1966.04.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 74η

Κυριακὴ 24 Ἀπριλίου 1966

Προεδρία κ. Δ. Γ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

(Ὥρα 6.50′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας τῶν ὑποβληθεισῶν ὑπὸ τῆς Ε.Κ. καὶ τῆς ΕΔΑ. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§2Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τοῦ βήματος, κ.κ. βουλευταί, καὶ ὄχι κατὰ τὸ σύνηθες, ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, διότι ἐπὶ τοῦ θέματος, μὲ τὸ ὁποῖον σχεδὸν ἀποκλειστικῶς θὰ ἀπασχοληθῶ —δηλ. διὰ τὰ μὲ τὴν Κύπρον προκύψαντα προσφάτως ζητήματα— δὲν ἀντιδικῶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀντιθέτως συμφωνῶ εἰς τὴν βάσιν καὶ ὡς εἶναι ἄλλωστε γνωστὸν καὶ τὴν ὑπερασπίζω. Ἐπιθυμῶ ἐπιπροσθέτως νὰ τονίσω, ὅτι τὸ ὅτι ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος δὲν θὰ μὲ παρασύρῃ νὰ μακρηγορήσω. Φίλος τῶν συντόμων λόγων, θὰ ἐπιδιώξω νὰ τὸ ἀποδείξω καὶ σήμερον. Ὅταν κ.κ. βουλευταί, περὶ τὴν ἐνάτην ἑσπερινὴν τῆς προπαρελθούσης Δευτέρας, 11ης Ἀπριλίου ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἐπληροφόρησε τηλεφωνικῶς, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρῃτήθη αἴρων ταυτοχρόνως τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔκαμεν ἀμέσως ἀποδεκτὴν τὴν παραίτησιν, προετίθετο δὲ νὰ συγκαλέσῃ εὐθὺς τὴν ἑπομένην τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διὰ τὰ περαιτέρω, μὲ εὗρε πλήρως σύμφωνον. Καὶ εὐθὺς μετ’ ὀλίγον, προεξοφλῶν τὴν γνώμην τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, ἀνεκοίνουν εἰς τὸν Ραδιοφωνικὸν Σταθμὸν Ἀθηνῶν, ὅτι οἱ Προοδευτικοὶ θὰ ἐξακολουθήσουν παρέχοντες ἀμέριστον τὴν ἐμπιστοσύνην των εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἄμεσος, σαφὴς καὶ κατηγορηματική μου ἀπάντησις ὠφείλετο εἰς δύο λόγους. Πρῶτον μέν, διότι συνεφώνουν μὲ τὰς ἀπόψεις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας φρονῶ, ὅτι ἐγνώριζον καλῶς. Δεύτερον δέ, διότι καὶ ἂν εἶχον λόγους νὰ διαφωνῶ ἐπὶ ἄλλων θεμάτων, ὡς ἐξειλίχθη ἡ κατάστασις, θὰ παρεμέριζον οἱανδήποτε αἰτίαν διαφωνίας καὶ θὰ ὑπεστήριζον τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἀποτρέψω καταστρεπτικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα ἄτοπον. Ἐὰν δηλαδὴ ἔπιπτεν ἡ Κυβέρνησις, ἐκείνην τὴν ὥραν, θὰ ὑπῆρχε σοβαρὸς κίνδυνος νὰ δοθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ τύχη τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἑκάστοτε ἐπιθυμίαν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Τοῦτο δὲ δὲν θὰ ἀφεώρα τὴν τύχην μιᾶς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ τὸν διορισμὸν μιᾶς νέας. Διότι, ἐφ’ ὅσον καὶ αὕτη δὲν θὰ προσήρμοζε τὴν πορείαν της πρὸς τὰς ἐπιθυμίας τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου θὰ εἶχε τὴν τύχην τῆς προηγουμένης. Τοιουτοτρόπως ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος θὰ καθίστατο ὁ Μακάριος καὶ ἁπλὸς τοποτηρητὴς αὐτοῦ ὁ Βασιλεὺς Κωνσταντῖνος. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς πεποιθήσεώς μου αὐτῆς, θὰ ἤμουν διατεθειμένος νὰ λησμονήσω ὅλας μου τὰς ἄλλας αἰτιάσεις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως — καὶ δὲν τὸ κρύπτω, ὅτι εἶναι πολλαὶ — καὶ ἀμερίστως θὰ τὴν ὑπεστήριζον ὡς ἀμέσως τὸ ἐδήλωσα καὶ θὰ τὸ πράξω. Φρονῶ ἄλλωστε, ὅτι πολὺ ἐπλήρωσεν ὁ τόπος αὐτὸ τὸ γεγονός, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἄλλοτε μὲν παρέχεται ἡ ἐντύπωσις, ἄλλοτε δὲ καὶ δυστυχῶς συμβαίνει νὰ συμφωνοῦν τοὐλάχιστον οἱ πάντες ἢ οἱ περισσότεροι, ὅτι αἱ Ἀθῆναι πρέπει νὰ εἶναι ἡ πηγὴ τῆς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, νὰ ἀνέχωνται ἐν τούτοις κακῶς εἰς τὴν οὐσίαν ἡ Λευκωσία νὰ κατευθύνῃ. Ἐναντίον τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐτάχθην πάντοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν καὶ θὰ τάσσωμαι. Ἀρνοῦμαι ἀκόμη καὶ τὴν ὑπό τινων ὑποστηριζομένην θεωρίαν τῆς παραλλήλου πορείας. Αὐτὴ ἡ παράλληλος πορεία δυνατὸν νὰ νοηθῇ στενῶς μόνον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ Κυπριακόν. Ἀλλ’ εἶναι δι’ ἐμὲ αὕτη ἀπολύτως ἀπαράδεκτος εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ πολιτικὴ δύναται νὰ ἔχῃ εὐρυτέρας ἐπιπτώσεις ἐπὶ τῶν τυχῶν τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος. Ταῦτα ἰσχυριζόμενος βεβαίως ἀποδέχομαι, ὅτι εἶναι ἀπὸ τῆς πλευρᾶς της ἐλευθέρα ἡ Κυπριακὴ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην, νὰ μὴ συμφωνῇ καὶ νὰ ἀκολουθῇ τὴν ἰδικήν της πορείαν δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ ἀποκλειστικῶς τὴν Κύπρον. Μετὰ τὴν διευκρίνισιν αὐτὴν ἐπιθυμῶ νὰ προβῶ καὶ εἰς μίαν ἄλλην. Δὲν μοῦ ἀρέσει νὰ συνδέω τοὺς ἀγῶνας μου μὲ πρόσωπα, οὔτε ὑπέρ, οὔτε ἐναντίον. Ἀλλὰ μὲ ἀρχὰς καὶ ἰδέας. Ὅταν τὰ πρόσωπα ἐκφράζουν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας πιστεύω, τὰ ὑποστηρίζω. Ὅταν διαφωνοῦμεν, τὰ μάχομαι. Τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον σχεδὸν τὸν γνωρίζω ἀπὸ διάκον εἰς τὴν Ἁγίαν Εἰρήνην τῶν Ἀθηνῶν. Κατὰ τὴν μακράν του ἀγωνιστικὴν προσπάθειαν ὑπῆρξα κατὰ κανόνα σταθερὸς συμπαραστάτης του. Ἀπὸ τῆς ἐπιστροφῆς του ἐκ τῶν Σεϋχελλῶν ἤρχισα νὰ ἔχω ἀμφιβολίας, ὡς πρὸς τὴν ὀρθότητα τῶν ἀντιλήψεών του. Αἱ ἀγορεύσεις μου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εἰς τὰς ὁποίας καὶ ἀναφέρομαι, εἶναι οἱ καλύτεροι μάρτυρες τῆς ἀπέναντι αὐτοῦ στάσεώς μου, ἡ ὁποία ἀπὸ τὸ 1963 πλέον διαμορφώνεται εἰς διαφωνίαν. Τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν ἐξ ἄλλου γνωρίζω ἀπὸ τῶν σκοτεινῶν ἡμερῶν τῆς κατοχῆς. Ἐθαύμασα πάντοτε τὴν εὐθύτητα, τὴν ἀνιδιοτέλειαν καὶ τὴν γενναιότητά του. Ὁσάκις ἐπεδίωξάν τινες νὰ τὸν ἀναμείξουν εἰς τὴν πολιτικήν, ἐγὼ εὑρέθην εἰς πλήρη ἀντίθεσιν. Οὔτε προσωπικὴν ἐπίσκεψιν ἀντήλλαξα μαζί του, ὅταν ἐπέστρεψεν ἐκ Κύπρου ὡς θρυλικὸς ἀρχηγὸς τῆς ΕΟΚΑ παρὰ τὸν θαυμασμόν μου διὰ τοὺς μοναδικούς του τίτλους εἰς τὸν Κυπριακὸν ἀγῶνα, ἀκριβῶς, διότι δὲν ἤθελα οὔτε ὑποψίαν νὰ ἀφίσω, ὅτι τὸν ἐνθαρρύνω εἰς πολιτικὴν πορείαν. Τὸ ἱστορικὸν τῆς σημερινῆς συμπαραστάσεώς μου μὲ τὸν Στρατηγὸν ἔχει ὡς ἀκολούθως: Περὶ τὰ τέλη Μαρτίου τοῦ 1964, ὀλίγον μετὰ τὴν πανηγυρικὴν ἄνοδον τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔξοχος εὐφορία κατεῖχε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰ ἐν Κύπρῳ ἐξ ἀφορμῆς ἐντελῶς φανερᾶς ὑπερεκτιμήσεως ἂν ὄχι παρανοήσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, διὰ τὴν ἀποστολὴν στρατευμάτων ἐκ χωρῶν τοῦ ΟΗΕ εἰς Κύπρον, εἰς ἐμὲ ηὐξάνοντο ἀντιθέτως αἱ ἀνησυχίαι. Ὅλη ἡ πολιτεία τοῦ Μακαρίου, κατὰ τὸ 1963, μὲ εἶχεν ἀνησυχήσει. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις συνεκρατεῖτο κάπως, ὅσον ὑπῆρχεν ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς σταθερότης. Ἡ μεταβατική, ὅμως, περίοδος τοῦ Δεκεμβρίου 1963, ἐπέτρεψεν εἰς τὸν Μακάριον νὰ ἀναλάβῃ πρωτοβουλίας, τῶν ὁποίων τὰς βαρυτάτας συνεπείας, εἰ μή τι ἄλλο καὶ διὰ τῆς δημιουργίας τῶν ἐν Κύπρῳ τουρκικῶν προγεφυρωμάτων, πληρώνομεν μέχρι σήμερον. Ἀρχομένου τοῦ Φεβρουαρίου 1964 ὁ στρατηγὸς Γρίβας μὲ ἐπεσκέφθη καὶ μὲ κατέστησε κοινωνὸν καὶ τῶν ἰδικῶν του ἀνησυχιῶν. Ὀλίγον δὲ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς μὲ ἐπεσκέφθη ἐκ νέου καὶ μὲ κατέστησεν ἐνήμερον ἀπορρήτου ἐκθέσεώς του ἐπὶ τῆς ἐν Κύπρῳ καταστάσεως. Ἡ ἐντύπωσίς μου ἐκ τῆς συνομιλίας ἐκείνης ὑπῆρξεν κατὰ τοῦτο ζωηροτέρα, διότι εὗρε πρόσφορον παρ’ ἐμοὶ τὸ ἔδαφος. Ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν αὐτὴν ὁμιλῶν κατὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως—τὴν 1ην Ἀπριλίου 1964 ἐπρότεινα κοινὴν σύσκεψιν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων μὲ τὴν ἀπαραίτητον παρουσίαν τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα, τότε δὲ τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν ἐπισήμως ἀνεφέρθην εἰς τὴν ἀνάγκην διμερῶν μὲ τὴν Τουρκίαν συνομιλιῶν. Ἡ τότε Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε μὲν συνέχειαν εἰς τὴν πρότασίν μου, ἀλλὰ υἱοθετήσασα τὰς ἀπόψεις τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα, ἀνέθεσε τελικῶς εἰς αὐτὸν τὴν εὐθύνην τῆς ἀσφαλείας τῆς Κύπρου, ὁ ὁποῖος καὶ ἀφίχθη ἐκεῖ τὸν Ἰούνιον 1964. Ἐπιθυμῶ νὰ κάμω ἐδῶ μίαν παρένθεσιν. Κατὰ καλὰς φρονῶ πληροφορίας, τὴν ἰδέαν ἐπαναξιοποιήσεως τοῦ Γρίβα εἰς Κύπρον, ἤρχισε νὰ καλλιεργῇ ὁ Σοφοκλῆς Βενιζέλος ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὴν βραχυχρόνιον πρώτην περίοδον τῆς Κυβερνήσεως Κέντρου, τὸ 1963, ὅτε καὶ εἰσηγήθη ὀρθῶς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν Ἄγγλων διὰ τὴν ἀποκατάστασιν ἐν Κύπρῳ τῆς διαταραχθείσης ἡσυχίας. Ἀπὸ τῆς ἐνεργοῦ ἀναμείξεως τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα εἰς τὴν Κύπρον σπανιώταται ἦσαν αἱ περιπτώσεις ἐπαφῆς μὲ αὐτόν. Σημαντικὰς κατατοπιστικὰς συνομιλίας εἶχον μετ’ αὐτοῦ, ὅτε κατὰ τὸ δεύτερον δεκαπενθήμερον τοῦ παρελθόντος Φεβρουαρίου, ἐπισήμως εἶχεν ἔλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸν ἤκουσα, συνεφώνησα μὲ τὰς ἀνησυχίας του, ἐξεδήλωσα τὴν φιλικήν μου πρὸς αὐτὸν διάθεσιν, ἀλλὰ εἰς οὐδὲν ἐπίσημον διάβημα προέβην τότε πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν. Ὅταν δὲ ἀνεχώρει ὁ στρατηγός, δὲν ἐπρόλαβε νὰ μὲ ἀποχαιρετήσῃ παρὰ μόνον τηλεφωνικῶς. Τότε καὶ μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι ἔφευγεν ἀπολύτως ἱκανοποιημένος ἀπὸ τὴν ἔναντι τῶν στρατιωτικῶν του ἀπόψεων διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Νήσου (θεωρουμένου πάντοτε τοῦ χώρου ἀμύνης Ἑλλάδος καὶ Κύπρου ὡς ἑνιαίου) στάσιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐχάρην ἰδιαιτέρως καὶ ἐθεώρουν τὸ ἀναφυὲν ζήτημα ὡς τερματισθέν. Ὀλίγας δὲ ἡμέρας μετά, κατὰ τὴν τακτικήν μου μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως συνεργασίαν, ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ τοῦ μεταφέρω τὴν πλήρη ἱκανοποίησιν τοῦ στρατηγοῦ, τότε ἐπληροφορήθην τὸ πρῶτον παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ περὶ ἀποστολῆς παρ’ αὐτοῦ ἐπιστολῆς πρὸς τὸν Μακαριώτατον ἀφορώσης εἰς τὰς γενικωτέρας στρατιωτικὰς ἁρμοδιότητας τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα. Ἔλαβον δὲ γνῶσιν τοῦ κειμένου τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς ἐντελῶς προσφάτως, κατὰ τὴν νέαν ἐπίσκεψιν τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα εἰς Ἀθήνας. Καὶ ἂν μοῦ ἐγεννήθη τότε μία ἀπορία, ἦτο διατὶ δὲν ὑπεγράφη ἡ ἐπιστολὴ ἐκείνη, καθαρῶς στρατιωτικοῦ περιεχομένου, ὑπὸ τοῦ κυρίως ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ταῦτα ὡς ἐν παρόδῳ, ἔστω καὶ κάπως ἐκτενῶς, διὰ τὸν μῦθον, ὅτι ἡ περίφημος ἀπὸ 9 Μαρτίου ἐπιστολή, ἐστάλη, κατόπιν ἰδικῆς μου πιέσεως. Ἡ παρέμβασίς μου ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, ἀρχίζει κατὰ τὸ τελευταῖον στάδιον, μετὰ δηλαδὴ τὴν ἄφιξιν τοῦ κ. Κυπριανοῦ καὶ τὴν ὑποβολὴν τῶν πράγματι κατ’ ἐμὲ ἀπαραδέκτων ἀπὸ 21 Μαρτίου προτάσεων τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν «Καθημερινὴν» προκαλέσασαι μεγάλην αἴσθησιν. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐνημερώθην ἐπὶ τοῦ δημιουργηθέντος ὑπὸ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου θέματος ἀπ’ εὐθείας, τῇ αἰτήσει μου, ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὡς εἶναι γνωστόν, εἶχον ζητήσει τὴν τακτικήν μου ἐνημέρωσιν ἐπὶ ὅλων τῶν γενικῶν θεμάτων, ὡς στηρίζων τὴν Κυβέρνησιν καὶ συνεπῶς μετέχων κατά τινα τρόπον τῶν εὐθυνῶν. Ταὐτοχρόνως ὁ στρατηγὸς μὲ ἐκράτει καὶ αὐτὸς ἐνήμερον τῶν ἀπόψεών του. Πεισθεὶς δὲ κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τῆς ὀρθότητος αὐτῶν, ἔσπευσα νὰ πληροφορήσω τὸν Πρωθυπουργόν. Τονίζω, ὅμως, τὴν κατ’ ἀρχὴν συμπαράστασίν μου εἰς τὸν Γρίβαν, οὐδέποτε εἶπον, ὅτι θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἁπλῶς ἐπέμεινα, ὅτι θεωρῶ ἀπαραίτητον τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα εἰς Κύπρον, κληθέντος τότε νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας, διότι ἔκρινα καὶ κρίνω τὴν ἐκεῖ παρουσίαν του ὡς πολύτιμον παράγοντα τῆς ἑνωτικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν, ὡς γνωστόν, ὑποστηρίζω. Καὶ προσέθετον, ὅτι ἂν τοῦτο δὲν συμβῇ (δηλ. νὰ ἐπιστρέψῃ ὁ Γρίβας), τότε θὰ ἐπανεξέτασω τὴν ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως στάσιν μου. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου διετήρουν, φρονῶ πᾶσαν ἐπιφύλαξιν. Διότι ἦτο δυνατὸν ἐν τῇ πορείᾳ τῶν ἐνταῦθα συζητήσεων τοῦ στρατηγοῦ μὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ εὑρεθῶ ἐν διαφωνίᾳ μὲ τὸν στρατηγόν. Ὅπως δὲ δὲν ὑπῆρξα πολιτικὸς ὀπαδὸς τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, δὲν ἐφιλοδόξησα καὶ νὰ γίνω παράρτημα τῶν ἀπόψεών του. Διὰ νὰ ὑποστηρίξω ἔπρεπε νὰ συνεφώνουν. Ἐκτὸς τούτου ἡ ἐπιφυλακτικὴ ἐκείνη διατύπωσις καὶ ἐκ δύο ἀκόμη λόγων ἐπεβάλετο. Ὁ πρῶτος ἦτο, ὅτι δὲν ἦτο εἰς τὰς προθέσεις μου νὰ αἰφνιδιάσω τὴν Κυβέρνησιν μὲ κίνδυνον πολιτικῆς κρίσεως καὶ οὔτε εἶναι. Ὁ δεύτερος, ὅτι ἐνδεχομένη ἐκ τῶν προτέρων τοιούτου εἴδους κατηγορηματικὴ δήλωσις θὰ ἐδυσχέραινε τὴν διαπραγματευτικὴν ἱκανότητα τῆς Κυβερνήσεως. Μόνον μετὰ τὸ πέρας τῶν οἱωνδήποτε διαπραγματεύσεων θὰ ἦτο κατὰ τὴν κρίσιν μου δυνατὸν νὰ διαχωρίσω τὰς εὐθύνας μου. Πρὸ τοῦ πέρατος τούτων πᾶσα σπουδὴ κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον θὰ ἦτο ἄτοπος, ἐφ’ ὅσον ἄλλωστε οὐδόλως ἡ τυχὸν τοιαύτη ἀναμονὴ θὰ μὲ ἐξέθετε. Διότι κατὰ τοῦτο τὸ μεταξὺ θὰ ἠδυνάμην νὰ ἔχω ἐνημερώσει τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν τυχὸν ἀποφάσεων τῶν Προοδευτικῶν, ἵνα γνωρίζῃ καὶ αὐτὸς ποῦ ἵσταται, ἀναβάλλων ἁπλῶς τὴν δημοσίαν ἀναγγελίαν. Ἀλλὰ εὐτυχῶς τοῦτο δὲν συνέβη, ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν βάσιν εὑρέθημεν, σύμφωνοι μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Μῦθος λοιπόν, ὅτι ἠπείλησα τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἀποστείλῃ ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐγνώριζον. Μῦθος ἐπίσης, ὅτι ἐβίαζα τὴν Κυβέρνησιν νὰ συμφωνήσῃ μὲ τὰς ἀπόψεις μου ἀπειλῶν ἄλλως καταψήφισίν της. Μένει τώρα νὰ σᾶς ἀποδείξω καὶ τὸν τρίτον μῦθον, ὅτι προώθησα τὸν στρατηγὸν εἰς ἀδιαλλαξίαν. Ἀντιθέτως εἶμαι ὑπερήφανος, ὅτι ἔκαμα τὸ πᾶν νὰ βοηθήσω εἰς συμβιβαστικὴν λύσιν, ἀλλὰ πάντως ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς Ἑλληνικῆς ἐννόμου τάξεως καὶ τῆς κατὰ τὴν κρίσιν μου ἐκτιμήσεως τοῦ εὐρυτέρου ἐθνικοῦ συμφέροντος. Αἱ τελευταῖαι ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἐξελίξεις, ἐννοῶ εἰς τὰ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Κύπρου θέματα, ἠμπορεῖ νὰ διακριθοῦν εἰς τρεῖς περιόδους. Πρώτη περίοδος: Ἡ ἐδῶ κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰανουάριον ἐπίσημος ἐπίσκεψις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, μὲ ἐπιστέγασμα τὸ συνταχθὲν σχετικῶς μνημόνιον. Κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην οὐδεμίαν ἔχω ἀνάμιξιν. Ἐνημερώνομαι ἁπλῶς εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Δευτέρα περίοδος: Ἡ τῆς ἐπισήμου κατὰ Φεβρουάριον ἀφίξεως τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα. Κατ’ αὐτὴν συμμετέχω εἰς τὰς σχετικὰς δημοσίας ἐκδηλώσεις κατατοπίζομαι πλήρως ἐπὶ τῶν ἀπόψεων τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, τὰς ὁποίας εὑρίσκω κατὰ βάσιν ὀρθάς. Ὡς ἐμνημόνευσα καὶ προηγουμένως εἰς τὴν περίοδον αὐτὴν οὐδόλως ἐχρειάσθη ἡ παρέμβασίς μου παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ, διότι ἡ τελικὴ σύμπτωσις τῶν ἀπόψεών του μὲ τὸν στρατηγὸν ἦτο πλήρης. Θὰ ἐξιστορήσω τώρα τὰ τῆς τρίτης περιόδου ὅπου ἡ ἀνάμιξίς μου εἶναι ζωηροτέρα. Ὡς εἶναι γνωστὸν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος δὲν συνεφώνησεν ἐπὶ τοῦ περιεχομένου τῆς ἀπὸ 9 Μαρτίου ἐπιστολῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Εἶχε τὰς ἀπόψεις του, συνοψιζομένας ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει, εἰς τὸ νὰ τεθῇ εἰς τὴν οὐσίαν ὑπὸ τὸν πλήρη αὐτοῦ ἔλεγχον ἡ Ἐθνοφρουρὰ μεταβαλλομένου τοῦ ἀπὸ διετίαν ἐφαρμοζομένου καθεστῶτος καὶ παρεμπιπτόντως, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, νὰ ἐξουδετερωθῇ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἡ ἁρμοδιότης τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, νὰ δυσχερανθῇ κατ’ ἀναγκαίαν συνέπειαν καὶ τὸ ἄλλον του ἔργον καὶ τελικῶς νὰ ἐκβιασθῇ εἰς παραίτησιν. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπιθυμῶ νὰ ἐπισημάνω τὴν προσοχὴν τοῦ σώματος ἐπὶ τῶν ἑξῆς: Ἡ ἐπὶ Κυβερνήσεως Παπανδρέου, ρυθμισθεῖσα κατάστασις δὲν προεκάλεσεν ἀντίδρασιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου λόγῳ καὶ τῶν μεγάλων κινδύνων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὅταν ἡ ἀσφάλεια τῆς Νήσου ἐξεμηδένισε τοὺς κινδύνους ἐκείνους ἤρχισε νὰ ἀνοίγῃ ἡ διάθεσις τοῦ Μακαρίου νὰ ἐπιβληθῇ ἀπολύτως ἐπὶ τῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Ἀσθενῶς ἀνακοινοῖ τὸ ζήτημα ὀλίγον πρὸ τῆς πτώσεως Κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου καὶ τὸ ἐπαναφέρει τὴν 15ην Αὐγούστου 1965, ὅταν ἡ ἐδῶ κατάστασις ἔδιδε τὴν ἐντύπωσιν ἀδυναμίας σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως. Ἐκκαθαρισθείσης τελικῶς ἐν Ἑλλάδι τῆς καταστάσεως ἠρεμεῖ πάλιν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος μέχρις ὅτου ἀρχίζει νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τυχὸν διαφορῶν ἀπόψεων ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Κυβερνήσει. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἀναμένει εὐκαιρίαν, τὴν ὁποίαν ἐνόμισε, ὅτι ἀνεῦρε διὰ τῆς κλαπείσης ἀπὸ τὸ γραφεῖον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπιστολῆς τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα, πρὸς τὸν Γεν. Δ)ντὴν τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀποσταλεῖσαν περὶ τὰ τέλη Ἰανουαρίου 1966, καθ’ ἣν ἐποχὴν δηλαδὴ ὁ Μακάριος εὑρίσκετο ἐδῶ καὶ ὁ στρατηγὸς σφόδρα ἀνησύχει μήπως γίνουν ἀποδεκταὶ αἱ ἀπόψεις τοῦ Μακαρίου ἐπὶ τῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Καὶ τοῦ περιεχομένου αὐτῆς τῆς ἐπιστολῆς ἔλαβον γνῶσιν (φυσικὰ ἀπὸ ἀντίγραφον) μόλις προσφάτως, ὅτε ἤρχισεν ὁ θόρυβος ἐν Κύπρῳ ὑπό τινων φιλικῶν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἐφημερίδων περὶ δῆθεν συνωμοσίας καὶ πραξικοπήματος, θόρυβος, ὁ ὁποῖος κατέπαυσεν ὅταν ὁ στρατηγὸς ἐζήτησε τὴν δημοσίευσιν τῆς ἐπιστολῆς. Ὁ Στρατηγὸς Γρίβας ἔφθασεν εἰς Ἀθήνας τὴν 2αν Ἀπριλίου, ὀρθῶς κληθεὶς πρὸς τοῦτο ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ στρατηγὸς Γρίβας ἀνεξαρτήτως τῶν τίτλων του εἶναι ὁ στρατιωτικὸς ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἐξωτερικὴν ἀσφάλειαν καὶ ἄμυναν τῆς Κύπρου. Κατ’ ἀναγκαίαν δὲ συνέπειαν καὶ συντονιστὴς ὅλων τῶν ἐκεῖ Ἐνόπλων Δυνάμεων καὶ συνεπῶς καὶ τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, ἡ ὁποία δὲν ἀποτελεῖ ἀστυνομικὴν δύναμιν, ἀλλὰ στρατιωτικήν. Θὰ ἦτο λοιπὸν τὸ ὀλιγώτερον παράδοξον ἐπὶ ἀνακύψαντος ζωτικοῦ καθαρῶς στρατιωτικοῦ ζητήματος νὰ ἀγνοηθῇ ἡ ἄποψις τοῦ κατ’ ἐξοχὴν ὑπευθύνου. Τὸν στρατηγὸν εἶδον κατ’ ἐπανάληψιν, πάντοτε ἐν γνώσει τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον εἶχον βεβαιώσει, ὅτι θὰ κατέβαλον κάθε προσπάθειαν διὰ νὰ ἐξευρεθῇ συμβιβαστικὴ λύσις. Ἡ διαλλακτικότης αὐτὴ εἶχε βεβαίως τὰ ὅριά της. Ὑποχωρητικότης ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, ἀνυποχώρητον, ὅμως, ὅσον ἀφορᾷ ὡρισμένας ἀρχάς, ὡς ἐνδεικτικῶς, ἡ τῆς ἑνότητος τοῦ ἀμυντικοῦ χώρου μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Κύπρου. Ἡ παραίτησις παντὸς ἐλέγχου ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς ἐπὶ τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, ὡς καὶ τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τοῦ πάσης φύσεως ὑλικοῦ ἢ τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἀριθμητικῆς ὀροφῆς τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, περὶ οὗ αὐτὸ τοῦτο τὸ μνημόνιον τῶν μετὰ τοῦ Μακαρίου συζητήσεων ἀπὸ 28 Ἰανουαρίου μέχρι 2 Φεβρουαρίου μνημονεύει καὶ τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι, ὅτι παραβιάζεται. Θὰ ἠδύνατο, δηλαδὴ κατά τινα τρόπον εἰς πολλὰ νὰ ἐπέλθῃ μεταβολὴ ὡς πρὸς τὰς ἀναγνωρισθείσας ἁρμοδιότητας ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν στρατηγὸν Γρίβαν. Ἀλλὰ βεβαίως ὄχι ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ΓΕΕΘΑ ἢ τοῦ ΓΕΣ. Ὑποχώρησις ἐπ’ αὐτῶν εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀδύνατος, διότι θὰ ἐσήμαινεν ἄγνοιαν τῆς ἐννόμου τάξεως ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς. Ἀκόμη καὶ ὁ Ροῦζβελτ διὰ νὰ δανείσῃ εἰς τοὺς Ἄγγλους πολεμικὸν ὑλικόν, προέβη εἰς τὸν νόμον δανεισμοῦ καὶ ἐκμισθώσεως (LEND AND LEASE). Ἐπειδὴ δὲ μοῦ ἀρέσει νὰ λέγω πάντοτε ὠμὴν τὴν ἀλήθειαν θὰ ἐπαναλάβω ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου αὐτοῦ βήματος, ὅτι: Χωρὶς τὴν ἀπόλυτον Ἑλληνικὴν συμπαράστασιν, χωρὶς τὴν παρουσίαν τόσων ἐκεῖ ἱκανῶν στελεχῶν ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ καὶ χωρὶς τὸ ἰδικόν μας σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν ὑλικόν, εἰς θυσίαν τῶν μεγίστων ἐθνικῶν ἀναγκῶν, δὲν θὰ ὡμιλούσαμεν σήμερον περὶ Ἐθνοφρουρᾶς, οὔτε κἂν περὶ καπετανάτων, ἀλλὰ περὶ κοινῶν μπουλουκίων, τὰ ὁποῖα διέλυσεν ἡ ἐκεῖ μετάβασις καὶ παρουσία τοῦ Γρίβα.

§3ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). Γεώργιος Παπανδρέου.

§4Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἠκούσατε νὰ κατηγορήσω ἐγὼ τὸν Γ. Παπανδρέου;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ε.Κ. ἠκούσθη μὲ θρησκευτικὴν εὐλάβειαν. Παρακαλῶ, ὄχι διακοπάς.

§6Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἶναι αὐτονόητον, ὅτι δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. (Ὅσα ἄλλωστε ἐμνημόνευσα ἔχουν δημοσιευθῆ εἰς τὰς ἐφημερίδας). Θὰ τὸ πράξω μόνον κατ’ ἀνάγκην. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀρκεσθῶ πρὸς τὸ παρὸν εἶναι νὰ σημειώσω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐγένοντο ἐπὶ θεμάτων ἀρχῆς. Παραμερίζων τοιουτοτρόπως ὁ στρατηγὸς τὸ πρόσωπόν του, καθίστα προφανῶς τὰς ἀπόψεις του περισσότερον ἀκλονήτους. Ἀποκαλύπτων δὲ πονηρὸν ἢ ἔστω ἀφελῆ τρόπον διατυπώσεων προσέφερεν ὑπηρεσίαν ἀποδεικνύων, ὅτι δι’ ὅλων τῶν μεθόδων εὐθειῶν ἢ πλαγίων ἐπεδιώκετο πάντοτε εἷς σκοπὸς ὑπὸ τοῦ Μακαρίου, ἡ ὑποταγὴ τῶν πάντων εἰς τὴν ἐξουσίαν του. Τὸ συμπέρασμα τῶν συνομιλιῶν μου τὸ ἀνεκοίνωσα προσωπικῶς εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρέπει νὰ τονίσω, ὅτι ἡ φυσικὴ ἀνησυχία, ἡ ὁποία τὸν κατεῖχε δὲν τὸν ἔκαμε νὰ ἀπωλέσῃ τὴν δυνατότητα ἠρέμου ἐκτιμήσεως τῆς καταστάσεως, οὔτε τὸν ἀπεστέρησε τοῦ θάρρους ἀποφασιστικῆς ἀντιμετωπίσεως. Αἱ ἐπακολουθήσασαι ἐπαφαὶ εἶχαν προωθήσει τόσον τὸ ζήτημα ὥστε νὰ δηλώσω μετὰ τὴν μεσημβρινήν μου συνάντησιν τῆς Μεγάλης Τετάρτης 6 Ἀπριλίου μὲ τὸν Πρωθυπουργὸν εἰς ἣν κατὰ τὸ πλεῖστον παρίστατο καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι ἐπελθούσης κατὰ βάσιν τῆς συμπτώσεως ἀπόψεων μεταξὺ ἁρμοδίων κυβερνητικῶν παραγόντων καὶ τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα (χωρὶς βεβαίως τοῦτο νὰ προεξοφλῇ τὴν ἄποψιν τοῦ Μακαρίου) ἡ ἰδική μου συμβιβαστικὴ προσπάθεια εἶχε τερματισθῆ. Ἤμην ἰδιαιτέρως εὐτυχής. Ὑπεσχέθην νὰ βοηθήσω, ἐβοήθησα καὶ ἐνόμιζα ἐπιτυχῶς. Χωρὶς δὲ νὰ θέλω νὰ περιαυτολογήσω δὲν ἦτο καὶ τόσον εὔκολος ὁ ρόλος μου. Ὁ δὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐδίστασε νὰ μοῦ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἐλησμόνησα καὶ τὴν ἰδιότητα καὶ ἀρχηγοῦ κόμματος καὶ διεδραμάτισα ρόλον ὄχι κὰν Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ γραμματέως. Τὸ λέγω τοῦτο, διὰ νὰ καταλυθῇ καὶ ὁ τρίτος μῦθος, ὅτι ὑπῆρξα ἀδιάλλακτος καὶ ὑπεβοήθησα τὴν ἀδιαλλαξίαν. Ὑπῆρξα μετριοπαθέστατος καὶ ἐβοήθησα εἰς συμβιβασμόν. Καὶ ὅταν ἀκόμη τὴν ἰδίαν ἑσπέραν τῆς 6ης Ἀπριλίου, ἐπελθοῦσαι μεταβολαὶ εἰς τὸ σχέδιον προεκάλεσαν τὴν ἔντονον διαμαρτυρίαν τοῦ στρατηγοῦ, ἐγὼ ἐπιμόνως ἐξηκολούθησα τὸν συμβιβαστικόν μου ρόλον. Καὶ τὴν ἑπομένην, Μεγάλην Πέμπτην, ἠνάλωσα τρεῖς ὥρας μὲ τὸν στρατηγόν, ὁ ὁποῖος καὶ ἀπέδειξε πάλιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πειθαρχίαν, διότι κληθεὶς μετὰ ταῦτα νὰ ἀναχωρήσῃ, ἔσπευσεν ἀμέσως εἰς Κύπρον. Ἐὰν τώρα ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἐπιμένει ἐπὶ ὡρισμένων ἀπόψεων εἰς τὴν ἀπάντησίν του, αὐτὸς τηρεῖ τὴν γραμμὴν τῆς ἀδιαλλαξίας. Διότι δὲν ἔχει κἂν τὴν ἐξουσίαν φρονῶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ προχωρήσῃ εἰς περαιτέρω παραχωρήσεις. Καὶ πλανᾶται ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ἂν νομίζῃ ὅτι ἔχει ἀπέναντί του ἀδύνατον Κυβέρνησιν καὶ συνεπῶς ὅτι δύναται νὰ ἐπιμένῃ εἰς, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἀκατανοήτους ἀξιώσεις. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ διαθέτῃ μικρὰν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει εἶναι πανίσχυρος. Δὲν χρειάζεται παρὰ μόνον νὰ διαφωτισθῇ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὅταν θαρραλέως τοῦτο συμβῇ θὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν ποίαν ἐν προκειμένῳ δύναμιν διαθέτει ἡ Κυβέρνησις. Διότι βεβαίως τὸ θέμα εἶναι πολὺ εὐρύτερον παρὰ ὅσον ἐμφανίζεται. Εἶναι ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ ὄχι θέμα προσωπικῆς ἀντιδικίας, ἀλλὰ περὶ τοῦ ποῖος κατευθύνει τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Τὴν οἱανδήποτε πολιτικήν. Καὶ ἂν πρόκειται νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν, πάλιν ὀφείλομεν νὰ τὸ ἀποφασίσωμεν μόνοι. Καὶ ἂν πρόκειται νὰ μεταβάλωμεν κατεύθυνσιν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀναζητήσωμεν ἄλλον ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ὁδηγόν. Θεωρῶ χρήσιμον νὰ διευκρινίσω ἅπαξ ἔτι τὴν τοποθέτησίν μου ἀπέναντι τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα. Αὐτὸ ἄλλωστε διευκολύνει καὶ τὴν περαιτέρω σειρὰν τῶν σκέψεών μου. Ἐδήλωσα ὅτι πλήρης ἦτο ἡ συμπαράστασις εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ Μακαρίου μέχρι τῆς ἐποχῆς τῶν Σεϋχελλῶν. Ἤρχισα νὰ ἀμφιβάλλω μὲ τὴν ἐπιστροφήν του καὶ σήμερον ἀντιτίθεμαι. Τοῦτο ὄχι ἁπλῶς διότι τὸν θεωρῶ ὑπεύθυνον διὰ τὸ παρελθόν, ἀλλὰ διότι δὲν πιστεύω εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἀνεξαρτησίας τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει, ἀλλὰ πιστεύω εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἑνώσεως. Ἐπειδὴ δὲ φρονῶ ὅτι ἁγνὸς κήρυξ τῆς ἰδέας αὐτῆς καὶ μαχητὴς εἶναι ὁ Στρατηγὸς Γρίβας, εἶναι ἑπόμενον νὰ συμπαρίσταμαι εἰς τὴν γραμμήν του. Ἐρωτᾶται ἤδη: Διατὶ ὅλη αὐτὴ ἡ ὁμοφωνία τῆς Ἀριστερᾶς ὑπὲρ τοῦ Μακαρίου. Διότι συμπαθεῖ εἰς τὸν ἄνθρωπον; Βεβαίως οἱ τελευταῖοι, οἱ ὁποῖοι κάνουν προσωπικὴν πολιτικὴν εἶναι οἱ ἀριστεροί. Ἔπειτα αὐτὴ ἡ συμπαράστασις δὲν ὑπῆρξε πάντοτε. Ὑπάρχουν μάλιστα ἐποχαὶ ὅπου παντελῶς ἔλιπεν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ἀρχομένου τοῦ φθινοπώρου τοῦ 1962 ἦλθεν ἐδῶ ὁ Μακάριος εἰς ἐπίσημον ἐπίσκεψιν. Ἔρημοι ἦσαν ὅλοι οἱ δρόμοι τῶν Ἀθηνῶν. Διατὶ τόση τότε ἡ ψυχρότης καὶ σήμερον τόση ἡ θερμότης. Ὄχι βέβαια διότι τότε ἐκυβέρνα ὁ Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς καὶ σήμερον ὁ Στέφανος Στεφανόπουλος. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴπωμεν τὴν σκάφην σκάφην καὶ τὰ σῦκα σῦκα, διότι αἱ θέσεις τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει σήμερον ὁ Μακάριος, εἶναι αἱ θέσεις τὰς ὁποίας ἀποδέχεται ἀσμένως ἡ ἀριστερά. Καὶ μαζὶ μὲ αὐτὴν κατά τινα τρόπον οἱ ἀδέσμευτοι καὶ τὸ ἀνατολικὸν μπλόκ. Ὅτι δὲ ἡ παρουσία τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα ἀποτελεῖ ἐμπόδιον τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ἐξηγεῖ καὶ τὴν ὁμοβροντίαν ὅταν ὁ στρατηγὸς εἶναι ἐν Ἀθήναις νὰ μὴ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν Κύπρον, ὅταν δὲ εἶναι ἐν Κύπρῳ νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς Ἀθήνας. Διατὶ τόσος θόρυβος δι’ αὐτὸν τὸν ἀσήμαντον κατ’ αὐτοὺς ἄνθρωπον; Διότι φυσικὰ τὰ περὶ πραξικοπήματος καὶ τὰ ἀνάλογα φληναφήματα δὲν τὰ πιστεύουν οὔτε ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ ὑποστηρίζουν. Ἐκτὸς πλέον ἂν τὴν ὑποψίαν τὴν στρέφουν κατ’ ἀπαράδεκτον τρόπον πρὸς τὴν οἱανδήποτε Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἀφήνω, ὅτι ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤδη ἀπὸ τῆς τελευταίας περιόδου τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου ἤρχισε προσανατολιζομένη εἰς τὴν ὀρθὴν κατ’ ἐμὲ κατεύθυνσιν τῶν συνομιλιῶν μὲ τὴν Τουρκίαν, τοὐλάχιστον αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι πραξικόπημα ἐν Κύπρῳ ἀπολύτως ἀπὸ κάθε ἐχέφρονα ἀποκλειόμενον θὰ συνίστα εἰδικώτερον τὴν πλέον ἐκπληκτικὴν ἀντινομίαν. Ὅλα αὐτὰ ἀποδεικνύουν ὅτι ὄπισθεν τῆς συμπαραστάσεως εἴτε πρὸς τὸν Μακάριον εἴτε πρὸς τὸν Γρίβαν καλύπτεται εἰς τὴν οὐσίαν, διαφορὰ ὄχι ἁπλῶς ἀντιμετωπίσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω, ὡς πρὸς τοὺς ἀριστερούς, καὶ διαφορὰ ἐξωτερικοῦ προσανατολισμοῦ. Καὶ αὐτὸ θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ ἤδη. Ὑπάρχει διαφορὰ πολιτικῆς διεκδικήσεως τῆς ἑνώσεως τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ καὶ ὑποστηρίξεως πολιτικῆς τύποις μὲν ἀδεσμεύτου ἀνεξαρτησίας, οὐσίᾳ δὲ ἠγγυημένης, δηλαδὴ δεσμευμένης ἐφ’ ὅσον θὰ ἀποκλείῃ οὐσιαστικῶς τὴν Ἕνωσιν. Διότι ἂν δὲν τὴν ἀποκλείῃ θὰ παίξωμεν μὲ τὰς λέξεις! Τὸ ὅτι φυσικὰ ὅλοι ὁμιλοῦν περὶ Ἑνώσεως δὲν ἔχει ἀξίαν ὅταν δὲν ἀκολουθοῦν τακτικὴν ἡ ὁποία ὁδηγεῖ πρὸς τὴν Ἕνωσιν. Αἱ ἰδικαί μου ἀπόψεις ὅπως ἐπανειλημμένως ἀνέπτυξα, εἶναι γνωσταί. Οἱ ἐπιδιώκοντες τὴν Ἕνωσιν εἶναι φυσικὸν νὰ ἐξετάζουν ποῖοι κατὰ τὴν ἐντύπωσίν των θὰ ἀντετίθεντο εἰς αὐτήν. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ δὲν εἶναι ὑπόθεσις ρωμαντισμοῦ καὶ δικαίου. Εἶναι συμφερόντων καὶ δυνάμεως. Ὡς ἔχουν τὰ πράγματα ὄχι μόνον δὲν ἔχει λόγον, ἀλλὰ συμφέρον θὰ εἶχεν ἡ Δύσις νὰ ἴδῃ τὴν Κύπρον ἡνωμένην μὲ τὴν Ἑλλάδα. Εὐλόγως ἀπὸ τῆς πλευρᾶς των, τὸ ἀνατολικὸν μπλὸκ καί τινες τῶν ἀδεσμεύτων δὲν θὰ ἔβλεπον εὐχαρίστως τὴν Κύπρον προσκολλωμένην ὄχι ἁπλῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ διὰ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ δυτικὸν μπλόκ. Ἀλλὰ φυσικὰ τὸ μέγα ἐμπόδιον παραμένει ἡ Τουρκία. Διότι ἡ Τουρκία κακῶς καὶ ἀδίκως κερδίσασα ὅσα ἐκέρδισε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ περιμένῃ κανεὶς νὰ μὴ ἀγωνισθῇ ὅσον δυνατὸν ὑπὲρ τῶν κεκτημένων της. Τίθεται ἐρώτημα καὶ διαδικασίας. Εἶναι αὐτονόητον. Ἢ ἔχεις δύναμιν νὰ ἐπιβάλῃς τὴν λύσιν καὶ νὰ ἀδιαφορήσῃς διὰ τὰς συνεπείας ἢ ἄλλως θὰ διαπραγματευθῇς ἀποκλείων ἐδαφικὰ ἀνταλλάγματα. Αὐτὸ τὸ δεύτερον ἐπίστευα καὶ δι’ αὐτὸ ἐνωρίτερον παντὸς ἄλλου, νομίζω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὑπεστήριξα τὴν ἀνάγκην διμερῶν συνομιλιῶν μὲ τὴν Τουρκίαν ὡς ἑνὸς ἐκ τῶν ριζικῶν μέσων διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ Κυπριακοῦ. Τὸ ὅτι εἶχον δίκαιον ἀποδεικνύεται ὅτι βαθμηδόν, ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον προσέρχονται εἰς τὴν ἰδέαν. Μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ἀπωλέσθησαν πολύτιμοι εὐκαιρίαι. Καὶ δυστυχῶς διὰ νὰ δικαιωθῶ διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν παρὰ τὰς θριαμβολογίας μας ὅτι ἡ θέσις μας ἔχει ἤδη καταστῆ δυσχερεστέρα. Διότι ἂν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν ὠμὴν τὴν ἀλήθειαν οἱ μὲν ἀνατολικοί, λογικὸν ἀπὸ ἀπόψεως θέσεως, δὲν μᾶς πιστεύουν, οἱ δὲ δυτικοί, μὲ τὸν ἀνεδαφισμόν μας μᾶς ἀτενίζουν καὶ αὐτοὶ μὲ ἀμφιβολίαν καὶ δυσπιστίαν. Κατήντησε νὰ μείνωμεν μόνοι, διότι διστάζομεν νὰ ἀναλάβωμεν πρωτοβουλίαν καὶ νὰ ξεκαθαρίσωμεν ἐπὶ τέλους τὶ θέλομεν... Ἡμεῖς οἱ Προοδευτικοὶ θαρραλέως πάντοτε ὑπεστηρίξαμεν τὴν πολιτικήν μας. Διακηρύσσομεν λ.χ. τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἀποκαταστάσεως ἐγκαρδίων σχέσεων μὲ τὴν Τουρκίαν. Δὲν κρύπτομεν, ὅτι κοινὸν συμφέρον τῶν δύο Χωρῶν εἶναι ἡ εἰλικρινὴς συνεργασία. Εἶναι αὐτὸ ὅπερ ἀκριβῶς πολλοὶ ἔχουν συμφέρον νὰ ἀπεύχωνται καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ μετέρχωνται καὶ πᾶν μέσον διὰ νὰ τὸ ἐμποδίσουν. Καὶ ὅτι ἂν τοῦτο ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ σήμερον θὰ ἠδύνατο πολλαπλῶς νὰ ἀξιοποιηθῇ εἰς ὄφελος τῶν δύο χωρῶν. Τονίζω σήμερον, διότι πάλιν ὁ γεωγραφικός μας χῶρος παρουσιάζει ἔξοχον ἐνδιαφέρον εἰς τὰς ἐπιχειρουμένας ἀνακατατάξεις. Ταῦτα ὑποστηρίζων θὰ ἦτο λάθος νὰ κριθῇ ὅτι κατέχομαι ἀπὸ μισαλλοδοξίαν. Τοὐναντίον διακηρύσσω τὴν ἀνάγκην καλῶν σχέσεων μὲ τοὺς Ἀνατολικούς. Καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ὁ ἄλλος παράγων, ὁ ὁποῖος δέον νὰ ἐξετασθῇ ἐν σχέσει μὲ τὸ Κυπριακὸν εἶναι οἱ Ἀνατολικοί. Καὶ εἰλικρινῶς πιστεύω, ὅτι αἱ ἰδέαι μου δὲν ἀποτελοῦν χίμαιραν. Χίμαιραν ἀποτελεῖ τὸ νὰ πιστεύωμεν, ὅτι θὰ φθάσωμεν κάποτε εἰς τὸν λιμένα ἀκολουθοῦντες εἰς τὴν οὐσίαν πολιτικὴν τῆς ἀπομονώσεως ἐκ τῶν δυναμικῶν παραγόντων. Ὁμιλοῦν ἑκάστοτε περὶ διαφόρων νατοϊκῶν σχεδίων. Ἐγὼ ὁμολογῶ οὐδὲν γνωρίζω. Καὶ αὐτὸ μάλιστα εἶναι τὸ μέγα μου κατηγορῶ, ὅτι ἀφήνεται νὰ παρέρχεται χρόνος τὸν ὁποῖον πληρώνει ἀκριβὰ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς, μὲ ἀμέσους καὶ ἐμμέσους βαρυτάτας οἰκονομικὰς ἐπιπτώσεις, μὲ τὴν καταστροφὴν τόσων χιλιάδων Ἑλλήνων τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τόσας ταλαιπωρίας τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Ἐπὶ πλέον καὶ μὲ κίνδυνον τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς ἀσφαλείας της, μὲ μίαν πορείαν εἰς τὸ ἄγνωστον ἄνευ σχεδίου καὶ μόνον τὴν ἐλπίδα. Καιρὸς νὰ ἀναλάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν προδιαγεγραμμένης ἐθνικῆς, ὡς ἐπέμεινα πάντοτε, πολιτικῆς. Αὐτὸ δὲν σημαίνει, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτὴ ἡ πολιτικὴ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν Κύπρον δύναται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς Κυπρίους. Εἶναι ἐλεύθεροι νὰ τὴν ἀκολουθήσουν ἢ νὰ μὴ τὴν ἀκολουθήσουν, νὰ τὴν δεχθοῦν ἢ νὰ τὴν ἀπορρίψουν. Καιρὸς ἀκόμη νὰ ἀποβάλωμεν διάφορα πλέγματα. Ποῖος δὲν προτιμᾷ τὴν ἑνότητα ἀπὸ τὰς διενέξεις; Καὶ ποῖος δὲν κατανοεῖ, ὅτι αἱ διενέξεις ζημιώνουν; Ἀλλὰ ἂν διαπιστώσῃ, ὅτι διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὴν διαφωνίαν κινδυνεύει νὰ παραδοθῇ καὶ νὰ ὑποταγῇ βεβαίως ὀφείλει νὰ ἀντιδράσῃ. Καὶ ἡ πρώτη μορφὴ τῆς ἀντιδράσεως πρέπει νὰ εἶναι ἡ πλήρης διαφώτισις. Νὰ γνωρίσουν οἱ Ἕλληνες εἰς ποίας ὑλικὰς θυσίας ὑποβάλλονται, ποίους κινδύνους ἀντιμετωπίζουν καὶ εἰς τὶ ἀποβλέπουν. Τότε θὰ ἀπορήσουν ἀκόμη περισσότερον δι’ ὅλον τὸν θόρυβον τοῦ τελευταίου τριμήνου μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λευκωσίας. Διότι ἐὰν πράγματι εἶχον ὡς σκοπὸν μόνον τὴν ἕνωσιν, οἱ ἐν Κύπρῳ σήμερον ὑπεύθυνοι, τότε τίποτε ἄλλο δὲν θὰ ἐπεδίωκον περισσότερον ἀπὸ τοῦ νὰ αἰσθάνωνται ἀκριβῶς τὴν Κύπρον ὡς περιφέρειαν τῆς Ἑλλάδος διὰ τὴν ἀσφάλειαν καὶ τὴν τύχην τῆς ὁποίας εὐθύνην ἔχει ἡ Κυβέρνησις τῆς Μητρὸς Πατρίδος. Ὁσονδήποτε σκληρὰ καὶ ἂν εἶναι ἡ πραγματικότης αὑτή, ἐν τούτοις εἶναι. Καὶ μόνον ὅταν τὴν ἀντιμετωπίσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, θὰ δυνηθῶμεν ὄχι μόνον νὰ ἀποφύγωμεν ἀνυπολογίστους περιπετείας, ἀλλὰ ταχύτερον ἀπὸ ὅσον θὰ ἐπίστευε καὶ ὁ αἰσιοδοξότερος νὰ ἴδωμεν νὰ ἐκκαθαρίζῃ τὸ Κυπριακὸν καὶ νὰ διαλύεται τὸ σήμερον ἐπικίνδυνον σκότος. Δὲν πρόκειται νὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τῶν ἄλλων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐθίγησαν κατὰ τὴν παροῦσαν πολιτικὴν συζήτησιν. Διότι νομίζω, ὅτι πραγματικὰ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν παροῦσαν συζήτησιν ἦτο τὸ περὶ τὴν διένεξιν τῆς Κύπρου. Καὶ διότι πιστεύω, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ θὰ ὑπερισχύσῃ ὅλων τῶν ἄλλων εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον. Ἀλλὰ ἐπὶ πλέον ἐπὶ τῶν ἄλλων θεμάτων εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου. Εἶναι γνωσταὶ καὶ αἱ διαφωνίαι μου καὶ αἱ ἀνησυχίαι μου. Μετὰ δυσκολίας ἑκάστοτε ἐμπιστεύομαι τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ εἰς τὸ προκείμενον θέμα, τὸ ἐθνικόν, θέλω ἀμέριστον νὰ παρέχω τὴν ἐμπιστοσύνην μου. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τελευταίους χειρισμούς, ὡς ἐδήλωσα, τὴν παρέχω. Διαφοραὶ ἀντιλήψεώς μου καὶ διαφωνίαι ἐκδηλωθεῖσαι καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν βεβαίως, δὲν ἀφοροῦν τοὺς τελευταίους χειρισμούς. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως, ὀφείλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ μὲ ἀποφασιστικότητα τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία θὰ προβάλῃ, κατὰ τὰ φαινόμενα, δυσχερής. Ἂν ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐννοήσῃ, θὰ ἐπιτύχῃ καὶ ἡ νίκη της θὰ εἶναι σημαντική. Θὰ ἀποδειχθῇ τότε, ὅτι αἱ μὲ τὴν Κύπρον ἐσωτερικαὶ διαφοραὶ θὰ ἔχουν ἀποβῆ ἐπὶ καλῷ. Καὶ ἡ περαιτέρω ἐθνικὴ πορεία ἐπὶ τῆς οὐσίας πλέον τοῦ Κυπριακοῦ, θὰ ἔχῃ διευκολυνθῆ. Οἱ Προοδευτικοὶ θέλουν νὰ πιστεύουν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀποστολὴν αὐτὴν καὶ δι’ αὐτὸ τῆς παρέχουν τὴν ἐμπιστοσύνην των.

§7Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Ἤκουσα μετὰ τῆς ὀφειλομένης προσοχῆς τὴν ὄντως ἐμπεριστατωμένην ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐξέθεσε μὲ σαφήνειαν καὶ θάρρος τὰς ἀπόψεις του, ἀδιαφόρως ἐὰν μὲ τίνας ἐξ αὐτῶν δὲν συμφωνοῦμεν ἢ συμφωνοῦμεν μὲ ἄλλας. Ἐν τούτοις, ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ, θὰ διατυπώσω μίαν διαφοράν, μίαν διαφωνίαν ὡς πρὸς τὴν ὑποψίαν, ἡ ὁποία ἀφέθη νὰ ἐννοηθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι δῆθεν ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Πρόεδρος τῆς Κύπρου, δὲν πιστεύει εἰς τὴν ἕνωσιν καὶ προτιμᾷ τὴν ἀνεξαρτησίαν. Πρέπει νὰ γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς διατυπώσω, δὲν προέρχεται ἀπὸ οἱανδήποτε προκατάληψιν. Ἀντιθέτως μάλιστα, ὅταν κάποτε παρεσύρθην ἀπὸ στοιχεῖα ἀνακριβῆ, διετύπωσα τὴν γνώμην μου εὐθαρσῶς καὶ πάλιν μετὰ ταῦτα, ὅταν ἐπείσθην, ὅτι ἐπλανήθην καὶ παρεσύρθην ἀπὸ ἀνακριβεῖς εἰσηγήσεις, ἀπεκατέστησα τὰ πράγματα. Ἔτσι καὶ σήμερον, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ δηλώσω, ὅτι κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ὁ Ἀρχιεπίσκοπος πιστεύει εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διακηρύσσει, καὶ πράττει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἀντίληψίν του, ἐπιβάλλονται, πρὸς πραγματοποίησιν τῶν σκοπῶν ποὺ διακηρύσσει. Δηλαδή, ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ Μακαριώτατος Πρόεδρος τῆς Κύπρου πιστεύει εἰς τὴν Ἕνωσιν καὶ πράττει ὅσα αὐτὸς νομίζει, ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένα πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ ἀντικειμενικοῦ αὐτοῦ σκοποῦ.

§8Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ὅλα τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, τινὰ τῶν ὁποίων εἶχα ἀποφύγει νὰ θίξω κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου τῆς παρελθούσης Πέμπτης, διότι ἡ δημοσία ἐξέτασίς των δὲν προωθεῖ τὸ Κυπριακόν. Δὲν ὡμίλησα οὔτε περὶ ὑλικοῦ τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, οὔτε περὶ ἀξιωματικῶν κ.ο.κ. Εἶναι γνωστὰ ὅλα αὐτὰ καὶ ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποφύγω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ λάβω θέσιν ἐπὶ τῶν εἰδικωτέρων αὐτῶν πλευρῶν τοῦ ὅλου ζητήματος. Ἐπίσης, νομίζω, ὅτι δὲν δικαιούμεθα — καὶ συμφωνῶ ὡς πρὸς τοῦτο μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως— νὰ εἴπωμεν δι’ οἱονδήποτε ἄλλον, ἐκτὸς τοῦ ἑαυτοῦ μας, ὅτι πιστεύει ἢ δὲν πιστεύει εἰς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Οὔτε σεῖς, ἀγαπητὲ καὶ ἀξιότιμε ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ἠμπορεῖτε νὰ γνωρίζετε τὶ πιστεύει ὁ Μακάριος ἢ τὶ πιστεύω ἐγώ, οὔτε ἐγὼ ἠμπορῶ νὰ γνωρίζω τὶ πράγματι πιστεύετε σεῖς ἢ τὶ πράγματι πιστεύουν οἱ ἄλλοι κύριοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Προτιμῶ, ὅταν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἄλλων νὰ στηρίζωμαι ἐπὶ τῶν δηλώσεων εἰς τὰς ὁποίας οἱ ἴδιοι προβαίνουν. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος προέβη ἐπανειλημμένως εἰς δηλώσεις, ὅτι πιστεύει εἰς τὴν Ἕνωσιν, εἰς ὁμοίας δηλώσεις ἔχει προβῆ καὶ ὁ Στρατηγὸς Γρίβας. Δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ἱκανὸν νὰ ἀναζητήσῃ ὄπισθεν τῶν λόγων των ἄλλας προθέσεις καὶ δὴ ὅσον τὸ θέμα εἶναι τόσον λεπτόν. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω καὶ τὸ ἑξῆς: Εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι ὁ Μακάριος δὲν πιστεύει εἰς τὴν Ἕνωσιν, ἀλλὰ εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν. Ἐπίσης διεκήρυξε τὴν πίστιν του ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἰς τὴν Ἕνωσιν καὶ εἶπεν, ὅτι καὶ πρὸ 1½ ἔτος εἶχεν εἴπει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, — ἐπὶ Κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου — ὅτι ἔπρεπε ἔκτοτε νὰ εἶχον ἀρχίσει αἱ συνεννοήσεις μὲ τὴν Ἄγκυραν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ Ἄγκυρα δὲν ἐννοεῖ νὰ προχωρήσῃ εἰς συζητήσεις καὶ συνεννοήσεις ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Ἑνώσεως. Ὁ Μακάριος θεωρεῖται διαφωνῶν πρὸς τὴν ἔναρξιν συνεννοήσεων Ἀθηνῶν–Ἀγκύρας καὶ ὑπάρχει τώρα ἡ ἑξῆς περίεργος κατασκευή. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κατηγορεῖ τὸν Μακάριον, ὅτι δὲν πιστεύει εἰς τὴν Ἕνωσιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι τὸ μόνον κήρυγμα καὶ αἴτημά μας. Ὑποστηρίζει ταὐτοχρόνως ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὅτι πρέπει ἡ Ἑλλὰς νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς συνεννοήσεις μὲ τὴν Ἄγκυραν, τῆς Ἀγκύρας θετούσης εἰς πρώτην θέσιν τῶν συνομιλιῶν τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς ἀρχῆς τῆς Ἑνώσεως. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ πῶς τὰ συμβιβάζει αὐτὰ εἰς τὴν σκέψιν του — ὅλα αὐτὰ — ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Τὸ πρόβλημα εἶναι δυσχερέστατον καὶ λεπτόν. Ἐγὼ δὲν κατώρθωνα νὰ τὰ συμβιβάσω ὅλα αὐτὰ καὶ δι’ αὐτὸ εἶμαι περισσότερον προσεκτικὸς ἀπέναντι προσώπων καὶ πραγμάτων καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀποφαίνομαι ἐναντίον τοῦ Μακαρίου ἢ ἐναντίον τοῦ Γρίβα, ὅπως ἄλλοι ἀποφαίνονται. Ἐπίσης, ἀποδίδω σημασίαν —καὶ λυποῦμαι διὰ τὸν ἐλαφρὸν ὑπαινιγμὸν εἰς τὸν ὁποῖον προέβη ὁ φίλος κ. Μαρκεζίνης— ἀποδίδω σημασίαν, χωρὶς νὰ πρόκειται περὶ πλέγματος, ὡς ἀφέθη νὰ ὑπονοηθῇ, διατὶ δὲν κατέχομαι ἀπὸ πλέγματα εἰς τὴν ἀποφυγὴν συγκρούσεως καὶ ρήγματος μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λευκωσίας. Ἐπειδὴ ἀκριβῶς τὰ βλέπω πολύπλοκα καὶ δύσκολα τὰ πράγματα, δι’ αὐτὸ καὶ ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου καὶ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ πρὸ τοῦ 1959 —πρὶν καταστῶ μέλος τοῦ κόμματος τῆς ΕΡΕ— ὑπῆρξα προσεκτικός, ὡς ἐπίσης ἀπέναντι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπέναντι τοῦ Μακαρίου καὶ τοῦ Γρίβα. Εἶπε ὁ φίλος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ὅτι ὁ Δεκέμβριος τοῦ 1963 ὑπῆρξεν μὴν κακὸς καὶ ἀποδίδεται εὐθύνη διὰ τοῦτο εἰς τὸν Μακάριον. Εἶπε ὅτι ὁ Δεκέμβριος ἐδημιούργησεν Τουρκικὰ προγεφυρώματα εἰς τὴν Κύπρον. Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχουν προγεφυρώματα τουρκικὰ εἰς τὴν Κύπρον. Εἰς τὴν Κύπρον ὑπάρχει Ἑλληνικὴ ψυχή, ὑπάρχει Ἑλλάς. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἐγένοντο σφάλματα, τὰ σφάλματα εἶχον τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Κύπρος ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῶν συνθηκῶν κατὰ τῶν ὁποίων σεῖς, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν καὶ τόσοι ἄλλοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἴχατε στραφῆ. Κατ’ ἐμὲ βεβαίως αἱ συνθῆκαι ἐκεῖναι ἀπετέλεσαν τὴν προϋπόθεσιν διὰ νὰ γίνῃ τὸ βῆμα τοῦ Δεκεμβρίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει κλείνω τὴν μικρὰν αὐτὴν παρένθεσιν. Δὲν εἶναι ἐξεταστέον αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ θέμα τῶν συνθηκῶν. Ἀλλὰ δὲν κατανοῶ πῶς στρέφεσθε ἐναντίον τοῦ Δεκεμβρίου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Κύπρος τῶν δεσμῶν, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς, ἐγὼ ὡς Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Ἀβέρωφ ὡς Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Καραμανλῆς ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μαζὶ μὲ τὸν Μακάριον ἐχαλκεύσαμεν εἰς βάρος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ἀκριβῶς τὰ δεσμὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα βεβαίως οὐδέποτε ἐχαλκεύθησαν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν δεσμά, ἀλλὰ ὁδὸς ἄγουσα πρὸς τὴν ἐλευθερίαν καὶ πρὸς τὴν διεθνῆ παρουσίαν τῆς Κύπρου, πάντως τὰ δῆθεν δεσμὰ καταργήθησαν τὸν Δεκέμβριον. Κατηγορεῖτε τὸν Μακάριον, διότι τὰ κατήργησε; Ὁμολογῶ, δὲν ἔχω κατανοήσει ποὺ ὁδηγεῖ ἡ σκέψις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Καὶ δὲν γνωρίζω καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐφ’ ὅσον εἰσῆλθεν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀπέφυγον, εἰς λεπτομερείας, δὲν γνωρίζω ποίαν τακτικὴν θεωρεῖ ὀρθήν. Τὶ θὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Ἄγκυραν διὰ νὰ ἀρχίσωμεν συνεννοήσεις; Θὰ εἴπωμεν ὅτι παραιτούμεθα τῆς ἀρχῆς τῆς Ἑνώσεως; Ναὶ ἢ οὔ; Δεύτερον, ἐὰν ἡ Ἄγκυρα ἀρνηθῇ νὰ ἀρχίσῃ συνεννοήσεις, ἡμῶν μὴ παραιτουμένων τῆς ἀρχῆς τῆς ἑνώσεως, τὶ θὰ γίνῃ; Θὰ ἀρνούμεθα παρακάμπτοντες πρὸς στιγμὴν τὴν προϋπόθεσιν τῆς ἑνώσεως νὰ εἰσέλθωμεν εἰς συζήτησιν ναὶ ἢ οὔ; Θὰ ἤθελα ρητὰς ἀπαντήσεις ἐπὶ τῶν ἐρωτημάτων αὐτῶν, διότι ἄλλως προβαίνομεν εἰς δηλώσεις ὡραίων σκέψεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Πέραν αὐτῶν, ἐὰν ἡ Τουρκία θέσῃ ὅρους, οἱ ὁποῖοι συνδέονται μὲ κάτι τὸ ὁποῖον ἀπεκλείσατε σεῖς, μὲ ἐδαφικὰ ἀνταλλάγματα, τὶ θὰ πράξωμεν; Θὰ εἴπωμεν ὄχι; Βεβαίως θὰ εἴπωμεν ὄχι. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Ἐπειδὴ ἡ Ἄγκυρα θὰ ἀρνεῖται τὴν Ἕνωσιν ἢ θὰ ἀπαιτῇ ἀπαράδεκτα ἐδαφικὰ ἀνταλλάγματα, θὰ κατηγορήσωμεν τὸν Μακάριον, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ ἐναντίον τῆς ἑνώσεως; Ἔθεσα τὰ ἐρωτήματα αὐτὰ διότι φοβοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος πάντοτε προσέχει, εἰπὼν ὅσαν εἶπεν πρέπει κάτι ἄλλο νὰ ἔχει σκεφθῆ. Αὐτὸ τὸ ἄλλο παρακαλῶ νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ. Νὰ μᾶς εἴπῃ ποία εἶναι ἡ ὀρθὴ γραμμή; Τὶ πρέπει νὰ πράξωμεν πρὸς ἐπίτευξιν τῆς ἑνώσεως, πρὸς ταυτόχρονον συνεννόησιν μὲ τὴν Τουρκίαν καὶ τοὺς ἀνατολικοὺς καὶ πρὸς ἐπίτευξιν ὅλων τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξε προηγουμένως ἀπὸ τὸ βῆμα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§10Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶχα πρόθεσιν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβ)σεως, διότι κατὰ τὴν κρίσιν μου ὀρθῶς ἀπὸ τῆς θέσεώς του ἀνέπτυξε τὰς ἀπόψεις του διὰ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον, διότι καὶ ἐγὼ ἄλλωστε μετὰ πολλῆς νομίζω προσοχῆς ἐξεφράσθην, οὔτε θὰ ἀπήντων ἐπίσης εἰς ὅσα εἶπεν σχετικῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ. Ἂν ἐζήτησα νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, εἶναι διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ἄλλα συγκεκριμένα θέματα τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ. Πρῶτον ἤθελα νὰ τονίσω ὅτι καθεὶς κατευθύνει τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας του καὶ ὡς πολιτικὸς Ἀρχηγὸς ἔχω συνείδησιν τῆς εὐθύνης καὶ τῶν λόγων μου καὶ τῶν πράξεών μου. Καὶ ἐπειδὴ πάντοτε ὑπῆρξα ὠμὸς εἰς τὸν τρόπον τοῦ ἐκφράζεσθαι καὶ ρεαλιστικός, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι κερδίζομεν τίποτε περιτριγυρίζοντες τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἀποφεύγοντες νὰ θίξωμεν τὴν οὐσίαν. Δεύτερον, πιστεύω εἰλικρινῶς ὅτι προσφέρω ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον. Διότι ἑκάστοτε ἀκούεται φωνὴ ἡ ὁποία λέγει θαρραλέα πράγματα, τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς πολλοὶ πιστεύουν, ἀλλὰ δὲν τὰ λέγουν. Αὐτὸ δὲ εἶναι τὸ δυστύχημα. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω κανένα καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ἐχρησιμοποίησε εἰς ἄλλην περίπτωσιν, μίαν ἀπὸ τὰς γνωστάς του φράσεις, ὅτι πολλὰς φορὰς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὁμιλοῦμεν τὴν καθαρεύουσαν καὶ εἰς τοὺς διαδρόμους τὴν δημοτικήν. Νομίζω, ὅτι λέγω πράγματα τὰ ὁποῖα τὰ λέγω ἴσως μόνον ἐγώ, ἀλλὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν τὰ πιστεύω μόνον ἐγώ. Τρίτον, ὡς πρὸς τὸ συγκεκριμένον ἐρώτημα περὶ τῆς συνεννοήσεως μὲ τὴν Τουρκίαν. Εἶμαι ὑπερήφανος ὅτι ἀπὸ τόσον χρόνον τὸ ὑπεστήριξα. Καὶ ἐτόνισα εἰς τὸν λόγον μου σήμερον, ὅτι ἀπωλέσθησαν πολύτιμοι κατὰ τὴν πορείαν τῶν ἐτῶν αὐτῶν εὐκαιρίαι. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινίσω πρῶτον, ὅταν ὁ Μακάριος θέτει ὅρον ὅτι θὰ δεχθῶμεν συνομιλίας ἐφ’ ὅσον θὰ ἀφοροῦν μόνον τὴν Ἕνωσιν, διὰ τοῦ τρόπου τούτου τορπιλίζει τὰς συνεννοήσεις, διότι καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζω, κ. Πρόεδρε, τὴν Ἕνωσιν δὲν νομίζω ὅτι εἶμαι ὁ νικητὴς τῆς Τουρκίας διὰ νὰ ἐπιβάλλω ὅρους. Προκειμένου νὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννοήσεις μὲ τοὺς Τούρκους βεβαίως δὲν θὰ ἀξιώσω ἐκ τῶν προτέρων ὅρους. Συζητῶν χωρὶς κἂν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ εἰς τὴν πορείαν τῶν συζητήσεων προσπαθῶ νὰ ὑποστηρίξω τὰς ἀπόψεις μου. Οὐδέποτε εἶπον, ὅτι θὰ ἐπιβάλω τὰς ἀπόψεις μου καὶ μάλιστα πρὶν ἀρχίσῃ οἱαδήποτε συζήτησις. Τὸ ἀντικείμενον τώρα τῶν συνομιλιῶν πῶς εἶναι νοητὸν νὰ τὸ ὑποστηρίξω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ γνωρίζει ὅτι πάντοτε ἐτόνισα ὅτι τοιαῦτα θέματα πρέπει νὰ συζητοῦνται εἰς ἄλλους χώρους. Ἂν τοῦτο συμβῇ θὰ ἀκούσῃ τὰς πλέον συγκεκριμένας ἀπόψεις. Τοῦτο δὲν νοεῖται εἰς εὐρύτερον χῶρον ὄχι κἂν τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ τοῦ Πανελληνίου. Θὰ ὑπενθυμίσω τώρα εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ ἐξ ἀφορμῆς τῶν ὅσων παρετήρησεν διὰ τὴν φράσιν τὴν ὁποίαν εἶπον περὶ προγεφυρωμάτων δὲν εἶμαι ἐγώ, ἔχει τονισθῆ ἀπὸ ἄλλους πρὸ ἐμοῦ καὶ ἐπανειλημμένως. Τὸ ὡραῖον δὲ εἶναι ὅτι νομίζω τοῦτο συνέβη καὶ ἀπὸ τὴν παράταξιν τῆς ΕΡΕ καὶ μάλιστα ἔχει ἀκριβῶς ὑποστηριχθῆ, τότε ὡς ἰσχυρίζετο ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι ἀπηλλάγημεν τῶν θεσμῶν τῆς Ζυρίχης ὁριστικῶς. Ἀντετάσσοντο ἀπὸ τὴν παράταξιν τῆς ΕΡΕ ὀρθὰ ἐπιχειρήματα. Πλὴν τούτου καὶ εἰς τὸ ζήτημα εἰδικῶς τῆς Ἑνώσεως τὸ ὁποῖον τίθεται εἰς τὰς διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Τουρκίαν, λησμονεῖ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ὅτι εἰς τὰς πρὸ ἔτους νομίζω συνομιλίας μὲ τὴν Τουρκίαν, τότε δὲν ἀπεκλείσθη ἡ συζήτησις καὶ ἐπὶ τῆς Ἑνώσεως. Ἄλλο ἂν συνέβη ἤδη νὰ μεταβάλῃ γνώμην ἡ Τουρκία, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω. Ὅταν λοιπὸν πρὸ ἔτους καὶ πλέον εἶχον ἀρχίσει αἱ συζητήσεις, δὲν ἀπεκλείετο τὸ θέμα καὶ ἡ συζήτησις περὶ τῆς Ἑνώσεως. Αὐτὸ τοὐλάχιστον γνωρίζω ἐγώ, ἴσως νὰ πλανῶμαι ἢ νὰ μὴ ἔχω καλὰς πληροφορίας. Διὰ νὰ συμπεράνω, τὴν εὐθύνην τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεών μου τὴν ἔχω ἀπολύτως καὶ ὄχι μόνον δὲν μεταβάλλω οὔτε λέξιν ἀπὸ ὅσα εἶπον, ἀλλὰ λέγω, ὅτι εἶμαι ὑπερήφανος ὅτι πάλιν θὰ γραφοῦν εἰς τὰ πρακτικά, φράσεις καὶ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι θὰ εὕρουν τὴν δικαίωσίν των ἴσως βραδύτερον. Εἰς τὸ θέμα τῆς συνεννοήσεως μετὰ τῆς Τουρκίας ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι εἰς τὴν πολιτικὴν δύο τρόποι ὑπάρχουν, ἡ δύναμις καὶ ἡ συνεννόησις. Καὶ ὅταν δὲν συζητοῦμεν μὲ τὴν Τουρκίαν δὲν βλέπω κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐπιβάλωμεν τὴν λύσιν, πρέπει νὰ συνεννοηθῶμεν. Καὶ εἶπον ἐπίσης ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀγνοήσωμεν καὶ τὰς συνεννοήσεις μὲ τοὺς Ἀνατολικούς. Προτιμῶμεν καὶ τοῦτο ἀπὸ τὴν ἀοριστολογίαν καὶ τὴν ἀπώλειαν, κ. Πρόεδρε, πολυτίμου χρόνου. Νομίζουν λοιπὸν ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι καλυτέρα, δὲν εἶναι, κ. Πρόεδρε. Ἐγὼ ἁπλῶς τολμῶ νὰ τὸ εἴπω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ τὸ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ὑφίσταται ἀνυπολογίστους ζημίας χωρὶς ἐν τούτοις νὰ προοδεύει ἡ ἐθνικὴ ὑπόθεσις.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἔχει τὸν λόγον.

§12Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ προσπαθήσω νὰ ἐνημερώσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἐπὶ τῶν θεμάτων τῶν σχετιζομένων μὲ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις, τὰ ὁποῖα ἐθίγησαν διαρκούσης τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος. Πρέπει ὅμως νὰ δηλώσω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι ἡ ἀντίστοιχος προσπάθεια εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἀχάριστος καὶ δυσχερής, διότι ἐλέχθησαν πολλά, ἐγράφησαν πολλὰ καί —πρὸς τὶ νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν— διοχετεύθησαν εἰς τὸν τύπον πολλὰ ὡς μὴ ὤφειλε. Ὁ ὑπεύθυνος, ἑπομένως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶναι ὑποχρεωμένος ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ παρακάμψῃ τὸν σκόπελον τῶν θεμάτων ἢ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα κακῶς ἦλθον εἰς τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ δώσῃ ὑπεύθυνον καὶ καθησυχαστικὴν διαβεβαίωσιν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Θὰ εἶμαι κατ’ ἀνάγκην περιωρισμένος. Θὰ προσπαθήσω νὰ ἀποφύγω ὅσον τὸ δυνατόν, τὴν χρησιμοποίησιν στοιχείων καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, δὲν γεννᾶται ἀμφιβολία, ὅτι ὅλοι συμμεριζόμεθα τὴν ἄποψιν τὴν διατυπωθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἔγινε μεγάλη ζημία ἐπὶ τῆς ἀνακινήσεως τῶν θεμάτων αὐτῶν. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἡ ζημία δὲν ἔγινε εἰς τὰς συζητήσεις τὰς ἰδιαιτέρας τῶν θεμάτων, διότι ἀνάλογοι συζητήσεις εἶχον διεξαχθῆ ἄπειροι κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ οὐδεμία συνέβη ζημία. Ἡ ζημία συνέβη ἐκ τῆς δημοσιότητος ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς ὡρισμένας πλευρὰς τοῦ θέματος, δημοσιότητος ἡ ὁποία ἀσφαλῶς ἐγκυμονεῖ μεγάλους κινδύνους. Ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτοὺς θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα τηρῶν τὴν ἀκόλουθον σειράν: Θὰ ἀσχοληθῶ ἐν πρώτοις μὲ ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ ἀνέφερεν εἰς τὴν προχθεσινήν του ἀγόρευσιν, διότι θεωρῶ ὡς ἀκεραίαν τὴν θέσιν τῆς ΕΔΑ καὶ εἶναι προτιμότερον νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὴν ἔρευναν τῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἔθιξε. Ἐπιθυμῶ μάλιστα ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ κάμω καὶ τὴν ἑξῆς δήλωσιν, ὅτι ἀσχέτως τῆς μεγάλης, τῆς ἀγεφυρώτου διαφορᾶς ἡ ὁποία μᾶς χωρίζει ἰδεολογικῶς μὲ τὸν κ. Ἠλιοῦ, προσωπικῶς τὸν τιμῶ ὡς ἕνα πνευματικὸν ἄνθρωπον, καὶ ἂν τυχὸν ἔλθω εἰς μίαν διαφωνίαν ριζικὴν μαζί του, αὐτὸ δὲν ἀφορᾶ τὰς προσωπικάς μας σχέσεις ἀλλὰ εἶναι ἰδεολογικαί μας διαφοραί. Ἀκριβῶς ὅμως διότι τιμῶ τὸν πνευματικὸν ἄνθρωπον εἰς τὸν κ. Ἠλιοῦ δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐνεφάνισεν ὡρισμένα πραγματικὰ γεγονότα, εἴτε πεσὼν ὁ ἴδιος θῦμα τῆς διαλεκτικῆς εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ὑποδουλωμένη ἡ παράταξίς του, εἴτε διότι εἶχε κακὰ ἢ ἐλλιπῆ στοιχεῖα. Δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἔχω πλέον τὴν εὐθύνην διὰ τὸ ἐξωτερικὸν θέμα διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ θὰ ἠμποροῦσα νὰ ἀντιπαρέλθω τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Ἠλιοῦ τὰ σχετιζόμενα μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἔθιξεν ὅμως οὗτος ὡρισμένα σημεῖα ἀναγόμενα εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχα τὴν τιμὴν νὰ τὴν χειρίζωμαι καὶ φέρω ἑπομένως τὴν εὐθύνην καὶ ἐξέθεσεν ὡρισμένας ἀπόψεις τῆς παρατάξεώς του, αἱ ὁποῖαι χρήζουν κάποιας ἀναλύσεως. Εἶπε συγκεκριμένως ὁ κ. Ἠλιοῦ προσπαθῶν νὰ συνενώσῃ τὰ πλέον ἀσύνδετα πράγματα δηλαδὴ ΝΑΤΟ, Κύπρος, Γρίβας, εἶπεν ἐπὶ λέξει: «Δὲν εἶναι τυχαία ἡ προσπάθεια προβολῆς μιᾶς δευτέρας πολιτικῆς, τῆς γραμμῆς Γρίβα ὑπὸ τὰ πολιτικὰ συνθήματα τοῦ ΝΑΤΟ». Λυποῦμαι διότι πρόκειται περὶ μιᾶς συγχύσεως, ἂς μοῦ συγχωρεθῇ ἡ ἔκφρασις, πραγμάτων καὶ ἐννοιῶν. Πρῶτα– πρῶτα θὰ πρέπει ἱστορικῶς νὰ τοποθετήσωμεν ὡρισμένα συγκεκριμένα γεγονότα καὶ ὡρισμένας ἐννοίας. Ἡ φράσις τοῦ κ. Ἠλιοῦ, τοῦ ἐκπροσώπου τῆς ΕΔΑ, ὅπως εἶναι διατυπωμένη, ἀφήνει τὸν ψόγον ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἡ σημερινή, ἔναντι τῆς ὁποίας ἄλλωστε ἐτέθη πολιτικὸν θέμα, ἀπέστειλε τὸν Γρίβαν διὰ νὰ τὰ κάμῃ θάλασσαν εἰς τὴν Κύπρον. Αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἄγνοιαν τῆς πραγματικότητος, διότι ὁ Στρατηγὸς Γρίβας δὲν ἐστάλη ἀπὸ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Κύπρον. Ἐστάλη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου. Εἶχα τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Φέρω καὶ ἐγὼ τὴν εὐθύνην τῆς ἀποστολῆς τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα καὶ ὄχι μόνον δὲν νομίζω, ὅτι ἔπραξε τὶ τὸ κακὸν ἡ ἀποστολὴ ἐκείνη, ἀλλ’ ἀντιθέτως προσέφερεν μεγάλην ὑπηρεσίαν. Κατὰ ποίαν λογικὴν εἶναι δυνατὸν ἡ πρὸ δύο ἐτῶν γενομένη ἀποστολὴ τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα νὰ συνδεθῇ μὲ τοὺς σκοτεινοὺς σκοποὺς τοῦ Ν.Α.Τ.Ο., εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεμίχθη καὶ ἐν εἴδει σάλτσας καὶ ἐλαφρὸν Βιετνάμ, μοῦ εἶναι πράγματι ἀκατανόητον. Μόνον ἡ διαλεκτική, ἡ γνώριμος τῆς παρατάξεως τοῦ κ. Ἠλιοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ἐμφανίσῃ ὡς λογικὰ συνεχόμενα. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ ἔχει ἑτοίμην τὴν συνταγὴν πρὸς λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ θέματος καὶ τὴν παρουσίασεν, ὡς ἐὰν εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ ὡς ἐὰν ἡ διαφωνία ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς νὰ ἀποτελῇ ἐσχάτην προδοσίαν. Εἶπε, δηλαδή, ποία εἶναι ἡ πολιτική μας; Εἶπεν ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία, ἀποστρατικοποίησις τῆς νήσου, κατάργησις τῶν βάσεων. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπισήμως ἐμφανίζεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης τὸ πρᾶγμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ πρόγραμμα τοῦ Α.Κ.Ε.Λ., τοῦ ἀριστεροῦ κόμματος τῆς Κύπρου. Οὐδέποτε μέχρι τώρα ὑπῆρξε συμφωνία ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ προγράμματος. Πράγματι, ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου καὶ ἐφρόντισε νὰ μοῦ ὑπενθυμίσῃ σχετικὰς μου δηλώσεις ὁ κ. Ἠλιοῦ, εἶχε γίνει ἡ διακήρυξις «ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία», ἀλλ’ ἡ διακήρυξις αὐτὴ συνεπληροῦτο πάντοτε εὐθὺς ἀμέσως, μὲ τὴν διακήρυξιν, «περιέχουσα τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως». Οὐδέποτε τὸ σύνθημα συνεπληρώθη μὲ τὰς περαιτέρω φράσεις περὶ ἀποστρατικοποιήσεως κλπ. Ἀντιθέτως, ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία, ἐτονίσθη πάντοτε, ὅτι νοεῖται ἡ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως καὶ οὐδέποτε εἶχε γίνει λόγος περὶ ἀποστρατικοποιήσεως τῆς νήσου καὶ καταργήσεως τῶν βάσεων. Κανονικῶς δὲν θὰ μὲ ἀπασχολοῦσε τὸ θέμα τῆς καταργήσεως τῶν βάσεων, διὰ τὰς ὁποίας οὔτε ἡ σημερινή, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου ἔχει τὴν εὐθύνην. Εἶναι γνωστὸν ὑπὸ ποίας περιστάσεις ἐχορηγήθησαν αἱ βάσεις ἐκεῖναι. Τὸ ἐξετάζω μόνον ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς σκοπιμότητος, διὰ νὰ τονίσω τὸ ἀνεδαφικὸν τῆς ἐπιδιώξεως, διότι, καθ’ ἣν στιγμὴν προσεπάθουν, εἴτε διὰ τοῦ Ο.Η.Ε., εἴτε διὰ συνεννοήσεως, νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἕνωσιν ἢ τὴν ἀδέσμευτον ἀνεξαρτησίαν, νομίζετε ὅτι ἀποτελεῖ πραγματικὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ ἡ διακήρυξις ὅτι ἐπιθυμοῦμεν, παραλλήλως, νὰ τραυματίσωμεν μίαν ἀπὸ τὰς μεγάλας δυνάμεις ποὺ ἔχουν ὑπογράψει τὰς συνθήκας τῆς Ζυρίχης καὶ τῆς ὁποίας χρειάζεται, ἂν ὄχι ἡ συγκατάθεσις, ἡ ἀνοχή, ἐπὶ τέλους, διὰ τὸν τερματισμὸν τῶν συνθηκῶν αὐτῶν; Ἡ παράταξις τῆς Ε.Δ.Α. ἐὰν ἔχῃ κάποιο φάρμακον διὰ νὰ συνδυάσῃ αὐτὰς τὰς δύο ἀντιφατικὰς ἐπιδιώξεις, παρακαλῶ νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ. Ἀσχέτως ὅτι καὶ ἡμεῖς δὲν ἐπιθυμοῦμεν τὴν παράτασιν τῶν βάσεων ἐκείνων, θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ νὰ ἐπισημάνω, ἰδιαιτέρως, τὴν παρεμβληθεῖσαν διακήρυξιν περὶ ἀποστρατικοποιήσεως τῆς νήσου. Πράγματι, ἡ ἀποστρατικοποίησις τῆς νήσου εἶναι μία ἐπιδίωξις τοῦ Α.Κ.Ε.Λ., τοῦ ἀριστεροῦ Κόμματος τῆς Κύπρου. Ἀλλ’ εἶναι μία ἐπιδίωξις πολὺ ἐπικίνδυνος, διότι ἀποστρατικοποίησις μιᾶς νήσου, ἡ ὁποία ἀπέχει μόνον 60 μίλια ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, ἐνῷ ἀπέχει 300 μίλια ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀναμένει στρατιωτικὴν προστασίαν, δὲν εἶναι οὔτε ἐπιτρεπτὸν νὰ εἶναι σύνθημα Κυπριακόν. Μόνον ὡς Τουρκικὸν σύνθημα ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ καὶ νὰ διατυπωθῇ. Ἀλλά, κ. βουλευταί, τὸ Α.Κ.Ε.Λ. ἔχει ὑποστηρίξει καὶ κάτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον, παραδόξως παρέλειψεν ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α. Τὸ Α.Κ.Ε.Λ. ἔχει ὑποστηρίξει πλὴν τῆς ἀποστρατικοποιήσεως καὶ τὴν διεθνῆ ἐγγύησιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς νήσου. Εἶναι προφανές, ἑπομένως, ὅτι ἐδῶ δὲν ἐπιδιώκεται, ἁπλῶς, νὰ ἱδρύσωμεν μίαν δημοκρατίαν, ἀνίσχυρον στρατιωτικῶς, ἀλλὰ καὶ μίαν δημοκρατίαν, τῆς ὁποίας τὸ μέλλον καὶ ἑπομένως τὸ δικαίωμα ἀσκήσεως τῆς αὐτοδιαθέσεως, θὰ πρέπει νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν διεθνῆ συγκατάθεσιν. Καὶ αὐτὸ λέγεται «ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία». (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Ἠλιοῦ μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι τὸ Α.Κ.Ε.Λ. εἶναι ὑπὲρ τῆς Ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ ὅτι ἐργάζεται ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως. Χαίρω διὰ τὴν βεβαίωσιν αὐτήν, ἐπιτρέψατέ μου ὅμως νὰ ἔχω ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις, ὅσον ἀφορᾷ τὰς πραγματικὰς ἐπιδιώξεις τοῦ Α.Κ.Ε.Λ, διότι ἡ πρόσφατος ἱστορία μᾶς ἐδίδαξεν ὅτι τὸ Α.Κ.Ε.Λ. ἐσημείωσε πάντοτε ἀπουσίαν καὶ δὴ τραγικὴν ἀπουσίαν ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνας τῆς Κύπρου. Εἶναι γνωστὸν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθωμεν ἐν λεπτομερείᾳ εἰς τὰς θλιβερὰς ἐκείνας σελίδας, ὅτι, ὅταν οἱ ἥρωες τῆς Ε.Ο.Κ.Α. ἐθανατώνοντο εἰς τὴν Κύπρον, οἱ ἡγέται τοῦ Α.Κ.Ε.Λ. ἐκρύπτοντο εἰς τὴν Ἀγγλίαν κρύπτοντες ἐκεῖ τὰ ἑνωτικά των αἰσθήματα καὶ εἶναι ἐπίσης γνωστόν, ὅτι οὐδὲν θῦμα προσέφερε τὸ Α.Κ.Ε.Λ. κατὰ τὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα τῆς Κύπρου. Ἐὰν σήμερον τὸ ΑΚΕΛ εἶναι διατεθειμένον πράγματι νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος, πρέπει νὰ δώσῃ τὰς ἀποδείξεις του. Ἀλλὰ ἡ μέχρι τοῦδε ἱστορία του δὲν εἶναι διόλου ἱκανοποιητική. Κύριοι βουλευταί, θὰ εἰσέλθω τώρα εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τῆς ἐθνοφρουρᾶς, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε τὴν ὅλην ὑπόθεσιν. Φοβοῦμαι ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. ἐκπροσώπου τῆς ΕΔΑ ὑπῆρξαν ἀνακριβεῖς ἢ ἀτελεῖς. Διότι δὶς ὁ κ. Ἡλιοῦ ὑπεστήριξε καὶ θὰ ἀναγνώσω ἀπὸ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τὰς φράσεις του— ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠξίωσε τὸν διορισμὸν τοῦ Γρίβα, ὡς ἀρχηγοῦ τῆς Κυπριακῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Εἶπε συγκεκριμένως: (ἀναγινώσκει). «Ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν ὑπαγωγὴν τῆς Κυπριακῆς Ἐθνοφρουρᾶς ὑπὸ τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν». Καὶ ὀλίγον περαιτέρω: «Ἡ ἐκ μέρους τοῦ κ. Στεφανοπούλου διάθεσις πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν τοῦ ἀνήκει» δηλαδὴ τοῦ διορισμοῦ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Κυπριακῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Κύριοι συνάδελφοι, πρόκειται περὶ μιᾶς τεραστίας παρεξηγήσεως καὶ ἐλπίζω ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἡλιοῦ νὰ μὴ ὑπῆρξε προγραμματισμένη, ἀλλ’ ἁπλῶς συνέπεια κακῶν πληροφοριῶν. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσω, κατὰ τὸν πλέον ὑπεύθυνον καὶ κατηγορηματικὸν τρόπον, ὅτι οὐδέποτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠξίωσεν νὰ ἀναλάβῃ ὁ Στρατηγὸς Γρίβας τὴν διοίκησιν τῆς Κυπριακῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Τελείως διάφορον πρᾶγμα ἐζήτησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Σᾶς εἶπον, πόσον δυσκολεύομαι νὰ χρησιμοποιήσω καὶ κείμενα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὸν φάκελλόν μου. Θὰ παρακαλέσω ὅμως νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην, ὅτι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἦτο ἡ διατήρησις τοῦ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον ὑφίστατο ἀπὸ τοῦ θέρους τοῦ 1964, ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον μετέβη ὁ Στρατηγὸς Γρίβας εἰς τὴν Κύπρον. Δὲν ἐπεδίωξεν ἡ Κυβέρνησις τίποτε ἄλλο ἐν σχέσει, μὲ τὴν Κυπριακὴν Ἐθνοφρουράν. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ χρησιμοποιήσω ἔγγραφα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα μπορεῖ νὰ ἀμφισβητηθῇ, θὰ κάμω κάτι τὸ ἐνδιάμεσον. Εἶναι βέβαιον, ὅτι μίαν ἡμέραν τὰ ἔγγραφα αὐτὰ θὰ ἴδουν τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος, ὄχι μόνον λόγῳ ἀδιακρισίας, ἀλλὰ καὶ διότι κάποτε μία Κυβέρνησις, ὅταν λήξῃ ἡ ὑπόθεσις, θὰ δώσῃ εἰς τὴν δημοσιότητα κατὰ τρόπον ὑπεύθυνον τὰ ἔγγραφα αὐτά. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μπορῶ νὰ κάμω αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἶναι νὰ μνημονεύσω τοὺς ἀριθμοὺς τῶν δύο ἐγγράφων, τῶν ὁποίων θὰ κάμω χρῆσιν. Θὰ παρακαλέσω νὰ καταχωρηθοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ὅταν ποτὲ τὰ ἔγγραφα αὐτὰ δημοσιευθοῦν, ὄχι μόνον θὰ ἐπιβεβαιωθοῦν οἱ ἰσχυρισμοί μου, ἀλλὰ καὶ θὰ ἀναφανῇ τοῦτο τὸ κωμικοτραγικόν, ὅτι ὁ κ. ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ μᾶς ἀπευθύνει μομφὴν διὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα βαρύνουν τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Καὶ τοῦ εἶναι βέβαια εὔκολον δι’ ὅσα συμφωνεῖ μὲ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, νὰ τὸν χειροκροτῇ, δι’ ὅσα δὲ διαφωνεῖ, νὰ τὰ ἀποδίδῃ εἰς ἄλλους. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἱστορικὴ συνέπεια, δὲν εἶναι πραγματικὰ γεγονότα, εἶναι ἁπλῶς διαλεκτική. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ σημειωθοῦν τὰ ἑξῆς δύο ἔγγραφα. Ἡ ἀπὸ 3.7.1964 ἐπιστολὴ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης κ. Γαρουφαλιᾶ πρὸς τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν, βάσει τῆς ὁποίας ἀνελάμβανε τὰ καθήκοντα ὁ Στρατηγὸς Γρίβας. Δὲν θὰ σᾶς ἀνακοινώσω τὸ περιεχόμενον τῆς ἐπιστολῆς, ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξεν καὶ ἐπιδιώκει εἶναι ἡ συνέχεια τῶν τότε καθηκόντων τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν καὶ εἰς οὐδένα νεωτερισμὸν προέβη. Τὸ δεύτερον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θὰ μνημονεύσω καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἔγγραφον τοῦ διοικητοῦ τοῦ Τριμεροῦς Στρατηγείου Κύπρου, τοῦ Στρατηγοῦ Γεωργιάδου, μὲ ἀριθμὸν 2121.30.7.64 καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ὁ στρατηγὸς ἀναφέρει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἔλαβεν γνῶσιν τοῦ γράμματος τὸ ὁποῖον ἀπευθύνετο πρὸς τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν πρὸς τὸν ὁποῖον ἐδίδοντο ὡρισμέναι ἐξουσίαι καὶ συνεφώνει μὲ αὐτάς. Βλέπετε ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς τερατώδους παρεξηγήσεως. Τὰ δικαιώματα εἰς τὸν Στρατηγὸν ἔχουν παραχωρηθῆ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ ἔκτοτε ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος τὰ ἔχει ἀναγνωρίσει. Σήμερον δὲν ὑπάρχει θέμα δικαιωμάτων, οὔτε θέμα ἁρπαγῆς τῆς Ἐθνοφρουρᾶς ἀπὸ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει θέμα συντονισμοῦ τῶν ἐνεργειῶν, διότι ὁ στρατηγὸς Γρίβας ἀνεκλήθη εἰς τὴν ἐνέργειαν, τοῦ ἐδόθησαν δικαιώματα ἀρχηγοῦ στρατιᾶς καὶ πρέπει νὰ συντονισθῇ καὶ εἰς τὴν οὕτω δημιουργηθεῖσαν νέαν κατάστασιν καὶ ἡ Κυπριακὴ Ἐθνοφρουρά. Τὸ δικαίωμα τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως νὰ διορίσῃ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἐθνοφρουρᾶς δὲν ἠμφεσβητήθη ποτέ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι ἀναγκαῖον νὰ κατατοπισθῇ καὶ νὰ ἐνημερωθῇ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι πολιτικὴ τῆς ἀποστολῆς ἑνὸς ὑπευθύνου ἡγέτου ἐν Κύπρῳ, στρατιωτικοῦ ἡγέτου, ἐγκατασταθέντος μὲ τὰ ἴδια ἀκριβῶς δικαιώματα ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου, εἰς τὸν ὁποῖον βάσει ἀποφάσεως τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως Κέντρου ἔχουν δοθῆ, δηλαδὴ ἐν περιπτώσει Τουρκικῆς εἰσβολῆς νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχηγίαν ὅλων τῶν εἰς τὴν Κύπρον δυνάμεων εἴτε Ἑλληνικῶν εἴτε Ἑλληνοκυπριακῶν καὶ ἑπομένως οὐδὲν πέραν τούτου προσέθεσε ἡ Κυβέρνησις.

§13Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὅταν θὰ δημοσιευθοῦν τὰ ἔγγραφα βάσει τῶν ὁποίων εἴπατε, ὅτι ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι ὑπάρχει εὐθύνη, αὕτη θὰ βαρύνῃ τὴν Ἕνωσιν Κέντρου.

§14Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν εἶπον αὐτό.

§15Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διασαφηνισθῇ τὸ θέμα, ποία ἦτο ἡ ἔννοια αὐτῆς τῆς φράσεως, ὅτι ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ ἐνέργεια τῆς τότε Κυβερνήσεως, τῆς ἰδικῆς μας, ἐπέφερεν ζημίαν εἰς τὴν Κύπρον, ἢ ὅτι ἦτο σφάλμα ἡ ἀποστολὴ τοῦ Στρατηγοῦ. Παρακαλῶ τοῦτο. Ἐὰν ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ τὸ διασαφηνίσετε διότι ὅπως εἰς ἡμᾶς ἐδημιουργήθη ἡ σκέψις αὐτή, ἠμπορεῖ νὰ δημιουργηθῇ καὶ εἰς τὸν ἀναγνώστην τῶν πρακτικῶν τῆς σημερινῆς συζητήσεως. Παρακαλῶ νὰ κάμετε μίαν διασαφήνισιν κατὰ τὶ ἠμπορεῖ νὰ ἀποδοθῇ εὐθύνη εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου;

§16Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι φοβοῦμαι, ὅτι δὲν ἔγινα σαφής. Ἔχω δηλώσει, ὅτι εἶμαι ἀλληλέγγυος μὲ τὴν Κυβέρνησιν Κέντρου, διότι ἤμουν μέλος τῆς Κυβερνήσεως Κέντρου. Εἶναι δυνατὸν μέλος τῆς Κυβερνήσεως Κέντρου νὰ εἴπω, ὅτι τὴν θεωρῶ ὑπεύθυνον Ἐθνικῆς ζημίας; Ἑπομένως ἐγὼ δὲν θεωρῶ πρόξενον ζημίας τὴν πολιτικὴν τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὴν θεωρῶ ὡς πρόξενον ὠφελείας.

§17Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν παρεκάλεσα κ. Ὑπουργὲ τὴν διασαφήνισιν τοῦ πράγματος, εἶναι διότι τοὺς λόγους αὐτούς, ἴσως, δὲν θὰ τοὺς ἀναγνώσουν μόνον ἄνθρωποι ἔχοντες μεγάλην ἢ μικρὰν πεῖραν, ἀλλὰ καὶ ὁ κοινὸς πολίτης καὶ χαίρω πολὺ διότι σᾶς ἔδωσα τὴν εὐκαιρίαν νὰ κάμετε αὐτὴν τὴν διασάφησιν καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εὐχαριστῶ.

§18Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἡ παρέμβασις σας κ. συνάδελφε, ἦτο, ὅπως πάντοτε, χρήσιμος, δὲν ἦτο, ὅμως, νομίζω, ἀπαραίτητος, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς σᾶς εἶπον ὅτι θεωρῶ ὅτι εἶμαι ἀλληλέγγυος πρὸς ὅσα διεπράχθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Κέντρου, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω καὶ ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα εἰς Κύπρον, ὑπῆρξε ὄχι μόνον χρήσιμος, ἀλλ’ ἐθνικῶς ὠφέλιμος. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν μὲ τὴν γνωστὴν πειστικότητα καὶ εὐγλωττίαν του, ἀνέφερε τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσφέρει ὁ στρατηγὸς Γρίβας διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς Κυπριακῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, ὅμως, νὰ ἀγνοήσω ὅσα εἶπεν σχετικῶς μὲ τὴν παρουσίαν εἰς Κύπρον Ἑλληνικοῦ ὑλικοῦ καὶ ἀξιωματικῶν Ἑλλήνων, διότι περὶ αὐτῶν τῶν θεμάτων, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν πρέπει νὰ ὁμιλήσω.

§19ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. ........ (Δὲν ἠκούσθησαν).

§20Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἄμ.). Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς εὐχαριστῶ πάρα πολὺ διὰ τὰς ὑποδείξεις σας. Ὁμολογῶ, ὅτι μὲ συγκινοῦν τὰ πατριωτικά σας αἰσθήματα καὶ λυποῦμαι, διότι χωρὶς νὰ θέλω διέπραξα αὐτὴν τὴν προδοσίαν, νὰ τὰ ἀναφέρω, ἀλλὰ ἀνεγράφησαν εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας καὶ δι’ αὐτό, νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ περιορισθῶ μόνον εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης...

§21Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Ἐθελοντικῶς ἐπῆγαν, ὅσοι ἐπῆγαν...

§22Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἄμ.). Βεβαίως, ἐθελοντικῶς, ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον διὰ τοὺς ἄνδρας...

§23Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Ἐθελοντικῶς ἐπῆγε καὶ ὁ Ἱερὸς Λόχος, καθὼς καὶ ἄλλοι.

§24Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἄμ.). Εἶναι βέβαιον, ὅτι, προτοῦ μεταβῇ ὁ στρατηγὸς Γρίβας εἰς Κύπρον, ἡ Ἐθνοφρουρὰ ἦτο, ὄχι μόνον οὐσιαστικῶς ἀνύπαρκτος, ἀλλὰ καὶ τυπικῶς, διότι ὑπῆρχον, τρόπον τινά, διάφοροι παρατάξεις, ἰδιωτικῶν στρατευμάτων, ἀποτελουμένων ἀπὸ ἄτομα, τὰ ὁποῖα εἰς οὐδεμίαν πειθαρχίαν ὑπήγοντο καὶ οὐδεμίαν ὀργάνωσιν εἶχον καὶ ἦσαν ἐπηνδρωμέναι μὲ διαφόρους ἀνευθύνους Ἀρχηγούς. Ἡ παρουσία τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, συμπίπτει μὲ ὀργάνωσιν, μὲ στρατολογίαν, μὲ ὑποχρεωτικὴν θητείαν, μὲ ἐκγύμνασιν καὶ μὲ ἐξοπλισμὸν καὶ μὲ κυριολεκτικὴν δημιουργίαν τῆς Ἐθνοφρουρᾶς τῆς Κύπρου. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, λοιπόν, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, ὁ κ. Γρίβας, προσέφερεν ἀναμφισβητήτους ὑπηρεσίας, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν, ἑπομένως, ἐγὼ νὰ ἀποκηρύξω τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία συνετελέσθη εἰς τὸ στάδιον ἐκεῖνο καὶ διότι εἶχον τὴν εὐθύνην παραμένων εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν τοῦ Κέντρου, ἀλλὰ καὶ διότι σήμερον ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμῶ περισσότερον τὴν τότε συντελεσθεῖσαν ὀργάνωσιν. Αὐτά, κύριοι, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀνακοινώσω, πρὸς κατατοπισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς Ἐθνοφρουρᾶς τῆς Κύπρου. Θὰ παρακαλέσω, κύριοι, ἡ συζήτησις νὰ περιορισθῇ μόνον ἐπὶ τοῦ σημείου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ὁπλίσῃ μὲ περισσότερα δικαιώματα τὸν στρατηγὸν Γρίβαν ἀπὸ ὅσα ἔχει ἐπὶ τῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Τὰ ὑπόλοιπα εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθοῦν εἰς εὐθετώτερον χρόνον.

§25Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέπετε; Παρηκολούθησα μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς τὰς διευκρινήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης Ὑπουργός, ἐν σχέσει μὲ τὸ δημιουργηθὲν θέμα. Θὰ ἤθελον, ὅμως, ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ διατυπώσω ἐρωτήματά τινα. Πρῶτον. Ἐὰν προέκυψεν ζήτημα νομοσχεδίου ὀργανώσεως τῆς Ἐθνοφρουρᾶς τῆς Κύπρου κατὰ τὸ τέλος τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ ἐὰν εἰς τὴν διατύπωσιν αὐτοῦ συνειργάσθη ἡ Ἑλληνικὴ πλευρὰ καὶ συνεφώνησεν αὕτη ἀπολύτως. Δεύτερον. Ἐὰν κατὰ τὴν ἐπίσκεψιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου εἰς Ἑλλάδα, ὑπῆρξε πλήρης συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ἐπεβεβαιώθη αὕτη. Καὶ τρίτον. Ἐὰν ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον, τὸν Μάρτιον τρέχοντος ἔτους, ἀνέτρεψε τὴν γραμμήν, ἥτις συνεφωνήθη διὰ τοῦ καταρτισθέντος νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦ μνημονίου τῆς ἐπισκέψεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου, ὁπότε ἐδημιουργήθη ἡ κρίσις, τῆς ὁποίας τὰς συνεπείας αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὑφιστάμεθα. Ἐρωτήσεις διετύπωσα καὶ παρακαλῶ, συγκεκριμένας ἀπαντήσεις.

§26Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Μήπως ὑπάρχει καὶ τέταρτον ἐρώτημα; Ἐπὶ ἑνὸς μοῦ ἐζητήσατε νὰ δώσω διευκρινήσεις.

§27Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ὅπως πιστεύω εἰς τὸν μονοθεϊσμόν, ἀλλὰ ταυτοχρόνως καὶ εἰς τὸ τρισυπόστατον τῆς Ἁγίας Τριάδος, ἔτσι δύναμαι νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ μιᾶς ἐρωτήσεως, ἥτις νὰ εἶναι τρισυπόστατος.

§28Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ). Λυποῦμαι, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Ρόδου, δὲν μὲ παρηκολούθησεν. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἐδήλωσα, ὅτι τελῶ ὑπὸ ὡρισμένας δυσχερεῖς περιστάσεις καὶ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντῶ πάντοτε εἰς ὡρισμένα ἐρωτήματα, διότι δὲν μοῦ ἐπιτρέπεται διὰ λόγους γενικωτέρους νὰ χρησιμοποιήσω τὰ εἰς χεῖρας μου στοιχεῖα. Ἐν τούτοις, μοῦ ἀπηύθυνεν ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα ὁμολογῶ, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν διατυπώνονται. Διότι, λέγει, τί ἔγινε μὲ τὸ θέμα τοῦ νόμου τῆς στρατολογίας τῆς Ἐθνοφρουρᾶς; Πράγματι, ὑπῆρξαν συνεννοήσεις, αἱ ὁποῖαι κατέληξαν εἰς ἕνα κείμενον, ψηφισθὲν ὅλως ἐσπευσμένως. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ δώσω. Δεύτερον, λέγει, ἐὰν ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ νομοσχεδίου τῆς στρατολογίας ἐπῆλθε νέα συμφωνία μὲ τὸν Μακάριον, κατὰ τὸ πρόσφατον αὐτοῦ ταξείδιον. Οὐδεμία ἔγινε συζήτησις. Τὸ τρίτον ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον μοῦ ἀπευθύνει, δὲν ἐνθυμοῦμαι, ποῖον εἶναι. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, πέραν τῶν ὅσων εἶπον, παρ’ ὅλην τὴν εὐλάβειαν καὶ τὸ χρέος μου, ἔναντι τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, θὰ παρακαλέσω ὅλας τὰς πτερύγας, νὰ μὴ ἐπιμείνουν ἐπὶ τῶν ἐρωτήσεων. Ἐπιθυμῶ νὰ κλείσω τὴν ἀπάντησίν μου ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐκπροσώπου τῆς ΕΔΑ. Μοῦ εἶναι, ὅμως, ἀδύνατον νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον ἕνα ὑπαινιγμόν, τὸν ὁποῖον ἔκαμε διὰ τὴν νεολαίαν Λαμπράκη καὶ διὰ τὸν τόσον ἐπιφανῆ ρόλον, τὸν ὁποῖον αὕτη δικαιοῦται νὰ παίζῃ ἐν Ἑλλάδι. Μᾶς διεβεβαίωσεν, ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ, ὅτι ἡ νεολαία Λαμπράκη, ἀποτελεῖ μίαν συγχώνευσιν τῆς νεολαίας τῆς ΕΔΑ καὶ τελεῖ, μάλιστα, ὑπὸ τὴν Ἀρχηγίαν Βουλευτοῦ. Τιμῶ τὰς καλλιτεχνικὰς ἐπιδόσεις τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Νεολαίας, αἱ ὁποῖαι προφανῶς ἐχρησιμοποιήθησαν καὶ ὡς ἕνα θέλγητρον προσκολλήσεως πρὸς τὴν νεολαίαν, ἀλλὰ ὁμολογῶ, ὅτι ἡ παρουσία αὐτοῦ ὡς Ἀρχηγοῦ, δὲν ἀποτελεῖ, δι’ ἐμὲ ἐπαρκῆ ἐγγύησιν περὶ τοῦ τρόπου δράσεως, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τῆς νεολαίας αὐτῆς. Ἔχω συγκεκριμένα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ νεολαία αὐτή, φέρεται κατὰ τρόπον ἀπαράδεκτον καὶ ἀστυνομικῶς ἀκόμη, ἔναντι τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι πρὸ δύο μηνῶν, μέλη τῆς νεολαίας αὐτῆς, ἐπλησίασαν σκοπόν, τελοῦντα ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντός του εἰς ἕνα στρατιωτικὸν κατάστημα καὶ τοῦ ἐπρότεινον δωροδοκίαν 500 δρχ., διὰ νὰ προσχωρήσῃ εἰς τὴν νεολαίαν Λαμπράκη. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἀφήσατε αὐτὴν τὴν εὐαισθησίαν. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι εἰς παραμεθόριον περιοχήν, ἐπανειλημμένως ἐσημειώθησαν ἐπεισόδια ἀπὸ τοὺς ἡρωϊκοὺς αὐτοὺς καὶ αὐθάδεις νεανίας, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν μέχρι τοῦ νὰ λοιδωρήσουν ἀξιωματικόν, νὰ τὸν προπηλακίσουν καὶ νὰ τὸν ἐξαναγκάσουν νὰ κλειδωθῇ εἰς τὸ στρατιωτικόν του κατάστημα. Βεβαίως, ὁ ἀξιωματικὸς αὐτός, ὑπέστη τὸν δέοντα πειθαρχικὸν ἔλεγχον διὰ τὴν ἀντιστρατωτικήν του αὐτὴν στάσιν. Καὶ πρέπει νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι οὔτε ὡς ἄνθρωπος, οὔτε ὡς ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀνεχθῶ οἱανδήποτε ἀνάμιξιν τοῦ Στρατοῦ ἢ καὶ τῶν ΤΕΑ ἢ οἱασδήποτε στρατιωτικῆς μονάδος εἰς τὴν πολιτικήν. Παράλληλα, ὅμως, ἐπιθυμῶ νὰ δηλώσω καὶ ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς Ὑπουργός, ὅτι αἰσθάνομαι περισσότερον ἀνήσυχος, ὅταν ἀκούω αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον πρὸ ὀλίγου τὰ κατορθώματα τῶν λαμπράκηδων, ὀλιγώτερον ἀνήσυχος, ὅταν ἀκούω καὶ ἀναγινώσκω εἰς τὸν ἀριστερὸν τύπον, ἔστω καὶ ἐκτροχιασμὸν τῶν ὀργάνων τοῦ στρατοῦ. (Χειροκροτήματα). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§29Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὸν 6ον Στόλον, κ. Πανάγο. Μὲ τὸν 6ον Στόλον τὰ ἐβάλατε τώρα;

§31Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βασιλᾶτο, παρακαλῶ.

§33Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ δεύτερον θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησεν ἀξιότιμον συνάδελφον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸν βουλευτὴν Ἀθηνῶν κ. Βασιλᾶτον, τὸ θέμα τὸ σχετιζόμενον μὲ τὴν ἀνάκρισιν ΑΣΠΙΔΑ καὶ τὰς διαφόρους φοβερὰς παρανομίας, τὰς ὁποίας κατήγγειλε. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτής, ἀσχολεῖται μὲ τὰ θέματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐπ’ εὐκαιρίᾳ πάσης συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ ἔχει θίξει, πολὺ περισσότερον, ἑπομένως, ἐδικαιοῦτο νὰ τὸ πράξῃ σήμερον συζητουμένου τοῦ πολιτικοῦ θέματος. Πρέπει νὰ ἐξομολογηθῶ, μάλιστα, ὅτι χαίρω ἰδιαιτέρως, διότι ἐπελήφθη τοῦ θέματος. Διότι εἶχον φοβηθῆ, ὅτι ἄλλοι συνάδελφοί του, εἶχον μονοπωλήσει τὸ θέμα. Χαίρω, διότι ἐπελήφθη τοῦ θέματος ὁ κ. συνάδελφος, ὡς ἁρμόδιος ποινικολόγος. Συγκεκριμένως, ἀνέφερεν ἓν ἱστορικὸν τῆς ὅλης ὑποθέσεως, τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀντελήφθην. Διότι εἶπεν, ὅτι ἔγινε μία ἔκθεσις τοῦ στρατηγοῦ Σίμου, Προέδρου τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ἡ ὁποία συνιστᾷ διοικητικὰς κυρώσεις. Ἐπίσης, παρεμερίσθησαν ἀξιωματικοί, ὡς ὁ Μπεκιάρης, Παπαποῦλος καὶ ἀνετέθη εἰς τὸν Λαγάνην. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπιμόνως, ὁ κ. συνάδελφος, κατήγγειλε τὰ φοβερὰ αὐτὰ πράγματα. Ἀλλά, ὅλα αὐτά, δὲν συνέβησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐναντίον τῆς ὁποίας ὑπεβλήθη καὶ συζητεῖται ἡ πρότασις δυσπιστίας. Αὐτὰ συνέβησαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου, τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου.

§34ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Γαρουφαλιᾶς ἦτο Ὑπουργός.

§35Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Ἠξεύρω, βεβαίως, ὅτι θὰ προβληθῇ ὁ ἰσχυρισμός, διότι πολλάκις συνέβη, τοῦτο. Προβάλλεται τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ὑπῆρξε προδότης ὁ Γαρουφαλιᾶς, χωρὶς νὰ διευκρινίζεται, ἀπὸ ποίαν χρονικὴν περίοδον ἤρχισεν ἡ προδοσία τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ. Διότι, ὅλοι ὅσοι παριστάμεθα εἰς τὴν Πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν μέλος τῆς ὁποίας ἦτο ὁ Γαρουφαλιᾶς, ἐνθυμούμεθα, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου, μέχρι τῶν τελευταίων ἡμερῶν, ποὺ ἦτο Ὑπουργός, ὄχι μόνον τὸν ἐνεπιστεύετο διὰ τὰ στρατιωτικά, ἀλλὰ τοῦ ἐνεπιστεύετο διαρκῶς καὶ θέματα τελείως ξένα πρὸς τὴν ἁρμοδιότητά του. Ὅπως γνωρίζει, ὁ κ. Ζίγδης, τοῦ ἐνεπιστεύθη τὴν ὑπόθεσιν Πεσινέ, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ χειρίζεται ὁ κ. Ζίγδης. Ὁ κ. Παπανδρέου, ἐξ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν, ἀνέθεσε τὸν χειρισμὸν τοῦ θέματος αὐτοῦ, τόσον εἰς αὐτόν, ὅσον καὶ εἰς τὸν τότε Ἀναπληρωτὴν Ὑπουργὸν Συντονισμοῦ. Ἑπομένως, κάποτε, θὰ πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἡ χρονικὴ περίοδος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρχισεν ἡ προδοσία τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ.

§36Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι διακοπάς. Νὰ ὁμιλήσητε μετὰ τὸν κ. Ὑπουργόν.

§38Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Τί εἶσθε σεῖς, κ. Ζίγδη; Ἀφήσατε, τέλος πάντων, νὰ τελειώσω. Εἶμαι ἐπὶ τοῦ βήματος. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ διακόψετε. Ἀγνοεῖτε τὸν Κανονισμόν.

§39Ι. ΖΙΓΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ, ἐν μέσῳ κωδωνοκρουσιῶν, μὴ ἀκουόμενος).

§40Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Νὰ τὰ εἴπητε εἰς τὸν Ἀρχηγόν σας, ὁ ὁποῖος σᾶς καθῄρεσε, διὰ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸν προδότην Γαρουφαλιᾶν. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, ἐντὸς ὀλίγου, ὁπότε θὰ τελειώσω, νὰ λάβετε τὸν λόγον.

§41Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρακαλῶ, ἐπιτρέπετε;

§42Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἀφίνοντας κατὰ μέρος τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ἀδιαβλήτου προσώπου, τὸ ἀδιάβλητον τοῦ ὁποίου, τόσον ὁ κ. Βασιλᾶτος, ὅσον καὶ ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν βουλευτῶν τῶν παρισταμένων ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, δὲν φαντάζομαι νὰ ἀμφισβητῇ.

§43Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§44Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Σὲ λίγο, κ. συνάδελφε, θὰ εἶμαι εἰς τὴν διάθεσίν σας. Θὰ σᾶς ζητήσω μόνος μου νὰ δώσητε τὴν ἐξήγησιν, εὐθὺς ὡς τελειώσω τὸ σχετικόν. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς, ὑπῆρξεν ἕνας προδότης. Ἂς τὸ δεχθῶμεν, πρὸς χάριν τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ κ. Βασιλάτου. Ἀλλά, πέραν τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ, μοῦ ἐδόθη ἡ ἐξουσιοδότησις νὰ χρησιμοποιήσω τὴν μαρτυρίαν προσώπου ἀδιαβλήτου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς, ὥστε ἡ ἀντικειμενικότης του, νὰ μὴ ἀμφισβητῆται. Ὅπως μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, Ἀντιστράτηγος τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης κ. Σῖμος, ἡ ἐπιλογὴ τοῦ Ἀνακριτοῦ κ. Γαλάνη, ἐγένετο κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Ἐκτελῶν ἐντολὴν τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ, κατήρτισε πίνακα τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν δικαιουμένων νὰ ὁρισθοῦν ὡς εἰσηγηταὶ εἰς τὰς δύο τότε ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις τοῦ ΑΣΠΙΔΑ καὶ τοῦ ΠΕΡΙΚΛΗ. Κατὰ τὸν νόμον, εἰσηγηταὶ δύνανται νὰ ὁρισθοῦν ἀξιωματικοί, φέροντες τὸν βαθμὸν μέχρι τοῦ Ἀντισυνταγματάρχου. Ἀλλά, δεδομένης, βέβαια, τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος, ἐτέθη ὑπ’ ὄψιν τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, ἀπὸ τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν, ὁ πίναξ ὁ καταρτισθεὶς ἀπὸ τὸν κ. Σῖμον καὶ ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐξέλεξε μόνος του, τὸν κ. Λαγάνην διὰ τὸν ΑΣΠΙΔΑ καὶ τὸν κ. Μπεκιάρην, διὰ τὸν ΠΕΡΙΚΛΗ. Ἑπομένως, ὅλη αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, ὅτι δὲν ἐτηρήθησαν αἱ διατυπώσεις, ὅτι τοῦ κ. Σίμου τὸ σημείωμα δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, ὅτι παρεμερίσθησαν οἱ ἱκανοὶ καὶ ἐπελέγη ὁ ἀνίκανος, ὅλα αὐτά, δὲν συνέβησαν εἰς τὴν ἐποχὴν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπερωτώμεθα σήμερον. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἤθελον καὶ πέραν αὐτοῦ, νὰ χρησιμοποιήσω τὴν μαρτυρίαν ἑτέρου σοβαροῦ προσώπου, φιλικῶς διακειμένου πρὸς τὴν Ε.Κ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἐν ἀποστρατείᾳ στρατηγοῦ Σειραδάκη. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀμφισβητεῖται, ὅτι φίλα φρονεῖ πρὸς τὴν Ε.Κ. — καὶ ὁ ὁποῖος, ὅταν πρὸ διμήνου, νομίζω, ὁ εἰσηγητὴς μετέβη εἰς τὸ Καστρί, διὰ νὰ πάρῃ τὴν κατάθεσιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., ἐπεσκέφθη μετὰ δύο–τρεῖς ἡμέρας τὸν εἰσηγητὴν καὶ τοῦ ἐξέφρασεν ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., τὴν ἱκανοποίησί του διὰ τὸν ἐξαίρετον τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., καὶ καθ’ ἃ εἶπεν ὁ κ. Σειραδάκης, ὁ εἰσηγητὴς Λαγάνης, ἐξετέλεσε τὰ καθήκοντά του. Λυποῦμαι, διότι, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του τὰς παρατηρήσεις καὶ τὰς ἑκάστοτε αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἐχρησιμοποίησεν ἐναντίον τοῦ κ. Λαγάνη, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν. Ἀλλά, δὲν εἶναι ἰδικόν μου τὸ πταῖσμα. Θὰ ἤθελον, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ, νὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν δευτέραν μεγάλην παρανομίαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Βασιλᾶτος. Ἀλλά, πρὶν ἀσχοληθῶ μὲ αὐτήν, ὑπεσχέθην νὰ παραχωρήσω μίαν διακοπὴν εἰς τὸν κ. Ἀνδρ. Παπανδρέου.

§45Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πράγματι, ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, ὁ Ἀρχηγός μας, εἶχεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κ. Πέτρον Γαρουφαλιᾶν, διότι ἦτο παλαιὸς φίλος. Καὶ εἶχε τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτὴν μέχρι τῆς 24ης Ἰουνίου, ὁπότε κείμενον, προερχόμενον ἀπὸ τὸν κ. Χοϊδᾶν, ἀπεκάλυψε τὴν προδοσίαν τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ. Ἀλλά, ἡ προδοσία εἶναι ἐπιτυχής, ἀκριβῶς τότε, ὅταν ὑπάρχῃ ἐμπιστοσύνη. Αὐτοὶ εἶναι οἱ μεγάλοι προδόται. Καὶ εἶσθε καὶ σεῖς, κ. Κωστόπουλε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ., διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§46Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ’ Ἐθν. Ἀμ.). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ χωρίσω τὴν ἀπάντησίν μου εἰς δύο σημεῖα — εἰς τὸ ἀφορῶν τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν καὶ εἰς τὸ ἀφορῶν ἐμέ. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ ἐμέ, θὰ δώσω τὴν ἀπάντησίν μου ἐντὸς ὀλίγου, ὅταν ἀσχοληθῶ μὲ θέμα τοῦ ΑΣΠΙ-ΔΑ, ἀφορῶν προσωπικῶς τὸν ὁμιλήσαντα κ. Α. Παπανδρέου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν βεβαίως, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ λάβω θέσιν εἰς τὰς ἐσωτερικὰς διενέξεις μεταξὺ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., ὁ ὁποῖος ἐτίμα διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν, καὶ τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ. Ἐκεῖνο, ὅμως, ποὺ ξέρω εἶναι, ὅτι ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς...... (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ἐγείρεται τῆς θέσεώς του ὁ κ. Α. Παπανδρέου, καὶ προχωρεῖ πρὸς τὰ ὄπισθεν ἑδώλια τῆς αἰθούσης.

§47Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Θὰ δοθοῦν ἐντολὲς τώρα.

§48Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Μὴ μᾶς προκαλῇς.

§49Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω νὰ μοῦ ὁμιλῆτε εἰς τὸν ἑνικόν. Καὶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι εἰς τοὺς διαδρόμους τῆς Βουλῆς, μὲ ἠνώχλει διαρκῶς, ἐξυβρίζων τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ. — αὐτὸς ὁ πιστός!

§50Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἔχω λευκὸν παρελθὸν καὶ μέτωπον. Σεῖς ἐφθάσατε σὲ τέτοιο κατάντημα, ὥστε νὰ ψεύδεσθε ἀσυστόλως. (Κωδωνοκρουσίαι). Τέτοιος συκοφάντης εἶσθε.

§51Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Δὲν σοῦ ὁμιλῶ ἐσένα, κάθαρμα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§52Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Κάθαρμα εἶσαι σὺ καὶ παληάνθρωπος. (Κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος). Καὶ τὸ ἄλλο, ποὺ ξέρετε. (Κωδωνοκρουσίαι).

§53Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν, ὡς δευτέραν κατηγορίαν, ἐγκολπῶν αὐτὴν εἰς τὴν ὅλην πρότασιν μομφῆς, ἔφερε τὸ γεγονός, ὅτι ὁ συνταγματάρχης Παπατέρπος, συνελήφθη παρανόμως, βάσει ἐντάλματος τοῦ Δ)ντοῦ τῆς Κ.Υ.Π. Τὸ ἐπιχείρημα, μᾶλλον ἢ δικαιολογία τῆς κατηγορίας, εἶναι ὅτι ἡ Κ.Υ.Π., δὲν ἀποτελεῖ στρατιωτικὴν μονάδα. Διότι, βεβαίως, δὲν φαντάζομαι, ὁ κ. συνάδελφος, ἐγκρατὴς εἰς τὰ νομικά, νὰ ἀγνοῇ τὸ ἄρθρον 68 τοῦ Σ.Π.Κ., τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι οἱ Διευθυνταὶ Ὑπηρεσιῶν καὶ Καταστημάτων, δικαιοῦνται κλπ. Ὑποθέτω ἐπ’ αὐτοῦ εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι ὁ Διευθυντὴς στρατιωτικοῦ καταστήματος, ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ ἔνταλμα συλλήψεως.

§54Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Δι’ ἀξιωματικόν, ὑπηρετοῦντα εἰς ἄλλην μονάδα, ποτέ.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἄνευ διακοπῶν.

§56Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Κύριε συνάδελφε, λέγετε αὐτολεξεί, βάσει τῶν πρακτικῶν — διότι αὐτὸν τὸν συλλογισμὸν ποὺ ἀνεπτύξατε πρὸ ὀλίγου, πρώτην φορὰν τὸν ἀκούω. — Λέτε: «Γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ ΚΥΠ, δὲν εἶναι στρατιωτικὴ μονάς, ἀλλὰ πολιτικὴ ὑπηρεσία, διευθυνομένη ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρ’ ὅτι εἶναι πολιτικὴ ὑπηρεσία, ὁ κ. Παπαγεωργόπουλος, ἐκδίδει ἐντολὴν συλλήψεως εἰς βάρος τοῦ ἀνωτέρω ἀξιωματικοῦ». Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ κατηγορία, ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ἄλλο θέμα, συμφωνῶ νὰ τὸ ἐξετάσω καὶ αὐτό. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ΚΥΠ, δὲν εἶναι πολιτικὴ ὑπηρεσία, εἶναι καθαρῶς στρατιωτική, διευθύνεται ἀπὸ ἀξιωματικὸν ἐν ἐνεργείᾳ, διότι δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν ἐὰν εἶναι συνταξιοῦχος ἀξιωματικός, ἀνακληθεὶς εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι εἶναι ἀξιωματικὸς ἐν ἐνεργείᾳ. Ἡ Ὑπηρεσία εἶναι ἐπηνδρωμένη κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ ἀξιωματικούς. Βάσει εἰδικῆς διατάξεως νόμου, οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς τὴν Κ.Υ.Π., θεωροῦνται ὡς διατελέσαντες ἐν ὑπηρεσίᾳ συντάγματος ἢ μονάδος, ὥστε νὰ μὴ διακόπτεται ἡ προαγωγή των καὶ ἡ βαθμολογική των ἐξέλιξις. Τέλος δέ, ὅλος ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Κ.Υ.Π., ὑπάγεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθν. Ἀμύνης. Ἐὰν ἡ Κ.Υ.Π. ἦτο πολιτικὴ μονὰς καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάγεται διοικητικῶς, ὑπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἁπλούστερον θὰ ἦτο νὰ ὑπάγεται καὶ ὁ προϋπολογισμὸς της εἰς τὴν Προεδρίαν Κυβερνήσεως καὶ τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη. Διότι ἡ Κ.Υ.Π. ἐθεωρήθη καὶ εἶναι στρατιωτικὴ μονάς. Ἑπομένως, δὲν καταλαβαίνω, ποία εἶναι ἡ διαπραχθεῖσα παρανομία, ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Κ.Υ.Π. ἐξέδωσεν ἔνταλμα φυλακίσεως ἀξιωματικοῦ ὑπηρετοῦντος εἰς τὴν Κ.Υ.Π. διὰ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶχε διαταχθῆ ἀνάκρισις. Ὁ κ. Βασιλᾶτος, περαιτέρω, ἐχαρακτήρισεν ὡς παρανομίαν καὶ τὴν διὰ δευτέραν φορὰν σύλληψιν τοῦ Συνταγματάρχου Ἀναγνωστοπούλου. Νομίζω, ὅτι βεβαίως, ἠμπορεῖ νὰ θεωρήσῃ ὁ κ. Βασιλᾶτος ἢ νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν νέαν αὐτὴν σύλληψιν ὡς ἄστοχον ἢ ἄδικον ἐνέργειαν, ἀλλὰ τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦται νὰ εἴπῃ, εἶναι ὅτι διεπράχθη παρανομία. Διότι, τὸ ἄρθρον 303, παρ. δʹ, τοῦ Στρατιωτικοῦ Ποινικοῦ Κώδικος, λέγει σαφῶς, ὅτι «κατὰ τοῦ προσωρινῶς φυλακισθέντος, δύναται νὰ ἐκδοθῇ ἐπὶ τῇ αὐτῇ ἀξιοποίνῳ πράξει, νέον ἔνταλμα συλλήψεως καὶ προφυλακίσεως». Τοῦτο σημαίνει δύο τινά. Πρῶτον μέν, ὅτι ἡ ἀποφυλάκισις εἶναι κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, προσωρινὴ καὶ ὄχι μόνιμος κατάστασις καὶ δεύτερον, τὸ γεγονός, ὅτι ὁ νόμος προβλέπει τὴν περίπτωσιν τῆς ἐκ νέου προφυλακίσεως, σημαίνει, ὅτι ὑπῆρξε περίπτωσις ἐν τῇ πρακτικῇ, εἶναι πρᾶγμα τρεχούμενον, νὰ συλλαμβάνεται καὶ πάλιν ὁ ἀξιωματικός, ὥστε νὰ τὸ προβλέψῃ ὁ νόμος. Ἑπομένως, ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητηθῇ ἡ σκοπιμότης τῆς πράξεως αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ἡ νομιμότης. Ὁ κ. Βασιλᾶτος, ἐπίσης, ἀνέπτυξε τὴν θεωρίαν, ὅτι κακῶς παρατείνεται ἡ προφυλάκισις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ εἶναι παράνομος, δεδομένου, ὅτι κατὰ τὸ Σύνταγμα, δὲν προβλέπεται μὲν ρητὴ προθεσμία, κατὰ τὴν ποινικήν, ὅμως, δικονομίαν, προβλέπεται προθεσμία δύο μηνῶν, διὰ τὰ πλημμελήματα καὶ 4 μηνῶν διὰ τὰ κακουργήματα κλπ. Ὁ κ. Βασιλᾶτος, ἐπεκαλέσθη πράγματι, τὸ ἄρθρον 5 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ὅτι διὰ νόμου ὁρίζονται τὸ ὅριον προφυλακίσεως, καθὼς καὶ οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους παρέχεται ἡ ἀποζημίωσις κλπ. Ὁ κ. Βασιλᾶτος, προφανῶς ἐκ λάθους, ὄχι ἐσκεμμένως, δὲν συνεβουλεύθη καὶ τὸ ἄρθρον 97 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι τὰ περὶ στρατοδικείων, ναυτοδικείων κλπ., καθορίζονται δι’ εἰδικοῦ νόμου καὶ ὑπάρχει ἐν προκειμένῳ, ὁ στρατιωτικὸς ποινικὸς κῶδιξ, ὁ ὁποῖος ἰσχύει ἀποκλειστικῶς διὰ τοὺς στρατιωτικούς. Καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διὰ ποῖον λόγον, δὲν προβλέπει τίποτε, ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐπειδὴ ἔχω πρόχειρα τὰ κείμενα, θὰ τὰ διαβάσω ὅλα, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι εἰς οὐδὲν παραπέμπει.

§57Ι. ΙΟΡΔΑΝΟΓΛΟΥ. Ἡ ποινικὴ δικονομία, προβλέπει παράτασιν.

§58Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμ.). Δὲν ἀμφισβητεῖ, ὁ κ. Βασιλᾶτος, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§59Η. ΗΛΙΟΥ. Πᾶν, ὅ,τι δὲν προβλέπεται ὑπὸ τῆς Στρατιωτικῆς Ποινικῆς Νομοθεσίας, διέπεται ἀπὸ τὴν κοινὴν Ποινικὴν Νομοθεσίαν, λέγει τὸ τελευταῖον ἄρθρον. Αὐτὸ σᾶς τὸ λέγω, διὰ νὰ μὴ πέσητε ἔξω.

§60Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθνικῆς Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς προειδοποίησα, ὅτι ἔχω τὰ κείμενα καὶ πρόκειται νὰ σᾶς τὰ διαβάσω, διατὶ ἀνησυχεῖτε; Τὸ ἄρθρον 434 λέγει: «Περὶ ὧν ἀντικειμένων δὲν προβλέπει εἰδικῶς ὁ παρὼν νόμος, ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τῆς Κοινῆς Ποινικῆς Δικονομίας». Ἀλλὰ ἡ Ποινικὴ Δικονομία λέγει ρητῶς, ὅτι γίνεται αὐτό, ἐνῷ ὁ στρατιωτικὸς Ποινικὸς Κῶδιξ δὲν ἔχει καμμίαν διάταξιν περὶ διακοπῆς τῆς προφυλακίσεως, εἶναι πρᾶγμα ἄγνωστον, ἡ διακοπὴ τῆς προφυλακίσεως λόγῳ παρατάσεως, εἶναι ἔννοια ἄγνωστος εἰς τὸν στρατιωτικὸν Ποινικὸν Κώδικα καὶ δὲν εἶναι ἡ μόνη διαφορὰ τοῦ στρατιωτικοῦ Ποινικοῦ Κώδικος. Ἐὰν οἱ κ.κ. συνάδελφοι, ἐν τῇ εὐλόγῳ ἀνυπομονησίᾳ των, μὲ διέκοπτον ὀλιγώτερον, θὰ μὲ ἄφηναν νὰ τοὺς δώσω τὴν εὐκαιρίαν νὰ μὲ διαψεύσουν καὶ νὰ θριαμβεύσῃ ἡ θεωρία των. Ἀλλά, κ.κ. συνάδελφοι, ἐδῶ ὁμιλοῦμεν ἐπὶ τοῦ θέματος ὡς ἐὰν ἡ διακοπὴ προφυλακίσεως εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ εἶναι κάτι τὸ τρεχούμενον. Προκαλῶ, λοιπόν, τὸν κ. Ἠλιοῦ καὶ τὸν κ. Βασιλᾶτον νὰ μοῦ ἀναφέρουν μίαν μόνην περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν διεκόπη ἡ προφυλάκισις ἐπὶ στρατοδικείων λόγῳ παρατάσεως τῆς προφυλακίσεως ἄνω τῶν τεσσάρων μηνῶν, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχουν ἑκατοντάδες προφυλακίσεις παραταθεῖσαι καὶ ἓν ἔτος καὶ δύο ἔτη. Ὑπάρχει προηγούμενον διακοπῆς; Κατὰ ποῖον τρόπον παγίως ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ διὰ ποῖον λόγον θέλετε προκειμένου περὶ ΑΣΠΙΔΑ νὰ γίνῃ διαφορετικὴ μεταχείρισις; Ἀλλά, κ.κ. συνάδελφοι, ἀφήνω κατὰ μέρος τὴν θεωρίαν, ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν νομικὴν γνώμην τοῦ κ. Βασιλάτου, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις τῆς Ποινικῆς Δικονομίας καὶ ὄχι τοῦ στρατιωτικοῦ Ποινικοῦ Κώδικος. Ὁ κ. Βασιλᾶτος ὑπὸ ἡμερομηνίαν 31.3.1966 ἔχει καταθέσει τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας προσπαθεῖ νὰ συμπληρώσῃ τὸ κενόν, διότι λέγει, ὅτι: «Ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ ἄρθρου 434 εἶναι, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 287 τοῦ Κώδικος Ποινικῆς Δικονομίας ἰσχύουν καὶ ἐπὶ τῶν εἰσηγητῶν τῶν Στρατοδικείων, Ἀεροδικείων καὶ Ναυτοδικείων». Ἐὰν ὁ κ. Βασιλᾶτος εἶχε τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν, μὲ τὴν ὁποίαν μᾶς ὁμιλεῖ σήμερον, διὰ ποῖον λόγον θὰ κατέθετε τὴν τροπολογίαν αὐτήν;

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Λαγάνης νὰ μὴ κάνῃ ὅ,τι θέλει.

§62Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ὁ Λαγάνης, βεβαίως, νὰ μὴ κάνῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βασιλᾶτος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, ἠμπορεῖ νὰ μᾶς λέγῃ, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς νομοθεσίας εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἰδία. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει, ἂς ἀποσύρῃ τὴν τροπολογίαν του. Ἐπιθυμῶ νὰ τελειώσω ἐν σχέσει μὲ τὸν ΑΣΠΙΔΑ καὶ γενικῶς μὲ τὰ θέματα, μὲ τὰ ὁποῖα σᾶς ἀπησχόλησα διὰ μακρῶν περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ὑπελόγιζα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγένετο λόγος ἀρχικῶς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ περὶ τῆς παρατάσεως τῆς ἀνακρίσεως διὰ τὸν ΑΣΠΙΔΑ. Τὴν ἰδίαν δὲ ἀκριβῶς αἰτίασιν ἐχρησιμοποίησε καὶ ἔναντι τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Βασιλᾶτος. Ἐπιθυμῶ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ παράτασις αὐτὴ ἀνησυχεῖ, πράγματι, καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει κανένα λόγον νὰ ἐπιθυμῇ τὴν διαιώνισιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Πρέπει δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι παρ’ ὅλον, ὅτι ἔταξα, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὡς ἀρχὴν τὴν ἀποχὴν ἀπὸ κάθε ἐπέμβασιν εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀνακρίσεως, ἐν τούτοις, ἤσκησα πάντοτε τὰ κατὰ νόμον καθήκοντα καὶ ὑποχρεώσεις μου περὶ ἐποπτείας τῆς ἀνακρίσεως. Γνωρίζουν δὲ ὡρισμένοι συνάδελφοι τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅτι ὅταν μοῦ ἐτέθη ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ θέμα τῆς διαβιώσεως τῶν προφυλακισμένων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ παράτασις τῆς ἀπομονώσεως, ἔλαβον μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων ἐγκαίρως ἐτήρησα ἐνήμερον τὴν Βουλήν, ὥστε καὶ ἡ παραταθεῖσα, ὄντως, ἀπομόνωσις ἐτερματίσθη, ἀλλὰ καὶ ἡ διαβίωσις τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν κρατουμένων, ἐφ’ ὅσον εἶναι καὶ ὑπόδικοι μόνον, νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον πληροῦντα ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις καὶ τὰς συγχρόνους ἀντιλήψεις.

§63ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τὰ περὶ ψυχαγωγίας.

§64Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ἔγιναν τόσαι ὑπερβολαί, αἱ ὁποῖαι ἐχρησιμοποιήθησαν τόσον ἀφθόνως ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὥστε τὸ γεγονός, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεσθε νὰ ἀποτελῇ τὴν πλέον διασκεδαστικὴν διάψευσίν των. Πρέπει ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι μετὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, ᾐσθάνθην τὸ καθῆκον νὰ καλέσω τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον καὶ νὰ τοῦ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῆς παρατάσεως τῆς ἀνακρίσεως. Ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος δικαιολογούμενος ἔθεσεν ὑπ’ ὄψει μου ὡρισμένα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα διὰ τὸν ἀκριβῆ σχηματισμὸν γνώμης καὶ κρίσεως ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς παρατάσεως θὰ πρέπει νὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς. Εἶναι φανερόν, ὅτι ἡ ἀνάκρισις συναντᾷ ὡρισμένας δυσχερείας, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ἐξετάζεται καὶ ἐρευνᾶται, ὡς ἀφορῶσα μίαν συνωμοτικὴν ὀργάνωσιν, ὅπου μοιραίως ὑπάρχουν ὅλα τὰ ἐμπόδια, τὰ συνδεόμενα μὲ τὸν τρόπον αὐτῆς τῆς ὀργανώσεως. Πέραν ὅμως αὐτοῦ, ὁ ὄγκος τῆς ἐργασίας εἶναι καταπληκτικὸς καὶ ὅπως μοῦ ἀνέφερεν ὑπευθύνως ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, μέχρις ὥρας ἔχουν ληφθῆ 600 περίπου μαρτυρικαὶ καταθέσεις. Ἐὰν ὑπολογίσητε δέ, ὅτι κατὰ τὰς 300 ἐργασίμους ἡμέρας τοῦ ἔτους καὶ κατὰ μέσον ὅρον δύο ἡμερησίως τὰς καταθέσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ληφθοῦν, ἡ ἐργασία αὐτὴ θὰ ἔπρεπε νὰ καλύψῃ ἓν ἔτος καὶ φυσικὰ δὲν ἔχει παρέλθη τὸ ἔτος. Βεβαίως, δὲν θέλω νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι τὸ ἔτος θὰ ἦτο ὁ ἀπαραίτητος χρόνος. Πέραν τούτου, ὁ ἀνακριτὴς ἐχρειάσθη νὰ μεταβῇ, τόσον εἰς Κύπρον, ὅσον καὶ εἰς Βόρειον Ἑλλάδα καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας καὶ ἐχρειάσθη νὰ γίνουν καὶ ἑκατοντάδες κατασχέσεων, εἴτε ἐγγράφων, εἴτε πειστηρίων, νὰ συνταχθοῦν ἀνάλογοι ἐκθέσεις καὶ γενικῶς νὰ γίνουν ἐνέργειαι, αἱ ὁποῖαι δικαιολογοῦν μίαν βραδύτητα τῆς ἐνεργουμένης ἀνακρίσεως. Θὰ σᾶς ἀναφέρω, διὰ νὰ ἴδητε τὰς δυσκολίας τῆς ἀνακρίσεως, ὅπως τὰς ἔθεσεν ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, δύο σημεῖα. Πρῶτον, ὅτι ὑπάρχουν δεκάδες καταθέσεων, ληφθεισῶν κατ’ ἀντιπαράστασιν. Ἀντιλαμβάνεσθε, ἰδίως οἱ ἐξ ὑμῶν νομικοί, τί σημαίνει κατ’ ἀντιπαράστασιν ἐξέτασις, σημαίνει πολύωρον ἐξέτασιν καὶ ἀπώλειαν χρόνου πολυτίμου. Θὰ μνημονεύσω ἕνα περιστατικόν, τὸ ὁποῖον μοῦ ἀνέφερεν ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, χωρὶς νὰ μοῦ ἀναφέρῃ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἀξιωματικοῦ, διὰ νὰ ἴδητε εἰς ποίας δυσκολίας σκοντάφτει ἡ ὅλη ὑπόθεσις τῆς ἀνακρίσεως καὶ πῶς δημιουργεῖται ἡ ἀνάγκη ἐπανεξετάσεως μαρτύρων. Ὑπῆρξεν ἡ ὑποψία, ὅτι ἕνας κατώτερος ἀξιωματικός, κληθεὶς εἶπεν, ὅτι δὲν γνωρίζει τίποτε καὶ οὔτε συνδέεται μὲ τὸν Μπουλοῦκον, οὔτε τὸν εἶχεν ἰδῆ ποτέ, ἀφ’ ἧς ἐτοποθετήθη εἰς τὴν ΚΥΠ, οὔτε ἤξευρεν ποῦ εἶναι τὸ γραφεῖον του. Ὁ ἀνακριτὴς δὲν ἀπέδωσε σημασίαν καὶ ἔθεσε κατὰ μέρος τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ μάρτυς αὐτὸς δὲν ἀξίζει. Ὁπότε μετὰ τρεῖς μῆνας ἀνακαλύπτεται ἀπὸ τὸ βιβλίον —διότι ἡ ΚΥΠ τηρεῖ ὡς στρατιωτικὸν κατάστημα, κ.κ. συνάδελφοι, βιβλίον τῶν εἰσερχομένων— ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζετο, ὅτι δὲν εἶχε μεταβῆ εἰς τὴν ΚΥΠ, ὅτι εἶχεν ἐπισκεφθῆ τὴν ΚΥΠ δεκάκις. Τότε ἐκλήθη καὶ ἠρωτήθη διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀντίφασίν του, καὶ ἀπήντησεν, ὅτι ἐπεσκέφθη τὴν ΚΥΠ δι’ ἄλλον λόγον. Μετὰ ἕξ, ὅμως, μῆνας ἀποκαλύπτεται, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς εἶναι ἐν πλήρει γνώσει τῆς ὅλης συνωμοτικῆς ὀργανώσεως καὶ δράσεως καὶ ἐκλήθη εἰς ἀπολογίαν, τὸ ὁμολογεῖ καὶ εἶναι ἤδη προφυλακισμένος. Ἀνέφερον τὸ γεγονὸς αὐτό, διὰ νὰ ἴδητε εἰς ποίας δυσκολίας σκοντάφτει ἡ ἐργασία αὐτή. Θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὸ τελευταῖον γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἀχαΐας, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ κατηγορήσῃ ὡς προδότην καὶ τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὴν θεαματικὴν ἀποκάλυψιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τῶν πρωϊνῶν ἐφημερίδων. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι. Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου: Ψέματα).

§65Η. ΣΑΚΑΛΗΣ. ...... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§66Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἱστορία...... (Κωδωνοκρουσίαι).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προστατευθῇ ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου. Τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς εἶναι ἐλεύθερον.

§68Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀνάκρισις ἀπὸ καιροῦ ἐγνώριζε τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἐπιστολῆς, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη σήμερον εἰς πρωϊνὴν ἐφημερίδα.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ε.Κ.). Σκοπίμως.

§70Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἶναι εὔκολον νὰ διαπιστωθῇ ἐὰν εἶναι ἀληθὴς ἢ ὄχι ἡ περίφημος αὐτὴ ἐπιστολή. Διατί, λοιπόν, ὁ θόρυβος; Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνάντησίν μου μὲ τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον, ὁπότε τοῦ ἔδωσα ὡρισμένας ὁδηγίας ἐπισπεύσεως, μεταξὺ τῶν ἄλλων μοῦ ἀνέφερεν οὗτος, ὅτι ὑπῆρχε καὶ τὸ θέμα τῆς ἐπιστολῆς, τὸ ὁποῖον εἶχε περιέλθει εἰς γνῶσιν τῆς ἀνακρίσεως ἀπὸ κατάθεσιν μάρτυρος καὶ αὐτὸ εἶχε βεβαιώσει εἰς τὸν εἰσηγητὴν καὶ ὁ κάτοχος τῆς ἐπιστολῆς, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἔχει καὶ φωτοτυπημένον ἀντίγραφον καὶ ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐζήτησε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν Δικηγορικὸν Σύλλογον διὰ νὰ τὴν καταθέσῃ εἰς τὴν ἀνάκρισιν, διότι ἡ ἐπιστολὴ αὕτη περιῆλθεν εἰς χεῖρας του λόγῳ τῆς ἰδιότητός του ὡς συνηγόρου. Αὐτὰ συνέβησαν χθὲς τὸ ἀπόγευμα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἠγνόουν, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ ἐπρόκειτο νὰ δημοσιευθῇ σήμερον. Χάρις ὅμως εἰς τὴν εὐγενῆ φροντίδα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κατσικοπούλου, ἐγένετο ἡ ἐπίσπευσις τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἐπιστολῆς. Βεβαίως δὲν εἶμαι ἔνοχος καὶ δι’ αὐτό, ἀλλὰ ἂς ἐφρόντιζεν ὁ κ. Κιτσικόπουλος, νὰ μὴ ἐδημιούργει ζήτημα, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ προεκλήθη ἡ δημοσίευσις τῆς ἐπιστολῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ.κ. συνάδελφοι, ἡ ἐπιστολὴ ἐκείνη δημιουργεῖ τεκμήριον συμμετοχῆς εἰς τὴν συνωμοσίαν, ἡ ὁποία εἶναι περισσότερον ἀπὸ προδοσία, εἶναι κάτι περισσότερον εἰς βάρος ἀξιοτίμου μέλους τοῦ Κοινοβουλίου. Βεβαίως, δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ νὰ τὸν κατηγορήσω ὡς προδότην διὰ τὴν ὑποψίαν αὐτήν. Δὲν θὰ τὸ πράξω καὶ θὰ περιμένω νὰ ἀποφανθῇ ἡ Δικαιοσύνη περὶ αὐτοῦ, εἰς τρόπον ὥστε καὶ ὁ ἴδιος νὰ φέρῃ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ θεωρήσῃ σκόπιμον διὰ νὰ ἀποσείσῃ τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία τοῦ προσάπτεται. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι νοητόν, εἶναι ὁ κ. συνάδελφος, νὰ ὁμιλῇ περὶ προδοσίας ἐπὶ πολιτικῶν θεμάτων, ὅταν ἡμεῖς ἀρνούμεθα νὰ ὁμιλῶμεν περὶ προδοσίας ἐπὶ ποινικῶν παραβάσεων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§71Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν τελειώσῃ ὁ κ. Κωστόπουλος.

§73Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Κύριοι συνάδελφοι, ἔχει λεχθῆ κατὰ κόρον, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι ὁ μεγάλος σιωπηλὸς καὶ πράγματι εἶναι ἡ τραγική του μοῖρα νὰ ὑφίσταται κρίσεις, χωρὶς νὰ δικαιοῦται νὰ κάμῃ αὐτὸς κρίσεις. Ὑπάρχουν, ὅμως, καὶ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιβάλλεται ὁ ρόλος τοῦ σιωπηλοῦ νὰ μετατεθῇ εἰς εὐρύτερον κύκλον. Σᾶς ἐξέθεσα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Κυπριακῆς ἐθνοφρουρᾶς εἶναι δυνατὸν νὰ καταστῇ ἐπιβλαβὴς διὰ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Αὐτὸ δὲ ἀποτελεῖ γνώμην καὶ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, δημοσιευθεῖσαν εἰς τὰς ἐφημερίδας. Θὰ παρεκάλουν ὅλας τὰς μερίδας τῶν ἐθνικῶς σκεπτομένων κομμάτων νὰ δεχθοῦν τὴν σύστασιν, ἢ μᾶλλον τὴν ἔκκλησιν αὐτήν, ὅπως ἡ συζήτησις περὶ τῆς Κυπριακῆς ἐθνοφρουρᾶς μὴ ἐκταθῇ περαιτέρω. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλοι ὅσοι ἐπιθυμοῦν τὸ καλὸν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν γενικωτέρων ἐθνικῶν συμφερόντων, θὰ συμφωνήσουν πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτήν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος, ἔχει τὸν λόγον.

§75Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βασιλᾶτο, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπασχολῆτε τὴν Βουλὴν συνεχῶς.

§77Π. ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν θέμα.

§79Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ὑπάρχει.

§80Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπιθυμῶ, πρῶτον, νὰ πληροφορήσω τὸν κ. Κωστόπουλον, ὅτι δὲν εἶμαι κατηγορούμενος.

§81Μ. ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ. Εἶσαι.

§82Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν θὰ τὸ κρίνετε σεῖς.

§83Μ. ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ τὸ κρίνω. (Θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.)...... Ἐγὼ λέγω, ὅτι εἶσαι.

§84Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶσθε ἀναιδής. Προσῆλθον εἰς τὸν κ. Λαγάνην ὡς μάρτυς. Δὲν εἶμαι κατηγορούμενος.

§85Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Δὲν εἶπον αὐτό.

§86Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ εἴπατε, κ. Κωστόπουλε, καὶ ὑπάρχουν εἰς τὰ πρακτικὰ αἱ λέξεις.

§87Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Σᾶς εἶπον, ὅτι σᾶς βαρύνει μία ὑποψία μιᾶς μεγάλη ποινικῆς παραβάσεως.

§88Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἐμένα βαρύνει ἡ ὑποψία, τὴν ὁποίαν σεῖς, ὡς θὰ ἀποδειχθῇ, ἔχετε κατασκευάσει, σᾶς δὲ βαρύνει ἡ πρᾶξις τῆς προδοσίας κατὰ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ σας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§89Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε......

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κ. Βασιλᾶτο, δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§91Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἀκούσατέ με ποῦ βασίζω τὸ προσωπικόν μου θέμα. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσητε ποῦ ὑπάρχει γιὰ σᾶς προσωπικὸν ζήτημα.

§93Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Θὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ποῦ εἶναι τὸ προσωπικόν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς σημειῶ, ὅτι εἶναι πεντήκοντα καὶ πλέον συνάδελφοι ἐγγεγραμμένοι διὰ νὰ ὁμιλήσουν.

§95Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε......

§96Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε ἐκπρόσωπε τῆς Ε.Κ., ἐφ’ ὅσον ἀνεφέρθη εἰς ἐμὲ ὁ κ. Κωστόπουλος, ὄχι διότι εἶμαι ἐκπρόσωπος ἑνὸς κόμματος, ἀλλὰ καὶ κατὰ σειράν, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε εἰς τὰς θέσεις σας, κ.κ. συνάδελφοι. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§98Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Μὴν κάμνετε λεονταρισμούς.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἠρεμήσητε. Αὐτὸ ἐπιβάλλει τὸ συμφέρον τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ.

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Εἶσαι προδότης.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ἐκπρόσωπε τῆς Ε.Κ., ἠμπορεῖ νὰ ὑβρίζεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ Πρόεδρος τοῦ Σώματος, ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμόν;

§102Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἠγέρθην διὰ νὰ κάμω μίαν ἁπλῆν σύστασιν, δὲν εἶχον ἀντιληφθῆ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ, ὁ κ. Ἡλιοῦ, ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ. Τοῦ ζητῶ συγγνώμην. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἰδικούς μου φίλους, νομίζω, ὅτι ὑπάρχει προσωπικὸν θέμα. Ἐπιθυμοῦμεν ὅμως, νὰ ἀκούσωμεν τὸν κ. Τσιριμῶκον καὶ παρακαλῶ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Τσιριμώκου νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς τοὺς συναδέλφους μας ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ θέματος καὶ θὰ κρίνετε τότε ἐὰν ὑπάρχῃ προσωπικὸν θέμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ παράκλησίς μας.

§103Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεχείρησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ ἀνατρέψῃ τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξα τὴν κριτικὴν τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ἐβεβαίωσε πέρα γιὰ πέρα ὅσα ὑπεστήριξα καὶ τὸν εὐχαριστῶ. Εἶπεν, ὅτι ἐκπλήσσεται, διότι ὑπάρχει ἐπίκρισις, ὅτι δὲν εἶναι τυχαία ἡ δημιουργία μιᾶς ὀξύτητος Ἑλληνοκυπριακῆς ἀντιδικίας, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ ἰδίου τοῦ παραιτηθέντος Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐζημίωνε καιρίως τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν. Δὲν εἶναι τυχαία ἡ προσπάθεια προβολῆς μιᾶς δευτέρας γραμμῆς Γρίβα ἔναντι τῆς γραμμῆς Μακαρίου, δὲν εἶναι τυχαῖον, ὅτι ἐδημιουργήθη τόσος σάλος, ὥστε ἀναγκάζονται νὰ προβαίνουν εἰς διαψεύσεις διαψευδομένας ἢ εἰς παροχὰς ἀνακριβῶν πληροφοριῶν περὶ τηλεφωνικῶν συμφωνιῶν. Διατὶ μᾶς κατηγορεῖτε; Λέγει ὁ κ. Κωστόπουλος. Ἐκάμαμεν ὅ,τι ἔκαμε καὶ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. Μετ’ ὀλίγον ὅμως, ἀναπτύσσων τί γίνεται, ἦλθεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἦτο ἄλλωστε καὶ αὐτόδηλον ἐκ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἐξέσπασεν ἡ νέα ἔξαρσις τῆς Ἑλληνοκυπριακῆς κρίσεως πρὸ δύο μηνῶν μετὰ τὴν ἐπίσκεψιν Μακαρίου, ἢ μᾶλλον μετὰ τὴν 9ην Μαρτίου. Πράγματι, πῶς ἐξέσπασεν ἡ κρίσις; Ἐξέσπασεν ἡ κρίσις καὶ ἔγινε γνωστὸν διὰ τοῦ Τύπου εἰς ὁλόκληρον τὸν λαὸν καὶ τὸν κόσμον, ὅτι ληξάσης τῆς θητείας τοῦ παλαιοῦ διοικητοῦ τῆς ἐθνοφρουρᾶς, προέτεινεν ὁ Μακάριος ἕνα ἀνώτατον ἀξιωματικὸν ἐν ἀποστρατείᾳ. Εἰς ἀπόφασιν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς παρατάξεώς μας, μάλιστα, ἐνῷ ἐβεβαιώναμεν, ὅτι ἐπιστεύαμεν, ὅτι δικαίωμα τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ ἐπιλέξῃ τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἐμπιστοσύνης της, ἐξεφράζαμεν τὰς ἐπιφυλάξεις μας ὡς πρὸς τὸ συγκεκριμένον ἐκεῖνο πρόσωπον, λόγῳ τῆς συμμετοχῆς του εἰς τὸ ἐκλογικὸν πραξικόπημα τοῦ 1961, τοῦ «Περικλῆς». Ἡ Κυβέρνησις, ἀντιθέτως, ἠθέλησε νὰ ὑπαγάγῃ ὑπὸ τὸν στρατηγὸν Γρίβαν τὴν Κυπριακὴν ἐθνοφρουράν, ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὰς ἐπιχειρησιακὰς ἁρμοδιότητας, ἀλλὰ καὶ τὰς διοικητικάς. Ἑπομένως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐπανέλαβεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, κατὰ τὸν Ροΐδη, ἔκαμαν οἱ καλόγηροι τὸν Μεσαίωνα, οἱ ὁποῖοι τὴν Μεγάλην Τετάρτην καὶ Μεγάλην Παρασκευὴν ἐβάπτιζον τὰς χήνας εἰς ψάρια διὰ νὰ τὰς φᾶνε. Λέγει, ὄχι δὲν θὰ ἐπρόκειτο περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τὸν Γρίβαν, ἀλλὰ περὶ συντονισμοῦ ὑπὸ τοῦ Γρίβα. Τοῦ ἐδόθησαν μετὰ τὴν ἀνάκλησίν του, δικαιώματα ἀρχηγοῦ στρατιᾶς. Ἡ ἀνάκλησις ἔγινεν εἰς τὰς 2.3.65. Ἑπομένως, ἔγινεν ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς Ε.Κ. ἢ πρόκειται, ὅπως ὑπεστήριξα, περὶ ὅλως προσφάτου καὶ ἀκαίρως καὶ ἐπιζημίως δημιουργηθείσης ὀξύνσεως τῶν σχέσεων τῶν Ἑλληνοκυπριακῶν; Ἄλλωστε εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀντιρρήσεων τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Στεφανοπούλου ἢ μᾶλλον περὶ ἀντιρρήσεων τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα διὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως περὶ διοικήσεως τῆς ἐθνοφρουρᾶς, τὸ ὁποῖον νομοσχέδιον, ἐν τούτοις, κατηρτίσθη ἐδῶ, εἰς τὸ Γενικὸν Ἐπιτελεῖον, τὸ ὁποῖον δηλαδὴ εἶχε τὴν συναίνεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐνέργεια ἔπρεπε νὰ ἀνατραπῇ διὰ νὰ ἀσκῇ δικαιώματα ἀρχηγοῦ στρατιᾶς — δηλαδὴ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὑπῆγον ὑπ’ αὐτὸν καὶ τὴν Κυπριακὴν ἐθνοφρουρὰν— ὁ στρατηγὸς Γρίβας. Ἑπομένως, ἐπεβεβαίωσεν ἀντὶ νὰ διαψεύσῃ τὰ ὅσα ὑπεστήριξα. Ἠθέλησεν, ἐν τούτοις, νὰ κάμῃ ἕνα περίπατον γύρω ἀπὸ τὸ ζήτημα, ὑποστηρίζων, ὅτι ἡ ἄποψίς μας περὶ ἀποστρατικοποιήσεως τῆς Κύπρου, διὰ τὴν προώθησιν τοῦ ζητήματος τῆς αὐτοδιαθέσεως — ἑνώσεως, ἀποτελεῖ πρόγραμμα τοῦ ΑΚΕΛ. Δὲν ἀποτελεῖ μόνον πρόγραμμα τοῦ ΑΚΕΛ. Ἡ διακήρυξις τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ὑπεστήριζεν, ὅτι μόνον ἀνεξάρτητος καὶ ἀδέσμευτος, χωρὶς ὅρους, χωρὶς βάσεις, χωρὶς παρουσίαν ξένων στρατευμάτων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκήσῃ ἐλευθέρως τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως, τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ ἀπαρεγκλήτως εἰς τὴν ἕνωσιν, ποὺ εἶναι ὁ τελικὸς σκοπὸς ὅλων, ἐνῷ συγχρόνως καὶ τὰς τουρκικὰς ἀντιρρήσεις περὶ ἀσφαλείας τῆς Τουρκίας, ἀφοπλίζει καὶ δημιουργεῖ πρὸς ὅλας τὰς πλευράς, συμπαραστάτας καὶ βοηθοὺς τῆς Κυπριακῆς ὑποθέσεως μὴ ὑπάρχοντος οὐδαμόθεν τοῦ κινδύνου, ὅτι ἡ Κύπρος ἤθελεν ἀπειλήσει τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην παράταξιν ἢ τοὺς ἀδεσμεύτους, οἱ ὁποῖοι εἶναι κοντὰ εἰς τὴν Κύπρον καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ τὸ εὐτύχημα καὶ τὸ μέγα ἀτύχημα νὰ ἔχουν τὰς μεγάλας πετρελαιοπηγάς, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸν στόχον τοῦ ἰμπεριαλισμοῦ. Εἶπεν ἀκόμη ὅτι εἶναι ἀνεδαφικὸν τὸ σύνθημα τῆς ἀποστρατικοποιήσεως. Εἶναι πολιτικὴ ἐκτίμησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι τὸ σύνθημα εἶναι ἀνεδαφικόν. Ἡμεῖς πιστεύομεν ὅτι ἂν ὑπάρχῃ Κυπριακὸν ζήτημα, ἂν ἐχύθη τόσον αἷμα, ἂν προβάλλεται ἄρνησις ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως εἶναι διότι ἐπιδιώκεται νὰ ὑπάρχουν βάσεις ἐναντίον τοῦ μεσανατολικοῦ χώρου. Θέλω νὰ ἀποδώσω εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἀμύνης καλὴν πίστιν καὶ πιστεύω ὅτι περισσότερον ἀπὸ κακὴν ἀνάγνωσιν καὶ ὀλιγώτερον ἀπὸ κακὴν πίστιν, βλέπω ὡς ἀντίθετον πρὸς τὴν ἕνωσιν ὅτι τὸ ΑΚΕΛ ζητεῖ νὰ δοθῇ ἐγγύησις τῆς ἀνεξαρτησίας. Ζητεῖ ἐγγύησιν τῆς ἀδεσμεύτου ἀνεξαρτησίας κατὰ ἐπιθέσεων ὡς ἐκείνη ποὺ ἐγένετο καὶ ἀπειλεῖται ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας. Κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι κατηγορηματικὴ ἡ προσήλωσις εἰς τὴν γραμμὴν ὅτι ἡ ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία εἶναι κατὰ τοῦτο ἀδέσμευτος, καθ’ ὅσον δὲν ἀποκλείει τὴν αὐτοδιάθεσιν, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἕνωσιν. Ἀλλὰ ἠθέλησεν ὁ κ. Κωστόπουλος νὰ εἴπῃ τινὰ καὶ περὶ «Λαμπράκηδων» καὶ νομίζω ὅτι ἠτύχησεν. Ἐχρειάσθηκε νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν περιώνυμον ἐκείνην περίπτωσιν τῆς ἐπερωτήσεως περὶ κομμουνιστικοῦ κινδύνου μὲ τὸ ἱστόρημα ὅτι ἄγνωστος νέος μετέβη εἰς στρατιωτικὸν πύλης στρατιωτικοῦ καταστήματος καὶ τοῦ προσέφερε 500 δραχμὰς διὰ νὰ τὸν προσηλυτίσῃ εἰς τοὺς «Λαμπράκηδες». Καὶ δεύτερον, τὴν περίπτωσιν γάμου εἰς χωρίον Ἀλεξανδρουπόλεως ὅπου μεθυσμένοι ἐφιλονίκησαν καὶ ὅπου ἀπεδόθη συμβὰν ὄχι εἰς τὸ εὐερέθιστον τῶν Ἑλλήνων εἰς τοιαύτας εὐκαιρίας ἀλλὰ εἰς πολιτικοὺς λόγους, γεγονὸς τὸ ὁποῖον κατέρρευσε. Πρέπει ὁ κ. Κωστόπουλος νὰ ἀναγνώσῃ ἀπὸ τὰ Ἐπίσημα Πρακτικὰ τὴν χθεσινὴν δραματικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ συναδέλφου μας κ. Κύρκου, ὁ ὁποῖος ἀνέλυσε τὴν ἐπίθεσιν Κράτους καὶ παρακρατικῶν ὀργανώσεων ἀντικείμενον τῆς ὁποίας ἐγένοντο οἱ «Λαμπράκηδες». Ἀλλά, κ. Ὑπουργέ, δὲν θὰ συμφωνήσωμεν ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν σκοπιμότητα τοῦ θέματος. Εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου ἔθεσα τὸ ζήτημα, ὅτι ἐφόσον πρόκειται περὶ πολιτικῆς νεολαίας δὲν δύναται νὰ διαλυθῇ δι’ οἱουδήποτε νομικοῦ τεχνάσματος, διότι ἔχουν τὰ κόμματα καὶ αἱ νεολαῖαι των καὶ αἱ ὀργανώσεις των δικαίωμα ὑπάρξεως εὐθέως ἐκ τοῦ Συντάγματος. Εἶπον δὲ ἁπλῶς ὅτι ἀπόδειξις τοῦ ὅτι εἶναι κομματικὴ ἡ νεολαία Λαμπράκη εἶναι ὅτι πρόεδρος ταύτης εἶναι βουλευτὴς τοῦ κόμματός μας. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα τῆς ἀξιολογήσεως. Δὲν θὰ ὑπῆρχε περίπτωσις νὰ συμβῇ τὸ πρᾶγμα διαφορετικά. Τὸ ἴδιον συνέβη καὶ δι’ ὡρισμένας ἄλλας ἀξιολογήσεις. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέρως ἐλυπήθην εἶναι ἡ κατάληξις τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς ἐμέ, ὅτι μὲ τὰς παρανόμους ἐνεργείας τῶν ὀργάνων τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ΤΕΑ δὲν αἰσθάνεται ἀνησυχίαν, ἐνῶ αἰσθάνεται ἀνησυχίαν ἀπὸ τοὺς Λαμπράκηδες.

§104Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Εἶπον ὅτι αἰσθάνομαι ὀλιγωτέραν ἀνησυχίαν, δὲν εἶπον ὅτι δὲν αἰσθάνομαι οὐδεμίαν ἀνησυχίαν.

§105Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐνθυμοῦμαι τὴν μαύρην βίβλον τοῦ ἐκλογικοῦ πραξικοπήματος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ὁ πρῶτος χρονολογικῶς καὶ δι’ αὐτὸ εὑρίσκεται ἡ καταγγελία εἰς τὰς πρώτας σελίδας τοῦ κειμένου, ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος κατήγγελε τὴν ἀθλίαν δρᾶσιν τῶν ΤΕΑ ἡ ὁποία ἐπαναλαμβάνεται καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, εἶναι ὁ κ. Κωστόπουλος, μὲ τὸν κ. Λυκουρέζον, συνυποψήφιόν του τότε εἰς Μεσσηνίαν, εἰς τὰς 20.10. Δυστυχῶς πέρασεν ἔκτοτε πολὺς καιρός. Ὁ καιρὸς ὅμως δὲν εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἀποτελεῖ τὴν μοναδικὴν ἐξαίρεσιν. Ὑπῆρξαν ἔκτοτε πολλαὶ μετακινήσεις καὶ πολλαὶ αἰτίαι καὶ πολλαὶ κακαὶ συναναστροφαί, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἰδικῆς μου, κρινόμεναι ἀξιόλογοι.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν δώσω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ εἰς τὸν κ. Ζίγδην πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένοι διὰ νὰ ὁμιλήσουν ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου 46, ἐκ τῆς ΕΡΕ 8, ἐκ τῆς ΕΔΑ 6 καὶ ὁ καθηγητὴς κ. Ρουσόπουλος καὶ ὁ κ. Διαμαντόπουλος. Πρέπει, κύριοι, νὰ ξεκαθαρίσωμεν ἕνα πρᾶγμα. Ὅτι ἡ ἀντίκρουσις ὡρισμένων ἰσχυρισμῶν δὲν δημιουργεῖ προσωπικὸν θέμα διὰ τὸν βουλευτὴν ὁ ὁποῖος ὑφίσταται τὴν ἀντίκρουσιν αὐτήν. Προσωπικὸν θέμα ὑπάρχει τότε μόνον, ὅταν προσβληθῇ ὁ βουλευτής. Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως γνωρίζω ὅτι προσωπικὸν θέμα ὑπάρχει μόνον διὰ τὸν κ. Κατσικόπουλον. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὸ πρόσχημα προσωπικοῦ θέματος νὰ παρεμποδίζεται τὸ δικαίωμα τῶν ἄλλων συναδέλφων νὰ ὁμιλήσουν. Ἡ συζήτησις φθάνει εἰς τὸ τέρμα της καὶ παρακαλῶ ὅλας τὰς πτέρυγας καὶ τοὺς ἐκπροσώπους τῶν κομμάτων νὰ βοηθήσουν τὸ Προεδρεῖον νὰ φθάσωμεν ὁμαλῶς εἰς τὸ τέρμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς βίας νὰ ἔρχωνται συνάδελφοι εἰς τὸ βῆμα νὰ ὁμιλήσουν. Τὸ πρᾶγμα αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον. Κάνω τὴν δήλωσιν αὐτήν, διότι νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγραφοῦν τὰ δικαιώματα τῶν συναδέλφων ὅλων τῶν πτερύγων οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ ὁμιλήσουν.

§107Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω προσωπικὸν θέμα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει προσωπικὸν θέμα δι’ ὑμᾶς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀντέκρουσε τὰ ἐπιχειρήματά σας. Ὡμιλήσατε ἐπὶ 3½ ὥρας, παρὰ τὸν Κανονισμόν.

§109Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτά.

§110Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μὲ ἀκούσητε μὲ ἠρεμίαν, διότι δὲν ἔχω διάθεσιν εἰς αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς ἀντιδικίας.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν σᾶς ἀκούω ἀπαλύνεται ἡ διάθεσίς μου.

§112Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ὀρθῶς, κύριε Πρόεδρε, διότι ὑπάρχει καὶ ἕνα παρελθὸν καὶ ἡ ἀνάμνησις εὐτυχεστέρων ἡμερῶν. Ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι μοῦ ἠρνήθητε προηγουμένως, κ. Πρόεδρε, τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 46 τοῦ Κανονισμοῦ. Κατὰ τὴν ὁμιλίαν του μὲ ἀνέφερεν ὁ κ. Κωστόπουλος καὶ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, διότι αὐτὸ λέγει τὸ ἄρθρον, εἰς τὶ συνίσταται τὸ θέμα. Ὁ κ. Κωστόπουλος, ἐπειδὴ δὲν ἠμπόρεσε ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν τριπλῆν ἐρώτησίν μου, ἠθέλησε νὰ μὲ θίξῃ ἐπὶ τρίτου ἀσχέτου θέματος ἐπὶ τῆς περιφήμου διαπραγματεύσεως τῆς Ἑταιρείας Ἀλουμινίου Πεσινέ. Μοῦ ἀπέδωσε βαρυτάτην ὕβριν, μοῦ ἀπέδωσε πράγματα τὰ ὁποῖα ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔπρεπε πρὸ παντὸς ἄλλου νὰ τὰ θίξῃ. Τὰ ὅσα συνέβησαν μὲ τὴν σύμβασιν ἀλουμινίου, ἀποτελοῦν τὸν μεγαλύτερον τίτλον τιμῆς διὰ τὸν Ὑπουργὸν Βιομηχανίας διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἠξεύρει πολὺ καλὰ ὁ κ. Κωστόπουλος. Δὲν ἀνέμενον, ὅτι θὰ φέρῃ, καθ’ ὃν τρόπον ἔφερε, τὸ θέμα, ἐνώπιον τοῦ Σώματος ὁ κ. Κωστόπουλος. Εἰς τὴν σύμβασιν ἀλουμινίου εἰς τὴν ὁποίαν ἐπαίζετο ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος, πράγματι κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ ΚΟΣ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μετέσχον καίτοι δὲν ἤμην ἁρμόδιος Ὑπουργός. Διότι ὁ ΚΟΣ διεπραγματεύετο μὲ τοὺς Γάλλους καὶ ὡρισμένους Ἕλληνας. Εἰς μίαν ὡρισμένην στιγμὴν τῶν διαπραγματεύσεων, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἠξεύρει ὁ κ. Κωστόπουλος, συνεφωνήσαμεν μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅτι αἱ περαιτέρω διαπραγματεύσεις θὰ γίνωνται διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἦτο κατ’ ἐξοχὴν ὑπεύθυνος καὶ διὰ τρίτον πρόσωπον τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ. Ὑπῆρξεν λόγος ποὺ ἠθελήσαμεν ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν καὶ ἦτο συμφωνία, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν διαπραγματεύσεων θὰ ἤρχοντο εἰς τὸ ΚΟΣ καὶ ἀφοῦ ἐλαμβάνετο ἡ ἀπόφασις, τότε θὰ ἦτο θέμα συμφωνίας μὲ τοὺς ξένους ἀναδόχους, ἢ ὄχι. Ὁ Ὑπουργὸς Βιομηχανίας, εἰσηγήθη καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπεδέχθη τὸν δρόμον αὐτὸν διὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς ἕνα μεγάλο θέμα καὶ ἀποτελεῖ τίτλον τιμῆς διὰ τὸν Ὑπουργὸν καὶ ἡ εἰσήγησίς του καὶ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι τὸν ὑπεχρέωσαν νὰ κάμνῃ τὴν εἰσήγησιν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ ἠξεύρει αὐτὰ ὁ κ. Κωστόπουλος, ἀλλὰ ἴσως, κ. Πρόεδρε, ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι αἰτιῶνται, ὅτι τοὺς ἀφῃρέθησαν αἱ ἁρμοδιότητες κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν θεμάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐτάχθησαν. Ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ εὑρίσκουν σήμερον ὡς ἀφορμὴν διὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν πρωτοφανῆ εἰς τὰ πολιτικά, ὄχι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν Κοινοβουλίων προδοσίαν. Ἄς προσέξουν. Ἐζήτησα μὲ ὅλην τὴν εὐπρέπειαν καὶ μὲ ὅλην τὴν ἀντικειμενικότητα νὰ τοῦ θέσω ἕνα τριπλοῦν ἐρώτημα ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται, ὁποίου μεγέθους εἶναι ἡ εὐθύνη τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία συνέτεινε διὰ τῶν παλινδρομιῶν της εἰς τὴν δημιουργίαν αὐτῆς τῆς τραγῳδίας τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Εἶναι ἄνανδρος ὁ κ. Κωστόπουλος. Ἠθέλησε νὰ μετατοπίσῃ τὸ θέμα καὶ νὰ μὲ πληγώσῃ ἐκεῖ ὅπου πρῶτος ἠξεύρει, ὅτι εἶμαι ὁ πλέον ὑπερήφανος Ὑπουργὸς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§113Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Ὁ κ. Ζίγδης, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν κοσμιότητα καὶ ἁβρότητα μὲ ἀπεκάλεσεν ἄνανδρον, προδότην καὶ δὲν ἠξεύρω τὶ ἄλλο. Ἀντὶ ἀπαντήσεως, περιορίζομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Πατρῶν, κ. Α. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν καὶ ἐπεβεβαίωσε τὰ ὅσα εἶπον, τὴν μεταβίβασιν ἁρμοδιοτήτων εἰς τὸν κ. Γαρουφαλιᾶν καὶ τὸν κ. Ζίγδην.

§114Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Δὲν εἶπε τοιοῦτον πρᾶγμα, ὁ κ. Παπανδρέου. Εἶναι ἐντροπὴ νὰ διαστρέφωνται τὰ πράγματα ἐντὸς τῆς αἰθούσης κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος, ἔχει τὸν λόγον.

§116Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ πρότασις δυσπιστίας, ἀφορᾷ τὴν γενικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ περιέχει πολλὰ κεφάλαια. Δὲν μὲ ἀφορᾶ παρὰ μόνον τὸ θέμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ καταναλώσω τὸ μέγιστον μέρος τοῦ λόγου καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου ἐπειδὴ καὶ τὸ θέμα τοῦτο μαζὶ μὲ τὴν παραίτησίν μου συνετέλεσαν εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ πολιτικοῦ θέματος, θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος ἐν τῇ γενικότητί του. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον θέμα, δηλαδὴ τὸ θέμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι μερικὰ ἀπὸ τὰ γραφόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας ἢ καὶ λεγόμενα, ὅτι προκειμένου περὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς πρέπει νὰ μὴ γίνεται δημοσίᾳ συζήτησις, ἔχουν ἀνάγκην κάποιας διακρίσεως. Ὑπάρχει ἕνα θέμα εἰς τὸ ὁποῖον συμφωνῶ ἀπολύτως, ὅτι εἴτε κείμενα εἴτε ἔγγραφα εἴτε ἀκόμη καὶ γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν λεγόμενα εἰς τὴν δημοσιότητα, νὰ προκαλέσουν ζημίαν εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, εἶναι καλὸν νὰ ἀποσκοπῶνται, τοὐλάχιστον ἐπὶ τόσον χρόνον, ὅσον ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι ἐπικίνδυνα ἀπὸ ἀπόψεως δημοσίας ἐμφανίσεως. Ἀλλὰ γενικῶς πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ χάραξις ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ ἡ ἐξέτασις ὡρισμένων εἰδικωτέρων ἐθνικῶν ζητημάτων, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται καὶ μέσα εἰς τὰ Κοινοβούλια καὶ μέσα εἰς τὴν κοινὴν γνώμην. Εἶναι ἀδύνατον τὸ Ἔθνος εἴτε ὡς Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἴτε ὡς κοινὴ γνώμη, νὰ ἀγνοῇ τὰ ὑπὸ συζήτησιν θέματα καὶ τὰ στοιχεῖα των καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται ἡ συζήτησις αὐτὴ διὰ νὰ ἀντικρύζωνται αἱ γνῶμαι ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀντίκρυσμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον προέρχεται ἡ ἀλήθεια ὡς πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος προκειμένου περὶ τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθῇ κανεὶς εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα. Καὶ ἐὰν εἰς τίποτε ἄλλο δὲν συνέτεινεν ἡ παραίτησίς μου, συνέτεινεν εἰς τὴν ἀποψινὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω, ἡ ὁποία πιστεύω, ὅτι θὰ μᾶς κάμῃ ὅλους τελικῶς νὰ ἀντιληφθῶμεν τὸ σύνολον τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Θεωρῶ δευτερεῦον τὸ ἀνακῦψαν θέμα, τὸ ὁποῖον καὶ συνιστᾷ τὸ πολιτικὸν θέμα, τὸ θέμα τῆς διαχειρίσεως τῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Πολλοὶ κι’ ἀγαθοί μοῦ συνέστησαν ἀπὸ τῶν στηλῶν ὡρισμένων ἐφημερίδων, νὰ εἶμαι διακριτικὸς προκειμένου περὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν. Τοὺς εὐχαριστῶ ἐκ μέρους τοῦ Ἔθνους, διότι τὸ φροντίζουν καὶ συνέβη νὰ εἶναι ἐφημερίδες ποὺ μοῦ τὸ συνιστοῦν εἰς τὰς στήλας τῶν ὁποίων εὗρον φιλοξενίαν πληροφορίαι — εὐτυχῶς ἀνακριβεῖς — τὰς ὁποίας ὅμως ὁ διάδοχός μου θὰ συναντήσῃ εἰς χεῖρας καὶ εἰς τὸ στόμα τῶν Τούρκων ὀψέποτε ἀντικρύσῃ αὐτοὺς εἰς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας ἢ εἰς οἱονδήποτε ἄλλον Ὀργανισμὸν Διεθνῆ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην συμβουλῶν ὡς πρὸς τὸ θέμα αὐτὸ καὶ δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ στοιχείων κρυφῶν. Θὰ μοῦ ἤρκει νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν στοιχείων ποὺ ἀκριβῶς αὐταὶ αἱ ἐφημερίδες ἐμφανίζουν, ἀλλὰ δὲν θὰ κάμω χρῆσιν οὔτε αὐτῶν τῶν στοιχείων, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ τὰ ἐπιβεβαιώσω, ἐὰν τὰ χρησιμοποιήσω. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἐκφράσω τὴν ἀγανάκτησίν μου ὡς πολίτου καὶ ὄχι ὡς πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι καταβάλλεται μία ἐπικίνδυνος προσπάθεια νὰ διαστρεβλωθῇ ἡ εἰκὼν τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον καλῶς ἢ κακῶς ἐγεννήθη. Κακῶς κατὰ τὴν κρίσιν μου, δι’ αὐτὸ καὶ κατακρίνω τὴν Κυβέρνησιν. Προσεπαθήθη νὰ ἐμφανισθῇ, ὅτι ὑπάρχει μία πολιτικὴ Ἄκρας Ἀριστερᾶς καὶ μία πολιτικὴ Ἐθνικοφρόνων: καὶ ὑπάρχει ταύτισις μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστερὰν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν α πολιτικὴν καὶ ταύτισις μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους καὶ μὲ τὸν ἀληθῆ πατριωτισμὸν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν β πολιτικήν. Ἐπεχειρήθη νὰ ἐμφανισθῇ, ὅτι ὑπάρχει μία πολιτικὴ Γρίβα καὶ μία πολιτικὴ Μακαρίου. Καὶ ἐπεχειρήθη νὰ ἐμφανισθῇ, ὅτι ὑπάρχουν ἑνωτικοὶ καὶ ἀνθενωτικοὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Κύπρῳ. Καὶ τὸ ἐπεβεβαίωσεν ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, λέγων: «Ἡμεῖς οἱ ἑνωτικοί», διὰ τὸν ἑαυτόν του. Καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς νὰ ἀκούωμεν, ὅτι ὑπάρχει μία ἐθνικὴ οἰκογένεια, τὴν ὁποίαν τακτοποιοῦν οἱ συντάκται ὡρισμένων ἐφημερίδων εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει κανεὶς ἢ δὲν ἀνήκει, ἀναλόγως τῶν γνωμῶν τὰς ὁποίας ἑκάστοτε ἐκφράζει καὶ εἶναι καλὸς πατριώτης, ὅταν εἶναι σύμφωνος μὲ τὰς ἀπόψεις τῆς ἐφημερίδος καὶ κακὸς πατριώτης, ὅταν εἶναι ἐναντίον τῶν ἀπόψεων αὐτῶν. Δὲν γνωρίζω εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν παρὰ μόνον Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν διαφοραὶ ἀπόψεων ὡς πρὸς τὸ πρακτέον διὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ δὲν δέχομαι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ αὐτὴν τὴν ἀτιμίαν τῆς διακρίσεως μεταξὺ ἀντεθνικῆς Ἀριστερᾶς καὶ ἐθνικῆς Δεξιᾶς, προκειμένου περὶ ἑνὸς θέματος εἰς τὸ ὁποῖον ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Κύπρῳ, πρέπει νὰ εἶναι ἡνωμένος, ἀνεξαρτήτως τῶν πολιτικῶν του φρονημάτων. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βλέπω, χωρὶς νὰ ἀγανακτῶ, νὰ γράφωνται ψέμματα τοῦ εἴδους, ὅτι ὁ Μακάριος θέλει νὰ θέσῃ τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν ὑπὸ τὰς διαταγάς του, ὅτι ὡρισμένα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρθησαν, ὅτι δῆθεν ἀπετέλεσαν ἔναυσμα τῶν ἐπεισοδίων τούτων, τοῦ πολιτικοῦ θέματος, δὲν εἶχον καμμίαν σημασίαν καὶ τέλος, ὅτι ἐγὼ προσεπάθησα νὰ ἀσκήσω προσωπικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ ὁμιλήσῃ, θὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἤσκησα ἦτο πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω ἐὰν εἶχον τὸ σύνολον τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸ μέρος μου ἀσκῶν τὴν πολιτικήν, ἀλλὰ εἶχον κάτι ἄλλο ὄπισθεν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον διεφώνει μὲ ἐμένα καὶ τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν πτῶσιν μου. Βεβαίως, ἡ προσπάθειά μου, θὰ εἶναι νὰ δώσω μίαν ἐναργῆ εἰκόνα, ὅσον ἠμπορῶ, τῆς ὑποθέσεως. Καὶ βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ προβῶ εἰς ἀποκαλύψεις, διότι ἐγὼ ὁ ἴδιος προσπαθῶ νὰ ἀνακαλύψω, διατί παρῃτήθην. Διότι αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα· τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι, διατί παρῃτήθην ἐγώ, ἀλλὰ διατί ἐξηναγκάσθην νὰ παραιτηθῶ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, πρέπει νὰ εἴπω, κ.κ. βουλευταί, ὅτι δὲν τρέφω κανενὸς εἴδους πικρίαν, οὔτε πρόκειται νὰ προβῶ εἰς κανενὸς εἴδους προσωπικὴν ἐπίθεσιν κατ’ οὐδενὸς ἐκ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Πρῶτον, ὅτι τὸ σύνολον περίπου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ξένον πρὸς τὸ θέμα. Ἑπομένως, ὅταν λέγω τὴν λέξιν Κυβέρνησις, δὲν ἐννοῶ περίπου τὸ σύνολον τῶν Ὑπουργῶν. Δεύτερον, δὲν παύω νὰ τιμῶ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸν ὁποῖον ἦλθον εἰς διαφωνίαν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ τιμᾷ κανεὶς τὸ πρόσωπον ἑνὸς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν διαφωνῇ μὲ αὐτόν. Καὶ πιστεύω, ὅτι διαχειρισθεὶς κατὰ τρόπον ἐπιζήμιον τὸ τελευταῖον αὐτὸ θέμα, δὲν τὸ ἔκαμε διατὶ ἤθελε νὰ βλάψῃ, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν δύναμαι νὰ ἔχω τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν θὰ ἤθελον νὰ ἔχω πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἡ προσωπικὴ πλευρά, ἄλλωστε, εἶναι ἀδιάφορος καὶ λυποῦμαι, ὅτι ἐμπλέκεται μὲ τὴν παρατήρησίν μου. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀνήκω εἰς τὸ κόμμα τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ μετεῖχον ὡς ἀνεξάρτητος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ διαφωνία μου μὲ τὸν κ. Στεφανόπουλον, ἐπέβαλε τὴν παραίτησίν μου. Δὲν ἤμην μέλος τοῦ κόμματος διὰ νὰ ἀναφερθῶ εἰς ἄλλο ὄργανον κομματικόν. Μοῦ τὸ ἐπέβαλε μία στοιχειώδης κοινοβουλευτικὴ εὐθιξία. Φαίνεται, ὅμως, ὅτι ἡ λέξις εἶναι ὀλίγον ἀπηρχαιωμένη. Διότι συνήντησα περίπου ἓν εἶδος ἐπερωτήσεως ἀπὸ μέρους ὀργάνων τοῦ τύπου, ὡς ἐὰν ἡ παραίτησίς μου, ὀφειλομένη εἰς κοινοβουλευτικὴν εὐθιξίαν, εἶναι πρᾶγμα κακόν. Προσωπικῶς νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἰς μίαν στιγμὴν τόσης ὀξύτητος μέσα εἰς αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον, ὅπου καθὼς παρηκολούθησα εἰς τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τὸ ὑπουργικὸν χαρτοφυλάκιον νὰ θεωρῆται ἀκόμη καὶ ὡς μέσον ἐξαγορᾶς συνειδήσεως, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, δὲν ζημιώνει τὸ Κοινοβούλιον νὰ ὑπάρχῃ καὶ κανεὶς Ὑπουργὸς ποὺ νὰ παραιτῆται ἔστω καὶ ἂν ἔχῃ ἄδικον εἰς τὴν πρᾶξιν. Ἴσως μαζὶ μὲ ὅλα τὰ ἄλλα ποὺ πρέπει νὰ γίνουν, νὰ εἶναι καὶ αὐτὸ καλὸν διὰ τὸ μέλλον τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἀλλ’ ἡ προσωπικὴ πλευρά, αὐτὴ εἶπον δὲν ἐνδιαφέρει. Οὔτε δύναται νὰ ἀπασχοληθῇ τὸ Κοινοβούλιον εἴτε μὲ τὴν εὐθιξίαν μου, εἴτε μὲ τοὺς λόγους τοὺς προσωπικοὺς ποὺ εἶχα νὰ παραιτηθῶ, οὔτε, βεβαίως, νομίζω, ὅτι εἶχα προσωπικὰ ἐλατήρια. Ἐπαίρεται μία ἀπογευματινὴ ἐφημερίς, ὅτι ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κατώρθωσε μίαν φορὰν νὰ κάμῃ ἄνθρωπον νὰ χάσῃ τὴν προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ μίαν φορὰν νὰ κάμῃ ἄνθρωπον νὰ χάσῃ τὴν ἀντιπροεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι ἐχθρικὴ ἡ ἐφημερὶς πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν. Αὐτὸ ποὺ ἔγραφε, ἀποτελεῖ ἐχθρικὴν πρᾶξιν, ἀλλ’ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν θὰ ἀποτελεῖ ὕβριν διὰ τὸ ἦθος τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐάν, πράγματι, οὗτος, ἐπηρεάσθη ἀπὸ τὸν κ. Μαρκεζίνην διὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν παραίτησίν μου. Ἀλλὰ δὲν πλανᾶται ἡ κοινὴ γνώμη. Ὄπισθεν τῆς παραιτήσεως καὶ τῆς προκλήσεως εἰς τὴν παραίτησιν δὲν βλέπει προσωπικὰ ἐλατήρια, οὔτε ἰδικά μου οὔτε τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Βλέπει, ὅτι ἦτο ἠθελημένη ἡ πρόκλησις εἰς παραίτησιν. Διότι τὰ κείμενα καὶ αἱ χρονολογίαι τὸ ἀποδεικνύουν. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμείνω. Καὶ διερωτᾶται: Διατί; Κάτι συμβαίνει. Αὐτὸ ποὺ διερωτᾶται ἡ κοινὴ γνώμη, τὸ διερωτῶμαι καὶ ἐγώ. Ἠρωτήθη ἀκόμη διατὶ ἔσπευσα νὰ ἄρω τὴν ἐμπιστοσύνην μου, ἐνῷ δὲν ἦτο ἀπαραίτητος. Ἐφ’ ὅσον ἤμην ἀνεξάρτητος θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς μίαν δεδομένην στιγμὴν νὰ ἐξεδήλωνον τὴν γνώμην μου διὰ τῆς ψήφου μου. Θὰ ἐτίθετο κάποιαν ὥραν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Ἀλλά, κύριοι, ἔσπευσα νὰ δηλώσω, ὅτι αἴρω τὴν ἐμπιστοσύνην μου ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι ἐθεώρησα, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἔπρεπε νὰ ὑπογραμμίσω τὴν διαφωνίαν μου διὰ τὸν χειρισμὸν ἑνὸς σοβαρωτάτου θέματος. Ἴσως τὸ γεγονός, ὅτι εἶχον τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν νὰ μὲ ἔκαμε περισσότερον εὐαίσθητον εἰς τὸ θέμα τοῦ χειρισμοῦ τοῦ ζητήματος ποὺ προέκυψεν. Εὔχομαι, λοιπόν, νὰ δοθῇ ἡ διέξοδος, τὴν ὁποία ἐζήτησα καὶ θὰ ζητήσω. Ἢ νὰ πλανηθῶ. Διότι εἶναι καλύτερον νὰ πλανᾶται κανεὶς ὅταν φοβῆται μερικοὺς κινδύνους, παρὰ νὰ δικαιώνεται. Ἀπέρχομαι ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν χωρὶς πικρίαν, διότι καὶ φίλοι καὶ ἀντίπαλοι δὲν νομίζουν, ὅτι ἡ παραίτησις ἀποτελεῖ φυγήν. Τοὐλάχιστον μοῦ ἀναγνωρίζεται, ὅτι ἔκαμα ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ φανῶ ἄξιος ὄχι μόνον ἐκείνων, ποὺ μοῦ εἶχον ἐμπιστοσύνην, ἀλλὰ τῆς ἐμπιστοσύνης ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καθ’ ἣν στιγμὴν διεχειριζόμην θέματα τῆς ἁρμοδιότητός μου. Ἀκόμη πιστεύω, ὅτι ἀπετέλεσε καθῆκον μου ἡ παραίτησις ἀκριβῶς, διότι ἐθεώρουν, ὅτι ἕνας ἄξιος τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ νὰ ἀπέρχεται. Κύριοι βουλευταί, ὡς θὰ ἐνθυμῆσθε, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐδήλωσα, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ πᾶν εἶδος ρωμαντισμοῦ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν καὶ νὰ ἀκολουθηθῇ ρεαλιστικὴ πολιτική, ἐὰν πράγματι ἠθέλομεν νὰ ἀσκήσωμεν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν γενικῶς ἐπιτυχῆ καὶ εἰδικῶς εἰς τὸ θέμα τῆς Κύπρου. Ὁ ρεαλισμὸς ἐπιβάλλει, πρῶτον, βαθεῖαν πίστιν εἰς τοὺς σκοπούς, ἐπιβάλλει, δεύτερον, ἐπιλογὴν τῶν λυσιτελῶν μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ ὁδηγήσουν, ἔστω κατὰ στάδια, εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν. Φοβοῦμαι, ὅτι ὑπάρχουν ἀκόμη κατάλοιπα τῆς διαφορᾶς τῶν δύο ἀντιλήψεων. Εὐτυχῶς, ἡ μία ἀκολουθεῖται ἀπὸ ἕνα μικρὸν ἀριθμὸν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευσαν πάντοτε, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ἀποτελεῖ μίαν δυσάρεστον περιπλοκὴν διὰ τὸ Ἔθνος. Εἶχον πάντοτε τὴν ἀντίθετον ἀντίληψιν. Εἰς ἄρθρον γραφὲν πρὸ 10ετίας, ἔλεγον, ὅτι «ὁ ἀγὼν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Κύπρου ἀποτελεῖ ἕνα ζήτημα διὰ τὴν διεθνῆ κοινὴν γνώμην. Διὰ τὴν Ἑλλάδα ἔγινε πιὰ ὁ ἄξων, γύρω ἀπὸ τὸν ὁποῖον κινεῖται ὁλόκληρος ἡ ἐθνικὴ ζωή». Ἦταν εὐθὺς μετὰ τοὺς βανδαλισμοὺς τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τῆς Σμύρνης καὶ μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς τριμεροῦς τοῦ Λονδίνου. Καὶ λέγω πάρα κάτω: «Ὅσοι Ἕλληνες μελετοῦν στοχαστικὰ τὴν ἱστορίαν, ἀντιλαμβάνονται τοὐλάχιστον ἐξ ἐνστίκτου, ὅτι ἡ εὐημερία καὶ ἡ ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία συμβαδίζουν, ὅτι αἱ μεγάλαι ἐθνικαὶ ἐξορμήσεις ἀπετέλεσαν πάντοτε μῖγμα ἐθνικοῦ ἐνθουσιασμοῦ καὶ προοδευτικῆς ὁρμῆς. Ἡ ἀντιδραστικὴ Ἑλλὰς τοῦ 1897 δὲν ἠμποροῦσε παρὰ νὰ ὑποστῇ τὴν στρατιωτικὴν ἧτταν ποὺ ὑπέστη. Ἡ προοδευτικὴ Ἑλλὰς τοῦ 1910 ἔδωσε τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους. Ἀλλὰ ἐχρειάσθη ἡ ἧττα τοῦ 1897 διὰ νὰ ξυπνήσῃ, μαζὶ μὲ τὴν ἐθνικὴν ὁρμὴν καὶ ἡ ὁρμὴ πρὸς τὰ ἐμπρὸς τῶν προοδευτικῶν στρωμάτων, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ σύνθεσις δημιουργικῆς προόδου καὶ ἐθνικῆς ἀνατάσεως ποὺ ὡδήγησεν εἰς τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, εἰς τὴν ἰσχυρὰν Ἑλλάδα καὶ εἰς τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν». Καὶ ἐπακολουθεῖ ἀνάλυσις διατὶ πιστεύω, ὅτι τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πηγὴ μιᾶς ἐθνικῆς ἀνατάσεως καὶ μιᾶς προοδευτικῆς ὁρμῆς. Μὲ τὴν νοοτροπίαν αὐτὴν εἰσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν ἀντιλήψεων, ἔχει ἐκλέξει καὶ ὁ λαὸς τὴν δευτέραν αὐτὴν ἀντίληψιν. Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον χρησιμοποιεῖ δύο ὅρους προκειμένου περὶ τοῦ τερματισμοῦ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς ποὺ νὰ μὴ θέλῃ τὸν τερματισμὸν αὐτοῦ. Διὰ τοῦ ὅρου ὅμως, κλείσιμον τοῦ ζητήματος, ἐννοεῖ ὁ λαὸς μίαν οἱανδήποτε λύσιν τοῦ θέματος. Ὅταν λέγῃ λύσιν τοῦ Κυπριακοῦ, ἐννοεῖ μίαν λύσιν τοῦ ἐθνικοῦ θέματος σύμφωνον πρὸς τὰ ἐθνικὰ δίκαια. Οἱ ὅροι ἔχουν τὴν σημασίαν των. Καὶ ὁ ὅρος λύσις τοῦ ζητήματος, χρησιμοποιεῖται ἀπὸ τὸν λαόν, ὅπως πρέπει. Ὅταν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπῆρχε τὸ θέμα ἐκκρεμὲς ἐνώπιον τοῦ Ο.Η.Ε. Ὡς γνωρίζετε, εἶχεν ἀσκηθῆ μία προσφυγὴ τὸ 1954 ὅταν ἡ Κύπρος ἦτο Ἀγγλικὴ ἀποικία. Ἡ προσφυγὴ ἐκείνη ἐβασίζετο ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιαθέσεως τῶν λαῶν, καὶ ἀπερρίφθη. Εἴχομεν τότε ἐκφράσει τὴν εὐγνωμοσύνην μας εἰς τὸν Ἀνατολικὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος τότε εἶχε ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προσφυγῆς. Ἀλλὰ τότε δὲν ἐκάμαμεν διάκρισιν τῶν ψήφων. Τὴν φορὰν αὐτήν, μετὰ τὰς συνθήκας Ζυρίχης–Λονδίνου, αἱ ὁποῖαι εἶχον θεσπίσει τὴν δεσμευμένην ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου καὶ μετὰ τὰ 13 σημεῖα τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν συνθηκῶν αὐτῶν Λονδίνου–Ζυρίχης, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀπορρίψει ἡ Τουρκία, ἡ προσφυγή, προκειμένου περὶ ἀνεξαρτήτου κράτους, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀφορᾷ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀδεσμεύτου ἀνεξαρτησίας. Καὶ αὐτὴ ἦτο ἡ Κυπριακὴ προσφυγή. Ὑπῆρχε παράλληλα καὶ Τουρκικὴ προσφυγή. Οὕτω τὸ θέμα εἶχεν ἀναγραφῆ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως ὡς «θέμα τῆς Κύπρου». Ἡ ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία, ἀναμφισβητήτως, σημαίνει καὶ τὸ δικαίωμα τῶν λαῶν διὰ τὴν αὐτοδιάθεσίν των. Διότι ἀνεξάρτητον κράτος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀποφασίσῃ διὰ τὴν τύχην του. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ὁ ὅρος «αὐτοδιάθεσις» προκειμένου περὶ ἀνεξαρτήτου κράτους εἶναι ἀδόκιμος. Πάντως, αὐτὴ ἦτο ἡ προσφυγὴ ποὺ ἐπήγαμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν. Εἶχεν ἤδη ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς Ε.Κ. δηλωθῆ, ὅτι δὲν ζητοῦμεν ἡμεῖς, δὲν θέλομεν καμμίαν ἄλλην διαδικασίαν, πλὴν τῆς διαδικασίας τοῦ Ο.Η.Ε. ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αἰτήματος τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀδεσμεύτου ἀνεξαρτησίας. Ἡ Τουρκία ἐπεχείρησε πάντοτε νὰ ἐμφανίσῃ, ὅτι τὸ θέμα δὲν ἀποτελεῖ θέμα τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀλλὰ ὅτι ἀποτελεῖ μίαν Ἑλληνοτουρκικὴν διαφορὰν προκειμένου περὶ τῆς Κύπρου. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο ἀντιλήψεων εἶναι κολοσσιαία. Ἡ ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία ἀποτελεῖ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει κάθε λαὸς νὰ ἐπιζητήσῃ καὶ τὸ ἐπιζητεῖ εἰς τὸ μεγάλον δικαστήριον τῶν Ἐθνῶν. Ἡ Ἑλληνοτουρκικὴ διαφορὰ σημαίνει συναλλαγήν, σημαίνει πτῶσιν ἀπὸ τὴν μεγάλην γραμμὴν τοῦ δικαιώματος εἰς τὴν μικρὰν γραμμὴν τῆς συναλλαγῆς. Ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι λέξις, ἡ διαφορὰ εἶναι οὐσία. Δὲν σημαίνει τοῦτο, ὅτι ἀρνούμεθα, ὅτι πρέπει νὰ ἀρνούμεθα διαπραγματεύσεις ἢ συνομιλίας ἐφ’ ὅσον καὶ αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ο.Η.Ε. ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἀνάγκης αὐτῶν τῶν εἰρηνικῶν διαδικασιῶν, ἀλλὰ πάντοτε ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν ἀρχῶν τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἐπικαλούμεθα, διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν αὐτοδιάθεσιν ἢ μᾶλλον τὴν ἀδέσμευτον ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου. Αὐτὴ ἦτο ἡ βάσις, ἐκ τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ ἐκκινήσωμεν. Ποῖαι ἦσαν αἱ γραμμαὶ τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς; Πρῶτον, ὅτι ὁ δρόμος πρὸς τὴν ἕνωσιν περνᾷ ἀναγκαστικῶς ἀπὸ τὴν ἀδέσμευτον ἀνεξαρτησίαν. Δεύτερον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἔργον λυσιτελὲς παρὰ ἐὰν ἐξασφαλισθοῦν δύο ἑνότητες, ἡ ἑνότης τῆς πολιτικῆς ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἑνότης τῆς Ἑλλάδος, τῆς μητρὸς πατρίδος, μὲ τὸ τμῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ποὺ ὀνομάζεται Κύπρος. Ὡς πρὸς τὴν ἑνιαίαν ἐθνικὴν πολιτικὴν ὑπὸ τοὺς ὅρους ποὺ ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, ἦτο δύσκολον τυπικῶς νὰ ἀποκατασταθῇ, εἰς τὴν οὐσίαν ὅμως, ὑπῆρξεν ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὑπῆρξεν ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου, καὶ ἡ ΕΡΕ δὲν εἶχε καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς οὐδὲ ἡ ΕΔΑ εἶχεν ἀντίρρησιν εἰς τὴν ὑποστήριξιν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Ὑπῆρξε, λοιπόν, ἀπόλυτος ἡ ὁμοφωνία, ἐχρειάζετο νὰ τονωθῇ ἡ ἑνότης μὲ τὴν Κύπρον. Εἶχον συμβῆ μερικὰ πράγματα, ποὺ μὲ εἶχον πείσει, ὅτι εἶχε κλονισθῆ κατὰ κάποιον τρόπον αὐτὸ τὸ αἴσθημα τῆς ἑνότητος, τῆς ἀπολύτου, μὲ τὴν Κύπρον. Ὁ λόγος αὐτὸς μὲ ἔκαμεν ὥστε πρώτη μου πρᾶξις νὰ εἶναι ἡ μετάβασις εἰς τὴν Κύπρον. Νομίζω, ὅτι ἡ μετάβασις ἐκεῖ, τὸ βάπτισμα μέσα εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ ἀγωνιζομένου λαοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ποὺ ὑπῆρχεν ἐκεῖ, ἔδωσαν καὶ εἰς ἐμὲ τὸν ἴδιον τὴν δύναμιν νὰ πολεμήσω, ἀλλὰ μᾶς ἔκαμεν ὅλους ὅσους ἐπολεμούσαμεν ἐκεῖ νὰ ἔχωμεν τὸ αἴσθημα, ὅτι ὀπίσω μας ἔχομεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα καὶ ὁλόκληρον τὴν Κύπρον. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὸ ταξίδι μου αὐτὸ δι’ ἕνα σκοπόν, τὸν ὁποῖον θὰ ἴδητε. Δὲν θὰ ἀναφέρω τὴν προσλαλιὰν τοῦ Μακαρίου, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ προσώπῳ μου ἐδέχετο πρώτην φορὰν Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος ἐκεῖ, προσλαλιάν, ἡ ὁποία ἦτο γεμάτη παλμὸν ἑνωτικὸν μέχρι σημείου, ὥστε διπλωματικοί τινες ὑπάλληλοι νὰ ἔχουν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὴν παραμονὴν τῆς συζητήσεως εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη θὰ ἦτο καλύτερον νὰ ἐδίδετο ὁ τόνος μονοτόνως εἰς τὴν ἀδέσμευτον ἀνεξαρτησίαν διὰ νὰ μὴ χρησιμοποιοῦν οἱ Τοῦρκοι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦν καὶ τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω μετά. Θὰ ἀναφέρω, πρῶτον, διότι ἐπιθυμῶ νὰ ἐξηγηθῶ ἅπαξ διὰ παντὸς ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὅτι τὴν πρώτην ἡμέραν ποὺ ἔμεινα ἐκεῖ τὴν ἀπησχόλησα μὲ τὰς πολιτικὰς συνομιλίας, τὴν δὲ δευτέραν, τὴν ἐπέρασα ἐν μέσῳ τῶν Ἑλληνικῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων καὶ πλησίον εἰς τὸν στρατηγὸν Γρίβαν. Εἶπον πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἄνδρας ποὺ εὑρίσκονται ἐκεῖ, ὅτι ἡ παρουσία των σημαίνει, ὅτι ἕνας ἕκαστος ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀκρίτας τοῦ Ἔθνους καὶ ταυτοχρόνως ἕνας πρεσβευτὴς τοῦ Ἔθνους, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ καλλιεργῇ τὴν βασικὴν ἰδέαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν παλλόμεθα, ὅτι ἡ Κύπρος εἶναι Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κύπρος. Καὶ ὡς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα εἶπον, ὅτι εἶναι εὐτύχημα, ὅτι ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ στρατοῦ εὑρίσκεται ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΟΚΑ στρατηγὸς Γρίβας καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Κύπρον εἶναι ἐγγύησις ἡ παρουσία του, διότι εἶναι σύμβολον ἑνὸς Ἕλληνος ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ταυτοχρόνως εἶναι Κύπριος καὶ ὑπῆρξεν ὁ ἡγέτης τοῦ Κυπριακοῦ ἀγῶνος. Ἰδού, ὅτι οὐδέποτε ἠθέλησα νὰ ὑποτιμήσω τὸν στρατηγὸν Γρίβαν καὶ τὸ λέγω αὐτό, διότι πάρα κάτω θὰ εἴπω ἄλλα προκειμένου περὶ τοῦ ρόλου τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα, αὐτὸν τὸν ρόλον τὸν μέγα τοῦ Κυπρίου, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ΕΟΚΑ καὶ τοῦ Ἕλληνος ἀξιωματικοῦ. Αὐτὸν τὸν μέγα ρόλον ἠθελήσαμεν ὡς Κυβέρνησις νὰ τοῦ δώσωμεν καὶ εἶναι ἤδη μέγας διὰ νὰ δοξασθῇ ἕνας ἄνθρωπος εἰς τὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα. Ἐξ ἀφορμῆς τῆς μεταβάσεώς μου ἐκεῖ συνήντησα τὴν πρώτην κριτικήν, διότι πράγματι προέβην εἰς μίαν θερμοτάτην προσλαλιὰν διὰ μέσου τοῦ ραδιοφώνου πρὸς τὸν Κυπριακὸν λαόν, τὸν ὁποῖον ἤθελον καὶ ἐπῆγα διὰ νὰ θερμάνω ἀκόμη περισσότερον, εἰς τὴν ὁποίαν εἶπον τὴν ἐγκληματικὴν φράσιν, ὅτι εἰς τὸν ἀγῶνα ἔχει τὸ προβάδισμα ὁ ἀγωνιζόμενος, ὁ Κυπριακὸς λαός. Καὶ μετεφράσθη ἐδῶ, ὅτι εἶπον, ὅτι ἔχει τὸ προβάδισμα ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος. Δὲν γνωρίζω, ποῖος Ὑπουργός, ὄχι τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ ποῖος Ὑφυπουργὸς ἢ οἱοσδήποτε Ὑπουργός, θὰ μετέβαινεν εἰς οἱονδήποτε τόπον, ἔστω τὸν πλέον μεγάλον τόπον καὶ θὰ ἔλεγε, ὅτι τὸ προβάδισμα ἔναντι τῆς ἰδικῆς του Κυβερνήσεως, ἔχει ἡ Κυβέρνησις τοῦ τόπου αὐτοῦ. Τὸ ἐξήγησα, ὅμως, ἐπανελθὼν καὶ εἶπον τὴν ἠθικὴν σημασίαν τοῦ πράγματος καὶ εἶπον καὶ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνω, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ ποὺ πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν. Ἡ πολιτικὴ ἔννοια εἶναι, ὅτι διὰ τῆς φράσεως αὐτῆς, ἠθέλησα νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα ἐκεῖ ὅπου εἶναι καὶ ὄχι ἐκεῖ ὅπου ἡ Τουρκία καὶ ὅλοι οἱ ἐχθροὶ τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ἐπιθυμοῦν. Εἶναι εἰς ὅλους γνωστόν, ὅτι ἡ Τουρκία ἐπεδίωξε καὶ ἐπιδιώκει, πάσῃ θυσίᾳ, νὰ ἐμφανίσῃ τὸ πρόβλημα τῆς Κύπρου, ὡς πρόβλημα, δῆθεν, ἐδαφικῆς διεκδικήσεως τῆς Ἑλλάδος, ὡς μίαν ἐκδήλωσιν ἐδαφικοῦ ἐπεκτατισμοῦ. Ἠθέλησα νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην ὅλων καὶ δὴ κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς συζητήσεως τῆς Κυπριακῆς προσφυγῆς εἰς τὸν ΟΗΕ, ὅτι τὸ πρόβλημα συνίσταται εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἀγωνιζομένου Κυπριακοῦ λαοῦ, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀδέσμευτον ἀνεξαρτησίαν, δηλαδὴ νὰ ἀποφασίσῃ ἐλευθέρως διὰ τὸ μέλλον του καὶ ὄχι εἰς τὴν θέλησιν τῆς Ἑλλάδος νὰ κατακτήσῃ τὴν Κύπρον. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω πολύ, ἢ μᾶλλον, δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω καθόλου, ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος καὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ΟΗΕ. Συνέβη νὰ συζητήσωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ συνέβη καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, νὰ παρουσιασθῇ ἡ νίκη μας, ἡ ἠθική, ἐνώπιον τοῦ ΟΗΕ, ὡς περίπου σφάλμα, ὅτι ἐρρίψαμε τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Κύπρον εἰς τὴν ἀγκάλην τῶν μαυροκιτρίνων καὶ ἐθυμώσαμε τοὺς Τούρκους, μὲ τοὺς ὁποίους θὰ ἔπρεπε νὰ διαπραγματευθῶμεν, ὥστε θὰ ἔπρεπε ἐνδεχομένως, νὰ ἀπορριφθῇ ἡ φιλοκυπριακὴ πρότασις, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κερδίσωμεν τὸ Κυπριακὸν ζήτημα. Αὐτὴ ἡ σύμπτωσις ἐχθροτήτων, ἑνωτικῶν καὶ Τούρκων, ἐναντίον τῆς αὐτῆς ἀποφάσεως, εἶναι ἐκπληκτική, εἶναι μεταξὺ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα, δὲν δύναται κανεὶς εὔκολα νὰ συλλάβῃ, διότι ἐχθρότητα ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως, μερικοί, οἱ ὁποῖοι φωνάζουν, ὅτι εἶναι ἑνωτικοί, ἐχθρότητα ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως ἐπέδειξαν οἱ Τοῦρκοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐθεώρησαν μεγάλην προσβολὴν καὶ μεγάλην ἧτταν. Τί ἔπρεπε, μετὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, νὰ πράξωμεν ἡμεῖς; Πρῶτον, νὰ ἴδωμεν, πῶς θὰ τὴν ἀξιοποιήσωμεν καί ἑπομένως, νὰ συμφωνήσωμεν καὶ πάλιν μὲ τὴν Κύπρον, ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀξιοποιήσεως. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἐκλήθη καὶ ἦλθεν ἐδῶ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος. Συνετάξαμεν ἓν κείμενον 13 σημείων. Νομίζω, σπανίως, ἔχει συμβῆ νὰ ὑπάρξῃ τόση ὁμοφωνία ἐπὶ τόσων συγκεκριμένων ζητημάτων, μεταξὺ Ἑλληνικῆς καὶ Κυπριακῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω, ποῖος ἐκ τῶν ὁμιλητῶν, προηγουμένως, εἶπεν, ὅτι ἔχει τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ μνημόνιον αὐτὸ παρεβιάσθη. Θὰ ἤθελον, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν, αὐτό, τὸ ὁποῖον συνέβη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἔχῃ ἀπόλυτον δίκαιον, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅταν λέγῃ, ὅτι δὲν θέλει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, ἀλλὰ εἶναι συνεπής. Τουλάχιστον, δὲν ἀνέφερεν ἓν τμῆμα ἑνὸς κειμένου, ἀποσιωπῶν τὸ ὑπόλοιπον. Καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν παρεβιάσθη τὸ μνημόνιον τῶν 13 σημείων ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον. Λοιπόν; Τί πρέπει νὰ γίνῃ; Νὰ τὰ δημοσιεύσωμεν ὅλα; Εἶπεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Ἀμύνης, ὅτι κάποτε πρέπει νὰ δημοσιευθοῦν ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα. Ἐγὼ λέγω, ποτέ. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, μέχρις ὅτου δημοσιευθοῦν, δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρωνται ψευδῶς, οὔτε τμηματικῶς. Διότι δύναμαι ἐγὼ νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι, ἕνα τοὐλάχιστον τμῆμα τοῦ μνημονίου παρεβιάσθη ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον. Καλὸν εἶναι, λοιπόν, νὰ μὴ ἀναφέρωνται τὰ κείμενα τμηματικῶς. Εἰς τὸν τύπον διοχετεύονται τμηματικῶς. Διότι γίνεται πολεμική, διότι πρέπει νὰ ἀποδεχθῶ ἐγώ, ὅτι λόγῳ κομμουνισμοῦ, ὑποστηρίζω τὰς ἀπόψεις ποὺ ὑποστηρίζω καὶ ὄχι λόγῳ τοῦ ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶχον κάποιαν εὐθύνην τῆς προφυλάξεως τῶν Ἑλληνοκυπριακῶν σχέσεων. Ἔπεσεν εἰς τὴν παγίδα καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἔπεφτεν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν παραίτησίν μου, θὰ ἐφαίνετο, ὅτι ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἀνατρέπει τὴν Κυβέρνησιν. Διατί; Διότι, ὑποτίθεται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποστηρίζει τὰς ἀπόψεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, ὅτι δὲν ὑπεστήριξα καμμίαν ἄποψιν, οὔτε τοῦ Μακαρίου, οὔτε τοῦ Γρίβα, γνωρίζει ποίας ἀπόψεις ὑπεστήριξα, δὲν θὰ τὸ εἴπω ἐγώ, δὲν πρέπει νὰ τὸ εἴπῃ καὶ ἐκείνη. Ἀλλά, πρέπει νὰ βεβαιώσῃ, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὐδέποτε ὑπεστήριξα μονομερῶς τὰς ἀπόψεις, τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου. Φρονῶ, ὅτι δύναται κάλλιστα, ἐὰν μία Κυβέρνησις δὲν διαχειρίζεται καλῶς ἕνα θέμα ἐξωτερικῶν σχέσεων, νὰ πέσῃ, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, χωρὶς τοῦτο νὰ σημαίνῃ, ὅτι ὁ ἄλλος εἶναι ποὺ τὴν ρίχνει. Σημαίνει, ἁπλῶς, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δὲν δέχεται νὰ διατηρήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν. Καὶ ἐὰν δὲν πέσῃ ἐπὶ μεγάλου ἐθνικοῦ θέματος, ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ζημιώνει, ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῶν συμφερόντων, διατί θὰ πέσῃ ἐπὶ μικροτέρου ζητήματος; Θὰ περιμένωμεν, λοιπόν, ἓν μικρότερον ζήτημα, διὰ νὰ ἀνατρέψωμεν μίαν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ καλύψωμεν τὰς ἀποτυχίας τῆς εἰς ἓν μεγαλύτερον ζήτημα, εἰς ἓν ἐθνικὸν ζήτημα; Δὲν συλλαμβάνω τὸν συλλογισμὸν αὐτόν. Μετὰ τὸ μνημόνιον τῶν συζητήσεων μὲ τὸν Μακάριον, ἐδημοσιεύθη καὶ ἓν ἀνακοινωθὲν κοινόν. Τὸ ἀνακοινωθὲν αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀπάντησιν κατηγορηματικὴν εἰς τὰς αἰτιάσεις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Πρῶτον, εἰς τὸ ἀνακοινωθὲν αὐτό, οἱ Τοῦρκοι προσάπτουν τὸν ἑνωτικόν του τόνον, καὶ τὸ ὅτι ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπιδιώκει τὴν πραξικοπηματικὴν ἕνωσιν. Ὄχι μόνον ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ Μακάριος. Αὐτὰ προσάπτουν οἱ Τοῦρκοι εἰς τὸ ὑπογραφὲν τότε καὶ δημοσιευθὲν ἀνακοινωθέν. Ἄλλως τε, εἶναι δημόσιον κείμενον αὐτό. Δεύτερον, καθορίζεται καὶ αὐτὸ ποὺ εἶπεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὡς ἰδικήν του ἰδέαν. Αἱ δύο Κυβερνήσεις, ἀποκρούουν λύσιν, ἀποκλείουσαν τὴν ἕνωσιν ἢ συνεπαγομένην διχοτόμησιν τῆς νήσου. Δὲν ἀποκρούουν, ὅμως, βεβαίως, ἔξω ἀπὸ αὐτὰ τὰ δύο σημεῖα, ἄλλην συνεννόησιν. Αὐτό, τί σημαίνει; Αὐτὸ σημαίνει, πράγματι, τὴν ἄνευ ἡμερησίας διατάξεως συζήτησιν, περὶ ἧς ὁμιλεῖ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Διατί; Δὲν θέλομεν νὰ μᾶς ἐπιβληθῇ ἡ ἀπόκρουσις τῆς ἑνώσεως. Δὲν τὸ ἐκάμαμεν οὔτε εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ὅταν, ἐπὶ τέλους, τόσοι ἀδέσμευτοι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθοῦν ἀπὸ τὴν ἐπιμονήν μας, νὰ μὴ ἀρνούμεθα τὴν ἕνωσιν. Μὲ τὸ ἀνακοινωθὲν ἐπαναλαμβάνομεν, ὅτι δὲν δεχόμεθα συζήτησιν, ὅταν θελήσουν οἱ Τοῦρκοι νὰ θέσουν ὡς προηγούμενον ὅρον τὴν ἀπόκρουσιν τῆς ἑνώσεως ἢ τὴν συζήτησιν περὶ διχοτομήσεως. Ὅλαι αἱ ἄλλαι λύσεις, καὶ ὑπάρχει ἀπειρία, εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθοῦν. Αὐτὸ λέγομεν. Αὐτὸ τὸ ἀνακοινωθὲν ἐδημοσιεύθη καὶ αὐτὸ ἀπεκρούσθη ἀπὸ τοὺς Τούρκους, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅτι δὲν δέχονται νὰ συζητήσουν μαζί μας, ἐὰν δὲν παραιτηθῶμεν τῆς Ἑνώσεως. Δὲν γνωρίζω, ποία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δύναται νὰ τὸ πράξῃ αὐτό. Ἐγώ, οἱαδήποτε Κυβέρνησις τὸ πράξῃ, θὰ τὴν κατηγορήσω, ὄχι μόνον διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἡ Ἕνωσις εἶναι δυνατὸν νὰ περάσῃ ἀπὸ ἄλλα στάδια, ἀλλὰ διότι πιστεύω, ὅτι εἰς οὐδεμίαν στιγμήν, ποτέ, μία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο εἴτε ἐνώπιον δημοσίου ὀργανισμοῦ, εἴτε ἐνώπιον τῶν ἀντιπάλων της, νὰ παραιτηθῇ τῆς ἰδέας τῆς ἑνώσεως, ποὺ ἀποτελεῖ τὸν πόθον καὶ τὴν ἱστορικὴν μοῖραν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τί ἄλλο προσάπτουν οἱ Τοῦρκοι εἰς ἡμᾶς, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ζήτημά μας; Προσάπτουν, ὅτι ἔχομεν στρατιωτικὴν κατοχὴν τῆς νήσου καὶ ἐξ ἀφορμῆς αὐτῆς τῆς κατηγορίας εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τοὺς ἐπρότεινον νὰ δεχθοῦν νὰ φύγουν αἱ τουρκικαὶ δυνάμεις καὶ νὰ φύγουν καὶ ὅλαι αἱ Ἑλληνικαί. Καὶ εἶπαν, ὄχι. Διατί; Διότι ἐκείνους συμφέρει ἡ στρατιωτικὴ παρουσία εἰς τὴν Κύπρον, ὄχι ἡμᾶς. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πλειοψηφίαν τοῦ πληθυσμοῦ, ἔχομεν τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν. Καὶ τὸ γνωρίζουν, ὅτι ἂν δὲν ὑπάρχουν στρατιωτικαὶ δυνάμεις τουρκικαί, ἡ λύσις τοῦ προβλήματος, θὰ ἦτο εὔκολος, διότι ἡ Ἑλληνικὴ πλειοψηφία, μὲ τὴν τουρκικὴν μειοψηφίαν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνεννοηθοῦν. Δὲν εἶναι, λοιπόν, συμφέρον τῶν Ἑλλήνων ἡ στρατιωτικὴ παρουσία. Ἡ στρατιωτικὴ παρουσία εἶναι συμφέρον τῶν Τούρκων. Διότι, μόνον ἐπειδὴ εἶναι παρόντες ἐκεῖ καὶ ἀπειλοῦν, μόνον διότι ὄπισθεν τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῆς ΤΟΥΡΔΙΚ παρίσταται ἡ Τουρκία, ὡς δύναμις καὶ ὁμιλεῖ περὶ δύο κοινοτήτων, διχοτομήσεως, βάσεων κ.ο.κ. Παρὰ ταῦτα, παρὰ τὴν ἀδιάλλακτον στάσιν τῶν Τούρκων, τί ἔκαμεν ἡ Ἑλλάς, εὐθὺς μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ΟΗΕ; Ὡπλισμένη ἠθικῶς, μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ΟΗΕ, ἔκαμεν ὅλα τὰ «ἀνοίγματα» ποὺ ἠμποροῦσε, πρὸς συνεννόησιν, ὑπὸ τοὺς ὅρους ποὺ ἐξέθεσα. Γνωρίζω, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν παρουσίαν τῶν Κυπρίων, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ λησμονῇ, ὅτι ὑπάρχει μία Κύπρος ἀνεξάρτητος καὶ ὑφίσταται αὐτὴν τὴν ἀντίφασιν, ὅτι ἐνῷ λέγει πῶς δὲν θέλει ἕνωσιν μὲ τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἡ Κύπρος πρέπει νὰ μείνῃ ἀνεξάρτητος, παραλλήλως δὲν δέχεται νὰ συζητήσῃ μὲ τὸν ἀνεξάρτητον αὐτὸν τόπον. Λέγει, ὅτι ὑπάρχουν δύο Κοινότητες εἰς τὴν Κύπρον καὶ δὲν ἀφήνει τὰς δύο Κοινότητας νὰ συζητήσουν μεταξύ των. Προσκαλεῖ ὁ Μακάριος ἀντιπροσωπείαν τῶν Τουρκοκυπρίων πρὸς συζήτησιν καὶ τοὺς ἀπαγορεύει ἡ Τουρκία καὶ εὑρίσκεται μετὰ εἰς αὐτὴν τὴν τρομερὰν ἀντίφασιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν βγάζει τὸν συνεχῆ ἐκβιασμὸν θέλουσαι κουβέντα μὲ τὴν Ἑλλάδα καὶ ὄχι μίαν ἕνωσιν, διότι ἐὰν δὲν γίνῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις μέχρι τοῦ θέρους, ἐγὼ θὰ ἐπιτεθῶ ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὴ εἶναι ἡ στάσις τῆς Τουρκίας, ὑπομονετική. Δι’ ὅλων τῶν μέτρων ἀντιμετωπίζομεν τὴν πρόκλησιν, ὅλα τὰ ἀνοίγματα θὰ ἔλεγον, ὅλας τὰς προτάσεις συζητήσεως, διατί; Διότι δὲν ἔχουν φόβον, τὸ δίκαιον εἶναι μὲ τὸ μέρος μας. Καὶ μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ εἴπω εἰς ἕνα ἐκπρόσωπον μεγάλης δυνάμεως, τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι ἔχομεν πολὺ δίκαιον, διότι ἐὰν εἴχαμεν ὀλιγώτερον δίκαιον, θὰ εἴμεθα περισσότερον ὑποχωρητικοὶ εἰς τὴν θυσίαν. Τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι δὲν γίνεται. Σοῦ ὁμιλοῦν περὶ καντονίων, ποίων καντονίων ποὺ δὲν ὑπάρχει μειονότης συμπαγής, ποὺ ὑπάρχει μειονότης διεσπαρμένη. Σοῦ ὁμιλοῦν περὶ κοινοτήτων αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνύπαρκτοι καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ.κ. βουλευταί, ἠμπορῶ νὰ βεβαιώσω ὑπ’ εὐθύνην, ὅτι εἰς οὐδεμίαν στιγμὴν ἠθελήσαμεν νὰ εἴμεθα ἀδιάλλακτοι καὶ ἀκόμη πρέπει νὰ βεβαιώσω, ὅτι καὶ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος ἔχει ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν θεμάτων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν ἐξωτερικὸν τομέα. Πάντοτε, ὄχι μόνον δυσχερείας δὲν μᾶς φέρει ἀλλὰ ὑπῆρξε πάντοτε ἀπόλυτα γενναιόφρων. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς προκλήσεως τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν θεμάτων τῶν ἀφορώντων, ὄχι μόνον τὰς Ἑλληνοκυπριακὰς θέσεις ἀλλὰ καὶ τὸ μέλλον τῆς Κύπρου. Ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ποὺ ἤθελον μόνον νὰ προσθέσω ἐξ ἀφορμῆς τῶν ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ναὶ ἐπιμένομεν καὶ ἐπιμένομεν, ὅτι ἡ καλλιτέρα μέθοδος συνεργασίας μὲ τὴν Κύπρον, δὲν εἶναι ἡ διακήρυξις, ὅτι αἱ Ἀθῆναι χαράσσουν τὴν γραμμὴν καὶ ἡ Κύπρος ἀκολουθεῖ. Ἡ καλλιτέρα μέθοδος συνεννοήσεως εἶναι ἡ συμφωνία, ἡ ἀδελφικὴ συνεννόησις μὲ τὴν Κυπριακὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ προχωρήσωμεν. Καὶ εἶναι ἄστοχος ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν νόμον περὶ μισθώσεως καὶ δανεισμοῦ. Ὥστε, λοιπόν, αὐτὰ τὰ ὁποῖα κατηγγέλατε διὰ ξένην μεγάλην δύναμιν, ὅτι ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς βοηθείας τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν ἢ νὰ θέλῃ νὰ ἀκολουθῆται ἀπὸ τὰς μικρὰς χώρας, ἰσχύει διὰ τὴν Ἑλλάδα ἔναντι τῆς Κύπρου; Εἴμεθα μία ξένη μεγάλη χώρα ποὺ βοηθοῦμεν τὴν Κύπρον, εὑρισκόμαστε εἰς τὴν Κύπρον χάριν τῶν Κυπρίων ἢ χάριν τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τῆς Ἑλλάδος; Δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ μεταχειριζώμεθα αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὶς παρομοιώσεις καὶ δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀγνοοῦμεν, ὅτι πρίν ἀπ’ ὅλα, ὑπὲρ τὸν Μακάριον, ὑπὲρ τὸν Γρίβαν, ὑπὲρ οἱονδήποτε Κύπριον ἐνδιαφέρει τὴν Ἑλλάδα, ἡ θέσις τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ διὰ τὴν ἕνωσιν καὶ διὰ πάντα ἀγῶνα... Καὶ τὴν ψυχὴν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, δὲν τὴν κερδίζομεν ὅταν διακηρύσσωμεν, ὅτι θέλομεν νὰ τοὺς διευθύνωμεν, τὴν κερδίζομεν, ὅταν ἔχωμεν πλάϊ, λαὸν μὲ λαόν, ψυχὴν μὲ ψυχήν, Κυβέρνησιν μὲ Κυβέρνησιν, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ φέρωμεν εἰς πέρας ἕναν ἀγῶνα, διὰ τὸν ὁποῖον προσφέρομεν τόσα πολλὰ ἡμεῖς μέν, ὡς Μητέρα, ποὺ ἔχομεν χρέος διὰ τὰ παιδιά μας, ἐκεῖνοι δὲ ὡς παιδιά, ποὺ θέλουν νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Μητέρα Πατρίδα. Ἔτσι, κύριοι βουλευταί, ἠθελήσαμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν νέαν φάσιν τοῦ ἀγῶνος. Ἀπόλυτος συνεννόησις μὲ τοὺς Κυπρίους καὶ ἀντιμετώπισις τῶν δυσχερειῶν μὲ τοὺς Τούρκους, μὲ ἀπόλυτον διάθεσιν συνεννοήσεως, μὲ ἀπόλυτον διάθεσιν, ὅπως πάντοτε καὶ ἤδη, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν. Τί, λοιπόν, συνέβη, αἰφνιδίως, τὸν παρελθόντα Μάρτιον; Διατί ἔπεσε κεραυνὸς ἐν αἰθρίᾳ; Ὅταν ἔφυγεν ὁ Μακάριος, εὑρέθημεν εἰς μίαν εὐφορίαν ἅπαντες διότι κατελήξαμεν εἰς αὐτὰς τὰς συμφωνίας. Πολλὲς φορές, γράφεται, ὅτι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη, ἦτο θέμα τεχνικόν. Κύριοι βουλευταί, βεβαίως, εἰς ὅλα τὰ πράγματα ὑπάρχουν θέματα τεχνικά. Ἀλλὰ τὸ βασικὸν θέμα πάντοτε εἶναι πολιτικόν, εἶναι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν θέλει μία Κυβέρνησις νὰ ἀσκήσῃ. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ὑποχωροῦσα νὰ ἀποφύγω καὶ τὴν ἀναφορὰν ἀκόμη εἰς τὸ ἔγγραφον περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἄλλωστε δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, δὲν ἔκρινε σκόπιμον νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ τῆς 9ης Μαρτίου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον, δὲν ἐζήτει τίποτε πλὴν τοῦ ὑπάρχοντος καθεστῶτος. Ἀπὸ ποῖον τὸ ἐζήτει καὶ διατί τὸ ἐζήτει; Βγαίνει μόνον, ὅτι κάποια ἀλλαγὴ ἐπέφερεν ἡ ἐπιστολή, ἐκείνη, ἡ ὁποία, δὲν τὸ λέγω μὲ πικρίαν, τὸ λέγω ὡς στοιχεῖον τοῦ πολιτικοῦ θέματος, ἐστάλη ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ πρέσβεως ἐν Λευκωσίᾳ, μὲ ταχυδρόμον τοῦ Τσάρου, διὰ τοῦ Γρίβα πρὸς τὸν Μακάριον. Ἡ ἐπιστολὴ ἐκείνη ἀφεώρα τὴν ἐγκατάστασιν ἢ τὴν διακίνησιν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων τῆς Κύπρου. Δὲν ἐζήτει τίποτε, ἀνεκοίνου ἀπόφασιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἐντύπωσιν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου, μετέβαλλε τὸ ὑπάρχον καθεστώς. Ἐκείνη ἡ ἐπιστολὴ ἐδημιούργησε τὴν διαφωνίαν μου καὶ τὴν ἔλευσιν ἐδῶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, κ. Κυπριανοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἐβεβαίωσεν, ὅτι οὔτε πρὸ τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς, οὔτε μετ’ αὐτὴν εἶχεν ἀνάμιξιν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Λυποῦμαι, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ. Ἐπηκολούθησε τότε — ὁμιλῶ, μόνον διὰ δημόσια γεγονότα — μία περίεργος κατάστασις. Παρόντος ἐδῶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Κύπρου ἀπὸ τὴν 16 τοῦ μηνὸς δὲν ἐγένοντο διαπραγματεύσεις μὲ αὐτόν, διότι μεταξὺ τῶν Κυβερνήσεων ὑπῆρχεν ἡ διαφωνία, ἀλλὰ ἐγένετο πρώτη διαπραγμάτευσις μὲ τὸν στρατηγὸν Γρίβαν ἐὰν θὰ ἔλθῃ ἐδῶ καὶ ὅταν ἔρχεται ἐδῶ ἀρχίζουν διαπραγματεύσεις μὲ αὐτόν, διὰ νὰ ἐπιδοθῇ τελικῶς ἕνα σχέδιον ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξεφράζοντο αἱ γνῶμαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Κύριοι βουλευταί, αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν, οὔτε μὲ τὰ στρατιωτικὰ οὔτε μὲ τὰ διεθνῆ ζητήματα, οὔτε μὲ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Εἶναι πολιτικὸν ζήτημα, καθαρῶς πολιτικόν. Καὶ δὲν εἶναι μυστικόν. Διαρκουσῶν ὅλων αὐτῶν τῶν συζητήσεων ἢ μᾶλλον αὐτοῦ τοῦ εἰκοσαημέρου ἀπευθύνεται καὶ μήνυμα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ἀγνοίᾳ πάλιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Μακάριον καὶ πρὸς τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν νὰ ὁμονοήσουν. Εἶναι στοιχεῖον καὶ αὐτὸ τοῦ ζητήματος. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Κυπριακῆς μεταβάλλεται εἰς διαφορὰν Μακαρίου καὶ ἑνὸς ἀντιστρατήγου ἐν ἐνεργείᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Ἐνῷ συζητοῦμεν πάντοτε περὶ τεχνικῶν θεμάτων καὶ στρατιωτικῶν κανονισμῶν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ νὰ μεταβάλωμεν τὸ θέμα εἰς ἐνδοκυπριακὴν διαφοράν, λόγῳ καταγωγῆς Γρίβα καὶ ὄχι λόγῳ ἰδιότητός του ὡς ἐνεργοῦ πολιτικοῦ προσώπου ἐν Κύπρῳ. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀνεκτὸν μία Κυβέρνησις νὰ διαπραγματεύεται, ὄχι μὲ τὴν ἄλλην Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μὲ ἕνα ἀντιστράτηγον ἐν ἐνεργείᾳ περὶ τῶν ἁρμοδιοτήτων ποὺ τελικῶς θὰ τοῦ ἀρκέσουν, διὰ νὰ δεχθῇ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Κύπρον; Καὶ πότε αὐτό; Μετὰ τὸ γεγονός, ὅτι περιῆλθεν εἰς χεῖρας μας ἡ ἀποσταλεῖσα ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου ἐπιστολή, ἡ ὁποία ἐκθέτει τὰ αἰσθήματα καὶ τὰ σχέδια τοῦ στρατηγοῦ ἐναντίον τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἐγεννήθη τὸ ζήτημα καὶ κατὰ ποῖον τρόπον περιῆλθεν εἰς τὸν Ἀρχιεπίσκοπον ἡ ἐπιστολή. Πάντοτε, ὅταν ἕνα κείμενον περιέρχεται εἰς χεῖρας ποὺ δὲν θὰ ἔπρεπε, γεννᾶται τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ διατάσσονται ἀνακρίσεις. Τὸ κύριον ὅμως πρόβλημα, δὲν εἶναι αὐτό, κύριοι. Τὸ βασικὸν πρόβλημα εἶναι τί ἔλεγεν ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ καὶ τί σημαίνει. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ. Ἐρωτᾶται, διατί ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐνδεχομένως θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀρυσθῶ ἐπιχειρήματα ἐκ τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς, τὴν ἀποσιωπῶ. Τὴν ἀποσιωπῶ, πρῶτον, διότι μετὰ τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μακάριος δὲν ἐζήτησε τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα. Δύναμαι νὰ τὸν συγχαρῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δι’ ἕνα λόγον, ὁ ὁποῖος ἴσως νὰ μὴ εἶναι ὁ ἰσχυρότερος, ὅτι θὰ προεκάλει, ἐν Ἑλλάδι διαφωνίας. Εἶναι πιθανὸν ἐπίσης νὰ αἰσθάνεται ἀρκετὰ ἰσχυρὸς ὁ Ἀρχιεπίσκοπος, ὅπως καὶ εἶναι, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην ἄλλης προφυλάξεως ἀπὸ τὰς τυχὸν κακὰς διαθέσεις οἱουδήποτε στρατηγοῦ ἐναντίον του. Ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς, διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τὸ θέμα εἶχε τεθῆ. Καί, παρ’ ὅλον, ὅτι εἶχε τεθῆ, ὅλη ἡ διαπραγμάτευσις ἐγένετο μὲ τὸν Γρίβαν, ἐν ἐνεργείᾳ ἀντιστράτηγον. Ἐρωτῶ: Εἶναι ὁ μόνος ἐν ἐνεργείᾳ ἀντιστράτηγος, τὸν ὁποῖον διαθέτει ἡ Ἑλλάς; Καὶ ἐὰν ἦτο ὁ μόνος, ὑπάρχει Κυβέρνησις, ποὺ ἠμπορεῖ νὰ παρουσιάζῃ τὸ θέαμα αὐτό; Ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀντιπρόεδρος αὐτῆς καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐν σχέσει μὲ τὸ Κυπριακόν, ἐθεώρησα καὶ θεωρῶ τὸ θέμα οὐσιῶδες. Καὶ θεωρῶ, ὅτι ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης πράγματι ἐκλονίσθη ἡ Κυβέρνησις, διότι ὁ λαὸς ἐπιθυμεῖ πρὶν ἀπ’ ὅλα νὰ ἔχῃ Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ κυβερνᾷ καὶ ὄχι νὰ παρασύρεται ἢ νὰ ὑποτάσσεται εἰς οἱασδήποτε ἄλλας δυνάμεις, εἰς οἱανδήποτε ἄλλην θέλησιν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§117Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Πότε ἐλάβατε γνῶσιν τῆς ἐπιστολῆς Μακαρίου;

§118Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς, ὅταν ἦλθεν ἐδῶ ὁ κ. Κυπριανοῦ, δηλαδὴ 7 ἡμέρας μετὰ τὴν ἀποστολήν της. Ἐκ τῶν ὑστέρων κατεβλήθη μία προσπάθεια νὰ θεωρηθῇ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω λάβει γνῶσιν μίαν ἢ δύο ἡμέρας ἐνωρίτερον, διότι τάχα εὐηρεστήθη τὸ πολιτικὸν γραφεῖον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ δώσῃ φωτοτυπίαν τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς εἰς τὴν ἁρμοδίαν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου μου μετὰ πολλὰς αἰτήσεις. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν μοὶ ἐκοινοποιεῖτο τὴν ἰδίαν ἡμέραν ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πάλιν δὲν θὰ εἶχεν ἀξίαν. Ἀξίαν διὰ τὰ μηνύματα αὐτὰ ἔχει ἡ γνώμη τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὄχι ἡ ἐκ τῶν ὑστέρων γνῶσις, διότι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καταργεῖται τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν, ἀσκεῖται ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἀπὸ τὸ πολιτικὸν γραφεῖον τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ λαμβάνει γνῶσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκ τῶν ὑστέρων. Τοιαῦτα πράγματα δὲν ἔχουν ξαναγίνει.

§119ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Σωσσίδης...

§120Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μεγάλο ἐρωτηματικόν, κ.κ. βουλευταί, τί συμβαίνει; Τί συνδέει τὴν Κυβέρνησιν ἢ μερικά της μέλη μὲ τὸν Γρίβαν, ὥστε νὰ ἀνέχωνται τὴν κατάστασιν αὐτήν; Τὴν διαφωνίαν μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὴν ἠνέχθη ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶπεν «ὅποιος διαφωνεῖ φεύγει». Τί συμβαίνει ποὺ ὑποτάσσεται εἰς τὸν στρατηγόν; Μήπως ἡ θεωρία τοῦ πολιτικοῦ ἀντιβάρου; Μήπως ὁ στρατηγός, ὁ Κύπριος αὐτὸς στρατηγός, ἔχει πέραν τῆς στρατιωτικῆς του ἰδιότητος μίαν πολιτικὴν ἀποστολὴν μὲ ἄγνωστον σκοπόν; Συμβαίνει ὁ κ. Γρίβας νὰ διαφημίζῃ ἑαυτὸν ὡς τὸν μόνον ἑνωτικόν. Θὰ ἤθελα νὰ κάμω μίαν μαύρην βίβλον τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα γράφονται ἀπὸ ἐφημερίδα, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ἐπηρεάζει. Ἰδοὺ τὶ γράφει ἡ προχθεσινὴ ἐφημερὶς «Ἀκρόπολις»: «Ἡ ἐφημερὶς τῆς Λευκωσίας «Πατρίς», προσκειμένη εἰς τὸν κ. Γρίβαν, δημοσιεύει εἰς τὸ προχθεσινὸν φύλλον της κύριον ἄρθρον σχετικὸν μὲ τὸ θέμα τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, εἰς τὸ ὁποῖον κατηγορεῖ εὐθέως τὸν Μακάριον, ὅτι θέλει νὰ θέσῃ ὑπὸ τὸν ἔλεγχόν του τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς Κύπρου διὰ νὰ ἀντιστρατευθῇ τὴν ἕνωσιν». Καὶ πάρα κάτω ὁμιλεῖ περὶ ἑνωτικῶν καὶ ἀνθενωτικῶν καὶ ἐπιλέγει: «Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ Μακάριος, ὅτι ὁ κόσμος εἶναι ἀποφασισμένος νὰ ματαιώσῃ τὰ σχέδιά του. Καὶ τοῦ ἀπαντῶμεν, ὀψόμεθα εἰς Φιλίππους Μακάριε»!!

§121Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Γρίβας τὰ λέγει αὐτά, δηλαδὴ ὁ Κωστόπουλος.

§122Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐνδεχομένως ὁ κ. Γρίβας νὰ εὑρίσκεται ἐκεῖ, ἀλλὰ ἡ ἑπομένη Κυβέρνησις, ἂν αὐτὴ παραμείνῃ ἡ ἰδία, ἂν παραμείνῃ, θὰ πρέπει ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως νὰ πειθαναγκάσῃ τὸν κ. Γρίβαν, ἂν παραμείνῃ ἐκεῖ, νὰ σιωπήσῃ καὶ αὐτὸς καὶ τὰ δημοσιογραφικά του ὄργανα. Διότι, δὲν εἶναι δυνατὸν ἔναντι τῶν Τούρκων νὰ ἐμφανιζώμεθα καὶ ἐδῶ διηρημένοι καὶ ἐκεῖ διηρημένοι καὶ ἑνωτικοὶ καὶ ἀνθενωτικοί. Διότι, κύριοι, ἂν πᾶμε πρὸς αὐτὴν τὴν ἄποψιν, ὅτι ὑπῆρξε κάποτε ἐνδεχομένως ἐδῶ ἡ ἔννοια τοῦ διαίρει καὶ βασίλευε εἰς τὴν Κύπρον, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι δὲν ἰσχύει εἰς τὴν Ἑλλάδα αὐτό. Διαίρει ἡμεῖς καὶ βασίλευε οἱ Τοῦρκοι. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν ἅπαξ διὰ παντὸς καὶ νὰ ὑπερασπίσωμεν τὴν ἑνότητα ὅσον ἠμποροῦμεν περισσότερον. Κύριοι, ἐξ ἀφορμῆς τῶν σχεδίων ἀπαντήσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς προτάσεις, ἢ μᾶλλον εἰς τὰς ἀντιρρήσεις τοῦ Μακαρίου, ἐγράφοντο ἄπειρα πράγματα. Δὲν νομίζω, ὅτι ἀξίζει τὸν κόπον, διότι 13 σχέδια ἀπαντήσεως οἷα καὶ ἂν εἶναι περιέχουν τὰς ἀπόψεις ἔστω τῆς πλειοψηφίας τῶν μελῶν τῆς πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς ἢ καὶ τῆς ὁμοψηφίας, ἐφόσον συνεφωνήθη τοῦτο, πρόκειται περὶ σχεδίου εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀναμένωμεν τὴν ἀπάντησιν τοῦ Μακαρίου καὶ νὰ διαμορφώσωμεν ὁριστικῶς τὴν γνώμην μας. Τὸ γραφόμενον, ὅτι ἐγὼ διεφώνουν δὲν εἶναι ἀληθές. Ἡ ἀλήθεια εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν εἶναι, ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν γνωρίζω τὰς ἐπιπτώσεις τοῦ πράγματος, ἢ εὐαίσθητος εἰς τὰς ἐπιπτώσεις τοῦ πράγματος ἤθελα ἁπλῶς νὰ γίνῃ ἕνα σχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἠμπορῇ νὰ γίνῃ ἀμέσως ἀποδεκτόν, νὰ μὴν δηλητηριάζωνται ἐν τῷ μεταξὺ αἱ σχέσεις ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Κύπρον. Ὅσον πιὸ γρήγορα τελειώνει αὐτὴ ἡ συζήτησις, τόσον καλύτερα. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ διαφωνία μου συνίστατο εἰς τὸ νὰ ὑποδείξω ποῖαι διατάξεις κατὰ τὴν κρίσιν μου εἶναι ἀπαράδεκτοι τοῦ σχεδίου, ποῖαι εἶναι ἐπικίνδυνοι καὶ ποῖαι περιτταί. Διεφώνησα ἐπίσης τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐλέχθη καὶ ἐδημοσιεύθη, καὶ αὐτὸ ἐπιμένω, ὅτι οἱ ὅροι τοὺς ὁποίους ἀναγράφομεν εἰς τὸ σημείωμα αὐτὸ εἶναι ὅροι ἀνυποχώρητοι. Τότε διεφώνησα. Καὶ ἐπιθυμῶ δημοσίᾳ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπόλυτον ἱκανοποίησίν μου, διότι συνέτεινεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, κ. Κανελλόπουλος, εἰς τὴν μεταβολὴν ἀτμοσφαίρας, διὰ τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμε καὶ αἱ ὁποῖαι πράγματι ἔθετον τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του. Τότε διεφώνησα ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν ἀνυποχωρήτων ὅρων καὶ διεφώνησα, διότι μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐτέθη καὶ πάλιν τὸ σχέδιον ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Γρίβα.

§123Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Κύριε Τσιριμῶκο, διαφωνεῖτε ἤδη ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ Μαρτίου, σεῖς ἔχετε γνῶσιν ἐκ τῶν ὑστέρων. Διατί δὲν παρῃτήθητε τότε;

§124Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, δὲν παραιτεῖται κανεὶς καθημερινῶς, παραιτεῖται ἅπαξ, ἀλλὰ παραιτεῖται ὅταν ἴδῃ, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἀλλοιῶς. Καὶ δὲν θὰ παρῃτούμην οὔτε τώρα, διότι ἀπὸ τὸ ἀξίωμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἤμην, εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψίν μου μετὰ τὴν ἀπάντησιν Μακαρίου. Ἐξηναγκάσθην καὶ τώρα εἰς παραίτησιν. Δὲν παραιτεῖται κανεὶς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, διότι διαφωνεῖ εἰς τοῦτο, ἢ τὸ ἄλλο ἀπὸ τὰ σημεῖα. Αὐτὸ εἶναι ἕνα πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι πρωτάκουστον. Ἀντιθέτως, αὐτὸ ποὺ λέγετε, ἀποδεικνύει, ὅτι εἶχον συνείδησιν τοῦ καθήκοντός μου καὶ καμμίαν εὐκολίαν εἰς τὴν παραίτησιν διὰ νὰ μὴ προκαλέσω βλάβην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ εἰς τὰ συμφέροντα αὐτά.

§125Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Πρωτάκουστον εἶναι ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διαφωνῶν ἐπὶ τῆς οὐσίας, δὲν παραιτεῖται.

§126Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λυποῦμαι, κ. Καλαντζῆ, ἀλλὰ δὲν ἐξηγήθημεν. Ἴσα–ἴσα, ἠθέλησα νὰ μειώσω τὸ θέμα τῆς διαφωνίας διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ ἀκούσω τὴν συμβουλὴν τοῦ κ. Κανελλοπούλου, νὰ μὴν εἰσέλθω εἰς τὰ θέματα τὰ οὐσιαστικά. Μολονότι καὶ ἀπόψε ἔγινε χρῆσις μνημονίων σχεδίων κλπ., δὲν ὁμιλῶ. Προτιμῶ νὰ ἀδικοῦμαι παρὰ νὰ εἶμαι ἐγὼ ὁ πλέον ἀδιάκριτος. Διότι, ἔχουν τὰ πάντα δημοσιευθῆ εἰς τὰς ἐφημερίδας διαστρεβλωμένα καὶ δὲν θέλω νὰ τὰ μεταχειρισθῶ ὁλόκληρα. Εἶπον, ὅτι δὲν εἶχε σημασία ἡ διαφωνία, διότι ἐπὶ τέλους ἐστάλη ἓν κείμενον καὶ ἀνεμένομεν ὅλοι — καὶ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ — τὴν ἀπάντησιν διὰ νὰ ἐκφράσωμεν ὁριστικῶς τὴν γνώμην μας. Καί, ἐπὶ τέλους, τὸ Μ. Σάββατον ἔφυγεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Κύπρου, κομίζων κάποιο σχέδιον. Βεβαίως, κ.κ. βουλευταί, δὲν εἶχον κανένα λόγον νὰ εἶμαι εὐτυχὴς τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Διότι εἶχεν ἐπέλθει μία τριπλῆ μείωσις τῆς Κυβερνήσεως: Πρῶτον, μείωσις ἔναντι τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα — δηλαδὴ ὄχι ἔναντι τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα—ἔναντι τοῦ οἱουδήποτε στρατηγοῦ. Δεύτερον, μείωσις ἔναντι τῶν Κυπρίων. Διότι ὅλη αὐτὴ ἡ εἰκὼν δὲν ἦτο εἰκὼν τῆς μεγάλης Πατρίδος, ἡ ὁποία δικαιοῦται καὶ νὰ ἐπιβάλῃ γνώμην εἰς τὴν μικράν. Καί, τρίτον, μείωσις ἔναντι τῆς πλειοψηφίας μας. Διότι, ἐπὶ τόσας ἡμέρας ἐγένετο αὐτὴ ἡ διαπραγμάτευσις, ἐφθάσαμεν εἰς τοὺς «ἀνυποχωρήτους» ὅρους καὶ ἐχρειάσθη νὰ παρέμβῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ μεγαλυτέρου κόμματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνισχύει, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ θέμα εἰς τὴν ὀρθήν του ἄποψιν τῶν διαπραγματεύσεων. Καὶ νὰ φθάσῃ τὸ Μ. Σάββατον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἄλλην ἄκρη, ὅτι θὰ χρειασθοῦν «μακραὶ καὶ ἐπίπονοι διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Κύπρον», ποὺ δὲν πρέπει νὰ εἶναι οὔτε μακραί, οὔτε ἐπίπονοι αἱ διαπραγματεύσεις μὲ τὴν Κύπρον. Διότι, δὲν εἶναι ἐκεῖ τὸ μέτωπον. Εἶναι πρὸς τὰ ἀλλοῦ ὁ κίνδυνος καὶ ἀλλοῦ δίδεται ἡ μεγάλη διπλωματικὴ μάχη — καὶ εὔχομαι μόνον... Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ τριπλῆ αὕτη μείωσις ἔπρεπε ἴσως— δὲν γνωρίζω διατὶ — νὰ συμβῇ καὶ ἡ ἰδική μου ἐκπαραθύρωσις. Ἐφ’ ᾧ καὶ προεκλήθην εἰς παραίτησιν, τὴν ὁποίαν καὶ φυσικὰ ὑπέβαλα. Εἶναι ἆραγε τὸ ἐπιστέγασμα τῆς ὅλης ἱστορίας, αὐτὴ ἡ παραίτησις ἢ εἶναι πρόλογος, ἢ εἶναι προφύλαξις ἔναντι τοῦ μέλλοντος; Δὲν γνωρίζω, δὲν γνωρίζω εἰλικρινῶς. Καὶ ἂν ἐγνώριζα ἴσως, ἐὰν ὑποπτευόμην, δὲν θὰ τὸ ἔλεγα. Ἐκεῖνο ποὺ γνωρίζω εἶναι, ὅτι προσωπικῶς ἐγὼ ᾐσθάνθην, μετὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν αὐτήν, τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔχω πλέον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν χειρισμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Πρῶτον, διότι ἐξ ἑνὸς δευτερεύοντος θέματος ἔγινεν ἕνας χειρισμός, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐξέθεσε. Καὶ ὄχι μόνον καθ’ ὃν τριπλοῦν τρόπον εἶπον ἤδη. Μᾶς ἐκθέτει ἔναντι τῶν Τούρκων. Δεύτερον, διότι εἷς ἐκ τῶν ἀκρογωνιαίων λίθων τῆς πολιτικῆς μας, ἡ ἑνότης μεταξὺ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἐκινδύνευσε, δὲν λέγω, ὅτι ἐκινδύνευσεν ὁριστικῶς, διότι ὁ παλμὸς ὁ Ἑλληνικὸς εἰς τὸν Κυπριακὸν λαὸν εἶναι ἀρκετὰ μεγάλος καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἐπίσης ἀρκετὰ μεγάλος διὰ νὰ ἐπιβάλουν τὴν φιλίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρχει καὶ τὴν ἀδελφικὴν συνεργασίαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τῶν δύο τρίτων, δὲν εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλη ἡ κατάστασις, ὡς ἐξελίσσεται, δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ διαταράξῃ τὴν ἠρεμίαν ἐντὸς τῆς Κύπρου καὶ πᾶσαν διαταραχὴν ἐντὸς τῆς Κύπρου τὴν φοβοῦμαι ἐξ ἀπόψεως τῶν διαθέσεων τῶν Τούρκων καὶ τῶν δυνατοτήτων ποὺ ἔχουν καὶ διεθνῶς νὰ τὸ θεωρήσουν, ὅτι τοὺς δίδουν δικαίωμα παρεμβάσεως. Καὶ τέταρτον, διότι ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις μαζὺ μὲ τὴν συνέχειαν ἐδῶ ἐνισχύει τὰ ἐπιχειρήματα τῶν Τούρκων περὶ στρατιωτικῆς κατοχῆς καὶ τοὺς ἐνισχύει πᾶσα ἰδέα διαιρέσεως εἴτε ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, εἴτε ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Τί πρόκειται νὰ γίνῃ τώρα; Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ἐξέφρασε τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ λυθῇ ἡ διαφορὰ μὲ τὴν Κύπρον. Εἰλικρινῶς προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν εὐχήν, ἀλλὰ δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τόσον τὸ ποῖον χαρτὶ θὰ ὑπογραφῇ. Μὲ ἐνδιαφέρει κατὰ ποῖον τρόπον θὰ μείνῃ ἀρραγὴς ἡ ψυχικὴ ἑνότης μεταξὺ Κυπριακοῦ καὶ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὕστερα ἀπὸ ὅλας τὰς περιπετείας, τὰς ὁποίας διέρχονται αἱ σχέσεις αἱ Ἑλληνοκυπριακαί. Ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν ἐλλοχεύουν οἱ Τοῦρκοι. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ἀνέφερε προχθὲς ἕνα ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔγραψεν ὁ κ. Ἀβέρωφ περὶ τῶν ἀπειλῶν καὶ ἐνδεχομένως τῶν κινδύνων ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Τουρκίας. Δὲν ἔχω κανένα λόγον, εἴτε νὰ ἐπιβεβαιώσω, εἴτε νὰ μὴ ἐπιβεβαιώσω τοὺς φόβους τοῦ κ. Ἀβέρωφ. Γνωρίζω πάντως καὶ τὸ εἶχα εἴπει τὴν ἄλλην φοράν, ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἔχουν μπῆ εἰς ἕνα ἀδιέξοδον μὲ τὰς ὑπερβολικὰς ἀξιώσεις των, ἀδιέξοδον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτωνται, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ βγοῦν κατὰ τρόπον δυναμικὸν καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ὥρα ὄχι μόνον νὰ δοῦμε εἰς τὸ διπλωματικὸν πεδίον τὶ εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν, ἀλλὰ ἀκόμη περισσότερον νὰ σκεφθῶμεν ἐὰν ἐντὸς χρησίμου χρονικοῦ διαστήματος δὲν ἐπέλθῃ τρόπος κάποιας συμφωνίας, μήπως θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐν τῇ ἰδιότητί του ὡς Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης νὰ εἰσηγηθῇ τὴν αὔξησιν πυρὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, διότι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἁπλῶς διπλωματικὴ μάχη ἄνευ ἀρκετῶν δυνάμεων, διὰ νὰ γνωρίζουν οἱ πάντες, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρόκειται νὰ ὑποταγῇ, ἀλλὰ θέλει νὰ συνενοηθῇ. Ἠρώτησεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθοῦν ὡς φορεῖς ἐθνικῶν κινδύνων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ οἱ συνάδελφοί του. Ἀπαντῶ ὄχι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι ἄνθρωποι, ὡς οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Κυβέρνησιν καὶ κυρίως ὁ Πρωθυπουργὸς εἶναι φορεὺς ἐθνικῶν κινδύνων. Ὄχι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ λόγος ὁ μόνος διὰ τὸν ὁποῖον δύναται κανεὶς νὰ δυσπιστήσῃ πρὸς μίαν Κυβέρνησιν ἐὰν εἶναι φορεὺς ἐθνικοῦ κινδύνου, δὲν ἀρκεῖ τὸ ὅτι ὁ κακὸς χειρισμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ἀφίνει τόσα ἐρωτηματικὰ καὶ διὰ τὸ μέλλον, δὲν ἀρκεῖ, ὅτι ὁ χειρισμὸς αὐτὸς ἐξ ἀνυπάρκτου θέματος ἐδημιούργησεν αὐτά, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν διὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ χειρισμὸς τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων περαιτέρω κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἐθνικοὺς κινδύνους. Ἐζήτησα τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως ὄχι διότι πιστεύω, ὅτι εἶναι φορεὺς ἐθνικοῦ κινδύνου ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι ἐπίστευα, ὅτι διὰ τῆς παραιτήσεως αὐτῆς θὰ ἐπέλθῃ μία ἐκκαθάρισις τῆς ἀτμοσφαίρας καὶ ἐκκαθάρισις τῆς γραμμῆς εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀντελήφθητε ἀπόψε, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς πλειοψηφίας καὶ ἐντὸς τῶν κόλπων τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ἐπίστευα, ὅτι διὰ τῆς παραιτήσεως ἠμποροῦσε νὰ ὑπάρξουν νέαι ἐξηγήσεις μὲ τὴν πλειοψηφίαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν γνωρίζω τί θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, γνωρίζω μόνον, ὅτι ἐμμένω εἰς τὴν γραμμήν, ἡ ὁποία ἠσκήθη μέχρι σήμερον τῆς ἀδεσμεύτου ἀνεξαρτησίας, τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ τῆς ἑνότητος μὲ τὴν Κύπρον. Καὶ ἐμμένω εἰς τὴν ἄποψιν, ὅτι μᾶς χρειάζονται εἰρηνικαὶ διαδικασίαι καὶ ὅτι μᾶς χρειάζεται καὶ ἡ συνεννόησις καὶ μὲ τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ ὄχι νὰ πέσωμεν εἰς τὴν παγίδα τῆς δῆθεν πρωτοβουλίας, τῆς σπουδῆς πρὸς μίαν οἱανδήποτε συνεννόησιν. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἐπαναλάβω κάτι ποὺ εἶπα: Ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ ὅσον πιὸ γρήγορη εἶναι, ἔστω σταδιακή, τόσον καλλίτερον εἶναι δι’ ἡμᾶς. Ἀλλὰ ἐὰν οἱ Τοῦρκοι δὲν τὸ θέλουν, τότε θὰ μᾶς χρειασθῇ καὶ πάλιν ἡ ὑπομονὴ καὶ ἡ ἐπιμονή, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔχει διδάξει τόσων χιλιάδων ἐτῶν ἱστορία. Διότι, ἀπέναντι τῆς ἐμμονῆς τῶν Τούρκων εἰς τὰς παραλόγους ἀξιώσεις των, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἡ ψυχραιμία καὶ ἡ ἐμμονὴ τῶν Ἑλλήνων εἰς τὸ δίκαιόν των εἰς τὴν ἀκεραιότητά των, εἰς τὴν θέλησίν των νὰ διαφυλάξουν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου, εἰς τὴν θέλησίν των νὰ ὑπερασπίσουν τὴν ἀκεραιότητα καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Κύριοι βουλευταί, ἐκράτησα τὸ βῆμα ἐπὶ μακρόν. Τὸ ἔκαμα, διότι ἠθέλησα νὰ συντείνω εἰς τὴν κατανόησιν τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος ὡς τίθεται. Ἠθέλησα νὰ συντείνω εἰς τὸ νὰ κατανοήσετε, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἀπαραίτητος ἐὰν θέλωμεν νὰ βοηθήσωμεν πρὸς μίαν εὐθεῖαν συνεννόησιν μὲ τὸν Κυπριακὸν λαὸν καὶ εἰς εὐθεῖαν ὁδὸν πρὸς τὴν νίκην τοῦ δικαίου μας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε μόνον νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις διὰ τὸ πολιτικὸν ζήτημα εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ ὁποίου συνέτεινα. Κύριοι βουλευταί, λόγῳ τῶν γνωστῶν αἰτίων ὑπάρχει μία σκληρότης τῆς μορφῆς τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, ἡ ὁποία πράγματι εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀνάγκην εὐλυγισίας ποὺ ὑπάρχει εἰς κάθε δημοκρατίαν. Βεβαίως, ἤδη ἔχομεν δείγματα ἀμβλύνσεως τῆς ἀτμοσφαίρας αὐτῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρέλθῃ κανένας χωρὶς νὰ σημειώσῃ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν εἶπε χθὲς καὶ σήμερον ἐπανέλαβεν ὁ κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅτι ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν σκέπτεται νὰ θέσῃ καθεστωτικὸν ζήτημα. Κυρίως ὅταν τοῦτο συμβαδίζῃ μὲ μίαν μείωσιν τοῦ τόνου τοῦ σχετικοῦ μὲ τὰ καθεστωτικὰ ζητήματα γενικῶς εἰς τὴν προπαγάνδαν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευρὰν θὰ σημειώσω μὲ ἐξ ἴσου μεγάλην εὐχαρίστησιν τὴν δήλωσιν τὴν προχθεσινὴν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου καιροῦ εἶχεν ὁ ἴδιος ἐκφρασθῆ ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀπολύσεως τῶν ὑπολοίπων κρατουμένων, χθὲς δὲ εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἀνάκρισις διὰ τὸν ΑΣΠΙΔΑ, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ συντείνει εἰς μίαν γενικωτέραν ἄμβλυνσιν καὶ γενικωτέραν πρόοδον πρὸς τὴν εὐλιγισίαν διὰ τὴν δημοκρατίαν. Τέλος, νομίζω, ὅτι ἕνα νέον ἀπαραίτητον στοιχεῖον εἰς τὴν πορείαν πρὸς τὴν ἀνάκτησιν τῆς δημοκρατικῆς εὐλιγισίας, θὰ εἶναι ἡ ψήφισις τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἀναμένω μὲ ἀγωνίαν νὰ ἴδω τὶ θὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν σχέσει μὲ τὸ θέμα αὐτό, ἐὰν δηλαδὴ τύχῃ τῆς ψήφου ἐμπιστοσύνης, θὰ γίνῃ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγεται, δηλαδή, θὰ τερματισθῇ ἡ σύνοδος τῆς Βουλῆς, ἢ θὰ ψηφισθῇ πρῶτον ἡ ἀναλογικὴ καὶ ἔπειτα θὰ τερματισθῇ ἡ σύνοδος τῆς Βουλῆς. Διότι ἐὰν κάμῃ δήλωσιν, ὅτι δὲν θὰ ψηφισθῇ ἡ ἀναλογικὴ πρὸ τοῦ τερματισμοῦ τῆς συνόδου, τότε αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἕνας πρόσθετος λόγος διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι ἡ ψήφισις τῆς ἀναλογικῆς εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν δημοκρατικὴν πορείαν τοῦ τόπου.

§127ΦΩΝΑΙ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Ἐκλογαί.

§128Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἰδού, αὐτὸ ποὺ ἔλεγον πρίν, ἡ σκλήρυνσις τῆς μορφῆς τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Ἀπὸ τὴν μία πλευρὰ ὑπάρχει τὸ σύνθημα: «Ἄμεσοι ἐκλογαὶ» καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρὰ ὁμοιάζει σὰν νὰ εἶναι ὄχι ἐκλογαὶ καὶ ἀναγκαία Κυβέρνησις ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ ὅτι ἡμεῖς τάχα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν Στεφανοπούλου, διότι ἡ Ἕνωσις Κέντρου ζητεῖ ἀμέσους ἐκλογὰς καὶ διὰ νὰ μὴ γίνουν ἐκλογαὶ πρέπει νὰ ὑπάρχει Κυβέρνησις Στεφανοπούλου, ὡς ἐὰν εἶναι ἡ τελευταία Κυβέρνησις ποὺ ἔχει δημιουργήσει ὁ Θεὸς ἐν Ἑλλάδι. (Γέλωτες). Δὲν πιστεύω, ὅτι ὑπάρχουν ἐκλογαὶ πανάκεια, δὲν πιστεύω, ὅτι ὑπάρχουν ἐκλογαὶ μπαμπούλας. Πρέπει νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ δίλημμα καὶ θὰ φύγῃ πρῶτον τὸ στοιχεῖον τῆς ἀμβλύνσεως ποὺ λέγομεν καὶ δεύτερον μὲ τὴν ψήφισιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Εἰς τὴν δημοκρατίαν δὲν ὑπάρχει τίποτε ἀναγκαῖον, ὅλα εἶναι δυνατά, ἀναλόγως τῆς ἐθνικῆς σκοπιμότητος. Βεβαίως ὅλα γίνονται ἀναγκαῖα, ἀναλόγως τῆς στιγμῆς, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὡς κανόνα πρέπει νὰ θέσωμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ ἀναγκαῖον εἰς τὴν δημοκρατίαν. Ὅλα εἶναι δυνατὰ καὶ ὅλα δύνανται νὰ κριθοῦν μὲ τὴν ἐθνικὴν σκοπιμότητα.

§129ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὔτε αἱ ἰδέαι.

§130Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ ἡ παραίτησίς μου ἔδωσε τὸ παράδειγμα, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἀναγκαῖοι Ὑπουργοί. Μὲ τὴν πρότασιν δὲ τὴν ὁποίαν ἔκαμα, τὴν ἄρσιν δηλαδὴ τῆς ἐμπιστοσύνης μου ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἔδειξα, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἀναγκαῖαι Κυβερνήσεις. Δὲν ὑπάρχουν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἀναγκαῖαι ἐκλογαί, ἀλλὰ ἐπίσης δὲν ὑπάρχει καὶ ἀναγκαία Βουλή. Πρέπει εἰς πᾶσαν περίπτωσιν νὰ κόψωμεν, ὥστε νὰ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος αὐτὴν τὴν δημοκρατικὴν εὐλυγισίαν, ὥστε νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὰς ἐκλογάς. Οὐδεὶς πιστεύει, ὅτι ἐκλογαὶ δὲν πρέπει νὰ γίνουν, παρὰ μόνον τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς τελευταίας συνόδου. Οὐδεὶς πιστεύει, ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας εἶναι δυνατόν. Μακάρι νὰ τὸ ἠμπορούσαμεν, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ διαρκῇ μίαν τετραετίαν. Ἀλλὰ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ἡ κρίσις περὶ τοῦ πότε θὰ γίνουν ἐκλογαί, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, παρὰ ἀφ’ ἧς ψηφισθῇ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ἀνανεώσωμεν τὴν εὐλυγισίαν, τὴν ὁποίαν εἶπον προκειμένου περὶ δημοκρατίας. Ἐὰν μείνωμεν, κύριοι βουλευταί, εἰς τὴν θεωρίαν τῆς ἀναγκαιότητος, τότε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ σημερινὴ Βουλὴ καὶ ὁ κοινοβουλευτισμὸς θὰ κινδυνεύσουν ἀπὸ ἀσφυξίαν μὲ τὰς κατηγορίας περὶ συναλλαγῆς καὶ μὲ τὴν ὀξύτητα, ἡ ὁποία παρατηρεῖται. Πρέπει νὰ ἐλευθερώσωμεν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἀπὸ αὐτὴν τὴν μικρόψυχον προσήλωσιν πρὸς ὡρισμένας μορφὰς Κυβερνήσεων καὶ πρὸς ὡρισμένας μορφὰς πλειοψηφίας καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι αὐτὸ θὰ γίνῃ καὶ θὰ κατανοηθῇ ἀπὸ ὅλους, ὅσοι εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς των ἀντιλαμβάνονται, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχει μία μέση ὁδός. Εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, κύριοι, πιστεύω, ὅτι τὸ Ἔθνος διαθέτει ἀρκετὴν ἀρετήν, ἀρκετὴν γενναιότητα μὲ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀντιμετωπίζωνται καὶ τὰ ἐξωτερικὰ καὶ τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα. Ἡ ἀρετὴ χρειάζεται καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ἀλλὰ χρειάζεται καὶ εἰς τὰ διεθνῆ θέματα καὶ ἡ γενναιότης χρειάζεται καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, ὅτι ἔναντι τῶν ἀντιπάλων μας καὶ ἔναντι τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων πρέπει νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν εἰρηνικὴν διαδικασίαν, μὲ τὴν πίστιν ὅμως, ὅτι ἔχει τὸ δίκαιόν του ὁ Κυπριακὸς λαός, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὁδηγηθῇ μὲ τὴν σημαίαν τῆς αὐτοδιαθέσεως τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ ὄχι μὲ τὴν σημαίαν τῶν διαπραγματεύσεων τῶν εὐθυνῶν. Καὶ πρέπει εἰς τὸ ἐσωτερικὸν νὰ βαδίσωμεν πρὸς τὴν ταχυτέραν δυνατὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἀνωμαλίας, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλλάς...

§131ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸν λαόν.

§132Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. ... διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Ἑλλὰς νέαν Βουλὴν καὶ νέαν Κυβέρνησιν, τὴν ὥραν, τὴν ὁποίαν πρέπει.

§133ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κυβέρνησιν ἀπὸ τὸν λαόν.

§134Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν κατενοήσατε τίποτε ἀπὸ ὅ,τι εἶπον. Λυποῦμαι, πρέπει νὰ σᾶς τὸ εἴπω, ὅτι ἐὰν εἴχατε προσέξει, θὰ εἴχατε κατανοήσει, ὅ,τι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπεδίωξα νὰ σᾶς εἴπω εἶναι, ὅτι πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ ἄπειρον νὰ μὴ προσφεύγωμεν εἰς τὸν λαόν. Ἡ προσφυγὴ εἰς τὸν λαὸν μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, εἶναι τὰ συνθήματα, τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἐπιθυμεῖ διὰ τὸν ἀγῶνα τὸν πολιτικὸν καὶ ὄχι ἡ ὀξύτης ἡ σημερινὴ ποὺ ὑπάρχει.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§136Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ἐκκαθαρίσω τὸ προσωπικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον παρενεβλήθη συνεπεία τῆς παραιτήσεως τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, Προέδρου κ. Τσιριμώκου, εἰς τρόπον ὥστε ἡ συζήτησις κατόπιν νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὰς πιέσεις τῶν προσωπικῶν ζητημάτων, διὰ νὰ ὑψωθῇ εἰς ὑψηλότερα ἐπίπεδα. Διηρωτήθη ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διατὶ ἆραγε ἐξωθήθη εἰς παραίτησιν. Τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι καὶ ἐγὼ διερωτῶμαι, διατὶ ἔφθασεν εἰς παραίτησιν. Δύο ἀντιφατικὰς ὑπεστήριξεν ἐκδοχάς, ὅπως εἶχεν ἤδη ὑποστηρίξει δύο ἀντιφατικὰς ἐκδοχὰς καὶ εἰς τὴν ἐπιστολὴν τῆς παραιτήσεώς του. Εἶπεν ἐν τῇ ἀρχῇ, ὅτι ἐξηναγκάσθη παρ’ ἐμοῦ εἰς παραίτησιν, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει, ὅτι ἤθελε νὰ παραμείνῃ, διότι δὲν ὑπῆρχε διαφωνία. Μετὰ ταῦτα ὅμως ὡμίλησε περὶ κινδύνων ἐκ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἀλλὰ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διαβλέπει κινδύνους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνισχύῃ τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ εἰς κινδύνους. Ἢ, λοιπόν, ἐξωθήθη ὁ τέως Ὑπουργὸς εἰς παραίτησιν καὶ φυσικὰ θὰ ἔπρεπε νὰ παραμείνῃ ὡς μὴ διαφωνῶν, ἢ ἀντιστρόφως, ἐφ’ ὅσον διεφώνει θὰ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ. Ἀλλὰ προφανῶς, ἤθελε καὶ τὰ δύο. Ἤθελε νὰ παραμείνῃ, ἀλλὰ ταυτοχρόνως νὰ παρασκευάζῃ καὶ τὴν διαφωνίαν του διὰ νὰ πλήξῃ τὴν κατάλληλον στιγμὴν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ αὐτὸ μοῦ τὸ ἀπεκάλυψεν ἀπόψε. Μοῦ ἀπεκάλυψε τὴν πολιτικὴν καὶ τὰ σχέδιά του. Κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω νὰ σᾶς βεβαιώσω, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι οὐδεμία τῶν δύο ἀντιφατικῶν ἀπόψεων ποὺ ἐξέθεσεν ὁ κ. Τσιριμῶκος εἶχε δημιουργήσει εἰς τὴν συνείδησίν μου θέμα δι’ αὐτόν. Ἐπικαλεῖται μίαν συνέντευξιν, τὴν ὁποίαν ἔδωσα εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα τὸ Μεγάλο Σάββατον. Εἰς τὴν συνέντευξιν αὐτήν, ἀπαντῶν εἰς δημοσιογράφους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἠρώτησαν ἐὰν ὑπῆρξε διαφωνία ἐπὶ τοῦ σχεδίου, ἀπήντησα, ὅτι εἰς μίαν δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν ὑπάρχουν βέβαια διάφοροι διαφωνίαι, ὅταν ὅμως δὲν εἶναι ριζικαί, οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ παραιτηθῇ. Μὲ ἠρώτησαν, κατόπιν ἐὰν ὑπάρχει σήμερον διαφωνία. Ἀπήντησα, ὅτι οὔτε τώρα ὑπάρχει διαφωνία. Μὲ ἠρώτησαν, μετὰ ταῦτα, ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ διαφωνία εἰς τὸ μέλλον. Τότε ἀπήντησα, ὅτι ἐὰν θὰ ὑπάρξουν διαφωνίαι εἰς τὸ μέλλον — εἶναι σαφὲς τὸ κείμενον — ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ διαφωνήσῃ κατὰ τρόπον ριζικόν, δὲν ἔχει παρὰ νὰ παραιτηθῇ. Ὅπως βλέπετε οὔτε διὰ τὸ παρελθόν, οὔτε διὰ τὸ παρὸν ὡμίλησα περὶ ριζικῶν διαφωνιῶν. Ἀντιθέτως ἐκάλυψα καὶ διὰ τὸ παρελθὸν καὶ διὰ τὸ παρὸν τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἐν τούτοις, αὐτὸς ἔσπευσε νὰ προεξοφλήσῃ τὸ μέλλον, ὅτι δηλαδὴ πρόκειται νὰ διαφωνήσῃ καὶ δι’ αὐτὸ ὑπέβαλε παραίτησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐγὼ προσωπικῶς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιδιώκω τὴν παραίτησίν του. Πρῶτα ὀφείλω νὰ τὸ δηλώσω. Ὁ κ. Τσιριμῶκος προσέφερεν ὑπηρεσίας πολυτίμους εἰς τὴν κοινήν μας ὑπόθεσιν. Δεύτερον, ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔδωσε μάχας ὑπὲρ τοῦ Κυπριακοῦ, τὰς ὁποίας δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ παραγνωρίσωμεν. Ἐν τούτοις, ὅμως, παρ’ ὅλα ταῦτα, ἐνῷ ἐμφανιζόμεθα συνεχῶς συμφωνοῦντες, ἐνῷ ἐζήτουν ἀπὸ αὐτὸν νὰ γράφῃ καὶ νὰ ὑπογράφῃ τὰς σχετικὰς ἀνακοινώσεις, περιέργως τὴν ἑπομένην εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀνέγνωσα, ὅτι ὁ κ. Τσιριμῶκος θὰ ἐκκαθαρίσῃ εἰς τὴν προσεχῆ πολιτικὴν Ἐπιτροπὴν τὴν θέσιν του. Κατόπιν, ὅταν μὲ συνήντα, μοῦ ὡμίλει περὶ παρανοήσεων τῶν δημοσιογράφων καὶ πότε ὅτι θὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν θέσιν του μετὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Μακαρίου ὡς καὶ ἡ θέσις τοῦ Ὑπ. τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ ὑπαγορεύεται ἀπὸ τοιαύτην ἢ τοιαύτην θέσιν ἢ ἀπάντησιν τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως. Ὡμίλησεν περὶ τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα, ὁ ὁποῖος δῆθεν ἐκλήθη ἀπὸ ἡμᾶς πρὸς διαπραγμάτευσιν. Τὸν ἐρωτῶ διεπραγματεύθη ποτὲ μαζί μας, μὲ τὴν Κυβέρνησιν ὁ στρατηγὸς Γρίβας; Ὁ στρατηγὸς Γρίβας, ὡς ἀνώτατος στρατιωτικὸς Σύμβουλος τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως συνεννοεῖτο πάντοτε μὲ τὸ Ἑλληνικὸν Ἐπιτελεῖον. Εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Ἐπιτελεῖον ἐγένοντο αἱ συνεννοήσεις μὲ τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν ἐπὶ καθαρῶς στρατιωτικῶν θεμάτων. Θὰ γνωρίζῃ ἀκόμη ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι ὁ κ. Γρίβας —ὁ ὁποῖος ἦτο ἤδη στρατηγὸς δυνάμει εἰδικοῦ ψηφίσματος— ὅταν ὡρίσθη ὡς Ἀρχηγὸς στρατιᾶς ὑπήχθη ὑπὸ τοὺς Ἑλληνικοὺς Στρατιωτικοὺς κανονισμούς, ἐνῷ προηγουμένως ἤσκει τὰ καθήκοντά του χωρὶς προσδιωρισμένην στρατιωτικὴν θέσιν. Δὲν εἴμεθα δὲ μόνον ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκαλέσαμε τὸν κ. Γρίβα. Ὁ ἴδιος ὁ τότε ἀντιπρόεδρος ἀπέστειλεν πρὸς αὐτὸν προσωπικὸν τηλεγράφημα παρακαλῶν νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας ἐν ὀνόματι τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης του καὶ τῶν πρὸς αὐτὸν αἰσθημάτων του, ὑποσχόμενος εἰς αὐτόν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ μειωθοῦν τὰ δικαιώματά του. Ἐκ τῶν προτέρων δηλ. παρείχετο ἡ διαβεβαίωσις αὐτή. Ἀλλά, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεργασία ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας; Τώρα διαβλέπω ποῖα σχέδια εἶχεν ὑπ’ ὄψει του. Εἶχεν κατὰ νοῦ τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἀπόψε μᾶς ἀνέπτυξεν, τὸ σχέδιον δηλαδή, ὅτι χρειάζεται μία νέα Κυβέρνησις ἕνα νέον σχῆμα Κυβερνήσεως προφανῶς μὲ εὐρυτέραν βάσιν. Ὀφείλω ἐν πρώτοις νὰ διατυπώσω ἕνα προσωπικὸν παράπονον. Μὲ τὸν κ. Τσιριμῶκον εἶχον τὴν εὐκαιρίαν ἐπανειλημμένως νὰ ὁμιλήσωμεν εἰλικρινῶς καὶ ἀνοικτὰ καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ κοινοῦ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν καὶ διὰ τὴν διέξοδον, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναζητηθῇ εἰς τὸ πολιτικόν μας θέμα. Ἡ διαφορά μας κατ’ ἀρχὴν ὑπῆρξεν εἰς τὸ ὅτι, ὁ μὲν κ. Τσιριμῶκος ὑπεστήριζε, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξαντληθῇ ἡ 4ετία, καὶ οὐδέποτε πρὸ αὐτῆς νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαί, ἐγὼ ἀντιθέτως σύμφωνα μὲ τὰς προγραμματικάς μου δηλώσεις ὑπεστήριξα ὅτι ἐὰν πραγματοποιηθοῦν αἱ τεθεῖσαι προϋποθέσεις, θὰ πρέπει νὰ βαδίσωμεν εἰς τὰς ἐκλογάς. Τώρα ἔρχεται ὁ κ. Τσιριμῶκος καὶ μᾶς λέγει. Ἐὰν θέλετε νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις — ἡ ὁποία κατάστασις καθ’ ἡμᾶς ριζικὴν λύσιν, δὲν ἔχει παρὰ μόνον τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν— θὰ πρέπει νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ σχηματισθῇ ἄλλη προφανῶς ὑπὸ τὴν προεδρίαν του. Κάμει λάθος ὡς πρὸς τὴν διεύθυνσιν. Δὲν πρέπει τὴν λύσιν του νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς ἐμὲ ἀλλὰ πρὸς τὴν Βουλήν, ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται καὶ ἡ παραμονή μας εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν καὶ τὸ ἰδικόν του Κυβερνητικὸν σχῆμα. Μόνον θὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν σχηματισμὸν τοῦ νέου σχήματος, ἐὰν ἐπιτύχῃ τὴν ἰδικήν σας ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν ὅπως γνωρίζετε ἄλλοτε τὴν ἐζήτησεν, ἀλλὰ δὲν τὴν ἐπέτυχεν. Κύριοι συνάδελφοι, ὡμίλησεν ἀκόμη, ὁ κ. Τσιριμῶκος, περὶ ἐθνικῆς πολιτικῆς, κατὰ τρόπον τόσον ἀόριστον καὶ τόσο περιωρισμένον εἰς τὴν Κυπριακὴν ὑπόθεσιν, ὥστε ᾐσθάνθην ἀπογοήτευσιν. Διότι ἀνέμενον τὸ θέμα αὐτὸ νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ μὲ μεγαλυτέραν εὐρύτητα. Ἀσφαλῶς, χρειαζόμεθα τὴν χάραξιν ἐθνικῆς πολιτικῆς. Ἀσφαλῶς πρέπει νὰ καθορίσωμεν μία ἐθνικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἅπαντα τὰ κόμματα τὰ ἐθνικόφρονα θὰ ἀκολουθήσουν, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ μεταβολὴ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῶν Κυβερνήσεων. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐπετύχαμεν ἀκόμη. Δὲν ἠμποροῦμε νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν σήμερον. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ γίνῃ μὲ τὴν πρωτοβουλία μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὸν λαόν. Αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν ἀτυχῶς οὔτε ἡ ΕΡΕ ἐπὶ 8ετίαν τὴν ἐζήτησεν οὔτε ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. κατὰ τὸ 1½ ἔτος. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην αὐτή, ἐλπίζομεν ὅτι κάποτε θὰ χαραχθῇ πραγματικὴ ἐθνικὴ πολιτική, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ συμπίπτουν ὅλα τὰ ἐθνικὰ κόμματα. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει βασιλεία καὶ ἴσως εἶναι αὐτὸ τὸ μεγαλύτερο αὐτῆς πλεονέκτημα, θὰ γίνῃ θεματοφύλαξ αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς διὰ νὰ ἀποτρέπωνται ἐνδεχόμεναι παρεκκλίσεις. Κύριοι βουλευταί, δὲν γνωρίζω μέχρι ποίου σημείου ἠμπορῶ νὰ προχωρήσω ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος τῆς Κύπρου. Εἰς τὰς ἀρχὰς ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν θὰ προβῇ εἰς ἀποκαλύψεις λόγῳ τῶν διεξαγομένων διαπραγματεύσεων. Ἐν τούτοις δὲν βλέπω νὰ ἄφησε τίποτε, τὸ ὁποῖο νὰ μὴ ἀπεκάλυψε καὶ ἐν πολλοῖς κατὰ τρόπον μονόπλευρον καὶ μονομερῆ. Ὡς γνωστόν, ἐνεφανίσθη διαρροὴ ἀπορρήτου τηλεγραφήματος εἰς τὸν τύπον, ἀλλὰ μόνον ὡς πρὸς τὴν πρώτην παράγραφον. Τὴν συνέχειαν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐμφανίζεται, ὅτι τὸ συζητούμενον θέμα εἶναι καθαρῶς στρατιωτικὸν καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη λύσις, παρὰ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν στρατιωτικήν μας νομοθεσίαν καὶ τοὺς Ἑλληνικοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμούς. Αὐτὸ δέχεται ἡ Κυπριακὴ Κυβέρνησις καὶ δι’ αὐτὸ αἱ διαπραγματεύσεις θὰ συνεχισθοῦν, ἐν τούτοις, ἡ ἀλήθεια αὐτὴ ἀπεσιωπήθη. Ἔχω τὸ σχετικὸν κείμενον εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἀρχηγῶν ἢ τῶν ἐκπροσώπων τῶν κομμάτων, διὰ νὰ ἴδουν, ὅτι δὲν ἔχουν τὰ πράγματα ὅπως ἀπὸ μερίδα τοῦ τύπου παρεστάθησαν καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς κίνδυνος, ρήξεως τῶν σχέσεων μεταξὺ Κύπρου καὶ Ἑλλάδος. Ἀλλὰ εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν συμβαίνουν τοιαῦται διαφωνίαι, ὥστε νὰ ὁμιλῶμεν περὶ φόβου ἐθνικοῦ θέματος. Ἐξεχάσαμεν τὸ «ἄλλα συμφωνεῖτε καὶ ἄλλα πράττετε»; Ἐξεχάσαμεν τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Μακαρίου πρὸς τὸν Πρόεδρον Γ. Παπανδρέου. Παρὰ ταῦτα, οὔτε αἱ σχέσεις διεταράχθησαν, οὔτε ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν ἠκολουθοῦμεν ἐκλονίσθη. Ὀφείλω ἄλλωστε νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ΕΡΕ καὶ τοῦ Κ. Καραμανλῆ, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Κέντρου καὶ τοῦ Γ. Παπανδρέου, εἶχε χαραχθῆ ἡ ἐθνικὴ ἐκείνη γραμμή, ἡ ὁποία βασίζεται ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ χῶρος εἶναι ἑνιαῖος. Καὶ εἰς αὐτὸν ἐπιβάλλονται κοινὰ σχέδια, κοινὴ διεύθυνσις, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ κέντρον τὰς Ἀθήνας. Αἱ Ἀθῆναι ἔχουν τὴν εὐθύνην τοῦ χειρισμοῦ τοῦ θέματος, αἱ Ἀθῆναι ἔχουν εὐθύνην διὰ τὰ θέματα ποὺ ἐνδιαφέρουν τὸν Ἑλληνισμόν. Δὲν λέγομεν ὅτι διεταράχθη τελικῶς ἡ πολιτικὴ αὐτή, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ παρασχεθοῦν ἐξηγήσεις διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν παλαιὰν ὀρθὴν γραμμὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ πρέπει νὰ παρεκκλίνωμεν. Γνωρίζω ὅτι εἶναι εὔκολον μὲ τὰς ἐξυμνήσεις, νὰ εὑρίσκωμεν ἀνάλογον ἀνταπόκρισιν. Ἀλλὰ ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ἡ ἑνότης τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ εἶναι ἀδιάσπαστος, διότι βασίζεται πάντοτε ἐπὶ τοῦ κοινοῦ ἰδεώδους, βασίζεται ἐπὶ τοῦ διακαοῦς πόθου τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, νὰ ἴδῃ τὴν Κύπρον ἀποδιδομένην εἰς τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι βουλευταί, δὲν ξεύρω ἐὰν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ προχωρήσω περισσότερο. Ὁμολογῶ, ὅτι αἰσθάνομαι ὅτι παρεσύρθην πέραν τοῦ δέοντος. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητοῦμε, εἶναι θέμα εὑρισκόμενον ἐν ἐξελίξει εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ ἀπαιτήσῃ διαπραγματεύσεις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία πολιτικῆς φύσεως διαφορά. Ἡ διαφορὰ εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ καθαρῶς στρατιωτικοῦ πεδίου. Ἡ ἐπιστολὴ ἡ ὁποία ἐστάλη εἰς τὰς 9.3 πρὸς τὴν Λευκωσίαν δὲν εἶναι ἰδικόν μου κατασκεύασμα. Εἶναι ἔργον τῶν Ἐπιτελείων. Τὴν ὑπέγραψα μόνον κατόπιν ἐπιμονῆς τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς ἔνδειξιν σεβασμοῦ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυπριακῆς Δημοκρατίας. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὑπεγράφη ἀπὸ ἐμέ. Κατὰ τὰ ἄλλα περιεῖχε καθαρῶς στρατιωτικῆς φύσεως ζητήματα. Ἐπηκολούθησαν κατόπιν πολλὰ νέα στρατιωτικὰ σχέδια. Ἀλλ’ οὐδέποτε ἡ ἔννοια τοῦ ἀνυποχωρήτου ἦτο ἐκείνη ποὺ ἔδωσε ἀπόψε ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ ἔννοια τοῦ ἀνυποχωρήτου συνίστατο εἰς τὸ ὅτι ἐπὶ σημείων καθαρῶς στρατιωτικῆς φύσεως καθοριζομένων βάσει τῶν ἰσχυόντων στρατιωτικῶν κανονισμῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν ὑποχωρήσεις. Μόνον ἐπὶ τῶν σημείων αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἀνυποχωρήτου. Ἀπόδειξις δὲ τούτου ὅτι προχωροῦν αἱ διαπραγματεύσεις καὶ ἀναμένομεν τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι οἱαιδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι θὰ ἀφοροῦν ἀποκλειστικῶς στρατιωτικὰ θέματα, ἐπ’ αὐτοῦ καὶ μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν παρέκκλισιν ἀπὸ τῆς στρατιωτικῆς μας νομοθεσίας καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ μας Κανονισμοῦ. Θὰ ἔπρεπε ἴσως νὰ προσθέσω ὅτι ὅταν εἶναι κανεὶς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ πρέπει νὰ ἀκολουθῇ μίαν κατὰ παράδοσιν δεοντολογίαν. Ὑπῆρξαν Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κ. Θεοτόκης ἢ ὁ κ. Ἀβέρωφ, οἱ ὁποῖοι ἠναγκάσθησαν πολλὲς φορὲς νὰ σιωπήσουν παρὰ τὸ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προασπίσουν τὸν ἑαυτόν των, ἐν τούτοις δὲν τὸ ἔπραξαν διότι ἐσέβοντο τὴν δεοντολογίαν αὐτήν. Δύναταί τις βεβαίως νὰ μὴ ἔχῃ τὴν νοοτροπίαν αὐτὴν καὶ νὰ ἔχῃ τὴν προσωπικήν του ἰδιοσυγκρασίαν. Αὐτὸ εἶναι θέμα ποὺ θὰ κρίνῃ ἡ Βουλή. Ἡμεῖς πάντως νομίζομεν, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπερβῇ τὸ καθαρῶς προσωπικὸν θέμα καὶ νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ Κυπριακὸν τοιοῦτον. Καὶ ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ θέματος τῆς παραιτήσεως ἡμεῖς τώρα μποροῦμε νὰ διαπιστώσωμεν ὅτι ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καίτοι διαφωνῶν πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τούτοις παρέμενεν διὰ νὰ παρασκευάσῃ τὸ νέον σχῆμα διὰ τὸ ὁποῖον μᾶς ὡμίλησεν. Σεῖς, κ. βουλευταί, θὰ κρίνητε ἐὰν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις θὰ παραμείνῃ ἢ ἐὰν θὰ δημιουργηθῇ ἕνα ἄλλο Κυβερνητικὸν σχῆμα.

§137Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἡ προηγηθεῖσα ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ ἀπαλλάσσει μέρους τῆς δευτερολογίας μου, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὑπῆρξε εὐστοχωτάτη καὶ ἔδωσε σκληρὰς ἀπαντήσεις εἰς τὰ θέματα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξε ὁ κ. Ἡλ. Τσιριμῶκος. Ἐγὼ θέλω νὰ προσθέσω τοῦτο. Πῶς συμβιβάζονται, ἐκπαραθύρωσις καὶ παραίτησις; Ἀλλὰ καὶ ἐὰν συμβιβάζεται τοῦτο τότε θὰ προσθέσω, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ πλέον χαρακτηριστικὴ ἀπόδειξις ἐκείνου ἀκριβῶς ποὺ ἠθέλησε νὰ ἀποφύγῃ ὁ κ. Τσιριμῶκος. Ὅτι πράγματι, διεδραμάτισεν ρόλον ὑπηρέτου ὅλων καὶ ὄχι μόνον προστάτου τοῦ Μακαρίου. Συνέβη ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Διότι Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παραιτούμενος καθ’ ἣν ὥραν ἀναμένεται ἡ ἀπάντησις ἀπὸ τὴν ἄλλην πλευράν, ἐνισχύει τὴν ἄλλην πλευρὰν εἰς ἀδιαλλαξίαν. Κατὰ συνέπειαν καὶ ἐὰν ἤθελε νὰ παραιτηθῇ ἠδύνατο νὰ ἀποστείλῃ ἐπιστολὴν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τοῦ ἐκθέτῃ τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς του, ἀλλὰ νὰ ἀναμένῃ τὴν παραίτησιν τοῦ Μακαρίου καὶ τότε νὰ ἀνακοινώσῃ δημοσίᾳ τὴν παραίτησίν του. Ἀπὸ τὴν ἀτυχῆ δὲ μετάβασίν του εἰς Κύπρον, ἐκινδύνευσε νὰ ὑποστῇ μεταβολὴν ἡ Ἑλληνικὴ πολιτική. Διότι μέχρι τότε ἅπαντες οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἰσχυρίζοντο ὅτι τὴν Ἐθνικὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν κατευθύνουν αἱ Ἀθῆναι. Ἔκτοτε ἀπὸ ἐκείνης τῆς μεταβάσεως ἐδημιουργήθη πάλιν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ Λευκωσία κατευθύνει τὴν πολιτικήν μας. Ὅταν δὲ ὁ κ. Τσιριμῶκος μὲ κατηγορῇ, ὅτι ἐγὼ διεκήρυξα τὴν ἄστοχον δῆθεν αὐτὴν πολιτικήν, δὲν δικαιοῦται νὰ μοῦ ἀφήνῃ τὸ μονοπώλιον μιᾶς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν ἐγὼ κρίνω ὀρθὴν ἀπολύτως καὶ ἡ ὁποία ὅμως ἀνήκει εἰς ὅλους τοὺς πολιτικοὺς οἵτινες κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐκεῖνοι τὴν διεκήρυξαν, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ κ. Γ. Παπανδρέου. Ὡμίλησεν ἐπίσης ὁ κ. Τσιριμῶκος περὶ ὅσων ἐγὼ εἶπον περὶ τῶν Ἑλληνικῶν νόμων καί στρατιωτικῶν Κανονισμῶν. Οὐδεὶς εἶναι ἀνώτερος τῶν Ἑλληνικῶν Νόμων καὶ Κανονισμῶν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ τοὺς μεταβάλωμεν, νὰ τοὺς μεταβάλωμεν. Νὰ τοὺς παραβῶμεν δὲν δυνάμεθα. Ἀλλὰ ἔρχομαι εἰς τὸ θέμα, τὸ πλέον οὐσιῶδες, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς Κύπρον παρὰ μόνον χάριν τῆς Ἑλλάδος; Βεβαίως χάριν τῆς Ἑλλάδος. Ἐρωτῶ ὅμως, δυνάμεθα νὰ ἀδιαφοροῦμεν διὰ τοὺς κινδύνους εἰς τὴν Ἑλλάδα; Δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι τὴν τύχην τοῦ Ἑλληνικοῦ χώρου θὰ τὴν κρίνῃ ὁ οἱοσδήποτε ἄλλος ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ποὺ θὰ εἶναι ἴσως δυνατὸν νὰ παρασύρῃ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν ὄλεθρον; Αὐτὸ ἀποτελεῖ πρωτοφανῆ καὶ ἀπαράδεκτον ἀντίληψιν. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ πρέπει νὰ κατευθύνῃ τὴν ἐξωτερικήν της πολιτικήν. Εἶμαι ἕτοιμος νὰ συζητήσω περὶ τοῦ ποία εἶναι ἡ ἐνδεικνυομένη Ἐθνικὴ πολιτική. Ἀλλὰ ἡμεῖς θὰ τὴν σκεπτώμεθα, ἡμεῖς θὰ τὴν ἀποφασίζωμεν, ἡμεῖς θὰ τὴν ἐκτελοῦμεν. Εἰς ἀνάλογον περίπτωσιν, ὁ Ε. Βενιζέλος περὶ τὰ τέλη τοῦ 19ου αἰῶνος προκειμένης τῆς τύχης τοῦ Κράτους ἀνεγνώρισεν τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ του νὰ φανῇ ὅτι δὲν ἦτο Μακαρικός, οὔτε καὶ Γριβικός, κατέδειξεν, ὅτι ἔκαμεν Μακαριακὴν πολιτικήν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἶναι Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι ἀνέμενεν νὰ ἀκούσῃ τὴν ἀναφορὰν τοῦ Μακαρίου, ἵνα καθορίσῃ τὴν στάσιν του. Καὶ ὄχι μόνον ἔδωσε τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν, ἀλλὰ ὑπῆρξεν ἄδικος ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ ἔναντι τοῦ Στρατηγοῦ Γρίβα, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ ὡμιλούσαμεν σήμερον περὶ Κύπρου. Ὑπῆρξεν ἄδικος, διότι ἐμνημόνευσεν ἐφημερίδα τοῦ κ. Γρίβα, ἐνῷ δὲν ὡμίλησεν περὶ ἐφημερίδων τοῦ Μακαρίου, αἱ ὁποῖαι τολμοῦν νὰ ὀνομάζουν τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν τῆς Κύπρου στρατὸν κατοχῆς! Ὁμιλῶ, κύριοι, τὴν γλῶσσαν αὐτήν, διότι δὲν ἐπέτρεψα εἰς οὐδένα νὰ μοῦ δώσῃ μαθήματα περὶ ἐθνικῆς πολιτικῆς. Ἐὰν θέλῃ ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θριαμβολογίαν του, διὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ο.Η.Ε. ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀδεσμεύτου ἀνεξαρτησίας. Ἀνακρίβεια. Εὐθὺς ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην χώραν, διηυκρίνιζον, ὅτι ἐψήφιζον μὴ ρητὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ἑνώσεως. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἦτο φανερὸν αὐτό. Συνεπῶς, ἀνεφέρετο ἀπ’ εὐθείας ἡ ἀπόφασις εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας τῆς 4 Μαρτίου 1964, ἡ ὁποία ἐζήτει συμπεφωνημένη λύσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια! Ὡς πρὸς δὲ τὰς συνεννοήσεις μὲ τὴν Τουρκίαν, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡμερησία διάταξις. Διότι εἶπον ὁμιλῶν, οἱ νικηταὶ ἐπιβάλλουν ὅρους. Ποῦ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ νικηταί; Ἔχομεν τὴν τεραστίαν δύναμιν διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν ὅρους; Εἶναι ὡραῖαι ἐκφράσεις, εἶναι ὡραῖοι λόγοι. Ἑτοιμασθῆτε νὰ αὐξήσετε εἶπεν ἀκόμη τὸν προϋπολογισμόν σας τὸν πολεμικόν! Ὡραῖοι λόγοι. Ἐὰν ἤμην προητοιμασμένος θὰ σᾶς ἐδιάβαζα ἀναλόγους λόγους εἰς τὸ κτίριον τῆς Παλαιᾶς Βουλῆς κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ 1897 καὶ τοῦ 1886 καὶ θὰ συμφωνήσετε ὅτι ἦσαν λόγοι μεστοὶ πάθους. Ἀλλὰ καὶ ποῦ ὡδήγησαν! Ὅταν ὅμως τὴν Ἑλλάδα ἐκυβέρνα ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος μὲ τὸν διακρίνοντα αὐτὸν ρεαλισμὸν ἐλάμβανεν τολμηρὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐκλόνιζον τὴν δύναμιν τοῦ ἡγέτου, διότι τὸ κῦρος του ἦτο πολὺ μεγάλο καὶ ἐκάλυπτε καὶ τὰς τολμηροτέρας ἀποφάσεις. Θὰ τελειώσω κ. Πρόεδρε, μὲ μίαν παράγραφον, ἡ ὁποία θὰ ἤθελον νὰ μὴ ὑπάρχῃ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος δύναται νὰ ἔχει διάφορον γνώμην ἀπὸ ἐμὲ ἐφ’ ὅλων τῶν θεμάτων. Δὲν μὲ στενοχωρεῖ. Τοὐναντίον μὲ εὐχαριστεῖ, αἰσθάνομαι, ὅτι βαδίζω ἀσφαλέστερον. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅσα γεγονότα ἐξέθεσα. Ἠμφεσβήτησε τὸ ὅτι δὲν ἐγνώριζα τὴν ἀποστολὴν τῆς ἐπιστολῆς τῆς 9 Μαρτίου. Εἶχον ἴδει νὰ γραφῇ εἰς τὸν τύπον, εἰς τὴν ἐφημερίδα του ὅτι ἐγὼ ἐπίεσα διὰ νὰ γραφῇ ἡ ἐπιστολὴ τῆς 9ης Μαρτίου. Πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖον ἀμφισβητοῦν τοιούτους λόγους πρέπει ἀμέσως νὰ τὰς ἀποδεικνύουν. Ἐδῶ παρίσταται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν ἐντιμότητά του καὶ δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἐὰν μὲ εἶχεν ἐνημερώσει ἐπ’ αὐτῆς. Ὁ στρατηγὸς Γρίβας, ἔντιμος στρατιώτης ἠμπορεῖ ἐπίσης νὰ βεβαιώσῃ ἐὰν ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης, τῆς ὁποίας ἔλαβον γνῶσιν μόλις πρό τινος. Ποῖα ἐπιχειρήματα θὰ ἐπικαλεσθῇ ὁ κ. Τσιριμῶκος διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸ ἀντίθετον; Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ ἐὰν ἐγνώριζον τὴν ἐπιστολὴν ἢ ὄχι.

§138Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερν.). Ὄχι.

§139Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐπεβεβαίωσε.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Διαμαντόπουλος).

§141Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν ἐπήραμε τὸν κατήφορον. (Χειροκροτήματα ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων). Ὑπεχρεώθην νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ παρακαλέσω ὅλους, ἀπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως μέχρι τῶν Ἀρχηγῶν καὶ ἐκπροσώπων τῶν Κομμάτων καὶ μέχρις τοῦ παραιτηθέντος τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ παρακαλέσω ὅλους νὰ μεταβάλουν γλῶσσαν, τακτικήν, νοοτροπίαν καὶ νὰ μειώσω τὴν εὐφράδειάν των. Δὲν χρειάζεται τόση εὐφράδεια. Ἐγένετο κατανάλωσις εὐφραδείας ἀπόψε εἰς βάρος Ἐθνικοῦ θέματος.

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚ. Μπράβο.

§143Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγένετο δι’ ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς προσεπάθησα, ὁμιλήσας τὴν παρελθοῦσαν Πέμπτην, νὰ δώσω τὸν τόνον, τὸν ὁποῖον ἔδωσα. Δι’ ὅλων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἀπόψε, ἐπετεύχθη μόνον τοῦτο. Ἐτονώθη ἡ θέσις τῶν ἀντιπάλων μας ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ θέματος τῆς Κύπρου. Διατί, τάχα, οἱ ὁμιλήσαντες ἀπόψε, δηλαδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, δραματοποιοῦν τόσον πολὺ τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐξέθεσα; Διατί; Ἐπειδὴ εἰσέρχεται ὁ ἑαυτός των εἰς τὴν ὑπόθεσιν ἔδωσαν αὐτὸν τὸν τόνον. Φοβοῦμαι, ὅτι κυρίως αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τοὺς παρέσυρε νὰ δώσουν τὸν δραματικὸν τόνον. Τιμῶ τοὺς κυρίους. Ἔγινε κάτι αὐτομάτως εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τῶν τριῶν. Ἀλλὰ διατί; Ἐλέχθησαν φράσεις, αἱ ὁποῖαι δίδουν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κύπρου εἶναι ἄσχετος πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐτέθη τὸ θέμα, ποῖος εὑρίσκεται ὑπεράνω τοῦ ἄλλου. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον θέμα. Ὑπάρχει θέμα γενικωτέρας κατευθύνσεως τῆς πολιτικῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐχέφρων Κύπριος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ ὅτι αἱ Ἀθῆναι πρέπει νὰ ἔχουν τὴν κατεύθυνσιν ἐπὶ τῶν γενικῶν θεμάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἄλλα ὅμως τὰ γενικὰ θέματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἄλλα τὰ τεχνικὰ καὶ μάλιστα ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰ καθαρῶς Στρατιωτικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Κυπριακὴν Ἐθνοφρουράν. Ἂς μὴ θεωρῶμεν, λοιπόν, φοβερόν, ὅταν γίνεται μία ὑποχώρησις ἔναντι τοῦ Μακαρίου ἢ τοῦ Γρίβα. Οὔτε εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν θὰ ἐμειοῦτο τὸ κῦρος μας, οὔτε εἰς τὴν δευτέραν. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν τέως Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι κάθε ὑποχώρησις ἔναντι τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ο.Κ.Α., ὁ ὁποῖος ἐνεσάρκωσεν ἐπὶ ἔτη τὸν ἀγῶνα καὶ τὸν ἔφερεν εἰς πέρας. Θὰ ἦτο ἰσοδύναμος πρὸς ὑποχώρησιν ἔναντι οἱουδήποτε ἀξιωματικοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἐξ ἄλλου —καὶ ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ προβῶ μὲ πλήρη ἀναγνώρισιν τῆς καλῆς διαθέσεώς του τὴν κριτικὴν αὐτὴν— θεωρεῖ κακῶς, ὅτι μειοῦται ἡ Ἑλλάς, ἂν εἰς τὸ θέμα τῆς Ἐθνοφρουρᾶς ὑπάρξῃ ὑποχώρησις ἔναντι τοῦ Μακαρίου. Διατί νὰ μὴ ὑπάρξῃ; Εἶναι ἐχθρὸς ὁ Μακάριος, ἢ ἀντιστρόφως εἶναι ἐχθρὸς ὁ Γρίβας; Ποῦ κατηντήσαμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν! Ἔπρεπε ὅλοι καὶ ἀπέναντι τοῦ Μακαρίου καὶ ἀπέναντι τοῦ Γρίβα νὰ ἔχωμεν τὰ αὐτὰ αἰσθήματα ἀναγνωρίσεως καὶ σεβασμοῦ. Ἐὰν πλανᾶται ὁ εἷς ἢ ὁ ἕτερος εἰς εἰδικὸν θέμα, θὰ ἔπρεπε νὰ φροντίσωμεν τὴν πλάνην αὐτὴν νὰ τὴν ἄρωμεν διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς συζητήσεως, τῆς συνεννοήσεως, τῆς πειθοῦς καὶ ὄχι νὰ ὁρμώμεθα ἐκ προοιμίου ἀπὸ δυσπιστίαν ἔναντι τοῦ Μακαρίου, ἢ ἔναντι τοῦ Γρίβα. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, θεωρῶ τοῦτο τὸν χείριστον τρόπον ἐξυπηρετήσεως τοῦ μεγάλου Ἐθνικοῦ θέματος. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅταν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ὅτι ἀπόψε ἐπήραμε τὸν κατήφορον. Καὶ θεωρῶ καθῆκον μου νὰ παρακαλέσω θερμῶς καὶ ἰδιαιτέρως τὸν Ἑλληνικὸν Κυπριακὸν λαὸν νὰ μὴ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἀπόψε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Διατυπώνω τὴν παράκλησιν καὶ τὴν ἔκκλησιν πρὸς τοὺς Ἕλληνας ἀδελφοὺς τῆς Κύπρου. Δὲν ἠμπορῶ νὰ διατυπώσω ἀνάλογον παράκλησιν πρὸς τοὺς Τούρκους νὰ μὴ ἐπωφεληθοῦν. (Χειροκροτήματα ἐξ ὅλης τῆς αἰθούσης).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Η. Τσιριμῶκος, ἔχει τὸν λόγον.

§145Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Μὲ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν θὰ ἐκπληρωθῇ αὐτὴ ἡ ἔκκλησις;

§146Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τιμῶ καὶ ἐτίμησα τὴν γενομένην ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ δήλωσιν τοῦ κ. Κανελλοπούλου. Καὶ τὸν ἐδικαιολόγησα καὶ εἶπον, ὅτι ὑπῆρξε καὶ συνεπής. Διότι εἶπεν προχθές, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ συζήτησις εὐρεῖα. Τὴν δήλωσίν του ἐτήρησεν ὁ ἴδιος σιωπῶν. Ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ἐγειρόμενος ἀπόψε νὰ ὁμιλήσῃ ἠθέλησε νὰ θέσῃ εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν ὅλους τοὺς ὁμιλητάς, διότι ἐνόμισεν ὅτι εἶναι μία μορφὴ ἀντικειμενικότητος καὶ μία μορφὴ δικαιοσύνης ἡ ταύτισις ὅλων τῶν ὁμιλητῶν. Κατέβαλον προσπάθειαν ὑπεράνθρωπον διὰ νὰ μὴ ὁμιλήσω καθόλου ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ στρατιωτικοῦ. Καὶ ὅταν θ’ ἀναγνώσετε τὰ πρακτικὰ ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδὲ λέξις ἰδική μου ἐπ’ αὐτοῦ. Μολονότι ἠναγκάσθην εἰς δύο τρία σημεῖα νὰ βεβαιώσω ἁπλῶς τὰ ἀντίθετα, τὰ ὁποῖα ἄλλοι ἐβεβαίωσαν πρὶν ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἄλλοι βεβαιώνουν, διὰ μέσου τῶν ἐφημερίδων, ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν. Καὶ τὸ ἔκαμα ἀκριβῶς διότι ἤθελον νὰ ἀκολουθήσω τὴν δεοντολογίαν τῶν πρώην Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἐθεώρησε σκόπιμον τὴν ἀντίθετον γνώμην του νὰ τὴν στηρίξῃ εἰς ἕνα παράδειγμα, εἰς ἕνα ἀπόρρητον τὸ ὁποῖον ἐγὼ νὰ ἀνέφερον. Καὶ θὰ εἶχον, διὰ νὰ δικαιολογήσω ἑαυτὸν 100% καὶ τὰς ἀπόψεις μου καὶ τοὺς φόβους μου διὰ τὸ μέλλον. Διότι ὀρθῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ λέγει ὅτι δὲν πρέπει νὰ δραματοποιοῦμεν τὰ πράγματα, ἀλλὰ ὁ κίνδυνος εἶναι μήπως δραματοποιηθοῦν μοναχά των. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὰς ἀγορεύσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν. Εἰλικρινῶς, μετὰ τὴν ἀγόρευσίν μου δὲν θὰ ἐφανταζόμην ποτὲ τοιαύτην ὀξύτητα ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι πολὺ περισσότερον ἔχει ἐπηρεασθῆ ἀπὸ τὸ πολιτικὸν ρεπορτὰζ περὶ νέων σχημάτων παρὰ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ εἶπον ἐγὼ ἐδῶ. Διότι τὰ περὶ νέων σχημάτων ἀναγράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ νέας Κυβερνήσεως. Καὶ μάλιστα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ νομίζῃ, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς νέας Κυβερνήσεως θὰ ἔπρεπε νὰ εἶμαι ἐγώ. Τὸν εὐχαριστῶ πάρα πολύ. Δὲν τὸ εἶχον σκεφθῆ, ἀλλὰ θὰ τὸ σκεφθῶ. Ἀλλὰ ἐὰν ἀφήσωμεν τὸ ρεπορτὰζ καὶ φθάσωμεν εἰς τὴν οὐσίαν, διερωτῶμαι: Ποῖος κακὸς δαίμων ὠθεῖ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Μαρκεζίνην νὰ βεβαιώνουν συνεχῶς πράγματα, τὰ ὁποῖα γνωρίζουν ὅτι ἔχουν διάψευσιν ἄμεσον; Π.χ. λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν μὲ ἐπροκάλεσεν εἰς παραίτησιν. Δὲν γνωρίζω πόσα ἑκατομμύρια Ἑλλήνων ἀκούουν τὰς ἐκπομπὰς τοῦ ραδιοφώνου. Προκηρύσσω διαγωνισμὸν Πανελλήνιον ἐὰν εἷς ἐκ τῶν ἀκροατῶν ἐνόμισεν, ὅτι αὐτὰ ποὺ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεφέροντο εἰς ἄλλον τινὰ πλὴν ἐμοῦ.

§147ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΕΚ ΤΗΣ ΕΚ. Δὲν ἀκούει κανεὶς αὐτὸ τὸ ραδιόφωνον.

§148Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ ἀκούουν πολλοί. Τὸ λέγουν ὅτι δὲν τὸ ἀκούουν, ἀλλὰ τὸ ἀκούουν. Διότι τοὐλάχιστον οἱ μισοὶ ἐκ τῶν βουλευτῶν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου μὲ ἠρώτησαν τί ἐνόει τὸ ραδιόφωνον καὶ ἐὰν ἐνόει ἐμένα. Ἑπομένως τὸ ἀκούουν περισσότεροι ἀπὸ ὅσοι ὁμολογοῦν ὅτι τὸ ἀκούουν. Ἄλλο ἐὰν εἶναι καλὸν ἢ κακόν. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα πολιτικῆς κρίσεως καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει ἔδαφος πολεμικῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, κ. Πρόεδρε, τὸ ὅ,τι ἐγὼ παρεξήγησα, ἐνδεχομένως. Εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύο εἰκοσιτετράωρα διὰ νὰ μοῦ τὸ εἴπῃ ἰδιαιτέρως. Νὰ μὴ ἔλθῃ δημοσίᾳ τὸ πρᾶγμα. Καὶ αὐτὸ δὲν τὸ ἔπραξεν, ἐνῷ τὸ τηλέφωνον δὲν τοῦ εἶναι δύσκολον δι’ ἄλλας ὑποθέσεις, παρὰ μετὰ τὴν παραίτησίν μου ἐδήλωσεν, ὅτι λυπεῖται, διότι ὁ κ. Τσιριμῶκος ἔκρινε ἀναγκαῖον νὰ παραιτηθῇ, ἐνῷ φυσικὰ ἦτο ἁπλῶς χρήσιμον τὸ νὰ παραιτηθῶ. Ἑπομένως ἡ πρόκλησις ὑπῆρξεν καὶ ὁ τρόπος νὰ σταματήσῃ ἡ τυχὸν παρεξήγησις ὑπῆρχεν ἐπίσης. Ἐὰν δὲν ἐπέμεινα ἐγὼ εἰς τὸ προσωπικὸν θέμα εἶναι ὅτι τὸ θέμα εἶναι ἀνιαρὸν διὰ τὴν Βουλὴν καὶ δὲν τὴν ἀφορᾷ. Δεύτερον θέμα: Λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ὑπῆρξε ποτὲ ἔννοια τοῦ ἀνυποχωρήτου. Λυποῦμαι. Ὑπῆρξε. Ἀλλὰ παρῃτήθην τῆς ἐννοίας αὐτῆς. Ὑπῆρξε διότι ἐλέχθη καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὸν κ. Κυπριανοῦ, ὄχι ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Γιατὶ ἐπιμένετε, λοιπὸν νὰ βεβαιώνετε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀκριβῆ; Προχωροῦμεν εἰς τὰς διαφωνίας. Προπαρασκευάζω, λέγει, διαφωνίαν. Μά, Κύριε ἐλέησον. Πλέον σαφὴς διαφωνία ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὁποίαν εἶχον δὲν ὑπῆρχε. Διατί; Διὰ τὸν λόγον ὅτι διὰ τῶν σχεδίων μοῦ ἐφαίνετο —πιθανὸν νὰ πλανῶμαι— ὅτι ἀνετινάσσετο εἰς τὸν ἀέρα τὸ σύνολον τῶν ἀρχῶν ποὺ εἴχομεν καθορίσει ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθηθοῦν καὶ εἶναι δημοσιευμέναι. Ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Φρουρὰ ἀνήκει εἰς τὴν Κύπρον. Αἱ Ἑλληνικαὶ Στρατιωτικαὶ δυνάμεις εἰς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ συντονισμὸς τῶν δύο. Αὐτὰ εἴχομεν κανονίσει εἰς τὰς 2 Ἀπριλίου. Μοῦ ἐφάνη, ὅτι τὰ σχέδια τὰ ἑπόμενα δὲν ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψει αὐτά. Νὰ μὴ φορτώνουμε εἰς τὰ ἐπιτελεῖα τὰ ὑπόλοιπα. Τὰ ἐπιτελεῖα δὲν φταῖνε καθόλου. Τὰ ἐπιτελεῖα ἀκολουθοῦν ἐντολάς. Οὐδέποτε ἐναντίον τῶν στρατιωτικῶν κανονισμῶν ἠθέλησε νὰ βαδίζῃ ἡ Κυπριακὴ Κυβέρνησις. Τοῦ φαίνεται περίεργον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἠθέλησα νὰ μὴν εἴπω τὴν γνώμην μου διότι ἐπερίμενα καὶ τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυπριακῆς Κυβερνήσεως; Τὸ ἔχω ἐξηγήσει καὶ δημοσίᾳ. Τὸ ἔκαμα αὐτὸ διότι ἐμένα δὲν μὲ ἐνδιέφερον οἱ κανονισμοὶ οἱ στρατιωτικοί. Ἐμὲ μὲ ἐνδιέφερον αἱ Ἑλληνο–κυπριακαὶ σχέσεις. Καὶ ἐδήλωσα μάλιστα εἰς ἐφημερίδα, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ εἶμαι μακαριώτερος τοῦ Μακαρίου. Ἐπεφύλαξα, λοιπόν, τὴν γνώμην μου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι ἔβλεπα ποὺ ἐπήγαινον τὰ σχέδια καὶ ἤθελα νὰ ρυθμίσω ὁριστικῶς τὴν γνώμην μου καὶ νὰ δώσω ὑπεύθυνον συμβουλὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι τὸ πρᾶγμα λίαν ἁπλοῦν. Ἀλλὰ θὰ ἔλθω καὶ εἰς τὸν κ. Μαρκεζίνην. Ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ 97 ἔναντι τοῦ Βενιζέλου. Ὡς ἐὰν ὁ Βενιζέλος, ἀντὶ νὰ κάμῃ τὸν πόλεμον τοῦ 97, παρεδόθη εἰς τοὺς Τούρκους καὶ εἰς τοὺς Βουλγάρους. Ἔχει λησμονήσει τὴν λεπτομέρειαν τῶν βαλκανικῶν πολέμων ὁ κ. Μαρκεζίνης. Ἀλλὰ παρεξήγησε τὴν ἄποψίν μου. Δὲν εἶπα ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πολέμου. Ἀντιθέτως, μίαν ζωὴν ὁλόκληρον μάχομαι ἐναντίον τῆς ἰδέας τοῦ πολέμου. Κάθε ἄλλο. Ἐτόνισα τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους ἐτόνισε καὶ ὁ κ. Ἀβέρωφ. Καὶ εἶπον ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαφιέμεθα εἰς τὴν καλὴν θέλησιν τῶν Τούρκων. Ἐπιθυμῶ τὴν συνεννόησιν μὲ τοὺς Τούρκους, ἀλλὰ τὴν ἐπιθυμῶ ὄχι μὲ τὴν σπουδὴν μὲ τὴν ὁποίαν θέλετε σεῖς καὶ μὲ ἀνταλλάγματα. Διότι τὰ ἀνταλλάγματα ποὺ θέλουν διὰ νὰ δώσουν τὴν ποθητὴν Ἕνωσιν εἶναι τὰ ἐδαφικὰ ἀνταλλάγματα. Ἀλλὰ μὲ τὸν ἀγῶνα τὸν διπλωματικὸν καὶ τὴν ἀντοχὴν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, χωρὶς νὰ παραδώσωμεν οὐδὲ σπιθαμὴν Ἑλληνικοῦ ἐδάφους εἰς τὴν Κύπρον. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἐπιθυμῶ. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸν τελευταῖον. Μετὰ πολλῆς ἀγανακτήσεως διεψεύσατε, ἀξιότιμε κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι εἴχατε ἀναμιχθῆ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§149Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἰς τὴν ἐπιστολὴν τῆς 9 Μαρτίου. Τὸ ἐγράψατε καὶ εἰς τὴν ἐφημερίδα σας εἰς ἄρθρον.

§150Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἰς ἄρθρον ἐγώ;

§151Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Μάλιστα. (Ἐπιδεικνύει ἐφημερίδα).

§152Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Μὴ μοῦ δείχνετε τίποτε, θὰ σᾶς δείξω ἐγὼ τώρα. Τὸ διεψεύσατε μετὰ πολλῆς ἀγανακτήσεως καὶ ἐπεκαλέσθητε καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν οὐδέποτε συνήντησα κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν. Τὸ τὶ ἐπράξατε δὲν τὸ γνωρίζω ἀπὸ σᾶς. Τὸ γνωρίζω ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶπεν εἰς τὴν πολιτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ἐκβιάζεται ἀπὸ τὸν Γρίβαν καὶ τὸν Μαρκεζίνην διὰ νὰ κάμῃ αὐτὰς τὰς ὑποχωρήσεις.

§153Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὅταν μετὰ λύπης μου ἐπεκαλέσθη τὰ ὅσα εἶπεν ὁ τέως κ. Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν εἰς τὸ βῆμα δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ ἤθελε κάπως νὰ τὰ καλύψῃ. Ἀλλὰ ὑπάρχει τὸ ἄρθρον του, εἰς τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς ἐπὶ λέξει: «Ἡ ἐπιστολὴ αὐτὴ εἶναι ἔνδειξις καὶ ἀπαρχὴ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως ποὺ προεκάλεσεν ὁ κ. Στεφανόπουλος. Πράγματι ἡ ἐπιστολὴ εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν πιέσεων τοῦ κ. Μαρκεζίνη, πολιτικοῦ παραρτήματος τοῦ Γρίβα». Αὐτὰ λέγει ὁ κ. Τσιριμῶκος. Ἐγὼ τὶ εἶπον; Ὅτι δὲν ἐγνώριζον τὴν ἐπιστολήν, καὶ ἐζήτησα νὰ βεβαιώσῃ τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλὲς ὁ παριστάμενος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος καὶ τὸ ἐπεβεβαίωσεν. Ἐὰν θέλετε ἐρωτήσατε τὸν στρατηγὸν Γρίβαν. Ὁ τέως κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τώρα λέγει ἀπιθάνους κατηγορίας ἐναντίον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὶ τοῦ ἔλεγε ἰδιαιτέρως ὁ κ. Πρωθυπουργός. Αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ ἐμέ. Ἐμὲ ἀφορᾷ μόνον ἕνα πρᾶγμα, ὅτι ὅ,τι καὶ ἐὰν λέγῃ ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐναντίον μου τὸ ἀντιλαμβάνομαι εἶναι ἀνθρώπινον τὸ ἐναντίον μου πάθος του. Ἀλλὰ ὄχι καὶ ἐναντίον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, χάρις εἰς τὸν ὁποῖον τοῦ ἀνετέθη, κακῶς, ἡ πρωθυπουργία κάποτε.

§154Η. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὀφείλω, κ. Πρόεδρε, νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Μαρκεζίνην, ὅτι αὐτὸς ποὺ ἐδιάβασε αὐτὰς τὰς φράσεις εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πιέσεως Γρίβα–Μαρκεζίνη. Ἐὰν ἐγνώριζεν τὸ κείμενον ἢ ὄχι τῆς ἐπιστολῆς δὲν τὸ γνωρίζω. Ἔπρεπε ὅμως νὰ ἐκτιμηθῇ καὶ τώρα ζητῶ νὰ ἐκτιμηθῇ, ὅτι ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους ὥρας ἐκράτησα τὸ βῆμα χωρὶς νὰ ἀνακαλύψω καμμίαν συζήτησιν καὶ χωρὶς νὰ εἴπω τίποτε πέραν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦσα νὰ εἴπω. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν τὶ ἔλεγον ἰδιαιτέρως ἐγὼ καὶ διὰ τοῦτο μὲ εἴδατε νὰ ἀναγκασθῶ νὰ εἴπω τί εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἰδιαιτέραν συζήτησιν. Δὲν ἀνήκει εἰς τὸν χαρακτῆρα μου νὰ ἀνακοινώνω ἰδιαιτέρας συζητήσεις. Οὔτε ὡς Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν οὔτε ὡς πολιτικὸς ἀνεκοίνωσα ἰδιαιτέρας συζητήσεις. Καὶ προκαλῶ πάντα ἐὰν συμβαίνῃ τὸ ἀντίθετον. Ἀλλὰ ὅταν εἰς ἐμὲ προσάπτωνται ἰδιαίτεραι συζητήσεις καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τόνον νὰ λέγεται ὅτι ἐγὼ εἶμαι ψευδολόγος, ἐν τοιαύτη περιπτώσει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ κανονισμοὶ ἐφευρέθησαν καὶ ὅτι ὁ κ. Γρίβας καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης μὲ τοὺς ὀλίγους ψήφους του εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, ἦσαν ἡ αἰτία τῆς δημιουργίας τοῦ ἐθνικοῦ θέματος καὶ κυβερνητικῆς κρίσεως.

§155Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν δύναμαι, κ. Πρόεδρε νὰ ἀντιληφθῶ τὸν κ. τέως Ὑπουργὸν Ἐξωτερικῶν. Διὰ νὰ γίνῃ Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν εἶχον ἀξίαν οἱ ψῆφοι τῶν Προοδευτικῶν. Διὰ νὰ πίπτῃ δὲν ἔχουν ἀξίαν. Πλανᾶται. Πάντοτε τὴν ἰδίαν ἀξίαν ἔχουν. Μεγαλυτέραν δὲ κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ποὺ τὸν ἠμπόδισα νὰ Κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα.

§156Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε θέλομεν νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἡμεῖς. Πότε θὰ ὁμιλήσωμεν.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κατσικόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§158Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Πότε ἐπὶ τέλους θὰ ὁμιλήσωμεν κ. Πρόεδρε;

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔκαμα ἀγῶνα κ. Κατσώτα διὰ νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ ἐγγεγραμμένοι. Ὁρίστε κ. Κατσικόπουλε ἔχετε τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ. Θὰ παρακαλέσω ἐν συντομίᾳ.

§160Π. ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης, ἐν τῇ ἀγορεύσει του μὲ ἐμνημόνευσε. Εἶπεν, ὅτι ἡ ὑποβολὴ ἐκ μέρους μου μιᾶς ἐρωτήσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτουν ἐξηγήσεις ἐπὶ παραλείψεων, σχετικῶς μὲ ὑποβληθεῖσαν ἀναφορὰν ὑπὸ τοῦ κρατουμένου λοχαγοῦ Παπαγεωργοπούλου, ἠνάγκασε τὸν δικηγόρον Παπαγεωργόπουλον νὰ ἀποκαλύψῃ τὴν ἐπιστολήν, ἡ ὁποία καὶ δημοσιεύεται εἰς τὰς σημερινὰς ἐφημερίδας. Χαίρω, διότι διὰ τῆς ἐρωτήσεώς μου αὐτῆς ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ ἀποκαλυφθῇ ὁ ρόλος τοῦ δικηγόρου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι ἕνας οὐτιδανὸς πράκτωρ. Ὁ δικηγόρος Παπαγεωργόπουλος, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ συνηγόρου τοῦ κρατουμένου λοχαγοῦ Παπαγεωργοπούλου, μετεβλήθη εἰς πράκτορα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπρόσμεναν πολιτικὰ ὀφέλη ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν ΑΣΠΙΔΑ διὰ νὰ πλήξουν τὸν Α. Παπανδρέου. Τὸ ἄτομον αὐτὸ ἦτο καὶ πράκτωρ ἀνωτέρων στρατιωτικῶν κύκλων. Ἀπόδειξιν δὲ τούτου ἀποτελεῖ τὸ γεγονός, ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὴν Σχολὴν Εὐελπίδων συνοδευόμενος ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ κρατουμένου λοχαγοῦ καὶ ἐκεῖ τοῦ ἐγένοντο προτάσεις, ὅπως δεχθῇ νὰ καταθέσῃ ψευδῶς εἰς βάρος τῆς ὑποθέσεως ΑΣΠΙΔΑ μὲ ἀντάλλαγμα τὴν τοποθέτησίν του εἰς ἀνάλογον μὲ τὸν βαθμόν θέσιν του καὶ διαφόρους ἄλλας παροχάς. Μοῦ κάμει ἐντύπωσιν, ὅμως, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Ἀμύνης ἀπαντῶν τὴν 22–4– ἐπὶ τοῦ θέματος τῶν κρατουμένων ἀξιωματικῶν λέγει, ὅτι ὁ λοχαγὸς Παπαγεωργόπουλος δὲν εὑρίσκεται ἐν ἀπομονώσει καὶ ὅτι ἠδύναντο νὰ τὸν ἐπισκέπτωνται συγγενεῖς του. Εἰς τὰ πρακτικά, ὅμως, τῆς 9ης Φεβρουαρίου 1966 ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Ἀμύνης ἀναφέρεται εἰς ἀναφορὰν τοῦ ταξιάρχου Ἡλιοπούλου, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι οὐδεὶς τῶν συγγενῶν του τὸν ἐπεσκέπτετο, διότι εὑρίσκετο ἐν ἀπομονώσει κατόπιν ἐντολῆς τοῦ ἔχοντος τὴν ἐποπτείαν τῶν ἀνακρίσεων Λαγάνη. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἡ δημοσιευομένη εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς σημερινὰς ἦτο γνωστὴ εἰς τοὺς δημοσιογραφικοὺς κύκλους ἀνεφέρετο δὲ ἡ ὕπαρξίς της εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Μητσοτάκη, πρὸς τὴν ἐφημερίδα «Ἀκρόπολις» τὴν 13ην Μαρτίου 1966. Ὁ περὶ οὗ πρόκειται δικηγόρος Παπαγεωργόπουλος, ὅταν ἔλαβεν τὴν ἐπιστολὴν ταύτην παρὰ τοῦ κρατουμένου λοχαγοῦ —καὶ θὰ ἀποκαλύψωμεν, κατὰ ποῖον τρόπον κατώρθωσε νὰ ἐκμαιεύσῃ αὐτὴν— ἐπεσκέφθη ἀμέσως τὸν διευθυντὴν γνωστῆς ἐφημερίδος συνδεομένης μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ κ. Μητσοτάκη. Τὸ πῶς κατώρθωσε νὰ πάρῃ τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν θὰ ἀποδειχθῇ αὔριον, ὅταν ὑποβληθῇ μήνυσις ὑπὸ τοῦ κρατουμένου λοχαγοῦ κ. Παπαγεωργοπούλου. Τὸ ὑψηλὸν λειτούργημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἄνθρωπος οὗτος κατερράκωσε θὰ ἀπασχολήσῃ τὸν δικηγορικὸν σύλλογον καὶ τὴν δικαιοσύνην.

§161Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Εἶναι γνησία ἡ ἐπιστολή;

§162Π. ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐλπίζω αὔριον νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μου, ὁπότε καὶ θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰ παρασκήνια τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ἡ γνησιότης ἢ μὴ τῆς ἐπιστολῆς.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§164Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριε Πρόεδρε, δοθέντος, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος μὲ ἐμνημόνευσε, θεωρῶ χρέος μου νὰ ἐκθέσω εἰς ὅ,τι μὲ ἀφορᾷ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὸ ἱστορικὸν τοῦ θέματος. Πράγματι δὲν δύναμαι νὰ ἐνθυμηθῶ ἀκριβῶς τὴν ἡμερομηνίαν, πάντως ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς πολιτικῆς κρίσεως τῆς 15ης Ἰουλίου, μοῦ ἐπεδείχθη ἡ ἐπιστολή, ἡ ὁποία σήμερον ἐν φωτοτυπίᾳ δημοσιεύεται. Ἔμεινα κατάπληκτος ἀπὸ τὸ περιεχόμενον τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς, τῆς ὁποίας ὅπως ἤκουσα, δὲν ἠμφεσβητεῖτο ἡ αὐθεντικότης. Ἐθεώρησα καθῆκον μου εὐθὺς ὡς ἔλαβα γνῶσιν τὸ νὰ ἐνημερώσω τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Γ. Παπανδρέου, περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς. Ἤκουσα αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ὁμιλοῦν περὶ σκηνοθεσίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἔπραξα ἦτο νὰ εἰδοποιήσω τὸν κ. Γ. Παπανδρέου, ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἐπιστολὴ καὶ ὅτι ἀναφέρει καταπληκτικὰ πράγματα, ὅτι τὸ περιεχόμενόν της ἦτο καταπληκτικόν. Ὁ κ. Παπανδρέου, μὲ ηὐχαρίστησε διὰ τὴν πληροφορίαν καὶ προέβη εἰς ὡρισμένας ἐν συνεχείᾳ ἐνεργείας περὶ τῶν ὁποίων μεταγενεστέρως ἐπληροφορήθην. Ἐκάλεσεν, ὡς ἐπληροφορήθην, ἀμέσως εἰς τὸ Καστρὶ τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος δικηγόρον, ὁ ὁποῖος ἐνεφανίσθη ἐκεῖ φέρων μαζὶ του τὴν ἐπιστολὴν καὶ ἐκεῖ ἐνώπιον τοῦ κομιστοῦ τῆς ἐπιστολῆς πρὸς τὸν ὁποῖον ἄλλωστε ἡ ἐπιστολὴ ἀπηυθύνετο, ὁ κ. Παπανδρέου αὐτοπροσώπως —ἔλεγον αἱ πληροφορίαι— ἐξέσχισε τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν παρόντος καὶ τοῦ κ. Ζούκα, εἰς τὸν ὁποῖον ἔδωσε τὰ ἀποκόμματα. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ τὰ βεβαιώσω αὐτά, δύναμαι, ὅμως, νὰ βεβαιώσω τὸ Σῶμα, ὅτι ἐζήτησα μεταγενεστέρως δύο ἡμέρας μετὰ ἀπὸ τὸν κ. Παπανδρέου, νὰ μὲ πληροφορήσῃ περὶ τίνος ἐπὶ τέλους πρόκειται. Ἡ ἀπάντησίς του ἦτο, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ ἐστερεῖτο οἱουδήποτε οὐσιαστικοῦ περιεχομένου καὶ οὐσιαστικῆς ἀξίας καὶ ὅτι ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὸν συνήγορον πρὸς τὸν κατηγορούμενον, διότι ὁ συνήγορος εἶχεν ὡρισμένας ἐπιδιώξεις, τὰς ὁποίας ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἐπραγματοποίει. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ εἶναι τὸ ξηρὸν ἱστορικὸν τοῦ θέματος καὶ εἰς κρίσεις ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον δικαστικῆς κρίσεως, βεβαίως δὲν μοῦ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ προέλθω ἄλλωστε καὶ ἀνακριθεὶς ἔχω δώσει μίαν κατάθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν προχωρῶ εἰς κρίσεις διὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω. Ἕνα πρᾶγμα, ὅμως, νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ εἴπω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι αὐτὸ ἔχει ἀπόλυτον πολιτικὴν ἀξίαν. Τὸ ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ ψυχολογικὸν κλῖμα κ.κ. συνάδελφοι, ἐκινεῖτο ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, εἰς τὰς παραμονὰς τῆς παραιτήσεώς του.

§165Π. ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, εἰς τὴν συνέντευξίν σας πρὸς τὴν «Ἀκρόπολιν», λέγετε ἦσαν καὶ ἄλλα πρόσωπα παρόντα κατὰ τὴν ἐπίδειξιν τῆς ἐπιστολῆς, μήπως ἠμπορεῖτε νὰ τὰ κατονομάσετε;

§166Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἐδήλωσα καὶ ὑποθέτω, ὅτι θὰ συμφωνήσετε ὅλοι, ὅτι δὲν πρόκειται ἐδῶ νὰ μεταβληθῶμεν εἰς ἀνακριτικὸν γραφεῖον, εἰς τὴν ἀνάκρισιν τὰ κατωνόμασα καὶ θὰ τὰ κατονομάσω. Ἀπήντησα εἰς ὅ,τι ἀφορᾶ ἐμὲ καὶ νομίζω, ὅτι ἀπήντησα καὶ σαφῶς καὶ ἐντίμως καὶ συνήγαγον ἕνα βασικῆς σημασίας πολιτικὸν συμπέρασμα.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλᾶτος, ἔχει τὸν λόγον.

§168Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπέμενα νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 43 τοῦ Κανονισμοῦ ἡ ἀπόδοσις γνώμης ἀλλοίας δημιουργεῖ προσωπικὸν ζήτημα. Θὰ παρεκάλουν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἀμύνης, ὅπως κρατήσῃ ἕνα ἀριθμόν. Τὸν 240154 τῆς 31ης Ἰουλίου 1965. Εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῆς διαταγῆς τοῦ Διοικητοῦ τῆς ΑΣΔΑΝ, βάσει τῆς ὁποίας ἠγέρθη ποινικὴ ἀγωγὴ κατὰ τοῦ Παπατέρπου. Ἐνῷ λοιπὸν ἡ διαταγὴ φέρει ἡμερομηνίαν 31ην Ἰουλίου, ὁ Παπατέρπος συνελήφθη ἀπὸ τῆς 20ῆς Ἰουλίου 1965 καὶ εἶχεν ἤδη ἀπὸ τῆς 30ῆς Ἰουλίου ἐγκλεισθῆ εἰς κρατητήριον. Ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης, ἠθέλησε νὰ μὲ ἐμφανίσῃ ἀντιφάσκοντα εἰς ἕνα νομικὸν ζήτημα, ἰσχυρισθείς, ὅτι ὁτὲ μὲν ὑπεστήριζον, ὅτι ἰσχύει τὸ ἄρθρον 287 τοῦ Κώδικος τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, καὶ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, ὅπερ ὡς γνωστὸν καθορίζει τὰ ἀνώτατα ὅρια τῆς προφυλακίσεως, ὁτὲ δέ, ὅτι ἐπεδίωξα διὰ κατατεθείσης τροπολογίας νὰ καθιερωθῇ ἡ ἐφαρμογή του καὶ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, ὅτι διὰ δύο ἐρωτήσεών μου τὸν ἤλεγξα, ὅτι ὁ κ. εἰσηγητὴς παραβιάζει τὸ ἄρθρον 434 τοῦ Στρατιωτικοῦ Κώδικος καὶ τὸ ἄρθρον 287 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Τὸ ἀνέπτυξα αὐτὸ τὸ θέμα διὰ μακρῶν, ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραχωρήσεως ἁρμοδιοτήτων τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης». Καὶ ἐπίστευον καὶ ἐξακολουθῶ νὰ πιστεύω, ὅτι παρανόμως κρατοῦνται οἱ συμπληρώσαντες 4μηνον χρόνον προφυλακίσεως καὶ διὰ νὰ ἀναγκάσω τὸν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ θέσιν ἔναντι αὐτοῦ τοῦ πιστεύω μου, κατέθεσα σχετικὴν τροπολογίαν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ὁμιλῶ μόνον περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν σχέσιν ἐχόντων μὲ τὸν «ΑΣΠΙΔΑ» προφυλακισμένων, ἀλλὰ γενικώτερον, ὅπως διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς περιπτώσεως Λαμπράκη. Διότι κ. Πρόεδρε, ἐπαναστατεῖ ἡ δικηγορικὴ συνείδησις ὅταν ρηταὶ συνταγματικαὶ διατάξεις τόσον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1926 ὅσον καὶ τοῦ 1952, ρητῶς μνημονεύουν ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως καὶ παρεκάλεσα τὸν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ σχετικῶς θέσιν, διότι ἡ παράνομος συνέχισις τῆς προσωποκρατήσεως πέραν τῶν προβλεπομένων χρονικῶν ὁρίων τοῦ Συντάγματος ἀποτελεῖ στίγμα διὰ τὸν πολιτισμόν.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§170Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγου, κ. Πρόεδρε, ἔλαβον ἐντολὴν καὶ ἐξουσιοδότησιν τοῦ Ἀρχηγοῦ μας κ. Παπανδρέου, νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, κατηγορηματικῶς, ὅτι τῆς ἐπιστολῆς, τῆς ὁποίας γίνεται τόση κατάχρησις, οὐδέποτε ἔχει λάβει γνῶσιν καὶ περὶ τούτου ἔχει προβῆ σήμερον εἰς δηλώσεις πρὸς τὰς ἐφημερίδας.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπακόπουλε, ἔχω δώσει τὴν ὑπόσχεσιν, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἐζήτησε νὰ ὁμιλήσῃ, εἰς τὸν κ. Ρουσόπουλον.

§172Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν κ. Ρουσόπουλον, τὸν τιμῶμεν, ἀλλὰ τιμῶμεν καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Κανονισμοὺς καὶ τοὺς ἑαυτούς μας, ὄχι μόνον ὡς ἄτομα, ἀλλὰ καὶ ὡς Κόμμα. Ἕνας λόγος δυσπιστίας εἶναι τὸ οἰκονομικὸν θέμα. Ἐπ’ αὐτοῦ, ἐκ μέρους τῆς Ε.Κ., σᾶς ἔχω δηλώσει, ἀνέκαθεν, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Α. Παπανδρέου. Ἔχομεν δικαίωμα, ἐκτὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ, νὰ ζητήσωμεν τὴν τήρησιν τῆς σειρᾶς τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔρχεται ἡ σειρὰ εἰς ὁμιλητὴν τῆς Ε. Κέντρου. Δὲν ὑποχωροῦμεν πρὸ οὐδενός. Εἴμεθα διατεθειμένοι, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Παπανδρέου, νὰ ἀκούσωμεν τὸν κ. Ρουσόπουλον, πολὺ εὐχαρίστως. Ἀλλὰ τὰ δικαιώματά μας, δὲν τὰ ἀπεμπολοῦμεν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ εἶναι βραχύς, ὁ κ. Ρουσόπουλος.

§174Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ κ. Α. Παπανδρέου, θὰ εἶναι βραχύτατος.

§175Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Προτίθεμαι, πράγματι, νὰ εἶμαι βραχύτατος, διότι ἡ ἀτμόσφαιρα τῆς Βουλῆς, εἶναι τόσον ὀξεῖα καὶ διότι ἔχει ἀναφερθῆ εἰς τόσον μεγάλα θέματα, ὥστε, πράγματι, καὶ λόγῳ τοῦ προκεχωρημένου τῆς ὥρας, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, ἴσως, θέματος νὰ μὴ ἀποβῇ, ὅσον χρήσιμος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποβῇ, ἄλλην ὥραν. Θὰ ἤθελον, πρὶν ἐκκινήσω τὴν βραχεῖαν μου ὁμιλίαν, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐλέχθη κάτι ἐνωρίτερον διὰ τὸν κ. Ζίγδην, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τακτοποιηθῇ. Ὁ κ. Ζίγδης, ἐπρόκειτο, πράγματι, νὰ εἶναι ὁ ὁριστικὸς εἰσηγητὴς τοῦ θέματος Πεσσινὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου. Ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς καὶ ἐγώ, εἴμεθα προκαταρκτικὸν στάδιον συζητήσεως. Θὰ ὑπεβάλομεν τὰς ἀπόψεις μας εἰς τὸν κ. Ζίγδην, ὁ ὁποῖος θὰ ἔκαμε τὴν ὁριστικὴν εἰσήγησιν εἰς τὸ Κ.Ο.Σ. Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὰ ἴδια πράγματα, τὰ ὁποῖα συνεζητήθησαν κατὰ τὴν 20ὴν Δεκεμβρίου, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος καὶ ἀργότερον, κατὰ τὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νομοσχεδίου. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ὅμως, μίαν ταχυτάτην περίληψιν τῶν θέσεων. Ἡ Ε.Κ., ἠκολούθησε πολιτικὴν ταχείας οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως καὶ συγχρόνως κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Καλὴν κατανομὴν τοῦ εἰσοδήματος, πρὸς ὄφελος τῶν μεγάλων λαϊκῶν στρωμάτων. Ἐπέτυχε τοῦτο ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃ ἐκυβέρνησε τὴν χώραν καὶ τὸ ἐπέτυχε ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς νομισματικῆς σταθερότητος. Χαίρω, ὅτι δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ὁ τιμάριθμος κατὰ τὸ ἔτος 1964 ἀνῆλθε κάτω τοῦ 1%, ἐνῷ ὁ τιμάριθμος τοῦ 1965, τοῦ πρώτου ἑξαμήνου, κάτω τοῦ 2%. Αἱ μακροπρόθεσμοι ἐπιδιώξεις τῆς Ε.Κ., μόλις ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογήν. Εἰς τὸ Κέντρον Προγραμματισμοῦ, ἀνετέθη ἡ ἐκπόνησις προγράμματος. Ἡ Παιδεία ἀπετέλεσε τὸ πρῶτον μακροπρόθεσμον μέλημα τῆς Ε.Κ., καὶ ἡ Διοίκησις, καθὼς γνωρίζουν πολλοὶ τῶν σημερινῶν Ὑπουργῶν, ἐπρόκειτο νὰ εἶναι βασικὸν μέλημα τῆς Ε.Κ., διότι, χωρὶς ἀποκέντρωσιν, χωρὶς ἀπογραφειοκρατικοποίησιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν. Τὸ πραξικόπημα ἀνέκοψεν τὸ δημιουργικόν μας ἔργον. Ἦλθε πρῶτον, ἡ ἀλόγιστος κομματικὴ σπατάλη. Πρὸ δύο νυκτῶν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, ἐλέχθησαν πολλά, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπηντήθησαν. Ἦλθεν, ἐπίσης, ἡ κάμψις τοῦ ρυθμοῦ αὐξήσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Εἰσοδήματος. Διότι, πράγματι, ἐνῷ ὁ ρυθμὸς τὸ 1964 ἦτο 8,7%, ἔπεσε τὸ 1965, ὡς προέβλεπον εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὰς 20 Δεκεμβρίου καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ ἀναγνώσητε, ἐὰν ἐνδιαφέρεσθε, εἰς 7,3%. Ἡ πρόβλεψίς μου ἦτο 7%, ἔπεσα πράγματι ἔξω κατὰ 0,3%. Προεβλέψαμεν δὲ ἡμεῖς τῆς Ε.Κ., ὅτι θὰ ὑπάρξῃ περαιτέρω κάμψις τοῦ ρυθμοῦ ἀνόδου τοῦ Ἐθνικοῦ Εἰσοδήματος, ἐὰν ἐφηρμόζοντο πλήρως τὰ φορολογικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν — μέχρι τοῦδε ἐν μέρει ἔχουν ἐφαρμοσθῆ — καὶ θὰ εἶναι κάτω τοῦ 6%, ἴσως νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ 6%. Ἐθριαμβολόγησεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅσον ἀφορᾶ τὰ ἐπιτεύγματα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἴσως ξεχνᾷ, ὅτι ἡμεῖς προεβλέψαμεν πρῶτοι τὴν κάμψιν τοῦ ρυθμοῦ ἀναπτύξεως καὶ ἔχει λάβει χώραν. Καὶ προεβλέψαμεν, κυρίως, πληθωρισμὸν κόστους καὶ κερδῶν καὶ ἔχει λάβει χώραν. 5,2% τὸ πρῶτον τρίμηνον τοῦ 1966. Καλῶ τὴν Ε.Ρ.Ε., ἡ ὁποία κόπτεται ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ νομίσματος καὶ ἡ ὁποία οὐδέποτε, κατὰ τὸ παρελθόν, ἐπὶ Κυβερνήσεως Παπανδρέου, ἐφείσθη, οἱασδήποτε ἐπικρίσεως καὶ εἰς τὸν Τύπον καὶ εἰς τὴν Βουλήν, διατί δὲν ἀνησυχεῖ διὰ τὸ 5,2, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι πολὺ ὑψηλότερον εἰς τὸ ἄμεσον μέλλον; Διατί δὲν ἀνησυχεῖ, περαιτέρω, ἡ ΕΡΕ, διὰ τὴν καταπληκτικὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας τραπεζογραμματίων; Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀναγνώσω ἀριθμούς. Ἀπὸ τῆς 1 Ἰουλίου 1965 μέχρι τῆς 15 Αὐγούστου 1966, ἡ κυκλοφορία τραπεζογραμματίων ηὐξήθη κατὰ 4.400.000 000 δραχμῶν, ἐνῷ κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίστοιχον περίοδον ἡ αὔξησις τῆς κυκλοφορίας τραπεζογραμματίων, ἦτο μόνον 2.900.000.000 δραχμῶν. Εἶναι αὐτὴ μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας αὐξήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν σημειωθῆ κατὰ τὸ παρελθόν. Δὲν τὸ εἶδον, ὅμως, εἰς καμμίαν ἐφημερίδα τῆς Ε.Ρ.Ε. Καὶ δὲν ἤκουσα τὸν συνάδελφον κ. Παπαληγούραν νὰ τὸ ἐπισημάνῃ, ὡς θὰ ἔσπευδε νὰ τὸ κάμῃ εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς ἰδικάς μας. Ἐπὶ πλέον, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν ἰδιωτικῶν ἀποταμιευτικῶν καταθέσεων, δὲν εἶναι ἱκανοποιητική. Ἄνευ συνυπολογισμοῦ τῶν τόκων, αἱ ἀποταμιευτικαὶ ἰδιωτικαὶ καταθέσεις, ἐμειώθησαν κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ 1965 καὶ ἡ αὔξησις εἶναι μικροτέρα κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1966, ἔναντι τῆς ἀντιστοίχου περιόδου τοῦ 1965.

§176Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Τοὺς ἀριθμοὺς ποὺ ἔδωσα, τοὺς ἀμφισβητεῖτε;

§177Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς τελευταίας ἐξελίξεις.

§178Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἔχω οὔτε ἕνα τμῆμα τοῦ Ἀπριλίου. Ἔχω, κυρίως, στοιχεῖα τοῦ πρώτου διμήνου καὶ πληροφορίας καὶ βάσει αὐτῶν ἀναφέρω τὰ ὅσα ἀνέφερον.

§179Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Τὰς αὐξήσεις τὰς ἔδωσα εἰς ἀριθμούς. Τὰ στοιχεῖα τοῦ Ἀπριλίου εἶναι προσωρινά, ἀλλὰ ἐπίσημα. Διὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ ἑπομένου ἔτους δὲν ὡμίλησα. Δὲν νομίζω, ὅτι ἰσχυρίσθην, ὅτι τὰ σημεῖα τῆς ἀναρρώσεως καὶ βελτιώσεως ἐνεφανίσθησαν εἰς τὸ βʹ ἑξάμηνον, ἀλλὰ ἰσχυρίσθην σαφῶς, ὅτι τὰ σημεῖα βελτιώσεως, ἐσημειώθησαν, μετὰ τὸ τέλος τοῦ Δεκεμβρίου.

§180Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Μητσοτάκη, ἔχω τὰ στοιχεῖα τοῦ διμήνου καὶ δύναμαι νὰ τὰ ἀναγνώσω. Ἔχω, ἐπίσης, τὴν πληροφορίαν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ὁ Μάρτιος ἐπιδεινώνει τὸ φαινόμενον. Δὲν προτίθεμαι νὰ διαφωνήσω μὲ τοὺς ἐπισήμους ἀριθμούς. Αὐταὶ ἦσαν αἱ πληροφορίαι μου καὶ ἐθεώρησα χρέος μου νὰ τὰς θέσω ὑπ’ ὄψει τοῦ Κοινοβουλίου. Ἐλπίζω, νὰ μὴ διαφωνῆτε μὲ τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἔδωσα, ἀναφορικῶς μὲ τὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζογραμματίων καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἀνησυχῆτε...

§181Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριε συνάδελφε, εἶναι δικαίωμά σας, νὰ κάμητε τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἐκάματε καὶ νὰ ἀνησυχῆτε, ἀλλὰ ἡμεῖς, σᾶς δηλῶ, δὲν ἀνησυχοῦμεν. Ἠμπορεῖτε, πάντως, νομίζω, νὰ ὑπολογίζετε εἰς ὡρισμένους παράγοντας. Ἠμπορεῖτε νὰ ἴδητε τὴν πορείαν τῆς χρυσῆς λίρας, ἡ ὁποία νομίζω, ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογήσῃ μίαν ἀξιόλογον διαφοράν.

§182Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χαίρω, ἰδιαιτέρως, διότι ἀνεφέρθητε εἰς τὴν χρυσῆν λίραν. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὸ γεγονός, ὅτι οἱ λίρες πωλοῦνται εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν ἀλλαγήν. Ἐπισημαίνομεν, ὅμως, ἡμεῖς δύο τινά: Πρῶτον, ὅτι αἱ δραχμοποιήσεις, δὲν πηγαίνουν εἰς τὰς καταθέσεις, ἢ εἰς τὴν βιομηχανίαν, ἀλλὰ ἀντιθέτως, εἰς οἰκοπεδικάς, οἰκοδομικὰς καὶ κερδοσκοπικὰς ἐπιχειρήσεις. Ἐπεσημάναμεν, μὲ τὸν κ. Παπαληγοῦραν, ὁμιλοῦντες εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ ἐκάμαμεν αὐτὴν τὴν πρόβλεψιν, τὴν ὁποίαν, κ. Ὑπουργέ, ἐλπίζω, ὅτι δὲν τὴν ἀμφισβητεῖτε, διότι ἐὰν τὴν ἀμφισβητῆτε, θὰ σᾶς ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ἀνδρουλιδάκην τῆς «Καθημερινῆς», ὁ ὁποῖος ἐπιβεβαιοῖ κατὰ λέξιν ὅσα λέγω, ὄχι μὲ τίτλους καὶ ἔμφασιν, ἀλλὰ μὲ ἐλπίδας διὰ μίαν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἡ ἐφημερίς του ὑποστηρίζει. Κύριοι βουλευταί, προεβλέψαμε κάμψιν τοῦ ρυθμοῦ ἀναπτύξεως καὶ προεβλέψαμεν πληθωρισμόν. Ἐπαναλαμβάνομεν σήμερον τὴν πρόβλεψιν ἰδίως διὰ τὸν πληθωρισμόν. Ποῦ ὀφείλεται τὸ φαινόμενον; Δὲν πρόκειται νὰ προχωρήσω εἰς διάλεξιν ἀλλὰ δύο λέξεις εἶναι ἀπαραίτητοι καὶ διὰ τὸ Κοινοβούλιον καὶ διὰ τὸν λαόν. Πρῶτον ὑπάρχει σαφὴς στάσις κερδοσκοπίας. Ὑπάρχει δηλαδὴ πληθωρισμὸς κερδῶν καὶ ἐκεῖ μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, μία Κυβέρνησις μὲ πλήρη συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος καὶ μὴ ἐξαρτωμένη ἀπὸ ὠργανωμένα συμφέροντα εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ ταχεῖαν ἀπάντησιν. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ τοῦ ἁπλοῦ φαινομένου τῆς κερδοσκοπίας ὑπάρχει καὶ τὸ φαινόμενον τῆς ἀνόδου στοιχείων τοῦ κόστους. Ἐπὶ Κυβερνήσεως Παπανδρέου οἱ ἐργαζόμενοι Ἕλληνες, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐσυνειδητοποίησεν, ὅτι ταχεῖα οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις, συνδυάζεται ἄριστα μὲ τὴν εὐρεῖαν συμμετοχὴν τῶν λαϊκῶν μαζῶν εἰς τοὺς καρποὺς τῆς προόδου. Διότι ἂν ὁ ρυθμὸς αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καμφθῇ, κάμπτεται καὶ ἡ παραγωγικότης. Καὶ ὅταν κάμπτεται ἡ παραγωγικότης, τότε αἱ δίκαιαι αὐξήσεις ὁδηγοῦν εἰς πληθωρισμὸν κόστους καὶ ἐξανεμίζουν τὰς κατακτήσεις τὰς οἰκονομικὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θὰ πρέπει τὰ ὠργανωμένα οἰκονομικὰ συμφέροντα νὰ εἶναι ἰδιαιτέρως ἱκανοποιημένα διὰ τὴν ἐξέλιξιν, διότι ὁ πληθωρισμός, ὁ ὁποῖος λαμβάνει χώραν σήμερον πράγματι ὁδηγεῖ εἰς ἀνακατανομὴν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος εἰς βάρος τῶν λαϊκῶν στρωμάτων πρὸς ὄφελος τῶν ὀλίγων. Καὶ ἡ διαδικασία θὰ συνεχισθῇ, ἐὰν δὲν προχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς μακρόπνοον πρόγραμμα, ρηξικέλευθον πρόγραμμα ἀναπτύξεως τῆς χώρας. Καὶ δι’ αὐτὸ κυρίως ἤθελον εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὴν παρουσίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐκπροσώπου τῆς ΕΡΕ, διότι ἡ εὐθύνη διὰ τὸν πληθωρισμόν, ἡ εὐθύνη διὰ τὴν ὑπονόμευσιν τοῦ εἰσοδήματος τῶν λαϊκῶν μαζῶν δὲν βαρύνει τοὺς πολιτικῶς ἀνυπάρκτους κυρίους, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τοὺς ὑπουργικοὺς θώκους, ἀλλὰ βαρύνει εὐθέως τὴν ΕΡΕ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐπισημάνω καὶ μίαν ἄλλην ἄποψιν τοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσωμεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὑπάρχουν σήμερον κρίσιμα προβλήματα τοῦ Ἔθνους, ἐκ τῆς ἐπιλύσεως τῶν ὁποίων κρίνεται ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ τύχη τοῦ Ἔθνους. Ἔχουν παρέλθει 10 μῆνες ἀκυβερνησίας, σπατάλης κομματικοῦ ὀργίου, 10 μῆνες κατὰ τοὺς ὁποίους ἀντιμετώπισις οὐδενὸς βασικοῦ προβλήματος ἔχει λάβει χώραν εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέαν. Καὶ ὁ χρόνος δὲν ὑπάρχει. Κύριοι, τί θὰ κάμωμεν μὲ τὴν μετανάστευσιν; Ἐνῷ συζητοῦμεν περὶ ἀνέμων καὶ ὑδάτων μὲ τὴν μετανάστευσιν, τί θὰ κάμωμεν; 110 χιλ. ἐντὸς τοῦ 1965...

§183Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Τί ἐκάνατε σεῖς;

§184Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εὐχαρίστως θὰ ἀπαντήσω. Ἡ ἐρώτησις ἔχει καλῶς. Πῶς λύεται τὸ θέμα τῆς μεταναστεύσεως εἶναι ἡ ἐρώτησις καὶ ποία εἶναι ἡ διαδικασία. Ἀπαντῶμεν, πρῶτον, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀριθμοὺς ἄνω τῶν 500 χιλ. τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ αὐταὶ ἀπὸ τὸ ἡγετικὸν τμῆμα τῆς ἐργατικῆς τάξεως καὶ αὐταὶ ἀπὸ τὰς ἀκριτικὰς περιοχὰς τῆς Ἑλλάδος. Αἱ ἐπιπτώσεις τῆς μεταναστεύσεως: Πρώτη ἀδυναμία. Ἡ ἐκβιομηχάνισις τῆς χώρας. Θὰ γίνωμεν ὅπως εἶπε καὶ ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἑλλήνων βιομηχάνων, τουριστικὴ χώρα. Ἐὰν δὲν λάβωμεν τὰ μέτρα μας ἀμέσως θὰ καταντήσωμεν τὸ ξενοδοχεῖον, τὸ ὑπνοδωμάτιον τῆς Εὐρώπης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὸν ρυθμὸν αὐτὸν μεταναστεύσεως, οὔτε νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν μεγάλην ἀλλαγὴν τῆς ὑπαίθρου, τῆς γεωργίας, διότι ἡ ἀναδιάρθρωσις τῶν καλλιεργειῶν ἀπαιτεῖ τὴν μεταφορὰν τοῦ ἐργατικοῦ δυναμικοῦ τῆς ὑπαίθρου ἀπὸ τὰς ἐκτατικὰς εἰς τὰς ἐντατικὰς καλλιεργείας, αἱ ὁποῖαι σημαίνουν ἀγροτικὰ χέρια.

§185Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Πρῶτον ἄρδευσιν.

§186Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μαζί σας. Καὶ ἄδρευσις καὶ ἠλεκτρικὸ καὶ δρόμοι καὶ σχολεῖο καὶ κινηματογράφους καὶ κουλτούρα. Αὐτὰ ἀπαιτοῦν ἐπανάστασιν εἰς τὴν ὕπαιθρον. Θὰ πρέπει νὰ δημιουργήσωμεν νέους πόλους ἕλξεως, θὰ πρέπει νὰ δημιουργήσωμεν γεωργικὴν βιομηχανίαν. Θὰ πρέπει πράγματι νὰ τελειώσωμεν τὸν κύκλον τῶν ἐγγειοβελτιωτικῶν μας ἔργων. Χωρὶς αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, οὔτε βιομηχανία, οὔτε γεωργία. Δὲν θὰ ὑπάρξῃ κἂν ἀγρότης Ἕλλην μεταξὺ τῶν ἐτῶν 20 καὶ 45 ἕτοιμος νὰ μείνῃ εἰς τὸ χωριό του νὰ δουλέψῃ (χειροκροτήματα). Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Βεβαίως οὐδεμία Κυβέρνησις, οὔτε ἡ ἰδική μας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ πάρα πάνω ἐντὸς μιᾶς 4ετίας ἀπὸ τὸ νὰ θέσῃ τὰς βάσεις, τὰ θεμέλια διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ μακροπροθέσμου προγράμματος. Γνωρίζομεν πόσον δύσκολον εἶναι τὸ ἔργον. Ἐπισημαίνομεν ἁπλῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ποὺ στηρίζεται σὲ δεκανίκια καὶ ὄχι εἰς τὸν λαὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ μεγάλο αὐτὸ ἔργον. Ἀλλὰ ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ ἐκβιομηχανίσεως, ὑπάρχει ἕνα βασικὸν ἐρώτημα ποὺ πρέπει κάποτε ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσῃ. Ἔχουν θεσπισθῆ ἀπὸ χρόνου πολλοῦ μέτρα διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας, χαριστικὰ μέτρα ἂν θέλετε, διότι ἐνῷ δὲν ἀναπτύσσεται ἡ βιομηχανία, αἱ διάφοροι ἐκπτώσεις εἰς φόρους, εἰς ἐπιτόκια, αἱ διάφοροι ἀπαλλαγαὶ προσφέρονται εἰς τοὺς βιομηχάνους. Ὁ ἰδιωτικὸς τομεὺς δὲν ἔχει ἐπιδείξει τὴν εὐαισθησίαν ἐκείνην πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὸ κράτος εἰς τὸ παρελθόν, τὴν ὁποίαν θὰ εἴχομεν ὅλοι τὸ δικαίωμα νὰ ἀναμείνωμεν. Συγχρόνως, ὅμως, τὸ Κράτος μὲ τὰς γραφειοκρατικάς του μεθόδους, μὲ τὰς ἀτέρμονας διαδικασίας ἔχει καὶ αὐτὸ δυσχεράνει τὸ ἔργον τῆς ἐκβιομηχανίσεως. Κύριοι βουλευταί, ριψοκίνδυνα μέτρα ἀπαιτοῦνται. Θὰ πρέπει ἐφ’ ὅσον ὁ ἰδιωτικὸς τομεὺς δὲν προτίθεται νὰ φέρῃ τὸ βάρος, ὅπου δὲν προτίθεται νὰ φέρῃ τὸ βάρος, διότι δὲν ἔχομεν χρόνον ἐμπρός μας, θὰ πρέπει φορεῖς ὅπως ἡ ΕΤΒΑ ἢ ἡ ΑΤΕ νὰ ἀναλάβουν τὴν βιομηχανικὴν ὑποδομὴν ἢ τὴν γεωργικὴν βιομηχανικὴν ὑποδομὴν ἀναλόγως διὰ νὰ προωθηθοῦν αἱ βιομηχανίαι καὶ μάλιστα ἕως τὸ σημεῖον ποὺ θὰ δημιουργηθοῦν ἀκόμη μεγάλαι σημαντικαὶ βιομηχανικαὶ μονάδες. Καὶ τότε ὅταν ἐκκινήσωμεν, εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς κεφαλαιαγορᾶς νὰ πωλήσωμεν τὰς μετοχὰς εἰς τοὺς ἰδιώτας, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέλους θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ συμμετάσχουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ταχεῖαν ἀνάπτυξιν τοῦ βιομηχανικοῦ τομέως. Γνωρίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσωμεν ὅλοι ἐπ’ αὐτοῦ. Πρέπει, ὅμως, νὰ ὁμιλήσωμεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ πρέπει κάποτε ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ θέσεις νὰ ἐκκινήσῃ εἰς τὸν μεγάλον ἀγῶνα δρόμου ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιβίωσις τοῦ Ἔθνους.

§187Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἐχάσατε μίαν διετίαν.

§188Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐχάσαμεν 10ετίαν, 12ετίαν. Μὲ 18 μῆνας διακυβερνήσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θέσωμεν τὰ θεμέλια.

§189Γ. ΛΥΧΝΟΣ......

§190Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Παρακαλῶ νὰ ὁμιλήσετε ἀμέσως μετά.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὸν ρήτορα νὰ ὁμιλήσῃ.

§192Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐνομοθετήσαμεν τὴν ΕΤΒΑ, ἡ ὁποία, ὅμως, δυστυχῶς ἔχει ἐκφύγει τοῦ προορισμοῦ της καὶ εἶναι σήμερον στυγνὸν κομματικὸν ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως.

§193Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Φέουδον τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ.

§194Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπειδὴ τὸ θέμα τῆς βιομηχανικῆς ἀναπτύξεως συνδέεται ἀρρήκτως μὲ τὴν εἰσαγωγὴν συναλλάγματος, μὲ τὴν εἰσαγωγὴν κεφαλαίων καὶ ἐπειδὴ ἡ συζήτησις αὐτὴ ἔχει γίνει πολλάκις εἰς τὴν Βουλήν, θὰ πρέπει ἐδῶ νὰ λεχθοῦν μερικαὶ ἀλήθειαι. (Ὁ κ. Κ. Ράλλης καὶ ὁ κ. Κατριβάνος ὁμιλοῦν μὲ ὀξύτητα μεταξύ των χωρὶς νὰ ἀκούωνται). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ράλλη, παρακαλῶ ἀφήσατε τὸν ρήτορα νὰ ὁμιλήσῃ. Κύριε Κατριβάνο, σᾶς παρακαλῶ....

§196Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔχομεν εἰς τὴν χώραν αὐτὴν θεσπίσει εἰδικὸν νόμον προστασίας εἰσαγωγῆς κεφαλαίων. Εἶναι ὁ νόμος 2687. Ὅλοι ὅσοι ἠσχολήθησαν μὲ τὸν νόμον αὐτὸν καὶ ὁ συνάδελφος τῆς ΕΡΕ κ. Παπαληγούρας καὶ ἐγὼ γνωρίζουν, ὅτι ὁ νόμος εἰς τὴν οὐσίαν ἔχει μεταβληθῆ εἰς πολλὰς περιπτώσεις εἰς νόμον ἐξαγωγῆς κεφαλαίων. Θὰ ἀναφέρω μίαν περίπτωσιν χαρακτηριστικήν Πιστεύω, χωρὶς νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα. Τὸ δύναμαι, ἀλλὰ προτιμῶ νὰ μὴ τὸ κάμω. Ὑπάρχει ἐπίσης ἀναφορὰ εἰς ἐπίσημον συμβατικὴν μελέτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ. Δύναμαι νὰ εἴπω ἰδιαιτέρως εἰς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, ποῦ ἀκριβῶς εὑρίσκεται τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ κείμενον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, διὰ περίπτωσιν, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ τὴν πεῖραν μου δὲν διαφέρει πολὺ ἀπὸ ἄλλας περιπτώσεις. Εἰσήγαγε 12 ἑκατομμύρια δολλάρια διὰ τμῆμα ἐργοστασίου, τὰ ὁποῖα βεβαίως δικαιοῦται ὁ εἰσαγωγεὺς νὰ ἐξαγάγῃ.

§197ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε;

§198Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πολὺ τελευταῖα. Ἀφίσατε τὴν ἡμερομηνία. Δὲν μὲ ἀφορᾷ εὐτυχῶς. Ἀλλ’ οὔτε ἀφορᾷ κἂν τὸν οἱονδήποτε Ὑπουργόν, διότι δὲν πρόκειται περὶ συνεννοήσεων πρόκειται περὶ τῆς διαδικασίας. Τὴν διαδικασίαν ἠμποροῦμεν νὰ τὴν συζητήσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν κάποιαν ἡμέραν καὶ θὰ πεισθῆτε, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου δὲν προστατεύονται. Δικαιοῦται λοιπὸν νὰ ἐξαγάγῃ 12 ἑκατ. δολλάρια. Συμφώνως πρὸς ἐπίσημον ὑπεύθυνον μελέτην ὅμως εἰσήγαγε μόνον 3 ἑκατ. δολλάρια, ἐν συσχετίσει μὲ ἐκεῖνο τὸ τμῆμα τῆς ἐπιχειρήσεως. Καὶ ἔχει γίνει συνήθεια, κ.κ. βουλευταί, εἶναι βαρεῖα ἡ κατηγορία, εἰς Τραπέζας σήμερον εἰσαγωγῆς ἐξοπλισμοῦ βιομηχανικοῦ νὰ συζητοῦν μὲ τοὺς διοικητὰς τῶν Τραπεζῶν τὶ ποσοστὸν θὰ πάρῃ ὁ διοικητὴς καὶ τὸ τὶ ποσοστὸν θὰ πάρῃ ὁ βιομήχανος. (Φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ. αἶσχος, αἶσχος). Τὴν κάμνω ὑπευθύνως τὴν καταγγελίαν καὶ τὴν θέτω ὑπ’ ὄψιν καὶ πάλιν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων.

§199Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριε συνάδελφε, θὰ σᾶς εἶμαι ἰδιαιτέρως ὑπόχρεως ἐὰν θὰ ἠδύνασθο νὰ ἐνημερώσητε, ὄχι μόνον τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ἀλλὰ καὶ τὴν Κυβέρνησιν.

§200Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποίαν Κυβέρνησιν. (Γέλωτες ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§201Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἐὰν δὲ τὸ θελήσητε χρέος ἔχετε νὰ ἐνημερώσητε τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὥστε ἀπὸ τὴν συζήτησιν αὐτὴν νὰ ἐνημερωθοῦν οἱ πάντες, διότι δὲν ὠφελεῖ ἡ ἀοριστολογία.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Παπανδρέου. Ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς θεωρῶ μειωτικὸν διὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ τὴν ἀγνοῆτε. Ὑπάρχει καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ καταγγέλλετε ἐπωνύμως αὐτοὺς τοὺς ὁποίους ἐννοεῖτε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§203Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἄλλα εἶναι τὰ καθήκοντά σου, ἐσένα.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀπευθυνόμενος πρὸς θορυβοῦντας βουλευτὰς τῆς Ε.Κ.). Ὅ,τι ἔχετε νὰ εἴπητε νὰ σηκωθῆτε ἐπάνω ἀντρίκια νὰ τὸ εἴπητε. Ξεύρετε μὲ ποῖον ὁμιλεῖτε, κύριοι. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Παρακαλῶ νὰ εἰδοποιηθῇ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἕδραν, διότι ἐδημιουργήθη δι’ ἐμὲ προσωπικὸν θέμα.

§205Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ συνεχίσω, διὰ νὰ ἐνημερώσω τὴν Βουλήν, καὶ ἰδιαιτέρως τὸν συνάδελφον κ. Παπαληγούραν, ὁ ὁποῖος ἀναγκαστικὰ ὑπομένει μέχρι πέρατος τῆς ὁμιλίας μου. Τὰ εἶπον αὐτά, διότι αἰσθάνομαι, ὅτι πράγματι ὁ νόμος 2687 καὶ ἡ ὅλη διαχείρισις εἰσαγωγῆς ἐξοπλισμοῦ ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, πρέπει νὰ γίνῃ ἀντικείμενον μελέτης καὶ νομοθεσίας τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ τὸ εἶπον αὐτό, ἐπίσης, διότι συχνάκις λέγεται εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὸν κ. Μητσοτάκην, ὅτι πρέπει νὰ στηριζώμεθα εἰ δυνατόν, εἰς ἰδιωτικὰ κεφάλαια καὶ τὸ δημόσιον καλύτερον νὰ μὴ πηγαίνῃ εἰς τὴν διεθνῆ χρηματαγορὰν καὶ δανείζεται μὲ ἐπιτόκιον 6, 6,50, 7%, ἂν θέλετε.

§206Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Δὲν τὸ εἶπον ποτέ, κ. συνάδελφε.

§207Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Χθὲς τὸ εἴπατε, σᾶς ἤκουσα.

§208Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Δὲν εἶπον νὰ πηγαίνῃ διὰ τῆς ἰδιωτικῆς ἀποταμιεύσεως νὰ πραγματοποιῆται ἡ ἐκβιομηχάνισις. Εἶπον, ὅτι εἶναι καλύτερον, προκειμένου νὰ δανείζεται τὸ Κράτος, καὶ δὴ ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν, νὰ εὑρίσκῃ ἐγχωρίους πόρους καὶ πρὸ παντὸς πόρους ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν.

§209Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτό, πράγματι, ποὺ λέγετε, τώρα τὸ ἤκουσα. Θὰ κυττάξωμεν τὰ πρακτικά. Εἶναι ἄνευ σημασίας. Ὑπάρχει ἡ γνώμη, ὅτι δανεισμὸς ἀπὸ τὴν διεθνῆ χρηματαγοράν, εἶναι πολὺ χειρότερος τοῦ δανεισμοῦ ἀπὸ τὸ κονσόρτσιουμ καὶ τῆς εἰσαγωγῆς ἰδιωτικῶν κεφαλαίων. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὰς πλείστας τῶν περιπτώσεων, τὸ κόστος διὰ τὴν οἰκονομίαν εἰσαγωγῆς κεφαλαίων ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας, εἶναι μεγαλύτερον κατὰ πολὺ τοῦ ἐπιτοκίου, τὸ ὁποῖον εὐθέως θὰ ἐπληρώναμεν εἰς τὴν διεθνῆ χρηματαγοράν. Ὑπάρχει, ὅμως, τὸ ἐρώτημα, ποῖος θὰ κινητοποιήσῃ τὰ εἰσαγόμενα κεφάλαια; Καὶ εἶπον προηγουμένως, ὅτι, ἐπὶ τέλους, φορεῖς ὡς ἡ ΕΤΒΑ, ὅταν ἀνακαινισθοῦν, ὅταν ἐξυγιανθοῦν ἀπὸ τὸ κομματικὸν ὄργιον, θὰ εἶναι δυνατόν, ἴσως, νὰ ἐπιτελέσουν τὸ ἔργον αὐτό. Καὶ θὰ ἤθελον, ἐπίσης, νὰ ἐπισημάνω τὸ τρίτον τεράστιον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀπασχολῇ τὸ Ἔθνος κάθε νύκτα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει ὀλιγωρίαν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει συνέχισιν καταστάσεως ἀνωμάλου, ὅπως ἡ σημερινή. Εἶναι τὸ θέμα τῆς συνδέσεώς μας μὲ τὴν Κοινὴν Ἀγοράν. Εἶπον οἱ βιομήχανοι χθές, εἶπεν ὁ σύνδεσμος, ὅτι δὲν πάει καλά. Πράγματι, δὲν πάει καλά. Ποῖος ἀσχολεῖται; Ποῖος ἔχει τὸν καιρὸν νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ θέμα; Καὶ εἶναι ἐπίσης ὀρθὸν νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ μεγάλη μας ἐλπίς, ὅτι τὸ κεφάλαιον θὰ ἤρχετο πρὸς τὴν ἐργασίαν, δὲν ἐπραγματοποιήθη μέχρι τοῦδε. Ἀντιθέτως, τὰ ἐργατικὰ χέρια ἔχουν φύγει νὰ εὕρουν τὰ κεφάλαια. Κύριοι τῆς Ε.Ρ.Ε., διότι σεῖς εἶσθε οἱ ὑπεύθυνοι, πρὸς τοὺς ὁποίους δύναται κανεὶς νὰ ἀπευθυνθῇ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέπετε τὴν συνέχισιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως, ἐν ὄψει τῶν ἐθνικῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα ἀντιμετωπίζομεν; Εἶναι πλέον δέκα μῆνες, θέλετε καὶ ἄλλους δέκα; Θέλετε νὰ χαντακώσητε τὸ Ἔθνος; Θὰ φέρετε τὴν εὐθύνην καὶ θὰ σᾶς καταλογισθῇ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§210Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Κάνετε λάθος εἰς τὴν διεύθυνσιν.

§211Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σεῖς στηρίζετε τὴν Κυβέρνησιν.

§212Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Θὰ ὁμιλήσω μετά.

§213Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἀναμείνω τὴν ἀπάντησίν σας. Θὰ ἤθελον τώρα, νὰ ἐπισημάνω μερικὰ παράδοξα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται ἡ Ἕνωσις Κέντρου νὰ ἀφήσῃ χωρὶς συζήτησιν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐσηκώθη χθὲς διακεκριμένον μέλος τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ εἶπεν, ὅτι τὰ ἤθη εἰς τὴν Βουλὴν ἔχουν φθάσει εἰς τὸ κατώτατον δυνατὸν σημεῖον. Ἐσηκώθη ἀπόψε ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ εἶπεν, ὅτι ἐφθάσαμεν πολὺ χαμηλά, ὅτι ἐπήραμε τὸν κατήφορον. Ποῖος διαφωνεῖ; Ὁ δημόσιος βίος τῆς χώρας νοσεῖ βαρύτατα. Ἔχει καταρρακωθῆ. Εἴτε ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν περὶ ἐξαγορᾶς συνειδήσεων εἰς τὴν Βουλήν, εἴτε δὲν ὁμιλοῦμεν, ὁ λαὸς λέγει: Πόσα; Καὶ αὐτὸ λέγει μίαν ὁλόκληρον ἱστορίαν, τὴν ἱστορίαν τοῦ πραξικοπήματος. Ἐρωτῶ: Διαφωνοῦμεν ἡμεῖς, ὅτι τὰ ἤθη ἔχουν πράγματι σημειώσει ἀπίστευτον κατολίσθησιν; Δὲν αἰσθανόμεθα ἡμεῖς ἀηδίαν διὰ τὸ κατάντημα τοῦ Δημοσίου βίου; Δι’ αὐτὸ ἔχετε εὐθύνην, ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπετε νὰ συνεχισθῇ ἡ πηγὴ αὐτῆς τῆς ἀνθυγιεινῆς καταστάσεως εἰς τὸν τόπον μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§214Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφυπ. Ἐξωτερικῶν). Σεῖς τὰ ἐφθάσατε ἐκεῖ.

§215Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νομίζω, ὅτι κάποτε, ὑποτίθεται, ὅτι ἠπείλησα τὴν ζωήν σας, κ. Ρέντη. Νομίζω, ὅτι ἀπὸ τότε πρέπει νὰ μὲ φοβῆσθε. Ἀνῆλθεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ εἰς τὸ βῆμα, ὁ ὁποῖος ἔχει μακρὰν πολιτικὴν ἱστορίαν καὶ γνῶσιν τῶν πολιτικῶν θεμάτων, πολὺ βαθυτέραν, ἀσφαλῶς, ἐκείνης, τὴν ὁποίαν διαθέτω ἐγώ. Καὶ δὲν εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν, δὲν ἔχω ζήσει τόσα χρόνια εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅσα ἐκεῖνος. Καὶ ἔθεσε τὸ συνταγματικὸν θέμα, εἰς ἀπάντησιν πρὸς τὸν κοινοβουλευτικόν μας ἐκπρόσωπον κ. Μπακόπουλον, καὶ εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην του, δὲν ὑπῆρξεν ἐκτροπὴ ἐκ τοῦ Συντάγματος. Θὰ ἤθελον νὰ θέσω εἰς τὸν ἴδιον, λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ἐδῶ, ἀλλὰ θὰ θέσω τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ἀποτελῇ προνομίαν τοῦ Στέμματος ἢ δικαίωμα τοῦ Στέμματος, ἡ διαδοχικὴ ἀνάθεσις ἐντολῆς εἰς μέλη τοῦ αὐτοῦ Κόμματος καὶ θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω, τί θὰ ἔπραττεν ὁ ἴδιος, ὡς Ἀρχηγὸς κυβερνῶντος Κόμματος, ἐὰν συνέβαινε τὸ ἴδιον, εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον; Θὰ ἤθελον τὴν ἀπάντησιν. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι τὸ βασικὸν πρόβλημα, τὸ πρόβλημα ποὺ δονεῖ τὴν Ἑλλάδα, τὸ πρόβλημα τοῦ ὁποίου ἡ λύσις θὰ ἀποφασίσῃ τὸ μέλλον τῆς χώρας, εἶναι τὸ πρόβλημα τῆς ἐξουσίας. Πράγματι, ὡς τὸ ἔχει θέσει ὁ Ἀρχηγός μας: Ποῖος κυβερνᾶ, ὁ Βασιλεὺς ἢ ὁ λαός; Εἶναι τὸ βασικὸν πρόβλημα καὶ αὐτὸ ἐξηγεῖ, λυποῦμαι, κύριοι συνάδελφοι τῆς Ε.Ρ.Ε., διατί, ὅταν ἔρχεται θέμα ψήφου ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πάντοτε συγκαλεῖται ἡ Κοινοβουλευτική σας ὁμὰς καὶ λαμβάνετε τὰς ἀποφάσεις σας καὶ γνωρίζει ὁ λαὸς ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἡ ἀπόφασις θὰ εἶναι νὰ στηρίξετε τὴν Κυβέρνησιν. Διατί, ὁ ὥριμος αὐτὸς Ἑλληνικὸς λαός, προβλέπει τὸ τί θὰ κάνετε; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παριστάνετε τοὺς ἀντικειμενικοὺς κριτάς, μαχομένων δῆθεν μερίδων τῆς Ε.Κ., ὅταν σεῖς κυβερνᾶτε καὶ κυβερνᾶτε κατ’ ἐπιταγήν; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§216Ε. ΚΑΛΑΝΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ πληροφορήσω τὸν ἀξιότιμον κ. Α. Παπανδρέου, ὅτι ἡμεῖς, ἀπὸ ἀπόψεως λαοῦ, εἴμεθα ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς τακτοποιημένοι, ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1964, διότι ἔχομεν διακηρύξει πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἦτο προπαρεσκευασμένος ἔκτοτε, τοὐλάχιστον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μᾶς περιέβαλε διὰ τοῦ 35%, τῆς ἐμπιστοσύνης του, ὅτι, ὅταν ἐλέγομεν Ἕνωσιν Κέντρου, ἐννοούσαμεν, ὅτι, ἐπὶ τὸ ἁπλοϊκώτερον, ἔχει παράδοσιν ἡ θυμοσοφία τοῦ Ρουμελιώτη, ἦσαν 12 κοντογιανναῖοι καὶ 13 ταμπουράδες. Αὐτοὺς ὑφίσταται σήμερον ἡ Ἑλλάς.

§217Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπήν, καὶ χωρῶ. Ὕστερον, θὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ ἔχει συμβῆ κάτι ἀκόμη παραδοξότερον, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ε.Ρ.Ε., δὲν εἶναι μόνον ἡ Κυβέρνησις, Συμπολίτευσις, κριτής, ἔχει γίνει καὶ συνταγματικὸς παράγων. Καὶ χαίρω, ἰδιαιτέρως, διότι εἶναι ἀπόψε ἐδῶ ὁ κ. Παπαληγούρας, ὁ ὁποῖος, λυποῦμαι διὰ τὴν φράσιν, ἔχει καὶ αὐτὸς παρατηρήσει τὸν συνταγματικὸν παράγοντα. Διατί; 1) Ἐγράψατε ἕνα ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπληροφορήσατε ἡμᾶς τῆς Ε.Κ., ὅτι μᾶς προσφέρετε ἐκλογὰς ἐντὸς 45 ἡμερῶν, ἐὰν καὶ μόνον διαχωρίσωμεν τὴν θέσιν μας ἀπὸ τὴν Ἀριστεράν. Χαίρω, διότι κάπως πρέπει ἡ νομολογία νὰ περιλάβῃ καὶ αὐτὸ εἰς τὸ συνταγματικὸν δίκαιον. Πιστεύω, ὅτι πρέπει νὰ τὸ περιλάβῃ, διότι, πράγματι, ἀναπτύσσεται ταχύτατα τὸ συνταγματικὸν δίκαιον ἐν Ἑλλάδι, δὲν προφθαίνομεν νὰ διαβάζωμεν. Δὲν εἶσθε, ὅμως, ὁ μόνος, κ. Παπαληγούρα, καὶ ὁ Ἀρχηγός σας ἔγραψε καὶ αὐτὸς ἕνα ἄρθρον, εἰς τὸ ὁποῖον εἶπεν περίπου τὰ ἴδια. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ἔχει γράψει καὶ ἔχει εἴπει πολλά, περισσότερα ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ὁ ὁποῖος χειροκροτεῖται ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν τοὐλάχιστον τρεῖς συνταγματικοὺς παράγοντας καὶ ἐπιθυμοῦμεν, ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ κάμωμεν μίαν ἐκκαθάρισιν. Πρῶτον, κύριοι συνάδελφοι τῆς Ε.Ρ.Ε., δὲν πρόκειται νὰ θέσωμεν τὴν γραμμήν μας ὑπὸ τὴν κρίσιν σας καὶ δὲν πρόκειται νὰ ζητήσωμεν τὴν ἄδειάν σας, διὰ τὰς πράξεις μας. Δὲν σᾶς πέφτει λόγος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.). Ἴσως νὰ ὑπάρχῃ μία μικρὰ ἀντίφασις εἰς τοὺς λόγους μου. Ὁ Γεώργιος Παπανδρέου, ὁ Ἀρχηγός μας, ἔχει χαράξει, ἔχει διατυπώσει, μᾶλλον ἐπιγραμματικῶς, τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἔχει χαράξει ἡ Κοινοβουλευτικὴ ὁμάς. Ἡ Ε.Κ., θὰ κατέλθῃ μόνη της εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ θὰ διεκδικήσῃ αὐτὴ τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, θὰ διεκδικήσῃ τὴν Κυβέρνησιν αὐτοδυνάμως εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ γραμμή μας καὶ εἴμεθα ὅλοι πιστοὶ στρατιῶται τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.). Ὑπάρχει, βεβαίως, τὸ γνωρίζομεν σήμερον, πρότασις μομφῆς, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοὺς ἀριθμούς. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι ἔχουν ὑπάρξει πολὺ θλιβερὰ ὑποκείμενα, τὰ ὁποῖα ἀκόμη καὶ τώρα, πρὸ ἡμερῶν, ἐπρόδωσαν τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ, τὸ Κόμμα των καὶ τὸν Ἀρχηγόν των, (φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.: Αἶσχος, αἶσχος), διὰ νὰ στηρίξουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλήν, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀριθμοί, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρουν, μᾶς ἐνδιαφέρει ὁ λαός, μᾶς ἐνδιαφέρει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, καὶ ὄχι αὐτοὶ οἱ ἀργυρώνητοι ἀριθμοί. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.). Ὀψίμως ἦλθε τὸ ἐθνικὸν θέμα εἰς τὴν Βουλήν, ὀψίμως ἐξεδηλώθησαν ἀνησυχίαι ἀπό τινας πλευράς, διὰ τὸ ἐθνικὸν θέμα. Ἤδη, ὁ κοινοβουλευτικός μας ἐκπρόσωπος, ἔχει ὁμιλήσει, ἔχει καυτηριάσει τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῷ συνόλῳ της, ἐχειρίσθη τὸ Κυπριακόν, καὶ ἐξέθεσε τὸ Ἔθνος εἰς τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ὅλοι γνωρίζετε. Δὲν πρόκειται νὰ μακρηγορήσω, ἐπὶ τοῦ θέματος. Θὰ ἤθελον, ὅμως, νὰ εἴπω, ὅπως κάποτε ἔλεγεν ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ λέξει, ὅτι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὴν εὔνοιαν, ἡ ὁποία δὲν σέβεται τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σεβασθῇ τὰ δικαιώματα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.). Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπισημάνω καὶ κάτι ἄλλο. Ἡ πρότασις μομφῆς, δὲν ἀφορᾷ τὸν κ. Στεφανόπουλον, ἢ μόνον τὸν κ. Στεφανόπουλον, ἀφορᾷ ὅλας τὰς θλιβερὰς Κυβερνήσεις τῆς ἀποστασίας, καὶ τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος, ἐὰν ὑπάρξουν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.). Καὶ δηλοῦμεν ὑπευθύνως πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι δὲν θὰ στηρίξωμεν καμμίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν νόθον Βουλήν. (Φωναί, θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.). (Κωδωνοκρουσίαι). Ἡ διάρθρωσις τῆς Βουλῆς, σήμερον, εἶναι νόθος, διότι δὲν ἀντιπροσωπεύει πλέον τὴν λαϊκὴν θέλησιν. (Φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.). Διεκηρύξαμεν, ἐπίσης, πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι θὰ συνεχίσωμεν τὸν ἀγῶνα εἰς τὸ πλευρὸν τῶν δημοκρατικῶν μαζῶν ποὺ δίδουν... (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Δ. Γ. Παπασπύρου).

§218Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Μὲ τὸ λαϊκὸν μέτωπον.

§219Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁμιλῶ ὡς Ε.Κ. Διακηρύσσομεν, ὅτι θὰ συνεχίσωμεν τὸν ἀγῶνα μέχρι τοῦ οἱουδήποτε τέλους, ὅπως εἶπεν καὶ ὁ Ἀρχηγός μας. Καὶ γνωρίζομεν, ὅτι ὅσαι θυσίαι καὶ ἐὰν χρειασθοῦν, ἡ νίκη θὰ εἶναι τῆς δημοκρατίας. Ἡ δημοκρατία καὶ πάλιν θὰ νικήσῃ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.)

§220Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχει δημιουργηθῆ προσωπικὸν θέμα. Καθ’ ἣν στιγμὴν εὑρισκόμην ἐπὶ τῆς ἕδρας καὶ προήδρευον τοῦ Σώματος καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Α. Παπανδρέου, ὡμίλει περὶ συναλλαγῶν, μεταξὺ βιομηχάνων καὶ Τραπεζῶν καὶ εἶπεν, ὅτι θέτει εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων καὶ μόνον τὰ στοιχεῖα...

§221ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Καὶ σεῖς Ἀρχηγὸς εἶσθε.

§222Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτά. Τόσα ξέρετε τόσα λέτε. Πάντως, δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ γίνουν Ὑπουργοὶ καὶ ἐφοβήθηκαν, διότι τοὺς ἐπῆραν αἱ γυναῖκες τους πίσω καὶ ὑπανεχώρησαν.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀντιπρόεδρε τῆς Βουλῆς, ὄχι προσωπικὰ θέματα καί, πρὸ παντός, ὄχι οἰκογενειακά.

§224Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Εἰς ἐμὲ ἀπαντήσατε, κ. Διαμαντόπουλε;

§225Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὰ ποῦμε. Κύριε Πρόεδρε, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ κ. Α. Παπανδρέου, εἶπεν, ὅτι μόνον πρὸς τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, θὰ δώσῃ τὰ στοιχεῖα, τοῦ ἐζήτησα νὰ τὰ δώσῃ καὶ πρὸς τὸ Σῶμα, διότι δὲν πρόκειται μόνον οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων, νὰ ψηφίσουν, ἀλλὰ καὶ οἱ βουλευταί. Καὶ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Μεγαρίδος, κ. Παπαηλίας, διότι ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ χαμηλὸν ἐπίπεδον τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ ρίχνεται λάσπη εἰς ὅλους, ἔφθασεν, λέγω, εἰς τὸ σημεῖον ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Μεγαρίδος κ. Παπαηλίας, νὰ εἴπῃ καὶ δι’ ἐμέ, ὅτι ἔχω σχέσιν μὲ Τραπέζας, ὥστε νὰ μένῃ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι περιλαμβάνομαι εἰς τὴν ἀναφερθεῖσαν περίπτωσιν. Προκαλῶ τὸν κ. Παπαηλίαν, νὰ εἴπῃ, τί ἔχει εἰς βάρος μου, διὰ συναλλαγὰς μὲ Τραπέζας.

§226Ν. ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Διαμαντόπουλον, ὄχι ὡς Ἀρχηγὸν Κόμματος, ἀλλὰ ὡς συνάδελφον βουλευτὴν Ἀττικῆς καὶ Μεγαρίδος. Δὲν εἶχε καμμίαν αἰχμὴν ὁ λόγος μου μὲ τὰ μεγάλα συμφέροντα καὶ μὲ τὰς Τραπέζας. Ἂς παραμερισθῇ τὸ θέμα αὐτό. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξα, διὰ τὸν κ. Διαμαντόπουλον, ἀφορᾷ τὸ ἑξῆς: Τὸν προκαλῶ, νὰ κατονομάσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἔχῃ σήμερον ὑπάλληλον, χρηματοδοτούμενον ἀπὸ τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν, καὶ ἀπεσπασμένον εἰς τὸ πολιτικόν του γραφεῖον.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτά.

§228Ν. ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ. 14 ἢ 15 ὑπάλληλοι, μὲ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ, εἶναι ἀργόμισθοι εἰς τὰ πολιτικὰ γραφεῖα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ ἕνας εἰς τὸ πολιτικὸν γραφεῖον τοῦ κ. Διαμαντοπούλου. Αὐτὸ ἐννοοῦσα, ὅταν τοῦ εἶπον διὰ τὰς συναλλαγάς του μὲ τὴν Τράπεζαν. Εἶναι καὶ ἄλλοι ἀπεσπασμένοι.

§229Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προκαλῶ, τὸν κ. Παπαηλία, νὰ τὰ γράψῃ ὅλα αὐτὰ εἰς τὰς ἐφημερίδας, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ καταφύγω εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Εἶναι γεγονός, ἀναμφισβήτητον, ὅτι πράγματι εἰς τὸ γραφεῖον ἐδῶ τῆς Βουλῆς, καὶ ὄχι τὸ πολιτικόν μου γραφεῖον, εἶναι ἀπεσπασμένος ἕνας ὑπάλληλος τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐκλογικήν μου περιφέρειαν καὶ ὁ ὁποῖος οὔτε συγγενής μου εἶναι οὔτε τὸν ἐγνώριζα, προηγουμένως, ἀλλὰ τὸν προσέλαβον κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι ὅλην τὴν ἡμέραν ἐδῶ. Τὸν ἐπῆρα δέ, μόνον καὶ μόνον, διότι μοῦ ἐγγυήθησαν, ὅτι εἶναι ἐντιμότατος. Καὶ τοῦτο, διότι, ὅπως γνωρίζετε, οἱ πολιτικοὶ διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, πολλὰς φοράς, νὰ κατασυκοφαντηθῶμεν, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμφέρον νὰ μᾶς σπιλώνουν καὶ ἕνας ἐξ αὐτῶν εἶναι ὁ κ. Παπαηλίας. Τὸν προκαλῶ, νὰ τὰ γράψῃ αὐτὰ αὔριον εἰς τὰς ἐφημερίδας, διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ τὸν καθήσω στὸ σκαμνί.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι ἀπεσπασμένοι.

§231Γ. ΚΑΡΑΓΚΙΩΖΗΣ. Δι’ αὐτό, τυραννοῦνται οἱ γεωργοὶ καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξυπηρετηθοῦν, διότι ἔχετε τοὺς ὑπαλλήλους ἐδῶ.

§232Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως καὶ κάπου ἀλλοῦ ὑπηρετοῦν Τραπεζικοὶ ὑπάλληλοι, κ. Μπακόπουλε; Νὰ προχωρήσω;

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατέ τα, κ. Διαμαντόπουλε, εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν, νὰ ὁμιλήσωμεν διὰ τοὺς ἀπεσπασμένους. Ὁρίστε, κ. Ρέντη, ἔχετε τὸν λόγον.

§234Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα...... (Θόρυβος ἐκ τοῦ βάθους τῆς αἰθούσης — κωδωνοκρουσίαι).

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι φαινόμενον Βουλῆς αὐτό, κ.κ. συνάδελφοι! Ὁ κ. Παπανδρέου ἠκούσθη μὲ προσοχήν. Δὲν δικαιοῦνται καὶ οἱ ἄλλοι νὰ ἀκουσθοῦν;

§236Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἤθελον νὰ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα μὲ θέματα προσωπικά. Τὸ θέμα, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ ἀσχοληθῶ, δὲν εἶναι προσωπικόν, ἀλλὰ εἶναι θέμα ἀρχῆς. Λυποῦμαι, διότι ἡ παρέμβασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Παπανδρέου.......

§237ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. ...... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, καθίστε κάτω! Ποῦ νομίζετε, ὅτι εἶσθε ἐδῶ;

§239Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν)....... μοῦ δίδει τὴν εὐκαιρίαν νὰ φέρω ἕνα θέμα ἐνώπιον τοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε κατὰ τρόπον εἰδησεογραφικὸν τὰς ἐφημερίδας καὶ τὴν κοινὴν γνώμην. Εἶναι γνωστόν, καὶ ὅσοι ἔτυχε νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν Κόρινθον ἀμέσως μετὰ τὴν κρίσιν τῆς 15)7 καὶ εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῆς Κορίνθου, γνωρίζουν πολὺ καλά, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν εἰς πολιτικὴν συγκέντρωσιν ἐρρίφθη τὸ σύνθημα θάνατος — θάνατος εἰς τὸν Ρέντη.

§240Ι. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. ..... (Ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του μὴ ἀκουόμενος λόγῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν).

§241Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ δὲν ἦτο τὸ μόνον φαινόμενον αὐτό (Θόρυβος). Εἶναι φαινόμενον αὐτό, φαινόμενον Δημοκρατίας, νὰ ἀρνούμεθα τὸ δικαίωμα εἰς πολιτικὸν νὰ ἐκφράσῃ ἐλευθέρως τὴν γνώμην του; Ἦτο ἐντροπὴ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ Κέντρου νὰ ξεσηκωθῇ ὁ κόσμος ἀπέναντι τῶν ἄκρων καὶ ἡ μία πλευρὰ νὰ φωνάζῃ ἐναντίον τῆς ἄλλης. Ὕστερα ἀπὸ 15 ἡμέρας, ἀνεγράφη εἰς τὴν «Αὐγὴν» ἡ εἴδησις καὶ ἡ ἀνακοίνωσις ἐκ μέρους τῆς ΕΔΑ, ὅτι σχεδιάζονται πολιτικαὶ δολοφονίαι ἐκ μέρους σκοτεινῶν δυνάμεων, καὶ μέσα εἰς τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα ἀνεφέροντο, ἀνεφέρετο πρῶτον τὸ ἰδικόν μου. Αὐτὰ εἶναι γραμμένα, κ.κ. συνάδελφοι, καὶ ἠμπορεῖ ὅποιος θέλει νὰ τὰ διαβάσῃ.

§242Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Σεῖς ἔχετε πεθάνει πολιτικῶς.

§243Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν). Ὕστερα ἀπὸ δύο ἡμέρας, ἔλαβον ἕνα τηλεγράφημα, ἐὰν θὰ ἤθελον νὰ ἐπισκεφθῶ τὸν κ. Α. Παπανδρέου εἰς τὸ γραφεῖον του διὰ προσωπικὸν θέμα, ὄχι διὰ πολιτικὸν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐχρειάζετο νὰ φοβηθῶ. Πράγματι, μετέβην εἰς τὸ γραφεῖον του, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σουηδίας, καὶ τὸν συνήντησα. Μὲ ἐδέχθη προσωπικῶς εἰς τὸ γραφεῖον του καὶ πολὺ φιλικὰ μοῦ ἀνέπτυξε πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχε καὶ τὰς ὁποίας ἐθεώρησεν ὑποχρέωσίν του, διὰ λόγους φιλίας, νὰ μοῦ θέσῃ ὑπ’ ὄψιν. Καὶ πράγματι, μοῦ εἶπεν, ὅτι ἀπὸ καιρὸ εἶχον κυκλοφορήσει φῆμαι διὰ πολιτικὰς δολοφονίας καὶ ὅτι μέσα εἰς τὴν ἔξαλλον κατάστασιν, ἡ ὁποία ὑπῆρχε ἐκείνας τὰς ἡμέρας, ἐὰν ἐγίνοντο πολιτικαὶ δολοφονίαι θὰ ἐξετρέπετο ἀκόμη περισσότερον ἡ κατάστασις.... Μοῦ εἶπεν, ὅτι φαντάζεται, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ θὰ ἀπησχόλει καὶ ἐμένα καὶ ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἤθελε νὰ ἐκτραπῇ ἡ Δημοκρατία. Δὲν εἶχε δώσει σημασίαν εἰς τὰς πρώτας πληροφορίας, ποὺ τοῦ ἐδόθησαν, ἀλλὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τοῦ εἶχον δώσει ἀπὸ συγκεκριμένην πηγὴν τὴν πληροφορίαν, ποὺ εἶχε κάθε λόγον νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἦτο ἀκριβής. Ἡ πληροφορία αὐτή, μοῦ ἀνέφερεν, ὅτι ἔλεγεν, ὅτι τὴν ἑπομένην ἢ τὴν μεθεπομένην πηγαίνοντας εἰς μίαν δεξίωσιν, ἐπρόκειτο νὰ δολοφονηθῶ.

§244Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτὰ.... (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§245Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, εὑρίσκεται παρὼν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἠμπορεῖ νὰ τὰ ἐπιβεβαιώσῃ αὐτὰ ποὺ σᾶς λέγω. Δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ τῶν φωνῶν νὰ προσπαθῆτε νὰ μὴ ἀκουσθῶ. Λοιπόν, ὀλίγην ἡσυχίαν. Αὐτὰ ἐλέχθησαν εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπεν, ὅτι ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς φίλος ᾐσθάνθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μοῦ γνωστοποιήσῃ αὐτὴν τὴν εἴδησιν, ἔστω καὶ ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ εἶναι ἀκριβὴς καὶ νὰ τὴν πάρω ὅπως θέλω. Ἦτο ἤδη μετὰ τὴν ψῆφον ποὺ εἶχον δώσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Νόβα. Τὸν ηὐχαρίστησα καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι ἤδη αἱ εἰδήσεις αὐταὶ εἶχον γραφῆ εἰς τὸν Τύπον τῆς Κυριακῆς καὶ φαντάζομαι, ὅτι θὰ ἦτο ἀναμετάδοσις αὐτοῦ ποὺ τοῦ εἶπον. Μοῦ ἐπανέλαβεν, ὅτι ἡ πληροφορία τοῦ ἐδόθη ἀπὸ πηγὴν πολὺ ἀσφαλῆ, ποὺ εἶχε κάθε λόγον νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἦτο ἀκριβής. Αὐτὰ ἠμπορεῖ καὶ ὁ κ. Παπανδρέου νὰ σᾶς τὰ ἐπιβεβαιώσῃ. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Διαμαντόπουλος).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Παπαληγούρας, ἔχει τὸν λόγον.

§247Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Θὰ εἶμαι συντομώτατος.

§248Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἔχει σειρὰν ὁ κ. Παπαληγούρας νὰ ὁμιλήσῃ;

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου τοῦ εἶπεν, ὅτι εἰς τὸ τέλος θὰ τοῦ θέσῃ ἐρωτήματα.

§250Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Εἶναι ἡ σειρὰ τοῦ κόμματός μου.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ πρὶν ἀρχίσητε τὴν ὁμιλίαν σας νὰ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν ὁ κ. Παπανδρέου εἰς τὸν κ. Ρέντην.

§252Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὑπῆρξε δικαστικὴ διαδικασία ἐπὶ τοῦ θέματος. Ὑπῆρξε κατηγορία ἐναντίον μου καὶ γνωρίζετε τὴν ἀπόφασιν. Νὰ ἀναγνώσητε τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν καὶ τότε θὰ ὑπάρξῃ ἰδική μου ἀπάντησις.

§253Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν). Δὲν ὑπῆρξε κατηγορία ἐναντίον σας, τὸ ἐρώτημά μου εἶναι ἐὰν ἐκλήθην εἰς τὸ γραφεῖον χθὲς ἢ ὄχι. Νομίζω, ὅτι αὐτὰ τὰ ἔχετε ἐπιβεβαιώσει καὶ δικαστικῶς. Θὰ ἤθελον ἐὰν εἴχατε αὐτὰς τὰς πληροφορίας, νὰ ὀνομάσετε τοὺς πληροφοριοδότας.

§254Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχετε τὸν ἀνδρισμὸν νὰ εἴπητε, ὅτι ἐκάματε σφάλμα καὶ νὰ ζητήσετε συγγνώμην.

§255Θ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑφ. Ἐξωτερικῶν). Ἐκλήθητε νὰ εἴπητε ἀπὸ ποίους εἴχατε τὰς πληροφορίας καὶ ἀπεφύγατε. Καὶ ἀποφεύγετε καὶ σήμερον.

§256Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Παπανδρέου δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο κατὰ βάσιν κεφάλαια. Ἀνεφέρθη ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας εἰς σειρὰν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθοῦν διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ταχύρρυθμος οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις. Ἀνεφέρθη ὅμως, εἰς γενικότητας. Εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐπανάστασις εἰς τὴν ὕπαιθρον. Εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ τὸ σύστημα ἀρδεύσεων. Ὡμίλησε δηλαδή, περὶ μιᾶς σειρᾶς αὐτονοήτων πραγμάτων, ἐναντίον τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις τι. Ἐφρόντισεν, ὅμως, νὰ εἶναι προσεκτικὸς καὶ ἐπροφύλαξε τὸν ἑαυτόν του διὰ μιᾶς βασικῆς παρατηρήσεως. Εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κριθοῦν αἱ βάσεις ταχυρρύθμου ἀναπτύξεως εἰς περιωρισμένον χρονικὸν διάστημα. Καὶ πράγματι. Δὲν ἀντιλαμβάνομαι διατὶ ἤκουσα ὅλα αὐτὰ τὰ αὐτονόητα πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχον ἀξίαν, ἐὰν συνέδεοντο μὲ συγκεκριμένας προτάσεις καὶ ἐὰν δὲν ἐξεφέροντο κατὰ τὴν διάρκειαν πολιτικῆς συζητήσεως, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς συγκεκριμένον ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη δευτέρα κατηγορία θεμάτων, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἀφοροῦν ὄχι τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἓν ἐκ τῶν κομμάτων, τὸ μεγαλύτερον, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, τὴν ΕΡΕ. Ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἡ ΕΡΕ, ἐφ’ ὅσον παρέχει ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔχει καὶ τὰς εὐθύνας ποὺ ἔχει κάθε κόμμα, τὸ ὁποῖον στηρίζει μίαν Κυβέρνησιν. Καὶ ποία εἶναι ἡ εὐθύνη αὐτή, τὸ γνωρίζομεν ὅλοι. Ἡ ΕΡΕ ὅμως δὲν φρονεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι κατάλληλος διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς ΕΡΕ. Τὴν πολιτικὴν αὐτὴν θὰ τὴν ἐφαρμόσῃ ὅταν κρίνῃ ὁ λαός, ἡ ἰδία ἡ ΕΡΕ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄηθες ἕνα κόμμα νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξῃ μίαν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας δὲν μετέχει εἰμὴ μόνον συμβολικῶς, ὄχι διότι υἱοθετεῖ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ συνόλῳ, ἀλλὰ διότι θεωρεῖ, ὅτι συμφωνεῖ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς μίνιμουμ προγράμματος. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ὑποστηρίζομεν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διότι νομίζομεν, ὅτι εἶναι χρήσιμον καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίζωμεν ἐπὶ τόσον χρόνον, ὅσον θὰ φρονοῦμεν, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τοὺς σκοπούς, διὰ τοὺς ὁποίους τὴν ὑποστηρίζομεν. Ἐγὼ δὲν ἀνέμενον ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν νὰ χαράξῃ ἕνα μακροπρόθεσμον πρόγραμμα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας. Δὲν τὸ ἀνέμενον καὶ δὲν δικαιοῦμαι νὰ τὸ ἀναμένω, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν τοῦ τύπου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, κάτι τὸ ὁποῖον ἐκ κατασκευῆς δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ. Δύναται ὅμως, νὰ ἐπιτύχῃ κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ μικρότερον, ἂν θέλετε, ἀπὸ ἀπόψεως θεαματικῆς καὶ πολὺ οὐσιῶδες. Αὐτὸ τὸ πολὺ οὐσιῶδες, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ εἶναι ἡ ἐπανασταθεροποίησις τῆς κατὰ τὰς ἰδικάς μας ἀπόψεις κλονισθείσης μέχρι τῆς 15ης Ἰουλίου π.ἔ. οἰκονομίας μας. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ προσδιορίζων τὴν θέσιν τοῦ κόμματός μας ἐν προκειμένῳ, εἶπεν, ὅτι εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ βοηθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐφ’ ὅσον θὰ ἀπεδείκνυεν ἐμπράκτως καὶ θὰ ἐξηκολούθει νὰ ἀποδεικνύῃ, ὅτι εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐξακολουθήσῃ πολιτικὴν ἐπανασταθεροποιήσεως. Δὲν θὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν ἐπέτυχεν ὁλοκληρωτικῶς, ἀλλὰ θὰ ἤμην ἐντελῶς ἄδικος ἐὰν δὲν ἐσημείωνα μερικὰς ἀξιολόγους ἐπιτυχίας τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἶναι ἀξιόλογος ἡ ἐπιτυχία τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν τομέα τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ συναλλαγματικοῦ ἀποθέματος. Τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον πιστεύω, ὅτι ἐὰν δὲν ἐλαμβάνοντο ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν τὴν 22αν καὶ τὴν 23ην Δεκεμβρίου π.ἔ. καὶ ἐὰν ἡ ΕΡΕ ταυτοχρόνως δὲν ἀνελάμβανε νὰ καλύψῃ διὰ τῆς ψήφου της τὴν Κυβέρνησιν, θὰ εἴχομεν ἀχθῆ, κ. Πρόεδρε, —καὶ αὐτὸ εἶναι βέβαιον μαθηματικῶς— εἰς ἀδιέξοδον. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω κατὰ τὴν προηγουμένην ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συζήτησιν, ἡ ὁποία ἦτο ἐμπεριστατωμένη, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν σημερινήν, ἡ ὁποία διεξάγεται ὑπὸ χαώδεις συνθήκας. Ἔσχον τὴν τιμὴν τότε νὰ ἐκθέσω λεπτομερέστερον ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διότι πιστεύω, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις πέραν τῶν 2 — 3 — 4 μηνῶν, καὶ τὸ ἀπέδειξα, νομίζω, μὲ ἀριθμούς. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀχαΐας, ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Κ., ὅτι ἐπέτυχε ταχύρρυθμον οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν ἡ Ε.Κ. ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς νομισματικῆς σταθερότητος καὶ ἐπεκαλέσθη ὡς ἀπόδειξιν τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἐσημειώθη κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 18μήνου οὐσιώδης μεταβολὴ εἰς τὸν τιμάριθμον. Ἐνόμιζον, ὅτι δὲν θὰ ἐπανέφερεν ὁ κ. Α. Παπανδρέου τὸ ἐπιχείρημα εἰς τὴν αἴθουσαν, διότι εἴχομεν ἐξηγηθῆ καὶ εἴχομεν εἴπει, ὅτι ὅταν ἀσκῆται μία πολιτικὴ καταναλωτικωτέρα τοῦ δέοντος, δὲν σημαίνει, ὅτι πρόκειται τὴν ἑπομένην τῆς ἀσκήσεως αὐτῆς τῆς κακῆς πολιτικῆς νὰ σημειωθῇ ὕψωσις ἀμέσως τοῦ τιμαρίθμου. Εἶναι φυσικὸν νὰ ξεσπάσουν αἱ πληθωρικαὶ πιέσεις εἰς τὸ ἰσοζύγιον ἐξωτερικῶν πληρωμῶν. Καὶ εἶναι φυσικὸν εἰς μίαν χώραν, ὡς ἡ Ἑλλάς, νὰ ξεσπάσουν εἰς τὸν εὐαίσθητον τομέα τῆς ἀγορᾶς τοῦ χρυσοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον, πράγματι, κατὰ τρόπον θεαματικόν, δυστυχῶς, ἐξέσπασεν. Ἂς μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τοῦ ἐπιπέδου τῶν τιμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπερηφανεύεται ὁ κ. Παπανδρέου, εἶχεν ἕνα φοβερὸν αἱματηρὸν ἀντιστάθμισμα, μίαν αἱμορραγίαν χρυσοῦ τεραστίαν, τῆς τάξεως τῶν 120 περίπου ἑκατομμυρίων δολλαρίων, ἐὰν προσθέσῃ κανεὶς ὅλους τοὺς σχετικοὺς λογαριασμούς. Βεβαίως, ὅταν ἐξοδεύσῃ κανεὶς 120.000.000 δολλάρια ἀπὸ τὸ ἀπόθεμα, θὰ εἶναι πολὺ ἱκανὸς πληθωριστὴς ἐὰν εἶχε καταφέρει κατὰ τὴν ἰδίαν περίοδον οὐσιώδη αὔξησιν τοῦ τιμαρίθμου. Ἄλλως τε, εἶναι γνωστόν, ὅτι δὲν σημειοῦνται τὰ ἀποτελέσματα οἱασδήποτε πολιτικῆς, καλῆς ἢ κακῆς, παρὰ μόνον ἀφοῦ μεσολαβήσῃ μία ὡρισμένη οἰκονομικὴ διαδικασία, διαδικασία ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ χρονικὰ περιθώρια, Τάϊμ Λάμπς, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν προηγουμένην φοράν. Εἶχον ὅμως ἐξαντληθῆ τὰ συναλλαγματικά μας περιθώρια καὶ εὑρίσκετο, πράγματι, ἡ οἰκονομία μας εἰς τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία περιγράφεται εἰς ἕνα ὑπόμνημα μὴ ἀμφισβητηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., ὑπόμνημα τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Νόβα εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ Στέμματος τὴν 2αν Σεπτεμβρίου π.ἔ. Ἐκεῖ παρίστατο ὁ κ. Γ. Παπανδρέου καὶ ἐγένετο λεπτομερὴς ἔκθεσις τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ παρεσχέθησαν πληροφορίαι καὶ στοιχεῖα. Ἔκτοτε ἡ ἔκθεσις ἔχει δημοσιευθῆ καὶ δύνασθε καὶ σεῖς ὁ ἴδιος νὰ ἴδητε ποίαν κατάστασιν παρεδώσατε. Ἑπομένως, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε, ὅτι ἐπετύχατε ρυθμὸν ὑψηλῆς ἀναπτύξεως, δὲν εἶναι ρυθμὸς ὑψηλῆς ἀναπτύξεως. Εἶναι τὸ ἐπιτευχθὲν κατὰ τὸ 1963. Καὶ τὸ 1963, βεβαίως, δὲν σᾶς ἀφορᾷ, διότι σεῖς ἐγίνατε Κυβέρνησις τὸν Νοέμβριον τοῦ 1963 καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ηὐξήσατε τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα. Ἁπλῶς, ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς ἐξεφωνήσατε λόγους καὶ προέβητε εἰς παροχάς. Ἁπλῶς ὅ,τι εἶχε γίνει καὶ τὸ 9,1% τῆς αὐξήσεως τοῦ ἔτους ἐκείνου, ἀνήκει εἰς ἡμᾶς. Ἐπίσης, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶναι φυσικόν, ὅτι μία οἰκονομία, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς μίαν ἀνοδικὴν πορείαν, ἔχει ὡρισμένην φοράν. Ὅπως ὑπάρχουν Τάϊμ Λάμπς, χρονικὰ περιθώρια ἀρνητικά, ὑπάρχουν καὶ χρονικὰ περιθώρια θετικά. Ἔτσι μία οἰκονομία, ἡ ὁποία ἔχει ἕνα ὡρισμένον ρυθμὸν ἀναπτύξεως ἐπενδύσεων, θὰ ἔχῃ καὶ μίαν ροπὴν αὐξήσεως τῶν ἐπενδύσεων. Δὲν σημαίνει, ὅτι ἐπειδὴ ἐπέρχεται μία κυβερνητικὴ μεταβολή, κάμπτεται αὐτὸς ὁ ρυθμός. Αὐτὸς ὁ ρυθμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὰς κατευθύνσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον χαραχθῆ, αἱ ὁποῖαι ἐλαύνονται ἀπὸ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἐκπορευθῆ προηγουμένως. Ὑπάρχει μία θεαματικὴ ἀπόδειξις. Σᾶς εἶχον παρακαλέσει καὶ σᾶς καὶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Κ., νὰ μοῦ ἀναφέρητε ἐὰν ὑπάρχῃ ἓν ἐπώνυμον μέγα ἔργον τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ γραφῇ εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως. Ἐὰν ὑπάρχῃ, διότι δὲν ἐζήτησα νὰ ἔχητε ἀποπερατώσει μέσα εἰς 18 μῆνας ἕνα μέγα ἔργον, ἐζήτησα ἁπλῶς ἐὰν ἔχητε σκεφθῆ, ἐὰν ἔχητε σχεδιάσῃ, ἐὰν ἔχητε ἐξεύρῃ τοὺς πόρους τῆς χρηματοδοτήσεως ἑνὸς τοιούτου ἔργου καὶ δὲν ἀξιῶ νὰ ἔχητε πραγματοποιήσει κανένα τοιοῦτον ἔργον, νὰ ἔχητε σχεδιάσει καὶ ἐξεύρει τοὺς πόρους χρηματοδοτήσεώς του. Ὡμιλήσατε μὲ πολλὴν συγκίνησιν, μὲ πολλὴν ρητορίαν καὶ γλαφυρότητα διὰ τὸ θέμα τῆς μεταναστεύσεως. Εἶναι ὄντως ἡ μετανάστευσις πληγή, ἀλλὰ ἐρωτῶ, ἡ μέθοδος ἀντιμετωπίσεως τῆς μεταναστεύσεως, ἡ ὁποία ἐφηρμόσθη ἀπὸ σᾶς, ἦτο μέθοδος προπαρασκευῆς τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος καὶ σπατάλησις 120.000.000 δολλαρίων ἐκ τοῦ συναλλαγματικοῦ ἀποθέματος καὶ ἦτο μέθοδος προπαρασκευῆς τῆς ἀντιμετωπίσεως ἡ μὴ ὕπαρξις οὔτε ἑνὸς σοβαροῦ ἔργου ἢ μελέτης, ἡ μὴ ἐξεύρεσις πηγῶν χρηματοδοτήσεως, ἦτο προπαρασκευὴ τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ προβλήματος τῆς μεταναστεύσεως; Σεῖς ἐλέγατε, ὅτι ὅταν εἴμεθα ἡμεῖς εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἡ Ε.Κ. — διότι σεῖς ὡς καθηγητής, δὲν τὰ ἐλέγατε αὐτὰ — τότε ἐλέγατε, ὅτι ἐκάμομεν πολὺ σπουδαῖα πράγματα, αὐτὰ ἐλέγατε καὶ τὰ ἐγράφατε. Ὁ κ. Ἀνδρέας Παπανδρέου εἶναι καθηγητὴς καὶ ὅταν γράφῃ ὡς καθηγητής, ἔχει συναίσθησιν τῆς ἐπιστημονικῆς του εὐθύνης. Διότι ἔγραψε περὶ τῆς περιόδου εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεφέρθη. Σεῖς ὅμως, ἡ Ἕνωσις Κέντρου, ἐν τῷ συνόλῳ της, ἐλέγατε τότε, ὅτι ἡμεῖς, ἡ ΕΡΕ, δὲν κατωρθώσαμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐπαρκῶς ἔργα μεγάλα, εἰς ἐπαρκῆ ἀριθμόν, καὶ μᾶς κατηγορούσατε φυσικὰ καὶ διὰ τὴν ποιότητα τῶν ἔργων. Εἶναι λόγος, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ΕΡΕ δὲν εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ ἐπαρκῆ ἀριθμόν, καθ’ ὑμᾶς, ἔργων καὶ ἐπειδὴ συνέβη, κατὰ τὴν ἄποψίν σας, νὰ ὑστερήσουν ἔργα τινα εἰς ποιότητα — ἐὰν τὸ δεχθῶ καὶ αὐτὸ — ἔπρεπε σεῖς, διὰ νὰ μὴ ὑστερήσητε εἰς ποιότητα νὰ φθάσητε εἰς τὴν ποιότητα τοῦ μηδενός, ἡ ὁποία πράγματι δὲν ἔχει ποιότητα, οὔτε καλήν, οὔτε κακήν, διότι τὸ μηδὲν εἶναι οὐδέτερον. Ἐπιθυμῶ νὰ εἶμαι ἐξηγημένος ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σκοποῦ. Ἐγώ, πιστεύω, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἔχει εἰς τὸ ἐνεργητικόν της τὸ σταμάτημα αὐτό. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι θὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπανασταθεροποιήσεως καὶ πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις καὶ πρὸς ἄλλους τομεῖς καὶ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι θὰ ἐπιδιώξῃ καὶ εἰς τὸν ἐπενδυτικὸν τομέα μίαν δραστηριότητα ἡ ὁποία ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας Κυβέρνησιν, τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, δὲν ἐπετεύχθη. Δὲν ἀντιλαμβάνομαι ἀκόμη, διὰ ποῖον λόγον ἐπανέρχεσθε εἰς τὸν νόμον 2687 καὶ εἰς τὴν Ε.Τ.Β.Α. καὶ ἄλλα πολλά. Ὁ νόμος 2687, ὅπως θὰ ἠξεύρετε, ἐγένετο μὲ συμφωνίαν ὅλων τῶν κομμάτων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶναι νόμος συνταγματικῆς ἰσχύος, ἐκδοθεὶς κατ’ ἐπιταγὴν ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ νόμος αὐτὸς νὰ μεταρρυθμισθῇ σήμερον. Δὲν καταλαβαίνω διατί, ἐὰν εἶχεν ἀτελείας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο ὅμως νὰ διορθωθοῦν, δὲν σᾶς ἤρκεσαν 18 μῆνες διὰ νὰ διορθώσετε ἕνα νόμον τόσον καταστατικῆς σημασίας, ὅσον ὁ νόμος 2687. Δὲν δύναμαι νὰ ἀμφισβητήσω A PRIORI τὸ γεγονός, ὅτι καὶ ὁ νόμος αὐτὸς καὶ οἱ ἄλλοι νόμοι, δύνανται νὰ δίδουν ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις. Καὶ πιστεύω, ὅτι ἐὰν σημειοῦνται καταχρήσεις, αὐτὸ θὰ ὀφείλεται εἰς ἀτελείας ὀργανωτικοῦ μᾶλλον χαρακτῆρος καὶ θὰ ἔπρεπε ὅλοι μας πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτὴν νὰ καταβάλωμεν προσπαθείας. Διότι καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ὀργανωτικῆς ὑστεροῦμεν καὶ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ κατηγοροῦσαν τὸν οἱονδήποτε, διότι εἰς τὸ περιωρισμένον αὐτὸ χρονικὸν διάστημα, ὅπως εἶναι τῶν 18 μηνῶν, δὲν κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ τὴν πλήρη διοικητικὴν ἀναδιάρθρωσιν καὶ ἀναδιοργάνωσιν τῆς Ἑλλάδος. Βεβαιότατα. Ἀλλὰ δὲν καταλαβαίνω τότε διατί μᾶς ἀπησχολήσατε μὲ τὸν νόμον 2687 καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον καταλαβαίνω διατί μᾶς ἀπησχολήσατε μὲ τὴν ΕΤΒΑ. Διότι, ὅταν ἐφέρατε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριζεν ὁ κ. Μαῦρος, ἐγὼ προέβλεψα τί θὰ συμβῇ μὲ τὴν

ΕΤΒΑ...

§257Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι, ὁ κ. Μαῦρος.

§258Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις εἶχον μὲ τὸν κ. Μαῦρον μίαν συζήτησιν. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατὶ τὴν ἐνθυμοῦμαι. Διότι, εἶχε κάτι τὸ χαρίεν. Προέβλεψα καὶ εἶπον εἰς τὸν κ. Μαῦρον, ὅτι ἡ ΕΤΒΑ θὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ παρεκάλεσα νὰ μὴ συγχωνεύσετε τὸν ΟΧΟΑ μὲ τὸν ΟΒΑ, ἀλλὰ νὰ ἀναδιοργανώσητε καλύτερον τὸν ΟΧΟΑ καὶ νὰ τελειοποιήσετε τὸν ΟΒΑ. Μὴ κάμετε τὴν συγχώνευσιν αὐτήν. Καὶ τώρα ἔρχεται ὁ κ. Παπανδρέου καὶ λέγει, ὅτι πταίει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διὰ τὴν ΕΤΒΑ. Ἀλλὰ τὸν νόμον τὸν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησίς σας, τοὺς διοικητὰς τοὺς διωρίσατε σεῖς. Ποῖος πταίει; Ἐὰν εἶναι ἀληθῆ αὐτά, τὰ ὁποῖα σεῖς καταγγέλετε — ἐγὼ δὲν τὰ γνωρίζω — ἀλλὰ ἐὰν εἶναι ἀληθῆ τότε ποῖος πταίει; Σεῖς πταίετε. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι ἔτσι ὠργανωμένος ὁ τομεὺς αὐτός. Σεῖς τὸ πιστεύετε, διότι τὸν ὠργανώσατε ἔτσι. Σᾶς λέγω, κύριοι, ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ὅτι ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν Κυβέρνησιν, διότι πιστεύομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ τὰς προϋποθέσεις ἐκείνας τῆς ἐπανασταθεροποιήσεως, τὰς ὁποίας θεωροῦμεν ἀπαραιτήτους. Μόνον δι’ αὐτὸ τὴν ὑποστηρίζομεν καθ’ ὃ μέτρον ἀφορᾷ τὸν οἰκονομικὸν τομέα. (Θόρυβος).

§259Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρῆτε, ἀλλὰ εἶναι θέαμα αὐτό; Εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ σέβωνται ὁμιλοῦντα τὸν κ. Παπαληγούραν;

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμήν, κ. συνάδελφε, ἀκούεται καλὰ ὁ κ. Παπαληγούρας ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἐν συγκρίσει μὲ τὰ προηγηθέντα.

§261Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Δὲν φαντάζομαι νὰ θέλετε νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας περὶ δημοκρατίας. Ἔχουν λεχθῆ αὐτὰ τόσας πολλὰς φοράς, ὥστε τὰ ἔχομεν βαρεθῆ. Ἐγὼ θὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶναι πάρα πολὺ δημοκρατικὸν καὶ κοινοβουλευτικὸν ὅταν τὶς ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς νὰ θεωρῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι τὸ Μαντεῖον τῶν Δελφῶν ὅπως τὸ θεωρούσατε σεῖς, κύριοι τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅσον εἴχατε ἐξησφαλισμένην τὴν πλειοψηφίαν. Καὶ μόλις τὴν ἐχάσατε, τὸ Μαντεῖον τῶν Δελφῶν ἔγινε νόθον. Ἀπέσβετο καὶ λάλον ὕδωρ, ὅπως εἶπεν εἰς τὸν Ἰουλιανόν. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα, κύριοι, τὸ πολίτευμά μας προβλέπει, ὅτι ἐὰν ὑπάρξῃ διάστασις μεταξὺ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ λαοῦ εἶναι δυνατὸν καὶ πρέπει νὰ προκηρυχθοῦν ἐκλογαί. Σεῖς ἔχετε δικαίωμα νὰ θεωρῆτε, ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη διάστασις καὶ ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα νὰ θεωροῦμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει. Ἀλλὰ διατί ἔχετε σεῖς τὸ τεκμήριον τοῦ ἀλαθήτου; Ἀπὸ ποῦ τὸ βρήκατε;

§262ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τὰς συγκεντρώσεις, ἀπὸ τὰς ὑποδοχάς.

§263Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Αἱ ὑποδοχαὶ εἶναι ἐξ ἴσου καλοὶ καὶ δι’ ἡμᾶς. (Θόρυβος).

§264Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§265Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Εἶπεν ὁ κ. Α. Παπανδρέου, ὅτι ἔχει μεταβληθῆ ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις καὶ εἰς Συνταγματικὸν παράγοντα, διότι ὁ ἀρχηγός της ἔγραψεν ἄρθρα καὶ συνέβη νὰ γράψω καὶ ἐγώ, εἰς τὸ ὁποῖον— ἄκουσον–ἄκουσον — εἶναι δυνατὸν ἐντὸς 45 ἡμερῶν νὰ γίνουν ἐκλογαὶ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις. Ἐξέφρασα τὰς ἰδικάς μου ἀπόψεις καὶ οὐχὶ τὰς ἰδικάς σας. Σεῖς εἶσθε ρυθμισταὶ τοῦ πολιτεύματος καθημερινῶς, διότι λέγετε, ὅτι θέλετε ἐκλογάς, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι θέλω ἐκλογὰς ἐντὸς 45 ἡμερῶν ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις. Δὲν βλέπω διατὶ ὑπάρχει διαφορὰ μεταξύ μας. Οὔτε σεῖς εἶσθε συνταγματικοὶ παράγοντες ποὺ θέλετε καθημερινῶς ἐκλογάς, οὔτε καὶ ἐγὼ ποὺ θέλω ἐκλογὰς ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀποφασιστικὰς διὰ τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Ποῦ τὸ εὑρήκατε γραμμένον, ὅτι δημοκρατικὸν εἶναι κάθε τι, τὸ ὁποῖον λέγει τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον καὶ δὲν εἶναι δημοκρατικὸν κάθε τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὸ δημοκρατικὸν Κέντρον. Αὐτὸ δὲν λέγεται δημοκρατία. Ἔχετε πάθει ἕνα δημοκρατικὸν ναρκισσισμόν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπαλλαγῆτε καὶ ἔχετε τόσον πολὺ ὁμιλήσει περὶ δημοκρατίας, ὥστε κατέχεσθε ἀπὸ μίαν νομιναλιστικὴν ἀντίληψιν, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει τίποτε παρὰ μία γενικὴ παραπλάνησις καὶ ἀσυδοσία. Κύριοι συνάδελφοι, συμπεραίνων, λυποῦμαι, διότι ἡ οἰκονομία τῆς ὅλης συζητήσεως δὲν ἐπέτρεψε πράγματι αὐτὴν τὴν φορὰν νὰ γίνῃ σωστὴ καὶ ἐμπεριστατωμένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἤξιζε τὸν κόπον. Ἀλλὰ δυστυχῶς συνεζητήθησαν τόσα ἄλλα θέματα καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ποὺ δὲν ὑπῆρξεν ὥρα συζητήσεως δι’ αὐτὸ τὸ οὐσιῶδες θέμα. Ἐὰν δοθῇ εὐκαιρία — δὲν ἠξεύρω ἐὰν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ διακόψῃ μετὰ τὴν ψηφοφορίαν — θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία ἐμπεριστατωμένη συζήτησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, διότι καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης συζητήσεως ἠμποροῦν νὰ ὑπάρξουν ὡρισμέναι ὑποδείξεις χρήσιμοι διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι βουλευταί, τελευτῶν, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ παράταξις ἡ ἰδική μας φρονεῖ, ὅτι ἡ Κυβερνητικὴ ἐπίδοσις δὲν ἦτο ἀρίστη καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἱκανοποιητική. Ἀλλὰ ἔκλεισε μίαν πληγήν, τῆς ὁποίας ἡ ἐξέλιξις προεβλέπετο ἀπὸ ἡμᾶς κακή. Τὸ ἔργον αὐτό, δὲν ἦτο ἆθλος, ἀλλὰ ἦτο ἓν ἐπίτευγμα ἱκανοποιητικόν. Καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι μὲ τὴν ἰδίαν ἀντικειμενικότητα θὰ κρίνωμεν καὶ πᾶν μελλοντικὸν ἐπίτευγμα τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ κατακρίνωμεν αὐτὴν ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι αὕτη δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν προορισμόν της.

§266Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Θέλω, κ.κ. συνάδελφοι, νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν αἰσθάνομαι νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀπαντήσεως εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Δὲν ἠμφεσβήτησε τίποτε ἀπὸ ὅσα εἶπον. Ἁπλῶς ἐπανέλαβεν ἀπαισιοδόξους προβλέψεις. Καὶ ἦσαν τὴν φορὰν αὐτὴν αἱ προβλέψεις εὐτυχῶς ὀλιγώτερον ἀπαισιόδοξοι. Δὲν τὸν βοηθοῦσαν τὰ στοιχεῖα. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀριθμοὺς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως ἀντιπαρῆλθεν ἐν σιωπῇ τὸ ἀτύχημα, ὑποθέτω, ὅτι ἦτο περισσότερον ἀτύχημα τοῦ πολιτικοῦ παρὰ τοῦ καθηγητοῦ, τῆς δηλώσεως, ὅτι τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἦτο μηδὲν ἡ αὔξησις τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς. Καὶ ἦτο περισσότερον μετριοπαθὴς εἰς τὰς περαιτέρω προβλέψεις. Ἡμεῖς εἴμεθα περισσότερον αἰσιόδοξοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῶν τιμῶν περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε, θέλω μόνον νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου, ἔχει χρέος κατ’ ἐξοχὴν αὐτὸς ὅταν κάνῃ δηλώσεις καὶ κατηγορῇ νὰ κατηγορῇ ἐπωνύμως. Θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι θὰ αἰσθανθῇ τὸ δημοκρατικὸν αὐτὸ χρέος. Πέραν αὐτοῦ ἀναφερόμενος εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Μπακοπούλου κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξουσιοδοτήθη νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐπιστολῆς θέλω νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ ἐμέ. Δὲν τὸ γνωρίζω, διότι δὲν ὑπῆρξα αὐτόπτης μάρτυς, ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐπιστολῆς. Τὸ ἐπληροφορήθην. Ὅτι ὅμως ἔλαβε γνῶσιν περὶ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἐπιστολῆς καὶ ὅτι ἐν συνεχείᾳ μοῦ ἔδωσεν ἀπάντησιν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ θελήσῃ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ.

§267Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν πρόκειται, κ. Πρόεδρε, νὰ μακρηγορήσω. Δύο λόγους ὀφείλω, ὅμως, νὰ εἴπω: Καὶ πρῶτον ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Παπαληγούραν. Ὡμιλήσατε, κ. Παπαληγούρα, κυρίως περὶ μιᾶς παραγράφου εἰς τὸν λόγον μου, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ ἔργον τῆς Ε.Κ. ὡς ἡμεῖς τὸ ἑρμηνεύομεν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω μαζί σας τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν 2 καὶ 3 φορὰς εἴχομεν εἰς τὴν Βουλήν. Ὑπάρχει ἀπάντησις εἰς ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐθέσατε καὶ εὑρίσκεται εἰς τὰ πρακτικά. Ἐκεῖνο, ποὺ ἤθελον νὰ ἐπισημάνω εἶναι τὸ ἑξῆς: Λέγετε διατὶ ὡμίλησα περὶ ΕΤΒΑ καὶ περὶ μεταναστεύσεως. Εἶναι ἄσχετα θέματα. Κύριε Παπαληγούρα, ὡμίλησα διὰ τὰ θέματα αὐτὰ διότι σχετίζονται ἀπολύτως μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ κοινοβουλίου νὰ κρατήσῃ εἰς τὴν Ἀρχὴν Κυβέρνησιν μὲ δεκανίκια. Ἐὰν σέβεσθε τὸ μέγεθος τῶν προβλημάτων ἐὰν πιστεύετε καὶ σεῖς ὅπως ἡμεῖς, ὅτι τὸ θέμα τῆς ἐκβιομηχανίσεως, τῆς μεταναστεύσεως, τῆς ἀναδιαρθρώσεως τῶν καλλιεργειῶν, τῆς εἰσαγωγῆς κεφαλαίων εἶναι κρίσιμα θέματα διὰ τὸν τόπον, ὅτι δὲν ἔχομεν χρόνον ἐμπρός μας, τότε θὰ πρέπει νὰ πῆτε «δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ» πρέπει πάλιν ἡ λαϊκὴ ἐτυμηγορία νὰ δώσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον πρὸς τὸ μέλλον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν μὲ δεκανίκια. Σᾶς ἔδωσα καὶ πάλιν τὴν ἐξήγησιν, διατὶ ὡμίλησα διὰ τὰ περίεργα αὐτὰ θέματα. Δεύτερον, δὲν νομίζω, ὅτι χρειάζεται οἱαδήποτε ἀπάντησις εἰς τὸν κ. Μητσοτάκην. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δήλωσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ μας κ. Γεωργίου Παπανδρέου, δὲν εἶναι ἰδική μου ὑπόθεσις νὰ κάνω οἱανδήποτε διευκρίνισιν, εἶναι ἡ δήλωσίς του δεδομένη καὶ ὑπάρχει ἐπίσης καὶ κατάθεσις ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Μητσοτάκη, ἕνα θέλω νὰ παρατηρήσω μόνον. Εἶπε χθές: Μὰ καλὰ καὶ ἐγὼ ὡμίλησα καὶ διὰ τὰς τιμὰς ἀφοῦ ὁ κ. Ζίγδης ἔθεσε τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι κάτι ποὺ ἠμπορεῖτε νὰ προσπεράσετε καὶ ἐγὼ λέγω διὰ τὰς τιμάς, 5,2 αὐτὸ λέγεται πληθωρισμός.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ρουσόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§269Α. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐξήντλησε τὸ ἥμισυ τοῦ χρόνου της ἢ κινδυνεύει νὰ διαλυθῇ, χωρὶς νὰ ἀποδώσῃ τὸ ἔργον ποὺ ὤφειλεν ἀπὸ συσσώρευσιν πολιτικῶν ἀστοχιῶν. Ἀστοχίαι καὶ σφάλματα παντοῦ συμβαίνουν, ἐδῶ, ὅμως, γίνονται βαρύτερα ἀπὸ τὴν ὑπερτροφίαν πολιτικῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχει κληρονομικῶς ἡ χώρα. Ὑστεροῦμεν εἰς θετικὴν καὶ παραγωγικὴν ἐργασίαν καὶ πλεονάζομεν εἰς λογοκοπίαν καὶ πολιτικολογίαν. Ἡ κρισιμότης τῶν τελευταίων μηνῶν ἔφερε τὴν πολιτικὴν ὑπερτροφίαν μέχρι νευρώσεων. Ἦτο ἐξ ὑπαρχῆς γνωστόν, ὅτι τὰς ἀστοχίας τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου θὰ ἐπηκολούθουν ἀστοχίαι τῶν διαδόχων. Προϋπῆρχον εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου καὶ ἦσαν μοιραίως συνυπεύθυνοι. Αἱ μετὰ τὴν 15 Ἰουλίου Κυβερνήσεις ὑπεστηρίχθησαν μόνον διὰ νὰ μὴ κινδυνεύσῃ τὸ ἀστικὸν καθεστὼς καὶ ἡ συνταγματικὴ Βασιλεία, ἀμφότερα ἀπαραίτητα διὰ τὰς σημερινὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας. Εἰς τὴν ἐποχήν μας, μὲ τὴν τεραστίαν δύναμιν τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τεχνικῆς καὶ εἰς χώρας ὅπως ἡ Ἑλλάς, ἡ ὁμαλωτέρα, ἀσφαλεστέρα καὶ ταχυτέρα ὁδὸς διὰ τὴν κοινωνικὴν πρόοδον καὶ εὐημερίαν εἶναι ἡ ἀστικὴ ὁδός, ἡ ὁποία εἶναι καὶ δημοκρατικὴ ὁδὸς τῆς πλειοψηφίας. Ἡ νέα ὁδός, ὅμως πρέπει νὰ στηριχθῇ κυρίως εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ τεχνικὴν καὶ εἰς τὴν ἠθικήν, τὴν ὁποίαν πολὺ ἔχομεν παραμελήσει τελευταίως. Τὸ σύνολον τῆς Βουλῆς, ἐὰν παρεσύρθη, ὅμως, ἐπωμίσθη τὰ σφάλματα ὀλίγων. Ἐκλογαὶ μὲ τὴν σημερινὴν σύγχυσιν θὰ ἀποδώσουν μίαν νέαν Βουλὴν χειροτέραν, μὲ τὰ ἴδια πρόσωπα, τὰς ἰδίας ἰδέας καὶ δριμύτερα πάθη. Ἐὰν ἄλλοτε οἱ λαοὶ ἐβάδιζον μὲ βήματα 50 ἢ 10 ἐτῶν, σήμερα δύο ἢ τέσσαρα ἔτη ἀποτελοῦν μεγάλην ἀπώλειαν. Τὸ σύνολον τῆς Βουλῆς, παρὰ τὰς πολιτικὰς νευρικότητας συναισθάνεται τὴν παράλειψιν καθήκοντος, μὲ τὴν ὁποίαν βαρύνεται μέχρι σήμερον. Δι’ αὐτὸ δὲ κυρίως ἀγανακτεῖ καὶ ὁ λαός, διότι ἐλησμονήθη καὶ τὰ προβλήματά του ἀφήνονται εἰς τὴν τύχην, ἐνῷ χρειάζονται νέαν τύχην, νέαν ὁδόν, τεχνικήν, ἠθικήν. Καὶ αὐτὸ τὸ συναισθάνεται ἡ σημερινὴ Βουλὴ καὶ ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ τὴν λύσιν. Λύσις ἐκ τῆς Βουλῆς, μὲ αὐτὰ τὰ χαρακτηριστικά, διὰ νὰ γίνῃ δυνατὴ καὶ ἠθική. Ἐπαναλαμβάνομεν, ἡ Ἑλλὰς νοσεῖ ἀπὸ ὑπερτροφίαν πολιτικῆς καὶ πολιτικολογίας. Ὑστερεῖ εἰς θετικὴν καὶ παραγωγικὴν ἐργασίαν, πλεονάζει εἰς λογοκοπίαν καὶ πάσχει ἀπὸ πολιτικὰς νευρώσεις. Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐπικροτήσῃ λύσιν, μὲ ὑλικὴν ἰδεολογικὴν ἀνασυγκρότησιν τοῦ λαοῦ καὶ τῆς νεότητος, ἐπὶ συγχρόνων καὶ θετικῶν βάσεων. Ὑπάρχει διάστασις πολιτικῆς καὶ πραγματικότητος. Ἡ σημερινὴ πραγματικότης εἶναι κατ’ ἐξοχὴν θετικὴ καὶ τεχνική. Ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, ἐκ δικηγόρων, δὲν γνωρίζει νὰ διοικήσῃ σύνεγγυς τὰ σημερινὰ οὐσιαστικὰ θέματα. Ἀντὶ νὰ ἁπλοποιῇ καὶ νὰ λύῃ, αὐξάνει τὰς περιπλοκάς. Οὔτε ἠμπορεῖ νὰ αἰσθανθῇ, νὰ μετρήσῃ καὶ νὰ καθοδηγήσῃ σύνεγγυς τὴν παραγωγικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Ὀξεῖα περιπλοκὴ εἶναι καὶ ἡ μοντέρνα ἐπιδρομὴ ἀοριστολόγων οἰκονομολόγων, κλασσικῆς ἢ μὴ οἰκονομίας. Ἀρκούμεθα εἰς ἐτησίαν αὔξησιν ἐθνικοῦ εἰσοδήματος 5 ἢ 8% ἐνῷ ἡ καθυστερημένη χώρα μας χρειάζεται καὶ ἠμπορεῖ 20 ἢ 30%, διὰ Τεχνικῆς Οἰκονομίας. Ἡ νομικὴ ἐπιστήμη εἰς τὸν 19ον αἰῶνα ἐθεμελίωσε καὶ ἐχάρισεν εἰς τὴν ἀνθρωπότητα τὰς κοινωνικὰς ἐννοίας ἐλευθερία, δικαιοσύνη, δημοκρατία. Εἰς τὸν σημερινὸν αἰῶνα τὰ πρωτεῖα ἀναλαμβάνει ἡ θετικὴ ἐπιστήμη καὶ ἡ τεχνική, διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ, νὰ κατασκευάσῃ τὸν νέον ὑλικὸν κόσμον καὶ τὸν θετικὸν πνευματικὸν κόσμον, ἀντὶ τῆς ἀθλιότητος καὶ τῆς λογοκοπίας. Οἱ δικτατορίες Ρωσίας καὶ Γερμανίας ἐμεγαλούργησαν ἢ ἐτερατούργησαν, διότι ἐνηγκαλίσθησαν τὰς τεραστίας δυνάμεις θετικῆς ἐπιστήμης καὶ τεχνικῆς. Εἶναι ἡ σειρὰ τῶν δημοκρατικῶν νὰ δώσουν τὸν κύριον λόγον εἰς τὰς νέας δυνάμεις, ἐγκαίρως, ὅμως. Χάρις εἰς τὰς ἰδίας δυνάμεις, εἴπομεν, ἡ ὁμαλωτέρα, ἀσφαλεστέρα καὶ ταχυτέρα ὁδὸς διὰ τὴν κοινωνικὴν πρόοδον καὶ εὐημερίαν εἶναι ἡ ἀστικὴ ὁδός, ἡ ὁποία εἶναι καὶ δημοκρατικὴ ὁδὸς τῆς πλειοψηφίας. Καὶ ἡ Ρωσία εἰς τὴν πρόοδόν της ἀστικοποιεῖται. Πρέπει, ὅμως καὶ αἱ ἀστικαὶ τάξεις νὰ ὑποστοῦν ὑποχωρήσεις καὶ ριζικὰς προσαρμογάς, ὥστε ἀπὸ τὸ τελματωθὲν ἀστικὸν καθεστὼς νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἀστικὴν ὁδὸν ἐξελίξεως, ταχέως. Πρέπει, ὅμως καὶ νὰ στραφοῦν πρὸς τὴν τεχνικὴν καὶ ἡ ἡγεσία των νὰ γίνῃ ὀλιγώτερον πολιτικὴ καὶ νομικὴ καὶ περισσότερον τεχνική. Καὶ αὐτὸ τὸ διαισθάνεται ἡ Βουλή, διὰ νὰ δώσῃ ἀκόμη λύσιν. Ἐὰν ἔλειπεν ὁ πολιτικὸς φανατισμὸς καὶ ἡ τύφλωσις κομμάτων καὶ προσώπων, θὰ ἠμποροῦσαν ὅλα νὰ γίνουν ἢ νὰ ἀρχίσουν ἐντὸς τριῶν μηνῶν. —Τεχνικὸς προγραμματισμὸς τῆς οἰκονομίας. — Σύμμετρος προγραμματισμὸς τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας πρὸς χρηματοδότησιν ἀποκλειστικῶς παραγωγικῶν ἔργων καὶ ἐπιχειρήσεων, δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν. Μόνον διὰ τοιούτου μέτρου ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀπαιτουμένη ἄμεσος καὶ ταχεῖα διεύρυνσις τῆς οἰκονομίας καὶ νὰ διασωθῇ ἡ ἀστικὴ ὁδὸς ἐξελίξεως. Τὸ νέον χρῆμα περιέρχεται ὄχι πλέον εἰς τοὺς κατόχους τοῦ παλαιοῦ ἀλλὰ εἰς τοὺς παραγωγικῶς ἐργαζομένους, μὲ κάλυμμα τὴν παραγωγήν. Προκύπτει ὁμαλὴ ἀστικὴ μεταφορὰ νέου πλούτου εἰς τὰς ἐργαζομένας τάξεις. Τὸ σημερινὸν πρόβλημα εἶναι κυρίως οἰκονομικόν. Αὐτὴ εἶναι λύσις του καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ «μικρὰ θυσία ἀρχῶν» τῶν ἀστικῶν τάξεων διὰ τὴν διάσωσίν των, διὰ τὴν ἄμεσον καὶ εὐρεῖαν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας καὶ διὰ τὴν πραγματοποίησιν αὐτομάτου καὶ ὁμαλοῦ μηχανισμοῦ κοινωνικῆς δικαιοσύνης. Τὸ μέτρον, τεχνικῶς διευθυνόμενον ὥστε νὰ εἶναι παραγωγικόν, μὲ συμμετρίαν καὶ σύνεσιν ἐφαρμοζόμενον, εἰσάγει τὴν ἀπαιτουμένην τεχνικὴν οἰκονομίαν ἀντὶ τῆς ἐκφυλισθείσης δῆθεν ἀστικῆς ψευδοοικονομίας τῆς στενότητος, ἀσυμβιβάστου πλέον πρὸς τὰς σημερινὰς δυνατότητας εὐρύνσεως καὶ ἀναπτύξεως. Παραλλήλως καὶ εἰς ἀντιστάθμισιν. — Κατάργησις τῆς προσωπικῆς φορολογίας, ὅπου στραγγαλίζει τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, ὄχι τόσον διὰ τοῦ φόρου ὅσον διὰ τοῦ μηχανισμοῦ της. Διὰ νὰ εἰσπράξωμεν φόρους 1,5 δισ., μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν εἰσπράξεως 1 δισ., χάνομεν στραγγαλιζόμενον ἐθνικὸν εἰσόδημα 20 δισ. Θ’ ἀπαλλάξωμεν δὲ τὴν ἀστικὴν τάξιν ἀπὸ τὴν δυσφήμησιν τῆς φοροδιαφυγῆς, ὥστε καὶ δι’ αὐτοῦ νὰ στερεωθῇ ἡ ἀστικὴ ὁδός. — Αὔξησις ἀμοιβῶν τῶν παραγωγικῶς–ἐργαζομένων. Μεταφορὰ τῶν ἐργαζομένων ἀπὸ μὴ παραγωγικὰς ἐργασίας εἰς παραγωγικάς, μὲ σύγχρονον αὔξησιν τῆς ἀμοιβῆς. — Παραγωγικὴ ἐργασία εἰς ὅλους τοὺς ἀνέργους ἢ τοὺς ἀπειλουμένους μὲ ἀπόλυσιν. Ὀργασμὸς ἐργασίας μὲ τεχνικὴν διεύθυσιν καὶ καθαρῶς τεχνικὰ κριτήρια ἠμπορεῖ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ὅλον πρόγραμμα ἐντὸς τριῶν μηνῶν. Εἰ δυνατὸν νὰ μὴ χαθῇ ἡ ἄνοιξις τοῦ 1966. — Ἐντὸς αὐτῶν, ἁπλοποίησις ἀπὸ τῆς διοικητικῆς καὶ λογιστικῆς γραφειοκρατίας. Κατάργησις ὅλων τῶν ποικιλωνύμων κρατήσεων καὶ φόρων καὶ χαρτοσήμων ἀπὸ τὰς ἀμοιβὰς καὶ μισθοὺς τῶν ἐργαζομένων, εἴτε εἰς τὸ δημόσιον, εἴτε εἰς τοὺς ἰδιωτικοὺς τομεῖς. Αὐτὴ ἡ κατάργησις θὰ εἶναι καὶ ἡ πρώτη αὔξησις τῶν ἀμοιβῶν, ἀμέσως καὶ αὐτομάτως παρεχομένη καὶ ἡ πρώτη βάσις παραγωγικοῦ ἑνιαίου μισθολογίου. — Ἁπλοποίησις εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων καὶ ἐπειγόντων ἔργων τοπικῆς ἀνασυγκροτήσεως δι’ ἀπ’ εὐθείας ἐκτελέσεως, ἄνευ νομικισμῶν τοῦ σημερινοῦ συστήματος. — Μεταφορὰ εἰς παραγωγικὰς ἐργασίας, ἐγκατάστασις καὶ χρησιμοποίησις ὅλων τῶν ἀνέργων ἢ μὴ παραγωγικῶς ἐργαζομένων ὑπαλλήλων ἀπὸ καταργουμένας γραφειοκρατικάς, φορολογικὰς κλπ. ὑπηρεσίας, μὲ ἐπαρκεῖς ἀμοιβάς, ἀνέσεις καὶ παραγωγικὴν μετεκπαίδευσιν. Αὔξησις πάντοτε τῶν ἀμοιβῶν, μόνον τῶν παραγωγικῶς ἐργαζομένων. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι σήμερον ἀπὸ τοὺς ἑπτὰ Ἕλληνας ὁ ἕνας ἐργάζεται παραγωγικὰ καὶ συντηρεῖ τοὺς ὑπολοίπους, ἀπὸ τοὺς ἕξη οἱ τρεῖς δὲν ἐργάζονται καὶ οἱ τρεῖς ἐργάζονται ἀντιπαραγωγικά, ἐμποδίζοντες τὸ ἔργον τοῦ ἑνὸς ποὺ συντηρεῖ ὅλους. Σταμάτημα τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐπίδοσις εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἄμεσος ἔναρξις παραγωγικῶν ἔργων ἀναμορφώσεως τῶν Ἑλληνικῶν κοιλάδων Καστοριᾶς, Φλωρίνης, Γιαννιτσῶν, Κιλκίς, Σερρῶν καὶ ἐν συνεχείᾳ πρὸς νότον, μὲ ἑτοίμους ἢ ἀμέσους μελέτας καὶ πάλιν εἰ δυνατὸν νὰ μὴ χαθῇ ἡ ἄνοιξις 1966. Ὀργάνωσις καὶ ἐπέκτασις θετικῆς καὶ τεχνικῆς παιδείας. Μετατροπὴ μέρους τῆς βιοτεχνίας, εἰς ἐλαφρὰν βιομηχανίαν, ὅπερ ἀποτελεῖ ἄμεσον λύσιν διὰ τὰς σημερινὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας. Ἐπάλληλος ἀξίωσις ἀπὸ τὸν Δυτικὸν κόσμον νὰ καταβάλῃ μέρος τῶν ὀφειλομένων καὶ παρασιωπηθεισῶν πολεμικῶν ζημιῶν τῆς Ἑλλάδος ἐκ 14 δισ. δολλαρίων, ἔναντι καταβληθέντων μόνον 2 δισ. Ἐπάλληλα ἄλλα, ὅλα μὲ πνεῦμα θετικὸν καὶ τεχνικόν. Συμπέρασμα: Ἀπὸ τοὺς 300 βουλευτὰς τῆς σημερινῆς Βουλῆς, οἱ 150 δὲν θέλουν τώρα ἐκλογάς. Ἀπὸ τοὺς 120 περίπου βουλευτὰς τῆς τέως Ἑνώσεως Κέντρου οἱ 60 ἐπίσης δὲν θέλουν ἐκλογάς. Διὰ τὸν λαὸν ἐκλογαὶ σημαίνουν ἓξ μῆνες παράτασιν τῆς ἐκκρεμότητος καὶ δύο ἔτη νέαν ταλαιπώρησιν, διότι ἡ νέα Βουλὴ θὰ εἶναι περισσότερον ἀσταθὴς καὶ θὰ διαλυθῇ πάλιν μετὰ δύο ἔτη. Ἐν ὅλῳ τέσσαρα ἔτη ζωῆς χαμένα ἑνὸς ὁλοκλήρου λαοῦ. Τὴν εὐθύνην ἔχει ἀκεραίαν ἡ σημερινὴ Βουλὴ καὶ ὅλα τὰ μέλη της, ἄνευ οὐδεμιᾶς δικαιολογίας ἢ προφάσεως δι’ οὐδένα. Οὔτε ἠμποροῦμεν ὀκτὼ ἑκατομμύρια Ἕλληνες μέσα σὲ τρία δισεκατομμύρια λαῶν νὰ ἔχωμεν γίνει ἀπὸ δέκα χωριά. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ σταθῇ περισσότερον Κυβέρνησις μὲ 151 βουλευτάς. Ὑπάρχουν δύο λύσεις. Ἡ πρώτη, νὰ γίνουν ἀμέσως ἐκλογαί. Εἶναι ἡ εὐκολωτέρα λύσις διὰ τοὺς βουλευτὰς καὶ ἡ χειροτέρα διὰ τὸν λαόν. Ἡ δευτέρα λύσις εἶναι νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις μὲ πλειοψηφίαν 200 βουλευτῶν διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν ὑπόλοιπον διετίαν μὲ τὰ μαθήματα τοῦ παρελθόντος καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ μέλλοντος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσαμεν. Εἶναι ἡ δυσκολωτέρα λύσις διὰ τοὺς βουλευτάς, ἀλλὰ ἡ καλυτέρα διὰ τὸν λαόν. Αὐτὸ θέλει, κατὰ βάθος, καὶ ὁ λαός. Τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν θὰ ὠνόμαζα Κυβέρνησιν Ἐργασίας καὶ Ἀγάπης, Ἑλληνικά, Κυπριακὰ καὶ διεθνῶς. Ἐργασίας καὶ ἀγάπης, πραγματικῆς ὄχι μεταφυσικῆς — διότι ἡ ἀγάπη σήμερα κατασκευάζεται μὲ ὅλα τὰ ἀγαθὰ δι’ ὅλους, μὲ τὰς σημερινὰς τεραστίας δυνάμεις μας τῆς ἐπιστήμης καὶ τεχνικῆς — ὥστε ἀδίκως θὰ σφαγῶμεν διὰ τὰ ἀγαθὰ — ἐκτὸς ἂν σφαγῶμεν δι’ ἀνοήτους καὶ τυφλοὺς φανατισμούς. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀξία μιᾶς τοιαύτης σημερινῆς διδασκαλίας καὶ πράξεως. Λυποῦμαι, ἀλλὰ περισσότερον δὲν ἠμπορῶ νὰ βοηθήσω τὴν Βουλὴν καὶ τὸν λαόν. Τοῦτο εἶναι τὸ περισσότερον.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρβανιτάκη, εἶσθε 5ος κατὰ σειρὰν καὶ ὁ κ. Κωνιωτάκης 15ος. Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ καθῆστε εἰς τὰ ἑδώλιά σας διὰ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Σειρὰν ἔχει ὁ κ. Ἡλιόπουλος, ἐκτὸς ἐὰν παραιτῆται.

§271Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι. (Φωναί: Δὲν ἔχομεν ἀπαρτίαν).

§272Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰς περιπτώσεις συζητήσεως, ὡς ἡ σημερινή, ἡ Βουλὴ θεωρεῖται ἐν συνεδριάσει συνεχῆ ὅσοι ἐκ τῶν βουλευτῶν καὶ ἂν παρίστανται, πολλῷ μᾶλλον τώρα, ὁπότε τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως τὴν ζητοῦν πλείονες τῶν 40 συναδέλφων. Ἐὰν ὑποβληθῇ μία ἔνστασις ἀπαρτίας, τότε θὰ συζητήσωμεν τὸ πρᾶγμα.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Π. Γυιόκας.

§274Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἕνωσις Κέντρου καὶ ἡ ΕΔΑ, μὲ χωριστὰς ἑκάστη προτάσεις, ζητοῦν ἀπὸ τὸ Σῶμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν δυσπιστίαν του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἀπαριθμεῖ, ἡ δὲ ΕΔΑ ἐν συντομίᾳ ἐκθέτει. Τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ζητεῖ τὴν ἔκφρασιν δυσπιστίας ἡ Ἕνωσις Κέντρου, εἶναι πέντε. Ἤτοι, πρῶτον, διότι θεωρεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὡς προϊόν συνταγματικῆς ἐκτροπῆς. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι, ὅτι ἐδημιούργησε μίαν ἀνωμαλίαν εἰς θέματα ἀφορῶντα τὴν Ἑλληνικὴν ὀρθόδοξον ἐκκλησίαν καὶ τὴν Ἱεραρχίαν. Ὁ τρίτος λόγος εἶναι, ὅτι δῆθεν ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἐπεχείρησε νὰ ἐγκαταστήσῃ ἀστυνομικὸν κράτος. Ὁ τέταρτος λόγος εἶναι ὁ κακὸς χειρισμὸς τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος καὶ τέλος, ὁ πέμπτος λόγος, εἶναι ἡ δῆθεν κακὴ διαχείρισις τῆς οἰκονομικῆς μας πολιτικῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν πρῶτον λόγον, ἀπήντησαν καὶ θὰ ἀπαντήσουν οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγώ, ἀκολουθῶν τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματός μας, κ. Παναγιώτης Κανελλόπουλος, διεκήρυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, θεωρῶ ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ ἀκολουθήσω τὴν γραμμὴν αὐτήν, διότι πράγματι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ὄχι μόνον δὲν ἀποτελεῖ ἐκτροπήν, ἀλλὰ ἀποτελεῖ μίαν προσπάθειαν ἐπανόδου εἰς τὸν ὁμαλὸν κοινοβουλευτικὸν βίον τῆς χώρας. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἐπιτυχοῦσα μίαν ἐξαιρετικὴν πλειοψηφίαν 53% κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 16ης Φεβρουαρίου 1964, ἀντὶ νὰ συγκρατήσῃ τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας, ἀντὶ νὰ ἐφαρμόσῃ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἢ εἶχεν ἢ ἔπρεπε τότε νὰ υἱοθετήσῃ, ἐστράφη κυρίως πρὸς τὴν δίωξιν τῶν ἀντιπάλων της, ἐστράφη πρὸς τὴν δημιουργίαν κράτους κομματικοῦ, ἐστράφη πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς ἀνατροπῆς ὅλης ἐκείνης τῆς τάξεως καὶ τῆς κρατικῆς καὶ τῆς οἰκονομικῆς, τὴν ὁποίαν μία δεκαετία τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ καὶ τῆς ΕΡΕ εἶχον ἐξασφαλίσει εἰς τὴν χώραν καὶ ἀπέδωσε σταθερότητα πολιτικήν, σταθερότητα Κυβερνητικήν, σταθερότητα νομισματικὴν καὶ ἕνα ρυθμὸν ἀξιοθαύμαστον οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Ἡ ἀνατροπὴ τοῦ παντός, ἡ προσπάθεια δημιουργίας κράτους δικαίου, ὁ ἀποκεφαλισμὸς τῆς ὑπαλληλικῆς ἡγεσίας τοῦ κράτους διὰ τοῦ νόμου περὶ 35ετίας, ὁ ἀτελείωτος χορὸς τῶν μεταθέσεων τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν ὀργάνων τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς τάξεως, αἱ ἀλόγιστοι σπατάλαι καὶ οἱ διορισμοί, τόσον εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας, ὅσον καὶ εἰς τὰ νομικὰ πρόσωπα δημοσίου δικαίου ἤγαγον τὴν χώραν εἰς μίαν κατάστασιν πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἀνωμαλίας λίαν ἐπικίνδυνον. Ἡ Βουλὴ ἠσχολεῖτο μὲ θέματα ἀφορῶντα τὸ παρελθόν, οὐδόλως δὲ ἠσχολήθη μὲ τὴν προσπάθειαν δημιουργίας ἑνὸς εὐτυχεστέρου μέλλοντος, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει τὸ κύριον καθῆκον της. Ἡ κατάστασις ἐκείνη ἔδωσε τὴν ἀφορμὴν εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, κ. Π. Κανελλόπουλον, κατὰ μῆνα Φεβρουάριον 1965 νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν λαὸν τῆς πρωτευούσης, ὅτι θὰ ἦτο διατεθειμένος αὐτὸς καὶ ἡ παράταξίς μας καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς νὰ στηρίξῃ οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἔσωζε τὴν χώραν ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῆς οἰκογενείας Παπανδρέου, ἡ ὁποία τόσον κακὴν χρῆσιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶχε κάμει. Διότι, οἱ κ.κ. Παπανδρέου, ἀντὶ νὰ ἐξασφαλίσουν πολιτικὴν καὶ κυβερνητικὴν καὶ οἰκονομικὴν σταθερότητα εἰς τὴν χώραν, τοὐναντίον ἐδημιούργησαν μίαν κατάστασιν ἐσωτερικῆς ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία ὡδηγοῦσε καὶ τὴν ἐσωτερικὴν γαλήνην τῆς χώρας εἰς τὴν πλήρη ἀνατροπήν, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας μὲ τὰς ἀφειδεῖς ὑποσχέσεις καὶ τὰς ἀκαταλογίστους σπατάλας εἰς τὸν κρημνόν. Ἐὰν ἡ προσφορὰ ἐκείνη καὶ ἡ διακήρυξις ἐκείνη τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ ἐπηλήθευσεν, ἀσφαλῶς δὲν πταίει ἡ ΕΡΕ, ἀλλὰ πταίει ἡ κακὴ πολιτικὴ τῆς ἡγεσίας τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἡ ὁποία εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι τὸ 53% ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἡγέτην τοῦ κόμματος αὐτοῦ νὰ θεωρῇ τὸν ἑαυτόν του ὡς μόνον δυνάμενον νὰ ὁμιλῇ ἐξ ὀνόματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ ἐγκαταστήσῃ ἕνα Καισαρισμὸν μέσα εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τοῦ κόμματός του, διὰ νὰ καταπνίγῃ ἑκάστοτε ὅλας ἐκείνας τὰς ἀνταρσίας τῶν στελεχῶν του καὶ τῶν συνειδήσεων αὐτῶν.

§275Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Αὐτὸ ἐνδιαφέρει σᾶς, κ. συνάδελφε;

§276Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσετε καὶ ἐὰν δὲν ἐνδιαφέρει σᾶς, ἐνδιαφέρει ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ διαβάσουν τὰ πρακτικὰ καὶ τοὺς ὀλίγους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀκούουν, ἀφοῦ καὶ τὸ Προεδρεῖον ἐπιμένει ἀκόμη καὶ τώρα νὰ συνεχίζῃ τὴν συνεδρίασιν. Εἶναι φρικτὸν τὸ θέαμα αὐτό, κ. Πρόεδρε.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν οἱ κ.κ. συνάδελφοι, δὲν παρακολουθοῦν τὴν ὁμιλίαν σας, δὲν εὐθύνομαι ἐγὼ δι’ αὐτό.

§278Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Εἶναι προφανὴς ἡ ἔλλειψις τῆς ἀπαρτίας, οὔτε κὰν παρίστανται 10 βουλευταί.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδή, ἐπιθυμεῖτε νὰ σᾶς ἀφαιρέσω τὸν λόγον;

§280Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ὄχι, ἐπιθυμῶ νὰ διακόψετε τὴν συνεδρίασιν.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν ὅταν δὲν θὰ ὑπάρχει κανεὶς βουλευτὴς ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσῃ.

§282Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι, κ. Πρόεδρε.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λυποῦμαι πάρα πολύ, δὲν ἠμπορῶ νὰ εἶμαι ἄδικος, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὑπάρξω ἄδικος εἰς τὸν κ. Ἡλιόπουλον, ὁ ὁποῖος ἔφυγεν. Ὁ κ. Ἡλιόπουλος ἀνήρχετο ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ εἴπατε, ὅτι θὰ ὁμιλήσετε σεῖς. Τουλάχιστον διὰ τὸ δίκαιον διακρίνομαι.

§284Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δὲν κάμετε καλὰ συνεχίζοντες τὴν συνεδρίασιν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι μόλις τελειώσω ἐγὼ θὰ διακόψετε τὴν συνεδρίασιν.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Ἐὰν ὁ κ. Γιαννόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐγγεγραμμένος ἐν συνεχείᾳ νὰ ὁμιλήσῃ, θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, ἐγὼ θὰ συνεχίσω τὴν συνεδρίασιν.

§286Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὅταν τὸ πρῶτον ἐκλήθην καὶ ἀνῆλθον διὰ νὰ ὁμιλήσω, ὑπῆρχεν ἀκροατήριον. Τότε σεῖς, παρὰ τὴν δήλωσίν σας, ὅτι δὲν θὰ ὁμιλήσετε, σπεύσατε νὰ ἀνέλθετε εἰς τὸ βῆμα. Ὅταν θὰ τελειώσετε τὸν λόγον σας σεῖς καὶ εὑρεθῶ ἐγὼ πρὸ τοῦ ἀκροατηρίου ποὺ εὑρέθητε καὶ σεῖς, τότε θὰ ὁμιλήσω. Ἐὰν ὅμως εὑρεθῶ πρὸ κενῆς αἰθούσης, θὰ παρακαλέσωμεν τοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς κλητῆρας νὰ συμπληρώσουν τὰ κενὰ διὰ νὰ ὁμιλήσω.

§287Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ἄρα, θέλετε νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ καλὸν εἶναι νὰ τὸ εἴπωμεν ἀνοικτὰ καὶ νὰ συνεχίσωμεν αὔριον.

§288Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι διατεθειμένος διὰ νὰ διευκολύνω τοὺς συναδέλφους νὰ μὴ ὁμιλήσω πλέον τῆς ἡμισείας ὥρας. Σεῖς ἔχετε ἤδη ἡμίσειαν ὥραν ποὺ ὁμιλεῖτε.

§289Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κάμετε λάθος, δὲν ὁμιλῶ πλέον τῶν δέκα λεπτῶν τῆς ὥρας. Ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ ἀνυπάρκτου σχεδίου «Περικλῆς» αὕτη ὠργάνωσε τὸν ΑΣΠΙΔΑ μὲ σκοπὸν τὴν δυναμικὴν καὶ ἐναντίον τῆς λαϊκῆς θελήσεως ἐπικράτησίν της, ὅταν αὕτη, ὡς ἦτο φυσικὸν ἐκ τῆς κακῆς τακτικῆς της, θ’ ἀπεγυμνοῦτο τῆς κοινοβουλευτικῆς της δυνάμεως. Δὲν ὑπῆρξε ρύπος, τὸν ὁποῖον νὰ μὴ ἔρριψεν ἡ Ε.Κ. ἄνευ ἀποδείξεων κατὰ τῶν πολιτικῶν της ἀντιπάλων καὶ ἰδίᾳ κατὰ τῆς ἡγεσίας τῆς ΕΡΕ, μολονότι ἐγνώριζεν, ὅτι αἱ κατηγορίαι αὗται ἦσαν ἀβάσιμοι καὶ ὁπωσδήποτε παραγεγραμμέναι. Ἀπεκεφάλισαν τὴν δημοσιοϋπαλληλικὴν ἡγεσίαν διὰ τοῦ νόμου περὶ 35ετίας, ἔδιωξαν διὰ μεταθέσεων καὶ ἀπολύσεων ὅσους ἠδυνήθησαν ἀντιφρονοῦντας ὑπαλλήλους, διώρισαν νέους τακτικοὺς καὶ ἐκτάκτους ὑπαλλήλους εἰς ὅλας τὰς κρατικὰς καὶ ἡμικρατικὰς ὑπηρεσίας καὶ ὀργανισμοὺς ὑπὲρ τὴν ἀντοχὴν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ ἐν γένει ἔπραξαν πᾶν δυνατὸν διὰ νὰ καταστήσουν ὑποχείριον, ὄχι μόνον τὸν κρατικὸν μηχανισμόν, ἀλλὰ καὶ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις καὶ τὰ Σώματα Ἀσφαλείας. Ἡ ἀποκάλυψις, ὅμως, τῆς ὀργανώσεως ΑΣΠΙΔΑ ἐματαίωσε τὰ σχέδια τῆς ἡγεσίας τῆς Ε.Κ. δι’ ὃ καὶ αὕτη παρῃτήθη, διὰ νὰ ἐπιρρίψῃ τὰς συνεπείας τῆς κακῆς οἰκονομικῆς της πολιτικῆς καὶ ἰδίᾳ ἐν ὄψει τῆς μεγάλης παραγωγῆς σίτου καὶ καπνοῦ, εἰς τοὺς διαδόχους της. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως Γεωργίου Παπανδρέου, τῆς 15 Ἰουλίου 1965, ἡ Χώρα μας διῆλθεν ἀπὸ μικρὰν πολιτικὴν ταλάντευσιν μέχρις ὅτου κατέστη δυνατὴ ἡ κοινοβουλευτικὴ στήριξις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Χωρὶς νὰ ἔχω λόγους νὰ παραστήσω τὸν συνήγορον αὐτῆς, διότι αὕτη διαθέτει εἰς τοὺς κόλπους της ἱκανοὺς συνηγόρους, ὀφείλω ν’ ἀναγνωρίσω, ὅτι μέχρι σήμερον κατέβαλε προσπαθείας ἐν πολλοῖς ἐπιτυχεῖς, εἰς τὸν τομέα τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τῆς τάξεως, καθὼς καὶ εἰς τὸν τομέα τῆς ἐπαναφορᾶς τῆς οἰκονομίας εἰς τὸν κανονικόν της ρυθμὸν ἀναπτύξεως καὶ προόδου. Λέγων ταῦτα δὲν σημαίνει, ὅτι ἐγκρίνω πάντα ὅσα εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα ἐγένοντο, ἀλλά, ὅτι ἀναγνωρίζω, ὅτι ἀνεχαιτίσθη ἡ οἰκονομία μας ἀπὸ τὸν κρημνὸν τῆς ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης καὶ τοῦ πληθωρισμοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον εἶχεν ἐξωθηθῆ ὑπὸ τῆς Ε.Κ. Ἤδη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., ἀπογυμνωθεὶς ἀπὸ τὰ ἐπιφανέστερα στελέχη του, ἔρριψε τὸ ἐπαναστατικὸν σύνθημα: Ποῖος κυβερνᾶ ὁ Βασιλεὺς ἢ ὁ Λαός; Λέγω, ὅτι εἶναι ἐπαναστατικὸν τὸ σύνθημα τοῦτο, διότι ἀφορᾷ εἰς ἀμφισβήτησιν θεμελιώδους διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἥτις οὔτε ὑπὸ ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ. Ἀποτελεῖ ἀναμφισβήτητον ἐν τῷ συνταγματικῷ μας δικαίῳ ἀρχήν, τὴν ὁποίαν παραδέχονται ἅπαντες οἱ συνταγματολόγοι μας, ὅτι ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ Ἔθνους, ὅτι ὁ Λαὸς κυβερνᾶ καὶ ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει, ὅτι εἶναι ὁ ρυθμιστὴς τῆς λειτουργίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος καὶ ὅτι ἄρχει τῶν ἐνόπλων δυνάμεων. Ἀλλὰ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., ὅταν ὁμιλῇ περὶ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ περὶ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ταὐτίζει τὰς ἐννοίας ταύτας, λίαν μετριοφρόνως, μὲ τὸν ἑαυτόν του. Ἐπειδὴ ἔλαβε τὸ 53% τῶν ψήφων εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 16 Φεβρουαρίου 1964 νομίζει, ὅτι αὐτὸς μόνος δικαιοῦται νὰ ὁμιλῇ ἐξ ὀνόματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ ἐξ ὀνόματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὅπως ὁ Βασιλεὺς τῆς Γαλλίας Λουδοβῖκος ὁ 14ος, ὁ Βασιλεὺς Ἥλιος, ἔλεγε, ὅτι αὐτὸς ἦτο τὸ Κράτος (L’ ETATE EST MOI), οὕτω καὶ ὁ Γεώργιος Παπανδρέου, λέγει τὸ Ἔθνος καὶ ὁ λαὸς εἶναι αὐτὸς καὶ μόνον αὐτός. Ἡ πλάνη εἶναι τραγική, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος τὸ 53% τῶν ψήφων σβήνει ἀμέσως μετὰ τὴν καταμέτρησιν καὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποτελεσμάτων καὶ ἔκτοτε κατὰ τὸ ἄρθρον 67 μετρᾷ μόνον βουλευτάς. Αὐτοὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἔθνος καὶ ὄχι ὁ ἀρχηγὸς τοῦ πλειοψηφήσαντος κατὰ τὰς ἐκλογὰς κόμματος. Ὅταν λοιπόν, ὁ κ. Παπανδρέου ἀντιπαραβάλλῃ τὸν ἑαυτόν του ὡς ἐνσαρκώνοντα τὸ Ἔθνος καὶ τὸν λαόν, πρὸς τὸν Βασιλέα, ὑποπίπτει εἰς τραγικὴν πλάνην καὶ θέτει νάρκην εἰς τὰ θεμέλια τοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος. Διότι, ὁ μὲν Βασιλεὺς εἶναι μόνιμος, ἰσόβιος κληρονομικὸς Ἄρχων, διαθέτων τὰ δικαιώματα ἢ προνόμια, τὰ ὁποῖα ὁρίζει τὸ Σύνταγμα, ἐνῷ ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν γίνεται καὶ παύει νὰ ὑπάρχῃ, εὐθὺς ὡς χάσῃ ἕνα ἀριθμὸν βουλευτῶν. Ὅταν λοιπὸν εἰς τὰ Ἀνάκτορα μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς παραιτήσεώς του εἷς ἀριθμὸς βουλευτῶν τοῦ κόμματός του τὸν ἐγκατέλειψεν, ἔπαυσε νὰ εἶναι φορεὺς τῆς κοινοβουλευτικῆς πλειοψηφίας καὶ ἔπαυσε νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῇ ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ λαοῦ. Αὐτὰ εἶναι ἁπλούστατα θέματα τοῦ Συνταγματικοῦ μας Δικαίου καὶ ἀποροῦμεν πῶς τόσοι διαπρεπεῖς συνάδελφοι τῆς Ε.Κ., δὲν τὰ γνωρίζουν, μᾶλλον πῶς θέλουν νὰ τὰ ἀγνοοῦν. Ὁ ἑκάστοτε ἐκπρόσωπος τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὀφείλει νὰ συνεργάζεται μὲ τὸν Βασιλέα, ἐνσαρκώνοντα τὸ μόνιμον καὶ διαρκὲς στοιχεῖον τοῦ Συνταγματικοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος, μόνον δὲ εἰς ἐκτάκτους καὶ κρισίμους ἐθνικὰς περιστάσεις δικαιοῦται νὰ διαφωνήσῃ, ὁπότε ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος περὶ διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ προκηρύξεως νέων ἐκλογῶν. Ἑπομένως, τὸ σύνθημα ποῖος κυβερνᾷ, ὁ Βασιλεὺς ἢ ὁ λαός, δὲν ἔχει τὴν θέσιν του εἰς τὴν σημερινὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Διότι, τὴν Ἑλλάδα κυβερνᾷ ἡ κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία διὰ τῶν ἐκλεκτῶν της, οἵτινες κατὰ τεκμήριον ἀμάχητον θεωροῦνται καὶ ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ. Ἡ θεωρία περὶ BANDAT MERERATIF εἶναι θεωρία φασιστική, ὁλοκληρωτική. Διὰ τὸ Κυπριακὸν καὶ τὸ Ἐκκλησιαστικὸν θὰ ἀποφύγω νὰ ὁμιλήσω, διότι θὰ μὲ ἐκράτουν πολὺ περισσότερον εἰς τὸ βῆμα ἀπὸ ὅσον χρόνον δικαιοῦμαι νὰ διαθέσω. Ἀμφότερα εἶναι πολὺ λεπτὰ ἐθνικὰ θέματα καὶ ἀπαιτεῖται λίαν προσεκτικὸς χειρισμός. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιδείξῃ καὶ τὴν ἀπαιτουμένην σύνεσιν, μετριοπάθειαν καὶ προσοχήν, τὰ ὁποῖα διαθέτει διὰ νὰ ὠφελήσῃ τὴν προώθησιν τῶν ἐθνικῶν μας τούτων θεμάτων, νὰ μὴ βλάψῃ δὲ παντάπασιν αὐτά. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ οἰκονομικὸν θέμα. Ἡ συζήτησις, ἡ συνεχιζομένη ἀπὸ διμήνου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ φορολογικοῦ νομοσχεδίου, ἔθεσεν ἐπὶ τάπητος τὸ σύνολον τῆς ἀσκηθείσης ὑπὸ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου οἰκονομικῆς πολιτικῆς κατὰ τὸ δεκαοκτάμηνον διάστημα τῆς ὑπ’ αὐτῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας. Διότι, κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν καὶ ἀναγνώρισιν τῶν στηριζόντων τὴν Κυβέρνησιν μερίδων τῆς Βουλῆς ἡ πολιτικὴ αὕτη τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, γνωστὴ ὡς πολιτικὴ αὐξήσεως τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων καὶ τῶν παροχῶν, καὶ ὡς πολιτικὴ τῶν ἀλογίστων ὑποσχέσεων, ἀνέτρεψεν ἐκ βάθρων καὶ θεμελίων τὴν ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ κατακτηθεῖσαν οἰκονομικὴν καὶ νομισματικὴν ὑγείαν καὶ σταθερότητα τῆς χώρας. Πράγματι, ἐνῷ ἐπὶ μίαν σχεδὸν δεκαετίαν ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους ἦτο ἰσοσκελισμένος καὶ ἄφηνε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη περίσσευμα δύο περίπου δισεκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὴν χρηματοδότησιν σημαντικοῦ μέρους τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων, ἐν τούτοις κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1965, ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς ἔκλεισεν ἄνευ οὐδενὸς πλεονάσματος πρὸς ἐπιδότησιν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων. Αὗται, μολονότι δὲν ὑπερέβησαν τὰ 5.400 ἑκατομμύρια δραχμάς, ἐχρηματοδοτήθησαν διὰ δανείου καὶ κατὰ σημαντικὸν αὐτῶν μέρος διὰ πληθωριστικοῦ χρήματος, ἀντληθέντος ἀπὸ τὴν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ἤτοι κατὰ 2.200 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐπὶ πλέον κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη τὸ συναλλαγματικὸν ἀπόθεμα τῆς χώρας ἐμειώθη ἀπὸ 368 περίπου ἑκατομμύρια δολλάρια εἰς 235 ἑκατομμύρια δολλάρια, οὐχὶ μόνον ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς ἀγαθῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς χρυσῶν λιρῶν πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς ἀκατασχέτου ζητήσεως τοιούτων. Καὶ πέραν αὐτοῦ ἡ συγκέντρωσις τῶν ἀγροτικῶν μας προϊόντων καὶ ἰδίᾳ τοῦ σίτου καὶ τοῦ καπνοῦ κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος 1965 ἀφῆκεν ἔλλειμμα εἰς τὸν λογαριασμὸν διαχειρίσεως καταναλωτικῶν ἀγαθῶν κατὰ τὸ τέλος Δεκεμβρίου 1965 ἐκ 4.450 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀντὶ ἡ Ἕνωσις Κέντρου ν’ ἀσκήσῃ κατὰ τὴν δεκαοκτάμηνον διακυβέρνησιν τῆς χώρας πολιτικὴν ἐπιταχύνσεως τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων καὶ ἰδιωτικῶν ἐπενδύσεων παγίου κεφαλαίου, τοὐναντίον ἤσκησεν ἐντόνως καταναλωτικὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ὁποίας ἐπετεύχθη μὲν αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ προϊόντος, ἀλλ’ ὑπὸ συνθήκας ἐντονωτάτων πληθωρικῶν πιέσεων, αἵτινες ὑπονομεύουσιν ἐπικινδύνως τὴν οἰκονομικὴν ὑγείαν καὶ τὴν νομισματικὴν σταθερότητα τῆς χώρας. Ἡ καταναλωτικὴ καὶ πληθωριστικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καταφαίνεται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη ὁ εἰσοδηματικὸς δείκτης τῶν τιμῶν ἀνῆλθεν κατὰ 3,4% κατ’ ἔτος, ἐνῷ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ἡ αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δὲν συνωδεύετο ἀπὸ τοιαύτην ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Παραθέτομεν συγκριτικὸν πίνακα ἐπὶ τῶν τελευταίων ἐτῶν ἐκ τοῦ ὁποίου φαίνεται, ὅτι μολονότι ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ εἶχεν ἐπιτευχθῆ ἐπίσης ὑψηλός, ἂν ὄχι καὶ ὑψηλότερος, ρυθμὸς αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ἐν τούτοις ἡ ὕψωσις τῶν τιμῶν ἦτο χαμηλοτέρα.

Ἐκ τοῦ πίνακος τούτου ἐξηγμένου ἐκ τῶν ἐθνικῶν λογαριασμῶν τοῦ ἔτους 1965 καταδεικνύεται ἀβάσιμος ὁ ἰσχυρισμὸς τῆς Ε.Κ., ὅτι δῆθεν διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἐπιτάγχυνσις τῆς βιομηχανικῆς ἀναπτύξεως καὶ ὑψηλότερος ρυθμὸς οἰκονομικῆς προόδου ἐπιβάλλεται ἡ αὔξησις τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων καὶ τῶν παροχῶν πέραν τοῦ μέτρου τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγικότητος καὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Παρατηροῦμεν, ὅτι ἐνῷ εἰς τὰ ἔτη 1961 καὶ 1963 ἡ αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος εἶναι ὑψηλοτέρα τῆς τοιαύτης τῶν ἐτῶν 1964 καὶ 1965, ἐν τούτοις ἡ αὔξησις τοῦ εἰσοδηματικοῦ δείκτου τιμῶν εἶναι ἀντιστοίχως 1,8% καὶ 2,1% ἔναντι αὐξήσεως 3,4% καὶ 3,4% κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη. Καταναλωτικότης καὶ πληθωριστικότης τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Ε.Κ. κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη προκύπτει καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἐνῷ ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1963 ἐπὶ συνολικοῦ ὕψους ἐσόδων 21.390 ἑκατ. δραχμῶν διετέθησαν διὰ τὴν ἐπιδότησιν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων 1.809 ἑκατομ. δραχμῶν, ἤτοι τὰ 8,4% ἐν τούτοις ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1964 ἐπὶ συνολικοῦ ὕψους ἐσόδων 24.630 ἑκατ. δραχμῶν διετέθησαν διὰ τὴν ἐπιδότησιν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων μόνον 1.220 ἑκατ. δραχμῶν, ἤτοι τὰ 5%, ἐκ δὲ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1965 ἐπὶ συνολικοῦ ὕψους ἐσόδων 28.140 ἑκατ. δραχμῶν, οὐδὲν διετέθη διὰ τὴν ἐπιδότησιν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ ἀρξάμενον οἰκονομικὸν ἔτος 1966, ὡς ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ ἐπὶ προβλεπομένων ἐσόδων 32.000 ἑκατ. δραχμῶν ἀναγράφονται διὰ τὴν ἐπιδότησιν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων ἐκ μέρους τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ μόνον 300 ἑκατ. δραχμῶν, ἤτοι 0,93%. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομασθοῦν αὐτοὶ οἱ προϋπολογισμοί, ἂν ὄχι καταναλωτικοί, πληθωριστικοί, ἀντιεπενδυτικοί, ἀντιαναπτυξιακοὶ καὶ ὑπονομευτικοὶ τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς νομισματικῆς σταθερότητος; Διατὶ λοιπὸν ἐκπλήττεται ἡ Ἕνωσις Κέντρου διὰ τὴν παρατηρηθεῖσαν κατὰ τὴν 18μηνον διακυβέρνησιν τῆς χώρας ὑπ’ αὐτῆς ἀναβίωσιν τῆς χρυσοφιλίας, τῆς ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν δραχμὴν καὶ ἀναζητεῖ ἄλλους ὑπονομευτὰς τῆς νομισματικῆς σταθερότητος, ἐνῷ αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ὑπεύθυνος; Ὡς ἀνεπτύχθη λεπτομερέστερον ὑπὸ ἄλλων ὁμιλητῶν τῆς ΕΡΕ, κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας τοῦ 1963, ὅταν ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν ἡ Ε.Κ., ἐπωλήθησαν 1.878.990 λίραι χρυσαῖ Ἀγγλίας. Καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1964, ἔτος διακυβερνήσεως τῆς Ε.Κ. ἐπωλήθησαν 5.598.625 λίραι χρυσαῖ Ἀγγλίας. Κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ ἔτους 1965, ἑξάμηνον διακυβερνήσεως τῆς Ε.Κ. ἐπωλήθησαν 1.976.154 λίραι χρυσαῖ Ἀγγλίας, ἤτοι κατὰ τὸ 18μηνον τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ὑπὸ τῆς Ε.Κ. μὲ πρωθυπουργὸν τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου ἐπωλήθησαν ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος 9.453.769 λίραι χρυσαῖ. Ἐχρειάσθη ἐξαγωγὴ συναλλάγματος καὶ μείωσις τοῦ συναλλαγματικοῦ μας ἀποθέματος κατὰ ἑκατὸν περίπου ἑκατομμύρια δολλαρίων διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἀκατασχέτου ζητήσεως χρυσῶν λιρῶν. Συνέπεια τῆς τοιαύτης τροπῆς τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ὑπῆρξεν ἡ αὔξησις τοῦ ἐλλείμματος τοῦ ἰσοζυγίου τῶν ἐξωτερικῶν μας πληρωμῶν ἀπὸ 74 ἑκατομμύρια δολλάρια τοῦ ἔτους 1963 εἰς 173 ἑκατομμύρια δολλάρια κατὰ τὸ Παπανδρεϊκὸν ἔτος 1964 μὲ τάσεις περαιτέρω ἀνόδου κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ ἔτους 1965. Ἡ αὔξησις τῶν ἰδιωτικῶν καταθέσεων εἰς τὰς τραπέζας καὶ εἰς τοὺς εἰδικοὺς πιστωτικοὺς ὀργανισμοὺς περιωρίσθη κατὰ σημαντικὸν ποσοστόν. Οὕτω π.χ. ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος 1962, ἡ ἐτησία αὔξησις τῶν καταθέσεων ὑπερέβη τὰ 5.000 ἑκατομμύρια δραχμάς, κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1963, προσήγγισε τὰ 6.000 ἑκατομμύρια δραχμάς, ἀκριβῶς 5.916,4 ἑκατομμύρια δραχμάς, ἐν τούτοις κατὰ τὸ ἔτος 1964 περιωρίσθη εἰς 3.332,7 ἑκατομμύρια δραχμὰς καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1965 ἀνῆλθεν εἰς 3.948,5 ἑκατομμύρια δραχμὰς καίτοι κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία καὶ τὰ ἰδιωτικὰ εἰσοδήματα ηὐξήθησαν κατὰ 7.000 ἑκατομ. δραχμῶν περίπου. Διὰ νὰ γίνῃ καλύτερον ἀντιληπτὴ ἡ κίνησις τῶν καταθέσεων τῶν ἰδιωτῶν εἰς τὰς Τραπέζας καὶ εἰς τοὺς Εἰδικοὺς Πιστωτικοὺς Ὀργανισμοὺς ἐν σχέσει καὶ πρὸς τὸν ὄγκον τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος, παραθέτομεν τὸν ἀκόλουθον πίνακα:

Δέον νὰ σημειωθῇ ὅτι ἡ μείωσις τῆς αὐξήσεως τῶν καταθέσεων παρετηρήθη ἡ αὐτὴ περίπου καθ’ ἑκάτερον τῶν δύο ἑξαμήνων τοῦ ἔτους 1965 κατὰ δὲ τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἐσημειώθη σημαντικὴ ἄνοδος. Κατὰ μῆνα Ἰανουάριον τοῦ 1966 ἡ αὔξησις τῶν καταθέσεων ἀνῆλθεν εἰς 515 ἑκατομμύρια δραχμῶν τὸ δὲ σύνολον τῶν ἰδιωτικῶν καταθέσεων εἰς 38.505,5 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ὁ κ. Ζολώτας ὑποστηρίζει ὅτι ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ κλονισμὸς τῆς οἰκονομίας τὸ 1965 ἡ αὔξησις τῶν καταθέσεων θὰ ἀνήρχετο εἰς 7.500 ἑκατ. δρχ. ἤτοι 3.500 ἑκατ. δρχ. περισσότερον, δι’ ὧν θὰ εἶχεν ἀρδευθῆ ἡ οἰκονομία. Πάντα ταῦτα ἀποδεικνύουν ἡλίου φαεινότερον, ὅτι ἡ ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν δραχμὴν ὑπῆρξε νόσος καθαρῶς Παπανδρεϊκὴ καὶ ὅτι ἤδη ἀπὸ 15 Ἰουλίου 1965 καὶ ἐντεῦθεν ἤρχισεν ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως καὶ ἡ ἐπάνοδος τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῆς σταθερότητος τῆς οἰκονομίας. Ἡ τιμὴ τῆς χρυσῆς λίρας, ἡ ὁποία εἶχε φθάσει τὰς 340 περίπου δραχμὰς ἤδη κατῆλθεν τὰς 315 δραχμὰς μὲ τάσεις περαιτέρω μειώσεως. Ἀπόδειξις, ὅτι ἠγοράσθησαν ἀντὶ νὰ πωλῶνται ὑπὸ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος 4.800.200 περίπου λίραι. Καθίσταται ὅθεν ὁρατὴ καὶ εἰς τυφλοὺς ἡ βαθμιαία ἀποκατάστασις τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἐπίσης καταρρίπτεται ὁ ἀβάσιμος ἰσχυρισμὸς τοῦ οἰκονομικοῦ ἐμπνευστοῦ τῆς Ε.Κ. κ. Ἀνδρέου Παπανδρέου, ὅτι δῆθεν ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιβολῆς τῶν ὑπὸ ψήφισιν φορολογιῶν δὲν προέκυψεν ἀπὸ τὴν κακὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Ε.Κ. δηλ. ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων τῶν παροχῶν καὶ τῆς ἀλογίστου σπατάλης, ἀλλὰ δῆθεν ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὰς μεταϊουλιανὰς κυβερνήσεις. Ὁ τακτικὸς ὑπολογισμὸς τοῦ τελευταίου ἔτους διακυβερνήσεως τῆς χώρας ὑπὸ τῆς ΕΡΕ, δηλαδὴ τοῦ ἔτους 1963, ἔκλεισεν, ὡς ἐλέχθη, μὲ περίσσευμα 1.800, ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποιήθη διὰ τὴν ἐπιδότησιν τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων, τῶν ὁποίων τὸ ὕψος ἀνῆλθεν εἰς 5.055 ἑκατ. δραχμῶν. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἀνελθοῦσα εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸν Νοέμβριον 1963 δὲν εὗρε μόνον τὸ περίσσευμα τοῦτο τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν 2.000 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀλλὰ εἶχε καὶ αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὰ δύο ἑπόμενα ἔτη, ἤτοι, φυσιολογικὴν αὔξησιν ἄνευ νέων φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων, ἐκ 3.240 ἑκατομμυρίων δραχμῶν κατὰ τὸ ἔτος 1964 ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἔτος 1963 καὶ ἐκ 3.070 ἑκατ. δραχμῶν κατὰ τὸ ἔτος 1965 ἐν σχέσει πρὸς τὸ προηγούμενον ἔτος. Εἶχε συνεπῶς εἰς τὴν διάθεσίν της ἡ Ἕνωσις Κέντρου κατὰ τὰ ἔτη 1963 μέχρι καὶ τοῦ 1965 πρὸς ρύθμισιν τῆς οἰκονομικῆς της πολιτικῆς πλέον τῶν 8.000 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, μὲ τὰ ὁποῖα ἠδύνατο καὶ τὴν ἐπιδότησιν τῶν γεωργικῶν προϊόντων νὰ πραγματοποιήσῃ καὶ ἰδίως τὴν ἀποθεματοποίησιν τῶν προκυψάντων μεγάλων πλεονασμάτων παραγωγῆς σίτου καὶ καπνοῦ καὶ σχετικὴν βελτίωσιν τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἐργαζομένων νὰ κάμῃ καὶ νὰ διαθέσῃ περίσσευμα διὰ τὴν ἐπιδότησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δημοσίων ἐπενδύσεων ὡς ἐγίνετο κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ μόλις κατώρθωσε νὰ ἐξοικονομήσῃ διὰ τὸ ἔτος 1964 διὰ τὰς ἐπενδύσεις δρχ. 1.220 ἑκατομμύρια. Διότι ἀντὶ τῆς νοικοκυρεμένης διαχειρίσεως τῶν 8.000 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. ἐπεδόθη εἰς ἀλογίστους σπατάλας διορισμοῦ ἀργομίσθων καὶ διανομῆς παροχῶν πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν κατὰ τοιοῦτον ἀσύνετον τρόπον, ὥστε νὰ προκύψουν κατὰ τὸ ἔτος 1965 τὰ ἑξῆς ἀνοίγματα συμφώνως πρὸς τὴν ἀνακοίνωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ κ. Μητσοτάκη διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἀρξαμένου ἔτους 1966, ἤτοι: α) Ζημία ἐκ τῆς πιθανῆς πωλήσεως σίτου 625.000 τόννων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐκ δραχμῶν 1.030 ἑκατομμυρίων. β) Ζημία ἐκ τῆς ἀποθεματοποιήσεως 70.000 τόννων περίπου καπνοῦ ἐκ δραχ. 900 ἑκατομμυρίων ἤτοι συνολικὴ ζημία 1.930 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθοῦν τὰ 2.100 ἑκατομμύρια δραχμῶν, δι’ ὧν ἐχρηματοδοτήθησαν ἐκ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου αἱ ἐπενδύσεις τοῦ ἔτους 1965, φθάνομεν εἰς τὸ τελικὸν ποσὸν τῶν 4.000 ἑκατομμυρίων δραχμῶν περίπου ὅπερ ἀντιπροσωπεύει τὸ τελικὸν ἔλλειμμα τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ δεκαοκταμήνου τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Δηλαδὴ ἀπερροφήθησαν τὰ πλεονάσματα τῶν προϋπολογισμῶν ἐξ 8.000 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ προέκυψε τελικὴ ζημία 4.000 περίπου ἑκατ. δραχμῶν. Κατὰ τὸν Ξ. Ζολώταν τὸ χρεωστικὸν ὑπόλοιπον διαχειρίσεως καταναλωτικῶν ἀγαθῶν ἀπὸ 4.965,0 ἑκατ. δρχ. τοῦ Δεκεμβρίου 1963 ἀνῆλθεν εἰς 7.650,0 ἑκατ. δραχμῶν τὸν Δεκέμβριον 1964 καὶ εἰς 10.000 περίπου ἑκατ. δρχ. τὸν Δεκέμβριον 1965. Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ ἡ τελικὴ ζημία τῶν 4.000 δραχμῶν θὰ καλυφθῇ διὰ δανείου τοῦ Κράτους, ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος πληρωτέου εἰς μίαν σειρὰν ἐτῶν, τῆς πρώτης δόσεως ὁρισθείσης διὰ τὸ τρέχον ἔτος εἰς 200 ἑκατ. δραχμῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀσκηθείσης πολιτικῆς τῶν παροχῶν ὑπὸ τῆς Ε.Κ. Ὁ ἰσχυρισμὸς τῆς Ε.Κ., ὅτι δῆθεν αἱ παροχαὶ ἐδόθησαν πρὸς τοὺς ἀγρότας ἀπεδείχθη ἔωλος καὶ ἀβάσιμος ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Παπαληγούρα κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον. Διότι πράγματι ἐλάχιστα ἐδόθησαν καὶ δὴ ἀπὸ τὸ προκῦψαν αὐτόματον πλεόνασμα τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1964 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐδόθησαν μόνον 250 ἑκατ. δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ὑπολοίπου σπατάλου διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων οὐδὲν ἐδόθη εἰς τοὺς γεωργοὺς εἰ μὴ ἀκάλυπτον χαρτονόμισμα ἐκ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου καὶ οὐχὶ ὑγιὲς νόμισμα προελθὸν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δεδομένου μάλιστα, ὅτι διὰ τὴν αὔξησιν τῆς σιτοπαραγωγῆς εὐθύνεται κυρίως ἡ Ἕνωσις Κέντρου, διότι παρεκίνησε τοὺς ἀγρότας νὰ στραφοῦν πρὸς αὐτὴν ἀντὶ τοῦ βάμβακος καὶ ὑπεσχέθη ὑψηλὰς τιμὰς συγκεντρώσεως, εἶναι καταφανὲς πόσον ἐξηπατήθησαν οἱ ἀγρόται ἀπὸ τὰς ἀφειδεῖς ὑποσχέσεις τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου καὶ ἀπὸ τὴν ἀνεύθυνον δημαγωγίαν. Παρὰ τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων καταδίκην τῆς σπατάλου καὶ ὀλεθρίας ταύτης οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῶν εἰσοδημάτων καὶ τῶν παροχῶν, ἐν τούτοις ὁ θεωρητικὸς θεμελιωτὴς ταύτης κ. Ἀνδρέας Παπανδρέου ἐπιμένει νὰ ὑπεραμύνεται ταύτης, νὰ τὴν θεωρῇ ὡς ὀρθὴν καὶ νὰ καταφέρεται κατὰ τῆς ὑπὸ τῆς ΕΡΕ ἀσκηθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ὡς δῆθεν ὑπεράγαν συντηρητικῆς, ὡς δῆθεν ἀδικησάσης τοὺς ἐργαζομένους διὰ τῆς καθηλώσεως τῶν μισθῶν καὶ ἡμερομισθίων καὶ ὡς δῆθεν ἀνασχετικῆς τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ ἀποκρούσω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, ἀναφερόμενος εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐμπειρογνωμόνων τοῦ ΟΟΣΑ, διὰ νὰ φανῇ ἡ καταδίκη τῆς πολιτικῆς ταύτης ὑπὸ τῶν ἀμερολήπτων τούτων οἰκονομολόγων. «Κατὰ τὰ ἔτη 1964 καὶ 1965, γράφουν οἱ ἀντικειμενικοὶ οὗτοι κριταὶ τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως ἡ ἐπέκτασις τῆς παραγωγῆς τῆς Ἑλλάδος συνεχίσθη μὲ ὑψηλὸν ρυθμόν. Συγχρόνως ὅμως ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἐξωτερικὴ οἰκονομικὴ ἰσορροπία ἐτέθη σοβαρῶς ἐν κινδύνῳ. Ἡ αὔξησις τῶν τιμῶν ἐπεταχύνθη, τὸ ἰσοζύγιον τῶν πληρωμῶν διεταράχθη καὶ τὰ συναλλαγματικὰ ἀποθέματα ἐμειώθησαν. Τὰ ἀνωτέρω ἦσαν ἀποτελέσματα τῆς ὑπερβολικῆς αὐξήσεως τῆς ἐσωτερικῆς ζητήσεως, ἡ ὁποία προεκλήθη κυρίως ἀπὸ μίαν πολιτικὴν αὐξήσεως τῶν καταναλωτικῶν δαπανῶν τοῦ δημοσίου, ὡς καὶ τῶν μεταβιβάσεων. Ἐπίσης ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω τὰς ἐκτεθείσας πρὸς τοὺς ἐκπροσώπους τοῦ Τύπου προσφάτους ἀπόψεις τοῦ Διοικητοῦ τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῆς ἀσκηθείσης ὑπὸ τῆς Ε.Κ. οἰκονομικῆς πολιτικῆς. «Διήλθομεν περίοδον διογκώσεως τῶν ἐπιδοτήσεων» εἶπεν ὁ κ. Ξ. Ζολώτας, τῶν δημοσίων δαπανῶν καὶ τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων, ἡ ὁποία συνεχιζομένη ἐπὶ πολὺ θὰ ἠδύνατο νὰ καταλήξῃ εἰς ἀνατροπὴν τῆς νομισματικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἰσορροπίας καὶ εἰς ἀνάσχεσιν τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Ἡ τράπεζα τῆς Ἑλλάδος ἐπεσήμανεν ἐγκαίρως τοὺς κινδύνους ἐκ τῆς πολιτικῆς ταύτης. Ἐκ τῆς περικοπῆς ταύτης διαφαίνεται, ὅτι ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐκδοτικῆς μας Τραπέζης εἶχε προειδοποιήσει ἐγκαίρως τοὺς ἁρμοδίους χειριστὰς τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Ε.Κ. περὶ τῶν κινδύνων ἀνατροπῆς τῆς οἰκονομικῆς ἰσορροπίας εἰς τοὺς ὁποίους ἐξέθετον τὴν χώραν. Ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ κ. Μητσοτάκη κατατεθεῖσα ἐπιστολὴ πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν κ. Παπανδρέου εἶναι ἐνδεικτική, ὅτι ἤδη ἀπὸ τὸν Αὔγουστον 1964 εἶχον καταστῆ ἔκδηλοι αἱ ὀλέθριαι συνέπειαι τῆς τότε ἀσκηθείσης οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Ἐπίσης ἐν τῇ ἐτησίᾳ ἐκθέσει του διὰ τὸ οἰκονομικὸν ἔτος 1964 ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος εἶχεν ἔκτοτε ἐπισημάνει τοὺς κινδύνους τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς αὐξήσεως τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων καὶ τῶν παροχῶν. Ἤδη τότε ἔλεγεν: (Ζολώτας σελ. 18) «Ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ἀρχῶν τῆς κοινωνικῆς δικαιοσύνης καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῆς εὐημερίας τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου προϋποθέτουν ἑδραιωμένην πάντοτε νομισματικὴν ἰσορροπίαν· οὐδὲν κοινωνικὸν φαινόμενον ἀπειλεῖ τὴν κοινωνικὴν εὐημερίαν καὶ τὴν δημοκρατίαν περισσότερον ἀπὸ τὸν πληθωρισμόν. Ἐξ αὐτοῦ αἱ οἰκονομικῶς ἀσθενέστεραι τάξεις ὑφίστανται τὰς μεγαλυτέρας ζημίας τόσον ἀμέσως, ὅσον καὶ ἐν τῇ ἐξελίξει τοῦ χρόνου». Περαιτέρω ἔλεγεν ὁ κ. Ζολώτας, ὅτι κίνδυνος διὰ τὴν νομισματικὴν σταθερότητα δύναται νὰ προέλθῃ α) ἀπὸ τὸν ψυχολογικὸν παράγοντα καὶ β) ἀπὸ ἀλλεπαλλήλους αὐξήσεις τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων, καθ’ ὃ μέτρον αὗται δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ἐξελίξεις τῶν πραγματικῶν μεγεθῶν τῆς οἰκονομίας. Ὅταν τὰ χρηματικὰ εἰσοδήματα τῶν συμμετεχόντων εἰς τὴν παραγωγικὴν διαδικασίαν αὐξάνωνται ταχύτερον, παρ’ ὅσον αὐξάνει ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ παραγωγικότης, ὁ πληθωρισμὸς εἶναι τελικῶς ἀναπόφευκτος. Τονίζει κατόπιν τὸ γεγονός, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1964 διὰ τὴν συγκέντρωσιν σίτου, ἐλαίου καὶ καπνοῦ διετέθησαν 4.756 ἑκατ. δρχ. ἔναντι 2.125 ἑκατ. δρχ. τοῦ ἔτους 1963 καὶ ὅτι ὁ πληθωριστικὸς κίνδυνος δέον νὰ κατανοηθῇ ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας. Ἀλλὰ ἔπρεπε κυρίως νὰ εἶχε κατανοηθῇ ἀπὸ τὴν ὑπεύθυνον κυβέρνησιν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἐπίσης οἱ κ.κ. Ἀγγελόπουλος καὶ Β. Δαμαλᾶς εἰς τὸ περιοδικὸν «Ἐθνικὴ Ἀνασυγκρότησις» τονίζουν τοὺς κινδύνους τῆς οἰκονομίας ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον 1965. Προειδοποίησαν δὲ τότε τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὸν ἐνδεχόμενον κίνδυνον. Ἐν τούτοις παρὰ τὴν κροῦσιν τόσων κωδώνων κινδύνου ἀνατροπῆς τῆς οἰκονομικῆς καὶ νομισματικῆς σταθερότητος ἐκ τῆς πολιτικῆς τῶν παροχῶν ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἰσχυρίζεται, ὅτι μόνον δι’ αὐτῆς ἐπιτυγχάνεται ὑψηλὸς ρυθμὸς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Εἰς μίαν διάλεξίν του δοθεῖσαν εἰς Βόννην τὴν 29 Ἰανουαρίου 1965, ὁ κ. Ἀνδρέας Παπανδρέου καθορίζει ὡς ἀκολούθως τὴν θέσιν του ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ προβλήματος: «Αἱ ὄψεις τῆς ἀναπτύξεως αἱ σχετικαὶ μὲ τὴν κατανομὴν τοῦ εἰσοδήματος ἀποτελοῦν οὐσιαστικὴν συνιστῶσαν τῆς ἐννοίας τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως..... Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, ἡ πολιτικὴ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἔρχεται εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὴν πολιτικὴν τῶν Κυβερνήσεων τῆς τελευταίας δεκαετίας». Καὶ συνεχίζει περαιτέρω: «Ἓν ἀπὸ τὰ κύρια ἐμπόδια εἰς τὴν ἀνάπτυξιν μιᾶς βιομηχανικῆς βάσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἡ ἀδυναμία τῆς ἐντοπίου ἀγορᾶς. Ἐνίσχυσις τῆς ἐντοπίου ἀγορᾶς διὰ τῆς καλυτέρας κατανομῆς τοῦ εἰσοδήματος καὶ τοῦ πλούτου εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μας ἀναγκαία προϋπόθεσις, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας, ἡ ὁποία μὲ τὴν σειράν της εἶναι προϋπόθεσις τῆς συνεχοῦς ἀναπτύξεως καὶ ἐξελίξεως». Ἡ θέσις αὕτη τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ θεωρητικὸς ἀπολογητὴς τῆς πληθωρικῆς πολιτικῆς εἶναι ἄδικος καὶ ἐσφαλμένη. Ἄδικος εἶναι διότι συκοφαντεῖ τὴν ΕΡΕ ἀποδίδουσα εἰς αὐτὴν ψευδῶς τὴν ἐπίκρισιν ὅτι δῆθεν καθήλωσε τὰς ἀμοιβὰς τῶν ἐργαζομένων καὶ παρημέλησε τὴν κοινωνικὴν πλευρὰν τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Διότι οἱ ἀριθμοὶ τὸν διαψεύδουν ἀνατρεπτικῶς καὶ κατηγορηματικῶς. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1955 μέχρι καὶ τοῦ ἔτους 1962 αἱ ἀποδοχαὶ γενικῶς τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων ηὐξήθησαν ἀπὸ 29% μέχρι 53%, ἐνῷ κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ὁ τιμάριθμος ἐσημείωσεν αὔξησιν 13% περίπου. Κατὰ τὸ ἔτος 1960 ἀπεφασίσθη σταδιακὴ αὔξησις μισθῶν καὶ συντάξεων κατὰ ποσοστὸν 7,5% ἕως 11% μὲ χρονολογίαν καταβολῆς τοῦ τελευταίου τμήματος αὐτῆς τὸ ἔτος 1962. Ἡ ἐτησία ἐπιβάρυνσις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ τῆς αὐξήσεως ταύτης κατὰ τὸ ἔτος 1962 ἀνῆλθεν εἰς 947 ἑκατ. πρόσθετος ἐπιβάρυνσις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ δραχμῶν 397 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐκ τῶν βαθμολογικῶν προωθήσεων καὶ ἐκ τῆς ἀναγνωρίσεως διαφόρων ἄλλων πλεονεκτημάτων ὑπὲρ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἐπίσης πρόσθετος ἐπιβάρυνσις τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο 1963 προῆλθεν ἐκ τῆς ἀναγνωρίσεως δικαιώματος νοσηλευτικῆς περιθάλψεως εἰς μέλη τῶν οἰκογενειῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Συνολικὴ ἐτησία δαπάνη ὑπὸ τῆς ΕΡΕ κατὰ τὸ ἔτος 1963 διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν μισθῶν καὶ τῶν συντάξεων τῆς τάξεως τῶν 1.400 ἑκατ. δραχμῶν ἐπεβλήθη εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Εἶναι συνεπῶς ἀναληθής, ἀβάσιμος καὶ συκοφαντικὴ ἡ κατηγορία, ὅτι δῆθεν ἡ ΕΡΕ καθήλωσε τὰς ἀποδοχὰς τῶν ἐργαζομένων καὶ δὲν ἤσκησε κοινωνικὴν πολιτικὴν κατανομῆς τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Τὸ ἐναντίον εἶναι ἀληθές, ἤτοι ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1963 εἶχον ἤδη ἐξαντληθῆ τὰ ὅρια τῆς δυνατότητος αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν, διότι σχεδὸν ὁλόκληρος ἡ αὐτόματος αὔξησις τῶν ἐσόδων τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ διετέθη διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τῶν συνταξιούχων. Ἀπετέλεσεν ὅθεν σφάλμα μέγιστον ἡ ὑπὸ τῆς Ε.Κ. ἀσκηθεῖσα πολιτικὴ τοῦ ἀποκεφαλισμοῦ τῆς ἡγεσίας τῆς Διοικήσεως διὰ τοῦ νόμου περὶ 35ετίας, τοῦ χοροῦ τῶν ἀπείρων μεταθέσεων, τοῦ διορισμοῦ ἀπείρων ἀργοσχόλων καὶ τῆς ἐν γένει σπατάλου πολιτικῆς τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ βαρῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύνατο νὰ βαστάσῃ. Ἰσχυρίζεται ἡ Ε.Κ. ὅτι ὁ προϋπολογισμός της ἦτο πλεονασματικὸς κατὰ τὸ ἔτος 1964. Τοῦτο εἶναι μὲν ἀληθές, ἀλλὰ προῆλθεν ἀφ’ ἑνὸς ἐκ τῆς αὐτομάτου αὐξήσεως κατὰ 3,675 ἑκατ. δρχ. τῶν τακτικῶν ἐσόδων του λόγῳ τῆς ὑπὸ τῆς Ε.Ρ.Ε. ἀσκηθείσης ὑγιοῦς οἰκονομικῆς πολιτικῆς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐκ τῆς φορολογίας καπνοῦ, διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς τῶν σιγαρέττων, ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς τιμῆς βενζίνης, χαρτοσήμου κλπ. Δὲν ἐδικαιοῦτο ὅμως ἡ Ε.Κ. νὰ ἐξαντλήσῃ τὰ περιθώρια τῆς δυναμικότητος τοῦ προϋπολογισμοῦ διότι ἐγνώριζεν, ὅτι θὰ ἔχῃ ζημίας ἀπὸ τὴν συγκέντρωσιν τοῦ σίτου, τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν ἄλλων γεωργικῶν προϊόντων. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἐγκληματικῶς ἐσφαλμένη ἡ ἄποψις ὅτι, διὰ ν’ αὐξηθῇ ἡ βιομηχανική μας παραγωγή, πρέπει νὰ αὐξάνωνται τὰ χρηματικὰ εἰσοδήματα τοῦ λαοῦ ἄνευ παραλλήλου αὐξήσεως τῆς παραγωγικότητος ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ἀποτελεῖ πλάνην ἐπικίνδυνον ἡ ἀντίληψις, ὅτι αἱ ὑποανάπτυκτοι χῶραι πάσχουν ἀπὸ ἀνεπάρκειαν ἐνεργοῦ ζητήσεως καὶ ὅτι δῆθεν θὰ ἔπρεπε νὰ αὐξηθῇ αὕτη ἔστω καὶ πληθωρικῶς. Ἡ καταπληκτικὴ αὔξησις τῶν εἰσαγωγῶν μας, ἥτις ἔχει ἀνέλθει εἰς 1.013 ἑκατομμύρια δολλαρίων κατὰ τὸ ἔτος 1965 ἐνῷ αἱ ἐξαγωγαί μας μόλις φθάνουν εἰς τὸ ἓν τρίτον τοῦ ποσοῦ τούτου, ἡ ἀθρόα πώλησις χρυσῶν λιρῶν καθὼς καὶ ἡ μείωσις τῆς αὐξήσεως τῶν ἰδιωτικῶν καταθέσεων ἀποκλείουν τὴν ὀρθότητα τῆς θεωρίας ταύτης. Αἱ ὑπανάπτυκτοι χῶραι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καταλέγεται καὶ ἡ Ἑλλὰς πάσχουν ἀπὸ ἔλλειψιν κεφαλαίων καὶ ἀπὸ ἀνεπάρκειαν ἐγχωρίου ἀποταμιεύσεως δι’ ἐπενδύσεις δημοσίας καὶ ἰδιωτικὰς πρὸς πλήρη ἀπασχόλησιν τοῦ ἐργατικοῦ των δυναμικοῦ. Πάσχουν καὶ ἀπὸ ἔλλειψιν μεγάλων βιομηχανικῶν μονάδων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὰ βάθρα τῆς ἐκβιομηχανήσεως πάσης χώρας. Πάσχουν ἀπὸ ἔλλειψιν πείρας. Λόγῳ τῶν ἐλλείψεων τούτων δὲν κατορθώνουν νὰ ἀποκτήσουν ἐγκαίρως ἄρτιον παραγωγικὸν μηχανισμόν, ὅστις θὰ ἠδύνατο ν’ ἀπασχολήσῃ τὸ ἐργατικὸν δυναμικὸν τῆς χώρας των καὶ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ὁσημέραι αὐξανομένην ἐνεργὸν ζήτησιν ἀγαθῶν. Ἐπιβάλλεται ὅθεν εἰς τὰς χώρας ταύτας ἡ περιστολὴ τῆς καταναλώσεως, ἡ αὔξησις τῆς ἀποταμιεύσεως καὶ ἡ αὔξησις τῶν ἐπενδύσεων. Ἡ περιστολὴ τῆς καταναλώσεως εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἐπιβάλλεται, ἐφ’ ὅσον ἔχει τὴν εὐχέρειαν τῆς ἀποταμιεύσεως, τοῦ δανεισμοῦ καὶ τῆς εἰσροῆς ξένου κεφαλαίου, εἴτε πρὸς δανεισμόν, εἴτε εὐθέως διὰ τῆς ὑπὸ ξένων οἴκων, ἐν συμπράξει μετὰ ἑλληνικῶν, ἐπενδύσεων. Ἐνῷ δὲ πάντα ταῦτα εἶχον ἀριστοτεχνικῶς ὀργανωθῆ μέχρι τοῦ ἔτους 1963 καὶ εἴχομεν ἐπιτύχει τὴν ἐγκαθίδρυσιν ἐν Ἑλλάδι μεγάλων μονάδων βαρείας βιομηχανίας (Διϋλιστήρια πετρελαίου, ναυπηγεῖα, Χαλυβουργεῖα, ἀλουμινοβιομηχανίαν, βιομηχανίας χημικῶν λιπασμάτων κλπ.) ἐν τούτοις ἡ σπάταλος καὶ πληθωριστικὴ πολιτικὴ τῆς Ε.Κ. ἀνέτρεπεν ὅλην τὴν ἰσορροπίαν τῆς οἰκονομίας μας, διότι ἀντὶ τοῦ πολλαπλασιαστοῦ καὶ τοῦ ἐπιταχυντοῦ (MULTIPLICATOR AND ACCELERA-TOR) ἐτίθετο εἰς κίνησιν ὁ ὑποπολλαπλασιαστὴς καὶ ὁ ἐπιβραδυντής. Δὲν ἔχουν κατανοήσει οἱ ἐμπνευσταὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Ε.Κ. ὅτι ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος πάσης οἰκονομίας εἴτε ἀνεπτυγμένης, εἴτε ὑπαναπτύκτου, εἶναι ὁ κίνδυνος τοῦ πληθωρισμοῦ. Οὗτος εἰς τὴν ἀρχὴν δημιουργεῖ τὴν ἀπατηλὴν αἴσθησιν οἰκονομικῆς εὐφορίας, ἀλλὰ τάχιστα ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀποσύνθεσιν τῆς οἰκονομίας. Ἀκόμη καὶ ὅταν ἡ οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις συντελεῖται διὰ ὑγιῶν οἰκονομικῶν μεθόδων καὶ διὰ ὑγιῶς ἀντλουμένου κεφαλαίου δημιουργεῖ πληθωριστικὰς πιέσεις. Διότι διανέμει εἰσοδήματα εἰς χρῆμα θερμὸν εἰς τοὺς ἐργαζομένους, ἐνῷ τὰ ἐκτελούμενα ἔργα δὲν εἶναι πάντοτε ἀμέσου ἀποδόσεως. Οὕτω τὸ μὲν θερμὸν εἰσόδημα μετατρέπεται ἀμέσως εἰς ἐνεργὸν ζήτησιν ἀγαθῶν, ἐνῷ ἡ διατεθεῖσα ἐργασία εἰς ἔργον βραδείας ἀποδόσεως, δὲν δύναται νὰ μετατραπῇ εἰς καταναλώσιμα ἀγαθὰ ἀμέσως. Προηγεῖται ὅθεν πάντοτε ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως ἔναντι τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς ἀγαθῶν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀπαιτεῖται παρακολούθησις τῆς πορείας τῆς οἰκονομίας καὶ διόρθωσις τῶν ἑκάστοτε παρουσιαζομένων φαινομένων πληθωρισμοῦ, ἐπιταχύνσεως ἢ ἐπιβραδύνσεως τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως καὶ ἐπέμβασις τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ὡς ρυθμιστρίας τῆς λειτουργίας τοῦ νομισματικοῦ συστήματος διὰ τῆς αὐξήσεως ἢ τῆς μειώσεως τοῦ προεξοφλητικοῦ τόκου, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ὑποχρεωτικῶν ὑπὸ τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων καταθέσεων παρὰ τῇ ἐκδοτικῇ Τραπέζῃ ἢ διὰ τῶν χειρισμῶν τῆς ἀνοικτῆς ἀγορᾶς. Ὅταν ὅμως τὰ πληθωρικὰ συμπτώματα εἶναι σοβαρώτερα τότε, ἡ φορολογία ἢ ἡ νομισματικὴ ἀναπροσαρμογὴ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος καθίστανται ἀναγκαῖαι. Ἡ Κυβέρνησις σήμερον ὀρθῶς πράττει ἀφ’ ἑνὸς μὲν φορολογοῦσα διὰ τὴν ἀπόκτησιν ὑγιῶν δραχμῶν διὰ τὰς δημοσίας ἐπενδύσεις ἀφ’ ἑτέρου δὲ δανειζομένη διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ συναλλαγματικοῦ ἀποθέματος εἰς τὸ προσῆκον μέτρον. Τοιουτοτρόπως ἀποκαθίσταται ἡ φευγαδευθεῖσα πίστις πρὸς τὴν οἰκονομίαν καὶ πρὸς τὸ ἐθνικὸν νόμισμα. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν συνοδευθοῦν τὰ μέτρα ταῦτα καὶ ἀπὸ πνεῦμα γενικῆς περισυλλογῆς καὶ ἐπενδυτικῆς προσπαθείας, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι διὰ τὸ μέλλον. Ἂς παύσῃ λοιπὸν ἡ Ε.Κ. νὰ διακηρύσσῃ τὴν ἀνάγκην τοῦ πληθωρισμοῦ διὰ τὴν ἐπιτάχυνσιν τοῦ ρυθμοῦ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας, διότι ὁ πληθωρισμὸς εἰσέρχεται ἀπρόσκλητος εἰς πᾶσαν οἰκονομίαν, ἐὰν δὲ τὸν προκαλέσῃ κανεὶς διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων καὶ τῶν παροχῶν ὑπεράνω τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγικότητος, τότε εἰσβάλλει ἀκάθεκτος καὶ ἐξαρθρώνει τὴν οἰκονομίαν διὰ τῆς μειώσεως τῆς ἀποταμιεύσεως, τῆς φυγαδεύσεως ἢ τοῦ ἀποθησαυρισμοῦ τῶν κεφαλαίων καὶ διὰ τῆς ἀσυγκρατήτου ὑψώσεως τῶν τιμῶν. Συμφώνως πρὸς τὴν μελέτην τοῦ κ. Ε. Βολουδάκη ἐπὶ τῶν μισθῶν, τῆς παραγωγικότητος καὶ τοῦ ἐπιπέδου τῶν τιμῶν κατὰ τὰ ἔτη 1958 μέχρι 1961 τὸ μέσον ποσοστὸν μεταβολῆς τῆς ἀμοιβῆς ἐργασίας τῆς παραγωγικότητος καὶ τῶν τιμῶν εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς μεταποιήσεως ἐκινήθη ὡς ἀκολούθως, ἤτοι ἡ ἀμοιβὴ τῆς ἐργασίας ηὐξήθη κατὰ 6,8%, ἡ παραγωγικότης ηὐξήθη κατὰ 9,0% καὶ αἱ τιμαὶ κατὰ 0,4%. Παρατηροῦμεν, ὅτι ἡ παραγωγικότης πέραν τῆς ἀμοιβῆς ἐργασίας, διὰ νὰ ἀφήσῃ περιθώριον ἀμοιβῆς διὰ τὸ διατεθὲν κεφάλαιον καὶ νὰ διατηρήσῃ μικρὸν περιθώριον διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς νομισματικῆς σταθερότητος ἔναντι ἔξωθεν προκληθησομένης τυχὸν πληθωριστικῆς πιέσεως. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν αἱ τιμαὶ ἦσαν καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα σταθεραί, ἤτοι ηὐξήθησαν μόνον κατὰ 0,4%. Ἀντιστρόφως κατὰ τὸ ἔτος 1964 ἡ μὲν ἀμοιβὴ ἐργασίας εἰς τὴν μεταποίησιν ηὐξήθη κατὰ 10,9% ἡ δὲ παραγωγικότης εἰς τὸν αὐτὸν κλάδον ηὐξήθη κατὰ 9,5% ἤτοι κατὰ 1,4% ὀλιγώτερον. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον αἱ εἰσοδηματικαὶ τιμαὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ὑψώθησαν κατὰ 3,4%. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1965. Ἑπομένως καὶ οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι ἀποδεικνύουν τὸ ἀβάσιμον τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Α. Παπανδρέου ὑποστηριζομένης πολιτικῆς τῆς αὐξήσεως τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων πέραν τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγικότητος. Κατὰ τῆς Πολιτικῆς ταύτης λίαν ἀποστομωτικοὶ εἶναι οἱ Ἀμερικανοὶ Οἰκονομολόγοι PAUL SAMUELSON (ECONOMICS τόμος 2ος σελὶς 868) καὶ I.K. GALBRAITH, (LES CONDITIONS A-CTUELLES DE DEVELOPPEMENT ECONOMI-QUE, σελὶς 43, 61 καὶ 62) καὶ ὁ Γάλλος Οἰκονομολόγος καὶ Φιλόσοφος FRANCOIS PERROUX, (L’ ECONO-MIE DU XXε SIECLE, σελὶς 172). Ἡ Ἑλλὰς δὲν πάσχει ἀπὸ ἔλλειψιν ἐνεργοῦ ζητήσεως, ἀλλὰ ἀπὸ ἔλλειψιν ἐπαρκῶν κεφαλαίων πρὸς ἐπένδυσιν. Ἡ πολιτικὴ τῆς Ε.Κ. διὰ τῆς μειώσεως τοῦ ρυθμοῦ αὐξήσεως τῶν καταθέσεων ἐστέρησε τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας ἀπὸ πολλὰ δισεκατομμύρια δραχμῶν, δι’ ὧν θὰ ἐχρηματοδοτεῖτο ἡ ἰδιωτικὴ ἐπένδυσις παγίου κεφαλαίου. Ἡ κατανομὴ τῆς ἐθνικῆς δαπάνης μεταξὺ καταναλώσεως καὶ ἐπενδύσεως πολὺ ἀπέχει τοῦ ν’ ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς Χώρας. Ὡς προσῆκον ποσοστὸν τοῦ ἀκαθαρίστου ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπενδύεται εἰς πᾶσαν χώραν θεωρεῖται τὸ 25%. Εἰς τὴν χώραν μας οὔτε κατὰ προσέγγισιν ἠδυνήθημεν νὰ φθάσωμεν τὸ ποσοστὸν αὐτό. Παραθέτω πίνακα ἐμφαίνοντα εἰς ἀπολύτους ἀριθμοὺς καὶ εἰς ποσοστὰ ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου ἐθνικῆς δαπάνης τὴν κατανομὴν τῆς ἐθνικῆς δαπάνης μεταξὺ καταναλώσεως καὶ ἐπενδύσεως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς σταθερὰς τιμὰς 1954 εἰς ἑκατ. δραχμάς.

Ἐκ τοῦ πίνακος τούτου προκύπτει ὅτι ἐπενδύομεν κατ’ ἔτος 18–19% τῆς ἀκαθαρίστου δαπάνης τῆς οἰκονομίας ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐπενδύωμεν τοὐλάχιστον τὰ 25%. Ἡ Δυτικὴ Γερμανία καὶ ἡ Ὁλλανδία ἐπενδύουν πλέον τοῦ 27%. Εἰς τὸν πίνακα τοῦτον στηριχθεὶς ὁ κ. Ἀνδρέας Παπανδρέου ὑποστήριξεν, ὅτι δῆθεν ἐπὶ Κυβερνήσεως τῆς Ε.Κ. ηὐξήθη τὸ ποσοστὸν τῆς ἐπενδύσεως κατὰ ἓν καὶ πλέον τοῖς ἑκατόν. Ἀλλὰ διὰ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπαίρεται ἡ Ε.Κ., διότι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι συνέπεσε νὰ ἐπενδύῃ τὸ 1964 μεγάλα ποσὰ κεφαλαίου ἡ ESSO-PAPPAS καὶ ἡ PECHINEY. Μὲ τὰς ἐπιχειρήσεις ταύτας συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ἐπεκρίθη ὑπὸ τῆς Ε.Κ. διὰ τὴν πολιτικὴν ταύτην τῆς προσελκύσεως τοῦ ξένου κεφαλαίου. Ἐπίσης, ὀφείλεται εἰς τὰς παχυλὰς τῶν εἰδικῶν συμβούλων τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ ἀμοιβὰς αἵτινες ἐβάρυναν τὰς ἐπενδύσεις. Ἐὰν λοιπὸν ἐτηροῦμεν τὴν ἀναλογίαν τοῦ 25% κατὰ τὸ ἔτος 1965 ὁπότε τὸ ἐθνικόν μας εἰσόδημα ἀνῆλθεν εἰς 145 δισεκατομμύρια δραχμὰς εἰς τρεχούσας τιμάς, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπενδύσωμεν τοὐλάχιστον 36 δισεκατομμύρια δραχμάς, ἐνῷ ἐπενδύσαμεν μόνον 30 δισεκ. δραχμῶν, ἐκ τούτων δὲ 40% περίπου εἰς κατοικίας, δηλαδὴ εἰς ἥκιστα παραγωγικὰς ἐπενδύσεις. Ἐπειδὴ ὁ κ. Α. Παπανδρέου καὶ πολλοὶ ἄλλοι ὁμιληταὶ ἀνεφέρθησαν εἰς τὸν κίνδυνον τὸν προκαλούμενον ἐκ τῆς ἀθρόας μεταναστεύσεως, ἥτις ἔλαβεν ἀπειλητικὰς διαστάσεις, ὑπερβᾶσα τὴν ἐτησίαν φυσιολογικὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας μας ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι ἐὰν δὲν υἱοθετήσωμεν οἰκονομικὴν πολιτικὴν πλήρους ἀπασχολήσεως διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἰδιωτικῶν καὶ δημοσίων ἐπενδύσεων, δὲν θὰ ἀπαλλαγῶμεν τοῦ κινδύνου τῆς ἐθνικῆς ἐξασθενήσεως. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν ἀνάγκην τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς καὶ τῆς δικαίας κατανομῆς τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ὅταν ὅμως αὕτη πραγματοποιῆται ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς πλήρους ἀπασχολήσεως, ὄχι μόνον ἡ βαθμιαία βελτίωσις τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου ἐπιτυγχάνεται, χωρὶς νομισματικὰς διαταραχάς, ἀλλὰ καὶ ἡ ὅλη οἰκονομικὴ ἀνάπτυξις προάγεται κατὰ τρόπον ὑγιᾶ καὶ σταθερόν. Ἡ πλήρης ἀπασχόλησις ἐπιτυγχάνεται μόνον διὰ τῆς ἐπενδύσεως εἰς ὅλους τοὺς παραγωγικοὺς τομεῖς, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων κεφαλαίων προερχομένων κυρίως ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς ἀποταμιεύσεως καὶ κατὰ δεύτερον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ δανεισμοῦ. Μεταξὺ τῶν τομέων τῆς οἰκονομίας μας προέχουσαν θέσιν δέον νὰ καταλάβῃ ὁ τομεὺς τῆς βιομηχανίας, δηλαδὴ τῆς ἐγκαταστάσεως μεγάλων μονάδων καὶ ἔτι προέχουσαν θέσιν ἡ ἐπιστημονικὴ καὶ τεχνικὴ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ ἔρευνα. Ἐπειδὴ ὅμως πάντα ταῦτα ἀπαιτοῦν πολλὰ δισεκατομμύρια δραχμῶν καὶ δολλαρίων πρέπει νὰ ἐντάξωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐπενδύσεων τούτων εἰς πολυετὲς πρόγραμμα οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως καὶ νὰ ἱεραρχήσωμεν τὰς ἐπενδύσεις ἀναλόγως τῆς παραγωγικότητος καὶ τοῦ κατεπείγοντος αὐτῶν. Ἡ Ε.Κ. ἐπαίρεται διὰ τὴν αὔξησιν τῆς διὰ τὴν Παιδείαν δαπάνης, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ ἐπένδυσιν. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ διὰ τὴν παιδείαν δαπάνη ἀποτελεῖ ἐπένδυσιν καὶ δὴ λίαν ὑψηλῆς ἀποδόσεως. Ἀλλὰ δέον αὕτη νὰ ἱεραρχηθῇ ἀπὸ ἀπόψεως προτεραιότητος καὶ κατεπείγοντος. Ὤφειλε κατ’ ἐμὲ ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν Ἀνωτάτην καὶ τὴν Τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς τὴν γενικὴν τοιαύτην. Τελευτῶν ἤθελον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν καθηγητὴν κ. Ἀνδρέαν Παπανδρέου, ὅτι εἰς τὰς ὑπαναπτύκτους χώρας δὲν ἐνδείκνυται πολὺ ἡ αὔξησις τῆς ἀμέσου φορολογίας, ἐφ’ ὅσον τὰ εἰσοδήματα καὶ τὰ κέρδη ἐπενδύονται εἰς παραγωγικὰς ἐπενδύσεις, ἀλλὰ δέον νὰ προτιμᾶται ἡ ἔμμεσος φορολογία, δι’ ἧς περιστέλλεται ἡ ηὐξημένη ἐνεργὸς ζήτησις, ἥτις συνεπάγεται αὔξησιν τῶν εἰσαγωγῶν καὶ τῶν τιμῶν. Ἐπίσης τοῦ ὑπενθυμίζω, ὅτι εἰς ὅλας τὰς χώρας τοῦ Δυτικοῦ κόσμου εἰς τὴν ἄμεσον φορολογίαν ὑπάγεται καὶ ἡ δαπάνη τῆς κοινωνικῆς ἀσφαλίσεως. Ἐὰν ὑπελογίζετο ἐν Ἑλλάδι θὰ μετέβαλε τὴν σχέσιν τῆς ἀμέσου πρὸς τὴν ἔμμεσον φορολογίαν ἀπὸ 19,5% πρὸς 80,5% εἰς περίπου 40% πρὸς 60%. Καταλήγων τονίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀποστρέψωμεν τὴν προσοχήν μας ἀπὸ τὰ πληθωριστικὰ πειράματα τοῦ κ. Ἀνδρέου Παπανδρέου. Ταῦτα λεγόμενα εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἢ ἄλλας χώρας τοῦ Δυτικοῦ κόσμου θὰ ἐπροκάλουν κατάπληξιν ὡς ἀντιμαχόμενα πρὸς θεμελιώδεις ἀρχὰς τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης. Ἐδῶ παρασύρουν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν πλουσιώτεροι ἄνευ κόπου καὶ ἀποταμιεύσεως. Ὀφείλομεν νὰ διδάξωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ εἰλικρίνειαν καὶ μὲ αἴσθημα εὐθύνης, ὅτι μόνον διὰ τῆς πολιτικῆς, οἰκονομικῆς καὶ νομισματικῆς σταθερότητος, μόνον διὰ τῶν σωρευτικῶν ἐπενδύσεων παγίου κεφαλαίου, μόνον διὰ τῆς ἐκβιομηχανίσεως τῆς χώρας καὶ δὴ διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως μεγάλων μονάδων βαρείας βιομηχανίας θὰ αὐξηθῇ τὸ ἐθνικόν μας εἰσόδημα καὶ τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ μας εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν ἄλλων χωρῶν τοῦ δυτικοῦ κόσμου καὶ ἰδίᾳ τῶν ἓξ χωρῶν τῆς Εὐρώπης, μεθ’ ὧν συνεδέσαμεν τὴν οἰκονομίαν μας διὰ 50 τοὐλάχιστον ἔτη ἤτοι μὲ τὰς χώρας τῆς Εὐρωπαϊκῆς Οἰκονομικῆς κοινότητος. Θὰ δώσω ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὴν θεωρῶ ἀναγκαίαν διὰ τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἰσορροπίας καὶ προόδου. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω ἀκόμη περισσότερον τὴν Βουλήν. Πάντως εἶναι λυπηρὸν καὶ θλιβερόν, τὸ θέαμα τῆς ἀποψινῆς συνεδριάσεως καὶ πρωτοφανές.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γυιόκα, ἐγὼ ἐπερίμενα νὰ μὲ εὐχαριστήσητε, διότι σᾶς ἐκάλεσα νὰ ὁμιλήσητε, καθ’ ὅσον αὔριον δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ὁμιλήσῃ κανεὶς ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων συναδέλφων.

§291Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Θὰ ἦτο προτιμότερον κ. Πρόεδρε, νὰ ἐλύατε τὴν Συνεδρίασιν. Ἐγὼ ἐτερμάτισα τὴν ὁμιλίαν μου, ἀλλὰ θὰ ἀναμείνω τώρα νὰ ἴδω τὶ θὰ γίνῃ. Πρέπει νὰ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον καὶ ὅσοι ἀπουσιάζουν ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ διαγραφοῦν. Ἐγὼ δηλῶ πάντως, ὅτι θὰ ψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὸ Κόμμα μου τὸ θέλει καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ συγκρατήσῃ τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας ἀπὸ τὸν κατήφορον.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γιαννόπουλε, ὁρίστε.

§293Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ κατεβάσατε ἀπὸ τὸ βῆμα καὶ μοῦ εἴπατε νὰ ὑποχωρήσω διὰ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Γυιόκας. Κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ἦσαν τοὐλάχιστον 50 βουλευταὶ εἰς τὴν αἴθουσαν.

§294Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§295ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ, κ. Πρόεδρε.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§297ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6 μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. (Ὥρα 4.10′ π.μ.)