑΛΕΜΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐφρόνουν, ὅτι ἐρχόμενος ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου συνάδελφός μας φέρων μεγαλείτερον κῦρος ἐμοῦ, ἤθελεν ἐξαγάγει τὴν Συνέλευσιν ἀπὸ τὸ χάος, εἰς τὸ ὁποῖον περιέπεσε· δυστυχῶς ὅμως τὸ χάος τοῦτο ἐπηύξησε, καὶ ἡ λύσις τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ἐντεῦθεν, κατήντησε πολὺ δυσκολωτέρα. Ὅταν ἤρχετο ἡ πρότασις, καὶ παρεδέχετο ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, δὲν εἶχεν ἡ Συνέλευσις τίποτε ἄλλο νὰ ἀποφασίσῃ, παρὰ ἐὰν πρέπῃ νὰ τὴν ἐπιψηφίσῃ ἢ ὄχι· ὅταν κατόπιν ἐλθὼν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπαρουσίασε προσκόμματα, τὰ ὁποῖα ἀναντιῤῥήτως εἶναι διπλωματικὰ καὶ ἐξωτερικὰ, ἐξαίφνης προκύπτει εἰς τὸ μέσον ἕνα ἄλλο ζήτημα ὑπουργικὸν, χωρὶς ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤθελον τὴν ἔλευσιν μέρους τοῦ στρατοῦ νὰ ἠξεύρωσιν, ἐὰν οἱ θέλοντες τὴν πτῶσιν τοῦ ὑπουργείου, θέλουν νὰ λάβῃ τὸ ζήτημα ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν διεύθυνσιν· πρέπει προηγουμένως, ὅσοι ἔθεσαν ὑπουργικὸν ζήτημα νὰ ἐκθέσωσι φανερὰ τὴν γνώμην των, δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς παρακολουθήσωμεν εἰς τὸ ὕψος τῆς εὐγλωττίας των, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελον ν’ ἀποδείξουν τὴν διαίρεσιν τοῦ ὑπουργείου, αὐτὴ εἶναι φανερά· δὲν δυνάμεθα νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν πορείαν των, διότι δὲν ἠξεύρομεν, μεθαύριον, ἐὰν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐνομίσαμεν, ὅτι κατὰ τῶν προσκομμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἠθέλαμεν νὰ πολεμήσωσεν αὐτὰ, ἐὰν δὲν τὰ ἀπαντήσωμεν θερμότερον ὑποστηριζόμενα ἐντὸς τοῦ μέλλοντος ὑπουργείου. Ὅσοι λοιπὸν ἀνέδειξαν τὴν διαίρεσιν ὡς νὰ μὴ τὴν ἐβλέπαμεν ἡμεῖς, ὀφείλουν προηγουμένως νὰ ἐκθέσουν τὴν γνώμην των ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ὁ πληρεξούσιος Αἰγίου, Κύριος Μεσσηνέζης, θέλων νὰ παραστήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἀνωτέραν τοῦ ὑπουργείου, θέλων ν’ ἀνυψώσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῆς ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅτι, χωρὶς νὰ τὸ ἐννοήσῃ, τὴν ἀξιοπρέπειαν ταύτην τὴν ἐλησμόνησεν ἀπέναντι τῶν παρουσιασθέντων προσκομμάτων· ἐξ ὅλης τῆς ὁμιλίας του καὶ πολλῶν ἄλλων ἐξάγεται, ὅτι ἐπὶ τῶν προσκομμάτων τούτων μέλοντες νὰ ἀποφανθῶσι μεθαύριον, θὰ ἀκολουθήσουν τὴν πορείαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ γνωρίσωμεν ἐὰν οἱ μέλλοντες νὰ καταψηφίσουν κατὰ τοῦ ὑπουργείου ἀποφαίνωνται ὑπὲρ τῆς ἰδικῆς μας ἰδέας ἢ τῆς τῶν ἄλλων.

§120ΚΑΦΕΝΤΖΟΓΛΟΥΣ. Καλλίτερον νὰ κάμωμεν ἕνα συμβόλαιον.

§121ΙΑΛΕΜΟΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐτίθετο εἰς ψηφοφορίαν, εἶναι, ἐὰν ἤμεθα ἀνεξάρτητοι ἀπέναντι ξένων εἰσηγήσεων, ἢ ὄχι, δευτερεῦον εἶναι, ἐὰν ἔχωμεν δίκαιον νὰ ῥίψωμεν τὴν Κυβέρνησιν σήμερον ἢ μεθαύριον. Ὀφείλομεν λοιπὸν προτήτερα, προβαίνοντες εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς γνώμης τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη, ν’ ἀποφανθῶμεν, ὅτι τὰ προσκόμματα ἐκεῖνα δὲν ἔχουν οὐδεμίαν σημασίαν ἀπέναντι ἡμῶν, ἂν ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, τοὐλάχιστον, διότι ἀνεπτύχθησαν ταῦτα, διότι πρώτην φορὰν εἴδομεν τὴν διπλωματίαν τοσοῦτον σκοτεινὴν καὶ ἀερώδη. Προτείνω λοιπὸν, Κύριοι, συμπεραίνων νὰ μὴ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς κανὲν ἄλλο μέτρον προτήτερα, πρίν ἢ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἥτις μέλλει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, τῆς τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη.

§122ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι! μᾶς κατεκρίνατε, ὅτι εἴμεθα διῃρημένοι, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀπ’ ὅλα τὰ ὑπουργεῖα, τὰ μέχρι τοῦδε, εἰς μεγαλειτέραν συμφωνίαν εὑρέθημεν ἡμεῖς πάντοτε, ἀλλ’ ὅταν συγκροτῆτε τὰ ὑπουργεῖα ἐκ δύω μερίδων, πῶς θέλετε νὰ ᾖναι ἡνωμένα; Τὰ ὑπουργεῖα ἐγένοντο ἀνήκοντα εἰς τὰς διαφόρους ἀποχρώσεις τῆς Συνελεύσεως, ἐγένοντο ἀπὸ κοινοῦ, καὶ τοῦτο ἀπαιτοῦσεν ἡ φρόνησις, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ φύσις τῶν ὑπουργείων δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ᾖναι διῃρημένη. Ἐπαρουσιάσθη ἓν ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον διῃρέθη ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἠμποροῦσεν, ὁποιοσδήποτε ἦτον ὑπουργὸς ὀρεινός..... ἂς τὰ ξεκαθαρίσωμεν, νὰ κηρυχθῇ ὑπὲρ τῆς ἄλλης μερίδος, καὶ ἠθέλαμεν κατακρίνει πολὺ περισσότερον τοὺς ὑπουργοὺς τῆς μερίδος ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι ἤθελον συγχωνευθῆ εἰς τὰς ἰδέας τῆς ἄλλης μερίδος, εἶναι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων τοιαύτη. Μὴ κατακρίνετε λοιπὸν μίαν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἐκ προοιμίων κάμνετε διηρημένην, καὶ ἔπειτα τὴν θέλετε ἀδιαίρετον. Εἰς τὰ πολιτικὰ λοιπὸν ζητήματα, ὅπως συνεκροτεῖτο κατ’ ἀνάγκην, καὶ συμφώνως πρὸς τὰς περιστάσεις, ἡ Κυβέρνησις μέχρι σήμερον δὲν ἠμποροῦσε παρὰ νὰ διαιρῆται, διότι τῶν μὲν ἡ γνώμη, ἀνηκόντων εἰς τὴν μίαν μερίδα, εἶναι ἀλλοία ἀπὸ τὴν γνώμην τῶν ὑπουργῶν τῆς ἄλλης μερίδος.

§123ΜΙΛΗΣΗΣ. Παραδέχομαι τὴν ἰδέαν σας, ἀλλ’ ἀφοῦ εἶσθε διηρημένοι, ἡ διαίρεσις ἡ κοματικὴ σᾶς ἔδιδε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσητε ἐν ὀνόματι ὅλου τοῦ ὑπουργείου;

§124ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς λοιπὸν, ὡς σᾶς προεῖπον χθὲς, ἀπὸ κοινοῦ, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἦτο πολιτικὸν, ἦτον ἐθνικὸν, τὸ ἴδιον συμφέρον τῶν μὲν εἶχον καὶ οἱ δὲ, ἐστάθημεν σύμφωνοι καὶ ἀπεφασίσαμεν νὰ φέρωμεν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν χθὲς ἐφέραμεν. Σήμερον αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις καθὼς παρέστησεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι τοιαῦται, ὥστε πρέπει νὰ τροποποιήσωμεν κατά τι τὴν πρότασιν ἡμῶν. Ἐνόμιζον, ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ὑπακούσω εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ νὰ μὴ μείνω σταθερὸς εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν σταθερῶς ἐπρότεινα. Λοιπὸν ἐν τῷ μέσῳ ἐπαρουσιάσθη ἓν πρόσκομμα. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἴσως καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοί μου εὑρέθησαν σύμφωνοι εἰς τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐγὼ δὲν τὴν τροποποιῶ, μένω εἰς τὴν πρώτην ἀπόφασιν, διότι δὲν θεωρῶ κατάλληλον ἕνας ὑπουργὸς, ἕνας ἄνθρωπος ὁποιοσδήποτε πολιτικὸς, ὅταν ἐκήρυξεν ἅπαξ ἐκ τοῦ βήματος μίαν πολιτικὴν ἀρχὴν, δὲν θεωρῶ πρέπον, δὲν θεωρῶ ἀξιοπρεπὲς νὰ τὴν τροποποιήσῃ· τὸ πρόσωπον αὐτὸ ἂς πέσῃ, τὸ ἔθνος δὲν θὰ πάθῃ τίποτε. Κύριοι! ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ, ὅτι χθὲς ἐπρότεινα νὰ ἔλθῃ τὸ πυροβολικὸν σῶμα καὶ τὸ ἱππικόν· πρὸς δὲ ἐπρότεινα, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐξ ἑκάστου τάγματος νὰ ἔλθῃ εἷς λόχος, ἐπρότεινα νὰ ἔλθῃ εἷς λόχος ἐκ τῶν σωμάτων τῆς Πελοποννήσου, καὶ εἷς λόχος ἐκ τῶν σωμάτων τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος. Σήμερον ἔγεινε μία τροπολογία εἰς τὴν πρότασίν μου ἀπὸ τὸν Κύριον Μαυρομιχάλην, καὶ εἶπεν ἀπὸ ἕκαστον τάγμα εἷς οὐλαμὸς, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι συμφωνοτάτη πρὸς τὴν ἰδικήν μου. Αὐτὴ ἦτον ἐξ ἀρχῆς ἡ γνώμη μου, καὶ τὴν ὑποστηρίζω καὶ τώρα.

§125ΔΙΟΜ. ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τοὺς προτείναντας τὴν ἀναβολὴν τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως μέχρι τῆς δευτέρας. Ἐλέχθησαν πολλὰ, νομίζω, ὅτι ἀπεμακρύνθημεν καὶ τὴν φορὰν ταύτην, καθὼς πολλάκις τοῦτο συνέβη παρ’ ἡμῖν, ἀπὸ τὸ οὐσιῶδες τοῦ ζητήματος. Ἀφίνω ἐνταῦθα τὸ ζήτημα τὸ ὑπουργικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ἔδωκεν ἀφορμὴν ἡ διαφωνία τῶν Κ. ὑπουργῶν, καὶ ἐξ αἰτίας αὑτῆς ἐλάλησαν πολλοὶ καὶ ἐζήτησαν νὰ δώσωσιν ἄλλην λύσιν εἰς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, παρ’ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦσιν αἱ σοβαραὶ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, καὶ ἔρχομαι νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ χάνωμεν τὸν καιρὸν, ἀπομιμούμενοι ἄλλης ἐποχῆς τρόπον τοῦ συζητεῖν τὰ δημόσια πράγματα, καὶ νὰ λησμονῶμεν τὰ καθήκοντα, μὲ τὰ ὁποῖα εἴμεθα περιβεβλημένοι, καθὼς καὶ τὴν μεγάλην εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Συνέλευσις, παραβαλλομένη μὲ Βουλὴν, ἥτις ἐνεργεῖ ἐπὶ τακτικῆς καταστάσεως πραγμάτων· ἐπὶ τοιαύτης καταστάσεως αἱ Βουλαὶ ἐξετάζουν ἂν ἐφαρμόζωνται καλῶς οἱ νόμοι, οἱ δὲ ὑπουργοὶ διορίζονται παρὰ τοῦ Βασιλέως καὶ οὐχὶ παρὰ τῶν Βουλῶν· τότε ἐννοῶ ὅτι δύναται μία μερὶς ἰσχυρὰ νὰ καταφέρεται κατὰ τοῦ ὑπουργείου, διὰ ν’ ἀκουσθῶσιν αἱ κατηγορίαι αὐτῆς παρὰ τοῦ Βασιλέως ἵνα κατορθωθῇ ἡ μεταβολὴ τοῦ ὑπουργείου· ἀλλ’ εἰς Συνέλευσιν, ἡ ὁποία εἶναι κυρίαρχος καὶ δύναται νὰ παύσῃ ὅταν θέλῃ τοὺς ὑπουργούς, χωρὶς νὰ δώσῃ λόγον εἰς κανένα, τὰ τοιαῦτα δὲν ἔχουν ἐφαρμογήν· οἱ δὲ ὑπουργοὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ εἴπωσιν, ὅτι τὴν δεῖνα πρότασιν τὴν θεωροῦν ὡς ὑπουργικὸν ζήτημα, καὶ ἂν δὲν γείνῃ παραδεκτή, παραιτοῦνται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἀπέναντι τοιούτου Σώματος καὶ τοιούτων περιστάσεων, δὲν βλέπω διατί ν’ ἀναμιγνύωμεν ζητήματα ὑπουργικὰ ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχουν, ἐκεῖ, ὅπου μία σπουδαιότης μεγάλη ἀπαιτεῖ νὰ ἔλθωμεν ταχέως καὶ ἀταράχως εἰς τὴν λύσιν της. Ἂς μᾶς συγχωρήσουν τινὲς νεώτεροι ἐμοῦ τὴν ἡλικίαν, καὶ οἱ ὁποῖοι πρώτην φορὰν ἐμβαίνουν εἰς τὸ στάδιον τὸ πολιτικόν, νὰ μὴ παραδεχώμεθα πάντες οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴμεθα ὅλοι νέοι, τὰς εὐκόλους πεποιθήσεις των, τὰς ὁποίας σχηματίζουν ἐπὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων· ἡ ζωηρότης δὲν εἶναι τὸ ἀλάνθαστον μέσον ἵνα φθάσωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν· πρέπει πρὸς ἀνεύρεσιν αὐτῆς νὰ ἐρωτῶμεν τὸν νοῦν καὶ τὴν πεῖραν, καὶ οὐχὶ τὴν καρδίαν μας. Ὡς ἰδιῶται δυνάμεθα νὰ ἐρωτῶμεν καὶ μόνην τὴν καρδίαν μας, διότι δὲν ἔχομεν νὰ δώσωμεν λόγον εἰς οὐδένα περὶ τῶν πράξεών μας, καταιτιώμενοι τὸν ἑαυτόν μας διὰ τὰ παθήματα ἢ τὰς ἀποτυχίας μας· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐξελέχθημεν πληρεξούσιοι ἐκ μέρους τῶν ἐπαρχιῶν διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύωμεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰς παρούσας δεινὰς καὶ ἐκτάκτους περιστάσεις της. Ἡ καρδία ἡμῶν πρέπει νὰ κλείσῃ καὶ μόνος ὁ νοῦς ἡμῶν πρέπει νὰ ἐνεργῇ καθ’ ὅλας τὰς πράξεις μας. Ἐννοῶ, ὅτι εἴμεθα ἄνθρωποι, καὶ ὡς ἄνθρωποι μὴ ἀλάνθαστοι καὶ προσέτι μὴ ὄντες γυμνασμένοι εἰς τὰ πολιτικά, παρασυρόμεθα, ὑποπίπτομεν εἰς πολλὰ λάθη, καὶ πρῶτος ἐγώ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρέπει ν’ ἀφίνωμεν ἐλεύθερον τὸν ἀγορεύοντα, καὶ νὰ μὴ διακόπτωμεν αὐτὸν διὰ φωνῶν ἢ χειρονομιῶν. Τί σημαίνει τὸ νὰ κινῶμεν δι’ ἀπειλητικοῦ τρόπου τὸν δάκτυλον πρὸς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μας; Κανεὶς δὲν φοβεῖται τὸν ἄλλον, ἀλλὰ μόνον ἐρεθίζεται καὶ ἀσχημίζονται ὡς ἐκ τούτου αἱ συζητήσεις. Τὰ τοιαῦτα, Κύριοι, δὲν εἶναι ὁ καταλληλότερος τρόπος πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας, δηλαδὴ τοῦ ποία λύσις ἁρμόζει εἰς ἕκαστον ζήτημα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους. Ἐνταῦθα τί πρόκειται; Βλέπομεν ἐν πρώτοις τοὺς ὑπουργοὺς εἰς διαφωνίαν, ὅπερ εἶναι σπουδαῖον. Τὸ ὑπουργεῖον ὑπέβαλε τὸ περὶ στρατοῦ ζήτημα, ἀλλὰ τὸ ὑπέβαλε μέ τινα ἀοριστίαν· ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐφάνη, ὅτι ἤθελε ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐλευσομένων εἰς τὴν Πρωτεύουσαν στρατιωτικῶν. Καὶ ὅμως τὸ ζήτημα ἦτο καὶ εἶναι πόσος στρατὸς πρέπει νὰ ἔλθῃ· διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργείου δὲν ἐφάνη ἐκ πρώτης ἀρχῆς ὡρισμένη. Ἀφοῦ ὅμως ἐλέχθησαν πολλὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Μαυρομιχάλη, ἐπαρουσιάσθη αἴφνης ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐλάλησε μετὰ περισκέψεως μὲν, ἀλλ’ ἀρκετὰ σαφῶς, ὥστε νὰ ἐννοήσωμεν, ὅσοι θέλομεν, ποῦ κεῖται νῦν τὸ ζήτημα. Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ βλέπομεν πάντες, ὅτι τὸ ζήτημα δύναται νὰ λάβῃ μεγάλην σπουδαιότητα, καὶ ὀφείλομεν οὐχὶ μονομερῶς, ἀλλ’ ὑφ’ ὅλας τὰς ὄψεις του νὰ τὸ ἐξετάσωμεν· ἀφ’ ἑτέρου δὲν εἶναι τίποτε κατεπεῖγον νὰ τὸ ἀποφασίσωμεν σήμερον· καὶ δυνάμεθα νὰ τὸ ἀναβάλωμεν διὰ μεθαύριον (θόρυβος). Κύριοι, ὁ στρατὸς εἶναι Ἑλληνικὸς, ἀνήκει εἰς πάντας ἡμᾶς, σύγκειται ἐξ ἀδελφῶν, πατέρων, τέκνων καὶ ἀνεψιῶν ἡμῶν, δὲν ἔχει ἀνάγκην σοῦ καὶ ἐμοῦ νὰ τὸν ἐπαινέσῃ, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος νὰ τὸν ὑπερασπισθῶσι πέντε δέκα πρόσωπα. Πρὸς τί, Κύριοι, νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἐνταῦθα, ὅτι δὲν θέλουν τινὲς τὸν στρατὸν εἰς τὴν Πρωτεύουσαν καὶ θὰ ἐπέλθῃ ἔρις μεταξὺ τῶν στρατιωτῶν καὶ τὰ τοιαῦτα; Ὁ στρατὸς αἰσθάνεται, ὅτι ὑπόκειται εἰς τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι προθύμως θέλει ὑπακούσει εἰς ὅ,τι ἀποφασίσει ἡ Συνέλευσις ἐν τῇ ἀπαθείᾳ της, ἥτις ἀντιπροσωπεύει καὶ τὸν στρατὸν καὶ ὅλα τὰ κοινωνικὰ στοιχεῖα. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι ἀπέναντι τοσοῦτον σπουδαίων πραγμάτων, δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ἀπόφασίν μας μέχρι τῆς Δευτέρας.

§126ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν περὶ ὅσων ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἀπεφασίσθησαν. Πρὶν ἢ δώσω τὴν ἐξήγησιν ταύτην, θεωρῶ ἀναγκαῖον ν’ ἀποκρούσω μίαν κατηγορίαν πολλάκις ἐπαναλαμβανομένην ἀπό τινας τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, περὶ τῆς διαφωνίας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Κατακρίνετε τὴν Κυβέρνησιν, διότι διεφώνησεν εἰς 2 ἢ 3 ζητήματα· ἐλησμονήσατε ὅμως τὴν γέννησιν τῆς Κυβερνήσεως (θόρυβος)· ἂν ἀνακαλῆτε τὰς κατακρίσεις, τὰς ὁποίας ἐκάματε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν διαφωνίαν, ἔρχομαι ἀμέσως εἰς τὸ ζήτημα. Ἐὰν ἠθέλατε νὰ ἔχητε τὴν ἀνωτάτην ἀρχὴν ὁμόφωνον, ἔπρεπε νὰ ἐκλέξητε Πρόεδρον, ὅστις νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς ὑπουργούς.

§127ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἷς ξένος ὕβρισεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα διὰ τὴν ἀφροσύνην σας.

§128ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερ.). Ἐπιθυμῶ νὰ τὸ συζητήσωμεν αὐτὸ τὴν δευτέραν, πρόσεξε ὅμως μὴ συλληφθῇς μὲ τὰς ἐπιστολάς σου.

§129ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ Συνέλευσις ἤθελε νὰ ἐκλέγωνται οἱ ὑπουργοὶ ὅλοι καὶ ὁ Πρόεδρος ἐκ τῆς Συνελεύσεως. Ὅταν ἡ ψῆφος φέρῃ τοὺς ὑπουργοὺς δυσκόλως δύναται νὰ εὕρῃ αὐτοὺς ὁμοφωνοῦντας, πολὺ περισσότερον εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, ὅτε ἐτέθη ὡς βάσις 4 ἐκ τῆς μιᾶς μερίδος, καὶ 4 ἐκ τῆς ἄλλης. Ἐνταῦθα βεβαίως ἀναγνωρίζετε ὅλον τὸ ἄδικον τῆς κατακρίσεως. Ἔρχομαι νὰ σᾶς δώσω τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου σᾶς ὑπεσχέθην. Χθὲς, Κύριοι, ἐν ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ἐπληροφορήθημεν, ὅτι πολλοὶ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἐπεθύμουν νὰ φέρωμεν τὴν πρότασιν περὶ προσκλήσεως ἑνὸς μέρους τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ καταστήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν λαμπροτέραν τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Βασιλέως. Εἷς ἐκ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἦτο καὶ ὁ Κύριος Κολοκοτρώνης, ὅστις καὶ παρευρέθη εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὁλόκληρον τὸ ὑπουργεῖον τοῦ εἶπεν, ὅτι αὐτὴν τὴν διάθεσιν ἔχει, καὶ ὅτι ἐν ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ θέλει σκεφθῆ περὶ τῆς προτάσεως. Εἰς τὸν ἴδιον Κύριον Κολοκοτρώνην εἴπομεν ἐνώπιον ὅλου τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ φέρωμεν μόνον τὸ ἱππικὸν καὶ τὸ πυροβολικὸν, ν’ ἀφήσωμεν δὲ τὰ ἄλλα σώματα νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων.

§130Π. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἐγὼ εἶπον καὶ ἕνα οὐλαμὸν ἐξ ἑκάστου τάγματος.

§131ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡμεῖς ἀπεκρούσαμεν τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ παρεδέχθημεν μόνον νὰ φέρωμεν τὸ ἱππικὸν καὶ τὸ πυροβολικόν. Ἀλλὰ κατόπιν πολλοὶ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἔκαμαν παρατήρησιν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ μέρος ἐκ τῶν ἄλλων σωμάτων, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε νὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων σωμάτων. Ὥστε βλέπετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ἰδέας· ἡ ἀρχὴ παρεδέχθη τῆς ἐλεύσεως στρατοῦ, διαφωνοῦμεν κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ἀριθμὸν καὶ οὐχὶ διότι ὑποπτευόμεθα, ὅτι ἐρχομένου τοῦ στρατοῦ ἐνταῦθα θὰ ἐπέλθουν αἱ λυπηραὶ ἐκεῖναι σκηναί. Ὁ στρατὸς εἶναι ἀναγκαῖος εἰς τὰς ἐπαρχίας πρὸ πάντων διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Ἡ ἀρχὴ παρεδέχθη τῆς ἐλεύσεως στρατοῦ· εὑρίσκομεν ὅμως σήμερον ὀρθοτέραν τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν ὅλα τὰ σώματα καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ ὁλόκληρον τὸ πυροβολικὸν, ἢ ὁλόκληρον τὸ ἱππικὸν, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν τοῦ Κ. Καλλιγᾶ καὶ θέλετε εὕρει ὅτι εἶναι ὀρθή· «Ἐπιτρέπεται, λέγει, εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ ἐνταῦθα κατὰ τὴν ὑποδοχὴν τοῦ βασιλέως ἕνα οὐλαμὸν ἐξ ἑκάστου σώματος ἢ καὶ περισσοτέρους, ἂν τοῦτο δὲν ἀντίκηται εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν.» Αὕτη ὑποστηρίζεται καὶ ὑπὸ τοῦ Κ. Νικολοπούλου καὶ ἐμοῦ· δὲν βλέπω ἂν δὲν ἐκπληροῦται οὕτως ἡ ἐπιθυμία καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, τοὐτέστι ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ὁλόκληρος ὁ στρατὸς κατὰ τὴν ὑποδοχὴν τοῦ Βασιλέως.

§132ΠΟΛΛΟΙ. Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἐφωτίσθησαν παρακαλῶ νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀνεγνώσθη πρῶτον πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη· ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ παρατηρήσεις τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἰδίως πρότασίς τις παραδεχθεῖσα ὑπὸ τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ καὶ Νικολοπούλο ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς περαιτέρω συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπροτάθησαν δύο προτάσεις, ἐξ ὧν μία ἀναβλητικὴ, ἡ ἑτέρα ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν ὕπαρξιν τοῦ ὑπουργείου. Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι ἡ πρότασις ἡ ἀναβλητικὴ πρέπει νὰ προηγηθῇ. Εἶναι δὲ τοιαύτη, «προτείνει νὰ ἀναβληθῇ τὸ περὶ στρατοῦ ζήτημα μέχρι τῆς Δευτέρας». Ὅσοι παραδέχονται παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. Ὥρα 5 παρὰ 20.

Ὁ Πρόεδρος

Α. ΜΩΡΑΪΤΙΝΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Εὐάγ. Ἀντύπας, Δ. Θεοχάρης.