1966.04.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 75η

ΔΕΥΤΕΡΑ 25 Ἀπριλίου 1966

ΠΡΟΕΔΡΙΑ κ. Δ. Γ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

(Ὥρα 6.45′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Γ. Ἀναγνωστόπουλος ζητεῖ μηνιαίαν ἄδειαν προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Παρακαλεῖται ὁ νέος βουλευτὴς Κεφαλληνίας, κ. Χαράλαμπος Μεσσάρης, νὰ προσέλθῃ διὰ νὰ δώσῃ τὸν κατὰ τὸ ἄρθρον 64 τοῦ Συντάγματος ὅρκον. (Ἀκολούθως προσέρχεται ὁ βουλευτὴς Κεφαλληνίας κ. Χαράλαμπος Μεσσάρης, ὅστις καὶ δίδει ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενον ὅρκον, ἔχοντα οὕτω: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου».

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιος, ἄξιος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα ὅτι: Ὁ κ. Σ. Κωστόπουλος, (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως θέσεων τῶν Μονίμων Ἀξιωματικῶν τῆς Βασιλικῆς Ἀεροπορίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ καθιερώσεως ὀκταώρου κατ’ ἀνώτατον ὅριον ἐργασίας τῶν ὁδηγῶν αὐτοκινήτων ὑπεραστικῶν λεωφορείων, τουριστικῶν (πούλμαν) καὶ φορτηγῶν Δημοσίας Χρήσεως». Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Κουτσοχέρας, καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ τοῦ Πανεπιστημιακοῦ ἀσύλου». Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Ράλλης, καταθέτει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς κειμένης περὶ πολεμιστῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Ι. Βαρβιτσιώτης, 2) Ν. Ἀναγνωστόπουλος, 3) Ι. Παπασπύρου, 4) Ι. Ἀλευρᾶς, 5) Δ. Βρανόπουλος, 6) Ι. Παπαγιαβῆς, Ι. Κουτσοχέρας, Τ. Κατσικόπουλος, Θ. Ὑψηλάντης, Ι. Σεργάκης, 7) Ι. Βαρβιτσιώτης, 8) Κ. Ράλλης, 9) Κ. Ἀποσκίτης, 10) Κ. Ράλλης, Δ. Καραντζένης, Κ. Περραιβός, Χ. Γραμματίδης, 11) Δ. Βρανόπουλος, 12) Μ. Ξυλούρης καὶ Γ. Παπαγιαβῆς, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν.Δ. 4277) 1962 «περὶ συνταξιοδοτήσεως τῶν ἰατρῶν τοῦ Ι.Κ.Α. καὶ ἑτέρων τινῶν κατηγοριῶν ἐργαζομένων ὡς καὶ τοῦ Ν. 3163)1955 «περὶ συνταξιοδοτήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἱδρύματος Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Κακαρᾶς, Γ. Βογιατζῆς, Ι. Προκοπίδης, Κ. Δαμιανός, Γ. Μεταξᾶς, Π. Τσακιρίδης, Χ. Πιπιλῆς, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῶν Πράξεων τοῦ ΙΕʹ Παγκοσμίου Ταχυδρομικοῦ Συνεδρίου τῆς Βιέννης». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Ι. Παπασπύρου, 2) Ε. Κεφαλογιάννης, καταθέτουσι προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως προσλήψεως μὴ τακτικοῦ προσωπικοῦ κ.λ.π.». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως ἰσχυουσῶν διατάξεων τῆς νομοθεσίας περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ τῆς Θρησκευτικῆς Ὑπηρεσίας τῶν Σωφρονιστικῶν καὶ Ἀναμορφωτικῶν Καταστημάτων διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Πολυζωγόπουλος, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποκαταστάσεως τῆς οἰκονομίας τῶν ἐκ τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων Πηνειοῦ Ἠλείας θιγομένων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Ε. Τομαρᾶς, 2) Α. Μπουρνιᾶς, 3) Α. Σπανορρήγας, 4) Ε. Τομαρᾶς, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δημιουργίας βαθμοῦ Ἀρχιπλοιάρχου ἐν τῷ Β.Ν. καὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Δ. Ἀλιπράντης, 2) Κ. Παπασπύρου, καταθέτουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τρόπου πληρωμῆς τῶν ἀποδοχῶν τῶν κοινοτικῶν ὑπαλλήλων». Ὁ βουλευτὴς κ. Φ. Παναγιωτόπουλος, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαγραφῆς ὀφειλῶν ἐκ στεγαστικῶν δανείων πρὸς σεισμοπλήκτους καὶ ρυθμίσεως τῆς ἐξοφλήσεως δανείων πρὸς ἑτέρας κατηγορίας παθόντων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Α. Παπαλουκᾶς, 2) Κ. Δαμιανός, καταθέτουσι προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν.Δ. 4028)59 «περὶ ἱεραρχίας, προαγωγῶν καὶ τοποθετήσεων Ἀξιωματικῶν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων» ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη καὶ συνεπληρώθη μεταγενεστέρως». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Δ. Θανόπουλος, Δ. Ἰωάννου, 2) Ν. Ζορμπᾶς, Λ. Λαγάκος, Τ. Κατσικόπουλος, Σ. Τσιαπάρας, Μ. Στεφανίδης, Α. Κοκκέβης, Ν. Μαλλιάκας, 3) Π. Γυιόκας, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Κώδικος καταστάσεως Δημοτικῶν καὶ Κοινοτικῶν Ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κωνσταντινίδης, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἐπὶ βαθμῷ 3ῳ ἢ 2ῳ θέσεων τοῦ Κλάδου Α2 τοῦ Ὑπουργείου Ὑγιεινῆς». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Μαναβῆς, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ υἱοθεσίας τῶν μέχρις ἡλικίας δέκα ὀκτὼ ἐτῶν ἀνηλίκων». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων 1) «περὶ υἱοθεσίας τῶν μέχρις ἡλικίας δέκα ὀκτὼ ἐτῶν ἀνηλίκων» καὶ 2) «περὶ ἱδρύσεως ἐν Θεσσαλονίκῃ Ἑλληνικοῦ Ἰνστιτούτου Δημοσίου Διεθνοῦς Δικαίου καὶ Διεθνῶν Σχέσεων». Κύριε Κουτσοχέρα, ἔχετε ζητήσει τὸν λόγον. Τὶ θὰ ἐλέγατε ἐὰν προσεθέταμεν εἰς τὸν ὅρκον «νὰ τηρῶ τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ μὴ βασανίζω τὸν Πρόεδρον»;

§6Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑποστηρίζω, ὅτι παραβιάζεται συνεχῶς ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς. Ἴσως ἀκουσίως τοῦ Προεδρείου, ἀλλὰ ἔφθασεν ἡ πέμπτη ἡμέρα τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν συναδέλφων ἠξεύρετε πόσοι ὡμίλησαν μέχρι τοῦδε; Ἐκ μέρους τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἔχουν ὁμιλήσει τρεῖς. Ἐκ μέρους τῆς ΕΡΕ εἷς καὶ ἐκ μέρους τῆς ΕΔΑ ἕτερος εἷς. Σύνολον, δηλαδή, ὁμιλησάντων βουλευτῶν πέντε. Κύριε Πρόεδρε, τούτου δοθέντος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν προηγουμένων περιπτώσεων λαμβάνων ἀφορμήν, νομίζω, ὅτι τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέμεινεν εἰς τοὺς βουλευτάς, εἶναι ὁ λόγος καὶ αὐτὸ δὲν ἀσκεῖται. Κυττάξτε πόσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, εἶναι περισσότεροι τῶν σαράντα πέντε, χωρίς, βεβαίως, τὴν ἐλπίδα νὰ ὁμιλήσουν. Βεβαίως, θὰ πρέπει νὰ λαμβάνουν ὅποτε χρειάζεται, τὸν λόγον οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ κομμάτων, ἢ κοινοβουλευτικοὶ ἐκπρόσωποι. Ἐπίσης, πρέπει νὰ λαμβάνουν τὸν λόγον, μετὰ φειδοῦς, οἱ κ.κ. Ὑπουργοί. Ἀλλά, πρὸ παντός, νὰ λαμβάνουν, ἐν συντομίᾳ βεβαίως, τὸν λόγον καὶ οἱ βουλευταί. Παρηκολούθησα καὶ ἤκουσα συναδέλφους νὰ ὁμιλοῦν κατὰ τὴν πρότασιν μομφῆς ἐπὶ δύο καὶ δυόμισυ ὥρας καὶ μάλιστα νὰ ἐπεκτείνωνται αἱ συζητήσεις καὶ εἰς θέματα πέραν τῆς συζητουμένης προτάσεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέσσαρας ὥρας, κ. συνάδελφε, καὶ μάλιστα ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ δευτερολογία, ἓξ ὥρας, ὡμίλησεν ὁ κ. Πολυχρονίδης.

§8Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Ἐπὶ πλέον, κ. Πρόεδρε, νὰ παύσουν νὰ παρεμβάλλωνται τὰ ἑκάστοτε δημιουργούμενα προσωπικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα, πράγματι, διαβιβρώσκουν τὸ κῦρος τῆς αἰθούσης. (Φωναί: Βεβαίως, βεβαίως). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, τοὐλάχιστον τοῦ λοιποῦ νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν αἱ παρατηρήσεις μου διὰ τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν δικαιωμάτων τῶν βουλευτῶν. Οἱ ὁμιληταὶ τῆς σήμερον νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ὁριζόμενον ὅριον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κουτσοχέρα, χαίρω διὰ τὴν παρατήρησίν σας καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι ἔχετε ἀπόλυτον δίκαιον. Πράγματι πρέπει οἱ βουλευταὶ ἐν ἰσοτιμίᾳ νὰ ἀκούωνται, ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς κάμω μίαν ὑπόμνησιν, ὅτι δὲν ἐβοηθήσατε τὸ Προεδρεῖον εἰς τὴν καταβληθεῖσαν προσπάθειαν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι παρὰ τὰς ὕβρεις, τὰς ὁποίας ἀκούω, ἐὰν ἔφευγον ἀπὸ τὴν ζωὴν θὰ τὰ ἐλησμόνουν οἱ ὑβρισταί μου καὶ θὰ ὡμίλουν ἐγκωμιαστικά, διὰ τὸ ταπεινόν μου πρόσωπον καὶ θὰ ἐξεδήλωνον τὴν μεταμέλειάν των, διότι μὲ τοὺς συνεχεῖς ἐκνευρισμοὺς θὰ εἶχον συντελέσει ἀθελήτως εἰς τὴν ἐξαφάνισίν μου ἀπὸ τὴν ζωήν. Πάντως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἀγωνίζομαι διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὑπέμνησα ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένοι 45 βουλευταὶ τῆς Ε.Κ., διὰ νὰ ὁμιλήσουν καὶ σημαντικὸς ἀριθμὸς τῶν ἄλλων πτερύγων καὶ παρεκάλεσα ἐπιμόνως τοὺς μέχρι τοῦδε ὁμιλητὰς νὰ συντομεύσουν τὰς ἀγορεύσεις των. Οὐδεὶς τῶν συναδέλφων τῆς Ε.Κ. μὲ ἐβοήθησε πλὴν τοῦ κ. Ν. Μπακοπούλου, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ἔκαμε πᾶσαν δυνατὴν σύστασιν καὶ παρέμβασιν. Ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει ρητῶς ἡμισείαν ὥραν διὰ τοὺς ἀγορητὰς καὶ μίαν ὥραν διὰ τοὺς εἰδικοὺς ἀγορητάς. Δικαίωμα ἀναφαίρετον ἔχουν οἱ κοινοβουλευτικοὶ ἐκπρόσωποι τῶν Κομμάτων καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ αὐτῶν νὰ ἐπιμηκύνουν τὰς ἀγορεύσεις των. Ὅταν λοιπὸν ἠγωνιζόμην ἀπὸ τῆς ἕδρας μου καὶ ἐλάμβανα τὴν περίεργον ἀπάντησιν ὑπὸ συναδέλφων, ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν δυσπιστίας εἶναι ἀπεριόριστος ὁ χρόνος τῆς ὁμιλίας, δὲν μὲ ἐβοηθήσατε, σεβαστὲ καὶ ἀγαπητὲ κύριε Κουτσοχέρα. Ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, διότι εἶσθε ἕνας πνευματικὸς ἄνθρωπος, ἕνας εὐπρεπὴς πολιτικὸς καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μὲ τὴν δοθεῖσαν εὐκαιρίαν θέτω ὑπ’ ὄψει τοῦ Σώματος τὸ θέμα διὰ νὰ ἐνημερωθοῦν ὅλοι οἱ συνάδελφοι. Διὰ τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου πρέπει νὰ μὲ βοηθῆτε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ δι’ αὐτὸ χαριεντιζόμενος πρὸ ὀλίγου εἶπον νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν ὅρκον, ὄχι μόνον νὰ τηροῦμεν τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ νὰ τηροῦμεν καὶ τὸν Κανονισμόν, καὶ νὰ μὴ βασανίζωμεν τὸν ἑκάστοτε Πρόεδρον τοῦ Σώματος.

§10Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω καταθέσει προτάσεις τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶδον τὸ φῶς ἀκόμη.

§11Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Εἶναι ὡραῖα τὰ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Κουτσοχέρας, ὅπως καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐδιδάξατε σεῖς ἀπὸ τῆς θέσεώς σας, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ αὐτὰ ἀνήκουν εἰς τὸ παρελθόν. Τοῦ λοιποῦ, προκειμένου περὶ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως ἂς καθορισθῇ χρόνος ὁμιλίας τῶν ἐγγεγραμμένων βουλευτῶν, τὸ 20λεπτον, διότι εἶναι πολλοὶ καὶ δὲν θὰ προφθάσουν νὰ ὁμιλήσουν.

§12Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχουν δίκαιον οἱ κ.κ. συνάδελφοι, ἀλλὰ πρέπει νὰ συνομολογηθῇ, ὅτι τὸ Προεδρεῖον ἀφ’ ἑνὸς δὲν ἐβοηθήθη, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ κ.κ. συνάδελφοι, φεύγουν πολὺ ἐνωρὶς καὶ δὲν καθίσταται δυνατὴ ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως. Ἐγώ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶμαι νομικὸς καὶ συνταγματολόγος, κατέβαλλα κάθε προσπάθειαν καὶ χθὲς μάλιστα, παρέμεινα μέχρι τῆς 4ης πρωϊνῆς καὶ πέραν, διὰ νὰ ὑποβοηθήσω τὴν συζήτησιν, ἐνῷ οἱ κ.κ. συνάδελφοι, ἔκαμαν τὸ πᾶν διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἔλλειψις ἀπαρτίας καὶ λύσις τῆς συνεδριάσεως.

§13Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα τῆς ἀπαρτίας ἢ μὴ τῆς Βουλῆς τὸ ἐξετάζει αὐτεπαγγέλτως τὸ προεδρεῖον. Ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἐμφανεστάτη ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας καὶ ἀπαγορεύεται κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἡ συνέχισις τῆς συνεδριάσεως. Ὅσοι ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων εἶχον σειρὰν καὶ λόγῳ τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν παρευρίσκοντο πολλοὶ εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ὡμίλησαν, ἀλλ’ ὡμίλησαν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν μετὰ τὴν σειρὰν τῶν μὴ ὁμιλησάντων, νὰ θεωρηθῇ, ὅτι παρῆλθεν ἡ σειρά των καὶ νὰ μὴ ἐπανεγγραφοῦν νὰ ὁμιλήσουν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Πρόεδρος κ. Π. Πιπινέλης, ἔχει τὸν λόγον.

§15Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐζήτησα ἀρχομένης τῆς παρούσης συζητήσεως τὸν λόγον, ὑπὸ τὴν αἵρεσιν, ὅτι αἱ ἀνακοινώσεις εἰς τὰς ὁποίας θὰ προέβαινεν ὁ παραιτηθεὶς τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἢ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως θὰ καθίστων περιττὴν τὴν παρέμβασίν μου, διότι θὰ διεφώτιζον ἐπαρκῶς τὸ κύριον θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω ἄλλας τινὰς παρατηρήσεις. Ἀτυχῶς αὐτὸ δὲν συνέβη καὶ εὑρισκόμεθα, νομίζω, εἰς πλῆρες σκότος, ὅσον ἀφορᾷ τόσον τὰς ἀμέσους αἰτίας τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Τσιριμώκου, τὰς προκαλεσάσας τὴν κυβερνητικὴν μεταβολήν, ὅσον καὶ διὰ τὰ βαθύτερα καὶ οὐσιαστικώτερα αἴτια τῆς προκυψάσης διαφωνίας. Ὁ κ. τέως ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς εἰς μίαν περικοπὴν τοῦ λόγου του, εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει ἐννοήσει ἀκόμη διὰ τίνα λόγον ἐξεπαραθυρώθη, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν ἐπίσης εἰς μίαν περικοπὴν τοῦ λόγου του, ὅτι δὲν ἔχει ἀκόμη ἐννοήσει διατὶ ὁ κ. Τσιριμῶκος παρητήθη. Εἶναι φυσικὸν καὶ ἡμεῖς ὅλοι νὰ ἔχωμεν ἐννοήσει ὀλιγώτερον ἀπὸ αὐτούς. Καὶ οἱ Ἕλληνες διερωτῶνται, ἐὰν τῷ ὄντι εἶναι σοβαρὸν νὰ ἔχῃ προκύψει μία πολιτικὴ κρίσις καὶ νὰ εὑρισκώμεθα ἀπασχολούμενοι ἐπὶ πέντε ἡμέρας εἰς συζητήσεις τοῦ πολιτικοῦ θέματος, νὰ ἀνακόπτεται, κατά τινα τρόπον, ὁ κανονικὸς ρυθμὸς τοῦ δημοσίου βίου καὶ προκύπτουν πολλὰ ἐρωτηματικὰ διὰ τὰ μέλλοντα νὰ δημιουργηθοῦν ἐν Κύπρῳ ἢ ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ δημιουργῆται ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἕνα μέρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ὑποστηρίζουν τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον καὶ ἄλλο μέρος τὸν στρατηγὸν Γρίβαν. Καὶ διερωτᾶται εὐλόγως, νομίζω, καὶ ἡ Βουλή, καὶ ἡ κοινὴ γνώμη ἐν Ἑλλάδι, τί πράγματι συμβαίνει. Τί εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δικαιολογεῖ ὅλα ὅσα διεξήχθησαν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας. Μίαν ἐλαφρὰν ἐξήγησιν τῆς οὐσίας τοῦ θέματος ἔδωκεν ὁ κ. τέως ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς εἰς μίαν περικοπὴν τοῦ λόγου του, ὅτε ἤγειρεν ἐλαφρῶς τὸν πέπλον τοῦ μυστηρίου. Εἶπεν, ὅτι ἔσπευσεν, ἅμα τῇ ἀναλήψει τῶν καθηκόντων, νὰ μεταβῇ εἰς Κύπρον, διὰ νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἑνότητος τοῦ ἐν Κύπρῳ Ἑλληνισμοῦ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. τέως ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, εἰπὼν τὰ ὅσα εἶπεν, εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Καὶ πράγματι τὸ ὑπόβαθρον τῆς σημερινῆς συζητήσεως δὲν δύναται νὰ ἀναζητηθῇ ἀλλαχοῦ, ἡ ἀφετηρία τῶν τελευταίων ἐξελίξεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναζητηθῇ ἀλλαχοῦ, παρὰ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κρίσιν ἐν Κύπρῳ, μὲ τὰς ἐπιπτώσεις της ἐπὶ τῶν Ἑλληνοκυπριακῶν σχέσεων. Μόνον αὐτὴ ἡ ἐξήγησις εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσῃ νοητὸν πῶς τὸ θέμα τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, τὸ ὁποῖον ὅπως τόσον προσφυῶς ἐτόνισεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ ἐντὸς ὀλίγων λεπτῶν, ἔλαβεν αὐτὰς τὰς διαστάσεις καὶ προεκάλεσεν αὐτοὺς τοὺς μακρινοὺς ἀντικτύπους. Πράγματι, κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα καὶ νομίζω, ὅτι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνατομίαν τῆς καταστάσεως — διότι δὲν πρόκειται νὰ κάμω κριτικήν, ἀλλὰ ἀνατομίαν, ἀνάλυσιν τῶν περιστατικῶν — νὰ τονίσω, ὅτι εἰς μίαν περίπτωσιν ὅπως αὐτὴ δὲν ἐμπρέπει, οὔτε εἶναι σοβαρόν, ἀλλὰ οὔτε εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ ἀποκρύπτωμεν τὴν πραγματικότητα, νὰ συζητῶμεν περὶ πολλῶν καὶ σπουδαίων πραγμάτων καὶ νὰ μὴ θίγωμεν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν παροῦσαν ἀνωμαλίαν. Ὅπως εἶναι γνωστὸν ἐν Κύπρῳ σήμερον εὑρίσκονται ἐν δράσει ἑκατοντάδες ξένοι δημοσιογράφοι, ἀντιπρόσωποι τῶν μεγαλυτέρων ἐφημερίδων τοῦ κόσμου, οἱ ὁποῖοι πληροφοροῦν τοὺς ἀναγνώστας των καθημερινῶς ἐπὶ τῶν τελευταίων λεπτομερειῶν τῆς καταστάσεως. Εὑρίσκεται ἐκεῖ ἐπισήμως ὄργανον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν μὲ ἀναπεπταμένον τὸ δίκτυον τῶν πληροφοριῶν εἰς ὅλας τὰς γωνίας τῆς Κύπρου καὶ ἄλλων πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εὐκόλως φαντάζεσθε. Ἐὰν δὲ ἀναγνώσῃ κανεὶς τὴν ἐπίσημον ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν πρὸς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας, τὴν ὑποβαλλομένην ἀνὰ τρίμηνον καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀναλύεται ἐκτεταμένως ὅλη ἡ κατάστασις, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ τὴν συνείδησιν ἀπολύτως ἥσυχον, ὅτι δὲν ὑπάρχει μυστικὸν εἰς τὴν ὑπόθεσιν καὶ ὅτι δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ κρυπτώμεθα ἐν προκειμένῳ ὄπισθεν τοῦ παραπετάσματος τοῦ πολὺ φυσικοῦ καὶ πολὺ σεβαστοῦ τῆς ἀνάγκης ἐπιφυλακτικότητος δι’ ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ ἐθνικὰ θέματα. Εἶναι βεβαίως κανὼν καὶ ἐπιβεβλημένον, ἰδίως προκειμένου περὶ ἐθνικῶν θεμάτων νὰ μὴ γίνεται χρῆσις οὔτε μυστικῶν πληροφοριῶν οὔτε κειμένων οὔτε οἱωνδήποτε στοιχείων τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ παραβλάψουν τὴν ἐξέλιξιν τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν. Ἀλλὰ εἶναι ἀκατανόητον καὶ εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου, συμβαίνει νὰ μὴ δύναται νὰ συζητηθῇ ἕνα θέμα, διότι δὲν θέλομεν νὰ ὑπάρχῃ καὶ διότι νομίζομεν, ὅτι τὸ ὑπάρχον δυνάμεθα νὰ τὸ καταργήσωμεν ἢ νὰ τὸ ἀποσιωπίσωμεν. Ἀτυχῶς τὰ πράγματα, κ.κ. συνάδελφοι, ἔχουν φθάσει εἰς σημεῖον ὥστε, οὔτε νὰ ἀποσιωπηθοῦν εἶναι δυνατόν, οὔτε νὰ καταπνιγοῦν. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰ ἀντιμετωπίσωμεν εὐθαρσῶς, μὲ τὴν νηφαλιότητα καὶ τὸν πατριωτισμόν, ὁ ὁποῖος ἐμπρέπει εἰς ἕνα Σῶμα, ὅπως τὸ ἡμέτερον. Δευτέρα παρατήρησις προεισαγωγικὴ τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ κάμω, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τοῦ θέματος, εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐντοπισθῇ χρονικῶς τὸ θέμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ θέμα νὰ τεθῇ μόνον ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις Στεφανοπούλου ἀπηύθυνε τὴν ἐπιστολὴν τὴν 9ην Μαρτίου πρὸς τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον καὶ ἐντεῦθεν ὡς νὰ μὴ συνεδέετο μὲ γεγονότα εἰς χρόνον ἀρκετὰ μακρύτερον ἀπὸ σήμερον. Εἰς τὴν διεθνῆ ζωὴν ἡ ροὴ τῶν πραγμάτων εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἰς ἑκάστην στιγμὴν ἀνευρίσκει κανεὶς τὸν καρπὸν γεγονότων παλαιοτέρων καὶ ἑκάστην στιγμὴν προκαλοῦνται ἐπιπτώσεις ἐπὶ τῶν μελλόντων νὰ συμβοῦν. Ἑπομένως ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ κάπου ἀλλοῦ καὶ ἔχει πράγματι μίαν βεβαίαν ἡμερομηνίαν. Ἡ ὑπόθεσις τῶν ἀντιδικιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν δημιουργηθῆ ἐν Κύπρῳ καὶ αἱ ὁποῖαι κατέστησαν τοιαῦται, ὥστε τὸ θέμα τῆς Ἐθνοφρουρᾶς νὰ προσλάβῃ ἔκτασιν ἡ ὁποία δημιουργεῖ μεγάλους ἀντικτύπους, ἔχει μίαν βεβαίαν ἡμερομηνίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ 8 Αὐγούστου 1964. Διατί εἶναι αὐτὴ ἡ ἡμερομηνία; Διότι τὴν 8ην Αὐγούστου 1964 ἔλαβεν, κ.κ. συνάδελφοι, χώραν ἕνα σημαντικώτατον γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν. Μέχρι ἐκείνης τῆς στιγμῆς ἡ Ἑλληνικὴ θέσις ἀπέναντι τῆς Κύπρου ἦτο σαφῶς διαγεγραμμένη ἀπὸ τὴν τότε Κυβέρνησιν. Ἀπὸ τὰς 21.2.1964, ὅταν συνεκροτήθη ἡ δευτέρα Κυβέρνησις τοῦ κ. Γεωργίου Παπανδρέου, εἶχε δοθῆ μήνυμα εἰς τὸν Ἐθνάρχην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Βασιλείου εὑρίσκεται ὁμόθυμος καὶ ὁλόψυχος εἰς τὸ πλευρὸν τῆς Κύπρου καί, ὅτι δὲν θὰ παρέλειπε τίποτε, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἐκθέσῃ εἰς κινδύνους. Ἐλέχθησαν ἔκτοτε πολλά, ἐγένετο λόγος περὶ ὁλοκαυτώματος, περὶ φρενοκομείου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐὰν εἰσήρχετο ἡ Τουρκία, θὰ εἰσερχώμεθα καὶ ἡμεῖς καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων. Δὲν θέλω οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ ἀποδώσω εἰς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν μομφήν, ὅτι λέγων αὐτὰ ἢ ἀφήνων νὰ λέγωνται αὐτά, ἤθελε νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν καὶ ὑπὸ οἱασδήποτε προϋποθέσεις ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐξήρχετο εἰς πόλεμον διὰ νὰ καλύψῃ τὴν Κύπρον. Βεβαίως δὲν τὸ εἶχεν ὑπ’ ὄψει του, τὸ γνωρίζω, δὲν εἶναι σχῆμα λόγου. Καὶ τὸ γνωρίζω, διότι, ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου εἰς ἕνα ἀπὸ τὰ ὡραιότερά του ἔγγραφα τῆς 29.8.1964, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Ἐθνάρχην, εἶχε σαφέστατα καθορίσει τὰς προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔφθανε μέχρι τῶν ἐσχάτων κυρώσεων, προκειμένου νὰ βοηθήσῃ τὴν Κύπρον. Ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἀπεκαλύφθη πρὸ ὀλίγων μόλις μηνῶν, τότε ἦτο μυστικόν. Καὶ εἰς τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα ἀξίαν δὲν ἔχει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγεται εἰς τὸ κείμενον, ἀξίαν ἔχει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐμπιστευτικῶς διαβιβάζεται εἰς τὸ αὐτὶ πρὸς μίαν ὡρισμένην Κυβέρνησιν. Διότι τὰ ἐθνικὰ θέματα εἶναι εὐπαθῆ, θέτουν εἰς κίνησιν ψυχικὰς καταστάσεις, διεγείρουν αἰσθήματα πατριωτισμοῦ, φρενίτιδος καὶ αὐτὰ πρέπει νὰ ἐλέγχωνται. Καὶ ὅταν αἱ ἐπιφυλάξεις ὑπὸ τὰς ὁποίας μία Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ βοηθήσῃ τὴν ἄλλην, δὲν εἶναι γνωσταί, ἀλλὰ ἀφήνεται νὰ γίνεται νοητόν, ὅτι ὑπὸ οἱασδήποτε προϋποθέσεις, θὰ εἶναι ἡ Ἑλλὰς ἑτοίμη νὰ πολεμήσῃ διὰ τὴν Κύπρον, δημιουργεῖται μία ἐπικίνδυνος κατάστασις, δημιουργεῖται μία ἀπὸ τὰς τραγικὰς ἐκείνας παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι συνηθέσταται εἰς τὴν διπλωματικὴν ἱστορίαν. Διότι πολλάκις εἰς τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας καὶ πολὺ παλαιότερον, ἴσως, Κυβερνήσεις ἔδωσαν διαβεβαιώσεις πρὸς ἄλλας, ὅτι θὰ τὰς βοηθήσουν καὶ δὲν ἀπεσαφήνισαν διεθνῶς, οὔτε ἐμφανῶς, ἐγγράφως ἢ διὰ τοῦ λόγου ὑπὸ ποίας ἀκριβῶς προϋποθέσεις θὰ ἐδίδετο ἡ βοήθεια αὐτή. Καὶ αὐτὴ ἡ τραγικὴ παρεξήγησις ὤθησεν ὡρισμένους λαοὺς εἰς ὡρισμένας πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἔδωκαν ὤθησιν εἰς ἐξελίξεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἠθέλησαν ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ φθάσουν καὶ παρεσύρθησαν ἀπὸ τὰς διαβεβαιώσεις αὐτῶν τῶν Κυβερνήσεων. Ἐκ τῆς διπλωματικῆς ἱστορίας ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῶν περιφήμων ἐκείνων ἐμπιστευτικῶν ἀνακοινώσεων, τὰς ὁποίας εἶχε δώσει ὁ αὐτοκράτωρ Γουλιέλμος ὁ Βʹ πρὸς τὸν πρεσβευτὴν τῆς Αὐστροουγγαρίας ἐν Γερμανίᾳ τὰς παραμονὰς τοῦ πολέμου τοῦ 1914, διὰ τῶν ὁποίων τὸν ἐβεβαίωνε, ὅτι θὰ ἦτο εἰς τὸ πλευρόν της, ὑπὸ οἱασδήποτε προϋποθέσεις, ἡ Γερμανικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἐπίσης τὰς διαβεβαιώσεις αἱ ὁποῖαι παρεσχέθησαν ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν καὶ Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν, τὰς παραμονὰς τῆς μεγάλης κρίσεως τοῦ Μονάχου τὸ 1935. Αὐτὸ ἀκριβῶς, κ.κ. συνάδελφοι, συνέβη καὶ ἐν προκειμένῳ. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἐπίστευε, τὸ ἐθεώρησεν ὡς δεδομένον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς τὸ πλευρόν του ὅ,τιδήποτε καὶ ἐὰν συμβῇ. Καὶ τὴν 8.8.1964 συνέβη ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐχρειάζετο τὴν συμβολὴν τῆς Ἑλλάδος: Οἱ βομβαρδισμοὶ οἱ Τουρκικοί. Ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐνόμισεν— καὶ ὀρθῶς δὲν ἐνόμισεν—ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ περαιτέρω. Ἔδωσεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἤδη τὴν πρωΐαν τῆς 8ης Αὐγούστου, σῆμα εἰς τὰς 5 τὸ πρωΐ, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, ὅτι πρέπει νὰ ἀνασταλοῦν ἀμέσως αἱ ἐπιχειρήσεις. Πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἐν προκειμένῳ εἶχε δημιουργηθῆ καὶ μία ἄλλη παρεξήγησις, κατὰ πόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγνώριζεν ἢ δὲν ἐγνώριζε τὴν ἔναρξιν τῶν ἐπιχειρήσεων αὐτῶν. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Γεωργίου Παπανδρέου ἐβεβαίωσεν — καὶ τὸ εἶπεν εἰς μίαν περίφημον φράσιν του ὁ τέως Πρωθυπουργός: «Ἄλλα λέγομεν καὶ ἄλλα πράττετε» — ὅτι δὲν εἶχε γνῶσιν τῶν ἐπιθέσεων αὐτῶν. Τοῦτο εἶναι ἀληθὲς ὡς προκύπτει ἀπὸ τὴν ἀφήγησιν τῶν γεγονότων τὴν γενομένην ἀπὸ τὸν Στρατηγὸν Καραγιάννην, ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ἐθνάρχου πρὸς τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου, τὸν Σεπτέμβριον 1964, εἰς τὴν ὁποίαν ἐδέχετο, ὅτι εἶχε διατάξει νὰ δοθῇ προειδοποίησις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δὲν τὴν ἔκαμεν αὐτοπροσώπως καὶ εἶχεν ἀναθέσει εἰς ἄλλους στρατιωτικοὺς νὰ τὸ κάμουν. Αὐταὶ αἱ παρεξηγήσεις καὶ τὰ τραγικὰ ἀποτελέσματα τῶν βομβαρδισμῶν, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον ὡς συνέπειαν παρὰ τὴν ἀποστολὴν δύο μόνον Ἑλληνικῶν ἀεροπλάνων εἰς Λευκωσίαν, ὅταν ἤδη ὁ κίνδυνος εἶχε παρέλθη, τὴν ἑσπέραν τῆς 8ης Αὐγούστου, αὐτὰ τὰ περιστατικὰ ἤνοιξαν μίαν πληγήν, καὶ ἀπὸ ἐδῶ ἀρχίζει ἡ ὑπόθεσις.

§16Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Εἶχε σταλῆ τὸ τελεσίγραφον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ σταματήσουν οἱ βομβαρδισμοί, ἄλλως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπέμβῃ. Αὐτὸ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἄμεσον κατάπαυσιν τῶν ἐχθροπραξιῶν.

§17Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Αὐτὸ ἐγένετο τὴν ἑπομένην, ὅταν εἶχεν ἤδη ληφθῆ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας περὶ σταματήματος τῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ὅταν οἱ βομβαρδισμοὶ οἱ Τουρκικοὶ ἐσταμάτησαν, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας καὶ μετὰ τὸ σταμάτημα τῶν ἐπιχειρήσεων ἐκ μέρους ἡμῶν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ δεχθῶ περαιτέρω διακοπὰς ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, διότι δὲν πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ κάμωμεν κριτικὴν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐμπλέκωμεν ζητήματα ἐπὶ τῶν ὁποίων θέλω ἁπλῶς νὰ δώσω ἐξηγήσεις μὲ πολιτικὰς ἀντιδικίας.

§18Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μίαν ἐρώτησιν, ἐὰν ἐπιτρέπετε, νὰ σᾶς κάμω.

§19Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλοῦσα νὰ τὴν κάμετε μετὰ καὶ εὐχαρίστως θὰ σᾶς ἀπαντήσω κατόπιν. Προχωρῶ περαιτέρω. Εἶπον, ὅτι ἀπὸ ἐδῶ ἀρχίζει τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα δὲν εἶχεν ἀρχίσει μόνον ἀπὸ ἐκεῖ, διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος, εἶχε προηγηθῆ τὸν Ἰανουάριον τοῦ ἔτους αὐτοῦ μία ἄλλη ἀντιδικία ἀφορῶσα τὰς προτάσεις τῶν συμμάχων, ἐπὶ τῶν ὁποίων καὶ διεξήχθη ἡ ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ Ἐθνάρχου καὶ τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Παρασκευοπούλου. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν εἶχεν ἐπιπτώσεις ψυχολογικάς, διότι δὲν ἦτο γνωστὸν καὶ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐπιπτώσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι πράγματι ἐδημιουργήθησαν, διότι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρω ἦσαν γνωστά. Ἐπηκολούθησεν ὅμως, τῆς πληγῆς αὐτῆς, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα καὶ μία ἄλλη ἀντιδικία, κατόπιν, περὶ τὰς προτάσεις Ἄτσεσον. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀρθῶς ἤρχισε συζητήσεις ἐν Γενεύῃ, μέσῳ τῶν Ἀμερικανῶν, διὰ νὰ ἐξεύρῃ τὴν κατάλληλον λύσιν. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα ἐὰν ἦτο κατάλληλος ἢ ὄχι. Λέγω ἐκ προοιμίου, ὅτι ὀρθῶς ἔπραξε νὰ ἀρχίσῃ τὰς συζητήσεις αὐτάς. Ἀλλὰ παρέλειψεν ἓν σημαντικὸν γεγονός, νὰ τηρήσῃ ἐν λεπτομερείᾳ ἐνήμερον τὸν Ἐθνάρχην. Ἁπλῶς ἐν γενικότητι ὡμίλησε περὶ τοῦ περιεχομένου τῶν προτάσεων, χωρὶς νὰ τὰς ἀναπτύξῃ ἐν λεπτομερείᾳ. Ἴσως ἔπραξε καλῶς — εἶναι ἄλλο θέμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως, τὸ γεγονὸς αὐτὸ προεκάλεσε μίαν ἐπιδείνωσιν τῆς ἐντάσεως μεταξὺ Ἑλληνικῆς καὶ Κυπριακῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὁ Ἐθνάρχης Μακάριος τὸ ἐτόνισεν εἰς μίαν ἀνακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀρχομένου τοῦ παρόντος ἔτους πρὸς τὴν Χριστιανικὴν Ἀδελφότητα Νεανίδων τῆς Λευκωσίας, εἰς τὴν ὁποίαν, πρέπει νὰ εἴπω, μὲ πολλὴν πικρίαν καὶ πάθος, ἀσύνηθες δι’ αὐτόν, ἐκάκισε τὴν τότε Κυβέρνησιν, διότι δὲν τὸν εἶχε τηρήσει ἐνήμερον τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν, λέγων ὅτι, ἐὰν ἐσώθη ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ μίαν δεινὴν περιπέτειαν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, αὐτὸ προῆλθε λόγῳ τῆς ἐμμονῆς του νὰ μὴ κάμῃ δεκτὴν τὴν πρότασιν Ἄτσεσον. Καὶ ὁ Πλάζα, ὁ Μεσολαβητὴς ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, εἰς ἀνακοίνωσίν του ἐν Λονδίνῳ ὀλίγον κατόπιν, ἐτόνισε τὴν πικρίαν τοῦ Μακαρίου ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, προσθέσας, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ αὐτόν, δὲν θὰ διέπραττεν αὐτὸ τὸ ἴδιον λάθος. Ἐπηκολούθησε τὸ ἐπεισόδιον Δεληπέτρου, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε ὅλοι. Ἐπηκολούθησεν ἡ προσφυγὴ πρὸς τὴν Ρωσίαν, χωρὶς τὴν ἔγκρισιν τῆς τότε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἀνέφερον τὰ γεγονότα αὐτά, κ.κ. συνάδελφοι, μὲ ἀπόλυτον νηφαλιότητα, νομίζω, καὶ ἠρεμίαν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα πρὸ ὀλίγου νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ δώσωμεν μορφὴν ἀντιδικίας εἰς τὰ γεγονότα, διότι τώρα κάμνω ἀνατομίαν τοῦ θέματος, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν χρειάζεται οὔτε προκατάληψις οὔτε πολιτικὸν πάθος. Τὰ γεγονότα εἶναι αὐτά, εἴτε μᾶς ἀρέσουν εἴτε ὄχι. Καὶ ἐξ αὐτῶν προῆλθεν ὡρισμένη κατάστασις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἡ τότε Κυβέρνησις τῆς Κύπρου ἐνόμισεν, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἐντυπώσεων, αἱ ὁποῖαι εἶχον δημιουργηθῆ, ὅτι ἔπρεπε νὰ στραφῇ πρὸς τὸν Ρωσικὸν παράγοντα. Ἐστράφη, τῷ ὄντι, πρὸς τὴν Ρωσίαν καὶ ἡ περιπέτεια αὐτὴ εἶχε τὰς γνωστὰς εἰς ὅλους σας συνεπείας. Δηλαδὴ νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Ρωσία δὲν θὰ ἦτο παράπλευρος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ διὰ τὸ αἴτημα τῆς Ἑνώσεως. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν —καὶ αὐτὸ εἶναι ἡ δευτερογενὴς ἐξέλιξις— ἀρχίζει ἡ παρεμβολὴ τοῦ ΑΚΕΛ εἰς τὰ ζητήματα τῆς χαρασσομένης πολιτικῆς. Ἡ δὲ Κυβέρνησις τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, ὑποχρεωμένη διὰ λόγους διπλωματικοὺς νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν πληρεστέραν ἑνότητα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, κατ’ ἀνάγκην ἐφέρετο ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ τμήματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τοῦ ἐκπροσωπουμένου διὰ τοῦ ΑΚΕΛ, μὲ μίαν ἀνεκτικότητα, ἡ ὁποία ἐπέτρεπε παρεξηγήσεις ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς. Καὶ οὕτω τὰ ζητήματα αὐτὰ ἤρχοντο τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο, ἐμπλεκόμενα καὶ συσσωρευόμενα, εἰς τὸ νὰ δημιουργήσουν ἀφ’ ἑνὸς μὲν μίαν ἔντασιν ἐνδοκυπριακήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ παρεξηγήσεις, ἐντάσεις καὶ κατηγορίας μεταξὺ Κύπρου καὶ Ἑλλάδος. Ὅταν ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα τῆς 8ης Αὐγούστου 1964, διαδηλώσεις εἰς τὰς ὁδοὺς τῆς Λευκωσίας, ἔφερον πινακίδας: «Ἡ Ἑλλὰς δὲν ξέρει τί θέλει». «Ἡ Ἑλλὰς μᾶς ἐξηπάτησε». Καὶ εἰς τὸν Τύπον τῆς Λευκωσίας ἀνεγράφοντο πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐκεῖνοι ποὺ τὰ ἔγραψαν θὰ ᾐσχύνοντο σήμερον. Ἐδημιουργήθη, ἑπομένως, μία κατάστασις, ἡ ὁποία, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀφῆκεν εἰς τὰς ψυχὰς πολλῶν Κυπρίων παράπονα διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς ἄλλους ἐδημιούργησεν ἔντονον τὸ αἴσθημα τῆς ἀνάγκης τῆς ἀντιδράσεως ἐναντίον μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία δὲν ἐφαίνετο σύμφωνος πρὸς τοὺς ἐθνικοὺς πόθους. Καί, τέλος, εἰς μίαν ἄλλην μερίδα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὴν ὑποκειμένην εἰς τὰς καθοδηγήσεις τὰς ἔξωθεν διδομένας, ἐδημιούργησεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ κατακτήσῃ ἔδαφος καὶ νὰ παίξῃ ἕνα ρόλον σημαντικώτερον ἀπὸ ὅ,τι αἱ δυνάμεις τοῦ ἐπέτρεπον νὰ παίξῃ. Ἀπὸ ἐδῶ ἀρχίζουν αἱ ἐπιπτώσεις ἐπὶ τοῦ σημερινοῦ θέματος. Τί ἐπεβάλετο νὰ γίνῃ ἐν ὄψει αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Ἐνώπιον μιᾶς ἐμφανιζομένης καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου ἐπεκτεινομένης διασπάσεως τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων ἐν Κύπρῳ καὶ παρεξηγήσεως μεταξὺ Κύπρου καὶ Ἀθηνῶν; Ἔπρεπε νὰ ἀγνοήσωμεν τὸ γεγονός; Ἔπρεπε νὰ τὸ ἀποσιωπήσωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι «δὲν ὑπάρχει»; Ὄχι! Θὰ ἦτο ἀφελὲς καὶ παιδαριῶδες. Ἔπρεπε νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν εὐθέως, μὲ τόλμην καὶ μὲ τὰς προσηκούσας πρὸς τοῦτο ἐνεργείας. Καὶ ποῖαι ἦσαν αἱ ἐνέργειαι αὗται; Πρώτη θὰ ἦτο, βεβαίως, νὰ προκαλέσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, μίαν εὐθεῖαν, μίαν ἔντιμον ἐξήγησιν ἐφ’ ὅλων τῶν θεμάτων αὐτῶν καὶ συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ τελευταίου θέματος, τὸ ὁποῖον ἀνέκυψεν, τῆς ὀργανώσεως τῆς Ἐθνοφρουρᾶς. Διότι τὸ θέμα αὐτὸ τῆς ὀργανώσεως τῆς Ἐθνοφρουρᾶς, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, χωρὶς νὰ ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ ἐξηγήσω, ἐδηλητηριάσθη καὶ ἔλαβε τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ἀκριβῶς, διότι ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ λανθάνουσα παρεξήγησις, ἀκριβῶς, διότι ἐδηλητηριάζοντο ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν καὶ οἱ ἄνθρωποι καὶ τὰ πνεύματα ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν τῶν διαφορῶν. Ἄλλως θὰ εἶχεν, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἀσφαλῶς λυθῆ, ἐντὸς ὀλίγων λεπτῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἐκείνην τὴν στιγμὴν μίαν ἐκκαθάρισιν πλήρη καὶ εἰλικρινῆ μὲ τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον, ἀλλὰ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ διευκολύνῃ τὴν ἕνωσιν τῶν πνευμάτων καὶ ὅλων τῶν συντελεστῶν τῆς ἐθνικῆς παρατάξεως ἐν Κύπρῳ. Ἀτυχῶς, αὐτὸ δὲν ἐγένετο. Καὶ ἡ εὐθύνη περὶ τούτου, δύναμαι νὰ εἴπω ἀνενδοιάστως, ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλην τὴν ἀντικειμενικότητα, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκω, τοὐλάχιστον νὰ ἔχω, ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων, βαρύνει κατὰ μέγιστον μέρος αὐτῆς τὸν κύριον τέως ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν. Διότι ὁ κ. τέως ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ἀντὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ ὡς πατέρας, ἢ ἂν δὲν ἤθελεν αὐτό, ὡς μεσολαβητής, κατὰ τὴν συνηθισμένην σήμερον ἔκφρασιν, ἀπέχων ἀπὸ πᾶσαν διένεξιν, μὴ λαμβάνων θέσιν προκατειλημμένου ὑπὲρ ἢ κατὰ οὐδενός, ἔλαβε θέσιν σαφῶς εὐνοοῦσαν τὰς ἀπόψεις τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου. Καὶ τοῦτο δὲν ἦτο, βεβαίως, ἐξ ἀντικειμένου κακόν, διότι, ὅπως θὰ εἴπω, αἱ θέσεις τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου δὲν ὑπέκειντο αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς οἱανδήποτε κριτικήν, ἀλλὰ ὡς τρόπος μεσολαβήσεως, ὡς τρόπος ἀποκαταστάσεως γαλήνης τῶν πνευμάτων, ἀσφαλῶς ὑπῆρξεν ἀτυχέστατος. Πρὶν ἢ ἀρχίσῃ οἱανδήποτε ἐν τῇ οὐσίᾳ ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος, ἔσπευσεν εἰς Λευκωσίαν, συνήντησε τὸν Μακάριον καὶ ἀνεκοίνωσεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὅτι τὸ προβάδισμα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος ἀνήκει εἰς τὸν Ἐθνάρχην Μακάριον. Τοῦτο, ὅπως νομίζω, ἐτονίσθη κατ’ ἐπανάληψιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ εἶναι ἀπολύτως ἀπαράδεκτον ὡς γραμμὴ δι’ ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι πρόδηλον, ὅτι εἰς θέματα τοιαῦτα, ὅπου ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς θὰ κληθῇ, ἐνδεχομένως, νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας μιᾶς πολιτικῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλοτριωθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀπολύτου καὶ ἀνεξελέγκτου καθοδηγήσεως τοῦ θέματος ἀπὸ αὐτὴν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σύρεται ὄπισθεν οἱουδήποτε καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, εἰς μίαν πολιτικήν, τῆς ὁποίας θὰ κληθῇ νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας. Αὐτὴ ἦτο ἔκπαλαι ἡ γραμμὴ ἡ καθορισθεῖσα δι’ ὅλα τὰ ζητήματα τῆς χώρας, κατὰ τὸν τελευταῖον αἰῶνα καὶ δὲν ὑπῆρχε λόγος ἡ γραμμὴ αὐτὴ νὰ ἐγκαταλειφθῇ, προκειμένου περὶ τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ἀλλά, πέραν τούτου, αὐτὴ ἡ μονόπλευρος ἐκχώρησις τῆς πρωτοβουλίας εἰς τὸν Μακάριον, ἀντεστρατεύετο ἀκριβῶς, τὸ κύριον ἔργον τοῦ μεσολαβητοῦ, τοῦ πατρὸς μιᾶς οἰκογενείας, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ ἐπιτελέσῃ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἔδωσε τὴν ἐντύπωσιν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν συνεμερίζοντο τὴν πολιτικὴν τοῦ Μακαρίου, ὅτι ἦσαν, τῷ ὄντι, ἀντίπαλοι αὐτοῦ. Τὴν ἐντύπωσιν αὐτὴν ἐνίσχυσεν χθὲς ὁμιλῶν ἐδῶ, μετὰ τόσης, δὲν θέλω νὰ εἴπω, περιφρονήσεως, ἀλλὰ ὑποτιμήσεως τοῦ στρατηγοῦ Γρίβα. Ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡμίλησεν περὶ ἑνὸς ἀντιστρατήγου, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἔδωκε εἰς ἐμὲ τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι τὸ νὰ εἶναι κανεὶς ἀντιστράτηγος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, δὲν ἀποτελεῖ κάτι τὸ σπουδαῖον, διὰ νὰ μὴ εἴπω, ὅτι ἀποτελεῖ κάτι τὸ ὑποτιμητικόν. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον λεγόμενον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὑπὸ οἱανδήποτε προϋπόθεσιν. Διότι, οἱ Ἕλληνες ἀντιστράτηγοι, Ἀρχηγοί, ἡγέται τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, δὲν εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱουδήποτε ἄλλου κλάδου, τῆς διοικήσεως, εἶναι ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους μεγαλώνει μὲ στοργὴν τὸ Κράτος, ἀνατρέφει μὲ ἔξοδα μεγάλα, μὲ δοκιμασίας πολλάς, διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὴν ὑπάτην ἐκείνην στάθμην τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ δημοσίου λειτουργοῦ, ἀπὸ ὅπου θὰ κατευθύνουν τὰς τύχας τῆς χώρας, εἰς μίαν κρίσιμον στιγμήν. (Χειροκροτήματα). Εἶναι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ χύσουν, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι, τὸ αἷμα των, εἰς μίαν μεγάλην κρίσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας. Ὅταν κατέχουν μάλιστα τὰ ἀξιώματα τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου, ὅταν φθάνουν εἰς βαθμίδας ὑπευθύνους, διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν στρατιωτικῶν θεμάτων μιᾶς χώρας, εἶναι κάτι τί περισσότερον ἀπὸ ἀντιστράτηγοι. Εἶναι ἄμεσοι σύμβουλοι τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀείμνηστος Ε. Βενιζέλος, ὅταν εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχῃ δίπλα του συνεργάτην στρατηγόν, τὸν Ι. Μεταξᾶν, δὲν ὡμίλει μετ’ αὐτοῦ διὰ τὰ τρέχοντα ζητήματα τῆς καζέρνας. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§20Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Αὐτὸς κατέστρεψε τὴν Ἑλλάδα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§21Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Δὲν ἀνέθετε εἰς αὐτόν...

§22Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Χάσαμε τὶς πατρίδες μας ἀπ’ αὐτόν.

§23Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Δὲν ἀνέθετε εἰς αὐτὸν τὴν ἀποστολὴν νὰ ἀνταποδώσῃ ἐπισκέψεις. Τὸν συνεβουλεύετο, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου τῆς Ε.Κ., τὸν συνεβουλεύετο ἐπὶ μεγάλων θεμάτων καὶ τὸν εἶχε συμπαραστάτην του, δίπλα εἰς τὰ μεγάλα ζητήματα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§24Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. .. (ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, μὴ ἀκουόμενος, λόγῳ τοῦ θορύβου).

§25Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐν προκειμένῳ, δὲν πρόκειται περὶ οἱουδήποτε ἀντιστρατήγου, τὸν ὁποῖον, ὁ κ. Τσιριμῶκος, νὰ ἠδύνατο νὰ μεταχειρίζεται μετὰ τόσης...

§26Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. .. (ὁμιλεῖ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, μὴ ἀκουόμενος, λόγῳ θορύβου).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς, κ. Μερκούρη, ὁ παλαιότερος βουλευτής, διακόπτετε τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος ρήτορα; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§28Η. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θέλομεν νὰ ἀκούωμεν διὰ δικτάτορας.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει ἐλευθερία λόγου ἢ δὲν ὑπάρχει; Θὰ τὴν καταργήσητε, ἐν ὀνόματι τῆς δημοκρατίας; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§30Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Ὁ στρατηγὸς Γρίβας, δὲν ἦτο ἕνας κοινὸς ἀντιστράτηγος...

§31Σ. ΤΣΑΠΑΡΑΣ. Ἡ ἱστορία λέγει ἄλλα. Ὅτι ἐβάλατε τὰ πολυβόλα ἐναντίον τοῦ Βενιζέλου. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§32Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Προσθέτω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ στρατηγὸς Γρίβας, δὲν εἶναι ἕνας ἐκ τῶν οἱωνδήποτε ἀντιστρατήγων τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἀσκῆται ἐλευθέρως ἡ ἀναγνωριζομένη ρητορικὴ δεινότης καὶ ἂν θέλετε τὸ σκωπτικὸν πνεῦμα τοῦ κ. τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀπετέλεσε καὶ ἀποτελεῖ, ἕνα στοιχεῖον τῆς Ἑλληνικῆς Ἱστορίας, ἕνα ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο δημιουργός, μὲ τὴν ἰδίαν του προσωπικὴν αὐτοθυσίαν, μιᾶς περιόδου τῆς Ἑλληνικῆς Κύπρου, διὰ τὴν ὁποίαν, ἀναμφισβητήτως, καὶ αὐτὸς καὶ ἡ Κύπρος, δύνανται νὰ σεμνύνωνται. (Χειροκροτήματα). Αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου τὴν θέσιν εἰς τὴν ἱστορίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν καταργήσῃ, οὔτε ἡ κακία, οὔτε αἱ βίαιοι διακοπαὶ καὶ ἀντεγκλήσεις. Τὴν θέσιν εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ηὐτύχησαν νὰ παίξουν αὐτὸν τὸν ρόλον, εἰς ἕνα μέγα ἐθνικὸν ζήτημα, κανένας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν καταργήσῃ. Ἴσως, οἱ ἴδιοι, ἐὰν θελήσουν, εἰς μίαν ὡρισμένην στιγμήν, νὰ φανοῦν κατώτεροι τοῦ θρύλου των καὶ νὰ ἀναμιχθοῦν εἰς πολιτικὰς ἀντεγκλήσεις, εἰς περιπετείας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ προσθέσουν τίποτε εἰς τὴν δόξαν των. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσουν. Μόνον οἱ ἴδιοι εἶναι δυνατὸν νὰ μειώσουν τὴν δόξαν των καὶ οὐδεὶς ἄλλος, οὔτε ἐντὸς τῆς αἰθούσης, οὔτε ἐκτός.

§33Ν. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν πολιτικήν;

§34Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Ἀφήσατε, κ. συνάδελφε. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ πρῶτον, κύριον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἦτο μία ἐξήγησις, εἰλικρινὴς καὶ οὐσιαστική, ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν Κύπρον καὶ τὴν Ἑλλάδα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἠτύχησεν, διότι ἔδωκε ἐκ προοιμίου τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀγνοεῖ ἕνα παράγοντα ἐθνικόν, εἰς βάρος τοῦ ἄλλου. Ἀλλὰ ἔκαμε καὶ τὸ λάθος, ὅτι δὲν ἐχάραξαν, ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμήν, σαφῶς καὶ εὐθαρσῶς, μίαν ὡρισμένην διαδικασίαν προωθήσεως τοῦ Κυπριακοῦ θέματος. Ηὐτύχησεν νὰ γίνῃ ἐργάτης μιᾶς ἀποφάσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν — ἡ ὁποία, ἀσφαλῶς, ὑπερετιμήθη τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅπως τὸ εἶπον καὶ ὅταν προέβην εἰς τὰς σχετικὰς ἀνακοινώσεις, ἔχει πολλὰ τὰ οὐσιαστικὰ καὶ τὰ ἐποικοδομητικὰ στοιχεῖα.— Ἀλλά, δὲν ἔσπευσεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς εὐνοϊκῆς ἐντυπώσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε δημιουργήσει ἡ ἀπόφασις αὐτή, διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἐμπρέπουσαν ὤθησιν εἰς τὰς Ἑλληνοτουρκικὰς διαπραγματεύσεις. Καὶ ἐδῶ, κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν, ἀναφερόμενος ἰδιαιτέρως εἰς τὴν ἐπίμονον προσπάθειαν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Προοδευτικοῦ Κόμματος, ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προωθήσῃ τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Τουρκίας. Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν αὐτὴ ἡ ἐνέργεια εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ ἐνδεδειγμένη. Προσωπικῶς τὸ φρονῶ. Ἀλλά, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀποφασισθῇ καὶ ἔπρεπε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ λάβῃ, ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τὰς βασικὰς ἀποφάσεις, εἶναι ποία θὰ εἶναι ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσωμεν περαιτέρω. Θὰ εἶναι ἡ γραμμὴ τῆς ἀξιοποιήσεως μιᾶς ἀποφάσεως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἡ ὁποία μᾶς παραπέμπει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς 4.3.1964, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ τὴν συμπεφωνημένην λύσιν; Ἐὰν εἶναι αὐτὴ ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει νὰ χάσῃ καιρόν. Ὁ καιρός, ὁ ὁποῖος ἐχάθη, ὑπῆρξεν ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος. Ἐὰν δὲν ἦτο αὐτὴ ἡ γραμμή, τὴν ὁποίαν ἤθελε νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂν ἐνόμιζεν, ὅτι διὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπερπηδήσῃ τὰς δυσχερείας καὶ νὰ φέρῃ τὴν Τουρκίαν εἰς τὸ νὰ παραδεχθῇ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην καὶ νὰ ἀποφύγῃ συνεννοήσεις μὲ τὴν Τουρκίαν. Πάντως, ἐν τῇ πράξει, οὐδὲν ἐκ τῶν δύο ἐγένετο καὶ ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν φέρει τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου εὐθύνας, διότι εὐνοϊκαὶ προϋποθέσεις δὲν ὑπάρχουν σήμερον ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ δεύτερον, ἦτο ἡ συνεργασία τῶν ἐθνικῶν παραγόντων. Ἐξήγησα διατὶ ἡ συνεργασία αὐτὴ δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ καὶ ἐξ ἄλλων λόγων καὶ ἐκ τῆς τακτικῆς τοῦ κ. Τσιριμώκου. Θὰ ἤθελον ὅμως, περαίνων ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς μίαν ἐρώτησιν, ἡ ὁποία μοῦ ἐτέθη ἀπὸ τὸν ἐκπρόσωπον τῆς ΕΔΑ, ὁ ὁποῖος μὲ κατηγόρησεν εἰς τὴν μακρὰν καὶ οὐσιαστικὴν ἀγόρευσίν μου, διότι ἠθέλησα νὰ ἐντοπίσω τὸ πρόβλημα τῆς συνεργασίας τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων ἐν Κύπρῳ εἰς τὰς δύο πλευρὰς τοῦ ἐθνικοῦ κόσμου τῆς Κύπρου, δηλαδή, ἂς εἴπω, τοῦ Μακαριακοῦ καὶ μὴ Μακαριακοῦ καὶ ὅτι ἀπέκλεισα ἓν ἄλλο τμῆμα τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐμνημόνευσα. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Ἠλιοῦ εἶναι ἀκριβής. Πράγματι, τὸ παρέλειψα. Δὲν ἠθέλησα νὰ δώσω ἐξηγήσεις ὅταν ἔπραξα τοῦτο, ὁμιλῶν εἰς τὸ Ἄργος, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ἐδῶ τὰς ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ καλύψουν πλήρως τὴν περιέργειαν τοῦ κ. Ἠλιοῦ. Δὲν ἠθέλησα νὰ περιλάβω τὸ ΑΚΕΛ εἰς τὴν προσπάθειαν γενικῆς συνεργασίας τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων ἐν Κύπρῳ διὰ τὸν λόγον, ὅτι γνωρίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον καὶ τοῦτο δι’ ἕνα σοβαρώτατον λόγον. Διότι μεταξὺ τοῦ τρόπου ἀντιμετωπίσεως τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος ἀπὸ τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις καὶ τοῦ τρόπου ἀντιμετωπίσεως ἀπὸ τὰς δυνάμεις τοῦ ΑΚΕΛ, ὑπάρχει βαθύτατον χάσμα. Δι’ ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, καὶ ὁμιλῶ διὰ τὸ μεγαλύτερον τμῆμα τῆς Βουλῆς, ἡ γραμμή μας εἶναι μία καὶ μόνον. Ἡ Ἕνωσις τῆς Κύπρου μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὑπῆρχον διαφοραὶ εἰς τὸ παρελθόν, ὑπάρχουν καὶ εἰς τὸ παρὸν καὶ θὰ ὑπάρχουν ἴσως καὶ εἰς τὸ μέλλον ἐπὶ πολλῶν πλευρῶν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Διαφοραὶ περὶ τοῦ ἂν ἡ γραμμὴ τῆς Ἑνώσεως πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ διαδικασίαν διαπραγματεύσεως μὲ τὴν Τουρκίαν, ἐὰν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ διέλθῃ ἡ ἐθνικὴ ὑπόθεσις ἀπὸ διάφορα στάδια ἐξελίξεως κλπ., ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν διαφοραὶ ποσῶς καὶ οὐδεὶς θὰ μὲ διαψεύσῃ ἐκ τῶν δύο μεγάλων ἐθνικῶν κομμάτων ὡς πρὸς τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν. Ἀντιθέτως, διὰ τὸ ΑΚΕΛ, ἄλλος εἶναι ὁ προσανατολισμός. Τί θέλει τοῦτο; Θέλει τὴν Ἕνωσιν; Ὄχι. Θέλει τὴν μὴ Ἕνωσιν; Ὄχι. Θέλει τὴν ἀνεξαρτησίαν; Ὄχι. Θέλει ὅλα ἀλληλοδιαδόχως, ἀναλόγως πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ τὰς ὑποδείξεις, τὰς ὁποίας λαμβάνει ἔξωθεν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ μᾶς χωρίζει ἀπὸ τὸ τμῆμα αὐτὸ τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. Ὑπάρχει μία διαφωνία, ὄχι διπλωματικῆς φύσεως, ἀλλὰ γενικοῦ ἀνθρωπίνου πνευματικοῦ καὶ πολιτικοῦ προσανατολισμοῦ ὡς πρὸς τὸ ποῖος ὑπαγορεύει τὰς πράξεις ἑνὸς μεγάλου πολιτικοῦ κόμματος. Ἡ κατηγορία αὐτὴ εἶναι βαρυτάτη καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς προσβολὴ καὶ ὡς ὕβρις. Δὲν πρόκειται ὅμως, περὶ αὐτοῦ. Πρόκειται περὶ πνευματικοῦ προσανατολισμοῦ ἐνσυνειδήτου, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τμῆμα τῶν πεποιθήσεων τοῦ κόμματος αὐτοῦ, τμῆμα τὸ ὁποῖον καθωρίσθη ἐπανειλημμένως εἰς σειρὰν ἀποφάσεών του. Τὸ συνέδριον τοῦ Κ.Κ., ὅταν τοῦτο συνέστη ἐν Κύπρῳ τὸ 1926, περιέλαβεν εἰς τὴν προγραμματικήν του διακήρυξιν καὶ τὴν ἑξῆς φράσιν: «Θὰ ἐργασθοῦμε γιὰ μιὰ ἀνεξάρτητη καὶ ἐλεύθερη Κύπρο στὰ πλαίσια τῆς Σοβιετικῆς Σοσιαλιστικῆς Βαλκανικῆς Ὁμοσπονδίας». Τοῦτο ἀπετέλει ὄχι μίαν παρεμπίπτουσαν καὶ τυχαίαν κρίσιν, ἀλλὰ ἀπετέλει καταστατικὴν πρᾶξιν τῶν κομμουνιστικῶν κομμάτων ὅπου δήποτε καὶ ἂν εὑρίσκοντο. Ἦτο ἡ γραμμή, ἡ ὁποία ἀκούει εἰς μίαν ἄλλην πατρίδα, ὄχι τὴν ἰδικήν μας, ἀλλὰ τὴν μεγάλην πατρίδα τοῦ κομμουνισμοῦ, τῆς ὁποίας τὰ κομμουνιστικὰ κόμματα ἀποτελοῦν ἕνα τμῆμα.

§35Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν Μακεδονίαν σεῖς τὴν παρεδώσατε εἰς τοὺς Βουλγάρους καὶ εἰς τοὺς Γερμανούς. (Φωναὶ — κωδωνοκρουσίαι).

§36Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι θὰ μὲ ἐπηρεάσετε. Ὡς βάσις καὶ γραμμὴ τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος ἐν Κύπρῳ, τὸ 1942.....

§37Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς συνεργήσατε κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Κύπρου. (Φωναὶ — κωδωνοκρουσίαι).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιόπουλε, ὁ κ. Ἡλιοῦ ὡμίλησε χωρὶς διακοπάς. Παρακαλῶ, ἀφήσατε τὸν ρήτορα νὰ συνεχίσῃ. Μὲ ποῖον δικαίωμα τὰ κάμνετε αὐτά;

§39Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Τὸ 1942 τὸ ΑΚΕΛ μεταβάλλει τακτικήν. Γίνεται αἰφνιδίως ὀπαδὸς τῆς Ἑνώσεως. Διατί; Διότι ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐθεωρεῖτο βέβαιον ἀπὸ τοὺς κομμουνιστικοὺς κύκλους ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι τὸ τέλος τοῦ πολέμου θὰ εὕρισκε τὴν Ρωσίαν ἐν τοῖς Βαλκανίοις. Ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἐπέρχεται ἡ μεταστροφὴ καὶ ἀποφασίζεται ἀπὸ τὸ δεύτερον Συνέδριον τοῦ ΑΚΕΛ, νὰ τεθῇ ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς Ἑνώσεως. Τὸ 1950, τὴν ἐπαύριον τοῦ συμμοριτοπολέμου, τὸ ΑΚΕΛ μετέχει τοῦ δημοψηφίσματος ὑπὲρ τῆς Ἑνώσεως. Διατί; Διότι ἐκείνην τὴν στιγμὴν εἶχε ξεκαθαρισθῆ ἀπὸ πλευρᾶς τῆς Ρωσίας, ὅτι αἱ σχέσεις μετὰ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἀποκαθίσταντο καὶ θὰ ἐγένετο ἡ προσπέλασις. Αὐτὴ ἦτο ἡ νέα γραμμή, ἡ ὁποία ἐδόθη ἔξωθεν. Τὸ 1951 ὅμως, ἓν ἐκ τῶν κυριωτέρων στελεχῶν τοῦ Κ.Κ.Ε., ὁ Κολιγιάννης εἰς τὸ περιοδικὸν «Νέος Κόσμος» γράφει ἐπὶ λέξει: «Δὲν εἶναι κατ’ ἀρχὴν ὀρθὸν νὰ ζητοῦμεν τὴν Ἕνωσιν τῆς Κύπρου μὲ τὴν μοναρχοφασιστικὴν Ἑλλάδα». Μοναρχοφασιστικὴ ἦτο ἡ Ἑλλὰς τοῦ Πλαστήρα, δὲν ἦτο οὔτε τοῦ Παπάγου οὔτε τοῦ κ. Καραμανλῆ. Ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἶχε ἀποκατασταθῆ μία ἐθνικὴ κατάστασις ἐν Ἑλλάδι, ἦτο βέβαιον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ παρεσύρετο εἰς τὸν κατήφορον τῆς κομμουνιστικοποιήσεως καὶ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα ἀρχίζει ἡ ἀντίδρασις κατὰ τῆς Ἑνώσεως καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς ἀνεξαρτοποιήσεως τῆς Κύπρου. Δὲν θέλομεν τὴν ἕνωσιν, θέλομεν μίαν Κύπρον ἀνεξάρτητον καὶ ἀποστρατικοποιημένην. Θέλομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠθέλαμεν τὸν Δεκέμβριον 1944, ὅταν ἡ μόλις ἀπελευθερωμένη Ἑλλάς, μὴ ἔχουσα στρατιωτικὰς δυνάμεις, ἐζήτει ἐν σπουδῇ τὴν ἄφιξιν τῆς Ταξιαρχίας τοῦ Ρίμινι, ἢ τοῦ Ἱεροῦ Λόχου διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐλευθερίαν της. Ἐκείνην τὴν στιγμὴν τὸ Κ.Κ. ἐζήτει νὰ παραμείνῃ ἀποστρατικοποιημένη ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ μὴ ἀποτελέσῃ τμῆμα τοῦ συμμαχικοῦ συγκροτήματος ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, νὰ μὴ εἶναι ἐλεύθερος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀποφασίσῃ τὰ τῆς τύχης του. Τὸ ἴδιον γίνεται καὶ σήμερον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει διὰ τὸ ΑΚΕΛ καὶ διὰ τὸν κομμουνιστικὸν κόσμον εἶναι πῶς θὰ ἀφεθῇ ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀπολύτως ἀπροστάτευτος καὶ διὰ νὰ ὑπαχθῇ καὶ πάλιν εἰς τὰς ὁδηγίας του καὶ διὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ ἐμφύλιος ἀγὼν διὰ νὰ προστατεύσῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν του. Διατὶ σήμερον τὸ ΑΚΕΛ ἐπανέρχεται δριμύτερον μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ κ. Ἠλιοῦ, ἐπάνω εἰς τὰ συνθήματα τὰ γνωστά σας, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναλύσω εὐθὺς ἀμέσως. Ἀλλὰ πρὶν ἔλθω εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ ΑΚΕΛ Λευκωσίας τοῦ παρελθόντος Μαρτίου, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω δύο ἢ τρία χαρακτηριστικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζουν τὴν πραγματικὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως. Τὸν Νοέμβριον 1964, ὅπως γνωρίζετε, εἰς τὴν Μόσχαν, συνεπεία τῆς ἀτυχοῦς ἐκείνης πρωτοβουλίας τοῦ Ἐθνάρχου Μακαρίου, εἶχεν ἐπακολουθήσει μία προσέγγισις Ρωσοτουρκική. Ὁ Τοῦρκος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μετέβη εἰς τὴν Μόσχαν, συνεζήτησε τὰ θέματα τὰ ἐκκρεμῆ καὶ βεβαίως, δεδομένης τῆς βαρύτητος, τὴν ὁποίαν ἡ Ρωσία ἀποδίδει πάντοτε εἰς τὸν Τουρκικὸν παράγοντα, ἐπέτυχε εἰς τὸ ἀνακοινωθέν, τὸ ὁποῖον ὑπεγράφη μεταξὺ τῶν ἐκπροσώπων τῆς Τουρκίας καὶ τῆς Ρωσίας νὰ περιέχεται μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἡ ἑξῆς φράσις: «Μεγάλην σημασίαν διὰ τὴν κατοχύρωσιν τῆς εἰρήνης ἔχει ὁ σεβασμὸς τῶν ὑποχρεώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπορρέουν ἀπὸ τὰς συνθήκας, δηλαδὴ τὰς συνθήκας Λονδίνου καὶ Ζυρίχης. Ἀμφότερα τὰ μέρη ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς εἰρηνικῆς λύσεως μὲ βάσιν τὸν σεβασμὸν τῶν δικαιωμάτων τῶν δύο Κοινοτήτων, ὅπως καὶ τῆς ὑπάρξεως δύο Ἐθνικῶν Κοινοτήτων ἐν τῇ Νήσῳ». Αὐτὰ λέγει τὸ ἀνακοινωθέν. Καὶ ἐπακολουθεῖ μετὰ ἕνα μῆνα ἡ γνωστὴ δήλωσις τοῦ Γκρομύκο περὶ Ὁμοσπονδίας ἐν Κύπρῳ. Τὸν Ἰανουάριον 1965 μετέβησαν ἐκπρόσωποι τοῦ ΑΚΕΛ εἰς Μόσχαν καὶ ὑπεγράφη ἕνα ἀνακοινωθέν, κοινὸν ΑΚΕΛ–Ρωσικόν, εἰς τὸ ὁποῖον, μεταξὺ ἄλλων, λέγονται τὰ ἑξῆς: «Οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κ.Κ.Ρ. ἐπεβεβαίωσαν καὶ συνωμολόγησαν τὴν θέσιν τῆς Σοβιετικῆς Ἑνώσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ λύσις τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν συμφερόντων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Τούρκων, δέον νὰ βασίζεται ἐπὶ τοῦ σεβασμοῦ, τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς ἀκεραιότητος τῆς Κύπρου». Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον συνέδριον τοῦ Μαρτίου. Πρὶν ἀρχίσῃ, εἰς τὰς 3 Μαρτίου, δίδεται γραμμὴ ἀπὸ τὴν Μόσχαν καὶ ἡ γραμμὴ αὐτὴ λαμβάνει τὴν μορφὴν μιᾶς ἀποφάσεως τῆς Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κ.Κ.Ρ., ἡ ὁποία μεταξὺ ἄλλων λέγει τὰ ἑξῆς: «Τάσσεται ὑπὲρ τῆς εἰρηνικῆς ἐπιλύσεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος βάσει τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τοῦ σεβασμοῦ τῶν δικαιωμάτων τῶν δύο Κοινοτήτων καὶ ἀπαιτεῖ τὴν ἀποχώρησιν ὅλων τῶν ξένων στρατευμάτων καὶ τὴν κατάργησιν τῶν στρατιωτικῶν βάσεων εἰς τὴν Κύπρον». Ἐπακολουθεῖ ἀμέσως μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἡ ἀπόφασις τοῦ ΑΚΕΛ, ἡ ὁποία λέγει: «Τὸ 11ο Συνέδριον ἐπικυρώνει ἀνεπιφύλακτα τὴν γραμμὴ ποὺ μὲ σταθερότητα καὶ συνέπεια ἀκολούθησε ἡ Κ.Ε. τοῦ κόμματος: ἀδέσμευτη ἀνεξαρτησία, ἡ πλήρη κυριαρχία, ἡ ἐδαφικὴ ἀκεραιότητα τῆς Κύπρου καὶ ἡ κατάργησις τῶν ξένων βάσεων καὶ ἀντικατασκοπευτικῶν σταθμῶν ἀπὸ τὸ Κυπριακὸ ἔδαφος... Μὲ βάση αὐτὴ τὴν γραμμὴ ἡ ἐκπλήρωση τῶν δικαίων πόθων τοῦ λαοῦ μας γιὰ ἐθνικὴ ἀποκατάσταση–Ἕνωσις τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα— θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα ὄχι ὁποιουδήποτε ἐκβιασμοῦ ἐπιβολῆς ἀλλὰ τῆς θελήσεως τοῦ ἰδίου τοῦ λαοῦ ποὺ θὰ πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ ἐλεύθερα καὶ ἀβίαστα ἀφοῦ πρῶτα λυτρωθῇ ἀπὸ τὰ δεσμά του. Τὸ κόμμα μας ἀντιτίθεται ἀποφασιστικὰ τῆς ἄμεσης πραξικοπηματικῆς Ἕνωσης διότι τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς τέτοιας ἐνεργείας θὰ εἶναι νὰ ἐπιβληθῇ στὸ λαό, μιὰ ἀπαράδεκτα νατοϊκὴ λύσις ποὺ ἐνῷ θὰ ἐμφανίζεται ὡς ἕνωσις θὰ εἶναι στὴν πραγματικότητα ὑποταγὴ στὸν ἐπιδρομέα μας». Βλέπετε τὴν ἀπόλυτον σύμπτωσιν, τὴν συνταύτισιν σκοπῶν καὶ φροντίδων μεταξὺ τῆς ἡγεσίας τοῦ Κ.Κ.Ρ. καὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ ΑΚΕΛ. Καὶ ἔρχεται ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ αὐθεντικὴ ἐξέτασις τῶν ἐννοιῶν καὶ τῶν ἀποφάσεων. Ἕνας πολὺ σοβαρὸς ἀνταποκριτὴς μιᾶς ἐκ τῶν ἐγκυροτέρων ἐφημερίδων τοῦ Βελιγραδίου, ὁ κ. Ὀμπρούκοβιτς, γράφει εἰς ἕνα περιοδικὸν αὐθεντικὸν ἐν Βελιγραδίῳ τὰ ἑξῆς περὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ΑΚΕΛ καὶ μᾶς δίδει ἕνα στοιχεῖον σοβαρώτατον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας: «Τὸ θέμα τῆς ἑνώσεως τῆς Κύπρου μὲ τὴν Ἑλλάδα τίθεται ὡς ἔργον μακρᾶς προθεσμίας, τοῦ ὁποίου ἡ πραγματοποίησις πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ πολλὰς προπαρασκευαστικὰς φάσεις. Πρῶτον, τὴν διάλυσιν τῶν ξένων βάσεων, ἔπειτα τὴν πλήρη ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου, ἔπειτα τὴν ἐγγύησιν τῆς ἀκεραιότητος τοῦ ἐδάφους της, τὴν ρύθμισιν τῶν σχέσεων τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Τούρκων τῆς Κύπρου· τέλος, τὴν δημιουργίαν ἐν αὐτῇ τῇ Ἑλληνικῇ ἐπικρατείᾳ ὡρισμένων συνθηκῶν καταλλήλων νὰ ἐπιτρέψουν αὐτὴν τὴν ἕνωσιν». Πρέπει δηλαδὴ νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ ἐγκολπωθῶμεν τὰς ἀπόψεις τὰς ἐκπροσωπουμένας ἀπὸ τὴν ΕΔΑ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι πέραν τοῦ δέοντος σᾶς κατεπόνησα μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ τὸ ἔπραξα, διότι ἔχω βαθεῖαν συνείδησιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ διαφωνῶμεν ἐπὶ πολλῶν πραγμάτων, ὅτι δυνάμεθα ἐνδεχομένως νὰ πλανώμεθα εἰς τὰς ἐκτιμήσεις μας, ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται, εἶναι νὰ μὴ ἀντιλαμβανώμεθα περὶ τίνος πρόκειται. Περὶ αὐτοῦ ἀκριβῶς πρόκειται, περὶ τῆς προσπαθείας ἑνὸς τμήματος τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἐμπνεομένου ἔξωθεν ὅπως ἀνατρέψῃ πάσῃ θυσίᾳ τὸ καθεστὼς τὸ ἐθνικόν, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνοκυπριακὸς λαὸς ποθεῖ καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐργάζεται, καὶ νὰ μεταβάλῃ εἰς πρώτην εὐκαιρίαν τὴν ρύθμισιν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος εἰς μίαν ὑποταγὴν τῆς νήσου εἰς τὴν πολιτικὴν καθοδήγησιν τῆς Μόσχας, ἐκεῖνο δηλαδή, τὸ ὁποῖον μᾶς λέγουν νὰ μεταβληθῇ εἰς μίαν Κούβαν τῆς Μεσογείου. Ἐκεῖ εἶναι ἡ ἀντίθεσίς μας. Ὅταν ὑπάρχῃ μία τοιαύτη ἀντίθεσις, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ λέγεται, ὅτι εἶναι ἐφικτόν, εἶναι νοητόν, εἶναι χρήσιμον νὰ ἐπιδιώκωμεν τὴν συνένωσιν μετὰ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον σκέπτονται καὶ αὐτὰς τὰς ὁδηγίας ἀκολουθοῦν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντιθέτως ἐπιβάλλεται, εἶναι αὐτὰς τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις, τὰς ὁποίας ἡ ψυχὴ τοῦ Ἑλληνοκυπριακοῦ λαοῦ μᾶς ἔχει σήμερον δώσει, αἱ ὁποῖαι εἶναι διαθέσιμοι καὶ ἔχουν τὸ ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ βοηθήσουν τὸ ἔργον τῆς λυτρώσεως τῆς Κύπρου, νὰ τὰς ἑνώσωμεν περισσότερον, νὰ τὰς καταστήσωμεν ἑτοιμοπολέμους ψυχικῶς, νὰ τὰς καταστήσωμεν ἑτοιμοπολέμους ἰδεολογικῶς. Αὐτὸ τὸ καθῆκον δὲν τὸ ἐξεπλήρωσεν ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, αἱ δὲ ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωσε διὰ τὴν παραίτησίν του ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντίθεσίν του μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, πᾶν ἄλλο ἢ πειστικαὶ ὑπῆρξαν. Διότι ἐὰν μὲν αἱ ἐπιδιώξεις του ἦσαν τῆς μορφῆς οὐσιαστικῆς διαφωνίας ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μᾶς ἐξήγησε δὲν συνθέτουν ἐν τῇ πραγματικότητι καμμίαν διαφωνίαν. Ἐὰν ἀντιθέτως ἡ διαφωνία του, περιωρίζετο εἰς τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἐτηρήθη ἐπαρκῶς ἐνήμερος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν δι’ ὡρισμένας ἐνεργείας ἄλλων Ὑπουργείων ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς Ἐθνοφρουρᾶς ἢ ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀθελήτως τὸν προσέβαλεν ἴσως, ἢ ἐνδεχομένως τὸν ἔθιξεν εἰς τὰ καθήκοντά του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἀπὸ κανένα, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐπαρκὲς γεγονὸς διὰ νὰ δημιουργήσῃ μίαν πολιτικὴν κρίσιν καὶ νὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν ἐντύπωσιν καὶ ἐν Κύπρῳ καὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅτι τὸ ἕνα τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ βοηθεῖ τὸν Μακάριον καὶ τὸ ἄλλο τὸν Γρίβαν. Εἶχε τὸ ἐπιτακτικὸν καθῆκον, εἴτε νὰ ἀπεμπολίσῃ αὐτὴν τὴν εὐθιξίαν εἰς τὴν ὁποίαν, πρὸς τιμήν του, εἶναι τόσον εὐεπίφορος, εἴτε νὰ σπεύσῃ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ τοῦ ζητήσῃ, νὰ τοῦ ἐπιβάλῃ, ἐξηγήσεις ἱκανοποιούσας τὴν φιλοτιμίαν καὶ τὴν θυσίαν του. Καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν καμμίαν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἐδίσταζεν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἄλλως τε μᾶς ἔδωσε χθὲς καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἔλυον τὸ ζήτημα ἀναμφιβόλως. Τὸ ὅτι ἠθέλησε, παρασυρόμενος ἀπὸ μίαν νευρικότητα, νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ παρόντος πολιτικοῦ θέματος, ἀποτελεῖ πραγματικῶς ἕνα τεράστιον λάθος. Εἶπεν μίαν φράσιν, ὅτι ἦτο ἐγκληματικόν. Ἦτο κάτι περισσότερον ἀπὸ αὐτὸ ἀτυχῶς. Ἦτο λάθος. Τέλος, θέλω νὰ ἀπαντήσω καὶ πάλιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκπρόσωπον τῆς Ἀριστερᾶς, εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἔθιξεν τὴν γενικὴν πολιτικὴν — διότι ἀπέναντι ὅλων αὐτῶν τῶν θεμάτων, ὁ κ. Ἠλιοῦ κατὰ τὸ σύνηθες καὶ κατὰ μίαν πρακτικὴν τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ — ἠθέλησε καὶ πάλιν νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν αὐτὸς θεωρεῖ χρήσιμον καὶ ἐπιβεβλημένην καὶ διὰ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα καὶ ἀλλαχοῦ, δηλαδὴ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸ ΝΑΤΟ. Αὐτὸ εἶναι τὸ βότανον τὸ μαγικὸν τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν κ. Ἠλιοῦ θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ λύσωμεν καὶ τὸ Κυπριακὸν ζήτημα ὅπως θέλωμεν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀξιοπρέπειάν μας νὰ ἐπαναφέρωμεν. Δὲν μὲ ἐκπλήσσει τὸ πρᾶγμα, οὔτε θὰ ἠσχολούμην μὲ αὐτά, ἐὰν ὁ ἴδιος ὁ κ. Ἠλιοῦ δὲν ἔκαμε μίαν συγκατάβασιν, εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, ἀξιοπρόσεκτον, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὸ ὅτι διὰ πρώτην φορὰν μᾶς εἶπεν, ὅτι ἴσως τὸ 1949, ὅταν ἐγένετο τὸ ΝΑΤΟ αἱ περιστάσεις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς νὰ ἐπέτρεπον τὴν ἀνησυχίαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τοῦ Ἀνατολικοῦ Συγκροτήματος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει σήμερον διὰ τοὺς λόγους ποὺ ἀνέπτυξε. Αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν λεπτομέρειαν, ἀλλὰ πάντως εἶναι ἀξιοπρόσεκτον. Μᾶς ἔδωσε, δηλαδή, τὸ δικαίωμα νὰ ἔχωμεν τὴν συνείδησίν μας ἥσυχον, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατὰ τὸ 1949, ὅταν τὸ Βερολῖνον ἠπειλεῖτο ἀμέσως, ὅταν ἡ Τσεχοσλοβακία εἶχε καταργηθῆ, ὅταν αἱ Ρωσσικαὶ ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Τουρκίαν ἀπειλητικοῦ χαρακτῆρος ἐδίδοντο μὲ τελεσιγραφικὴν μορφήν, ὅταν ἐξεπαραθυροῦτο ὁ Μάζαρικ κατὰ τρόπον διάφορον ἀπὸ ἐκεῖνον μὲ τὸν ὁποῖον ἐξεπαραθυρώθη ὁ κ. Τσιριμῶκος πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, μᾶς ἔδωσε τὸ δικαίωμα νὰ νομίζωμεν, ὅτι τότε ὑπῆρχε κάποια ἀπειλή. Ἀλλὰ ἀφοῦ τόσον συγκαταβατικὸς ὑπῆρξε πρὸς ἡμᾶς, ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διατὶ δὲν μᾶς δίδει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ σκεφθῶμεν ἢ καὶ νὰ ἀποφασίσωμεν πότε οἱ κίνδυνοι αὐτοὶ θὰ ἐξέλειπον; Καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ διαφορά μας. Θὰ θελήσῃ νὰ κάμῃ καὶ τὴν συγκατάβασιν αὐτὴν καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ στιγμὴ αὐτὴ δὲν ἦλθεν ἀκόμη, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ προσεχῶς; Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ θέλω νὰ τοῦ εἴπω διὰ νὰ καθησυχάσω τὴν ἀνυπομονησία του εἶναι, ὅτι θὰ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ στιγμή. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν θὰ εἶναι προσεχὴς ἢ ἐὰν θὰ περάσουν ὀλίγα χρόνια ἀκόμη διὰ νὰ γίνῃ. Θὰ ἔλθῃ πράγματι ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ δύο ἀντίπαλοι κόσμοι δὲν θὰ φοβοῦνται ὁ εἷς τὸν ἄλλον εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον φοβοῦνται σήμερον. Ὅταν θὰ ἔχουν ἐγκατασταθῆ καὶ ἀποκτήσει τὴν πολιτικὴν δύναμιν ἐκείνην, ἡ ὁποία τοὺς ἀνήκει, αἱ νέαι τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεβαίνουν μέσα εἰς τοὺς κόλπους τῆς Ἀριστερᾶς, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔπαυσαν νὰ εἶναι πρὸ παντὸς κομμουνισταί, καὶ εἶναι πρὸ παντὸς Ρῶσσοι, Γιουγκοσλαύοι, Οὗγγροι ἢ Ρουμάνοι. Ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ αὐτή, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναψηλαφίσωμεν τὴν ἐξωτερικήν μας πολιτικήν. Ἀλλὰ θὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ κρίνωμεν ἡμεῖς πότε θὰ ἔλθῃ καὶ πότε θὰ εὑρίσκεται ἐγγὺς ἡμῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιοῦται νὰ εἴπῃ ἢ νὰ ἀφήσῃ νὰ νομισθῇ εἶναι, ὅτι ἡμεῖς ἀκολουθοῦντες τὴν πολιτικὴν αὐτὴν καὶ θεωροῦντες τὸ ΝΑΤΟ ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν, ὄχι μόνον τῆς ἀμύνης μας, ἀλλὰ καὶ τῆς συνεργασίας τῶν δύο διαφόρων κόσμων, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ αὐτή, ἔχομεν ὀλιγώτερον τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν εἰρήνην καὶ ὅτι γνωρίζομεν ὀλιγώτερον ἀπὸ αὐτοὺς τὰ ἀγαθὰ τῆς εἰρηνικῆς συμβιώσεως. Τὰ γνωρίζομεν ἡμεῖς περισσότερον ἀπὸ τοὺς κυρίους τῆς ἀριστερᾶς, διότι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀναγράψει εἰς τὰ προγράμματά μας τὰς ἀρχὰς τῆς πάλης τῶν τάξεων, τῆς αἱματηρᾶς ἀντιμετωπίσεως, τὰς ἀρχὰς τοῦ Γεωργίου Σορὲλ περὶ τῆς βίας. Ἡμεῖς ἔχομεν γράψει μέσα εἰς τὴν συνείδησίν μας τὴν ἀγάπην τῆς εἰρήνης, ἑνὸς βίου στοργικοῦ, ἠρέμου, φιλησύχου. Δι’ αὐτὸ ἀγωνιζόμεθα. Καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μόλις εἶπεν ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μιᾶς χώρας φιλειρηνικῆς, τοὐλάχιστον ὅπως εἶναι καὶ ἡ ἰδική μας, ἡ ὁποία γνωρίζει καὶ αὐτὴ τὰ κομμουνιστικὰ προβλήματα, διότι ἡ μοῖρα τὴν ἔχει τοποθετήσει πολὺ κοντά. Εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ Ὄσλο ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Λάγκε, ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ ΝΑΤΟ δὲν εἶναι ἁπλῶς ἐξασφάλισις τῆς γαλήνης μας, ἀλλὰ εἶναι καὶ τρόπος προωθήσεως τῆς συνεννοήσεως μεταξὺ τῶν δύο κόσμων. Διότι συνεννόησις διὰ νὰ γίνῃ πραγματικὴ καὶ ἔντιμος πρέπει νὰ γίνεται ἐπὶ ἴσοις ὅροις, ὅροις δυνάμεως. Διότι ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι εὐχετήριον, δὲν εἶναι δέησις πρὸς τὸν Ὕψιστον, ἐπίκλησις πρὸς τὴν καλὴν θέλησιν τῶν ἀνθρώπων. Εἶναι ἡ βεβαιότης τῆς ἰσοτιμίας ἐκείνη, ἡ ὁποία δημιουργεῖ τὰς προϋποθέσεις μιᾶς εἰλικρινοῦς καὶ σοβαρᾶς συζητήσεως. Αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις δημιουργεῖ τὸ ΝΑΤΟ. Καὶ δι’ αὐτὸ δι’ ἡμᾶς ὄχι κίνδυνον δὲν ἀποτελεῖ, ἀλλὰ θεμέλιον τῆς ἐξωτερικῆς μας πολιτικῆς. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε, κ.κ. συνάδελφοι, ἀφοῦ σᾶς ζητήσω συγγνώμην, διότι ὑπὲρ τὸ δέον σᾶς ἀπησχόλησα, νὰ τελειώσω μὲ τὴν εὐχὴν τὸ ζήτημα νὰ σταματήσῃ ἐδῶ. Ἀρκετὰ ἐξηγήθησαν, ἀρκετὰ ἀντιμετωπίσθησαν αἱ ἀπόψεις. Νομίζω, ὅτι τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας μου δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι διαφορετικὸν ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἶπεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως. Ἀρκετά. Τὸ θέμα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δηλητηριασθῇ περαιτέρω μὲ πολιτικὰς καὶ ἐνδοκομματικὰς ἀντιθέσεις. (Χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Διαμαντόπουλος).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Ἐμπορίου ἔχει τὸν λόγον.

§41Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων. Ἔχω τὴν ἀξίωσιν, ἰδιαιτέρως ἀπὸ τοὺς συναδέλφους τῆς Ἑνώσεως Κέντρου νὰ μὲ ἀκούσουν μὲ προσοχὴν καί... (Θόρυβος).

§42Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε ἀξίωσιν νὰ σᾶς ἀκούσουν μὲ προσοχήν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§43Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Ἐὰν ἡ Ἕνωσις Κέντρου εἶναι κόμμα δημοκρατικὸν καὶ ἐὰν οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, τοὺς ὁποίους γνωρίζω καλῶς, πιστεύουν πράγματι καὶ ἀγωνίζονται διὰ τὴν δημοκρατίαν, πρέπει νὰ δώσουν τὸ παράδειγμα πρῶτοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ νὰ ἀφήσουν νὰ ὁμιλήσῃ ἕνας συνάδελφός των, ὁ ὁποῖος συμβαίνει νὰ εἶναι καὶ Ὑπουργός.

§44Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνας ἄλλοτε συνάδελφός μας καὶ τώρα προδότης καὶ ἀποστάτης.

§45Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Λυποῦμαι πολύ, διότι ἕνας παλαιὸς κοινοβουλευτικός, ὁ κ. Μπακόπουλος, παρεσύρθη ἀπὸ τὸ πάθος τῆς ἀντιδικίας καὶ εἶπε φράσεις, τὰς ὁποίας δὲν πιστεύει. Προδόται, κ.κ. συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν τὸ θάρρος τῆς γνώμης των καὶ διακηρύσσουν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πιστεύουν. Προδόται εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν κάτι ποὺ δὲν πιστεύουν καὶ δὲν ἔχουν τὸ θάρρος νὰ διακηρύξουν δημοσίᾳ. Ὁ κ. Μπακόπουλος καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων τῆς Ε.Κ. δὲν πιστεύουν εἰς τὴν Ε.Κ. ὡς φορέα πολιτικόν, ἀλλὰ μένουν ἐκεῖ, διὰ λόγους προσωπικούς, διότι νομίζουν, ὅτι θὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἐκλογικήν των ἐπιτυχίαν. Τὰ λέγω αὐτά, διότι μὲ προκαλεῖτε. Καὶ ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖτε θὰ σᾶς ἐρωτήσω πόσοι ἀπὸ σᾶς, μαζὶ μὲ ἐμένα δὲν κατεδικάσατε τὸν Γεώργιον Παπανδρέου, ὅταν εἴμεθα εἰς τὸ ἴδιον κόμμα; (Φωναί, κωδωνοκρουσίαι). Μὲ προκαλεῖτε, διὰ αὐτὸ θὰ ἀποκαλύψω εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πῶς σκέπτεσθε καὶ πῶς ἐργάζεσθε διὰ τὰ συμφέροντά σας.

§46ΦΩΝΑΙ. (Ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.). Πόσα πῆρες;

§47Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Σεῖς πόσα ἐπήρατε διὰ νὰ μείνετε ἐκεῖ ποὺ εἶσθε.

§48Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Πόσα πῆρες Κοθρῆ;

§49Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Ἐσὺ νὰ μᾶς πῇς πόσα παίρνεις ἀπὸ τὴν ΣΕΚΕ ὡς ὑπάλληλος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ).

§50Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Εἶσαι προδότης δι’ αὐτὸ σὲ χειροκροτεῖ ἡ ΕΡΕ. (Φωναί, θόρυβος).

§51Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, ἐπὶ 12 χρόνια ἐκάμαμεν ἀγῶνα ἐναντίον τῆς ΕΡΕ καὶ ἐλέγαμεν, ὅτι εἶναι κόμμα ἐθνοκρατίας. Τώρα ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐλέγατε αὐτά, νὰ μὴ δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς συναδέλφους σας νὰ διατυπώσουν τὴν γνώμην ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Καὶ αὐτὸ τὸ λέγετε δημοκρατίαν. Ὅ,τι καὶ νὰ κάνετε, γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἡ Ε.Κ. ὡς ὀργανισμὸς πολιτικός, ἐχρεωκόπησεν. Αὐτὴν τὴν χρεωκοπίαν τὴν ἐπιβεβαιώνετε μὲ τὴν συμπεριφοράν σας.

§52Δ. ΔΙΑΜΑΝΤΙΔΗΣ. Μόνον σεῖς ἐχρεωκοπήσατε.

§53Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Λησμονῆτε, ὅτι εἴχατε ὑπογράψει 69 τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ γίνῃ Κυβέρνησις Στεφανοπούλου; Ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ θάρρος νὰ λέγετε τὴν γνώμην σας. Τὰ λησμονεῖτε αὐτὰ ποὺ σᾶς λέγω καὶ τώρα δὲν ἀφήνετε νὰ ὁμιλήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος ἕνα συνάδελφόν σας καὶ νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσον καὶ ἂν φωνάζετε, ὅσον καὶ ἐὰν διαμαρτύρεσθε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσετε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι δὲν ἔχετε χρεωκοπήσει ὡς πολιτικὸς ὀργανισμός. (Χειροκροτήματα, φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Κύριοι συνάδελφοι, μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία καὶ ἄλλοτε νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι εἰς τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀνήκετε σεῖς, δὲν τὸ πιστεύετε καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν τὸ πιστεύετε τὸ κόμμα σας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτύχῃ. Σεῖς, κύριοι συνάδελφοι, μετεφέρατε ἕνα θέμα εἰς προσωπικὴν ἀντιδικίαν καὶ σεῖς κατεδικάσατε τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. καθ’ ὃν χρόνον εἴμεθα ὅλοι εἰς τὴν Ε.Κ. Λησμονῆτε, ὅτι πολλὲς φορὲς ἐκάμαμεν συζητήσεις μεταξύ μας καὶ ἐπικρίνατε τὴν πολιτικὴν τοῦ ἀρχηγοῦ μας Γ. Παπανδρέου καὶ διότι ἐγὼ εἶχον τὸ θάρρος νὰ διαχωρίσω τὴν θέσιν μου, μὲ ἀποκαλεῖτε προδότην, ἐνῷ σεῖς εἶσθε προδότες τῆς δημοκρατίας, διότι ἡ πραγματικὴ δημοκρατία δὲν ἐμποδίζει — ὅπως τώρα σεῖς — τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§54Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Πόσα πῆρες Κοθρῆ;

§55Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Ἐσὺ πόσα πῆρες ἀπὸ τὴν ΣΕΚΕ γιὰ νὰ φωνάζῃς; (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§56Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μου, κ. Πρόεδρε, δύο λέξεις. Τὸ ἐπεισόδιον τὸ ἐπροκάλεσεν ὁ κ. συνάδελφος ἐπὶ τοῦ βήματος, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι εἶναι συνάδελφός μας.

§57Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Δὲν εἶμαι βουλευτής, κ. συνάδελφε;

§58Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Σεῖς εἶσθε ἀνάξιος βουλευτής.

§59Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Σεῖς εἶσθε ἀνάξιος, διότι ἐγὼ βγαίνω 22 χρόνια βουλευτής, ἐνῷ σεῖς βγαίνετε διὰ πρώτην φοράν. Σεῖς εἶσθε ἀνάξιος καὶ κεκράτης καὶ πληρώνεσθε διὰ νὰ φωνάζετε. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5′.

(Ὥρα 8.25′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.30′ μ.μ.)

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω νὰ κάμω μίαν θερμὴν παράκλησιν. Νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ὁμαλῶς, διότι πάρα πολλοὶ συνάδελφοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, νὰ μὴ στερηθοῦν τοῦ δικαιώματός των νὰ ὁμιλήσουν. Παρακαλῶ πάρα πολύ, χωρὶς ἀντεγκλήσεις, μὲ ὁμαλότητα νὰ προχωρήσωμεν.

§62Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη, ὀφείλεται εἰς τὴν πρόκλησιν, εἰς τὴν πρόσκλησιν, ἂν θέλετε, τοῦ κ. συναδέλφου ἐπὶ τοῦ βήματος πρὸς τοὺς βουλευτὰς τῆς Ε.Κ. νὰ τὸν ἀκούσουν συναδελφικὰ μὲ ἰδιαιτέραν προσοχήν. Παρετήρησα, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ τὴν ἀλληλεγγύην καὶ τὴν προσοχὴν τῶν βουλευτῶν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Καὶ ἐπροχώρησα καὶ εἶπον, ἐπανέλαβον τὴν φράσιν τῶν συναδέλφων τῆς Ε.Κ. καὶ εἶπον, ὅτι δὲν τὸν θεωροῦμεν συνάδελφόν μας, διότι ἀπεστάτησεν. Εἶπε, δὲν εἶμαι συνάδελφος ἐν τῇ Βουλῇ; Μάλιστα, εἶναι συνάδελφός μας ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ζητῇ τὴν συναδελφικὴν ἀλληλεγγύην τῶν συναδέλφων τῆς Ε.Κ., διότι τὴν ἐγκατέλειψε, τὴν ἐποδοπάτησεν. Αὐτὸ ἦτο τὸ ὅλον θέμα. Εἰς τὴν συνέχειαν τῆς ὁμιλίας του εἶπεν, ὅτι μόνον ἡ πίστις εἰς τὸ κόμμα εἶναι τὸ στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν τοῦ κόμματος. Χαίρω πολὺ διὰ τοὺς λόγους του καὶ ζωντανὸν παράδειγμα τῆς πίστεως εἶναι ὁ ἴδιος.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναί, κ. Μπακόπουλε, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται θόρυβος, φωναὶ καὶ διακοπαί. Ἄλλο τὸ ἕνα καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο.

§64Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνοῦμεν εἰς αὐτό.

§65Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ὁμιλίας τῶν ρητόρων, ἐζήτησα νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι σήμερον εἶναι ἡ πέμπτη ἡμέρα τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως δυσπιστίας. Εἴμεθα ἐκ τῶν πρώτων ποὺ ὑπεγράψαμεν τὴν πρότασιν δυσπιστίας καὶ ἀκόμη δὲν ὡμιλήσαμεν. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ ἀπὸ σᾶς νὰ ζητήσητε τὴν ἔγκρισιν τοῦ Σώματος διὰ τέσσαρα τινά. Πρῶτον, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν καὶ οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ καὶ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἐξέθεσα τὰς ἀπόψεις των, νὰ μὴ λάβουν ἐκ νέου τὸν λόγον. Δεύτερον, ὅταν ὁμιλοῦν οἱ ρήτορες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι θίγονται, δὲν θίγεται ἡ οἰκογένειά των. Οἱ ρήτορες ὁμιλοῦν μὲ τὴν γραμμὴν ποὺ ἔχουν καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβουν τὸν λόγον, νὰ ἀνταπαντήσουν. Καὶ τρίτον, νὰ καθορισθῇ ἀπὸ τώρα, δεδομένου, ὅτι εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα συζητήσεως, ἕνα τέταρτον ὁμιλίας δι’ ἕκαστον ρήτορα. Τὸ τέταρτον εἶναι ἀρκετόν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς προβλέπει ἡμίσειαν ὥραν.

§67Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Νὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν ρητόρων καὶ νὰ παραταθῇ ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς δευτέρας καὶ τρίτης πρωϊνῆς.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δώδεκα καὶ ἕνα λεπτὸν θὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία.

§69Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι καὶ ἐγώ, ὅπως γνωρίζετε, ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσω. Θὰ παρακαλέσω τὸ Προεδρεῖον, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ληφθείσης ἀποφάσεως τοῦ τετάρτου τῶν ὁμιλιῶν, ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου τὸ Προεδρεῖον νὰ ὑπενθυμίσῃ τὴν ρητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 80 τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν ὥραν 12 καὶ 1′ λεπτὸν ἀρχίζει ἡ ψηφοφορία. Τὸ τελευταῖον τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ὑπενθυμίσῃ τὸ Προεδρεῖον πρὸς τὸ Σῶμα, διότι θὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἄλλης ἀποφάσεως, δηλαδὴ τῆς τηρήσεως τοῦ τετάρτου τῶν ὁμιλιῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ σᾶς παρακαλῶ νὰ κάμετε σχετικὴν ἀνακοίνωσιν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, ἔχει τὸν λόγον.

§71Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι διὰ πρώτην φοράν, εἰς τὸν εἰκοσαετῆ κοινοβουλευτικόν μου βίον, εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, εὑρέθην κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀντιμέτωπος συναδέλφων εἰς οἱανδήποτε παράταξιν καὶ εἰς οἱανδήποτε πτέρυγα ἀνηκόντων. Γνωρίζετε ὅλοι καὶ οἱ πλεῖστοι μὲ γνωρίζετε καλῶς, ὅτι οὐδέποτε εἶχον ἀντιδικίαν μὲ οὐδένα, εἰς οἱανδήποτε θέσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκόμενον. Καὶ πάντοτε σέβομαι ὅλους τοὺς συναδέλφους, πάντοτε εἶμαι προσεκτικὸς εἰς τὰς ἐκφράσεις μου καὶ καθ’ ὃν χρόνον διετέλουν μέλος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, εἶμαι ἐξ ἐκείνων τῶν ἐλαχίστων, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε κατεφέρθησαν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὁρίων τῆς εὐπρεπείας ἐναντίον τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος, καθ’ ὃν χρόνον πλεῖστοι ἄλλοι συνάδελφοι μένοντες εἰσέτι εἰς τὴν Ε.Κ. κατεφέροντο ἐναντίον του καὶ τὸν ὕβριζον. (Φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ.). Πάλιν προκαλεῖτε;

§72Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἡ ἀπρεπής, ἀντιδημοκρατικὴ καὶ ἀντικοινοβουλευτικὴ συμπεριφορὰ ἐνίων νεαρῶν συναδέλφων τῆς Ε.Κ. ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι πράγματι αὐτοὶ οἱ κ.κ. συνάδελφοι, οἱ νεαροὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἔχουν αὐτὸν τὸν αὐθορμητισμὸν τοῦ ἀνευθύνου καὶ τοῦ στερουμένου πολιτικῆς κρίσεως καὶ ὑπευθυνότητος, ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον εἶναι ἡ συμπεριφορὰ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ ἐκπροσώπου τῆς Ε.Κ., τοῦ παλαιοῦ κοινοβουλευτικοῦ τοῦ κ. Μπακοπούλου. Ὁ κ. Μπακόπουλος ἀπόψε ἦτο ἐκτὸς ἑαυτοῦ καὶ οὐδέποτε εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἐπέδειξε τοιαύτην ἀντικοινοβουλευτικὴν καὶ ἀντιδημοκρατικὴν συμπεριφοράν. Πιθανῶς νὰ ἔλαβε τοιαύτην ἐντολὴν ἀπὸ τὸν μέλλοντα ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος κ. Α. Παπανδρέου, (θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.), ἀλλὰ λησμονεῖ ὁ κ. Μπακόπουλος, ὁ παλαιὸς συνεργάτης τοῦ Μακαρίτου Παπαναστασίου καὶ τοῦ Σοφοκλῆ Βενιζέλου, ὅτι ὅταν δὲν ἔγινε Ὑπουργὸς τῆς Ε.Κ. κατεφέρετο ἐναντίον τοῦ κ. Παπανδρέου, ἐνώπιον ὅλων. Αὐτὴ εἶναι ἡ πίστις ὅλων αὐτῶν ποὺ ἀπόψε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συμπεριφέρονται διὰ νὰ ἀπαγορεύσουν τὸν λόγον μέσα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην εἰς ἕνα βουλευτὴν ἐκλεγέντα ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ Λαοῦ διὰ νὰ δυνηθῇ ἐλευθέρως νὰ ἐκφράσῃ τὰς σκέψεις του καὶ τὰς ἀπόψεις του τὰς πολιτικάς. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ καὶ αὗται αἱ ἐκφράσεις καὶ αὗται αἱ ὑποβολιμιαῖαι καὶ ὠργανωμέναι ἀντιδράσεις δὲν πρόκειται νὰ ὠφελήσουν, οὔτε ὑμᾶς, οὔτε τὴν Δημοκρατίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἀγωνίζεσθε. Ἡ Ε.Κ. τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὑπὸ τὴν ἰδικήν σας ἡγεσίαν καὶ καθοδήγησιν ἔχει χρεωκοπήσει ὡς πολιτικὸς ὀργανισμός. (Ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.). Κύριοι εἶναι γεγονός, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐν τῇ μεγίστῃ πλειοψηφίᾳ του ἐψήφισε τὴν Ε.Κ. ὡς φορέα τῆς Δημοκρατικῆς ἀλλαγῆς. Ἐνόμισαν, ἐπίστευσαν αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι, ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας καὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ ἐκ τῆς ἀριστερᾶς καὶ ἐκ τοῦ Κέντρου, ὅτι ἠδύνατο μὲ φορέα τὴν Ε.Κ. νὰ πραγματοποιηθῇ ἐκείνη ἡ ὑγιὴς ἀλλαγή, τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ ἐθνικὰ κόμματα καὶ ὅλη ἡ ἡγεσία ἐπιθυμοῦμεν. Ἀλλὰ δυστυχῶς κ.κ. συνάδελφοι, ἀπεγοητεύθη, ἡ ἡγεσία ἐχρεωκόπησε καὶ ἐφόσον ἐχρεωκόπησε ἡ ἡγεσία, ἡ μάχη δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ μὲ σᾶς, θὰ διαλυθῆτε γρήγορα καὶ ὁ λαὸς θὰ εὕρῃ τὸν δρόμον μόνος του, θὰ δημιουργήσῃ τὴν ἡγεσίαν τὴν ἐθνικήν, τὴν δημοκρατικὴν ἡγεσίαν, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὴν μάχην τῆς δημοκρατικῆς ἀλλαγῆς καὶ θὰ τὴν κερδίσῃ. Καὶ ἐκεῖ θὰ ἀκολουθήσητε θέλετε ἢ δὲν θέλετε ἄλλως θὰ πᾶτε εἰς τὰ σπίτια σας (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.). Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ ὅλους ὑμᾶς νὰ μοῦ πῆτε τί δημοκρατικοὺς ἀγῶνας ἔχετε κάμει καὶ πόσες φορὲς ἔχετε πάει φυλακὴ καὶ πόσες φορὲς ἔχετε πληρώσει μὲ κίνδυνον τῆς ζωῆς σας τὴν δημοκρατικήν σας πίστιν. Ὅλοι φωνάζετε διὰ νὰ ἐξασφαλίσητε μίαν θέσιν εἰς τὸν συνδυασμὸν τῆς Ε.Κ., ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην ἀπὸ θέσιν εἰς τὸν συνδυασμόν. Κύριοι, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα δὲν εἶναι αὐτοσκοπός. Εἶναι τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπηρετοῦνται τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, σεῖς νομίζετε, ὅτι εἶναι ὁ σκοπός, θὰ ἀπαγοητευθῆτε συντόμως. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα κ.κ. συνάδελφοι, διὰ νὰ ἀποδώσωμε τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι.

§73Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Εἶσθε ἐθνικῶς ἀπαράδεκτος.

§74Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Ἐθνικῶς ἀπαράδεκτος εἶναι ἡ στάσις σας, εἶναι ἡ πολιτική σας, διότι ἀκολουθεῖτε πολιτικὴν ποὺ δὲν πιστεύετε καὶ δημιουργήσατε τὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν, ἐνοθεύσατε τοὺς δημοκρατικοὺς ἀγῶνας, ἐπροδώσατε καὶ ἐπροκαλέσατε πολιτικὴν ἀνωμαλίαν εἰς βάρος τοῦ Ἔθνους καὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων.

§75Φ. ΒΟΥΝΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος ρήτωρ νὰ μᾶς ὑβρίζῃ.

§76Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Δὲν ὑβρίζω ἐγώ, σεῖς μὲ ὑβρίζετε, σᾶς ξέρω ὅλους τί ζυγίζει ὁ καθένας σας.

§77Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§78Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Ἐγὼ κ. Λαζαρίδη, δὲν ἔστειλα τηλεγράφημα εἰς τὸν Καραμανλῆ.

§79Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Ὁ Καραμανλῆς ἦτο καλλίτερος ἀπὸ σᾶς, δὲν ἦτο προδότης.

§80Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Τώρα τὸ λές, νὰ τὸ εἰπῇς εἰς τοὺς ἐντολεῖς σου αὐτό.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5′ λεπτά. (Ὥρα 8,40′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8,45′ μ.μ.)

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα Συνεδρίασις. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, νὰ συνεχίσῃ ἐν ἠρεμίᾳ καὶ οἱ συνάδελφοι ἐν ἠρεμίᾳ καὶ ἀνοχῇ νὰ τὸν ἀκούσουν.

§83Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, ἐκφράζω τὴν λύπην μου, χωρὶς νὰ πταίω ἐγὼ προεκλήθην ἀπό τινας συναδέλφους τῆς Ε.Κ., τοὺς ὁποίους ἐξετίμων, δὲν ἤθελα νὰ θίξω κανένα, προεκλήθην ὅταν ὁ κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Κ. μὲ ἀπεκάλεσε προδότην, διότι ἔχω τὸ θάρρος τῆς γνώμης μου. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα...

§84Ι. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Νὰ παύσῃς νὰ προκαλῇς. Ἐμεῖς προκλήσεις ἀπὸ προδότας δὲν δεχόμεθα.

§85Ε. ΚΟΘΡΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι φυσικὸν ἡ πρότασις δυσπιστίας νὰ ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὴν κυβερνητικὴν πολιτικήν. Βέβαιον ἦτο, ἐπίσης, τὸ θέμα τὸ Κυπριακὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἕνα τομέα, ὁ ὁποῖος νὰ ἀπασχολήσῃ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος καὶ οὕτω νὰ μὴ δοθῇ ἡ εὐκαιρία μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς νὰ ἐνημερώσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἐπὶ ὡρισμένων ἐπιτεύξεων τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς εἰς τὸν οἰκονομικὸν τομέα, αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν μίαν πλήρη εἰκόνα καὶ εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τὸν λαόν, περὶ τῆς ἀποδόσεως τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Εἴθισται μέχρι σήμερον εἰς ὅλας τὰς συζητήσεις ποὺ ἐγένοντο εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ τὴν ἐπικρίνῃ, νὰ τὴν ἐλέγχῃ καὶ νὰ τὴν καταγγέλῃ ὡς ὑπεύθυνον διὰ οἰκονομικὰς ἀνωμαλίας καὶ νὰ δικαιολογῇ τὴν δυσμενῆ δῆθεν τροπὴν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἀπὸ τὸ πραξικόπημα τῆς 15ης Ἰουλίου 1965 καὶ ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ἀσταθῆ αὐτῆς πλειοψηφίαν. Ἤθελα νὰ σᾶς ἀναφέρω ὡρισμένα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸν ἰδικόν μου τομέα, τὸν ὁποῖον διαχειρίζομαι ὡς Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα, ποὺ ἡ Κυβέρνησις, ἡ σημερινὴ εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ κυβερνητικὴ πολιτικὴ ἐπέτυχεν ὅσα ἦτον δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ καὶ ἐπέτυχε περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἐπέτυχε ἡ πολιτικὴ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ δὲν δικαιολογεῖται μὲ καλόπιστον συζήτησιν εἰς κανένα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ μικρὰ πλειοψηφία τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ τρόπος συνθέσεώς της ἀπετέλεσαν ἀφορμὰς δικαιολογούσας δυσμενεῖς ἐξελίξεις τῶν οἰκονομικῶν μας προβλημάτων. Προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα, ποὺ θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸν καθρέπτην τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς κάθε Κυβερνήσεως καὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως κάθε χώρας, θὰ ἤθελα νὰ ἐπισημάνω ὡρισμένα σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἀνδρ. Παπανδρέου, ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ τὴν ἐπικρίνῃ καὶ νὰ τὴν χαρακτηρίσῃ ὡς ἀποτυχοῦσαν εἰς τὴν οἰκονομικήν της πολιτικήν. Ἐπαναλαμβάνω τὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἀστάθειαν, τὴν μικρὰν πλειοψηφίαν, ἥτις δῆθεν δὲν τῆς ἐπιτρέπει νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν ὑγιᾶ οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μὲ τὰ δεκανίκια, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Παπανδρέου, ἔχει περισσοτέρας ἐπιτεύξεις ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 53%. Ἔχει μίαν ἑνότητα καὶ ἀποβλέπει εἰς ἀπόδοσιν ἔργου, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις τοῦ 53% δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἑνότητα καὶ εἶχε μέσα της τὰ σπέρματα τῆς διχονοίας καὶ τῆς ἀποσυνθέσεως, τὰ ὁποῖα εἶχον μεγάλας ἀμέσους δυσμενεῖς ἐπιπτώσεις εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς καὶ εἰς τὸν ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν τομέα, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων, τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Α. Παπανδρέου, κατὰ τὴν ὁμιλίαν του ἐπικρίνων τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπεκαλέσθη μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὸ γεγονὸς τῆς αὐξήσεως τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζογραμματίων καὶ ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν ΕΡΕ τὴν ἠρώτησε, διατὶ δὲν ἀνησυχεῖ διὰ τὴν καταπληκτικὴν αὐτὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας. Ἰδοὺ τί ἀναγράφεται εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά: «Α. Παπανδρέου... Διατὶ δὲν ἀνησυχεῖ ἡ ΕΡΕ διὰ τὴν καταπληκτικὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζογραμματίων; Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐπεθύμουν ν’ ἀναγνώσω ἀριθμούς. Ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου 1965 μέχρι τῆς 15 Ἀπριλίου 1966, ἡ κυκλοφορία τραπεζογραμματίων ηὐξήθη κατὰ τέσσαρα δισεκατομμύρια τετρακόσια ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐνῷ κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίστοιχον περίοδον ἡ αὔξησις τῆς κυκλοφορίας τραπεζογραμματίων ἦτο μόνον 2.900 ἑκ. δραχμῶν. Εἶναι μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας αὐξήσεις ποὺ ἔχουν σημειωθῆ κατὰ τὸ παρελθόν...». Ἐλησμόνησεν, ὅμως, ὁ κ. Α. Παπανδρέου, ὅτι τὴν αὐτὴν περίοδον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Κ. ἡ Τράπεζα Ἑλλάδος προέβαινεν εἰς ἀθρόας πωλήσεις χρυσῶν λιρῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπερέβησαν τὰ δύο ἑκατομμύρια καὶ δὲν ἐπεβαρύνθη ἐπίσης κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα ἡ κυκλοφορία μὲ τὸ ποσὸν τῆς κυκλοφορίας ποὺ ἐπιβαρύνεται κατ’ ἔτος λόγῳ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, διότι συνέπεσε τὸ Πάσχα νὰ μὴ περιλαμβάνηται εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα. Ἐνῷ κατὰ τὸ τελευταῖον χρονικὸν διάστημα ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς μας, τὸ ὁποῖον ἐπεσήμανε διὰ τὴν αὔξησιν τῆς κυκλοφορίας, προέβημεν εἰς ἀθρόας ἀγορὰς χρυσῶν λιρῶν, διὰ τὰς ὁποίας ἐπεβαρύνθη ἡ κυκλοφορία μὲ 1 δισεκατομμύριον 800 ἑκατομμύρια δραχμὰς καὶ συνέπεσε καὶ τὸ Πάσχα, τὸ ὁποῖον ἐπεβάρυνεν ἐπίσης τὴν κυκλοφορίαν μὲ ἕνα δισεκατομμύριον δραχμάς. Κατ’ ἀκολουθίαν, ὄχι μόνον δὲν ηὐξήθη ἡ κυκλοφορία, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ μειωμένη. Κατώρθωσε δηλαδὴ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἡ ἀσταθής, μὲ τὰ δεκανίκια, ὡς εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ν’ ἀνακτήσῃ ἡ Τράπεζα Ἑλλάδος ὅλον τὸ ἐπὶ τῆς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως Κέντρου τοῦ 53% ἀπωλεσθὲν εἰς χρυσᾶς λίρας κάλυμμα. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον γεγονὸς ἄφησεν ἀπαρατήρητον ὁ κ. Α. Παπανδρέου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ βαρόμετρον τῆς διεθνοῦς οἰκονομικῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνει μία Κυβέρνησις. Εἶναι ἡ ἀνταλλακτικὴ ἀξία τοῦ νομίσματός μας εἰς τὴν διεθνῆ ἀγορὰν ἔναντι τῶν ξένων σκληρῶν νομισμάτων. Ἀπὸ τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἀνταλλακτικὴ ἀξία τῆς δραχμῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἡ ὁποία εἶχε κλονισθῆ σημαντικά, ἐβελτιώθη, ὥστε νὰ ὑπερβαίνῃ τὰ ὅρια εἰς τὰ ὁποῖα ἦτο ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς Ε.Κ. Συγκεκριμένως, ἐνῷ εἶχε φθάσει τὸν Δεκέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἡ διαφορὰ περίπου εἰς τὸ 13%, δηλαδὴ 1.000 δραχμ., ἠγοράζοντο εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀντὶ 870 δρχ. σήμερον εἶχε φθάσει τὸ 5%, συνεπῶς ἐβελτιώθη αἰσθητῶς, ἐνῷ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑνώσεως Κέντρου εἶχε φθάσει τὸ 7%–8% καὶ ἡ προοπτικὴ σήμερον εἶναι, ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς τὰ φυσιολογικὰ ὅρια τοῦ 1%–2%. Αὐτὰ τὰ δύο γεγονότα κ.κ. συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα ἄφησεν ἀπαρατήρητα ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ε.Κ. ἀποδεικνύουν μὲ ποίαν καλοπιστίαν ἀντιμετωπίζει τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύει πῶς ἀκολουθεῖ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ, ἕνας ἐπιστημονικὸς συζητητής, ἕνας ἡγετικὸς παράγων, ὁ ὁποῖος εἰς τὰ θέματα τὰ οἰκονομικὰ ὀφείλει νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ὁμιλῇ βάσει ἠλεγμένων συγκεκριμένων καὶ ἀδιαβλήτων στοιχείων.

§86Ι. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἐπιτρέπετε ἐπ’ αὐτοῦ;

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεμίαν διακοπήν, καθίσατε κάτω. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§88Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἕτερα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐπεσημάναμεν ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκπροσώπου ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ε.Κ. κ. Α. Παπανδρέου εἶναι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀνάφερεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Ἐπεκαλέσθη ὡς ἐπιχείρημα, δῆθεν, μείωσιν τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος καὶ εἶπεν, ὅτι ἐνῷ τὸ 1964 ἡ αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἀνῆλθεν εἰς τὸ 8,7% τὸ 1965 κατῆλθεν εἰς τὸ 7,3%. Παρέλειψεν, ὅμως, νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι τὸ 1963 ἦτο 9% καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν ἔκθεσιν Ζολώτα. Ἰδοὺ τὶ ἀνέφερε σχετικῶς μὲ τὸ θέμα αὐτό: «... συμφώνως πρὸς προσωρινὰς ἐκτιμήσεις τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ, τὸ ἀκαθάριστον ἐθνικὸν εἰσόδημα, εἰς σταθερὰς τιμὰς 1958 ηὐξήθη ἐντὸς τοῦ παρελθόντος ἔτους κατὰ 7,3% ἔναντι 8,7% τὸ 1964 καὶ 9,0% τὸ 1963». Ἡ τοιαύτη συνεχὴς καὶ ταχεῖα ἄνοδος τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος ἀποτελεῖ ἀναμφισβητήτως σημαντικὸν καὶ ἐνθαρρυντικὸν ἐπίτευγμα, ἡ σημασία, τοῦ ὁποίου, ὅμως, εἶναι σκόπιμον νὰ ἀξιολογῆται ἐπακριβῶς καὶ διὰ ποιοτικῆς ἀναλύσεως τῶν ποσοτικῶν ἀποτελεσμάτων. Αἱ αὐξήσεις τοῦ ἐθνικοῦ καὶ τοῦ κατὰ κεφαλὴν εἰσοδήματος, μολονότι ἀποτελοῦν τὸν προσφορώτερον καὶ διεθνῶς καθιερωμένον δείκτην οἰκονομικῆς προόδου, δὲν καθίστανται κατ’ ἀνάγκην ταὐτόσημοι πρὸς τὴν πολύπλευρον ἔννοιαν τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως. Τοῦτο ἰσχύει κυρίως διὰ τὰς ὑπὸ ἀνάπτυξιν χώρας, εἰς τὰς ὁποίας γενικῶς ἐφαρμοζόμεναι μέθοδοι ὑπολογισμοῦ τοῦ εἰσοδήματος — ἀποτελοῦσαι συχνάκις καὶ εἰς τὰς προηγμένας οἰκονομικῶς χώρας ἁπλᾶς προσεγγίσεις τῶν πραγματικῶν μεγεθῶν — δύνανται νὰ ὁδηγήσουν εἰς ἀνακριβῆ ἐκτίμησιν τῆς σημασίας τῶν οἰκονομικῶν ἐξελίξεων. Εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Ἑλληνικῆς οἰκονομίας αἱ ἑκάστοτε αὐξήσεις τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος δέον νὰ ἐκτιμῶνται ἐν ἀναφορᾷ πρὸς τοὺς τομεῖς προελεύσεως καὶ τὴν σύνθεσιν τοῦ ἐθνικοῦ προϊόντος, ἐπιδιωκομένης τῆς ἀναδιαρθρώσεως τῆς παραγωγῆς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν μεγαλυτέρας πραγματικῆς συμβολῆς εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου. Εἶναι οὕτως ἐνδεχόμενον μέρος τῆς ἐκ τοῦ τομέως τῶν ὑπηρεσιῶν προερχομένης αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος νὰ ἀντανακλᾷ εἰς τυχὸν ὑπερπροσλήψεις προσωπικοῦ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, τῶν Νομικῶν Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, τῶν Τραπεζῶν κλπ., αἱ ὁποῖαι καθ’ ὃ μέτρον δὲν καλύπτουν πραγματικὰς ἀνάγκας στεροῦνται παραγωγικῆς συμβολῆς, ἐμφανίζουν ἐν τούτοις τὸ εἰς σταθερὰς τιμὰς ἐθνικὸν εἰσόδημα ηὐξημένον κατὰ τὴν εἰς τιμὰς βάσεως δαπάνην μισθοδοσίας τῶν ἐν λόγῳ ὑπαλλήλων. Τοιουτοτρόπως εἶναι δυνατὸν μέρος τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος νὰ ἀντιπροσωπεύῃ εἰς τὴν πραγματικότητα αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μὴ ἀπαραιτήτων ὑπαλλήλων. Εἰς τὰς γενικωτέρας δυσμενεῖς ἐπιπτώσεις ἐκ τῆς τοιαύτης τακτικῆς ὑπερπροσλήψεως ὑπὸ καθεστὼς στενοτήτων εἰς τὴν ἀγορὰν ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι ἐτονίσθησαν εἰς γενομένην πρὸ ὀλίγου χρόνου δημοσίαν ἀνακοίνωσιν, δέον οὕτω νὰ προστεθῇ καὶ τὸ στοιχεῖον ἀνακριβείας, τὸ ὁποῖον ὑπεισέρχεται ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ πραγματικοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Κατ’ ἀκολουθίαν ὤφειλεν ὁ κ. Παπανδρέου, καθ’ ἣν ὥραν ἐξετόξευσεν τὴν ἐπίκρισιν αὐτήν, νὰ μᾶς ἀναλύσῃ τὸ πῶς προῆλθεν αὐτὴ ἡ μείωσις, διὰ νὰ μᾶς ἀποδείξῃ πράγματι ἐὰν αὐτὴ ἡ μείωσις ὠφείλετο εἰς μίαν κακὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἢ ἦτο φυσιολογικὴ μείωσις, λόγῳ μὴ ἐπιτεύξεως τῆς ἐπιδιωκομένης ἀναδιαρθρώσεως τῆς οἰκονομίας, ἡ ὁποία εἶναι παροδικὴ καὶ ἡ ὁποία σὺν τῷ χρόνῳ θὰ μεταβληθῇ. Μὲ αὐτὰ τὰ λόγια, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, ἤθελον νὰ εἴπω 1ον, ὅτι δὲν ὑπάρχει καλόπιστος κριτικὴ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ 2ον, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις μὲ τὰ δεκανίκια καὶ τὴν ἐλαχίστην πλειοψηφίαν τῆς μιᾶς καὶ τῶν δύο ψήφων ἐπετέλεσε καὶ ἐπιτελεῖ ἔργον πολὺ παραγωγικώτερον καὶ πολὺ σταθερώτερον εἰς τὴν οἰκονομίαν τῆς χώρας ἀπ’ ὅ,τι ἡ πλειοψηφία τοῦ 53%. Ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔδωσεν εἰς τὴν Ε.Κ. τὸ 53%, διότι ἐπίστευσεν, ὅτι αὕτη θὰ ἐπραγματοποίει μίαν δημοκρατικὴν ἐθνικὴν ἀλλαγήν. Ἡ Ε.Κ. ὅμως δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ κατ’ ἀκολουθίαν, εἶναι σήμερον γεγονὸς καὶ θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ ὑγιὴς δημοκρατικὸς Ἑλληνικὸς λαός, ὁ πραγματικὸς δημοκρατικὸς λαὸς εἰς τὴν μεγάλην του πλειοψηφίαν δὲν περιβάλλει διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του τὴν Ε.Κ.

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ πᾶμε εἰς ἐκλογὲς καὶ θὰ δοῦμε.

§90Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Θὰ πᾶμε, ἀλλὰ κατὰ τρόπον δημοκρατικὸν καὶ ὄχι κατὰ τρόπον αὐθαίρετον καὶ δικτατορικόν, ὅπως αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἤθελε νὰ ἐπιβάλῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Κύριοι συνάδελφοι, τὴν Ε.Κ. τὴν ἐκάμαμεν ὅλοι μαζὶ καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος σᾶς ὁμιλῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κάθονται εἰς τὰς ἕδρας αὐτὰς καὶ ἔχομεν προσφέρει μεγαλυτέρας ὑπηρεσίας ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φωνασκοῦν, ὄχι ὅλους, τοὺς περισσοτέρους. Ἡ Ε.Κ. δὲν ὑπῆρξε προσωπικὸν κόμμα. Ὑπῆρξεν ἰδεολογικὴ παράταξις. Ἀλλὰ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. τὴν μετέβαλεν εἰς προσωπικὸν κόμμα καὶ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ πολιτική, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη ἐνομίσαμεν, ἐπιστεύσαμεν καὶ πιστεύομεν, ὅτι ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὰ πραγματικὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, εἴχομεν ὑποχρέωσιν, νὰ πράξωμεν αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπράξαμεν, νὰ διαχωρίσωμεν τὴν θέσιν μας καὶ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸν δρόμον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος πιστεύομεν, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὸ Ἔθνος.

§91Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Διατὶ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε τώρα, δὲν τὰ ἐλέγατε εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§92Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ἐκ τῶν ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θάρρος, ὅταν συνεκλήθη ἡ κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς —ἀφοῦ θέλετε δημοσίᾳ νὰ ὁμιλήσωμεν — προκειμένου νὰ ἀποφασίσωμεν, ἐὰν πρέπει νὰ γίνῃ Κυβέρνησις Στεφανοπούλου ἢ ὄχι, νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τοῦ κ. Στεφανοπούλου. Καὶ ἐνῷ εἴχατε ὑπογράψει 79 συνάδελφοι τὴν λύσιν αὐτήν, δὲν εἴχατε τὸ θάρρος παρὰ μόνον 26 νὰ ψηφίσωμεν ἐνώπιον τοῦ κ. Παπανδρέου. Εἶμαι ἐκ τῶν ὀλίγων, οἱ ὁποῖοι ἐπεσκέφθησαν τὸν κ. Παπανδρέου καὶ τοῦ εἶπον: Κύριε Πρόεδρε, ποῦ πᾶμε; Αὐτὴ ὅλη ἡ μᾶζα, ἡ ὁποία φωνάζει, δὲν εἶναι παρακρατική, ἀλλὰ ἀντιβασιλική. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἢ θέλετε νὰ πᾶμε εἰς καθεστωτικόν, ὁπότε νὰ μᾶς τὸ εἴπητε φανερὰ καὶ εὐθέως, ὥστε νὰ ἀναλάβωμεν τὰς εὐθύνας μας ἢ ἐάν, ὅπως λέγετε, θέλετε νὰ κατοχυρώσετε τὸν Βασιλέα καὶ τὸ Πολίτευμα νὰ δώσετε μίαν διέξοδον, νὰ γίνῃ μία Κυβέρνησις ἐκ τῆς Ε.Κ. ἢ ὑπὸ τὸν κ. Στεφανόπουλον, ἢ κ. Μπακόπουλον ἢ οἱονδήποτε ἄλλον, ἡ ὁποία Κυβέρνησις νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἐκλογάς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ κ. Παπανδρέου μοῦ εἶπεν, ὅτι ἀγωνίζεται διὰ τὴν δημοκρατίαν, ἐνόμισα, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς ἐμὲ νὰ ἀκολουθήσω τὴν ρεαλιστικὴν καὶ ὑπεύθυνον πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἀξιοῦν αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι, διὰ νὰ δοθῇ λύσις εἰς τὸ πολιτικὸν πρόβλημα, διὰ τοῦ σχηματισμοῦ μιᾶς κοινοβουλευτικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας καὶ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς ἐκλογάς. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν καὶ μὲ τὴν συναίσθησιν πλήρους εὐθύνης ἐπῆγα εἰς τὸν κ. Στεφανόπουλον, μὲ τὸν ὁποῖον δὲν εἶχον οὐδεμίαν ἰδιαιτέραν πολιτικὴν σχέσιν, διότι ἐπίστευσα, ὅτι ἦτο ὁ ἐνδεδειγμένος πολιτικὸς εἰς τὴν σημερινὴν περίοδον, διὰ νὰ δώσῃ ἕνα διέξοδον εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνωμαλίαν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§93Δ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ εἴπατε ἀνοικτά, ὅτι ἐφύγατε, διὰ νὰ μὴ γίνῃ δικτατορία; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§94Χ. ΤΟΥΝΤΑΣ. Νὰ μᾶς πῇς, γιατὶ διεφώνησες μὲ τὸ κόμμα καὶ ἐπῆγες στὸ Ἑλσίνσκυ; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίστε, κύριοι συνάδελφοι.

§96Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσω αὐτὴν τὴν πολιτικήν. Ἠμπορεῖ νὰ πλανῶμαι, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἐσφαλμένη. Δὲν ἔχω δικαίωμα, ὡς ὑπεύθυνος πολιτικὸς ἄνδρας ἐπὶ 20 ἔτη νὰ ἔχω γνώμην ἐπὶ ἑνὸς τόσον σημαντικοῦ πολιτικοῦ θέματος καὶ ἔχετε τὸ δικαίωμα σεῖς νὰ μοῦ ἀπαγορεύσετε, ὡς δημοκρατικοὶ βουλευταί, νὰ μὴ ἔχω γνώμην; Διατί λοιπὸν φωνασκεῖτε; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§97Ι. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Μετὰ τὴν πρώτην ἀποστασίαν, διατὶ ἐπῆγες εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Καρούσου καὶ φωτογραφήθηκες μὲ τὸν Παπανδρέου καὶ τοῦ ἐδήλωσες πίστιν καὶ ἀφοσίωσιν; Νὰ μᾶς γυρίσῃς τὴν φωτογραφίαν πίσω.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5 λεπτά.

(Ὥρα 9.05′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 9.10′ μ.μ.)

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Λ. Λυμπέρης, ζητεῖ τὸν λόγον διὰ νὰ εἴπῃ δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§100Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν πέντε ἡμέρας μὲ τὴν ἀποψινὴν ποὺ συζητοῦμεν τὴν πρότασιν μομφῆς, ἐνεγράφησαν περίπου 50–60 βουλευταὶ νὰ ὁμιλήσουν. Μέχρι τῆς στιγμῆς κανεὶς βουλευτὴς ποὺ δὲν ἔχει τὴν ἰδιότητα, εἴτε τοῦ ἐπισήμου ὁμιλητοῦ τοῦ κόμματος, εἴτε τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν ὡμίλησε. Θὰ παρεκάλουν, κ. Πρόεδρε, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συντομεύσῃ καὶ ὑμεῖς νὰ μὴ διακόπτητε ὅλην τὴν ὥραν καὶ μὴ γίνωνται καὶ φωνασκίαι ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἀκουσθοῦν καὶ ὡρισμέναι ἀπόψεις ἐποικοδομητικαὶ βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἕνα σωρὸ θέματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη τέλος πάντων νὰ ἀκουσθοῦν ἀπὸ τὴν Βουλήν. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, κ. Πρόεδρε, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συντομεύσῃ, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς νὰ μὴν διακόπτετε.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸς ἐνημέρωσίν σας, κ. Λυμπέρη, σᾶς λέγω, ὅτι ἀπὸ τὴν ΕΡΕ ὡμίλησε μόνον ὁ κ. Γυιόκας μεταμεσονυκτίως καὶ ἐνώπιον 5 βουλευτῶν, ἀπὸ τοὺς Προοδευτικούς, οὐδείς. Ἄν παρατείνουν ὡρισμένοι συνάδελφοι τὴν ὁμιλίαν των, δὲν πταίω ἐγὼ δι’ αὐτό. Ὁρίστε, κ. Ὑπουργὲ τοῦ Ἐμπορίου, ἔχετε τὸν λόγον.

§102Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι βουλευταί, αἱ ἐπικρίσεις, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν ἐναντίον τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀπέτυχε καὶ ὅτι ἀπέτυχε, διότι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ εἶναι ἀποτέλεσμα πραξικοπήματος καὶ ἔχει ἀσταθῆ πλειοψηφία, ἀποδεικνύονται ἀνεδαφικαί, ἀποδεικνύονται ὄχι καλόπιστοι. Θὰ σᾶς ἐκθέσω δι’ ὀλίγων ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὸν τομέα τὸν ἰδικόν μου, τοῦ Ὑπουργείου Ἐμπορίου, ποὺ ἔχει καὶ τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου τῆς χώρας. Ὅπως γνωρίζετε, ὅλοι ὅσοι ἀσχολεῖσθε μὲ τὰ οἰκονομικά, τὸ ἐμπορικὸν ἰσοζύγιον τῆς χώρας μας χαρακτηρίζεται ἀπὸ δύο μονίμους βασικὰς ἀδυναμίας. Ἡ μία εἶναι ἡ μεγάλη παθητικότης τοῦ ἰσοζυγίου καὶ ἡ ἄλλη εἶναι τὸ χαμηλὸν ὕψος τῶν ἐξαγωγῶν καὶ ἡ σύνθεσις αὐτοῦ τοῦ μικροῦ ποσοστοῦ ἀγροτικῶν προϊόντων. Αἱ ἀδυναμίαι αὐταὶ τοῦ ἰσοζυγίου, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἀδυναμίαι, αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν ἐπὶ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀδυναμίαι, τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζει ἡ Ἑλληνικὴ οἰκονομία, εὐθὺς ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεώς μας, ἀπὸ τὸ 1945. Κατ’ ἀκολουθίαν ἡ Ε.Κ. ἐλθοῦσα εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της τὰς ὀργανικὰς αὐτὰς ἀδυναμίας τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου, ὤφειλε διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς οἰκονομικῆς, τὴν ὁποίαν θὰ ἐφήρμοζε νὰ τὰς ἔχῃ ἀντιμετωπίσει κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικόν, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ σᾶς ἐπιτρέπῃ καὶ νὰ σᾶς δίδῃ τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι κύριοι, ἡμεῖς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας αὐτὸ ἐπράξαμεν καὶ σεῖς κατὰ τὸ παρελθὸν διάστημα ποὺ εἶσθε Κυβέρνησις δὲν ἐπράξατε τίποτε. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, νὰ κάμω μίαν παρένθεσιν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ διὰ νὰ σᾶς κάμω μίαν σύγκρισιν τῆς ἰδικῆς μας οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τοῦ ἰδικοῦ μας ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου, μὲ τὰ ἐμπορικὰ ἰσοζύγια ἄλλων χωρῶν, τοῦ αὐτοῦ περίπου πληθυσμοῦ χωρῶν, μὲ τὰς ὁποίας ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ συνεργασθῶμεν, διότι ἀποτελοῦν μέλη τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς, διὰ νὰ λάβετε μίαν εἰκόνα τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν χώραν μας ἐπὶ καθαροῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος 500 δολλ. περίπου κατὰ κεφαλὴν τὸ 1964, αἱ κατὰ κεφαλὴν ἐξαγωγαὶ ἀνήρχοντο εἰς 40 περίπου δολλάρια, δηλαδὴ εἰς ποσοστὸν 8% ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Εἰς τὴν Ὁλλανδίαν π.χ., χώρα, ἡ ὁποία ἔχει τὸν ἴδιον περίπου πληθυσμὸν μὲ ἡμᾶς, ἀνήρχοντο εἰς 460 δολλάρια, εἰς τὸ Βέλγιον εἰς 620, εἰς τὴν Αὐστρίαν εἰς 180, εἰς τὴν Ἑλβετίαν εἰς 530, εἰς τὴν Δανίαν εἰς 471 δολλάρια. Δηλαδή, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Ἑλλὰς εἰς ἑκατομμύρια δολλάρια ἐξήγαγε 308 ἑκατ. δηλαδὴ ποσοστὸν ἐπὶ τοῦ καθαροῦ ἐθνικοῦ προϊόντος 7,5%. Ἡ Ὁλλανδία ἐξάγει ποσοστὸν 42%, τὸ Βέλγιον 44%, ἡ Δανία 30%, ἡ Αὐστρία 33%. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα σᾶς ἀνέφερα, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοὺς μὴ εἰδότας διὰ νὰ ἴδητε εἰς ποῖον χαμηλὸν ὕψος εὑρίσκεται τὸ ἐμπορικόν μας ἰσοζύγιον ἀπὸ ἀπόψεως ἐξαγωγῶν. Ἄς ἀναλύσωμεν τώρα τὸ σκέλος τῶν εἰσαγωγῶν τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Αἱ εἰσαγωγαὶ ἡμῶν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ηὐξήθησαν ἀπὸ 440,3 ἑκατ. δολλ. κατὰ τὸ 1956 εἰς 976,3 ἑκατομ. δολλ. τὸ 1965, ἤτοι ἐντὸς δεκαετίας ηὐξήθησαν κατὰ 535,6 ἑκατ. δολλ., ἤτοι κατὰ ποσοστὸν 122%. Οὕτω τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου ηὐξήθη ἀπὸ 231,1 ἑκατομ. δολλ. κατὰ τὸ ἔτος 1956 εἰς 645 ἑκ. δολλ., τὸ 1965 καὶ τὸ ποσοστὸν καλύψεως τῶν εἰσαγωγῶν δι’ ἐξαγωγῶν κατῆλθε ἀπὸ 48% εἰς 34%. Τώρα ἐν σχέσει μὲ τὸ ἐθνικὸν εἰσόδημα αἱ ἐξαγωγαί μας ἔχουν ὡς ἑξῆς: Σχέσις Ἐθνικοῦ εἰσοδήματος–ἐξαγωγῶν (ἔτος 1964)

Τί ἔγινεν ἀπὸ τὴν Ε. Κ.;

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. ... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§104Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργ. Ἐμπορίου). Ἐὰν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ παρακολουθήσετε, τὶ νὰ σᾶς κάνω;

§105Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Εἶναι τόσον βαθιὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε...

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ζίγδη, διατὶ διακόπτετε;

§107Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Πάλιν ὁ Ζίγδης; Νὰ σέβεσθε τὸ ἀξίωμά σας.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγει πουθενὰ ὁ Κανονισμὸς ὅτι ἠμπορεῖτε χωρὶς τὴν ἄδειαν τοῦ Προέδρου νὰ ὁμιλῆτε; Τόσον καιρὸ ὁ κ. Ροδόπουλος, ἀγωνιζόταν νὰ σᾶς μάθῃ τὸν Κανονισμόν......

§109Ι. ΖΙΓΔΗΣ. Ἐὰν δὲν ἐπέτυχεν αὐτό, τοὐλάχιστον ἐπέτυχε νὰ κάμῃ σᾶς ἄξιον διάδοχόν του καὶ καμαρώνετε δι’ αὐτό.

§110Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργ. Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνω, τὸ 1956 αἱ ἐξαγωγαὶ ἀνῆλθον εἰς 209 ἑκατ. δολλάρια. Κατὰ τὸ 1965 εἰς 330 ἑκατ. δολλάρια, ἤτοι τὴν δεκαετίαν 1956–1965 ἔχομεν αὔξησιν τῶν ἐξαγωγῶν κατὰ 121 ἑκατ. δολλάρια, δηλαδὴ ποσοστὸν 58% περίπου, ἐνῷ αἱ εἰσαγωγαί μας ηὐξήθησαν κατὰ 122%. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία εἶναι μόνιμος ἀνωμαλία τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἡ ἐξακολουθητικῶς ὑφισταμένη παθητικότης τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου, δὲν εἶναι μία κατάστασις, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ ἀμέσως καὶ ταχέως μὲ τὴν πολιτικὴν μιᾶς Κυβερνήσεως. Χρειάζεται νὰ ἐφαρμοσθῇ μία μακρᾶς πνοῆς πολιτικὴ ἀναδιάρθρωσις τῶν καλλιεργειῶν, μία πολιτικὴ οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως, ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὰ κράτη μέλη τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς, μὲ τὴν ὁποίαν ἤδη συνεδέθημεν. Ὀφείλομεν νὰ ἀξιοποιήσωμεν, πρὸς ὄφελος τῆς οἰκονομίας μας, ταχέως τὰ πλεονεκτήματα τῆς συνδέσεώς μας μὲ τὴν Ε.Ο.Κ. Ἐξεταστέον κατ’ ἀκολουθίαν ἐὰν ἡμεῖς ὡς Κυβέρνησις σήμερον ἐπετελέσαμεν τὸ καθῆκόν μας, ἀφ’ ἧς ἀνήλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐὰν ηὐξήθησαν αἱ ἐξαγωγαὶ ἱκανοποιητικῶς καὶ ἐὰν ἔχωμεν λάβει μέτρα ἀναδιαρθρώσεως τῶν καλλιεργειῶν ἱκανοποιητικά. Γεγονὸς εἶναι ὅτι ἐλάβομεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ὁδηγήσουν σὺν τῷ χρόνῳ εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ ἐμπορικοῦ μας ἰσοζυγίου.

§111Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Διὰ τὰ καπνὰ δὲν μᾶς εἴπατε τίποτε.

§112Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπουργ. Ἐμπορίου). Ἐπειδὴ ὁ κ. Παπαπαναγιώτου ὡμίλησε περὶ καπνῶν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν πορείαν τῶν ἀγορῶν χωρικῶν ἐξαγωγίμων καπνῶν ἐσοδείας 1964–1965, ὡς προκύπτει ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ Ὀργανισμοῦ Καπνοῦ.

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΙΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΔΙΕΥΘΥΝΣΙΣ ΕΞΑΓΩΓΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

Πορεία Ἀγορῶν χωρικῶν ἐξαγωγίμων καπνῶν ἐσ. 1965 καὶ 1964.

Σημείωσις: Ἐκ τῆς παραμενούσης εἰς χεῖρας τῶν παραγωγῶν ποσότητος 15.000 τόννων ἐσοδείας 1965, ὑπολογίζεται ὅτι ποσότης 12.000 τόννων θὰ συγκεντρωθῇ ὑπὸ τοῦ Ε.Ο.Κ., ὁπότε τὸ σύνολον τῶν ὑπὸ τοῦ Ε.Ο.Κ. ἀγορῶν καὶ συγκεντρώσεως καπνῶν θὰ ἀνέλθῃ εἰς 15.000 περίπου τόννους ἔναντι 32.800 τόννων τῆς ἐσοδείας 1964.

§113Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ἠξεύρετε ποῦ ὀφείλεται αὐτό; Ἔχει σημασίαν, ἀλλὰ ἔχετε μεσάνυχτα.

§114Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Οὐδέποτε εἰς τὴν καπνικὴν ἱστορίαν τῆς Χώρας ὑπῆρξε τοιαύτη ταχύρρυθμος ἐξαγορὰ καπνῶν ἀπὸ τὸ καπνεμπόριον.

§115Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, πέρυσι εἰς τὰς 16 Ἀπριλίου εἰς τὸν Νομὸν Δράμας δὲν ὑπῆρχε φύλλον καπνοῦ. Ἐφέτος εἰς τὴν Δράμαν ὑπάρχουν χωρία τὰ ὁποῖα εἶναι ἀκόμη ἀδύνατα, αἱ δὲ τιμαὶ εἶναι κάτω τῶν περυσινῶν. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ κατὰ Φεβρουάριον, συνάδελφοι τῆς Δράμας καὶ Ξάνθης ΕΡΕ καὶ Προοδευτικοὶ ἐδήλωσαν, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπροστάτευσε τοὺς παραγωγοὺς διὰ τῆς παρεμβάσεως ἐκ μέρους τοῦ ΕΟΚ θὰ καταψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἦλθεν ἡ ὥρα νὰ δῶ τὶ θὰ κάμουν οἱ συνάδελφοι ὅπου ἡ παραγωγὴ ἔμεινεν εἰς τὸ ἔλεος τῶν καπνεμπόρων.

§116Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τῇ βάσει ὑπευθύνων στοιχείων. Καὶ ἐρωτῶ. Πότε ἄλλοτε εἰς τοιοῦτον μικρὸν χρονικὸν διάστημα αἱ ἀγοραὶ τῶν καπνῶν ἔφθασαν εἰς τοιοῦτον ὕψος;

§117Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Τὸ πρόβλημα εἶναι ὅτι πράγματι ὑπάρχει ταχύρρυθμος καπναγορὰ ἢ ὅπως λέγουν οἱ καπνοπαραγωγοὶ ταχύρρυθμος καπνοληστεία. Καὶ εἰς αὐτὸ ἐπετύχατε.

§118Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρετε. Ἡ παγκόσμιος παραγωγὴ εἰς ἀνατολικὰ καπνὰ ἐφέτος εἶναι μειωμένη κατὰ 200 ἑκατομμύρια κιλά. Ἡ Τουρκία ἔχει 70–75 ἑκατομ. κιλὰ καπνοῦ μειωμένην παραγωγὴν ἐφέτος, ἡ δὲ Ροδεσία 175 ἑκατομμύρια κιλὰ ἀνατολικοῦ τύπου, τὰ ὁποῖα συναγωνίζονται τὰ ἰδικά μας καπνά. Ἡμεῖς ἔχομεν μειωμένην παραγωγὴν ἐφέτος κατὰ 12 ἑκατομμύρια κιλά. Αὐτὸ ἀποτελεῖ εὐνοϊκὴν προϋπόθεσιν διὰ τὴν αὔξησιν τῶν τιμῶν καὶ τὴν καλυτέραν ἐπίτευξιν τιμῶν διὰ τὰ Ἑλληνικὰ καπνά. Σεῖς ὅμως τὰ ἐχαντακώσατε τὰ Ἑλληνικὰ καπνά, ἐφ’ ὅσον ἀφήσατε τὸ καπνεμπόριον μόνον του ἄνευ οὐδεμιᾶς παρεμβάσεως.

§119Χ. ΚΑΝΔΥΛΙΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀληθινὰ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπέτυχεν εἰς τὸ θέμα τῆς ταχυτάτης ἀπορροφήσεως τῶν καπνῶν. Ὑπάρχουν μόνον 54 χιλ. κιλὰ ἀπώλητα καπνά, ἐν τῇ περιφερείᾳ μου, ἐνῷ πέρυσι ὑπερβαίναμεν τὰς 600 χιλιάδας κιλά. Δέν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ ἔχουν μίαν ἰδιόρρυθμον ποιοτικὴν κατάστασιν. Κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος ἡ Ε.Κ. δὲν ἐμερίμνησε δεόντως διὰ τὴν πώλησιν τῶν καπνῶν.

§120Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀλήθεια εὑρίσκεται πάντοτε εἰς τὴν μέσην. Ὁ κ. Κανδυλιάρης ἐτόνισεν ὀρθῶς ὅτι ἦτο πράγματι ἐπιτυχὲς τὸ ὅτι ἐγένοντο ἀγοραὶ εἰς μεγάλην κλίμακα, ἀλλὰ πρέπει ὅμως ἐπίσης νὰ συνομολογήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι αἱ τιμαὶ ἦσαν κατώτεραι κατά τι τοῦ δέοντος.

§121Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Οἰκον.)... (Δὲν ἠκούσθη).

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ ἐπιμείνω, ὅτι ἦσαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὰ προβλήματα δὲν εἶναι τόσον ἁπλᾶ, ὥστε διὰ παρεμβάσεων καὶ κραυγῶν ἢ στιγμιαίων ἐξάρσεων νὰ λύωνται, νὰ τὸ μελετήσητε τὸ θέμα ἀκόμη διότι οἱ καπνοπαραγωγοὶ ὡρισμένων περιοχῶν τῆς Βορείου Ἑλλάδος θὰ ἔχουν δίκαιον νὰ παραπονεθοῦν καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσετε τὴν ἐνδεχομένην ἀνάγκην χορηγήσεως πρίμ, εἶναι ἀναγκαῖον, μὴ τὸ παραλείψετε. Δὲν κατηγορῶ, διαπιστώνω, εἴπατε ὅτι ἐγένοντο πέραν τῶν προβλέψεων, τὰς ὁποίας ἐγὼ ὁ ἴδιος εἶχα κάμει, ἀγοραὶ εἰς μεγάλην κλίμακα. Δὲν ἀντέδρασαν δὲ λόγῳ τῶν σχετικῶς χαμηλῶν, εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, τιμῶν. Ὁ παραγωγὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀντιδράσῃ, διότι εἶχεν ἀνάγκην νὰ πωλήσῃ. Προσέξατέ το αὐτὸ ὥστε νὰ δοθῇ ἡ δικαιοτέρα δυνατὴ λύσις.

§123Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Καὶ ἕνα ἄλλο θέμα πρέπει νὰ προσέξετε.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ μὴ διακόπτετε διότι δὲν δέχεται διακοπὰς ὁ κ. Ὑπουργός. Παρακάμπτομεν τὴν πολιτικὴν συζήτησιν καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ καπνικοῦ.

§125Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ἐδῶ κάμνομεν ὑποδείξεις διὰ τὰ καπνὰ καὶ δέχεται διακοπὰς ὁ κ. Ὑπουργός. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἐθνικοῦ προϊόντος, τὸ ὁποῖον προσφέρει εἰς συνάλλαγμα τὰ 127.000.000.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Μιχαηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§127Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπετέλεσεν ἐπιτυχίαν τὸ ὅτι κατωρθώθη κατὰ τὸ τρέχον ἔτος νὰ δημιουργηθοῦν τοιαῦται συνθῆκαι, ὥστε τὸ καπνεμπόριον νὰ ἀπορροφήσῃ ἐφέτος 82.000 τόννους καπνά, ἐκ τῶν ὁποίων ἠγοράσθησαν παρὰ τοῦ Ε.Ο.Κ. μόνον 2.000 τόννοι καὶ μάλιστα μὲ τιμὰς περίπου ὁμοίας τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχον ἀπορροφηθῆ μόνον 59.000 τόννοι καπνά, ἐκ τῶν ὁποίων 13.000 τόννοι παρὰ τοῦ Ε.Ο.Κ. καὶ ἐδημιουργήθησαν οὕτω ἀπώλητα ἀποθέματα καπνῶν ἐξ ἐσοδειῶν καπνῶν μέχρι καὶ τοῦ 1964 τόννοι 57.000, τὰ ὁποῖα ἀποθέματα εὔλογον θὰ ἦτο νὰ συμπιέσουν τὰς ἐφετεινὰς τιμάς. Ἐπὶ πλέον ὅμως τῶν 57.000 τόννων αὐτῶν, πρέπει νὰ ὑπολογίσητε καὶ ἄλλους 20.000 τόννους καπνά. Πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, διὰ τὰ καπνά, τὰ ὁποῖα ἔχουν βαπτίσει ὡς καπνὰ ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, διότι παρουσιάζουν καὶ αὐτὰ ἀποθέματα 35 χιλιάδες τόννους. Ἐξ αὐτῶν τῶν 35 χιλιάδων τόννων καπνῶν δικαιολογεῖται ἓν ἀπόθεμα διὰ τὰς καπνοβιομηχανίας ἐσωτερικῆς καταναλώσεως 15 χιλιάδων τόννων, καὶ μόνον ἐὰν κάψετε τοὺς ὑπολοίπους 20 χιλιάδες τόννους τότε θὰ δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι αἱ 35.000 τόννοι αὐτοὶ εἶναι ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, ἐπειδὴ ὅμως δὲν θὰ γίνῃ τοῦτο, ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ πωληθοῦν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀναγκαστικῶς προστίθενται εἰς τοὺς 57.000 τόννους καὶ οἱ 20.000 τόννοι αὐτοὶ καὶ ἀναβιβάζονται τὰ ἀποθέματα εἰς 77.000 τόννους πλέον τῶν περισσευμάτων ἐσοδείας 1965. Αἱ συνέπειαι τῶν ἀποθεμάτων αὐτῶν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἄγνοιαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ ὑπευθύνως διαχειριζόμενοι τὸ θέμα τοῦ καπνοῦ, ἐδημιούργησαν, κ. Ὑπουργέ, ἕνα καθεστὼς ἀφόρητον διὰ τοὺς καπνοπαραγωγούς, τοὺς ὁποίους διὰ τῆς τοιαύτης πολιτικῆς ἔχετε θέσει ὑπὸ διωγμὸν καὶ τοὺς ἐξαναγκάζετε νὰ καταφεύγουν συνεχῶς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐξ ἀφορμῆς αὐτοῦ τοῦ θέματος ἀπέστειλα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς ὑμᾶς προσωπικῶς, ἕνα τηλεγράφημα, ἐκ Ξάνθης, εἰς τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθην νὰ χρησιμοποιήσω κάπως σκληρὰς φράσεις καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ μοὶ εἴχατε ἀπαντήσει ἀμέσως, ἀλλὰ δὲν ἔτυχον οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως, διὰ νὰ καταπραΰνετε τὴν δικαιολογημένην ἀγανάκτησιν τῶν καπνοπαραγωγῶν.

§128Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ πρέπει νὰ εἴπωμεν ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν εὐχέρειαν νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Κιτσίδης ἔχει τὸν λόγον.

§130Χ. ΚΙΤΣΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀληθές, ὅτι αἱ τιμαὶ τῶν καπνῶν ἐφέτος δὲν εἶναι μὲν ἱκανοποιητικαί, ὡς πρὸς τὰς τιμὰς τοῦ 1963, εἶναι ὅμως σχετικῶς ἱκανοποιητικαί, ὡς πρὸς τὰς τιμὰς τοῦ 1964–1965.

§131Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ἴσως αὐτὸ νὰ συμβαίνῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας, κ. συνάδελφε.

§132Χ. ΚΙΤΣΙΔΗΣ. Ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει σας, κ. Ὑπουργέ, καὶ τοῦτο. Ἐφ’ ὅσον ὁ Ε.Ο.Κ. παρενέβη κατὰ τόσον μικρὸν ποσοστόν, δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ παρέμβασίς του θὰ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἔχετε ἑπομένως περιθώριον νὰ αὐξήσητε τὴν παρέμβασιν τοῦ Ε.Ο.Κ. διὰ νὰ αὐξηθοῦν αἱ τιμαὶ τῶν καπνῶν ποὺ σήμερον παραμένουν ἀδιάθετα. Ὁ ΕΟΚ δύναται νὰ συγκεντρώσῃ τὰ σήμερον ὑπάρχοντα ἀδιάθετα ἀποθέματα.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Βενέτης, ἔχει τὸν λόγον.

§134Κ. ΒΕΝΕΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐφέτος ἠγοράσθησαν μεγαλύτεραι ποσότητες ἀπὸ πέρυσι, ἐντὸς τῶν ἰδίων χρονικῶν ὁρίων. Αὐτὸ εἶναι γεγονός. Ἀλλὰ ἐπίσης εἶναι γεγονός, ὅτι τὰ καπνὰ εἶναι καλύτερα ἀπὸ πέρυσι. Καὶ ἐνῷ κ. Ὑπουργέ, εἶναι καλύτερα ἠγοράσθησαν μὲ τὰς ἰδίας περίπου τιμὰς μὲ τὰς περυσινὰς καὶ εἰς μερικὰ διαμερίσματα καὶ κάτω τῶν περυσινῶν τιμῶν. Μὲ τὴν λῆξιν ὅμως τῶν ἀγορῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ πραγματοποιηθοῦν τὴν 5ην Μαΐου, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι θὰ μείνουν ἀδιάθετα τὰ κλασσικὰ καπνά, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον δὲν ἔχουν ἀγορασθῆ καὶ εἶναι γνωστόν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀγορασθῶσιν ὑπὸ τοῦ καπνεμπορίου. Ἐπειδὴ ὅλη ἡ ποσότης τῶν καπνῶν αὐτῶν δὲν ὑπερβαίνει εἰς τὸ σύνολον τὰ 4 ἑκατομμύρια κιλά, δι’ αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ δώσητε ἐντολὴν νὰ ἀγορασθῶσι ἀμέσως ὑπὸ τοῦ ΕΟΚ καὶ νὰ πληρωθοῦν ἀμέσως. Δὲν εἶναι, ἐπίσης, δυνατόν, νὰ κωφεύῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐξαγγελίαν τοῦ πρίμ. Οἱ καπνοπαραγωγοὶ ἀναμένουν μὲ ἀγωνίαν τὴν ἐξαγγελίαν τοῦ νέου πρὶμ καὶ πρέπει νὰ πάρουν πρὶμ μεγαλύτερον τοῦ περυσινοῦ, λόγῳ τῆς ἀκριβείας τῆς ζωῆς, ἡ ὁποία ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Ε.Κ. καὶ παρούσης Κυβερνήσεως ἔφθασε τὸ 40%. Καὶ ἕνα τρίτον θέμα, κ. Ὑπουργέ. Ἔχετε λάβει ἀπόφασιν, ἀγρόται ποὺ δὲν ἐκαλλιέργησαν τὸ 1965 νὰ μὴ τοὺς ἐπιτραπῇ νὰ καλλιεργήσουν ἐφέτος. Θὰ πρέπει τὸ μέτρον αὐτὸ νὰ ἀναθεωρηθῇ, διότι πράγματι εἶναι ἐξωφρενικό. Πρέπει νὰ δώσητε ἐντολὴν νὰ καλλιεργήσουν καὶ αὐτοὶ οἱ καπνοκαλλιεργηταί, καὶ ἰδίως τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, οἱ ὁποῖοι διὰ τὸν Αʹ ἢ Βʹ λόγον δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καλλιεργήσουν πέρυσι, λόγῳ ἀπουσίας των ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ἢ λόγῳ ἀδυναμίας ἢ ἀσθενείας των.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ γίνῃ δι’ ὀλίγον συζήτησις ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ;

§136ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Σ. Νικολαΐδης, ἔχει τὸν λόγον.

§138Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπικρίνεται κυρίως, διότι ἐνῷ ὑπεσχέθη νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν παρέμβασιν δὲν τὴν ἐφήρμοσεν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠγόρασε ἀκόμη τὰ κλασσικὰ καπνὰ τῶν περιοχῶν ἐκείνων, ποὺ οἱ παραγωγοί των εὑρίσκονται εἰς ἀθλιεστάτην κατάστασιν. Παρεκαλέσαμεν διὰ τὸ θέμα τοῦτο τὸν ΕΟΚ, ὅστις μᾶς ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔληξαν ἀκόμη αἱ ἀγοραί. Διατί, κ. Ὑπουργέ, τὸ Κράτος δὲν παρεμβαίνει διὰ τοῦ ΕΟΚ νὰ συγκεντρώσῃ τὰ καπνὰ τῶν κλασσικῶν περιοχῶν διὰ νὰ λήξῃ ἐπὶ τέλους ἡ ἀγωνία τῶν καπνοπαραγωγῶν; Θὰ πρέπει ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ νὰ ἐξαγγείλῃ τὸ μέτρον τοῦ πρίμ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἀπὸ τώρα μία δήλωσις σαφὴς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Λαυρεντίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§140Ι. ΛΑΥΡΕΝΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Νομὸς Σερρῶν παράγει τὸ ⅙ τῆς ὅλης καπνοπαραγωγῆς τῆς χώρας. Ὁμολογουμένως μέχρι τώρα αἱ ἀγοραὶ ἐξειλίχθησαν μὲ ρυθμὸν ἱκανοποιητικόν. Παραμένουν, ὅμως, ἀκόμη πολλαὶ ποσότητες καὶ δι’ αὐτὸ νομίζομεν, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ παρέμβασις τοῦ ΕΟΚ. Ἡ παρέμβασις τοῦ ΕΟΚ πρέπει νὰ εἶναι δραστηριωτέρα. Μέχρι τώρα ὁ ΕΟΚ παρεμβαίνει μὲ ὀλίγους τόννους τὴν ἡμέραν καὶ τοιουτοτρόπως θὰ μείνουν ἀπώλητα τὰ καπνά. Εἶμαι ἐπίσης ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀπὸ ὀλίγων ἡμερῶν αἱ τιμαὶ ἔχουν πέσει καὶ διὰ τοῦτο εὐθύνεται ὁ ΕΟΚ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχομεν καπνοπαραγωγικὰ διαμερίσματα, μὲ μοναδικὴν καλλιέργειαν καπνῶν. Ὑπάρχουν οἰκογένειες 2 καὶ 3 ἀτόμων, αἱ ὁποῖαι καλλιεργοῦν 1.000 καὶ πλέον κιλὰ καπνὰ τὸ ἔτος. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βάζωμεν ἐμπόδια ἀπαγορεύοντας σὲ ὡρισμένους καπνοπαραγωγοὺς τὴν καλλιέργειαν. Ἐὰν τοῦτο πραγματοποιηθῇ σὲ λίγο καιρὸ θὰ ἀναζητῆτε καπνοπαραγωγοὺς καὶ δὲν θὰ τοὺς εὑρίσκετε. Τὰ καπνοπαραγωγικὰ διαμερίσματα ἐρημώνονται, κ. ὑπουργέ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι τὰ καπνὰ τύπου Ταμπακουλὰκ ἠγοράσθησαν αὐτὲς τὶς ἡμέρες πρὸς 16 δραχμὲς τὸ κιλό, ἐνῷ προηγουμένως ἐπωλοῦντο πρὸς 22 δραχμές. Τοῦτο, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἀπαράδεκτον. Θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ προσέξῃ ἰδιαιτέρως.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ, κ.κ. βουλευταί, ὅτι ἐγγράφεσθε ὅλοι, διὰ νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ. Γνωρίζετε, ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ προτάσεως δυσπιστίας καὶ σήμερον πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις εἰς τὰς 12. Ἐὰν ἐγώ, εὑρίσκωμαι εἰς τὴν ἕδραν τὴν 12ην, ἡ συζήτησις θὰ τελειώσῃ. Θέλω ὅμως νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω καὶ τὸ ἄρθρον 45 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἀπαγορεύεται... (ἀναγινώσκει) ...». Συνεπῶς, διακόπτω πᾶσαν ἐρώτησιν βουλευτῶν, πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, καὶ ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὴν εὐθύνην. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους βουλευτῶν τινῶν). Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ συνεχίσετε.

§142Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, ἀφήσατέ με νὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ ἐὰν δὲν μείνετε ἱκανοποιημένοι, εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ κάμετε ἐρωτήσεις εἰς τὸ τέλος. Θὰ σᾶς εἴπω δι’ ὅλα τὰ θέματα, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπεβάλατε ἐρωτήσεις. Καὶ ἄλλοτε μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ θέματος. Καὶ τώρα μόλις τελειώσουν αἱ ἀγοραὶ καπνῶν θὰ προκαλέσωμεν διεξοδικὴν συζήτησιν διὰ νὰ κρίνωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμοσθείσης πολιτικῆς, νὰ ἀκούσωμεν τὰς ἀπόψεις σας καὶ νὰ προσδιορίσωμεν τὴν διαδικασίαν ἐκείνην ποὺ ἐξυπηρετεῖ τὴν καπνικὴν οἰκονομίαν. Τὸ θέμα τοῦ καπνοῦ δὲν εἶναι θέμα κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ἐξαγώγιμον προϊὸν τῆς Χώρας καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούῃ κάθε ὑπόδειξιν οἱουδήποτε ἐνδιαφερομένου, ἡ ὁποία εἶναι χρήσιμος. Ἐκεῖνο ποὺ ἀντιμετώπισεν ἡ Κυβέρνησις ἦτο τὸ μέγα βάρος τῶν ἀποθεμάτων τῶν καπνῶν. Γνωρίζετε ὅτι εὑρισκόμεθα σήμερον ὑπὸ τὴν πίεσιν 71.000 τόννων ἀποθεμάτων καὶ γνωρίζετε ποία εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ τῶν ἀποθεμάτων αὐτῶν. Εἴχαμεν ὑποχρέωσιν ἐπὶ τῇ ἐνάρξει τῆς καπνικῆς περιόδου, ἡ ὁποία συνέπεσε μὲ τὴν ἄνοδόν μας εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ αὐξηθοῦν τὰ κρατικὰ ἀποθέματα, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνθέξῃ ὁ προϋπολογισμὸς ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας. Ἀφήσαμε νὰ λειτουργήσῃ ἐλευθέρως ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν αἰτιάσεις, ὅτι παρεμβάλλομεν προσκόμματα εἰς τὸ καπνεμπόριον καὶ συμβῇ ἐκεῖνο ποὺ συνέβη πέρυσιν, ὅπου μεγάλαι καπνεμπορικαὶ ἑταιρεῖαι, αἱ ὁποῖαι ἠγόραζον ἀπὸ ἡμᾶς μεγάλας ποσότητας καπνοῦ, ἠναγκάσθησαν νὰ στραφοῦν πρὸς ἄλλας ἀγοράς. Καὶ ἐδηλώσαμεν, ὅτι στηρίζομεν τὰς περυσινὰς τιμὰς ἀναλόγως τῆς ποιότητος. Ἐὰν τὸ εἰσόδημα τοῦ καπνοπαραγωγοῦ κρίνῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὸν δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ εἰσόδημα τοῦ καπνοπαραγωγοῦ διὰ τῆς χορηγήσεως πρίμ.

§143Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ἀνακαλεῖτε τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ ἐξασφαλίσετε τὸ περυσινὸ εἰσόδημα εἰς τοὺς καπνοπαραγωγούς;

§144Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Εἶπον ὅτι θὰ στηρίξωμεν τὰς περυσινὰς τιμὰς ἀναλόγως τῆς ποιότητός των. Ἐννοοῦσα μὲ αὐτὸ ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ καὶ πέραν τῶν περυσινῶν τιμῶν.

§145Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἡ θεωρία σας εἶναι ἀπαράδεκτος. Μοὶ εἴχατε δηλώσει σαφῶς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπασχολῇ τὴν σκέψιν τῶν καπνοπαραγωγῶν ἡ τιμὴ πωλήσεως τῶν καπνῶν των, διότι ἀπεφασίσατε, τὰς τυχὸν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰς τῶν τιμῶν νὰ τὰς καλύψετε μὲ αὔξησιν ἐπιδοτήσεώς των.

§146Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ, νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρέμβω. Ὁ συνάδελφός μου ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, ὑπῆρξε σαφὴς καὶ ἐπανέλαβε παλαιοτέραν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δήλωσις αὐτὴ εἶναι, ὅτι θὰ συμπληρώσωμεν τὸ εἰσόδημα τοῦ καπνοπαραγωγοῦ μὲ πρὶμ καὶ δι’ ἐφέτος, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τοὐλάχιστον εἰς τὰ ἐπίπεδα τοῦ περυσινοῦ ἔτους. Δύναμαι νὰ εἴπω αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι εἶμαι αἰσιόδοξος. Τὸ εἶπον καὶ προχθὲς καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δυνηθῇ νὰ ἱκανοποιήσῃ μὲ τὸ πρὶμ τοὺς καπνοπαραγωγούς, περισσότερον ἐφέτος ἀπὸ πέρυσιν. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν ποῦ θὰ δοθῇ τὸ πρὶμ καὶ εἰς ποίους, παρακαλῶ νὰ μὴ τὸ συζητήσωμεν ἀπόψε. Ἀρκοῦμαι νὰ δηλώσω, ὅτι κατὰ βάσιν θὰ δοθῇ τὸ πρὶμ ἐκεῖ ποὺ ἐδόθη κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη.

§147Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Νομίζω, ὅτι ὑπῆρξαν ἐπαρκεῖς αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐδώσαμεν ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ.

§148Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Νὰ ἀγοράσῃ ὁ Ὀργανισμὸς Καπνοῦ ὅλα τὰ καπνά.

§149Ε. ΚΟΘΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Ὅλα τὰ καπνά, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ πωληθοῦν θὰ τὰ ἀγοράσῃ ὁ Ὀργανισμός. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ λειτουργήσῃ ἐλευθέρως τὸ καπνεμπόριον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγεται, ὅτι τὸ καπνεμπόριον εἶναι ληστρικόν. Ἐγὼ δὲν τὸ δέχομαι αὐτό. Ὑπάρχει καπνεμπόριον, τὸ ὁποῖον κοιτάζει τὰ συμφέροντά του, ὅπως ἔχει συμφέρον τὸ Κράτος νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν καπνοπαραγωγῶν. Τελοῦμεν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἀποθεμάτων καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ μειώσῃ τὰ ἀποθέματα. Πέραν αὐτοῦ εἶναι ἄλλο τὸ θέμα τοῦ πρίμ, ὥστε νὰ ἀποκτήσῃ δι’ αὐτοῦ ὁ παραγωγὸς τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ. Ἡ παρέμβασις τοῦ Ὀργανισμοῦ δὲν πρέπει νὰ ἀποτελῇ ἐμπόδιον εἰς τὴν διαμόρφωσιν ἱκανοποιητικῶν τιμῶν. Ὅτι ἠσκήσαμεν ὀρθὴν πολιτικὴν εἶναι, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς ὕψος ἀγορῶν τοιοῦτον διὰ πρώτην φοράν. Πέραν αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐπιτεύγματα εἰς ὅλα τὰ ἐξαγώγιμα προϊόντα. Ἐφέτος εἴχαμεν περισσοτέρας ἐξαγωγὰς μὲ μικροτέραν ἐπιβάρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Συγκεκριμένως τὰ ἑσπεριδοειδῆ ἐνῷ πέρυσιν εἶχον ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν μὲ 81 ἑκατομμύρια, ἐφέτος θὰ τὸν ἐπιβαρύνουν μὲ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ. Ἐπίσης προβλέπεται αὔξησις ἐξαγωγῆς τῆς κορινθιακῆς σταφίδος κατὰ 1,5 ἑκατομμ. δολλάρια καὶ νωπῶν ὀπωρῶν, ὡς ὁ πίναξ τὸν ὁποῖον καταθέτω, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐμφαίνονται αἱ προβλεπόμεναι διὰ τὸ 1966 ἐξαγωγαὶ καὶ τὸ εἰσαχθησόμενον συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον συνολικῶς θὰ ὑπερβῇ τὰ 400 ἑκατομμ. δολλάρια. Ἐπὶ τοῦ πίνακος προβλέψεων 1966 (εἰς εἰσαχθησόμενον συνάλλαγμα). 1) Κορινθιακὴ σταφίς. Προβλέπεται αὔξησις συναλλάγματος κατὰ $ 1.500.000. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς βελτίωσιν τῶν διεθνῶν τιμῶν. Τιμαὶ ἐξαγωγῆς: 1965 $ 345 κατὰ τόννον FOB. 1966 $ 370 κατὰ τόννον FOB. 2) Σουλτανίνα. Προβλέπεται μείωσις συναλλάγματος κατὰ $ 1.900.000 ὀφειλομένη εἰς μείωσιν τῶν διεθνῶν τιμῶν. Διεθνεῖς τιμαὶ ἐξαγωγῆς. 1965 $ 336 FOB. 1966 $ 328 FOB. 3) Νωπαὶ ὀπῶραι καὶ κηπευτικά. Προβλέπεται ηὐξημένη ἐξαγωγὴ ροδακίνων, βερυκόκκων, σταφυλῶν, μήλων, φράουλας καὶ γεωμήλων, ὡς καὶ βελτίωσις τῶν διεθνῶν τιμῶν. 4) Ἑσπεριδοειδῆ. Προβλέπεται ηὐξημένη ἐξαγωγὴ νωπῶν ἑσπεριδοειδῶν καὶ ἰδιαιτέρως αὔξησις τῶν ἐξαγωγῶν χυμῶν ἑσπεριδοειδῶν. 5) Καπνός. Προβλέπεται ἡ ἐξαγωγὴ 78.000 τόννων, ἔναντι 72.000 τοῦ ἔτους 1965. 6) Βάμβαξ. Προβλέπεται ἡ ἐξαγωγὴ 37.000 τόννων ἔναντι 32.000 τόννων τοῦ ἔτους 1965. 7) Βωξίτης. Προβλέπεται ἐξαγωγὴ 1.350.000 τόννων ἔναντι 1.150.000 τοῦ ἔτους 1965. 8) Τσιμέντα. Ἡ κατὰ 600.000 δολλάρια προβλεπομένη μείωσις ὀφείλεται εἰς ηὐξημένας ἀνάγκας τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως. 9) Νέα ἐξαγώγιμα εἴδη. α) $ 13.000.000 προϊόντα ἀλουμινίου τῆς Ἑταιρείας

ΠΕΣΙΝΕ.

β) $ 4.000.000 σίδηρος τῆς Χαλυβουργίας. γ) $ 2.000.000 πετρελαιοειδῆ καὶ προϊόντα τούτων τῆς ESSO. δ) $ 7.000.000 νικέλιον τῆς Ἑταιρείας ΛΑΡΚΟ (Λάρυμνα). 10) Σῖτος. Προβλέπεται ἡ ἐξαγωγὴ τῶν 500.000 τόννων. Εἰδικώτερον διὰ τὰς ἐξαγωγὰς θὰ προσθέσω: Κατὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐξαγωγικὴν περίοδον, στόχος τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς, ἦτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ πλήρης ἀξιοποίησις τῆς παραγωγῆς ἑσπεριδοειδῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ διάθεσις ταύτης εἰς τὰς πλέον ἱκανοποιητικὰς διὰ τοὺς παραγωγοὺς τιμάς. Συγκεκριμένως τὰ ληφθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρα συνίσταντο εἰς μικρὰν ἐπιδότησιν τοῦ προϊόντος πρὸς τὸν σκοπὸν στηρίξεως, κατὰ τὸ δυνατόν, σταθερῶν ἱκανοποιητικῶν τιμῶν εἰς τὸν παραγωγὸν καὶ εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐξαγωγῆς διὰ τῆς ἀναλήψεως ὑπὸ τοῦ Κράτους ἑνὸς μέρους τῶν δαπανῶν μεταφορᾶς εἰς τὰς ξένας ἀγοράς. Πέραν τῶν ἀνωτέρω μέτρων τὸ Κράτος διὰ τὴν προώθησιν τῶν ἐξαγωγῶν κατέβαλε προσπαθείας εἰς τὸν τομέα τῶν μεταφορῶν τῶν ἐξαγομένων ἑσπεριδοειδῶν, τῆς διαφημίσεως τῶν Ἑλληνικῶν ἑσπεριδοειδῶν εἰς τὰς κυριωτέρας καταναλωτικὰς ἀγορὰς τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης ὡς καὶ εἰς τὴν διεύρυνσιν τῶν ποσοστώσεων (CONTINQENTS) τῶν πρὸς Ἀνατολικὰς χώρας ἐξαγωγῶν. Ἐκ τοῦ κατωτέρω πίνακος τῶν μέχρι 31.3.66 πραγματοποιηθεισῶν ἐξαγωγῶν, ἐμφαίνεται, ὅτι ἡ ἐξαγωγὴ τῶν πορτοκαλίων ὑπερέβη κατὰ 1.400 τόννους τὴν ἀντίστοιχον περυσινὴν ἐξαγωγήν, ἐνῷ παραλλήλως ὑπελείφθη κατὰ 11.000 τόννους ἡ ἐξαγωγὴ τῶν λεμονίων. Ἡ μείωσις ὀφείλεται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς ἀπροθυμίαν ἐνίων παραγωγῶν νὰ προσφέρουν ἐγκαίρως τὸ προϊόν των εἰς τιμὰς ἀνταποκρινομένας εἰς τὰς διεθνεῖς τοιαύτας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν μείωσιν τῆς ἀντοχῆς τοῦ προϊόντος ἐκ τῶν κατὰ μῆνα Φεβρουάριον ἐπικρατησασῶν ἀσυνήθων ὑψηλῶν θερμοκρασιῶν (ὑπερωρίμανσις τοῦ προϊόντος). Πρὸς ἀπορρόφησιν τῶν ἀδιαθέτων ὑπολοίπων λεμονίων, ἐλήφθησαν πρόσθετα μέτρα διὰ τὴν χυμοποίησιν τούτων, εἰς ἱκανοποιητικὰς τιμὰς διὰ τὸν παραγωγὸν (πρόσθετος ἐπιδότησις τῶν ἀπὸ 16 Μαρτίου παραδιδομένων ποσοτήτων πρὸς χυμοποίησιν). Ὁμοίως ἡ ἐξαγωγὴ τῶν μανδαρινίων ὑπελείφθη κατὰ 900 περίπου τόννους λόγῳ μειωμένης παραγωγῆς.

ΠΙΝΑΞ

Παραγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς ἑσπεριδοειδῶν κατὰ τὰς περιόδους 1964)65 καὶ 1965)66, ἀπὸ ἐνάρξεως ἐξαγωγικῆς περιόδου μέχρι καὶ τῆς 31ης Μαρτίου. Εἰς τόννους

Αἱ εἰς τοὺς παραγωγοὺς καταβληθεῖσαι ὑπὸ τῶν φορέων τῆς ἐξαγωγῆς τιμαὶ κατὰ τὴν ἐφετεινὴν περίοδον ἀνῆλθον εἰς ὑψηλότερα ἐπίπεδα τῶν περυσινῶν. Οὕτω διὰ τὰ λεμόνια κατεβλήθη καθ’ ὅλην τὴν ἐξαγωγικὴν περίοδον ἡ τιμὴ τῶν δρχ. 2,20 κατὰ κιλόν, ἔναντι τῆς τιμῆς τῶν δρχ. 1,60–1,90 κατὰ τὴν περυσινὴν περίοδον. Διὰ τὰ ὀμφαλοφόρα πορτοκάλια, ἀναλόγως τῶν περιοχῶν, κατεβλήθησαν δρχ. 1,70–2,80 ἔναντι 1,50–2,50. Διὰ τὰ κοινὰ πορτοκάλια δρχ. 1–1,50 ἔναντι 0,80–1. Διὰ τοῦ καταλλήλου χειρισμοῦ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἑσπεριδοειδῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατεβλήθησαν ἐφέτος ἐκ τοῦ Δημοσίου Προϋπολογισμοῦ δι’ ἐπιδοτήσεις ἑσπεριδοειδῶν δρχ. 43.200.000 ἔναντι δρχ. 86.000.000 κατὰ τὴν περυσινὴν περίοδον. Κίτρα. Διετέθησαν δρχ. 500.000 διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν κίτρων ἔναντι 400.000 τῆς περυσινῆς περιόδου. Τομάτα–Τοματοπολτός. Ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐλήφθησαν ἐγκαίρως καὶ ἐξηγγέλθησαν τὰ μέτρα διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐξαγωγῆς τοματοπολτοῦ ἐσοδείας 1966. Στόχος τῶν σημερινῶν μέτρων εἶναι ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς καὶ ἡ προώθησις τῶν ἐξαγωγῶν τοματοπολτοῦ καὶ ἡ ἐξασφάλισις μιᾶς ἱκανοποιητικῆς τιμῆς διὰ τοὺς παραγωγούς. Πρὸς τοῦτο: 1) Ηὐξήθη ἡ τιμὴ ἀσφαλείας τῆς παραδιδομένης ὑπὸ τῶν παραγωγῶν νωπῆς τομάτας εἰς τὰ ἐργοστάσια πρὸς βιομηχανοποίησιν. 2) Ἀπεφασίσθη ἡ χορήγησις ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀπ’ εὐθείας εἰς τοὺς παραγωγοὺς τῶν περιφερειῶν, ὅπου δὲν ὑφίστανται ἐργοστάσια παρασκευῆς τοματοπολτοῦ, δρχ. 0,10 κατὰ κιλόν, πρὸς κάλυψιν ἐξόδων μεταφορᾶς νωπῆς τομάτας εἰς ἐργοστάσια τῆς πλησιεστέρας περιφερείας. 3) Ἀπεφασίσθη ἡ αὔξησις τῆς ἐπιδοτήσεως τοῦ ἐξαγομένου τοματοπολτοῦ ἀπὸ δρχ. 2,50–3 — ποὺ ἦταν πέρυσι εἰς δρχ. 2,90–3,40, πρᾶγμα ποὺ σημαίνει αὔξησιν τῆς ἐπιδοτήσεως κατὰ 16%. Ἡ αὔξησις αὕτη ἐναρμονίζεται πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς ἀσφαλείας τῆς ἀγοραζομένης πρώτης ὕλης. 4) Μεγαλυτέρα ἐπιδότησις δίδεται ἐφέτος, διὰ πρώτην φορὰν, ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου τοματοπολτοῦ εἰς μικρὰ κυτία συσκευασίας, δηλ. εἰς συσκευασίαν κάτω τῶν 250 γραμμαρίων καθαροῦ βάρους. Τὸ μέτρον τοῦτο ἐλήφθη διὰ νὰ γίνῃ γνωστὸς ὁ Ἑλληνικὸς τοματοπολτὸς εἰς τὸ εὐρύτερον ξένον καταναλωτικὸν κοινόν. 5) Καθιερώθη ἡ πλήρης ἐλευθερία ἐξαγωγῆς τοματοπολτοῦ. Ἡ ἐλευθερία αὕτη ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς ὑψηλοτέρας τιμὰς ἀσφαλείας τῆς πρώτης ὕλης καὶ τὴν ὑψηλοτέραν ἐπιδότησιν, προβλέπομεν, ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ τὰς ἐφετεινὰς ἐξαγωγὰς εἰς ἐπίπεδα ἀνώτερα τῶν 5.000 τόννων (ἔναντι 2.000 τόννων τοῦ ἔτους 1965). Καὶ τοῦτο διότι διὰ τῶν ληφθέντων μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι διὰ πρώτην φορὰν λαμβάνονται τόσον ἐγκαίρως, δηλ. ἀκόμη καὶ πρὶν τῆς σπορᾶς νωπῆς τομάτας, ἐδόθη εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ εἰς τοὺς βιομηχάνους–ἐξαγωγεῖς ὑπὸ τοῦ Κράτους κάθε δυνατὴ διευκόλυνσις διὰ τὸν ἔγκαιρον προγραμματισμὸν τῆς παραγωγῆς πρώτης ὕλης καὶ τοματοπολτοῦ εἰς ἐπίπεδα ὄχι μόνον ἱκανὰ νὰ καλύψουν τὰς ἀνάγκας τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως ἀλλὰ εἰς πολὺ ὑψηλότερα, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρξουν μεγάλα πλεονάσματα πρὸς ἐξαγωγήν. Διὰ τῶν ληφθέντων μέτρων δι’ ὧν, ὡς ἀναφέρομεν ἐπιδιώκεται ἡ ἐξαγωγὴ τοματοπολτοῦ κατὰ 150% τοὐλάχιστον ἔναντι τοῦ ἔτους 1965, ἐνῷ ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ Δημοσίου Προϋπολογισμοῦ προβλέπεται ν’ ἀνέλθῃ εἰς 18.500.000 δρχ. ἔναντι 29.000.000 περυσινῆς περιόδου. Γεώμηλα. Διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐξαγωγῆς τῶν πρωίμων γεωμήλων ἀπεφασίσθη ἡ διάθεσις δραχμῶν 12.000.000 ἔναντι 15.000.000 κατὰ τὴν περυσινὴν περίοδον. Ἰδιαιτέρα μέριμνα λαμβάνεται ἐφέτος διὰ πρώτην φορὰν διὰ τὴν προώθησιν τῆς ἐξαγωγῆς κιτρινοσάρκων γεωμήλων, ἅτινα προτιμῶνται ὑπὸ τῶν ἀγορῶν τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης. Μέχρι τοῦδε ἐξήγοντο κατὰ τὸ πλεῖστον λευκόσαρκα γεώμηλα, ἅτινα ὅμως τοποθετοῦνται κυρίως μόνον εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγοράν. Ρητίνη–Κολοφώνιον. Ἡ τιμὴ τοῦ κολοφωνίου ἀπὸ τοῦ ἔτους 1961 ἐσημείωσεν εἰς τὴν Διεθνῆ ἀγορὰν σημαντικὴν πτῶσιν, ἥτις ἐπέφερε σημαντικὴν μείωσιν τῆς τιμῆς τῆς ρητίνης μὲ ἀποτέλεσμα τὴν μείωσιν τοῦ εἰσοδήματος ρητινοκαλλιεργητῶν. Πρὸς ρύθμισιν τοῦ οὕτω προκληθέντος ρητινικοῦ προβλήματος κατὰ τὸ ἔτος 1963, ἐξεδόθη ὑπ’ ἀριθ. 119)63 Π.Υ.Σ. «περὶ διαχειρίσεως ρητινικῶν προϊόντων» ἐπιδιωχθείσης διὰ ταύτης, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς ἐνισχύσεως τῶν ρητινοκαλλιεργητῶν διὰ τοῦ καθορισμοῦ ὑποχρεωτικῆς τιμῆς ἀγορᾶς ρητίνης εἰς ἐπίπεδα ἀνώτερα τῶν διαμορφουμένων διὰ τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ρυθμίσεως τῶν ἐξαγωγῶν κολοφωνίου διὰ τῆς ἀσκήσεως ἑνιαίας πολιτικῆς ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ ἔτος 1963 ἡ τιμὴ τῆς ρητίνης καθωρίσθη εἰς 3,50 δρχ. κατὰ χιλιόγραμμον, ἡ δὲ ζημία τοῦ Δημοσίου ἀνῆλθεν εἰς 33.500.000 δρχ. Τὸ ἔτος 1964 ἡ τιμὴ τῆς ρητίνης 4.— δρχ. κατὰ χιλιόγραμμον, ἡ δὲ ζημία τοῦ Δημοσίου, ἀνῆλθεν εἰς 47.500.000 δρχ., τὸ ἔτος 1965 ἡ τιμὴ τῆς ρητίνης 4,20 δρχ. κατὰ χιλιόγραμμον, ἡ δὲ ζημία τοῦ Δημοσίου εἰς 37.000.000 δρχ. περίπου. Τό διὰ τῆς 119)63 Π.Υ.Σ., ἐπὶ τριετίαν καθιερωθὲν σύστημα διαχειρίσεως τῶν ρητινικῶν προϊόντων, παρετάθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 427)24.3.66 ἀποφάσεως τοῦ Κ.Ο.Σ. ἐπὶ ἓν εἰσέτι ἔτος. Διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἐκτὸς τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τῆς ρητίνης, εἰς 4,40 δρχ., κατὰ χιλιόγραμμον, διὰ πρώτην φορὰν προβλέπεται ὁ καθορισμὸς τῆς ἀμοιβῆς τοῦ ρητινεργάτου καὶ ἡ δημιουργία εἰδικοῦ λογαριασμοῦ, διὰ τὴν προμήθειαν μέσων καὶ ἐργαλείων, πρὸς αὔξησιν τῆς παραγωγῆς τῆς ρητίνης καὶ βελτίωσιν τῆς ποιότητος τοῦ κολοφωνίου. Ἐπίσης διὰ διατάξεως, περιληφθείσης εἰς νόμον τοῦ Ὑπουργείου Ἐργασίας, οἱ ρητινεργάται ἀσφαλίζονται εἰς τὸ

Ι.Κ.Α.

Ἐὰν ὅλα αὐτὰ τὰ συγκεντρώσητε εἰς ἕνα πίνακα, θὰ ἴδητε ὅτι ἐφέτος, αἱ ἐξαγωγαί μας, θὰ ὑπερβοῦν τὰ 400.000.000 δολλάρια. Δὲν θέλομεν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐλύσαμεν τὸ ἐξαγωγικὸν πρόβλημα τῆς χώρας. Τὸ ἐξαγωγικὸν πρόβλημα εἶναι μέγα πρόβλημα, εἶναι ἐθνικὸν πρόβλημα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ δοθῇ σκληρὰ μάχη, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ βοηθήσουν ὅλαι αἱ παραγωγικαὶ τάξεις τῆς χώρας, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἔχωμεν εὐνοϊκὸν ἀποτέλεσμα ταχέως, ὅπως ἐπιβάλλεται σήμερον, λόγῳ τῆς συνδέσεώς μας μὲ τὴν Ε.Ο.Κ., διότι, ὡς γνωρίζετε, τὰ ἄλλα κράτη–μέλη τῆς Κοινότητος εἶναι καλύτερον οἰκονομικῶς ὠργανωμένα καὶ περισσότερον ἀνεπτυγμένα. Ἀλλά, δὲν ἠμπορεῖτε, καλοπίστως, ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἐπέτυχε νὰ δώσῃ μίαν πνοὴν εἰς τὴν ἐξαγωγικὴν προσπάθειαν, ὄχι μόνον πρὸς τὰς χώρας τοῦ ἐλευθέρου συναλλάγματος, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς χώρας τῶν διμερῶν ἀνταλλαγῶν, δηλαδὴ καὶ πρὸς τὰς Δυτικὰς καὶ Ἀνατολικὰς χώρας. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι διεπιστώσαμεν εἰλικρινῆ διάθεσιν ἐκ μέρους τῶν ἐκπροσώπων τῶν χωρῶν αὐτῶν, διὰ τὴν διεύρυνσιν τῶν μεταξὺ μας ἐμπορικῶν ἀνταλλαγῶν. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεώς μας ὑπεγράφησαν νέαι ἐμπορικαὶ συμφωνίαι καὶ πρωτόκολλα, διὰ τῶν ὁποίων διηυρύνθησαν αἱ ἀνταλλαγαί μας, μὲ τὰς κάτωθι χώρας: Πολωνίαν, Γιουγκοσλαυΐαν, Ἡνωμένη Ἀραβικὴ Δημοκρατία, Ἀνατολικὴ Γερμανία, Οὐγγαρία, Βουλγαρία, Ἀλβανία καὶ εὑρισκόμεθα εἰς διαπραγματεύσεις μὲ τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, Μεγάλην Βρεταννίαν, Τσεχοσλοβακίαν, κ.λ.π. Ἤδη, μὲ τὰς Η.Π.Α., ἔχομεν καταλήξει νὰ ὑπογραφῇ ταχέως νέα σύμβασις ἐξαγωγῆς νημάτων καὶ καπνοῦ. Ἐπίσης, μὲ τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Ἰαπωνίαν καὶ μὲ ἄλλας χώρας, μὲ τὰς ὁποίας, ὡς διεπιστώσαμεν, ὑπάρχουν μεγάλα περιθώρια ἀναπτύξεως τῶν συναλλαγῶν, κατεβάλαμεν προσπαθείας καὶ ηὐξήσαμεν τὰς ἐξαγωγάς. Ἡ Κυβερνητικὴ προσπάθεια ἀπέδωσε καὶ πιστεύομεν, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν συντόμως εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ σᾶς ἐνημερώσωμεν πληρέστερον καὶ θὰ ἀντιληφθῆτε, πόσον ἐπετύχομεν εἰς τὸ ἔργον μας. Ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν καὶ τὰς ἐξαγωγὰς καπνῶν, ἐκ τῶν κρατικῶν ἀποθεμάτων, κατὰ μέγα ποσοστόν, τότε θὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ θέμα τῆς παραγωγῆς καπνοῦ κατ’ ἄλλον τρόπον, διότι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ὁ περιορισμὸς τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ ἀντιθέτως, ἡ αὔξησίς της. Ἀλλὰ νὰ συνοδεύεται μὲ αὔξησιν τῶν ἐξαγωγῶν, ὥστε νὰ μὴν ὑπάρχουν ἀποθέματα, τὰ ὁποῖα νὰ βαρύνουν τὸν προϋπολογισμόν. Ἑπομένως, δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις διαθέτει μικρὰν πλειοψηφίαν, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ οἰκονομικὸν πρόγραμμα καὶ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ σημερινή, ἔχει πολλὰς ἐπιτυχίας, διότι ἔχει ἑνότητα καὶ πνοὴν καὶ πιστεύομεν, ὅσοι μετέχομεν αὐτῆς, ὅτι ἐξυπηρετήσαμεν τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν ἔχομεν ἰδιοτέλειαν. Δὲν εἴχομεν, ἄλλωστε, ἀνάγκην νὰ κινηθῶμεν ἀπὸ ἰδιοτέλειαν. Ἡ πολιτική μας ἱστορία, ἡ ὑπόστασίς μας, ἡ πολιτικὴ καὶ ἡ κοινωνική, εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ πείθουν, ὅτι δὲν ἐκινήθημεν ἀπὸ ἰδιοτέλειαν. Εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀτενίσωμεν τοὺς πάντας μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλά, ἐνῷ οἱ πλεῖστοι ἐξ ὅσων μᾶς κατηγόρησαν, δὲν ἔχουν αὐτὴν τὴν δυνατότητα, δὲν ἔχουν αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὴν περιπέτειαν αὐτήν, νικήτρια καὶ ὅταν ὁ λαὸς θὰ κρίνῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσε, θὰ συμφωνήσῃ, ὅτι ἐπετέλεσε μέγα ἔργον. Διότι ἔσωσε τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ ὁδηγεῖ τὸν λαὸν εἰς τὴν πραγματικὴν δημοκρατίαν, ποὺ θὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ δημιουργήσῃ νέον καὶ ἐθνικῶς ὑγιὲς Δημοκρατικὸν Κέντρον, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ καθιερώσῃ τὴν ἀληθῆ δημοκρατίαν καὶ ὄχι τὸν καισαρισμὸν καὶ τὴν βουλευτοκρατίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Καμπερίδης, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§151Θ. ΚΑΜΠΕΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἄχαρες, πολὺ εἶναι ὁμολογουμένως, τὸ θέμα γύρω ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἀσχοληθῶ καὶ παράλληλα, πολὺ μέγα, διότι ἀφορᾷ τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ μαζὶ καὶ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Λυποῦμαι, εἰλικρινῶς, ποὺ ἂν καὶ ἐλαχίστην κοινοβουλευτικὴν πεῖραν ἔχω καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς πολιτικῆς μου σταδιοδρομίας, ὑπῆρξα ὁ στόχος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν, κατὰ τρόπον ἀπαράδεκτον, νὰ ἐπιτύχουν σκοπούς, οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἠθικὴν κατάπτωσιν καὶ τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν. Ἔχω ἐπίγνωσιν πλήρη τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ δι’ αὐτὸ μὲ ἀνάλογον σοβαρότητα, θὰ ἐκθέσω ὅλα τὰ συμβάντα καὶ ἀπόκειται εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, νὰ κρίνῃ καὶ διὰ τὴν ἐνέργειαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπεχείρησαν τὴν ἠθικήν μου κατάπτωσιν καὶ τὴν ἰδικήν μου στάσιν. Κύριοι βουλευταί, πρὶν προχωρήσω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω, ἐν πρώτοις, τὴν ἔκπληξίν μου — καὶ λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης — καὶ τὴν ἀγανάκτησιν, ἐπίσης, τὴν ὁποίαν ἐδοκίμασα καὶ ἐγὼ καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ἤκουσε τὸ γεγονὸς αὐτό. Οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολύ, κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν του, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μὲ κατεδίκασεν καὶ ἀπομένει νὰ καθορισθῇ τὸ μέγεθος τῆς ἐπιβλητέας ποινῆς. Πέραν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, ἐζήτησε κατὰ τρόπον ἀπαράδεκτον, καὶ αὐτεπάγγελτον, τὴν ποινικὴν δίωξίν μου, στηριζόμενος εἰς τὰς ψευδεῖς μηνύσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλαν οἱ κύριοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπρωτοστάτησαν εἰς τὸ νὰ μὲ πείσουν νὰ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν περὶ ἐξαγορᾶς μου. Ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, διέπραξε καὶ ἕνα ἔτι μεγαλύτερον σφάλμα, διότι δὲν ἐκάλεσε νὰ ἐξετασθοῦν καὶ τοὺς προτεινομένους ὑπ’ ἐμοῦ μάρτυρας. Κύριοι συνάδελφοι, προχωρῶ εἰς τὴν ἐξιστόρησιν τῶν γεγονότων. Τὴν τρίτην ἡμέραν τοῦ Πάσχα, εἰς τὰς 12 τὸ μεσημέρι, ἑτοιμαζόμενος νὰ πάω εἰς ἕνα χωριό, τῆς περιφερείας μου, διὰ νὰ βαπτίσω ἕνα παιδί, παίρνω ἕνα τηλεφώνημα ἀπὸ τὸν Πλάτωνα Λεμονόπουλον, ἐπιχειρηματίαν τῆς Κατερίνης καὶ Ἀθηνῶν καὶ δημοσιογράφον εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κατερίνης «Μακεδονικὸς Ἀγών», εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι διευθυντὴς καὶ μοῦ λέγει: «Ἔλα Θεόφιλε εἰς τὸ γραφεῖον μου ἀμέσως, σὲ περιμένω, διότι σὲ θέλω ἐπειγόντως». Ἐγὼ ἐπειδὴ ἤθελον νὰ ὑπάγω εἰς τὴν βάπτισιν καὶ μοῦ ἦτο ἀδύνατον νὰ τὴν ἀναβάλω, τοῦ εἶπον: «Πλάτων, μοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔλθω, διότι μὲ τὴν οἰκογένειάν μου φεύγω, δι’ ἕνα χωριό, διὰ νὰ βαπτίσω ἕνα παιδί». Αὐτὸς μοῦ ἀπήντησεν: «Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθῃς κατεπειγόντως, ἔστω καὶ διὰ πέντε λεπτά». Τότε ἐσκέφθην, ὅτι δὲν θὰ καθυστεροῦσα περισσότερον ἀπὸ 5 λεπτὰ καὶ ἀπεφάσισα νὰ πάω. Τοῦ ἀπήντησα, «παίρνω τὸ αὐτοκίνητόν μου καὶ ἔρχομαι». Πράγματι, μὲ τὴν οἰκογένειάν μου καὶ μὲ ἕνα φίλον μου, τὸν κ. Κουρτσιλίδην, ἐφύγαμεν ἀπὸ τὸ γραφεῖον καὶ ἐπήγαμεν εἰς τὸ πατρικόν μου σπίτι, ὅπου ἄφησα τὴν οἰκογένειάν μου δι’ ὀλίγον καὶ ἔπειτα μὲ τὸν φίλον μου ἐπήγαμε εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Λεμονοπούλου. Ὁ φίλος μου ἔμεινε μέσα εἰς τὸ αὐτοκίνητόν μου καὶ ἐγὼ ἀνέβηκα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Λεμονοπούλου, ὅπου εὑρίσκετο καὶ ὁ ἀδελφὸς του Φιλόθεος Λεμονόπουλος. Ὁ ἀδελφός τοῦ κ. Πλάτωνος Λεμονοπούλου, ἔφυγε ἀμέσως ἀπὸ τὸ γραφεῖον, χωρὶς βεβαίως νὰ προλάβωμεν νὰ τοῦ ζητήσωμεν συγγνώμην. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἐγνώριζεν τὴν ὑπόθεσιν. Τότε ὁ Πλάτων Λεμονόπουλος λέγει: «Ἄφησε Θεόφιλε, ἄφησε τὴν βάπτισιν καὶ φῦγε μὲ τὸ πρῶτον ἀεροπλάνον Θεσσαλονίκης, νὰ φύγῃς διὰ τὴν Ἀθήνα, διότι ἐδῶ συμβαίνουν σοβαραὶ πολιτικαὶ ἐξελίξεις καὶ εἶναι δι’ ἐσὲ μία εὐκαιρία νὰ πάρῃς 5 ἑκατομμύρια καὶ τὸ Ὑφυπουργεῖον Ἐμπορίου».

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Αἶσχος, αἶσχος. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§153Θ. ΚΑΜΠΕΡΙΔΗΣ. Τὸν ἠρώτησα, ἀπὸ ποῖον; Μοῦ ἀπήντησεν ἀμέσως, ὅτι αὐτὸ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃς, νὰ μὴ σοῦ τὸ ἀνακοινώσω. Θὰ πᾷς εἰς τὴν Ἀθήνα, εἰς τὸν φίλον μου καὶ συνεργάτην μου κ. Πλατῆν καὶ αὐτὸς θὰ τακτοποιήσῃ τὸ θέμα, αὐτὸς θὰ σὲ συνδέσῃ. Ἐγὼ ἀμέσως τοῦ ἀπαντῶ: «Αὐτὸ ποὺ μοῦ προτείνετε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν ἀπὸ ἐμένα, διότι εἶναι θέμα συνειδήσεως καὶ χαρακτῆρος τοῦ ἀνθρώπου». Τότε μοῦ ἀπήντησεν: «Ἄφησε, Θεόφιλε, οἱ εὐκαιρίες μιὰ φορὰ ἐμφανίζονται εἰς τὸν ἄνθρωπον. Μὴ χάσῃς αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν. Ἐγὼ εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ σοῦ τὸ διαβιβάσω αὐτό». Αὐτὴν τὴν στιγμήν, εἰσῆλθεν εἰς τὸ γραφεῖον ἡ δ)τρια τοῦ 5ου Γυμνασίου Θ)νίκης Μίνα Λιάκου, συνοδευομένη ἀπὸ τὴν κόρην της, διὰ νὰ διαπραγματευθῇ τὴν ἀγορὰν ἑνὸς οἰκοπέδου. Μὲ τὴν εἴσοδον τῆς κυρίας Λιάκου, ἐσταμάτησεν ἡ συζήτησις. Ἐγὼ κατέβηκα ἀμέσως εἰς τὸ αὐτοκίνητόν μου, ὅπου εὑρίσκετο ὁ φίλος μου κ. Κουρτσιλίδης καὶ τοῦ ἀνεκοίνωσα τὰ συμβάντα. Ἐπίσης, τὴν ἡμέραν αὐτήν, ἀνεκοίνωσα τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἰς τρία χωριά, τὰ ὁποῖα ἐπεσκέφθην. Ἐνῷ εὑρισκόμην ἐντὸς τῆς πόλεως Κατερίνης, ὁ κ. Μπαλτατζῆς, ὕστερα ἀπὸ 36 ὥρας, μὲ ἐζήτησεν εἰς τὸ τηλέφωνον. Πράγματι, ὅταν ἐπῆγα εἰς τὴν Κατερίνην, μοῦ ἀνεκοίνωσαν τὸ τηλεφώνημα τοῦ κ. Μπαλτατζῆ καὶ ἀμέσως, τὸν ἐκάλεσα εἰς τὸ τηλέφωνον. Ὁ κ. Μπαλτατζῆς, ἤθελε νὰ πληροφορηθῇ σχετικῶς μὲ τὸ θέμα τοῦ κ. Ἰγνατιάδη, ὁ ὁποῖος τυγχάνει νὰ εἶναι καὶ φίλος μου. Πέραν τοῦ θέματος τοῦ κ. Ἰγνατιάδη, τοῦ ἀνέφερον καὶ τὴν γενομένην πρὸς ἐμὲ πρότασιν. Ὁ κ. Μπαλτατζῆς ἀνεκοίνωσε τοῦτο εἰς τὸ Κόμμα καὶ μοῦ εἶπε, ἐπὶ πλέον, νὰ καταγγείλω τὸ γεγονὸς διὰ τηλεγραφήματός μου. Πράγματι, εἰς τὰς 10 ἡ ὥρα, διὰ σχετικοῦ τηλεγραφήματός μου πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος, καθὼς καὶ διὰ τηλεγραφημάτων καὶ τηλεφωνημάτων πρὸς τὰς ἐφημερίδας, κατήγγειλα τὸ γεγονός. Κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως, πλήρεις ἀποδείξεις, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τοιαῦτα θέματα, νὰ ὑπάρξουν. Οὔτε πιστεύω νὰ ἔχῃ κανεὶς ἀπὸ ὑμᾶς τὴν ἀπαίτησιν νὰ εἴχομεν ἐνυπόγραφον ἀπόδειξιν ἢ συμβολαιογραφικὴν πρᾶξιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ πράξω, αὐτὴν τὴν στιγμήν, — ἂν ἐγνώριζα τὸ γεγονὸς — νὰ μαγνητοφωνήσω τὴν συζήτησιν αὐτήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁμιλῶν προχθές, εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης τακτικῆς μας, κατασπιλώνομεν καὶ κατεξευτελίζομεν τὸν κοινοβουλευτισμόν. Ἀλλά, τὸν ἐρωτῶ: Ποῖος κατασπιλώνει τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ τὴν τιμὴν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, καὶ τὴν δημοκρατίαν, ἡμεῖς ἢ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιδίδονται εἰς τὰς τοιαύτας ἀπαραδέκτους μεθόδους, ἐνῷ ἡμεῖς μὲ θάρρος κατηγγείλαμε τὴν ἀπαράδεκτον αὐτὴν ἐνέργειαν. Βεβαίως, ὄπισθεν τῶν κυρίων αὐτῶν, κρύπτονται ὠργανωμένα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἔχουν κάθε λόγον νὰ ἐνεργοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν ἀήθη καὶ ἀπαράδεκτον τρόπον. (Χειροκροτήματα, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§154Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, παρακαλῶ, ἂν εἴχατε τὴν καλωσύνην, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφῆστε, κ. Γιαννούση, δὲν σᾶς ἐπιτρέπω καμμίαν διακοπήν.

§156Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, παρακαλῶ, ὅταν νομίζετε, σεῖς, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς διακόψω.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεμία διακοπή. Ὁ κ. Καμπερίδης, ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἀναπτύξῃ προσωπικόν του θέμα. Ὁρίστε, κ. Καμπερίδη, προχωρήσατε.

§158Θ. ΚΑΜΠΕΡΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὅσον μικροὶ καὶ ἂν εἴμεθα, ὅσον νέοι καὶ ἂν εἴμεθα καὶ ὅσον ὀλίγην κοινοβουλευτικὴν πεῖραν καὶ ἂν ἔχωμεν, ἔχομεν τὸ ἠθικὸν ἀνάστημα καὶ τὸν κρυστάλλινον χαρακτῆρα μας, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπερηφανευόμεθα, νὰ δηλώσωμεν, ὅτι εἴμεθα πάντοτε πλησίον τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔταξε νὰ τὸν ὑπηρετήσωμεν...

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καμπερίδη, αὐτὸ δὲν εἶναι προσωπικὸν ζήτημα, εἶναι ἀγόρευσις πολιτική.

§160Θ. ΚΑΜΠΕΡΙΔΗΣ. .. θὰ εἴμεθα πάντα κοντὰ εἰς τὸν λαόν, καὶ μάλιστα εἰς τὸν λαὸν τῆς ὑπαίθρου, ἀπὸ τὸν ὁποῖον προερχόμεθα καὶ δὲν εἶναι εἰς ἡμᾶς δυνατὸν νὰ ξεχάσωμεν ποτὲ τοὺς ἀγῶνας τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐτίμησε διὰ τῆς ψήφου του καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προδώσωμεν, μὲ ἀνταλλάγματα, τὸ χρέος μας καὶ τὴν δημοκρατίαν, τὰ ὁποῖα μᾶς κάμουν ἔτι περισσότερον χαλυβδίνους. Ἐσεῖς καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς Κυβέρνησιν τῆς χώρας μας, τὸ μόνον ποὺ ἔχετε χρέος νὰ κάμετε, εἶναι πρὶν ἀναμείνετε τὴν ψηφοφορίαν, νὰ παραιτηθῆτε ἀμέσως, διὰ νὰ σταματήσῃ ἡ κατασπίλωσις τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§161Ι. ΒΑΛΥΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βαλυράκη, δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§163Ι. ΒΑΛΥΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ νὰ καταθέσω τὴν μαγνητοφωνημένην ταινίαν, ἐπὶ τοῦ ἰδικοῦ μου γεγονότος.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὴν καταθέσητε, δὲν εἶναι, ὅμως, δυνατὸν νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§165Ι. ΒΑΛΥΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴπω διὰ 5 λεπτὰ ὀλίγας λέξεις καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ καταθέσω τὴν μαγνητοφωνημένην ταινίαν.

§166Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ὁμιλίαν του ὁ κ. Βαλυράκης, εἶπεν, ὅτι ἔχει καὶ μίαν μαγνητοφωνημένην ταινίαν. Συνεπῶς, νομίζω, ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ τὴν καταθέσῃ.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Μπακόπουλε. Ἐλέχθη, ὅτι θὰ τὴν καταθέσῃ τὴν ἑπομένην ἡμέραν τῆς ὁμιλίας του καὶ ὄχι τὴν τελευταίαν ὥραν ποὺ θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Θὰ τὸν καλέσω νὰ τὴν καταθέσῃ. Ὁ κ. Φ. Παναγιωτόπουλος, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Θὰ ἤθελον, ὅμως, νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Κύριε Παναγιωτόπουλε, ἐπειδὴ ὑπάρχουν πολλαὶ αἰτήσεις συναδέλφων, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ γίνῃ περιγραφὴ τοῦ Κανονισμοῦ. Θὰ περιορισθῆτε μόνον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ὄχι ἐπὶ ἄλλων θεμάτων.

§168Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν εὑρίσκεσθε ἐπὶ τῆς ἕδρας, φρονῶ, ὅτι ἐπιτελεῖτε ὕψιστον καθῆκον. Εἶσθε ὁ Πρόεδρος τοῦ Σώματος, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ εἶσθε Πρόεδρος μιᾶς παρατάξεως. Κακὴν μεταχείρισιν διεπράξατε ὅσον ἀφορᾷ τὴν κλῆσιν τῶν κ.κ. συναδέλφων νὰ ὁμιλήσουν, καθ’ ἣν ὥραν εὑρίσκετο εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου. Ἐζήτησαν συνάδελφοι τῆς Ε.Κ. τὸν λόγον, δὲν τοὺς τὸν ἐδώσατε. Ὅταν, ὅμως, ἐζήτησαν τὸν λόγον συνάδελφοι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ, ἀμέσως τὸν ἐδώσατε. Ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ συνάδελφος κ. Λαζαρίδης.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ κουράζεσθε, κ. συνάδελφε, θὰ σᾶς τοὺς εἴπω ἐγώ, τοὺς ἔχω γράψει κατὰ σειράν.

§170Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ μοῦ καθορίσητε σεῖς τὸν λόγον.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ μοῦ εἴπητε, ποῦ παρεβιάσθη ὁ Κανονισμός.

§172Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Νικολαΐδης, ἐζητήσατε ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Οὔτε διὰ τὸν κ. Κιτσίδην, οὔτε διὰ τὸν κ. Βενέτην, οὔτε διὰ τὸν κ. Κανδυλιάρην, οὔτε διὰ τὸν κ. Λαυρεντίδην, ἐζητήσατε. Ἀλλά, πέραν τούτου, ἀπόψε συζητεῖται ἡ πρότασις δυσπιστίας, ὁ λαὸς ἀγωνιᾷ καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν διατηρεῖ τὰς εὐθύνας του. Ἔχομεν, ὅμως, ἐγγραφῆ 45, διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν......

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ αὐτό;

§174Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς, πρότασιν πρόκειται νὰ κάμω. Συνεχίζω. Δὲν δύναμαι νὰ κάμω προφητείας, ποία θὰ εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ αὐτό, νὰ προδικάσετε, δηλαδή, ὁποῖον θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας; Ἐδιαβάσατε τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ; Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω. Νὰ διαβάσετε τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον παρέβην.

§176Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν καὶ μόνος σας διεπιστώσατε παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ, εἴπατε, ὅτι θὰ ἐφαρμόσητε τὸ ἄρθρον 45 αὐτοῦ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ σημερινὴ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ τελευταία...

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε, δὲν εἶναι θέμα Κανονισμοῦ αὐτό.

§178Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεχίζω καὶ ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλήσητε δι’ οἱονδήποτε ἄλλο θέμα, παρὰ μόνον ἐπὶ παραβάσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἂν ἐγένετο. Ὀφείλω νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον 45 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε, κ. συνάδελφε: «Οἱ λαβόντες τὸν λόγον, ἀγορεύουσιν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀπὸ τῆς θέσεώς των δὲ μόνον τῇ συγκαταθέσει τοῦ Προέδρου». Ἐν συνεχείᾳ, τὸ ἄρθρον 45, λέγει, ἀπαγορεύονται αἱ διαλογικαὶ συζητήσεις. Διακοπαί, ἐπιτρέποντος τοῦ ἀγορεύοντος, εἶναι δυναταὶ μόνον τῇ συγκαταθέσει τοῦ Προέδρου». Ἐπίσης, εἰς τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 45, λέγει, «ἐὰν βουλευτὴς λάβῃ τὸν λόγον, ἄνευ ἀδείας τοῦ Προέδρου ἢ ἐὰν ἐξακολουθῇ ἀγορεύων, καίτοι τοῦ ἀφῃρέθη ὁ λόγος, ὑπὸ τοῦ Προέδρου, τὰ λεχθέντα, δὲν ἀναγράφονται ἐν τοῖς πρακτικοῖς».

§180Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μεροληπτεῖτε, κ. Πρόεδρε, Διότι ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι μόνον δι’ ἡμᾶς γίνεται τοιαύτη μεταχείρισις. Ἀλλά, σᾶς ἐρωτῶ, τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἄλλων συναδέλφων, προηγουμένως, ἀνεγράφησαν εἰς τὰ πρακτικά;

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Δὲν εἶναι, ὅμως, δυνατὸν νὰ λέγετε, ὅτι μεροληπτῶ. Ἐξ ἄλλου, οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ὁμιλησάντων, εἶναι ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας παράταξιν.

§182Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ εἶμαι βέβαιος δι’ αὐτό, ὅτι ἡ σημερινὴ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ τελευταία. Τοῦτο τὸ στηρίζω ἐπὶ τῶν δηλώσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παναγιωτόπουλε, αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔστω καὶ ἂν εἶναι ἡ τελευταία συνεδρίασις σήμερον, θὰ σᾶς δώσω τὸ τελευταῖον μάθημα ἐγώ, διὰ νὰ σέβεσθε τοὺς ἑαυτούς σας καὶ τὸν Κανονισμόν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις δι’ ὀλίγα λεπτά.

(Ὥρα 9.35′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.40′ μ.μ.)

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλμβάνω τὴν πρότασιν νὰ ὁμιλήσουν οἱ ἐγγεγραμμένοι συνάδελφοι, δι’ ἕνα τέταρτον ἕκαστος. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος.

§185ΦΩΝΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰ. Γιαννόπουλος, ἔχει τὸν λόγον. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν, καταλαμβάνει ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Δ. Παπασπύρου).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω, κ. Βαλυράκη, μὴ λησμονῆτε, ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς τὴν Βουλήν. Κύριε Γιαννόπουλε, νὰ τηρηθῇ τὸ τέταρτον.

§188Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸ Συνταγματικὸν θέμα. Θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς μίαν παρατήρησιν. Κατὰ τὸ Σύνταγμά μας, τρεῖς εἶναι αἱ ἐπιταγαὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν λύσιν τοῦ πολιτικοῦ θέματος. Ἡ πρώτη εἶναι, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει δικαίωμα νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ καθορίζει τὸν τρόπον καὶ τὴν ἔκτασιν αὐτῆς. Δευτέρα ἐπιταγὴ εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως διοριζομένην Κυβέρνησιν. Ἡ ἐπιταγὴ αὐτὴ εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ μιᾶς παλαιᾶς ἀντιλήψεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Τρίτη ἐπιταγὴ εἶναι, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τῆς τρίτης ταύτης ἐπιταγῆς, θέλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ λόγος διαλύσεως τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ ὕπαρξις δυσαρμονίας μεταξὺ Βουλῆς καὶ λαϊκῆς ἀντιλήψεως, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει εἰς τὸν Βασιλέα τὴν διάλυσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, ὅτι θὰ σχηματίσῃ τὴν ἀντίληψίν του ὁ Βασιλεὺς περὶ τῆς δυσαρμονίας αὐτῆς καὶ ὅτι θὰ τὸ ἐπιδιώξῃ ἐκ διαφόρων πηγῶν, συμφωνῶ μαζί του. Ἐκεῖνο, ὅμως, ποὺ εἶναι ἀναμφισβήτητον εἶναι τοῦτο: Ὅτι ὁ ὑπεύθυνος Σύμβουλος εἶναι ὁ Πρωθυπουργός, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δημιουργεῖται συνταγματικὴ ὑποχρέωσις τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον διεπίστωσε δυσαρμονίαν λαοῦ καὶ Βουλῆς νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἀντίληψίν του εἰς τὸν Βασιλέα, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἰσακούσῃ ἢ νὰ μὴ εἰσακούσῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐρωτᾶται, τοῦτο συνέβη; Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ συμπολίτης μου Πρωθυπουργός, ἐμφανιζόμενος εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ τύχῃ ψήφου ἐμπιστοσύνης, ὡμολόγησεν, ἀβιάστως, ὅτι ἡ Ε.Κ., κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκεῖνος ἐξῆλθεν αὐτῆς, εὑρίσκετο ἐν ἀνόδῳ. Ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς φράσεως αὐτῆς, ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, ἐδυσφόρησε καὶ διεμαρτυρήθη. Πλήν, ὅμως, τοῦτο δὲν μεταβάλλει τὴν ἄποψιν ταύτην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς ἴδωμεν, ποία ἦτο ἡ κατάστασις, ὅταν ἡ Ε.Κ. ἦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὡς γνωστόν, ἡ Ε.Κ., ἔλαβεν τὰ 53% τῶν ψήφων καὶ εἶχεν 171 βουλευτάς, δηλαδή, ἐξεπροσώπει τὸ 57% εἰς τὴν Βουλήν. Ἐκ τῆς Ε.Κ. ἐξῆλθον 45 βουλευταὶ καί, παρὰ ταῦτα, ὁ κ. Πρωθυπουργός, βεβαιώνει, ὅτι ἡ Ε.Κ. εὑρίσκεται ἐν ἀνόδῳ, ὅπερ σημαίνει, ὅτι διενεργουμένων ἐκλογῶν, θὰ λάβῃ πλέον τοῦ 53%. Παρὰ ταῦτα, μὲ τὴν ἔξοδον τῶν 45 βουλευτῶν, ἀπὸ τὴν Ε.Κ., τὸ Κόμμα τοῦτο ἀντιπροσωπεύει τὸ 42% τῆς Βουλῆς. Προφανές, λοιπόν, εἶναι, ὅτι ὑπάρχει δυσαρμονία μεταξὺ λαοῦ καὶ Βουλῆς. Καὶ ἐρωτᾶται, εἶχεν ὑποχρέωσιν ὁ Πρωθυπουργός, στὴν ἀντίληψίν του ταύτην, περὶ δυσαρμονίας λαοῦ καὶ Βουλῆς, νὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα; Δύο τινὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συνέβησαν: Ἢ ὑπέβαλεν τὴν ἀντίληψίν του ταύτην εἰς τὸν Βασιλέα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ δὲν εἰσηκούσθη, ἢ δὲν τὴν ὑπέβαλεν, ὁπότε παρέλειψε τὴν ἐκτέλεσιν καθήκοντος, ὑπαγορευομένου ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Αὐτά, ὅσον ἀφορᾷ τὸ συνταγματικὸν θέμα, ποὺ ὑπηνίχθη. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ θέμα τοῦ λαϊκοῦ ἐρείσματος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ πλείστων γεγονότων, κύριοι βουλευταί, εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὄχι ἁπλῶς δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ στερεῖται παντελῶς λαϊκοῦ ἐρείσματος. Ὑπάρχει τοιαύτη δυσφορία εἰς τὸν λαόν, κατὰ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὥστε οἱ κ.κ. Ὑπουργοί, εἰς τὰς ἐμφανίσεις των, νὰ συνοδεύωνται ὑπὸ ἰσχυρᾶς ἀστυνομικῆς δυνάμεως. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅταν, κατὰ τὸ Πάσχα, ἦλθεν εἰς τὸν Πύργον, διεπίστωσεν αὐτὴν τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ λαοῦ. Ἀκόμη εἶναι διαπιστωμένον, ὅτι οὐδεὶς συνεκτικὸς δεσμὸς ὑφίσταται μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἢ τοὐλάχιστον προσωπική τις φιλία, μεταξύ των. Ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι οἱ ἀποτελέσαντες τὴν ὁμάδα τῶν 45, ἐτάχθησαν ἐκεῖ, ἢ ἀπὸ προσωπικὴν φιλοδοξίαν νὰ γίνουν Ὑπουργοί, ἢ ἀπὸ ἀντιζηλίαν ἢ λόγῳ μίσους πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ. Τίποτε δὲν ἑνώνει τὰ μέλη τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἐρωτᾶται, μίαν τοιαύτην Κυβέρνησιν, καὶ τῆς προελεύσεως, ποὺ ἀνέφερον, εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἐμπιστεύεται κανεὶς διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον; Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν Ε.Κ., νομίζω, ὅτι τὸ Κόμμα αὐτό, συνεπὲς πρὸς τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ, δὲν ἐμπιστεύεται τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ τὴν καταψηφίσῃ. Ἡ ΕΡΕ, ὅμως, ἀκολουθεῖ ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Παραδόξως, ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀκολουθεῖ πολιτικὴν ἀσυνεπῆ, καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἡ ΕΡΕ, κατηγόρησε τὴν Ε.Κ., καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ οἰκονομική της πολιτικὴ ὑπῆρξεν ἀθλία καὶ λίαν ἐπικίνδυνος διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Καὶ ἐρωτᾶται, ποῖοι ἦσαν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ποῖοι ἤσκουν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου; Δὲν νομίζω, ὅτι χρειάζεται νὰ ἀναφέρω ὀνόματα. Ὅλοι γνωρίζομεν, ποῖος προήδρευε τοῦ Οἰκονομικοῦ Κυβερνητικοῦ Συμβουλίου, ποῖος ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ποῖοι ὑπῆρξαν Ὑπουργοὶ τοῦ Ἐμπορίου. Ἦσαν οἱ εὑρισκόμενοι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐρωτᾶται, ὑπάρχει συνέπεια εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ΕΡΕ, ὅταν ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος κατηγορεῖ τὴν Ε.Κ. διὰ τὴν οἰκονομικὴν της πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἤσκουν οἱ ἐπὶ κεφαλῆς εὑρισκόμενοι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλον μέρος στηρίζει, διὰ τῆς ψήφου της, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αὐτὰ τὰ ἴδια πρόσωπα, τὰ ὁποῖα μάλιστα ἐδήλωσαν, ὅτι ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνην εἰς τὸ ἀκέραιον διὰ τὴν ἀσκηθεῖσαν, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Κ., ὑπ’ αὐτῶν οἰκονομικὴν πολιτικήν; Ἐλέχθη, ὅτι ἡ στάσις αὐτὴ τῆς ΕΡΕ, δικαιολογεῖται ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι τότε μὲν ἐτέλουν τὰ πρόσωπα αὐτὰ ὑπὸ δεσμευτικὴν κηδεμονίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. καὶ ὅτι τώρα τελοῦν ὑπὸ τὴν καθοδήγησιν τῆς ΕΡΕ. Ἐφευρέθη αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ στηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις Τσιριμώκου. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ ΕΡΕ, τὸν κ. Τσιριμῶκον, τὸν ἐθεώρει ὡς τὸν Δούρειον ἵππον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης, τοῦ ὁποίου ἐννοῶ τὴν φιλόδοξον πολιτικὴν δραστηριότητα καὶ ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν, ὅτι ἀναλαμβάνει τὰς εὐθύνας τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου κατ’ ἐπανάληψιν ἐβεβαίου τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, περὶ τῆς λαμπρᾶς ἐξελίξεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ἐπὶ Κυβερνήσεως Ε.Κ. Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς θὰ πρέπει νὰ συμμορφώνεται πρὸς τὰς ὁδηγίας ἄλλου, ὅταν πρόκειται νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἐκ τῆς ἀσκουμένης πολιτικῆς καταβαραθρώνονται τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας. Καὶ τὸ ἑξῆς ἀκόμη. Οἱ ἡγούμενοι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλωσαν, ὅτι ἀναλαμβάνουν τὰς εὐθύνας τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἐπὶ Κυβερνήσεως Κέντρου. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Ε.Κ., ἡ Ε.Ρ.Ε., τὴν κατηγορεῖ καὶ τὴν καταδικάζει. Πῶς, λοιπόν, ἡ Ε.Ρ.Ε., δὲν ἀφήνει νὰ ἔλθῃ ὁ λαὸς νὰ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ἐκείνης πολιτικῆς, ἀλλὰ προσπαθεῖ καὶ ἐπιδιώκει νὰ ἀπομακρύνῃ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμάτων; Καὶ, ἐνῷ ἡ Ε.Ρ.Ε., κατεδίκασεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Ε.Κ., τὴν ὁποίαν ἤσκουν οἱ πρωτεργάται τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ Ε.Ρ.Ε. δέχεται σήμερον τὴν προαγωγὴν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ βλέπομεν τὸν τότε Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διοριζόμενον τώρα Πρωθυπουργόν, καὶ τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, προβιβαζόμενον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ. Παρὰ ταῦτα, ἔρχεται ἡ Ε.Ρ.Ε., ἐγκρίνει αὐτὰς τὰς προαγωγάς, καὶ στηρίζει τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ψήφου της. Ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί, αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ ἀσυνέπειαν τῆς Ε.Ρ.Ε.; Θὰ μοῦ πῆτε, ὅτι μονάχα αὐτὴ ἡ ἀσυνέπεια εἶναι; Ὄχι. Διότι ὑπογραμμίζεται καὶ ἀπὸ ἄλλα γεγονότα, ἡ ἀσυνέπεια τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἐκλεκτὰ στελέχη τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅπως ὁ κ. Παπαληγούρας, εἶπον, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἀναγκαῖον κακόν.

§189Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λέμε ἀναγκαῖον κακόν, σημαίνει, ὅτι δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, οὔτε ἀπολύτως κακόν.

§190Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ κακὸν εἶναι κακόν. Δὲν ἐπιτρέπεται, εἰς ἕνα μεγάλο Κόμμα, ὅπως εἶναι τὸ Κόμμα ποὺ ἡγεῖσθε, νὰ στηρίζῃ καὶ νὰ ὑποστηρίζῃ τὸ κακόν.

§191Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν ἔκαμον λογοπαίγνιον. Ὁ λαὸς δίδει, ὅμως, καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν.

§192Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ φαυλότης ποὺ ἀσκεῖται, κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχει προηγούμενον. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω γενικώτερα ἐπὶ τῆς φαυλότητος ποὺ ἀσκεῖ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Θὰ ἀρκεσθῶ καὶ θὰ περιορισθῶ εἰς ἕνα εὐπαθῆ τομέα, τὸ τομέα τῶν μεταφορῶν, τὸ ὄργιον, ποὺ συνέβη εἰς τὸν τομέα αὐτόν, δὲν ἔχει συμβῆ ποτέ. Εἰς μίαν μόνον ἡμέραν, τὴν 16ην Σεπτεμβρίου, ὑπεγράφησαν ἄδειαι αὐτοκινήτων Δ.Χ., ἀπὸ 36 τόννων, 15 τόννων καὶ 12 τόννων. Ἐδόθη ἄδεια εἰς μίαν νταλίκα 32 τόννων, κατὰ παρέκκλισιν τῶν κειμένων διατάξεων καὶ ἡ τιμὴ τῆς ἀδείας αὐτῆς, εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν ἔχει 2.140.000. Ἐπίσης ὑπεγράφησαν ἄδειαι αὐτοκινήτων Λ.Χ. τόννων καὶ ἑκάστη ἄδεια εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν ἔχει ἀξίαν 1.400.000.

§193Τ. ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, συζητεῖται πρότασις μομφῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον εἶναι ἡ πέμπτη καὶ τελευταία συνεδρίασις, μὲ τόσους πολλοὺς ἐγγεγραμμένους συναδέλφους νὰ ὁμιλήσουν. Μέχρι σήμερον, κατεπονήθημεν νὰ ἀκούσωμεν τὰς διενέξεις τῶν συναδέλφων Κρήτης, ἀπόψε τὰς διαφορὰς ὑμῶν εἰς τὴν Ἠλείαν. Λύσατε τὰς διαφοράς σας κατ’ ἄλλον τρόπον, καταθέσετε μίαν ἐπερώτησιν καὶ ἀφήσατε τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτελέσῃ τὴν ἀποστολήν της, ἐλέγχουσα τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τόσων γενικῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§194Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς δύο ἡμέρας, ὑπεγράφησαν 25 ἄδειαι Δ.Χ. Ἐκτὸς τούτου, διωρίσθησαν καὶ 100 ἔκτακτοι ὑπάλληλοι, παρὰ τὰς διαβεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Ρ.Ε., ὁ ὁποῖος εἶχεν ζητήσει νὰ ἀπολυθοῦν οἱ ὑπεράριθμοι ὑπάλληλοι καὶ νὰ μὴ γίνῃ κανένας διορισμός. Ὑπάρχει δὲ καὶ διαμαρτυρία τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, διότι διωρίσθησαν πρόσωπα δίχως νὰ ὑπάρχῃ ἡ παρὰ τῶν κειμένων διατάξεων προβλεπομένη ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου περιφέρειαν, τὸν Πύργον, ἀπελύθησαν 12 κοπέλλαι, τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζω, διότι δὲν τὰς διώρισα ἐγώ. Καὶ ἀντὶ τούτων, διωρίσθησαν 17. Καταθέτω, κύριοι βουλευταί, τὸν πίνακα τῶν χορηγηθεισῶν ἀδειῶν αὐτοκινήτων Δ.Χ., καθὼς καὶ τὸν πίνακα τῶν διορισθέντων ὑπαλλήλων, διὰ νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τὰ πρακτικά.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς παρακαλῶ, νὰ τελειώνετε. Ὁμιλεῖτε κατὰ παραχώρησιν. Διότι σειρὰν εἶχον νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ.κ. Ράλλης καὶ Μιχαηλίδης.

§196Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀναγκάζομαι νὰ διακόψω τὴν ὁμιλίαν μου, λόγῳ τῆς ἐπιμονῆς τοῦ κ. Προέδρου. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προβῶ εἰς μίαν ἐπίκλησιν πρὸς τὴν ΕΡΕ. Ἡ ΕΡΕ κάμνει παραχωρήσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν θέλει νὰ γίνουν ἐκλογαί. Καὶ φροντίζει νὰ καλλωπίζῃ αὐτὴν τὴν αἰτίαν μὲ τὸ ψιμύθιον, ὅτι στηρίζει τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ ἐθνικοὺς καὶ μόνον λόγους. Κύριοι βουλευταί, εἶμαι μέλος τῆς Ε.Κ. Πιστεύω εἰς τὰς ἱκανότητας καὶ τὰς ἀρετὰς τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ μου. Σᾶς διαβεβαιῶ ὅμως, ὅτι δὲν κατέχομαι ἀπὸ μισαλλοδοξίαν. Εὔχομαι τὸ κόμμα μου νὰ ἔλθῃ πρῶτον εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν θὰ μὲ στενοχωρήσῃ πολὺ ἐὰν τὰς ἐκλογὰς τὰς κερδίσῃ ἡ ΕΡΕ. Ἀπορῶ, ὅμως, διατὶ ἕνα κόμμα, ὅπως εἶναι ἡ ΕΡΕ, φοβεῖται τὰς ἐκλογάς, ὅταν διακηρύττῃ μάλιστα, ὅτι ἔχει τὸν λαὸν μαζί της. Ὡς αἰτιολογικὸν ἡ ΕΡΕ διὰ τὴν μὴ διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν σήμερον, θέτει τοὺς Λαμπράκηδες καὶ τὴν ἔξαψιν τῶν πνευμάτων, λόγῳ τῆς δημιουργηθείσης τοὺς τελευταίους μῆνας πολιτικῆς καταστάσεως. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: ὑπῆρχε μεγαλυτέρα ἔξαψις τὸ 1926, ὅτε διεξήχθησαν ἐκλογαί; Μετὰ ἀπὸ τὸν τυφεκισμὸν τῶν πολιτικῶν Ἀρχηγῶν καὶ τῆς μεσολαβησάσης δικτατορίας, αἱ δύο παρατάξεις εἶχον φθάσει μέχρις αἵματος. Ἤμουν ὑποψήφιος τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ἐνθυμοῦμαι τί κλῖμα ἐπικρατοῦσε. Ἔγιναν, ὅμως, ἐκλογαὶ καὶ ἔσωσαν τὸν τόπον, διότι καὶ ἡ γαλήνη ἐπανῆλθε καὶ ἡ προελθοῦσα ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς Κυβέρνησις ἔλυσε ζωτικώτατα θέματα τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς μετέπειτα ἐκλογὰς καὶ μέχρι τοῦ 1961 ὑπῆρχε πάντοτε ἔξαψις πνευμάτων......

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τελειώνετε. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς ἀφαιρέσω τὸν λόγον.

§198Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀναγκαζόμενος νὰ διακόψω τὴν ὁμιλίαν μου ἔχω νὰ ἐκφράσω μίαν εὐχήν. Ὄχι νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἀρχήν, ἀλλὰ νὰ εἴπω πρὸς τὴν ΕΡΕ, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ δώσῃ λύσιν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία συγκινεῖ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ ἡ λύσις εἶναι ἐκλογαί. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§200Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται νὰ δευτερολογήσω, καθ’ ὃ ἴσως νὰ εἶχον καὶ ὑποχρέωσιν. Πρέπει νὰ ὁμιλήσουν καὶ ἄλλοι. Ἀλλὰ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ἰδιόγραφον ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ὁ συνάδελφος, κ. Κατσικόπουλος, μοῦ παρέδωσε πρὸ ὀλίγου ἐκ μέρους τοῦ λοχαγοῦ Παπαγεωργοπούλου, διὰ τὸν ὁποῖον τόσος λόγος ἔγινε χθές.

§201ΦΩΝΑΙ. Νὰ τὴν διαβάσετε!!

§202Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μά, θὰ μὲ ἀφήσετε, ἐπὶ τέλους, μίαν φοράν; Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ καὶ τὸ Προεδρεῖον καὶ τὴν Βουλήν, νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τὴν ἀναγνώσω. Καὶ τοῦτο, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ περιληφθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὡς ἀγόρευσις ἰδική μου.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περιλαμβάνεται καὶ ἄνευ ἀναγνώσεως, ἂν θέλετε.

§204Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε. Θέλετε νὰ εἴπω καὶ εἰς ὑμᾶς —σέβομαι τὸ Προεδρεῖον— ἠξεύρω τί λέγω καὶ τί κάμνω;

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ σᾶς διευκολύνω. Ἠξεύρετε τὸν σεβασμόν μου.

§206Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀναγνωρίζετε, ὅτι ἠξεύρω, ἀφήσατε τὰς εὐφυΐας. Λοιπόν, ἡ ἐπιστολὴ ἔχει οὕτω: Κύριε Ὑπουργέ, Τὴν 24.4.66 ἡμέραν Κυριακὴν περὶ ὥραν 15.00′ καὶ ἐνῷ εὑρισκόμην εἰς τὸν περίβολον τῶν φυλακῶν τοῦ Σ.Τ.Π. ὁμοῦ μετὰ τῶν ἄλλων συγκρατουμένων ἀξιωματικῶν, προσῆλθεν ἐσπευσμένως ὁ δεσμοφύλαξ, Ἴλαρχος Λαμπρινός, μετὰ τοῦ ἐπόπτου ἐπιφυλακῆς τῆς ἡμέρας, Ἰλάρχου Ξανθάκου, καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐντολῆς, οὐδὲ κἂν καὶ ἐξηγήσεως, ἐπεχείρησαν νὰ μὲ ἐγκλείσουν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 7 κελλίον τῶν φυλακῶν, διότι «ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐτέλουν ἐν αὐστηρᾷ ἀπομονώσει». Ἀρνούμενος τὴν ἐκτέλεσιν τῆς παρανόμου αὐτῆς ἐνεργείας των, ἀπῄτησα νὰ μοῦ προσκομίσουν σχετικὴν ἔγγραφον διαταγὴν τοῦ εἰσηγητοῦ, τοῦ μόνου ἔχοντος τὸ δικαίωμα τοῦτο. Οὗτοι, ἀντ’ αὐτοῦ, ἐπανῆλθον μετ’ ὀλίγον μετὰ τοῦ Διοικητοῦ τοῦ Σ.Τ.Π. Ταξιάρχου Μάντζου καὶ δι’ ἀσκήσεως ἀμέσου σωματικῆς βίας, χειροδικήσαντες καὶ ἀπειλοῦντες μὲ ἔσυραν βιαίως πρὸς τὸ κελλίον, ἵνα μὲ ἐγκλείσουν ἐντὸς αὐτοῦ. Συγκεκριμένως, ἐνῷ ἐζήτησα καὶ πάλιν ἔγγραφον διαταγήν, εἰς ἣν νὰ ἀναφέρωνται οἱ λόγοι τῆς αὐστηρᾶς ἀπομονώσεώς μου ἢ ἔστω ἁπλῶν διαταγῶν αὐστηρᾶς ἀπομονώσεως παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ, οἱ δύο Ἴλαρχοι ἐπιτεθέντες μὲ συνέλαβον διὰ ἀστυνομικῶν λαβῶν καί παρὰ τὰς διαμαρτυρίας μου πρὸς τὸν παριστάμενον Ταξίαρχον διὰ τὴν διαπραττομένην παρανομίαν, οὗτος μὲ ἐκτύπα μὲ τὸ μαστίγιόν του καὶ ἀπειλῶν, ὅτι θὰ μὲ στείλῃ εἰς τὸ Στρατοδικεῖον, προέτρεπε τοὺς Ἰλάρχους νὰ μὲ σύρουν βιαίως ἐντὸς τοῦ κελλίου διὰ τῆς φράσεως: «Χρησιμοποιήσατε βίαν». Ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν τούτων, ἦτο ἡ παρ’ ὀλίγον ἐξάρθρωσις τῆς ὠμοπλάτης μου ἐκ τῆς ἀστυνομικῆς λαβῆς τοῦ Ἰλάρχου. Τελικῶς, ἐσύρθην εἰς τὴν θύραν τοῦ κελλίου διὰ τῆς βίας παρὰ τῶν τριῶν ὡς ἀνωτέρω ἀξιωματικῶν καὶ ἐκεῖθεν εὑρέθην ἐντὸς τοῦ κελλίου. Ἀμέσως ἐκλειδώθη ἡ θύρα καὶ μοῦ εἶπεν ὁ Ταξίαρχος, ὅτι «οὔτε διὰ σωματικὴν ἀνάγκην δὲν πρόκειται νὰ βγῇς», μετ’ ὀλίγον δὲ μοῦ «ἐπέταξεν» ἐντὸς τοῦ κελλίου καὶ μίαν... λεκάνην πλαστικήν, ἵνα τὴν χρησιμοποιῶ ἀντὶ λεκάνης ἀποχωρητηρίου. Ἡ ἀνήκουστος αὕτη ἐνέργεια τοῦ Ταξιάρχου Μάντζου, ποὺ παρέταξεν ἔναντι τοῦ δικαίου καὶ νομίμου αἰτήματός μου, ὅπως μοῦ προσκομίσουν σχετικὴν ἔγγραφον διαταγήν, ἀπεσκόπει, πρῶτον, εἰς τὸ νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν ἄτιμον σκευωρίαν τοῦ δικηγόρου Ἀνδρέα Παπαγεωργοπούλου καὶ τῶν σκοτεινῶν δυνάμεων καί, δεύτερον, εἰς ψυχολογικὴν βίαν, διασυρμὸν καὶ ἀτίμωσιν, ἡ δὲ ἀγριότης ἀπεδείκνυε μῖσος καὶ ἀσυδοσίαν ἐνεργειῶν βίας, περιφρόνησιν πρὸς τοὺς νόμους καὶ τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμούς. Αἱ πράξεις αὗται διεπράχθησαν ἐνώπιον ἁπάντων τῶν συγκατηγορουμένων μου καὶ τῶν στρατιωτῶν τῆς ὑπηρεσίας. Μετὰ σεβασμοῦ Παπαγεωργόπουλος Παναγιώτης Λοχαγὸς Πυροβολικοῦ

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὴν καταθέσω νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης.

§208Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ καταθέσω, κ. Πρόεδρε, τὸ πρωτότυπον τῆς καταγγελίας. Ἔχομεν φωτοτυπίας. Καὶ παρακαλῶ ἐν τῇ ἁρμοδιότητί σας, νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ διαβιβάσητε τὴν ἐμπεριστατωμένην αὐτὴν καταγγελίαν, ἡ ὁποία ἀναφέρει πλείονας τῶν δύο μαρτύρων, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ, κ. Πρόεδρε, εἰς δευτερολογίαν ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς προτάσεως μομφῆς. Ἐπειδὴ ὅμως, προβλέπω, ὅτι περὶ τὸ πέρας τῆς συνεδριάσεως θὰ ζητήσητε, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς πρὸς ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν, παρακαλῶ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σημειώσω εἰς τὸ Προεδρεῖον δύο παρατηρήσεις μου σοβαράς, μόνον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, ὅσον καὶ τῆς τοῦ Σαββάτου. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν χθεσινήν, παρατηρῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ συναδέλφου κ. Γιαννοπούλου, τίποτε δὲν γράφεται καὶ ἀναγράφεται ὅλη ἡ ἐπιστολή, τὴν ὁποίαν δὲν ἐμνημόνευσε χθές. Ἀλλά, τῶν πάντων δεινότερον, τὸ μεῖζον πταῖσμα, τὸ ἀφάνταστον πταῖσμα τῶν πρακτικογράφων, δὲν λέγω ἀκόμη τῆς εὐθύνης τοῦ Προεδρείου, δέχομαι, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ σας ἐγένοντο καὶ ζητοῦμεν τὴν διόρθωσιν, εἶναι, ὅτι δὲν ἀνεγράφησαν ὅσα καταλήγων εἶπεν ὁ κ. Ρουσόπουλος. Καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει πλέον ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αἴρει τὴν ἐμπιστοσύνην του, ἀλλὰ ἐκ λόγων φιλίας καὶ ἀγάπης πρὸς τὸν κ. Στεφανόπουλον, δὲν εἶπε κἂν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, προσωπικῶν αἰσθημάτων φιλίας καὶ ἀγάπης πρὸς τὸν κ. Στεφανόπουλον, δὲν θὰ δώσῃ θετικὴν ψῆφον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ θὰ δώσῃ λευκήν. Περὶ αὐτῶν, κ. Πρόεδρε, οὐδὲ λόγος ἀναφέρεται εἰς τὰ πρακτικά. Οἱ ἀκούσαντες ἂς κρίνουν τὸ πρᾶγμα.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι ὡμίλησαν τὴν 1ην πρωϊνὴν ὥραν.

§210Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν εἶναι ἡ ὥρα 1η πρωϊνή, δὲν γράφονται τὰ πρακτικά, εἶναι πονηρόν, πονηρότατον.

§211ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι πλαστογραφία.

§212Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, πλαστογραφία δὲν εἶναι. Δὲν γράφονται ἄλλα ἀντὶ ἄλλων. Εἶναι μία ἐγνωσμένη, καθ’ ἡμᾶς, παράλειψις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ, βεβαίως, ἀλλοίωσιν τῶν πρακτικῶν, χωρὶς ἡ ἀλλοίωσις νὰ ἐξικνῆται μέχρι πλαστογραφίας. Ζητῶ, κ. Πρόεδρε, ἐκ μέρους τῆς Ε.Κ. νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ καὶ ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω σήμερον νὰ ἀναγραφοῦν λέξιν πρὸς λέξιν εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά.

§213Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντονισμοῦ). Ὁ κ. Ρουσόπουλος, κ. Μπακόπουλε, εἶναι ἁρμόδιος νὰ διορθώσῃ τὰ πρακτικὰ ποὺ τὸν ἀφοροῦν. Αὐτὴν τὴν παγίαν παράδοσιν τῆς Βουλῆς, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἀνατρέψητε. Διότι δὲν ἠμπορεῖτε σεῖς, νὰ θέτετε εἰς τὸ στόμα τοῦ κ. Ρουσοπούλου λόγια ποὺ δὲν εἶπε. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἰς τὸ κέντρον τῆς αἰθούσης λαμβάνει χώραν συμπλοκὴ μεταξὺ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Λώρα καὶ Καστανίδη).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 10 λεπτά.

(Ὥρα 10.50′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.00′ μ.μ.)

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὀφείλω πρῶτος ἐγὼ μίαν ἐξήγησιν. Μὲ θλῖψιν εἰλικρινῆ εἶδον συναδέλφους συμπλεκομένους καὶ ἀλληλοδερομένους. Ἐγενικεύθη ἡ συμπλοκὴ καὶ μοῦ ἐψιθύρισαν, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι πάρα πολὺ τεταμένα καὶ ἐφοβήθην, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μεταφερθῇ ἡ συμπλοκὴ καὶ νὰ γενικευθῇ καὶ εἶχον ὑποχρέωσιν, ὡς Πρόεδρος τοῦ Σώματος, ὄχι νὰ ἐπιτρέψω νὰ κατέλθουν ἐκ τῆς ἕδρας τῆς Προεδρικῆς τὰ ὄργανα τῆς ἀσφαλείας, ἀλλὰ νὰ λάβω τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ὥστε εἰς περίπτωσιν......

§216Η. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ζήτω ἡ Δημοκρατία.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄφησέ τα αὐτά, κύριε. Εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὴν εὐθύνην, διότι ἐὰν τυχὸν ἐγίνετο τίποτε σκληρότερον, ἀναμφισβητήτως, θὰ ἔπιπτον ἐπ’ ἐμοῦ αἱ εὐθῦναι. Τί ἄλλο ἔκαμον; Παρέταξα τὴν δύναμιν, ἔδωσα αὐστηρὰν ἐντολὴν νὰ μὴ κατέλθουν ἐκ τῆς ἕδρας, ἀλλὰ εἰς περίπτωσιν ἀπευκταίου νὰ λάβῃ τὰ ἐνδεδειγμένα μέτρα. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀποστολή μου εἰς μίαν γενικὴν συμπλοκὴν παρὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια. Ἀντὶ δὲ νὰ παρατηρῆτε τὸν Πρόεδρον, νὰ παρατηρῆτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ τὴν ὀξύτητα προεκάλεσαν αὐτὰ τὰ ἐπεισόδια. Ὁ Πρόεδρος, ὅσον θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἕδραν αὐτήν, θὰ πράττῃ τὸ χρέος του καὶ τὸ καθῆκον του ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ, ἐντὸς τῆς κοσμιότητος, ἐντὸς τῆς νομιμότητος, καὶ αὐτὸ ἠθέλησα νὰ προφυλάξω. Ἠθέλησα νὰ ἔχω ἕτοιμον τὴν δύναμιν, ὥστε ἐὰν τυχὸν μὲ τὴν παρέμβασιν τῶν συναδέλφων δὲν κατεπραΰνοντο τὰ πράγματα, τοὐλάχιστον θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον, ἐὰν τυχὸν ἐγίνοντο πράγματα σκληρότερα καὶ πράγματα ἀπαράδεκτα διὰ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅπως ἀπαράδεκτα ἦσαν αὐτὰ ποὺ ἔγιναν, δὲν ἦτο δυνατὸν τὰ πράγματα νὰ ἀντιμετωπισθοῦν, ἐὰν ἐξετραχύνοντο ἄλλως, παρὰ μόνον διὰ τῆς δημοσίας δυνάμεως. Ὑπῆρξε μία πρόβλεψις καὶ μία πρόνοια, ἡ ὁποία ἦτο ἐπιβεβλημένη. Εἶμαι ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ ἀγωνίζονται διὰ τὸν σεβασμὸν αὐτῆς τῆς αἰθούσης. Ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται διὰ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμούς. Κάτι ἄλλοι ὄψιμοι, ἀλλὰ ἂς μὴ ὁμιλήσωμεν καὶ δι’ αὐτούς, διότι δὲν θέλω νὰ ρίψω ἔλαιον εἰς τὴν πυράν.

§218Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Καὶ ὁ Χίτλερ ἔτσι ἔκαμε, κ. Πρόεδρε.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς τιμοῦν αὐτά. Ὁ κ. Α. Λώρας, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ.

§220Α. ΛΩΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κ.κ. συνάδελφοι, ἀπὸ τῆς 15ης Ἰουλίου 1965 καὶ ἐντεῦθεν ἀπετέλεσα τὸν στόχον τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ πατρὸς καὶ τῶν σμπίρων του ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λώρα, ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ σας θέματος νὰ ὁμιλήσετε, νὰ μὴ ὀξύνετε τὰ πράγματα.

§222Α. ΛΩΡΑΣ. Θὰ ἀναφερθῶ μὲ δύο λέξεις εἰς τὸ ἀναφυὲν θέμα. Οὐδέποτε μοῦ συνεχώρηθη ἀπὸ τοὺς κ.κ. συναδέλφους τῆς Ἑνώσεως Κέντρου τὸ γεγονός, ὅτι εὐθαρσῶς καὶ ἀνδρικῶς διεχώρισα τὰς εὐθύνας μου πρὸς τὴν οἰκογενειοκρατίαν καὶ πρὸ ὀλίγου συνέβη τὸ θλιβερὸν φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παραδίδω εἰς τὴν κρίσιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν καὶ τῶν πλέον ἀφιονισμένων.....

§223Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Βρὲ προδότη, ἄφησέ τα αὐτὰ ποὺ λές, γελοῖε..... (κωδωνοκρουσίαι).

§224Α. ΛΩΡΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔχετε πάρει ἀπὸ τὴν Χωροφυλακὴν τὰ κακὰ καὶ ὄχι τὰ καλά. (Κωδωνοκρουσίαι).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ταλιαδούρη, δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, σεῖς παλαιὸς κοινοβουλευτικὸς ὁμιλεῖτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον;

§226Α. ΛΩΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνῷ ἐκαθήμην εἰς τὰ μεσαῖα καθίσματα ὑπέστην ἀπρόκλητον ἐπίθεσιν ἀπὸ τὸν γνωστὸν κεκράχτην κ. Καστανίδην, δὲν ἐνθυμοῦμαι καὶ καλὰ τὸ ὄνομά του, διότι εἶναι γνωστὴ ἡ κοινοβουλευτική του δρᾶσις. Ὑπέστην, ἐπαναλαμβάνω, ἀπρόκλητον ἐπίθεσιν. Εἶναι πιθανόν, ὅτι ἐν ὄψει τῆς 12ης ὥρας μὲ τὸ γνωστὸν ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, πιστεύω ὅτι τοῦτο εἶναι συνέχεια τοῦ γνωστοῦ σχεδίου τῶν γκαγκστερικῶν ἠθῶν, τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν εἰς τὴν χώραν. Παραδίδω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. συναδέλφου καθὼς καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ τὸν κρίνῃ καὶ διὰ νὰ κρίνῃ ποίας δημοκρατικὰς μεθόδους χρησιμοποιοῦν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου διὰ νὰ ἐπιβάλουν τὴν Δημοκρατίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καστανίδης, ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§228ΦΩΝΑΙ ΕΚ ΤΗΣ ΕΡΕ. Ντροπή, ντροπή.

§229Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Καὶ ἡ μὲν κοινοβουλευτική μου συμπεριφορὰ εἶναι ἀρκετὰ γνωστή. Θεωρῶ ὅμως, κυνισμὸν καὶ ἀναίδειαν τὸ γεγονός, ὅτι ἀπὸ ταπεινὸν ἄνθρωπον ἐδῶ, τοῦ ὁποίου γνωστὴ εἶναι ὄχι μόνον ἡ κοινοβουλευτικὴ συμπεριφορά, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξωκοινοβουλευτικὴ..... (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς ΕΡΕ)...... ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς τῆς αἰθούσης εἶναι γνωστὴ ἡ συμπεριφορά του, νὰ ψεύδεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπρόδωσε, νὰ ψεύδεται κατὰ τρόπον ἀσύστολον.

§230ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς ΕΡΕ). Δὲν ντρέπεσαι, παλιάνθρωπε.

§231Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Παλιάνθρωπος καὶ κτῆνος εἶσαι.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μπράβο Δημοκρατία.

§233Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Ὅταν ἐτελείωσε τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐπιστολῆς του ὁ κ. Μπακόπουλος, εἶπον «Δημοκρατία τοῦ Μητσοτάκη» καὶ ἤκουσα τὸ ἀνεπίτρεπτον, τὸ αἰσχρόν, τὸ ταπεινόν, τὸ ἐλεεινὸν «ἀσιχτίρ». Καὶ ἔπραξα τὸ καθῆκον μου παλληκαρίσια, τίμια, ἀντρίκια καὶ θὰ τὸ πράξω πάντοτε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος.

§235Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ λαβόντα χώραν ἔχουν δύο ὄψεις. Τὴν γένεσιν τῆς ἀταξίας, τὴν ἀταξίαν αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν καὶ τὴν συμπεριφορὰν τοῦ Προέδρου. Ὡς πρὸς τὴν γένεσιν ἠκούσθησαν καὶ αἱ δύο ἀπόψεις. Ὁ κ. Λώρας εἶπεν, ὅτι ἀπὸ τῆς 15ης Ἰουλίου 1965 καὶ ἐντεῦθεν εἶναι ὁ στόχος τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, τοῦ υἱοῦ του καὶ τοῦ Κόμματος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἐλπίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι οὐδεὶς ἐχέφρων Ἕλλην δὲν θὰ δεχθῇ οὔτε κατὰ διάνοιαν, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ υἱός του καὶ τὸ Κόμμα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου θὰ κατεδέχοντο ποτὲ νὰ ἔχουν ἀντικείμενόν τους τὸν κ. Λώραν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). Ὡς πρὸς τὴν γένεσιν ἠκούσατε τί ἐλέχθη. Ὁ κ. Λώρας δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Εἶπεν, ὅτι ὑπέστη ἐπίθεσιν ἄνευ λόγου, ἐνῷ ὁ κ. Καστανίδης ὡμολόγησε τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν εἶπεν. Ὅταν ἐτελείωσεν ἡ ἀνάγνωσίς μου, ἡ ὁποία ἀφεώρα τὰς βιαιότητας κατὰ τοῦ Λοχαγοῦ Παπαγεωργακοπούλου, εἶπεν: «Εἰς τὴν Δημοκρατίαν τοῦ κ. Μητσοτάκη». Τὸ εἶπεν αὐτὸ ἐκεῖ ποὺ ἐκάθητο. Δὲν νομίζω, ὅτι ἦτο ἀπαραίτητος ὁ χαρακτηρισμός. Εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ, ὁ κ. Λώρας τοῦ εἶπεν: «ἄϊ σιχτίρ».

§236Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ εἶπε.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρῆστε, κ. Μπακόπουλε. Κύριοι, μετὰ τρία λεπτὰ ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη.

§238Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ κηρυχθῇ περαιωμένη. Ἄλλως τε ἔχω αἴτησιν τῆς παρατάξεώς σας. Ὁ κ. Χούτας μοῦ ἐπισημαίνει τὰς εὐθύνας μου.

§240Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλά, πέραν τούτου, κ. Πρόεδρε, αἱ συμπλοκαὶ δύο ἢ πλειόνων βουλευτῶν ἐντὸς τῆς αἰθούσης δὲν εἶναι κάτι πρωτοφανές, ἀλλὰ πρωτοφανὲς εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπράξατε σεῖς. Δὲν εἶμαι χθεσινὸς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἔχω παραστῆ μάρτυς παρομοίων θλιβερῶν συγκρούσεων, πλέον ἢ ἅπαξ, ἀλλὰ δὲν παρέστην μάρτυς αὐτοῦ τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον εἶχε συμβῆ ἄλλοτε καὶ ἠλπίζομεν, ὅτι δὲν θὰ ἐπανελαμβάνετο, διότι θὰ εἴχατε συνετισθῆ, ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι διετυπώθησαν τότε καὶ δὲν θὰ τὸ ἐπαναλαμβάνατε. Καὶ προχθὲς ἀκόμη, ὅταν εἶπον, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀπόπειρα προσπαθείας δημιουργίας Ἀστυνομικοῦ Κράτους, διεμαρτυρήθητε. Καὶ σᾶς εἴπομεν, ὅτι ἔχετε κουστωδίαν χωροφυλάκων εἰς τὰ ὑπόγεια. Διατί;

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ προστατεύσω τὴν νομιμότητα καὶ τὴν τάξιν.

§242Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ τοὺς παρατάξετε καὶ νὰ κάμετε ἄλλην παρανομίαν.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον συμπλέκονται; Ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ καὶ φονικὸ ἀπόψε.

§244Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς δικαιολογεῖ τίποτε. Ὑπάρχουν 15 Ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς, δὲν σᾶς ἔφθαναν; Ἡ συμπεριφορά σας εἶναι προϊὸν τῆς ἀσυδοσίας, ἡ ὁποία ἐθεσπίσθη διὰ τὸν ἑαυτόν σας, ὅτι τάχα κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς δὲν χωρεῖ πρότασις μομφῆς. Τί νὰ πράξωμεν πλέον; Ἐπανάστασιν; Νὰ κατεβάσωμεν, τὸν Πρόεδρον διὰ τῆς βίας; Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον καὶ δὲν εἶναι κἂν δυνατόν.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπεχειρήθη αὐτό, ὄχι ὅμως ἀπὸ σᾶς.

§246Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι καὶ δυνατόν.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρέταξα τὴν Χωροφυλακήν, διότι ἀνέβηκαν εἰς τὸ Προεδρεῖον τότε, καὶ ἥρπασαν τὰς κάλπας.

§248Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπείραξαν τὸν Πρόεδρον.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνέβηκαν καὶ ἥρπασαν τοὺς ψηφολέκτας.

§250Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρατηρεῖτε τοὺς συναδέλφους, διότι θορυβοῦν, ἐνῷ θορυβεῖτε πρῶτος σεῖς τώρα. Θέλετε νὰ παίξετε τὸν ρόλον τοῦ «κεκράκτου», ὅπως ἐλέχθη; Ἀφήσατέ με, λοιπόν. Πέραν τοῦ ρόλου τοῦ παρανομοῦντος καὶ τοῦ παραβιάζοντος τὸ Σύνταγμα καὶ τοῦ διευθύνοντος τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ὑπὸ στρατιωτικὴν κατοχήν, θέλετε νὰ ἔχετε καὶ ἄλλους τίτλους; Δὲν σᾶς φθάνουν αὐτοί; Εὐτυχῶς, ὅμως, ἔγινεν ἡ παρέμβασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, ὁ ὁποῖος ἔσωσε τὴν τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν ἔσωσε ἁπλῶς τὴν κατάστασιν, ἔσωσε τὴν τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου.

§251Π. ΚΛΗΣ. Καὶ πολλὰς φοράς.

§252Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰς φοράς. Σήμερον ἐπρόλαβε τὴν κατάστασιν καὶ ἔσωσε τὴν τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐσπιλώσατε.

§253Ι. ΜΠΟΥΤΟΣ. Εἰς πεῖσμα ἰδικόν σας.

§254Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ὁποίαν ἐσπιλώσατε διὰ τῶν πράξεών σας. Λυποῦμαι, διότι δὲν χωρεῖ μομφὴ κατὰ τοῦ Προεδρείου, ἀλλὰ μὲ εἰρηνικὴν λύσιν τοῦ θέματος ἀρκούμεθα εἰς τὴν σοβαρὰν καταγγελίαν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τῆς σημερινῆς πράξεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς. Εὐτυχῶς, ἀψευδὴς μάρτυς τῆς γενομένης παρατυπίας, εἶναι ἡ παρέμβασις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, ὁ ὁποῖος ἔσωσε τὴν τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Θὰ συνεχίσω τώρα τὴν ὁμιλίαν μου, ἡ ὁποία διεκόπη προηγουμένως. Δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ, ὅτι τάχα οἱ βουλευταὶ δὲν δύνανται νὰ ζητήσουν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν, δι’ ἐλλείψεις ἢ κακὴν διατύπωσιν τῶν πρακτικῶν, διὰ θέματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀφοροῦν τὸν ἴδιον. Τὰ πρακτικὰ γράφονται δι’ ὅλους τοὺς βουλευτὰς καὶ ὅλοι οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν παρόντες χθές, κατὰ τὴν συνεδρίασιν ποὺ ὡμίλησεν ὁ κ. Ρουσόπουλος, ἤκουσαν, ὅτι ὁ κ. Ρουσόπουλος εἶπεν, ὅτι δὲν πάει πιὰ μὲ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν τὴν ἐμπιστεύεται, ἀλλὰ ἀπὸ προσωπικὸν αἴσθημα φιλίας καὶ ἀγάπης πρὸς τὸν κ. Στεφανόπουλον, τὸν ὁποῖον ὠνόμασεν ὀνομαστικῶς, δὲν θὰ δώσῃ θετικὴν ψῆφον, ἀλλὰ καταδικαστικὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἀρνηθῇ ψῆφον. Ἀπὸ αὐτὰ δὲν γράφονται τίποτε. Δὲν λέγομεν, ὅτι εἶναι πλαστογραφία. Παρακαλοῦμεν νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικά, ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη παράλειψις τῶν πρακτικῶν τῆς Κυριακῆς. Εἰς τὴν σελίδα 1671 ἀναφέρεται ἡ γνωστὴ διαμάχη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τοῦ βουλευτοῦ κ. Πολυχρονίδη. Καὶ τότε ἐγὼ ἐπενέβην καὶ εἶπον, ὅτι τὸ θέμα ἔχει δύο ὄψεις, τὴν πολιτικήν, καὶ ὡς πρὸς αὐτὴν κάθε βουλευτὴς κάθε κόμματος δύναται νὰ μορφώσῃ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἄποψιν. Εἶπον ἐπίσης, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, εὐτυχῶς, μετεχειρίσθη τὰς λέξεις μου καὶ ἐτερματίσθη ἡ διαφορά. Εἶπον δὲ ἐν συνεχείᾳ, ὡς πρὸς τὴν δευτέραν ἄποψιν, τῆς δικαστικῆς κρίσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ εἶπεν, ὅτι εὐτυχῶς ἔχει τρόπον νὰ ὁδηγήσῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὰ Δικαστήρια. Καὶ εἶπον, ὅτι ὡς πρὸς τὴν δευτέραν αὐτὴν ἄποψιν, τῆς δικαστικῆς κρίσεως, ἀνέμενον τὴν ἐνέργειαν αὐτὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ καὶ τὴν δικαστικὴν κρίσιν. Τὸ θέμα εἶναι ἁπλοῦν. Ὁ κ. Πολυχρονίδης κατέθεσεν ἓν ἔγγραφον, τοῦ ὁποίου ἡ κρίσις ἡ δικαστικὴ εἶναι εὐχερής. Πρόκειται περὶ ὡρισμένων ἀριθμῶν καὶ περὶ τοῦ λόγου, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδόθησαν τὰ χρήματα. Καὶ ἀπὸ αὐτὰ δὲν ἀναγράφονται τίποτε εἰς τὰ πρακτικά. Παρακαλῶ διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῆς περαιτέρω ἐξελίξεως νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ δώσετε σχετικὸν σημείωμα.

§256Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τὰ δύο θέματα θὰ δώσω σημείωμα. Τὰ ἀνέφερον αὐτά, διότι συνήθως μετὰ τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως καὶ τὸν τερματισμὸν τῆς ψηφοφορίας, τὸ Προεδρεῖον ζητεῖ τὴν ἐξουσιοδότησιν τοῦ Σώματος νὰ ἐπικυρώσῃ τὰ πρακτικὰ ὑπ’ εὐθύνῃ του. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω σημείωμα αὔριον. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ.

§257Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ δύο σημείων θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ἐλαχίστας λέξεις. Ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἀνέγνωσεν ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε καὶ δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, οὔτε ἄλλος τις ἐν τῇ αἰθούσῃ, ὁ ὁποῖος δικαιοῦται νὰ ἐρωτήσῃ πῶς τὴν ἔλαβε καὶ πῶς ἐγράφη, ἐὰν ἐξηκριβώθη ἀκόμη......

§258Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπον, τὴν παρέδωσεν ὁ συνάδελφος κ. Κιτσικόπουλος.

§259Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, βεβαίως. Θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ μὲ διακόψετε, ὅπως καὶ ἐγώ, διὰ νὰ τερματίσωμεν τὴν συζήτησιν ἠρέμως. Θεωρῶ ἀναγκαῖον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις διατάξῃ ἐξέτασιν διοικητικήν. Θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ δηλώσῃ ἤδη ἀπόψε, ὅτι διέταξε, διὰ νὰ ἠξεύρωμεν ἐὰν συνέβη, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὁ ἐν προφυλακίσει εὑρισκόμενος λοχαγὸς καταγγέλλει. Δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις ἡ ἀνάγκη, χάριν τῆς ἀνευρέσεως τῆς ἀληθείας, ἀπομονώσεως παροδικῆς, ἑνὸς προφυλακισμένου προσώπου, ἀλλὰ ἐὰν ἡ ἀνάγκη ὑπάρξῃ πρέπει νὰ προηγοῦνται ὡρισμέναι διαδικασίαι καὶ ὡρισμέναι ἐνέργειαι καὶ μόνον ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ἡ αὐστηρὰ ἀπομόνωσις. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἔρευναν ἐπὶ τοῦ ὅλου θέματος. Ἐγὼ δὲν εἰσῆλθον, οὔτε θὰ εἰσέλθω εἰς τὸ θέμα. Ἂς κρίνῃ ἡ δικαιοσύνη, ἂς ἐξετάσῃ τὰ κείμενα, ἂς προβῇ εἰς τὴν διερεύνησιν τοῦ ὅλου ζητήματος. Ὁ ἀξιότιμος ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Κ. εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τῆς παρεμβάσεώς μου ἔσωσα τὴν τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Τὸν εὐχαριστῶ, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην τῆς ἰδικῆς μου σωστικῆς ἐπεμβάσεως ἡ τιμὴ τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ἔπραξα τὸ καθῆκον μου, ὅπως τὸ πράττουν πολλοὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅλων τῶν κομμάτων, παρεμβὰς συμφιλιωτικῶς καὶ κατευναστικῶς καὶ ὅταν ἐπέστρεψα καὶ ἀφοῦ εἶχον διαπιστώσει, ὅτι ὑπάρχει μία ἠρεμία πλέον, σχετικὴ τοὐλάχιστον, ἀντίκρυσα πράγματι παρατεταγμένους τοὺς κ.κ. ἀξιωματικοὺς τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τοὺς ἄνδρας τῆς Χωροφυλακῆς τοὺς ὁποίους, πράγματι, ἔχετε δικαίωμα εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις νὰ διατάξετε νὰ εἰσέλθουν, ἐὰν ὑπάρχῃ κίνδυνος. Ἀλλὰ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, νομίζω, ὅτι ἐσπεύσατε νὰ τὸ πράξετε, διότι κίνδυνος δὲν ὑπῆρχε. Ἐὰν ὑπῆρχε κίνδυνος εἰς τοιαύτας μεταξύ μας ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι ἐνέργειαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσουν εἰς κάτι τὸ ἀνεπανόρθωτον, ἦτο πολὺ βαρύτερον, βαρύτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον συνέβη. Πράγματι, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε ἀλλοιῶς, διότι εἶσθε ὑπεύθυνος καὶ διὰ τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀκεραιότητα τοῦ σώματός μας. Ἀλλὰ ἔχω τὴν πεποίθησιν καὶ ὄχι μόνον τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἶχον κατευνασθῆ τὰ πνεύματα καὶ εἶχε σταματήσει ἡ συμπλοκή. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπερεκτιμήσατε τὸν κίνδυνον, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ἐπεισόδιον. Δὲν ἤμην εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαπιστώσω καὶ νὰ χρησιμοποιηθῶ ὡς μάρτυς, ἀλλὰ οὔτε χρειάζεται, διὰ νὰ εἴπω ἂν ἡ ἐκδοχὴ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου συναδέλφου, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, εἶναι ἡ ἀκριβής. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω εἶναι, ὅτι καὶ ἐὰν ἡ ἐκδοχὴ τοῦ δευτέρου ἐκ τῶν συναδέλφων εἶναι ἀκριβής, καλὸν εἶναι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν εἰς τὴν αἴθουσαν, νὰ ἐπιφυλάσσεται, τοὐλάχιστον ἐξερχόμενος ἀπὸ τὴν αἴθουσαν, νὰ τὸ πράξῃ, διότι δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν αἴθουσαν. Ἀντιλαμβάνομαι τὴν ὀργήν, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ προκληθῇ μέσα μας εἰς μίαν ὡρισμένην στιγμήν. Εἶναι χρέος μας ὅμως, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ μὴ συμπλεκώμεθα, νὰ ἐμπλεκώμεθα εἰς ὅλα τὰ θέματα, νὰ ἐρχώμεθα εἰς οἱανδήποτε μεταξύ μας ἔριδα καὶ ἡ ἔντασις νὰ προσλαμβάνῃ, ἔστω καὶ τὴν μορφὴν τῶν προσωπικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ νὰ μὴ συμπλεκώμεθα. Ὑπάρχουν μάτια ποὺ μᾶς παρακολουθοῦν καὶ ἐντὸς τῆς χώρας καὶ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λαοί, οἱ ὁποῖοι μᾶς παρακολουθοῦν καὶ τὰ μάτια ἀπόψε ἦσαν μάλιστα μεγάλα καὶ ἴσως ἦτο περιττὸν νὰ εἶχεν ἐπιτραπῆ νὰ ὑπάρξουν εἰς τὴν αἴθουσαν τὰ μεγάλα αὐτὰ μάτια, διότι εἴμεθα καλύτεροι ἀπὸ ὅ,τι φαινόμεθα, ἐνῷ θὰ φανῶμεν εἰς τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην, εἰς τὸ παγκόσμιον κοινόν, μόνον ποῖοι ὑπήρξαμεν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς συμπλοκῆς. Αὐτὰ καὶ μόνον εἶχον νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἤθελον εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, νὰ ἐπαναλάβω τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν ὑπερεκτίμησα τὸν κίνδυνον, διότι ἐγὼ ἔδωσα τὴν ἐντολὴν τῆς παρουσίας ἄνω τοῦ βήματος, τῆς ἀστυνομικῆς δυνάμεως, διότι εἶδον νὰ γενικεύεται ἡ συμπλοκή, διότι, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ ἐδῶ εἶδον τὴν γενίκευσιν τῆς συμπλοκῆς καὶ ἐφοβήθην πάρα πολὺ αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑπηνίχθητε καὶ αἱ εὐθῦναι μου θὰ ἦσαν ἀκόμη βαρύτεραι καὶ δὲν ἐπέτρεψα νὰ κατέλθῃ κανείς. Ἀντιθέτως, ἀπεμάκρυνα τοὺς κ.κ. ἀξιωματικοὺς ἀπὸ τὸ κέντρον τῆς αἰθούσης, ἀλλὰ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ λάβω προληπτικὰ μέτρα, διότι ἐφοβήθην τὴν γενίκευσιν τῶν ἀγριοτήτων, τῶν ἐπιθέσεων. Τὰ ἀντίκρυσα ἀπὸ ἐδῶ καὶ ἐφοβήθην ἐνδεχομένην ἐξέλιξιν. Ὁ κ. Η. Ἡλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§261Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δύο ἀνίσου βαρύτητος ἐπεισόδια ἔλαβον χώραν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Οὐδείς, βεβαίως, οὔτε δικαιολογεῖ, οὔτε συγχαίρει, οὔτε δύναται νὰ δεχθῇ οἱανδήποτε ἐξήγησιν διὰ χειροδικίαν ἔστω καὶ προκληθεῖσαν διὰ ὕβρεις, ὅπως καὶ διὰ τὴν ὕβριν, ἀλλὰ ὑπάρχει ὁ δρόμος τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν, καθ’ ἣν περίπτωσιν ὑπάρξῃ ὕβρις. Ὁπωσδήποτε ἕνα πρᾶγμα εἶναι βέβαιον, ὅτι τοιαῦτα ἐπεισόδια θλιβερά, σπανιώτατα συμβαίνουν, ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν, καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ εἰς τὰς αἰθούσας σχεδὸν ὅλων τῶν Βουλῶν τοῦ κόσμου. Αὐτὸ βέβαια, δὲν αἴρει τὸν χαρακτῆρα τοῦ ὅτι εἶναι ἐκτροπὴ καὶ ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ κατάστασις, ἀλλὰ εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον, ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν, συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς Βουλάς, ὅπως καὶ ἐδῶ, καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὅτι καὶ κατὰ τὰς ὀξυτέρας τῶν συζητήσεων μὲ τὴν παρέμβασιν συναδέλφων ὅλων τῶν κομμάτων, τακτοποιεῖται ἡ ὑπόθεσις χωρὶς νὰ χρειασθῇ ἡ παρέμβασις τῆς ἀστυνομίας τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ συνέβη καὶ ἀπόψε. Δὲν ξεύρω ἐὰν τώρα ἐπεκαλέσθητε, πρὸς δικαιολογίαν, ὅτι ἄλλως ἀντελήφθητε τὰ πράγματα, παρ’ ὅτι τὰ ἀντελήφθη ὁλόκληρον τὸ Σῶμα, ἢ ἐὰν πράγματι οὕτως ἀντελήφθητε τὰ πράγματα, ὁπότε τοὐλάχιστον ἡ ἀκαταλληλότης σας συνίσταται εἰς τὸ ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἀντιληφθῆτε τί συμβαίνει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ὁπωσδήποτε ἔναντι ἑνὸς γεγονότος σπανίου καὶ θλιβεροῦ, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε συμβαίνοντος εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς τοῦ κόσμου ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρόν, ὑπάρχει μία ἄλλη ἀσυγκρίτως μεγαλυτέρα βαρύτης, ἕνα πρωτοφανὲς θὰ ἔλεγον. Ὑπῆρξεν ἡ στρατιωτικὴ εἰσβολὴ καὶ ἡ στρατιωτικὴ ἐπίδειξις εἰς τὴν διαταγήν σας διὰ τῆς παρατάξεως κάτωθεν τοῦ θώκου σας δυνάμεως ἀρκετὰ σημαντικῆς χωροφυλάκων καὶ ἀξιωματικῶν. Πιστεύω, ὅτι τοῦτο ἦτο ἀπαράδεκτον, ὅτι τοῦτο ἀπετέλεσεν ὕβριν διὰ τὸ Σῶμα, ὅτι τοῦτο δὲν σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ προεδρεύετε τοῦ Σώματος, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον οὐδὲ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀντελήφθητε τὴν βαρύτητα τοῦ ὀλισθήματός σας, ἀλλὰ περιϋβρίσατε διὰ δευτέραν φορὰν ἐντὸς ὀλίγου τὴν Βουλὴν διὰ τῆς φράσεως, τὴν ὁποίαν εἴχατε εἴπει, ὅτι ἀγωνίζεσθε διὰ τὸν σεβασμὸν τοῦ Σώματος, σεβασμὸν διὰ τῆς στρατοκρατήσεως.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§263Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, δὲν παρευρισκόμην εἰς τὴν αἴθουσαν, κατὰ τὴν ὥραν τοῦ θλιβεροῦ ἐπεισοδίου. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἑπομένως νὰ ἀποδώσω τὴν εὐθύνην εἰς οἱονδήποτε ἐκ τῶν δύο, ὅπως πληροφοροῦμαι, συμπλακέντων βουλευτῶν. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος νὰ καταδικάσω μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου τὴν ἐπίθεσιν καὶ τὴν χειροδικίαν, βέβαια τὴν ἀπρόκλητον ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἐκείνην, ἡ ὁποία προκαλεῖται. Πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ὑπάρχουν ὡρισμένα ὅρια, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπερβαίνωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν ἀμοιβαῖον σεβασμὸν εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ τοὺς θεσμούς μας καὶ θὰ ἔπρεπε ἡ ὀργή μας, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ εἶναι δικαιολογημένη, νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ ὡρισμένα ὅρια καὶ νὰ μὴ φθάνῃ μέχρι τῆς ἐπιθέσεως. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπόψε, μὲ τὰ θεωρεῖα τὰ ὁποῖα εἶναι πλήρη, πρέπει νὰ ἀντιληφθῆτε, ὅτι ποία θὰ εἶναι ἡ ἐντύπωσις, τὴν ὁποίαν θὰ ἀποκομίσουν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν ἐνῷ δὲν εἴμεθα τοιοῦτοι. Αὐτὸ συμβαίνει σπανιώτατα. Ὡς ἐνθυμοῦμαι τοιοῦτον ἐπεισόδιον ἔχει πολὺ καιρὸν νὰ συμβῇ. Διατὶ ἀπόψε ἐπελέξαμεν τὸν χρόνον διὰ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ; Πρέπει, κύριοι, νὰ ἀναλογισθῶμεν τὰς εὐθύνας μας ἔναντι τοῦ Κοινοβουλίου καὶ μόνοι μας εἰς ὡρισμένας στιγμὰς νὰ ἐπιδεικνύωμεν ἓν εἶδος αὐτοελέγχου, διότι ἐκ τοιούτων γεγονότων, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κακόν.

§264ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἐπίδειξιν;

§265Σ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω, διότι ἀπουσίαζον. Ἤκουσα τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, ὁ ὁποῖος εἶναι πάντοτε ἤρεμος. Ἔχετε δίκαιον ὅτι πάντες ὀργιζόμεθα. Πάντως ἴσως ἔχει ὑπερεκτιμηθῆ ὁ κίνδυνος διαταράξεως τῆς τάξεως καὶ αὐτὰ ἴσως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ καταλογίσωμεν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον. Τὸ ὅτι ὅμως ἠθέλησε νὰ καταλάβῃ στρατιωτικῶς τὴν αἴθουσαν τοῦ Κοινοβουλίου, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ τὸ φαντασθῇ.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Διαμαντόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§267Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς δυσπιστίας τελειώνει ἐντὸς 5 ἡμερῶν. Ὀφείλω νὰ σεβασθῶ πρῶτος τὸ Σύνταγμα καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θὰ θελήσω νὰ ὁμιλήσω, ἐφ’ ὅσον παρῆλθε τὸ πενθήμερον. Ἐὰν θέλετε, κ. Πρόεδρε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ καταθέσω μίαν δήλωσίν μου, ἡ ὁποία παρακαλῶ καὶ νὰ ἀναγραφῇ καὶ δημοσιευθῇ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα κ. Διαμαντόπουλε, νὰ καταθέσετε τὴν δήλωσίν σας διὰ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§269Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δήλωσίς μου κ. Πρόεδρε, ἡ ὁποία θὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Κύριοι βουλευταί, ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος τῆς Κύπρου ἐπειδὴ πιστεύω, ὅτι ὅλοι μας ἀνεξαρτήτως πολιτικῆς τοποθετήσεως πρέπει νὰ βοηθήσωμεν οἱανδήποτε Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν προώθησιν τοῦ τελικοῦ σκοποῦ καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο κατ’ ἐμὲ διὰ τοὺς ἐκτεθέντας παρὰ τῶν ὑπευθύνων λόγους, νὰ ἐπέλθῃ ἡ κυβερνητικὴ κρίσις, θεωρῶ ὑποχρέωσίν μου νὰ δηλώσω συμπαράστασιν, βέβαιος ὤν, ὅτι οὕτω βοηθῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν στενωτέραν σύσφιγξιν τῶν πανελληνίων δεσμῶν. Πέραν τούτου θέτω ὡρισμένα ἐρωτήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν: Διατὶ πρῶτον, Κυβέρνησις προερχομένη ἀπὸ στελέχη τῆς τέως Ε.Κ., τὰ ὁποῖα προεκλογικῶς κύριον σύνθημά των εἶχον τὸ 1–1–4 παρεβίασε τὸ ἄρθρον 49 τοῦ Συντάγματος τὴν 22.4.1966 ἀκολουθήσασα τὴν γραμμὴν τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων; Δεύτερον, διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ψηφίσῃ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος; Δεδομένου, ὅτι εἶχον ζητήσει τοῦτο εἰς ἀνύποπτον χρόνον καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν Παπανδρέου καὶ ἀπὸ τὴν σημερινὴν πρὶν ἢ αὕτη καταθέσῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον. (Διότι πιστεύω, ὅτι μόνον οὕτω θὰ ἀποδείξωμεν τὴν δημοκρατικότητά μας, καὶ θὰ βαδίσωμεν πρὸς ὁμαλότητα). Τί ἔχει νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ; Τρίτον, πιστεύει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀξιοκρατίαν; Τέταρτον, ἀρνεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν Ὑπουργῶν της, μιμούμενοι τὸ παράδειγμα ὑπουργῶν τοῦ Γ. Παπανδρέου, ἐνδιαφέρονται μόνον διὰ τὴν ἐπανεκλογήν των ὡς βουλευτῶν δι’ ἀθρόων παροχῶν εἰς τὴν ἐκλογικήν των περιφέρειαν; Ἀναφέρω πρὸς διευκόλυσίν των τὸ παράδειγμα Ὑπουργοῦ διαθέσαντος τελευταίως δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων ἐξυγιάνσεως τῆς περιφερείας του, διάφορα ποσά, ὑπερβαίνοντα εἰς τὸ σύνολον τὰ 12 ἑκατομμύρια ἢ ἄλλου μεταθέσαντος 240 ὑπαλλήλους». Πέμπτον. Ἀρνοῦνται ὡρισμένοι Ὑπουργοί, ὅτι ἐμπαίζουν βουλευτάς, εἰς δίκαια αἰτήματά των, τὰ ὁποῖα ὑπόσχονται καὶ δὲν ἐκπληρώνουν; Ἕκτον. Ἀρνεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ εἰσηγηθῇ τὰ μέτρα εὐεργετημάτων τοῦ τύπου βοηθήσασα οὕτως εἰς τὸ ἠθικὸν κατρακύλισμα τοῦ τύπου καὶ τὴν ἄνισον μεταχείρησιν τῶν πολιτῶν, διότι ἐνῷ μερικαὶ ἐφημερίδες ἐπλούτισαν ἐκ τῆς ἀπαραδέκτου τακτικῆς των, ἄλλοι ἰδίως νέοι παρασυρθέντες ἐκ τῆς ἀναγνώσεώς των εἰς ἐκνόμους ἐνεργείας εὑρίσκονται ὑπόδικοι μὴ ἀμνηστευθέντες; Ἕκτον. Εἶναι ἐπιτρεπτὸν καθ’ ἣν στιγμὴν συζητεῖται θέμα δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν Ὑπουργὸς νὰ ἐκδράμῃ διὰ κυνήγιον; Ἕβδομον. Ἀρνοῦνται ὡρισμένοι Ὑπουργοί, διὰ τοὺς ὁποίους ἀνέγραψεν ὁ τύπος συγκεκριμένας κατηγορίας περὶ ἐξαγορᾶς οὐχὶ πολιτικῆς, ἀλλὰ οἰκονομικῆς, ὅτι δὲν ἔπρεπε εἰδικῶς αὐτοὶ νὰ εἶχον ψηφίσει τὸν νόμον τῆς ἀμνηστεύσεως διὰ τὰ μέχρι 14.11.65 ἀδικήματα διὰ τοῦ τύπου ὡς ἔπραξα ὁ ἴδιος χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀποτολμηθῆ εἰς βάρος μου τοιαύτη κἂν κατηγορία; Ὄγδοον. Ἀρνεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἦτο ζήτημα τιμῆς δι’ αὐτὴν νὰ εἶχον ἐκκαθαρισθῆ τὰ θέματα Λαμπράκη, Περικλῆ καὶ Ἀσπίδα; Ἔνατον. Πῶς ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅταν ἀφ’ ἑνὸς ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὁμιλῇ περὶ ἀνόδου τῆς οἰκονομίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι δὲν γίνονται οἰκονομίαι, ἀλλὰ σπατάλαι. Καὶ ἕνα ἐρώτημα ἐπὶ πλέον ἀλλὰ αὐτὴ τὴν φορὰν πρὸς τὸν κ. Ἠλίαν Τσιριμῶκον. Ἂν ἀντελήφθην καλῶς εἶπε χθὲς ὁ. κ. Τσιριμῶκος, ὅτι διαφωνήσας μὲ τὸν κ. Στεφανόπουλον δὲν ἠδύνατο πρὶν ἢ παραιτηθῇ νὰ ἀποταθῇ εἰς τὸ κόμμα τὸ κυβερνητικὸν ὡς μὴ ἀνήκων εἰς αὐτό. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι εἶχον προΐδει τὴν ρῆξιν, ὅταν δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ εἰσήγησίς μου, ὅπως ἡ διοικοῦσα ἐπιτροπὴ τοῦ ΦΙΔΗΚ ἀποτελεσθῇ μόνον ἀπὸ 5 καὶ οὐχὶ περισσοτέρων ἀτόμων τὸν ἐρωτῶ. Διατὶ ὁ ἀγωνιστὴς αὐτὸς τῆς Δημοκρατίας ὅτε διεφώνησε μὲ τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου, δὲν ἐζήτησε, ἐνῷ καὶ τὴν δύναμιν εἶχε καὶ ὀπαδοὺς βουλευτὰς νὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν Κ.Ο. τῆς Ε.Κ., πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ μόνον συνεχῶς καὶ ἐπιμόνως ἐζήτουν ὄχι πρὸς ἴδιον ὄφελος, ἀλλὰ διὰ νὰ προλάβω τὴν καταστροφήν. Κύριοι βουλευταί, πρὶν ἢ ἐκσπάσῃ τὸ θέμα «Ἀσπίδα» ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ τύπου τῆς ἀριστερᾶς καὶ φιλοαριστερᾶς, εἶχον ὑποπτευθῆ, ὅτι προητοιμάζετο ἢ συγκάλυψις ἢ ἐκδήλωσις ἀναρχικὴ καὶ εἶχον θέσει τὸ ἐρώτημα εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Σήμερον ὁ ἴδιος τύπος καὶ δυστυχῶς καὶ βουλευταί, ἤρχισαν πόλεμον δυσφημήσεως τῆς δικαιοσύνης. Δὲν νομίζετε, ὅτι τοῦτο γίνεται πάλιν σκοπίμως; Δὲν τοὺς ἤρκει ἡ λάσπη ποὺ ρίχνουν κατὰ τῶν πολιτικῶν των ἀντιπάλων; Ἡ τακτικὴ τῆς μονοπωλήσεως τῆς δημοκρατικῆς ἰδέας καὶ τῆς ὀρθότητος περὶ συνταγματικῶν ἀντιλήψεων ὡς καὶ τῆς σπιλώσεως ὑπολήψεων ἐκ μέρους τοῦ Καστρίου μὲ ἐνδεχομένας θλιβερὰς πολιτικοκοινωνικὰς ἐπιπτώσεις, μὲ ὑποχρεώνουν θεωρῶν τὸ μὴ χεῖρον βέλτιστον, νὰ ψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν, οὔτε ἐπὶ Κυβερνήσεως Γ. Παπανδρέου ἐπετέλεσαν εἰς τὸ ἀκέραιον τὸ δημοκρατικόν τους, ἔναντι τοῦ λαοῦ καὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος, καθῆκον, οὔτε ἀποτελοῦν δι’ ἐμὲ ἐγγύησιν διὰ τὸ μέλλον. Εὔχομαι μελλοντικῶς ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ὁ Πρόεδρος φέρει πράγματι σταυρὸν μαρτυρίου, νὰ δώσῃ μεγαλυτέραν προσοχὴν εἰς τὰ γενικὰ ζητήματα ὑποβοηθοῦσα τὴν ἠθικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἀνάστασιν τοῦ τόπου, ὥστε νὰ δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ τὴν στηρίξω ἀνεπιφύλακτα.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ρουσόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§271Α. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Μπακόπουλος, εἶχε τὴν τιμὴν νὰ ἀσχοληθῇ μαζί μου καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ χθεσινή μου ὁμιλία δὲν κατεχωρήθη, ὅπως αὕτη ἀκριβῶς ἐγένετο ἐκ μέρους μου, εἰς τὰ πρακτικά. Πράγματι ἡ ὁμιλία μου ἡ χθεσινὴ δὲν κατεχωρήθη εἰς τὰ πρακτικά, ἀλλὰ κατεχωρήθη μία ἐπιστολή μου ποὺ εἶχον ἀπευθύνει πρὶν τῆς ὁμιλίας μου πρὸς τοὺς βουλευτάς. Εἰς τὴν ἐπιστολήν μου ἐκείνην ὡμιλοῦσα κυρίως διὰ τὴν ἀγάπην, ἡ ὁποία πρέπει νὰ βασιλεύῃ πρωτίστως μεταξύ μας. Μόνον διὰ τῆς ἀγάπης ἔλεγον θὰ δυνηθῶμεν νὰ βαδίσωμεν ἐμπρός. Εἰς τὸ τέλος, ὅμως, τῆς χθεσινῆς μου ὁμιλίας εἶπον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ διαλυθῇ, ὅτι ἐπίσης δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις μὲ 151 ψήφους καὶ ὅτι ἐπὶ πλέον ὀφείλει νὰ σχηματισθῇ νέα Κυβέρνησις ἐντὸς μηνὸς διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ κρίσιμα θέματα τῆς χώρας μας. Κατέληγα κατὰ τὴν χθεσινήν μου ὁμιλίαν, ὅτι θὰ δώσω λευκὴν ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Μπακόπουλος, ἠθέλησε τὸ θέμα τοῦτο τῆς ψήφου μου δηλαδή, νὰ τὸ φέρῃ πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Προφανῶς ὁ κ. Μπακόπουλος, ὅπως καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ἀνησυχήσαντες ἐκ τῆς δηλώσεώς μου ταύτης, ἠθέλησαν νὰ ἐγείρουν συζήτησιν σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν δήλωσίν μου ταύτην. Δὲν γνωρίζω πόσην ἐμπιστοσύνην θὰ ἐφελκύσῃ ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης, ὑπὸ τὰς συνθήκας, αἱ ὁποῖαι προηγουμένως ἔλαβον χώραν. Ἐπίσης δὲν γνωρίζω ἄν, ὅσα εἶπον χθές, εἶναι ἐντὸς τόπου καὶ χρόνου. Λέγω, ὅτι δίδω λευκὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ ὅτι ἐντὸς μηνὸς πρέπει νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις, Ἐθνικῆς Ἑνότητος. Ἄφησα, ἐνδεχομένως, τὸ κενὸν ἂν θὰ πρέπει νὰ μείνῃ ἡ Κυβέρνησις Στεφανοπούλου, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ μηνὸς αὐτοῦ. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις Στεφανοπούλου, νὰ μείνῃ μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ποὺ θὰ γίνῃ ὁ σχηματισμὸς ἄλλης Κυβερνήσεως, δηλ. ἐπὶ ἕνα μῆνα καὶ ἐπαναλαμβάνω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς συνεργάτας του, ὅτι τοῦτο κάμνω διὰ τὸ δύσκολον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσαν, τὸ ὁποῖον, ὅμως, δὲν ἠμποροῦν νὰ συνεχίσουν. Ἡ ἄποψίς μου εἶναι νὰ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις Στεφανοπούλου μέχρι ἑνὸς μηνός. Διότι καὶ λογικὸν εἶναι, οὐδεὶς δὲ λόγος συντρέχει νὰ ὑπάρχῃ τόσον μῖσος. Διὰ νὰ εἶμαι συνεπὴς πρὸς τὴν δήλωσίν μου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ψῆφον λευκὴν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν νὰ μὴ πέσῃ ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ νὰ σχηματισθῇ διάδοχος. Δηλαδὴ ἡ λευκὴ ψῆφος εἶναι ἀρνητική, ἀλλὰ κατὰ τὸ ποσοστὸν αὐτὸ τῆς ψήφου μου, ἂν ὁ κ. Στεφανόπουλος δέχεται θὰ εἶναι εἶναι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ψήφου ἀνοχῆς ἑνὸς μηνός.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Κ., κ. Ν. Μπακόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§273Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ρουσόπουλον, νὰ πιστεύσῃ, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, ἀλλὰ καὶ τὴν Ε.Κ. οὐδεμίαν ἀγωνίαν εἴχαμεν ποτὲ περὶ τοῦ τὶ θὰ ψηφίσῃ. Οὐδέποτε. Δὲν εἴχομεν καμμίαν ἀγωνίαν καὶ οὐδὲ πόρρωθεν ἠλέγξαμεν τὴν γνώμην καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ κ. Ρουσοπούλου. Ἁπλῶς καὶ μόνον παρετήρησα, ὅτι ὅσα εἶπε χθὲς ὁ κ. Ρουσόπουλος, περὶ τῆς σημασίας τῆς ψήφου του δὲν ἀναγράφονται εἰς τὰ πρακτικά.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γραφοῦν.

§275Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ παρακαλῶ ὡς πρὸς ἀμφότερα τὰ ζητήματα, αἱ παρατηρήσεις μου νὰ ἀναγραφοῦν ὡς λόγος μου εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικὰ ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ κἂν περίπτωσις, αἰτία, νὰ φέρω διόρθωσιν. Κύριε Πρόεδρε, οὔτε πρὶν ἐπέκρινα, οὔτε τώρα κρίνω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ρουσοπούλου. Εἶναι μακρὰν τῆς διαθέσεώς μου νὰ κρίνω οὐδενὸς τοὺς λόγους, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον γνωρίζω καλῶς τὸ πατροπαράδοτον εἰς τὸν τόπον μας, ὅτι ἡ νύκτα βγάζει ἐπίσκοπον καὶ ἡ αὐγὴ μητροπολίτην.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον, ἔχει ὁ κ. Ἡλιοῦ.

§277Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἤκουσα τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, νὰ λέγῃ, ὅτι πρέπει ἡ συζήτησις νὰ τελειώσῃ ὁπωσδήποτε εἰς τὰς 12. Αὐτὸ δὲν εἶναι συνταγματικῶς ὀρθὸν κατὰ καμμίαν περίπτωσιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ μετρήσωμεν τὰς ἡμέρας μίαν πρὸς μίαν καὶ ἀπὸ ὡρισμένην ὥραν, θὰ πρέπει ἡ προθεσμία νὰ τελειώσῃ αὔριον εἰς τὰς 7.20′. Ἀλλὰ κατὰ πᾶσαν περίπτωσιν ἐὰν θέλετε νὰ ὑπολογίσωμεν ἡμέραν πρὸς ἡμέραν, οὐδαμόθεν προκύπτει, ὅτι ἡ ἐργάσιμος ἡμέρα τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς τελειώνει εἰς τὰς 12. Καὶ χθὲς καὶ προχθὲς ἐτελειώσαμεν εἰς τὰς 2 καὶ 3 μετὰ μεσονύκτιον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐπὶ Προεδρίας τοῦ κ. Ροδοπούλου καὶ εἰς ἀρκετὰς περιόδους τῆς Βουλῆς εἶχε καθιερωθῇ, ὅτι εἰς τὰς δώδεκα τὸ βράδυ μὲ τὸ ὡρολόγιον τελειώνει ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων ἐμπιστοσύνης καὶ δυσπιστίας. Ἐπειδή, ὅμως, ἔθιμον δὲν δύναται νὰ καταργήσῃ τὸ Σύνταγμα, εἰς αὐτὴν τὴν περίοδον ἐπὶ Προεδρίας τοῦ κ. Νόβα, κατ’ ἐπανάληψιν μετὰ τὴν 12ην νυκτερινὴν ὁ Πρωθυπουργός, συνόψιζε καὶ συνήγαγε τὰ συμπεράσματά του καὶ οἱ ἡγέται τῶν παρατάξεων, ἢ οἱ ἐκπρόσωποι τῶν Κομμάτων δι’ ὀλίγων ἀπήντων. Σᾶς εἰδοποίησα ἐγκαίρως, ὅτι διὰ νὰ συνοψίσω ὡρισμένα συμπεράσματα, εἰδικῶς διότι προέκυψε θέμα ἀπαντήσεως εἰς τὸν κ. Πιπινέλην, ἐζήτησα τὸν λόγον. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ δημιουργηθὲν ἔθιμον, τὸ ὁποῖον πιστεύω, ὅτι δὲν καταργεῖ τὸ Σύνταγμα, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ μέχρι τέλους τῆς ψηφοφορίας νὰ καταθέσω μίαν δήλωσιν ἐπὶ τοῦ θέματος διὰ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

ΔΗΛΩΣΙΣ

Ἠλία Ἠλιοῦ, βουλευτοῦ Ἀθηνῶν, ὡς κοινοβουλευτικοῦ ἐκ-

προσώπου τῆς Ἑνιαίας Δημοκρατικῆς Ἀριστερᾶς

(ΕΔΑ).

Πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων Ἐπειδὴ λόγῳ ἐπανειλημμένων ἐπεισοδίων, ἀλλὰ καὶ ἐσφαλμένων ὑπολογισμῶν τῆς πενθημέρου διορίας ἐκ τοῦ Συντάγματος πρὸς τερματισμὸν τῆς ἐπὶ τοῦ τεθέντος ζητήματος μομφῆς συζητήσεως, δὲν ἐπρόλαβε νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἐζήτησα τοῦτο μὲν διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν κ. Π. Πιπινέλην, τοῦτο δὲ διὰ νὰ συναγάγω τὰ ἐκ τῆς ὅλης συζητήσεως συμπεράσματα τοῦ κόμματός μας, συμφώνως πρὸς δήλωσίν μου δεκτὴν γενομένην, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὅπως καταχωρηθοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως τὰ ἀκόλουθα: Ἐπὶ τῶν λεχθέντων ἀπὸ τὸν κ. Πιπινέλην. Μὲ τὸν κ. Π. Πιπινέλην εὑρισκόμεθα εἰς ἀπόλυτον ἀντίθεσιν. Οὕτω λ.χ. ὁ κ. Π. Πιπινέλης, ἐδήλωσεν, ὅτι τὸ ΝΑΤΟ δημιουργεῖ ὑπὲρ ἡμῶν τὰς προϋποθέσεις τῆς ἰσοτιμίας. Δι’ ἡμᾶς ἀπεναντίας καὶ πιστεύομεν, δι’ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ΝΑΤΟ σημαίνει ὑποτέλειαν, ἐπέμβασιν εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς χώρας, ἀδυναμίαν ἀσκήσεως οἱασδήποτε Ἑλληνικῆς πολιτικῆς, ἀκόμη καὶ ἀδυναμίαν διακυβερνήσεως τῆς χώρας ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν μου ἐκάκισα τὸν κ. Πιπινέλην, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ τῆς Κύπρου καὶ τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκονται εἰς ἀρραγῆ ἀγωνιστικὴν ἑνότητα ποὺ ἀποτελεῖ τὸ βάθρον καὶ τὴν προϋπόθεσιν τῆς εὐδοκιμήσεως τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος, ὁμιλῶν εἰς Ἄργος ἐπεχείρησε τὴν διάσπασιν τῆς λαϊκῆς ἑνότητος κηρύσσων ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ ΑΚΕΛ, διακηρύσσων, ὅτι μόνος ἐχθρὸς εἶναι τὸ ΑΚΕΛ. Καὶ σήμερον ὁμιλῶν ἀπεφάνθη, ὅτι τὸ ΑΚΕΛ εἶναι ἀδύνατον νὰ συμπράξῃ εἰς τὸν ἀγῶνα ποὺ ὁδηγεῖ πρὸς τὴν Ἕνωσιν. Ἐν τούτοις τὸ ΑΚΕΛ ἐν Κύπρῳ, τὸ ὁποῖον ἐμψυχώνει τὸν ἀντιιμπεριαλιστικὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγῶνα συμπράττει σταθερῶς καὶ εὐκρινῶς μὲ τὴν πέριξ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μακαρίου σχεδὸν παμψηφία τῶν Ἑλληνοκυπρίων, ἐνῷ ὁ Μακάριος καταπολεμεῖται καὶ καθυβρίζεται ἀπὸ τὴν δημαγωγίαν τῶν καπήλων τῆς ἀμέσου Ἑνώσεως. Πόσον κακὸν κάμνουν τὰ κατὰ τῆς Ἑνώσεως καὶ μὲ τὸ ΑΚΕΛ κηρύγματα τοῦ κ. Πιπινέλη, ἐξῆραν εἰς Κύπρον τὴν μὲν 1ην Ἀπριλίου ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Κληρίδης, σήμερον δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Κύπρου κ. Γεωρκάτζης. Παρέστησεν ἐπίσης ὁ κ. Π. Πιπινέλης, ὅτι ἡ γραμμὴ τοῦ ΑΚΕΛ εἶναι ἐναντίον τῆς Ἑνώσεως. Ἐν τούτοις ἠναγκάσθη, ἀναγιγνώσκων τὰ πρακτικὰ τοῦ συνεδρίου τοῦ ΑΚΕΛ νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι τοῦτο θέλει τὴν Ἕνωσιν ὡς καρπὸν αὐτοδιαθέσεως, ἀποκρούει δὲ οἱανδήποτε λύσιν, ἡ ὁποία ὑπὸ τὸ ἔνδυμα τῆς Ἑνώσεως θὰ ἀπετέλει διχοτόμισιν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν γενικῶς δεκτὴν ἐθνικὴν γραμμὴν καθ’ ἣν θὰ φθάσωμεν ἀσφαλῶς εἰς τὴν Ἕνωσιν ἀπὸ τὸν δρόμον τῆς ἀδεσμεύτου ἀνεξαρτησίας τῆς περιεχούσης τὸ δικαίωμα τῆς αὐτοδιαθέσεως ποὺ ὁδηγεῖ εἰς τὴν Ἕνωσιν. Ἰδοὺ ἄλλωστε τὰ κείμενα, δηλαδὴ ἡ ἔκθεσις δράσεως τῆς Κ.Ε. τοῦ ΑΚΕΛ πρὸς τὸ συνελθὸν ἀπὸ 3–6 Μαρτίου 1966 11ον συνέδριον τοῦ ΑΚΕΛ, υἱοθετηθείσης εἰς τὴν τελικὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ. Ἡ μοναδικὰ σωστὴ καὶ μοναδικὰ πατριωτικὴ λύση τοῦ προβλήματός μας, ἡ λύση ποὺ ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν καταπληκτικὴν πλειοψηφίαν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ κι’ ἀνταποκρίνεται στὰ συμφέροντα καὶ τοὺς πόθους του, βρίσκεται στὴν πλήρη ἀποδέσμευση τῆς Κύπρου ἀπ’ ὅλες τὶς συνθῆκες τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου καὶ στὴν πλήρη ἀνεξαρτησία ποὺ θὰ ἐπιτρέψῃ στὸν Κυπριακὸ λαὸ ν’ ἀποφασίσῃ ἐλεύθερα γιὰ τὸ μέλλον του μὲ τὴν ἐνάσκηση τοῦ δικαιώματος τῆς αὐτοδιάθεσης. Νὰ διαλυθοῦν οἱ ξένες ἰμπεριαλιστικὲς βάσεις καὶ ν’ ἀποστρατικοποιηθῇ ἡ Κύπρος. Αὐτὴ ἡ λύση εἶναι γνήσια ἀντιιμπεριαλιστική, ἐθνικοαπελευθερωτική. Δὲν ἰσχυριζόμαστε, ὅτι εἶναι εὔκολη λύση. Ἀντίθετα πιστεύουμε, ὅτι θὰ χρειαστῇ νὰ διεξάγουμε μακρόχρονο ἀγῶνα. Εἶναι, ὅμως, ἡ μοναδικὴ σωστὴ λύση ποὺ ὁδηγεῖ στὴν ἐκπλήρωση τῶν ἐθνικῶν πόθων τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ χωρὶς ὅρους καὶ ἀνταλλάγματα. Τὸ Κόμμα μας ἔχει ἀπὸ τὸν καιρὸ τῆς ἱδρύσεώς του σὰν γραμμή του τὴν ἐθνικὴ ἀποκατάσταση τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, τὴν Ἕνωση του μὲ τὴν Ἑλλάδα. Αὐτὴ ἡ γραμμὴ ἐπιβεβαιώθηκε ἀπ’ ὅλα τὰ συνέδρια τοῦ Κόμματός μας καὶ θὰ ἐπιβεβαιωθῇ καὶ ἀπὸ τὸ 11ον Συνέδριο. Τίποτα τὸ κοινὸ ὅμως δὲν ἔχει αὐτὴ ἡ γραμμὴ μὲ τὴν νατοϊκὴ Ἕνωση. Εἶναι ἴσα–ἴσα ὁ ἀντίποδας τῆς νατοϊκῆς Ἕνωσης, γιατὶ εἶναι ἡ γραμμὴ τῆς γνήσιας, τῆς ἀνόθευτης, τῆς ἀντιϊμπεριαλιστικῆς Ἕνωσης. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς δὲν ἀγωνίζεται νὰ ἀλλάξῃ ἀφεντικό. Δὲν ἀγωνίζεται νὰ διώξῃ τὸ βρεττανικὸ ἰμπεριαλισμὸ καὶ νὰ φέρῃ τὸν ἀμερικανικὸ ἢ τὸ νατοϊκὸ ἰμπεριαλισμό. Ὁ Κυπριακὸς λαὸς ἀγωνίζεται νὰ γίνῃ ὁ ἴδιος ἀφέντης, νοικοκύρης στὸ σπίτι του καὶ νὰ ἀποφασίσῃ ἐλεύθερα καὶ κυριαρχικὰ τὸ πολιτικὸ μέλλον του. Ἡ Ἕνωση λοιπόν, ἡ πραγματικὴ Ἕνωση μὲ ἀκέραιη τὴν Κύπρο καὶ δίχως ξένες βάσεις καὶ ἐπεμβάσεις θὰ ἔλθῃ σὰν ἀποτέλεσμα τῆς ἐλεύθερης θέλησης τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ ἀφοῦ λυτρωθῇ πρῶτα ἀπὸ τὰ δεσμά του. Αὐτὴν τὴν Ἕνωση ὑποστηρίζει τὸ κόμμα μας καὶ ἡ καταπληκτικὴ πλειοψηφία τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ καὶ γι’ αὐτὴν τὴν Ἕνωση εἶναι ποὺ ἀγωνίζεται καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ἀγωνίζεται μέχρι ποὺ νὰ τὴν πραγματοποιήσῃ. Τονίζουμε ὅμως πὼς γι’ αὐτὴν τὴν Ἕνωση θὰ χρειαστῇ νὰ διεξαχθῇ μακροχρόνιος ἀγώνας ποὺ θὰ περάσῃ ἀπὸ διάφορα στάδια. Ὡμίλησεν ἀκόμη ὁ κ. Π. Π. καὶ περὶ «ὑπαγορεύσεων τῆς Μόσχας». Ἀλλὰ χάρις εἰς τὴν αὐστηρὰν προειδοποίησιν τῆς Μόσχας ἐσώθη ἀπὸ τὴν ἐπίθεσιν τοῦ 1964 ἡ ἀνεξαρτησία τῆς Κύπρου ποὺ ἐβομβαρδίζετο μὲ ἀεροπλάνα καὶ βόμβας τοῦ ΝΑΤΟ ἀπὸ τοὺς Τούρκους καὶ ἠπειλεῖτο ἀπὸ ἀπόβασιν καὶ μὲ Σοβιετικὸν πολεμικὸν ὑλικὸν ἐξασφαλίζει τὴν ἄμυνάν της. Ὡς πρὸς τὰς διαστρεβλουμένας ἄλλωστε ἀπόψεις Γκρομύκο, πῶς θὰ ἠδύνατο ἐὰν τὸ ἐπιθυμοῦν νὰ ἐρρύθμιζαν τὴν τύχην των οἱ κάτοικοι τῆς Κύπρου ἀφοῦ πρῶτον ἐξασφαλισθῆ ἡ ἀδέσμευτος ἀνεξαρτησία της, ἡ ἀκεραιότης της καὶ ἡ κυριαρχία της καταργουμένων τῶν ξένων ἐπ’ αὐτῆς βάσεων καὶ ἀποσυρομένων τῶν ξένων στρατευμάτων καὶ τὸ ΑΚΕΛ, ὅπως καὶ ἡ ΕΔΑ, μόλις ἔγιναν γνωσταὶ αἱ ἀπόψεις αὐταὶ διεκήρυξαν, ὅτι διαφωνοῦν ὡς πρὸς τὴν δυνατότητα ὁμοσπονδοποιήσεως, κατὰ τρόπον διαψεύδοντα τὰ περὶ ὑπαγορεύσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Π. Π. λεχθέντα. Ἀντὶ νὰ σημειώσῃ τοῦτο ὁ κ. Π. Π., μονοπωλῶν τὸν πατριωτισμὸν ἠμφεσβήτησε τοῦτον καὶ ἀπὸ τὸ ΑΚΕΛ, ὅπως ἄλλωστε καὶ ἀπὸ τὴν ΕΔΑ, εἰπὼν εἰδικῶς διὰ τὸ ΑΚΕΛ, ὅτι «ἀκούει εἰς μίαν ἄλλην Πατρίδα». Ὁ ἀπαράδεκτος αὐτὸς ἀποκλεισμὸς ἀπὸ τὸ ἐθνικὸν σύνολον τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων τοῦ κ. Π. Π., μοῦ ἐπιβάλλει, ὄχι ὅπως μοῦ ἔδωσε τὸ δικαίωμα, ν’ ἀνταποδώσω ἐξ ἴσου βαρεῖς χαρακτηρισμούς, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ ὑπενθυμίσω ξηρὰ γεγονότα καὶ μὲ αὐτὰ καὶ μόνον θὰ εἶναι ἡ ἀπάντησις περισσότερον σκληρά. Δὲν θὰ ἀναφερθῶ κἂν εἰς τὴν παλαιὰν καὶ ἐλεεινὴν ἐκείνην ὑπόθεσιν τῆς Ἐλευθέρας Ζώνης τῆς Θεσσαλονίκης ἐπὶ δικτατορίας Παγκάλου ποὺ ἠπείλησεν Ἐθνικὴν συμφορὰν ἀποτραπεῖσαν διὰ τῆς καταλύσεως τῆς δικτατορίας διὰ στρατιωτικῆς καὶ λαϊκῆς ἐξεγέρσεως. Ἐνθυμίζω μόνον εἰς τὸν μονοπωλητὴν τὸ διαβόητον μνημόνιον τῆς προδοσίας καὶ τὰς εὐθύνας τῆς παρατάξεως τῆς ὁποίας ἡγετικὸν στέλεχος εἶναι διὰ τὰς ἀντεθνικὰς συμφωνίας Ζυρίχης–Λονδίνου, διὰ τῶν ὁποίων μετὰ 80 χρόνια ἐπανεγκατεστάθησαν εἰς Κύπρον οἱ Τοῦρκοι, ἀπηγορεύθη ἐσαεὶ ἡ Ἕνωσις καὶ ἀνεκηρύχθη εἰς ἀξιόποινον ἀδίκημα καὶ ἡ ἁπλῆ περὶ ἑνώσεως ἐκδήλωσις φρονήματος. Ὑποχρεοῦμαι ὅμως νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Π. Π. καὶ ἄλλο τι, δεινότερον. Ὁ ἔνοπλος ἀγὼν διεξήγετο ἐν Κύπρῳ. Ὁ Μακάριος ἦτο ἐξόριστος εἰς Σεϋχέλλας. Τὸ πρωῒ εἶχον ἀπαγχονισθῆ οἱ ἥρωες Καραολῆς καὶ Δημητρίου, ἀλλὰ τὸ βράδυ ἡ ἐν Ἀθήναις Βρεταννικὴ Πρεσβεία ἔδιδε δεξίωσιν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν γενεθλίων τῆς βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας. Ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ ἡ Ἀθηναϊκὴ κοινωνία ἀπέσχε. Παρέστη μόνον ὁ κ. Π. Πιπινέλης μετὰ τοῦ κ. Μανιαδάκη. Καὶ ἔγραψε τότε ὁλόκληρος ὁ τύπος, ὅτι ὁ κ. Πιπινέλης ἐφέρθη σὰν ὑπηρέτης τῆς βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας. Διερωτᾶται κανεὶς πάντως καὶ σήμερον. Εἰς ποίαν πατρίδα ἤκουεν εὐωχούμενος μετὰ τῶν δημίων; Συμπεράσματα ἐκ τῆς συζητήσεως 1) Ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Κατέστη φανερόν, ὅτι ἔχει διχασθῆ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνητικῆς πλειοψηφίας. Πέραν τῆς ὀξείας ἀντιθέσεως μεταξὺ τῶν κ.κ. Στεφανοπούλου καὶ Τσιριμώκου, χθὲς ἐξεδηλώθη ὀξυτέρα ἡ ἀντίθεσις τῶν κ.κ. Κανελλοπούλου–Μαρκεζίνη. Δὲν ὑπάρχει κυβερνητικὴ πλειοψηφία ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Ὀφείλω βέβαια νὰ ἐπισημάνω τὴν ἐπιδεξίαν ἀλλὰ κενὴν οὐσιαστικοῦ περιεχομένου προσπάθειαν τοῦ κ. Κανελλοπούλου νὰ ξανανομιμοποιήσῃ τὴν καταδικασθεῖσαν καὶ ἀποδοκιμασθεῖσαν καὶ δι’ ἄλλας βαρυτάτας εὐθύνας της καὶ ἰδίως διὰ τὸν ἀντιδημοκρατικὸν ἐκτραχηλισμόν, ἀποκορυφωθέντα ἀπὸ τὴν δρᾶσιν τῶν τρικύκλων τῶν παρακρατικῶν, ἐμφανιζόμενος ἀδαπάνως καὶ μετριοπαθὴς καὶ συμβιβαστικός, ἐνῷ ὑποκινεῖ τὴν ὑποτροπὴν τοῦ ἀντιδημοκρατικοῦ ὀργίου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀδαπάνως διὰ τῶν βουλευτῶν του καταφέρεται κατὰ τῶν νέων φορολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὅμως φανερὸν εἶναι, ὅτι χωρὶς τὴν ψῆφον των δὲν ψηφίζονται. Ὅπως ἀδαπάνως ὡμίλησεν ἀπόψε καὶ ὑπὲρ ἐπιδοτήσεως τῶν καπνῶν ἐνῷ ὑπηγόρευσε καὶ ὑπαγορεύει διὰ τοῦ συνθήματος περὶ ἀλογίστων παροχῶν τὴν συμπίεσιν τοῦ ἐπιπέδου ζωῆς τοῦ λαοῦ. 2) Ὡς πρὸς τὸν τρομοκρατικὸν ἐκτραχηλισμόν. Σιωπήσασα καὶ μένουσα ἀσυγκίνητος, ὕστερα ἀπὸ τὴν δραματικὴν ἀνάλυσιν τῶν συγκεκριμένων στοιχείων ποὺ συνθέτουν τὴν ἀντιδημοκρατικὴν ἐπίθεσιν, εἶναι σαφές, ὅτι καλύπτει ὡς ἰδίαν αὐτῆς πολιτικὴν τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν. 3) Εἰς τὰ συγκεκριμένα στοιχεῖα περὶ τοῦ τρόπου ἀσκήσεως ὑπὸ ὀλιγαρίθμου, εὐτυχῶς, ὁμάδος δικαστικῶν λειτουργῶν καὶ εἰσαγγελέων τοῦ ἐξόχως λεπτοῦ ἔργου των ἀντέταξε τὰς κραυγὰς «ὑβρίζεται ἡ δικαιοσύνη». Ἐὰν εἶχε στοιχειώδη συναίσθησιν καθήκοντος, ἀντὶ τῶν κραυγῶν καὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ κάθε καταγγελίας ὡς ἀπαραδέκτου, ὤφειλε μὲ κάθε ἐγγύησιν ἀμεροληψίας νὰ χωρήσῃ εἰς ἐξέτασιν τῶν καταγγελιῶν. Εἰς κάθε ἐλλόγως ὠργανωμένον κράτος, καθιδρύονται μὲν μηχανισμοὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν, ἀλλὰ δὲν καθιδρύεται ἀσυδοσία καὶ ταμποῦ, ὅταν ἐν ὀνόματι τοῦ νὰ μὴ θιγῇ ἡ ἀνεξαρτησία τῆς δικαιοσύνης καταλύεται ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἀνεξαρτησία αὐτὴ ἐθεσπίσθη καὶ σπαράσσεται τὸ δίκαιον. 4) Ἀπὸ τὴν συζήτησιν ἐπεβεβαιώθη ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπίθεσιν κατὰ τῆς ἐλευθέρας λειτουργίας τῶν κομμάτων καὶ τῶν κομματικῶν νεολαιῶν παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι τὸ δικαίωμα ὑπάρξεως καὶ δράσεώς των τὸ ἕλκουν εὐθέως ἐκ τοῦ Συντάγματος. 5) Ἐβεβαιώθη ὅτι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἄγει εἰς πληθωρισμὸν καὶ παρεμποδίζει τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς Χώρας. 6) Ἡ Κυβέρνησις ἐσίγησεν ἐπὶ τῆς ὑπογραμμισθείσης πρωταρχικῆς ἐθνικῆς ἀνάγκης ταχίστης ψηφίσεως τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ὥστε νὰ ἀχθῇ τὸ ταχύτερον ὁ τόπος εἰς ἐλευθέρας ἐκλογὰς καὶ δοθῆ δημοκρατικὴ διέξοδος εἰς τὴν παροῦσαν ἐκτροπήν. Κατόπιν τῶν ἀνωτέρω ἡ Ε.Δ.Α. καταψηφίζει τὴν Κυβέρνησιν. Ἀθῆναι τῇ 26 Ἀπριλίου 1966 Ὁ κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α.

ΗΛΙΑΣ ΗΛΙΟΥ

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα δήλωσιν τοῦ συναδέλφου κ. Καραπιπέρη, ἡ ὁποία ἔχει οὕτω: Πρὸς τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, ὅπως ἀναγνωσθῇ ἡ κάτωθι δήλωσίς μου καὶ καταχωρηθῇ αὕτη εἰς τὰ πρακτικά, ὁμοῦ μετὰ τοῦ συνημμένου τηλεγραφήματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν: Ἡ πλήρης ἀνεπάρκεια τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐπέδειξεν εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ ὀξυτάτου προβλήματος τῆς ἐκ τῶν σεισμῶν καὶ τῶν κατολισθήσεων καταστροφῆς ὁλοκλήρου τοῦ Νομοῦ Εὐρυτανίας. Ἡ ἄρνησις ταύτης, καίτοι προσκληθείσης, ὅπως συμμετάσχῃ τῶν ἐργασιῶν τοῦ ἐν Καρπενησίῳ συνελθόντος τὴν 4ην Ἀπριλίου 1966 Αʹ Πανευρυτανικοῦ Συνεδρίου Σεισμοπλήκτων, εἰς ὃ συμμετέσχον ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν Κοινοτήτων καὶ συνοικισμῶν Εὐρυτανίας. Ἡ διὰ τοῦ κατατιθεμένου τηλεγραφήματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν παρεμπόδισις τοῦ Νομάρχου Εὐρυτανίας, ὅπως συμμετάσχῃ τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συνεδρίου τούτου. Πάντα ταῦτα πέραν τῆς σκληρᾶς ἠθικῆς δοκιμασίας μου, δημιουργεῖ δι’ ἐμὲ πρόβλημα πολιτικόν. Δικαιοῦμαι δηλαδὴ περαιτέρω νὰ περιβάλω τὴν Κυβέρνησιν μὲ ἐμπιστοσύνην; Κατ’ ἀπόλυτον συσχέτισιν πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν πληγέντων ἡ ἀπάντησις ἔδει νὰ ἦτο ἀρνητική. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ Κόμμα, εἰς ὃ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω ἀπεφάσισε νὰ παράσχῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ γενικωτέρους λόγους, καὶ ὀρθῶς, δηλῶ, ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς. Αἰσθάνομαι ἐν τούτοις τὴν ἀνάγκην ἀπὸ τοῦδε νὰ δηλώσω κατηγορηματικῶς, ὅτι ἡ ψῆφος μου αὕτη εἶναι ψῆφος ἀνοχῆς καὶ τελεῖ ὑπὸ τὴν προθεσμίαν τῆς 15ης Μαΐου 1966, συμφώνως πρὸς τὸ ἐπιδοθὲν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁμόφωνον Ψήφισμα τοῦ ὡς ἄνω Συνεδρίου, μέχρι τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξαγγείλῃ τὰ ὑπὲρ τῶν πληγέντων συμπολιτῶν μου μέτρα. Τὰ μέτρα ταῦτα δέον νὰ εἶναι ὁλοκληρωμένα καὶ νὰ καλύπτουν τόσον τὴν προσωρινὴν τῶν πληγέντων τακτοποίησιν, ὅσον καὶ τὴν ὁριστικὴν αὐτῶν ἀποκατάστασιν ἐντὸς τοῦ διοικητικοῦ χώρου τῆς Εὐρυτανίας ἢ καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ, ἐπὶ τῷ τέλει ὅπως ταῦτα συζητηθοῦν ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων κατὰ τὴν 5ην Ἰουνίου 1966, ἡμέραν συνεχίσεως τῶν διακοπεισῶν ἐργασιῶν τοῦ ρηθέντος Συνεδρίου των. Ἐν Ἀθήναις τῇ 25ῃ Ἀπριλίου 1966

Μετὰ τιμῆς

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ Π. ΚΑΡΑΠΙΠΕΡΗΣ

Βουλευτὴς Εὐρυτανίας Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν προτάσεων δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. Ὡς Γραμματεὺς ἐπὶ τοῦ Προεδρείου θὰ παρακαλέσω νὰ ὁρισθῇ καὶ ἕνας ἐκ τῶν συναδέλφων τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἢ τῆς ΕΔΑ. Τὸ ἐρώτημα τίθεται οὕτω: Οἱ δεχόμενοι τὴν πρότασιν δυσπιστίας τῆς Ε.Κ. καὶ τῆς Ε.Δ.Α. κατὰ τῆς Κυβερνήσεως λέγουσι Ναί, οἱ μὴ δεχόμενοι λέγουσι Ὄχι. Καὶ ἀντιστρόφως οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἀπομάκρυνσιν τῆς Κυβερνήσεως λέγουσι Ναί, οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν παραμονὴν τῆς Κυβερνήσεως λέγουσι Ὄχι.

§279Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κανονικὸν εἶναι οἱ δεχόμενοι τὴν πρότασιν δυσπιστίας λέγουσι Ναί. Ἀφήσατε τὰς πονηρίας. Αἱ διασαφήσεις εἶναι περιτταί.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Διαμαντόπουλος). (Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας καὶ ἐνῷ ἐκφωνεῖται τὸ ὄνομα τοῦ βουλευτοῦ κ. Ρουσσοπούλου ἔλαβον χώραν τὰ ἑξῆς):

§281Α. ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρνοῦμαι ψῆφον, διότι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Στεφανόπουλος, προσωπικῶς...... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, δὲν ἐπιτρέπονται διευκρινίσεις. Θέλω μόνον νὰ ἀκούσω: Ἀρνεῖσθε ψῆφον;

§283Α. ΡΟΥΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἐν μέσῳ θορύβου καὶ ἀντεγκλήσεων). Εἶπον, ὅτι ἀρνοῦμαι ψῆφον, διότι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Στεφανόπουλος κρίνῃ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ παραμείνῃ μόνον ἕνα μῆνα, τότε δίδω ψῆφον ἀνοχῆς ἑνὸς μηνός.

§284Κ. ΚΩΝΙΩΤΑΚΗΣ. Εἶπεν ὁ ἄνθρωπος ὅτι ἀρνεῖται ψῆφον, κ. Πρόεδρε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§285Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ μείνῃ μόνον ὁ Πρόεδρος καὶ οἱ Γραμματεῖς. Οἱ ἄλλοι ὅλοι νὰ φύγουν.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία διαφωνία μεταξὺ τῶν δύο κυρίων. Ὁ ἕνας λέγει, ὅτι ὁ κ. Ρουσσόπουλος ἀρνεῖται ψῆφον καὶ ὁ ἄλλος, ὅτι δίδει ψῆφον ἀνοχῆς ἑνὸς μηνός. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Ρουσσόπουλε, νὰ ἀπαντήσητε.

§287Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐδήλωσεν, ὅτι ἀρνεῖται ψῆφον. Δὲν ὑπάρχει ὅρος ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν.

§288Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐρίζωμεν ἐὰν εἶπε ναὶ ἢ ὄχι ὁ κ. Ρουσσόπουλος ...... (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ βουλευτὴς τῆς ΕΡΕ κ. Κ. Γιαννούσης προχωρήσας πρὸς τὴν πλευρὰν τῶν βουλευτῶν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅπου ὁ κ. Ρουσόπουλος συνομιλεῖ μετ’ αὐτοῦ, ἐνῷ οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, διαμαρτύρονται).

§289Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλει νὰ τοῦ ἐξηγήσῃ πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα Συνταγματικῶς! (Γέλωτες).

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ εἰς τὰς θέσεις σας. Δὲν εἶναι θέαμα Βουλῆς αὐτὸ ἐν ὥρᾳ ψηφοφορίας.

§291Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν ἀρχὴν μὲν τοῦ συντόμου λογιδρίου του, ὁ καθηγητὴς κ. Ρουσσόπουλος, εἶπεν ὅτι ἀρνεῖται ψῆφον. Εἰς τὸ τέλος εἶπεν ὅτι δίδει ψῆφον ἀνοχῆς δι’ ἕνα μῆνα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ εἶναι νὰ τὸν καλέσητε νὰ εἴπῃ — διότι μόνον αὐτὸ δικαιοῦται νὰ εἴπῃ αὐτὴν τὴν στιγμὴν— ναί, ὄχι ἢ παρών. Τὰ ἄλλα, τὰ περὶ ἀγάπης, περὶ ἐπιστήμης κλπ. δὲν ἔχουν θέσιν. Θὰ εἴπῃ: ναί, ὄχι ἢ παρών.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωρῆστε, κ. καθηγητά, διὰ νὰ σᾶς ἀκούσωμεν. Σᾶς παρακαλῶ ἰδιαιτέρως. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἔχετε ἕνα καὶ μόνον δικαίωμα. Νὰ εἴπητε: Ναί, ὄχι ἢ παρών. Τίποτε ἄλλο δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε. Σκεφθῆτε καὶ ἀποφασίσατε.

§293Α. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τελευταίαν φοράν: Ἀρνοῦμαι ψῆφον δι’ ὃν λόγον εἶπον, ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Στεφανόπουλος (θόρυβος, διαμαρτυρίαι) δεχθῇ νὰ παραμείνῃ ἐπὶ ἕνα μόνον μῆνα, ὁπότε δίδω ψῆφον ἀνοχῆς ἑνὸς μηνός. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι).

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἡσυχάσατε, κύριοι.

§295Α. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπάντησις ἡ παράτυπος εἶναι ἀξία τῶν παρατυπιῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐδῶ καὶ δύο–δυόμισυ χρόνια ἀπὸ ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς Βουλῆς αὐτῆς.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρνεῖσθε ψῆφον εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Θὰ εἴπητε: Ναί, ὄχι ἢ παρών; Συμφωνεῖτε, κ. Πρόεδρε (ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ κ. Π. Κανελλόπουλον), ὅτι μόνον μίαν ἀπὸ τὰς λέξεις αὐτὰς ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ;

§297Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ. Ἀφοῦ δὲν λέγει καμμίαν ἐκ τῶν τριῶν αὐτῶν λέξεων θὰ βγάλετε τὸ συμπέρασμα, διὰ νὰ εἴμεθα ἠθικῶς ἐν τάξει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅτι εἶπεν ἁπλῶς: Παρών.

§298Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἶσθε δύο Πρόεδροι εἰς τὴν ἕδραν.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶμαι μόνον ἐγώ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ λέτε αὐτὸ γιὰ μένα.

§300Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκτὸς τοῦ Προέδρου κανεὶς ἄλλος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἶναι εἰς τὸ Προεδρεῖον. Οὔτε Ὑπουργός, οὔτε βουλευτής, οὔτε κανείς. Οὐδεὶς ἔχει θέσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχετε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι βοηθεῖτε νὰ γίνῃ ὅπως πρέπει ἡ ψηφοφορία, μὲ τὴν στάσιν σας;

§302ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὶ δουλειὰ ἔχει ἐκεῖ ἐπάνω ὁ κ. Παπαδημητρίου; Δὲν εἶναι ψηφολέκτης.

§303Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ. Πρῶτον νὰ σταματήσῃ τὸ νὰ κάμνῃ ὁ καθένας ἐκεῖνο ποὺ θέλει. Τὸ «ἔτσι θέλω» εἶναι ἀπαράδεκτον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐὰν τὸν ἐκάλεσε ναὶ ἢ ὄχι. Ἐὰν τὸν ἐκάλεσε, νὰ μείνῃ, ἐὰν δὲν τὸν ἐκάλεσε πρέπει νὰ φύγῃ.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκάλεσα καὶ παρεκάλεσα: εἷς βουλευτὴς εἴτε ἐκ τῆς Ε.Κ. εἴτε ἐκ τῆς Ε.Δ.Α. Καὶ ἄφησα τὴν ἐπιλογήν.

§305Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ κ. Πρόεδρε, ἐπεκαλέσθητε τὸν Κανονισμόν, ὁ Κανονισμὸς λέγει: «Ἐπιτηροῦντες.... (ἀναγινώσκει)...». Πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι δὲν εἴμεθα μέρος συμφωνούσης πρὸς τὴν ἰδικήν σας παράταξιν ἢ τὴν παράταξιν τῆς ΕΡΕ. Ἀλλ’ εἴμεθα ἀντίθετον μέρος. Παραβιάζετε λοιπὸν τὸν Κανονισμόν.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 85 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει: εἷς ἐκ τῶν βουλευτῶν τῶν Κομμάτων ποὺ ὑπέβαλον τὴν πρότασιν καὶ εἶπον ὅτι εἴτε ἐκ τῆς Ε.Κ. εἴτε τῆς Ε.Δ.Α.

§307Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ἔχει ἐν προκειμένῳ ἐφαρμογὴν διότι δὲν γίνεται ὀνομαστικὴ ψηφοφορία. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Παπαδημητρίου νὰ κατέλθῃ. (Ἀκολούθως συνεχίζεται ἡ ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου καὶ ἡ ψηφοφορία).

(Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς, προέκυψε τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα).

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 299. Ὑπὲρ τῆς προτάσεως δυσπιστίας 147, ἐναντίον τῆς προτάσεως δυσπιστίας 151 καὶ εἷς εἶπε παρών. Συνεπῶς, αἱ προτάσεις δυσπιστίας τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ ΕΔΑ, ἀπερρίφθησαν.

§309Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Φρουράν, παρακαλῶ νὰ λάβητε πρόνοιαν.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναμείνατε, κ. Βρανόπουλε. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ κρατοῦν ἔθιμον, μεθ’ ἑκάστην Σύνοδον τῆς Βουλῆς, δίδεται εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Φρουρὰν μία ἔκτακτος ἐνίσχυσις. Θὰ ἤθελον, λοιπόν, νὰ παρακαλέσω τὸ Σῶμα, ὅπως ἐγκρίνῃ καὶ παρασχεθῇ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τὸ δικαίωμα νὰ καθορίζῃ ἐπὶ τῇ λήξει τῶν ἐργασιῶν ἑκάστης Συνόδου ἢ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ἐπικρατῆσαν πλέον ἔθιμον, ἔκτακτον ἐπὶ πλέον ἀμοιβὴν διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς, τὸ ἐργαζόμενον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, ἐπὶ πλέον τῶν διὰ τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους καθωρισμένων ὡρῶν ἐργασίας καὶ δὴ κατὰ τὰς ὥρας τῶν Συνεδριάσεων, λόγῳ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν εἰς ἃς τοῦτο ὑποβάλλεται καὶ τῆς μακρᾶς καὶ ἐπιπόνου ἐργασίας ἐκ τῶν πολυώρων καὶ ὁλονυκτίων συνεδριάσεων εἴτε τῆς Βουλῆς, εἴτε τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος.

§311ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συνεπῶς, ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει ὁμοφώνως, ὅπως εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς, τὸ ἐργαζόμενον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ δὴ κατὰ τὰς ὥρας τῶν συνεδριάσεων, λόγῳ τῆς ἐπαχθοῦς ἐργασίας καὶ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν εἰς ἃς τοῦτο ὑποβάλλεται ἐκ τῶν μακρῶν νυκτερινῶν συνεδριάσεων, χορηγῆται ἑκάστοτε ἐπὶ τῇ λήξει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ πλέον ἔκτακτος ἀποζημίωσις, κατὰ τὴν κρίσιν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, μὴ δυναμένη νὰ ὑπερβῇ τὸ σύνολον τῶν μηνιαίων ἀποδοχῶν ἑνὸς ἑκάστου καὶ ἀναλόγως τῆς παρ’ ἑκάστου προσφερομένης ἐργασίας. Ἐπίσης, παρομοία ἐπὶ πλέον ἔκτακτος ἀποζημίωσις χορηγεῖται ἑκάστοτε εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς τὸ ἐργαζόμενον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, λόγῳ τῆς ἐπαχθοῦς ἐργασίας καὶ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν εἰς ἃς τοῦτο ὑποβάλλεται ἐκ τῶν νυκτερινῶν καὶ μακρῶν συνεδριάσεων. Οἱ ἡμερομίσθιοι δύνανται, κατὰ περίπτωσιν καὶ βάσει τῶν προσφερθεισῶν ὑπηρεσιῶν, νὰ ἐξομοιοῦνται πρὸς γραφεῖς. Αἱ ἀποζημιώσεις αὗται χορηγοῦνται εἰς βάρος τοῦ κωδ. ἀριθμοῦ 0261 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς.

§313ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Ἔληξαν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, κ. Πρόεδρε;

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Παρασκευὴν καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐξουσιοδοτήσῃ τὸ Προεδρεῖον, ἵνα ὑπ’ εὐθύνῃ του, ἐπικυρώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, μὲ τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔκανεν ὁ κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Κ. κ. Μπακόπουλος.

§315ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως ὑπ’ εὐθύνη τοῦ Προεδρείου. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§317ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Παρασκευὴν καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. (Ὥρα 1.30′ π.μ.)