1965.08.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 2α

Δευτέρα 2 Αὐγούστου 1965

Προεδρία κ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Γ. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗ

(Ὥρα 7 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§2Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβερν.). Ἡ Κυβέρνησις χαίρει, διότι ἀποκαθίσταται σήμερον ἡ κοινοβουλευτικὴ τάξις, ἐλπίζει δέ, ὅτι θὰ ἀποφασίσῃ νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἦτο νομικῶς ἀδιανόητος ὁ ἐπιχειρηθεὶς ἐκ προοιμίου χαρακτηρισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ὡς παρανόμου, εἴτε διότι ὡρισμένοι βουλευταὶ ὑπέγραψαν ἔξω τῆς Βουλῆς πρωτόκολλον ἀποδοκιμασίας της εἴτε διότι ἐματαιώθη ἡ πρώτη συνεδρίασις τῆς Ἐκτάκτου Συνόδου, ἐλλείψει ἀπαρτίας. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἐνεργεῖται δὲ διὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων Ὑπουργῶν. Ὡς τοιαύτη, εἶναι αὐτόνομος καὶ τὸ κῦρος αὐτῆς δὲν δύναται νὰ ἐπηρεάζεται ἐξ ἀνωμάλων ἢ ἀντικανονικῶν πράξεων ἢ ἀντικοινοβουλευτικῶν ἐνεργειῶν, γινομένων κατὰ παράβασιν τῶν ἐκ τοῦ Συντάγματος κανόνων τῆς λειτουργίας τῆς Βουλῆς. Κατὰ συνέπειαν, τοιαῦται πράξεις, οὔτε τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς Κυβερνήσεως ὡς παρανόμου δικαιολογοῦσιν, οὔτε καὶ τὴν κατάργησιν τῆς κατὰ τὸ Σύνταγμα ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δύνανται νὰ συνεπάγωνται. Ταῦτα ἀπὸ νομικῆς συνταγματικῆς σκοπιᾶς, ὑπὸ τὰ κριτήρια ὅμως τῆς ὁποίας ἀξιολογεῖται καὶ ἡ νομιμότης τῶν πολιτικῶν πράξεων καὶ ἡ ὁμαλότης τῆς πολιτικῆς ζωῆς ἑκάστης χώρας. Ἡ Κυβέρνησις, σχηματισθεῖσα νομίμως κατ’ ἀπόλυτον ἐκ τοῦ Συντάγματος δικαίωμα τοῦ Βασιλέως, ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐντὸς τῆς συνταγματικῆς προθεσμίας. Ἡ Βουλὴ ὑποχρεοῦται, κατὰ τὸ ἄρθρον 78 τοῦ Συντάγματος, νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της καί, δι’ ἀποφάσεώς της, νὰ κρίνῃ τὴν τύχην τῆς Κυβερνήσεως. Οἱαδήποτε ἄλλη ἀπόφασις, ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ ληφθεῖσα ὑπὸ τῶν βουλευτῶν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, δὲν ἔχει καμμίαν δύναμιν καὶ κανένα κῦρος. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τοῦ ὅτι, ὅταν τὸ Σύνταγμα ὁρίζῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκφράζει τὴν γνώμην της, προϋποθέτει μόρφωσιν γνώμης μετὰ διεξαγωγὴν συζητήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀκουσθοῦν καὶ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιχειρήματα, ὥστε οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ ψηφίσουν μὲ διαφωτισμένην συνείδησιν.

§3Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Παριστάμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν ὡς ἁπλοῖ τοποτηρηταὶ τῆς ἀπαρτίας καὶ μόνον. Οὔτε κἂν ὡς ἀκροαταί, ἐγὼ διαβάζω τὰ «Ἠθικὰ Νικομάχεια» τοῦ Ἀριστοτέλη. Τὰ περὶ πολιτικῆς ἀρετῆς.

§4Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβερν.). Ὁ θρίαμβος τῆς ἰδιοτύπου Δημοκρατίας τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν συγκεντρώσεων καὶ ἀποφάσεων ἀπεκορυφώθη μὲ τὴν ἀποφυγὴν τοῦ διαλόγου καὶ εἰς αὐτὴν ἐδῶ τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἔναυλοι εἶναι ἀκόμη οἱ ὡραῖοι λόγοι τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅτι βάσις τῆς Δημοκρατίας εἶναι ὁ διάλογος, κυρία δὲ διαφορά μας μὲ τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα εἶναι, ὅτι ἐκεῖ ἐπικρατεῖ ὁ μονόλογος. Ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους του καὶ ἡ ἐπιταγὴ τοῦ πολιτεύματος πρὸς αὐτοὺς εἶναι νὰ βουλεύωνται ἠρέμως καὶ νὰ ἀποφασίζουν ἐλευθέρως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ ὄχι νὰ ἐξαναγκάζωνται εἰς προεξόφλησιν τῆς ψήφου των διὰ πρωτοκόλλων εἰς παρασυναγωγάς, συνεδριαζούσας ὑπὸ τὰς ἐκβιαστικὰς φωνασκίας εἰδικῶς συγκληθείσης λαϊκῆς μάζης, ἑτερογενοῦς συνθέσεως. Ταῦτα ἀποτελοῦν δολιοφθορὰν καὶ κατερείπωσιν τοῦ Πολιτεύματος, πολὺ περισσότερον ὅταν συνεπικουροῦνται ἀπὸ δεδηλωμένους ὑπονομευτάς του. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ πλειοψηφία τοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου θὰ καταδικάσουν ἀμειλίκτως τὰς βεβήλους αὐτὰς μεθόδους, τῶν ὁποίων παρέστημεν κατηγανακτισμένοι μάρτυρες, διότι μᾶς ὑπενθύμιζαν φασιστικὰς ἐποχάς. Ἀπὸ τὸ ἐθνικὸν τοῦτο βῆμα, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται πρὸς τὸ πανελλήνιον, θὰ ὀρθοτομηθῇ καὶ σήμερον ὁ λόγος τῆς ἀληθείας, διὰ νὰ πληροφορηθῇ ἐπισήμως καὶ ἐγκύρως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὸ ἱστορικὸν τῆς πολιτικῆς κρίσεως, ἡ ὁποία, ἐκραγεῖσα, ὡς μὴ ὤφειλε, συγκλονίζει τὴν χώραν, πλήττει τὴν οἰκονομίαν της, διαταράσσει τὴν κοινωνικήν της γαλήνην καὶ ἐκθέτει εἰς κινδύνους αὐτὰ τὰ ἐθνικά της συμφέροντα. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπασχολήσω τὸ Σῶμα ὄχι μὲ γενικωτέρας, ὡς θὰ ἐπεθύμουν, ἰδέας περὶ τοῦ τρόπου τῆς δημοκρατικῆς διαχειρίσεως τῆς ἐξουσίας, κατὰ τὰς ἰδικάς μας πεποιθήσεις, ἀλλά, εἰδικώτερον, μὲ πλήρη διευκρίνισιν τῶν πραγματικῶν αἰτίων τῆς ἐκραγείσης κρίσεως καὶ τῶν φάσεων ἀπὸ τὰς ὁποίας διῆλθεν αὕτη. Ἦλθον, ἀτυχῶς εἰς δημοσιότητα τόσον ὀγκώδεις ἀνακρίβειαι, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν πλήρη διαφώτισιν τῶν πραγμάτων. Ἡ ἀδόκητος παραίτησις τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου, ὡδήγησεν εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον της. Ἦτο δὲ ἀδόκητος ἡ παραίτησις τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, διότι οἱ προκαλέσαντες αὐτὴν λόγοι ἐστεροῦντο τῆς βαρύτητος, ἡ ὁποία θὰ ἐπέτρεπε τὴν δημιουργίαν πολιτικῆς κρίσεως. Ἡ ἀνάληψις τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ὑπὸ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ δὲν προσέκρουσεν εἰς βασιλικὴν ἀντίρρησιν, προερχομένην ἐκ διαθέσεως τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὅπως στερήσῃ τὸν Πρωθυπουργὸν τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκλέγῃ τοὺς συνεργάτας του καὶ νὰ ἐπιλέγῃ διὰ τὸν ἑαυτόν του τὴν διεύθυνσιν οἱουδήποτε τομέως τῆς κρατικῆς δραστηριότητος. Ὁ Βασιλεὺς ἀπηύθυνεν ἔκκλησιν πρὸς τὸν κ. Παπανδρέου, ὅπως ἀναθέσῃ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς βουλευτὴν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Παρεκάλεσε δὲ τὸν κ. Παπανδρέου νὰ μὴ ἐπιμείνῃ ὅπως ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης, διότι ἡ τοιαύτη ἐπιμονὴ θὰ ἀπετέλει πλῆγμα κατὰ τοῦ προσωπικοῦ του γοήτρου, κατὰ τοῦ κόμματος τοῦ ὁποίου ἡγεῖται καὶ τῶν ἀρχῶν τῆς εὐθιξίας, αἱ ὁποῖαι κρατοῦν καὶ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσουν νὰ διέπουν τὸν πολιτικόν μας βίον. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐκαλεῖτο ὁ κ. Παπανδρέου νὰ ἀπόσχῃ τῆς ἀναλήψεως τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἦτο ἡ ἀνάμιξις τοῦ ὀνόματος τοῦ υἱοῦ του εἰς τὴν γνωστὴν ὑπόθεσιν ΑΣΠΙΔΑ, ἡ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀνάκρισις συνεχίζετο καὶ συνεχίζεται. Ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἐκδηλωθεῖσαν ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀνήσυχον καὶ ἄγρυπνον παρακολούθησιν τῆς διεξαγομένης ἀνακρίσεως, καὶ ἀναμίξεως ἀκόμη εἰς αὐτήν, ἡ ἰδική μας Κυβέρνησις ἀφήνει τὴν Δικαιοσύνην νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον της τόσον ἀνεπηρεάστως ὥστε οὐδὲ κἂν βλέμμα ἐνδιαφέροντος ἔστρεψε πρὸς αὐτήν. Ἐκφράζομεν τὴν λύπην μας διότι ὑπὸ Δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ 53% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξεβλάστησε τοιαύτη ὀλεθρία παραστρατιωτικὴ ὀργάνωσις, ἀπειλήσασα τὴν συνοχὴν καὶ τὴν ἁρμονίαν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων τῆς χώρας, καὶ δὴ εἰς εὐαίσθητον τομέα ἐθνικῆς παρουσίας των, εἰς ὥρας ἐξόχως κρισίμους. Εὐχόμεθα νὰ μὴ ἀποδειχθῇ τελικῶς ἀνάμιξις πολιτικῶν προσώπων. (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, εἶναι Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ποιοῦμαι ἔκκλησιν, εἴμεθα Ἕλληνες, νὰ σεβασθῶμεν τὰς παραδόσεις μας. (Κωδωνοκρουσίαι).

§6Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβερν.). Ἐφ’ ὅσον ὅμως καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν Γρίβα ἀνεφέρετο καὶ ὑπὸ τῆς ἀνακρίσεως ἐκλήθη πρὸς ἐξέτασιν ὁ υἱὸς τοῦ τότε κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐδημιούργει τοῦτο προσωπικὸν κώλυμα διὰ τὸν τέως Πρωθυπουργόν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐὰν ἐστηρίζετο ἢ ὄχι ἡ κατηγορία. Ὡς ὁ ἴδιος δὲ ἔχει διδάξει ἐπανειλημμένως, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν προκειμένου περὶ πολιτικῶν ἀνδρῶν, αἱ ἀμφιβολίαι εἶναι εἰς βάρος των καὶ ὄχι ὑπὲρ αὐτῶν. Πρέπει νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ Βασιλεύς, ὅταν συνώδευσα τὸν κ. Παπανδρέου εἰς Κέρκυραν, μὲ παρεκάλεσε νὰ διαβιβάσω πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν θερμὴν παράκλησίν του ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ὅπως παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν του Κυβέρνησις. Τὸ ἔπραξα, παρακαλέσας καὶ ἄλλους συναδέλφους νὰ συνδράμουν πρὸς τοῦτο. Ὁ κ. Παπανδρέου ἐνέδωσεν εἰς τὰς εἰσηγήσεις μας καὶ ἀπεφάσισε, τὴν μεσημβρίαν τῆς Δευτέρας 12 Ἰουλίου, νὰ ὑποδείξῃ ὡς Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης τὸν κ. Στεφανόπουλον ἢ τὸν κ. Τούμπαν. Τὸ ἀπόγευμα τῆς ἰδίας ἡμέρας ὑπανεχώρησε, «σκεφθεὶς ὡριμότερον», ὡς εἶπεν. Τὴν ἑπομένην ἀπεφάσισε νὰ ὑποδείξῃ τὸν Στρατηγὸν κ. Παπανικολόπουλον καὶ διεμήνυσε τοῦτο εἰς τὰ Ἀνάκτορα. Τὴν ἰδίαν ἑσπέραν ὅμως ἀνεκάλεσε τὴν πρότασίν του. Ἐκ τούτων ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ θέμα ἦτο συζητήσιμον καὶ ἐπιδεκτικὸν λύσεως, κατ’ αὐτὸν τὸν ἴδιον. Πῶς, λοιπόν, ἐξηναγκάσθη εἰς παραίτησιν καὶ ποίαν δικαιολογίαν δύναται νὰ ἔχῃ διὰ πάντα τίμιον κριτὴν ἡ ἐξώθησις τῶν πραγμάτων εἰς ρῆξιν μὲ τὸ Στέμμα; Ὄχι! Δὲν ἐξηναγκάσθη ἀπὸ κανένα ὁ κ. Παπανδρέου εἰς παραίτησιν. Καὶ ἄρα προκύπτει ἀναγκαίως ἡ ἐξήγησις, ὅτι ἐσκεμμένως ἐπροκάλεσε τὴν ρῆξιν, ἐπὶ τῇ βάσει καταστρωθέντος σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀποκαλύπτουν καὶ αἱ δοθεῖσαι πρὸς τὸν φιλικόν του τύπον κατευθύνσεις, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πῆρσον δημοσιευθεῖσα ἐν Ἀμερικῇ προφητικὴ ἐπιστολή. Ὁ κ. Παπανδρέου, μὴ εἰσακούσας οὔτε τὰς ἐκκλήσεις τοῦ Βασιλέως, οὔτε τὰς ἐπιμόνους μέχρι τελευταίας στιγμῆς ἐκκλήσεις τῶν συνεργατῶν του καὶ ἀρνούμενος νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ τὸ περιεχόμενον τῶν ἐπιστολῶν τοῦ Βασιλέως, προεκάλεσε τὴν κυβερνητικὴν κρίσιν ὑποβαλὼν τὴν παραίτησίν του. Εὐθὺς ἀμέσως ἐκλήθην εἰς τὰ Ἀνάκτορα, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἐνημερώσω τὸν Βασιλέα ἐπὶ τῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων καὶ νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου λύσεως τῆς κρίσεως. (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ ἡσυχία, κάμετε ὑπομονήν, νὰ σεβασθῶμεν τὸ Κοινοβούλιον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§8Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Ἀγγελούση, καθίσατε κάτω. (Θόρυβος ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, κωδωνοκρουσίαι).

§10Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβερν.). Κύριε συνάδελφε, ἠρεμήσατε. Δὲν πρόκειται νὰ εἴπω τίποτε περισσότερα ἀπὸ ὅσα πρέπει νὰ εἴπω καὶ ὑποχρεοῦσθε νὰ τὰ ἀκούσητε μὲ ἠρεμίαν καὶ κατόπιν ἠμπορεῖτε νὰ ἐκφράσητε τὰς γνώμας σας.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παρακαλῶ, ἀφήσατε τὸν κ. συνάδελφον νὰ ὁμιλήσῃ.

§12Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβερν.). Εὐθὺς ἀμέσως ἐκλήθην εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ εἰσηγήθην ὅπως σχηματισθῇ Κυβέρνησις ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ὁ Βασιλεὺς μοῦ ἐξέφρασε τὰς ἀνησυχίας του διὰ τὰς αἰωρουμένας ἀπειλὰς διαταράξεως τῆς δημοσίας τάξεως. Τὰς ἀνησυχίας του συνεμμερίσθην ἀπολύτως, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰς σκέψεις τοῦ κ. Παπανδρέου περὶ κινητοποιήσεως τοῦ λαοῦ καὶ δημιουργίας συνταγματικοῦ θέματος. Τὰς σκέψεις ταύτας εἶχεν ἐκφράσει κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Κυβερνητικῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐζήτησε τὰς γνώμας τῶν μελῶν της, ἅτινα ἦσαν ὅλα, πλὴν ἑνός, ἀντίθετα. Κληθεὶς νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, εἶπον τότε τὰ ἑξῆς: «Θὰ ἀπαντήσω ὄχι ὡς πολιτικὸν πρόσωπον, ἀλλὰ ὡς Ἕλλην πατριώτης. Ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν χαράσσετε, κ. Πρόεδρε, ὁδηγεῖ εἰς ἐθνικὸν διχασμόν, μὲ δεινὰς συνεπείας διὰ τὴν Πατρίδα μας. Δὲν γνωρίζω πόσοι καὶ ποῖοι θὰ σᾶς ἀκολουθήσουν εἰς τὸν δρόμον αὐτόν. Ἀλλ’ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ὑπομνήσω τοὺς τελευταίους λόγους, ποὺ ἤκουσα τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1935 ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Μοῦ εἶχεν εἴπει ἐπὶ λέξει, κρούων τὸ στῆθος του: (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, κωδωνοκρουσίαι). — Τότε νὰ σβήσωμεν τὴν ἱστορίαν μας, τὴν παράδοσίν μας, νὰ τὰ σβήσωμεν ὅλα. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι μοῦ εἶχεν εἴπει ἐπὶ λέξει ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος: «Ἔχω σκουλήκι μέσα μου τὸν ἐθνικὸν διχασμόν. Ἡ μεγαλυτέρα μου ἐπιθυμία πρὶν ἀποθάνω εἶναι νὰ ἴδω ἀποκαθισταμένην τὴν ψυχικὴν ἑνότητα τοῦ Ἔθνους». Τότε ὁ διχασμὸς εἶχε προκληθῆ ἀπὸ διαφωνίαν ἐπὶ μεγάλης ἐθνικῆς ὑποθέσεως, ἀφορώσης τὰς τύχας τῆς Πατρίδος. Σήμερον ποίαν δικαιολογίαν θὰ δύναται νὰ ἔχῃ ἕνας νέος ἐθνικὸς διχασμός; Ὀφείλομεν νὰ τὸν ἀποφύγωμεν πάσῃ θυσίᾳ. Ἐκρατοῦντο ἐστενογραφημένα πρακτικὰ καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὑπάρχουν, καὶ δύναται νὰ ἐλεγχθῇ ἡ ἀκρίβεια τῆς ἔκτοτε διαφωνίας μου διὰ τὴν σχεδιαζομένην ἀπερίσκεπτον ἐξόρμησιν. Ὅταν περαιτέρω, διαρκούσης τῆς ἀναφερθείσης ἀκροάσεώς μου παρὰ τῷ Βασιλεῖ, ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων μοῦ ἐγνώρισεν, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου εἶχεν ἀποφύγει νὰ προβῇ εἰς εἰσήγησιν ἐκλογῶν, περιορισθεὶς νὰ τονίσῃ ὅτι, καίτοι ἐδικαιοῦτο νὰ ἀξιώσῃ προσφυγὴν εἰς τὴν λαϊκὴν ἐτυμηγορίαν, ἐν τούτοις δὲν τὸ ἔπραττε, διότι δὲν ἐπεθύμει διεξαγωγὴν ἐκλογῶν, ᾐσθάνθην τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποδεχθῶ τὴν ἀνατεθεῖσάν μοι ἐντολὴν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, πρὸς σχηματισμὸν τῆς νέας Κυβερνήσεως. Ἤκουσα, τὴν στιγμὴν ἐκείνην, τὴν φωνὴν τῆς Πατρίδος καὶ ὑπήκουσα εἰς αὐτήν. Οὐδεμία συνωμοσία καὶ προσυνεννόησις ὑπῆρχεν, ὡς ἀπέδειξε περιτράνως ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων. Ἔκρινα, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς ἐντολῆς ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, τὰ συμφέροντα τῆς Δημοκρατίας καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ της. Διότι, ἦτο γνωστόν, ὅτι δὲν ἔτρεφα πολιτικὰς φιλοδοξίας καὶ ὅτι δὲν ἀπέβλεπα διὰ τῆς πρωθυπουργίας νὰ ὑπονομεύσω τὴν πολιτικὴν θέσιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Κατηγορήθην, διότι δὲν ἔσπευσα νὰ ζητήσω τὴν γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ὁμάδος. Ὅσον καὶ ἂν εἶχεν ἀτροφήσει ὁ κ. Παπανδρέου, εἰλικρινῶς ἐθεώρουν χρέος μου νὰ ζητήσω καὶ σεβαστῶ τὴν γνώμην της. Ἀλλ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν προεῖχε τὸ θέμα τῆς διασφαλίσεως τῆς δημοσίας τάξεως, δεδομένου ὅτι ὑπῆρχαν δεδηλωμέναι προθέσεις πρὸς διατάραξίν της, εἶχον δὲ ἀρχίσει νὰ κινοῦνται ἤδη εἰς τὰς ὁδοὺς ὀργανωμέναι ὁμάδες. (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, θόρυβος). Εἶχον ἐπὶ πλέον προταθῆ καὶ πολεμοχαρῆ σχέδια δυναμικῆς κρούσεως! Ὁ Βασιλεὺς ἐζήτησε νὰ τοῦ ὑποδείξω ἀμέσως πρόσωπα διὰ τὰ Ὑπουργεῖα Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ Δημοσίας Τάξεως. Ἐκάλεσα τοὺς κυρίους Κωστόπουλον καὶ Τούμπαν νὰ ἔλθουν εἰς τὰ Ἀνάκτορα, διότι ἐθεώρουν ὅτι ἦσαν τὰ καταλληλότερα πρόσωπα διὰ τὰ δύο αὐτὰ Ὑπουργεῖα. Ἀφοῦ τοὺς ἐξέθεσα τὰ συμβάντα καὶ τοὺς ὑπάρχοντας φόβους, ἐδέχθησαν νὰ ὁρκισθοῦν ἀμέσως. Οἱ ὑπεύθυνοι πολιτικοὶ ἄνδρες δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφεύγουν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των ἔστω καὶ μὲ θυσίας προσωπικάς. Τὸ πνεῦμα τῆς θυσίας ἐμφωλεύει εἰς τὴν ὑφὴν τῆς Δημοκρατίας, ἐνῷ ἡ ἐγωπάθεια δέον νὰ ἐξοβελίζεται ἀπὸ αὐτήν. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Τὰ ὅσα συνέβησαν μετὰ τὴν ὁρκωμοσίαν τοῦ πρώτου κλιμακίου τῆς Κυβερνήσεώς μας, αἱ σημειωθεῖσαι ὀχλοκρατικαὶ ἐκδηλώσεις, αἱ ἐξαπολυθεῖσαι ὕβρεις καὶ ἡ παρατηρηθεῖσα ἀχαλίνωτος δημαγωγία, νομίζω ὅτι μᾶς ἐδικαίωσαν ἀπολύτως καὶ ἀπέδειξαν ὅτι ὀρθῶς ἀπεδέχθησαν τὴν εὐθύνην τῆς ἀμέσου ἀναλήψεως τῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ἐκινδύνευε νὰ περιέλθῃ εἰς ἀνευθύνους χεῖρας. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθαρῶς μεταβατικὸν χαρακτῆρα. Αὐτὸ τὸ ἐδήλωσα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Σκοπός της ἦτο πρωτίστως ἡ ἐξασφάλισις τῆς δημοσίας τάξεως. Ὁ σκοπὸς αὐτὸς ἐξεπληρώθη χάρις εἰς τὴν συμπαράστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ (φωναὶ αʹ αʹ αἶσχος), ὁ ὁποῖος ἔδειξεν ὅτι γνωρίζει νὰ ἀντιδρᾷ ἀποφασιστικῶς καὶ εἰς τὴν ὀχλοκρατίαν καὶ εἰς τὴν δημαγωγίαν. Δεύτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησίς μας, ἦτο ἡ ἀποκατάστασις τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος. Διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ ὁ σκοπὸς οὗτος, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον της, ὥστε νὰ ἐπιβεβαιωθῇ ὅτι μοναδικὸς ρυθμιστὴς τῆς πολιτικῆς ζωῆς εἶναι τὸ Κοινοβούλιον καὶ ὄχι οἱ ἀνεύθυνοι φωνασκοί. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχετο ὅτι ἡ τύχη της ἠδύνατο νὰ κριθῇ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, θὰ ἐνεφανίζετο σύμφωνος πρὸς τὴν ἀπαράδεκτον ἀρχὴν ὅτι αἱ τύχαι τῶν Κυβερνήσεων θὰ ἔπρεπε νὰ κρίνωνται ἐφεξῆς ἐκτὸς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Θὰ παρεβίαζεν οὕτω τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ἤρχετο εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τοὺς θεμελιώδεις κανόνας τοῦ Πολιτεύματός μας. Θὰ ἦτο ὡς ἐὰν υἱοθέτει τὴν τηρηθεῖσαν τακτικὴν τῆς ἐξαπολύσεως τοῦ ὄχλου διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς εὐρύθμου λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος! Θὰ ἦτο ὡς ἐὰν συνομολόγει, ὅτι ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας ὑπόκειται εἰς ἀπειλὰς ἐπαναστάσεως ἢ εἰς ἐκβιασμοὺς ἐπαναστατικῶν ἐκδηλώσεων, αἱ ὁποῖαι σημειωτέον, ἐστεροῦντο καὶ περιεχομένου, ἐφ’ ὅσον οὐδέποτε διεκηρύξαμεν ὅτι θὰ παραμείνωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν παρὰ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Ἡ ἄποψίς μας ὅτι ἡ τύχη τῆς Κυβερνήσεως ἔπρεπε νὰ κριθῇ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐξέφραζε τὴν προσήλωσίν μας εἰς τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμοὺς καὶ ἀπέβλεπεν εἰς τὴν διαφύλαξιν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἀνεξαρτήτως τῆς ψήφου σας, πιστεύομεν, ὅτι ἐπετελέσαμεν ἐθνικὸν χρέος καὶ προσεφέραμεν ὑπηρεσίαν ἐμφανισθέντες ἐνώπιόν σας, διότι οὕτω κατέστη δυνατὴ ἡ ὁμαλὴ λειτουργία τοῦ Πολιτεύματος. Θεωροῦμεν ὅτι καὶ ὑμεῖς, ἀλλὰ καὶ ὁ λαὸς θὰ ἐγγράψῃ τὴν προσφορὰν αὐτὴν εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις συνεχίζει τὴν ἐπαγγελθεῖσαν κατὰ τὸν ἀνένδοτον ἀγῶνα πολιτικὴν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου: Αἶσχος, αἶσχος. Θόρυβος). Εἰδικώτερον, ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ τονίσῃ τὴν προσήλωσίν της εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Παγκοσμίου Ὀργανισμοῦ Εἰρήνης τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, τοῦ ὁποίου ἀποτελοῦμεν συνειδητὸν καὶ νομιμόφρον μέλος. Ἡ ἐξωτερική μας πολιτικὴ προσδιορίζεται σαφῶς ἀπὸ τὴν γεωγραφικὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος καὶ παραμένει ὡς καὶ πρότερον σαφής. Μᾶς συνδέουν δηλονότι ἀφ’ ἑνὸς συμμαχικοὶ δεσμοὶ μὲ τὴν Δύσιν, καθαρῶς ἀμυντικῆς μορφῆς, ἐν πλήρει ἰσοτιμίᾳ, χωρὶς καμμίαν ἀπολύτως αἰχμὴν πρὸς οἱανδήποτε κατεύθυνσιν καὶ ἐπιθυμοῦμεν ἐξ ἄλλου τὴν διατήρησιν καὶ καλλιέργειαν εἰλικρινῶς φιλικῶν σχέσεων πρὸς τὴν Ἀνατολήν. Τὸ μέγα ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ἀποτελῇ τὸ πρώτιστον μέλημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρωταρχικὴν θέσιν εἰς τὰς προσπαθείας της θὰ κατέχῃ πάντοτε ἡ μέριμνα διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἐθνικῶν πόθων τῶν Κυπρίων ἀδελφῶν μας. Ὅπως καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, βλέπομεν τὸ Κυπριακὸν ὡς πρόβλημα ἐφαρμογῆς τοῦ Χάρτου τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν καὶ τῶν ὑψηλῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας οὗτος διακηρύσσει. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις προτίθεται νὰ συνεχίσῃ τὸν Ἑλληνοτουρκικὸν διάλογον, τὸν ὁποῖον εἰς ἕνα πρῶτον, διερευνητικὸν στάδιον, ἤρχισεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἐπιθυμία εἶναι ὅπως ὁ διάλογος αὐτὸς συμβάλῃ εἰς τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν Ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων. Ἡμεῖς θὰ καταβάλωμεν τὸ καθ’ ἡμᾶς τὴν δέουσαν πρὸς τοῦτο προσπάθειαν. Παγία εἶναι ἤδη ἡ παράδοσις τῆς συνεχείας τῆς Ἑλληνικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἥτις ὀφείλει νὰ εἶναι ἐθνική, ὑπεράνω κομμάτων. Οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν ἀνῆκον καὶ θὰ ἀνήκουν εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου. (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ὄχι, ὄχι. Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι. Φωναί: Ἰούδας).

§13Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. ....... (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). ...... (θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§14Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, τοιαῦται ἐκφράσεις δὲν ἐπιτρέπονται. Παρακαλῶ νὰ κληθῇ ὁ βουλευτὴς ποὺ ἐξεφώνησε τὴν λέξιν αὐτήν, νὰ ἀνακαλέσῃ.

§15Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Ἐγὼ τὴν εἶπον καὶ δὲν τὴν ἀνακαλῶ. (Θόρυβος, φωναί, κωδωνοκρουσίαι).

§16Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβερν.). Ἐὰν τὸ εἴπατε σεῖς, μὴ τὸ ἀνακαλῆτε. Ἔχω εἰς χεῖρας μου τὴν ἀποσκίρτησίν σας ἐκ τοῦ Κόμματος καὶ ἐγὼ σᾶς ἔπεισα νὰ μὴ ἀποσκιρτήσητε. «... Οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν ἀνῆκον καὶ ἀνήκουν εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου, πολλοὶ δὲ ἐξ αὐτῶν εἶναι κορυφαῖα ἱδρυτικά της στελέχη, ἔχοντα ἔντιμον καὶ μακρὸν πολιτικὸν βίον, μὲ γόνιμον ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν Πατρίδα. Οὔτε αἱ ὕβρεις, οὔτε οἱ προπηλακισμοί, οὔτε αἱ χρησιμοποιηθεῖσαι εἰς βάρος μας μέθοδοι ἀποκλεισμοῦ ἐκ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ὁμάδος θὰ μᾶς κάμουν νὰ ἀποστῶμεν τῆς ἰδεολογικῆς μας γραμμῆς. Ἄλλωστε, πάντα ταῦτα πρέπει νὰ διαγραφοῦν ἐκ τῆς μνήμης μας, διὰ νὰ μὴ παραμείνῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως τοιοῦτον θλιβερὸν παράδειγμα ἐκτροχιασμοῦ καὶ ἐκτραχηλισμοῦ. Πρόθεσίς μας ἦτο καὶ εἶναι νὰ διατηρηθῇ ἡ Ἕνωσις Κέντρου εἰς τὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν τῆς 16ης Φεβρουαρίου 1964. Ἡ ἐμπιστοσύνη μὲ τὴν ὁποίαν ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ περιέβαλε τὴν παράταξίν μας, καθιστᾷ ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν τὴν παραμονήν της εἰς τὴν ἐξουσίαν, διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός της. Ἐὰν τύχωμεν ψήφου ἐμπιστοσύνης (φωναὶ ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου: Ὄχι, ὄχι), θὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διεύρυνσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε αὕτη νὰ εἶναι πλήρως ἀντιπροσωπευτικὴ τῆς Δημοκρατικῆς πτέρυγος. Ἐάν, παρ’ ἐλπίδα, δὲν ἐπιτύχωμεν εἰς τὴν προσπάθειαν διευρύνσεως, τότε θὰ καλέσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ ψηφίσῃ νέον ἐκλογικὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καθιεροῦται ὡς ἐκλογικὸν σύστημα ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, καὶ θὰ προπαρασκευάσωμεν τὴν χώραν διὰ νέας ἐκλογάς, αἱ ὁποῖαι, βεβαίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθοῦν προτοῦ ἀποκαταστηθῆ ἡ τόσον διαταραχθεῖσα γαλήνη. Φιλοδοξία μας δὲν εἶναι νὰ παραμείνωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν τοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν Κοινοβουλευτικὴν παράδοσιν. Ἐὰν τυχὸν ἡ Κυβέρνησις δὲν λάβῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης, τὴν εὐθύνην διὰ τὰς μελλοντικὰς ἐξελίξεις θὰ τὴν φέρουν ἀκεραίαν ὅσοι θὰ τὴν καταψηφίσουν. Αὐτοὶ ὀφείλουν νὰ ὑποδείξουν καὶ τὰς λύσεις ἐξόδου ἐκ τῆς κρίσεως. Θὰ πρέπει νὰ ἀναλογισθοῦν ὅτι καὶ αἱ ἐξωτερικαὶ συνθῆκαι καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, ἀπαιτοῦν τὴν παρουσίαν εἰς τὴν Ἀρχὴν Κυβερνήσεως ἰσχυρᾶς καὶ διαθετούσης τὴν θέλησιν νὰ ἐφαρμόσῃ πολιτικὴν προασπίσεως τῆς οἰκονομικῆς σταθερότητος συνεχίσεως τῆς ἀναπτύξεως καὶ βελτιώσεως τοῦ βιοτικοῦ ἐπιπέδου τοῦ λαοῦ μας. Κυβερνήσεως, ἐπὶ πλέον, ἱκανῆς νὰ χειρισθῇ κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικὸν τὸ μέγα ἐθνικὸν θέμα καὶ νὰ προστατεύσῃ τὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι αἱ περιστάσεις εἶναι ἐξαιρετικῶς σοβαραί, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ὀφείλουν νὰ λάβουν τὰς ἀποφάσεις των μετὰ ὥριμον σκέψιν καὶ ὄχι ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν ἀπειλῶν ἢ τῶν φωνασκιῶν τῶν ὠργανωμένων διαδηλωτῶν. Οὐδέποτε ἡ δημαγωγία συνέβαλεν εἰς εὔρυθμον καὶ ἀποδοτικὴν λειτουργίαν τῶν δημοκρατικῶν πολιτευμάτων. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ ὑπομνήσω πόσον καυστικῶς εἶχεν σατυρίσει ὁ Ἀριστοφάνης τοὺς «κεκράχτας», τοὺς φωνασκοὺς δηλαδὴ δημαγωγοὺς τῆς ἐποχῆς του, οἱ ὁποῖοι παρέσυραν τὸν λαὸν εἰς ἀντιδημοκρατικὰς ἐν ὀνόματι τῆς Δημοκρατίας πράξεις, νοθεύοντες τὴν Δημοκρατίαν. Χρήσιμον θὰ ἦτο ἀκόμη νὰ ὑπομνησθῇ πόσον δικαίως ὁ Ἀριστείδης καὶ ὁ Κίμων κατηγόρησαν τὸν Θεμιστοκλῆν «πέραν τοῦ δέοντος ἐπαίροντα τὴν Δημοκρατίαν», παρασύροντα δηλαδὴ τὸν λαὸν πέραν τῶν ὁρίων τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν. Γνωστὸν εἶναι εἰς ποῖον χαμηλὸν ἐπίπεδον κατῆλθεν ἡ Δημοκρατία τῶν Ἀθηνῶν, ὅταν οἱ δημαγωγοὶ παρεκώλυον τοὺς σώφρονας πολίτας νὰ ἐκφράσουν ἐλευθέρως τὴν γνώμην των, ἐρεθίζοντες τὸν ὄχλον καὶ τρομοκρατοῦντες τοὺς ἔχοντας ἀντίθετον γνώμην, ἀνακράζοντες τὸ περιβόητον ἐκεῖνο «δεινὸν εἶναι εἰ μὴ τὶς ἐάσει τὸν Δῆμον πράττειν ὃ ἂν βούλεται» (εἶναι φοβερὸν νὰ μὴ ἀφήνῃ κανεὶς τὸν λαὸν νὰ κάνῃ ὅ,τι θέλει). Μὲ τὴν δημαγωγικὴν αὐτὴν ὀχλοκρατίαν κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον οἱ νικηταὶ στρατηγοὶ τῶν Ἀργινουσῶν. Ἀλλ’ αὐτὸ ἦτο ἡ ἀρχὴ τοῦ τέλους τῆς Δημοκρατίας τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἡ ἐγκαθίδρυσις τῆς Τυραννίας τῶν Τριάκοντα, ὡς συνήθως συμβαίνει, μετὰ τὸν θρίαμβον τῶν δημαγωγῶν. Ὅταν οἱ δημόσιοι ἄνδρες ἀρνοῦνται νὰ σεβασθοῦν τοὺς θεσμοὺς καὶ τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας, ὅταν ἀρνοῦνται νὰ δώσουν τὴν μάχην ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ὅταν πτοοῦνται πρὸ τοῦ διαλόγου καὶ ἀρέσκωνται εἰς μονολόγους, τότε ἡ Δημοκρατία νοσεῖ βαρύτατα. Ἐλπίζομεν καὶ πιστεύομεν ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ὁποία θὰ διεξαχθῇ, θὰ ἀποδείξῃ μὲ πόσην συνείδησιν εὐθύνης ἐδέχθημεν νὰ ἀναλάβωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ποίας προσπαθείας κατεβάλομεν διὰ νὰ πείσωμεν ὅλους, ὅτι μοναδικός μας σκοπὸς ἦτο νὰ διατηρηθῇ ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἐν τῇ ἐξουσίᾳ καὶ νὰ διασφαλισθῇ ἡ ὁμαλὴ καὶ ἀπρόσκοπτος λειτουργία τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Καταλήγων, ἐκφράζω ἐκ νέου τὴν πεποίθησίν μας ὅτι ἀναλαβόντες τὴν ἑσπέραν τῆς 15ης Ἰουλίου 1965 τὴν ἐξουσίαν, προσεφέραμεν ἤδη θετικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα. Μία ἐκ τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, εἶναι ὅτι θὰ ἐξυγιανθῇ, κατ’ ἀνάγκην, καὶ θὰ λειτουργήσῃ εἰς τὸ μέλλον φυσιολογικῶς, ὡς πραγματικὸν δημοκρατικὸν κόμμα, ἡ Ἕνωσις Κέντρου. Ἀλλὰ πρὸ παντός, θὰ ἑδραιωθοῦν εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τὴν πρᾶξιν ὅλων τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους οἱ ἐλεύθεροι θεσμοί, θὰ περιφρουρηθοῦν ἀπὸ οἱανδήποτε ἐπιβουλὴν εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τῆς ὑψηλῆς ἐθνικῆς των ἀποστολῆς αἱ ἔνοπλοι δυνάμεις, θὰ ἀνακτήσῃ, τέλος, ὁ κυρίαρχος λαὸς τὴν ψυχικήν του ἠρεμίαν, ἀπαραίτητον διὰ τὰ εἰρηνικά του ἔργα ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀποφασιστικήν του ἐν καιρῷ κρίσιν. Κύριοι Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἐν ὄψει τῆς δημιουργηθείσης κρισίμου καταστάσεως, ἀπευθύνω θερμὴν ἔκκλησιν πρὸς ὅλους σας. Ὑπεράνω πολιτικῶν διαφοροποιήσεων, ὑπεράνω κομματικῶν συμφερόντων, κοινὴν ὀφείλομεν νὰ καταβάλωμεν προσπάθειαν διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ψυχικῆς ἑνότητος τοῦ Ἔθνους καὶ τὴν περιφρούρησιν τῶν θεμελιωδῶν θεσμῶν τοῦ Δημοκρατικοῦ μας Πολιτεύματος.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§18Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ διευκρινισθῇ ἅπαξ διὰ παντὸς τὸ πρόβλημα τῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Δημοκρατικοῦ Πολιτεύματος. Τὸ μέγα ἐρώτημα εἶναι: Λειτουργεῖ ἡ Δημοκρατία συνεχῶς ἢ λειτουργεῖ μόνον εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις ὡς ἔκτακτον περιστατικὸν κατὰ τὴν Κυριακὴν τῶν ἐκλογῶν; Ἐὰν εἴπωμεν ὅτι αἱ ἐκλογαί, δηλαδὴ ἡ εἰς ἀραιὰ χρονικὰ διαστήματα, εἴτε τετραετῆ εἴτε μικροτέρας διαρκείας, ἐκδήλωσις, τῆς στιγμιαίας γνώμης τοῦ λαοῦ, ἐὰν εἴπωμεν ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δεσμεύουν τὸ Σῶμα τοῦτο, τότε πρέπει νὰ θεωρηθοῦν αἱ ἐκλογαί, ὡς ἔχουσαι τὴν ἔννοιαν δημοψηφίσματος. Ἡ ἐκδοχὴ αὐτή, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀντιφάσκει πρὸς ρητὰς διατάξεις τοῦ Δημοκρατικοῦ καὶ Κοινοβουλευτικοῦ Συντάγματος. Δὲν θὰ μνημονεύσω τὰς διατάξεις, εἶναι εἰς ὅλους γνωσταί. Θὰ προχωρήσω πέραν τούτου. Θὰ εἴπω ὅτι ἐὰν ἐπεκράτει τυχὸν ἡ θεωρία αὐτή, ἐὰν φέρ’ εἰπεῖν ἐπεκράτει καὶ εἰσήγετο εἰς τὸ Σύνταγμα θὰ ἀντέφασκε πρὸς αὐτὴν ταύτην τὴν βασικὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθέρας συνειδήσεως ὄχι μόνον ἑκάστου ἐξ ἡμῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ καὶ ἑκάστου Ἕλληνος πολίτου ἐκτὸς αὐτῆς. Δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι δεσμεύεται ὁ πολίτης ἔστω καὶ ἐπὶ μίαν ὥραν μετὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ του δικαιώματος ὑπὸ τῆς γνώμης τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε διὰ τῆς ψήφου του. Ἐὰν εἴπωμεν ὅτι δεσμεύεται ὁ βουλευτής, τότε, ἐμμέσως, δεσμεύεται καὶ ὁ πολίτης, δεσμεύεται ὁ ἐκλογεὺς ἐπὶ ὁλόκληρον τετραετίαν. (Θόρυβος. Εἷς βουλευτὴς διακόπτει μὴ ἀκουσθείς).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι. Ἀπαγορεύονται αἱ διακοπαί.

§20Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπῆρξε καμμία διακοπὴ ἔντονος. Θὰ παρεκάλουν ἀπόλυτον ἠρεμίαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ε.Ρ.Ε.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς. Ὑποβάλλω ἔκκλησιν. Τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον.

§22Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανέρχομαι, κύριοι, εἰς τὸν συλλογισμόν μου. Ἐὰν εἴπωμεν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δεσμεύεται ὁ βουλευτής, τότε δεσμεύεται ἐμμέσως καὶ ὁ πολίτης, δεσμεύεται ὁ ἐκλογεύς, ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ εἶναι ἀπολύτως καὶ ἐν λευκῷ πληρεξούσιος τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Διὰ τῶν ἀντιπροσώπων, λοιπόν, τοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν αὐτὴν τὴν μεγάλην Δημοκρατικὴν εὐθύνην — διότι ἐὰν δὲν εἶχον αὐτὴν τότε δὲν θὰ εἶχον καμμίαν — διὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ ἐξασφαλίζεται ἀκριβῶς ἡ συνεχὴς λειτουργία τῆς Δημοκρατίας, δηλαδή, τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως ὅλων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν μετὰ τῶν ὁποίων ἔρχεται εἰς ἐπαφὴν ὁ βουλευτής, μετὰ τῶν ὁποίων συμβιοῖ καθημερινῶς. Ἡ θέσις αὐτή, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἡ μόνη ἠθικῶς ἐπιτρεπτὴ καὶ δημοκρατικῶς γνωστή, ὅσον, ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἰσχύει ἡ ἔμμεσος δημοκρατία ὅπως εἰς τὸ ἀρχαῖον Ἄστυ τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ ἡ θέσις αὐτὴ ἀνατρέπει δύο ἀπαραδέκτως κατ’ ἐμὲ θεωρίας, αἱ ὁποῖαι ἀκούονται πολὺ συχνὰ κατὰ τὸν τελευταῖον καιρόν. Ἡ μία θεωρία λέγει ὅτι διὰ τῶν ἐκλογῶν χρίεται ἑκάστοτε, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, δηλαδὴ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὡρισμένης δυνάμεως ψήφων, ὁ ἀρχηγὸς τῆς τετραετίας. Ὅπου ἰσχύει ὅπως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ Προέδρου, ἐκεῖ βεβαίως, συμβαίνει τοῦτο. Ἀλλ’ ἐκεῖ δὲν εἶναι ἐπικίνδυνον. Διότι ὁ Πρόεδρος τῶν Η.Π.Α. δεσμεύεται εἰς τὴν ἄσκησιν τῶν ἐξουσιῶν του κατὰ τρόπον ἀποφασιστικόν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπὸ τὰ δύο ἐθνικὰ ἀντιπροσωπευτικὰ σώματα, εἴτε χωριστὰ λειτουργοῦνται, εἴτε μαζί, ὡς Κογκρέσσον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑπὸ τῆς ὁμοσπόνδου μορφῆς τοῦ πολιτεύματος. Εἰς τὰ Κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα θὰ ἀπετέλει ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἡ τόσον ἀλλόκοτη δι’ Ἀρχηγούς, δι’ ὅλους τοὺς Ἀρχηγοὺς ἀνέκαθεν ἀπὸ συστάσεως καὶ τοῦ νεοελληνικοῦ Βασιλείου λαοπροβλήτου ἀρχηγίας, ἡ ἀξίωσις τοῦ λαοπροβλήτου ἀρχηγοῦ νὰ ζῇ καὶ νὰ θνήσκῃ ἡ Βουλὴ μαζί του, θὰ ἀπετέλει ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ πηγὴν διαστροφῆς τοῦ πολιτεύματος, πηγὴν καισαρισμοῦ. Τὴν ἄποψιν αὐτήν, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀνέπτυξα καὶ εἰς ἀνύποπτον χρόνον, ὅταν τῆς πλειοψηφίας τῆς σχετικῆς καὶ τότε, ὅπως καὶ σήμερον συμβαίνει μὲ τὸν κ. Παπανδρέου, δὲν ἡγεῖτο ὁ κ. Παπανδρέου, ἀλλ’ ὁ κ. Καραμανλῆς. Τὴν ἄποψιν αὐτὴν— καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ ἀναζητήσητε τὸν σχετικὸν λόγον μου εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς— ἀνέπτυξα τὴν ἄνοιξιν τοῦ 1958. Ἀποκρούω λοιπὸν ἀπολύτως τὴν θεωρίαν αὐτήν. Καὶ ἐπικρίνω ἐξ ἴσου ἐν τούτοις μίαν ἄλλην θεωρίαν. Ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τῆς περιόδου, ἄλλοι εἶναι τεταγμένοι νὰ εἶναι οἱ πατρίκιοι καὶ ἄλλοι νὰ εἶναι οἱ πληβεῖοι. Ἄλλοι νὰ εἶναι τεταγμένοι, ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τῆς περιόδου, νὰ σχηματίζουν Κυβερνήσεις ἢ νὰ στηρίζουν Κυβερνήσεις καὶ ἄλλοι νὰ ἀποτελοῦν ὁπωσδήποτε ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ἡ θεωρία αὐτὴ εἶναι ἐπίσης ἀπολύτως ἀντιδημοκρατική. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν— ἐὰν κ.κ. συνάδελφοι συμφωνῆτε ὅτι ἡ αἴθουσα αὐτὴ εἶναι αἴθουσα ἐλευθέρα καὶ δημοκρατικὴ— εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἶναι δυνατὸν νὰ σημειωθοῦν οἱαιδήποτε μεταβολαὶ θέσεων. Ἐὰν δὲν τὸ πιστεύωμεν αὐτὸ καὶ ἐὰν δὲν θεωρῶμεν τοῦτο βασικὴν προϋπόθεσιν τῆς ὑπάρξεώς μας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, τότε ἀρνούμεθα τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἀξιοπρέπειαν. Ἐὰν οἱ βουλευταὶ ἦσαν δέσμιοι, πῶς ἐπέτρεψε π.χ. ὁ κ. Γ. Παπανδρέου εἰς τὸν ἑαυτόν του, πέντε μόλις μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1952, κατὰ τὰς ὁποίας ἐξελέγη ὡς μέλος συνδυασμοῦ, τοῦ θριαμβεύσαντος τότε κόμματος, καὶ μάλιστα εἰς τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν, πῶς ἐπέτρεψεν εἰς τὸν ἑαυτόν του νὰ μεταπηδήσῃ εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν; Καὶ πῶς ἓν ἔτος ἀργότερον ἐγένετο Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις ἀποσπασθὲν ἀπὸ τὸν Συναγερμόν, τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν; Καὶ πῶς ἐγένετο Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1947, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ ἐλθόντος κατὰ σειρὰν τρίτου εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 κόμματος, ὁ ἀείμνηστος Σοφούλης; Ὅλα αὐτὰ ἦσαν κανονικά, ἦσαν συνυφασμένα μὲ αὐτὴν ταύτην τὴν ἀρχὴν εἰς τὴν ὁποίαν πιστεύω, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν φαίνεται ἄλλος Ἀρχηγὸς κόμματος, καὶ ἄλλοι δὲν γνωρίζω, πόσοι, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ βουλευταὶ δὲν πιστεύουν. Ἀλλὰ ἐὰν δὲν πιστεύουν εἰς αὐτήν, τότε καὶ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος Ἀρχηγὸς κόμματος ἀντιφάσκει εἰς παλαιοτέρας του ἐνεργείας καὶ ἄλλοι κύριοι ἀντιφάσκουν εἰς αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεώς των. Ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, καὶ ἡ Μ. Βρεταννία, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη καὶ ἐλειτούργησε πάντοτε κατὰ τρόπον ἄμεμπτον, ὁ κοινοβουλευτισμός, μᾶς ἔχει δώσει παραδείγματα ἀπολύτου ἐλευθερίας συνειδήσεως τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στρέψω τὴν μνήμην σας καὶ εἰς ἀπώτερον παρελθὸν καὶ δὴ εἰς τὰ μέσα τοῦ 19ου αἰῶνος, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ προβῶ εἰς ἱστορικὴν ἀναδρομήν. Θὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν ἀνάμνησιν ἑνὸς ἐξαιρετικοῦ περιστατικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη πρὸ 35 περίπου ἐτῶν. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ 1923 εἰς τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον ἔφερε πρῶτον κόμμα τὸ Ἐργατικὸν μὲ 287 ἕδρας ἔναντι 260 ἑδρῶν τῶν Συντηρητικῶν. Καὶ εἶχε σημειωθῆ ἐν σχέσει πρὸς τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς ἄνοδος τῶν Ἐργατικῶν. Αὐτὸ τὸ ψυχολογικὸν καὶ ἠθικὸν γεγονὸς παρακαλῶ ἐπίσης νὰ τὸ λάβετε ἰδιαιτέρως ὑπὸ σημείωσιν. Καὶ ὅμως παρὰ ταῦτα, τὸ 1931 αὐτὸς οὗτος ὁ Χάρλοδ Μὰκ Ντόναλτ ἔδωσε τὸ σύνθημα τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ὁ ἴδιος προΐστατο καὶ ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν μὲ τοὺς Συντηρητικοὺς καὶ Φιλελευθέρους. Καὶ τοιουτοτρόπως τὸ πρῶτον κόμμα, μετεφέρθη ἀπὸ τὰ κυβερνητικὰ ἑδώλια εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἀντιστρόφως περιήχθη τὸ Κόμμα τῶν Συντηρητικῶν εἰς Κόμμα, τὸ ὁποῖον μολονότι εἶχεν ὑποστῆ καὶ μείωσιν κατὰ τὸ 1929 ἐν σχέσει μὲ τὰς ἀμέσως προηγουμένας ἐκλογάς, περιήχθη τὸ Κόμμα τῶν Συντηρητικῶν εἰς πλεονεκτικὴν κατάστασιν καὶ ἐκυβέρνησε. Κύριοι βουλευταί, αὐτὸ ἀκριβῶς σημαίνει ἐλευθερίαν συνειδήσεως. Καὶ αὐτὸ σημαίνει συνεχῆ λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας. Ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς εἰς τὴν ἄλφα ἢ βῆτα περίπτωσιν σημειοῦται μία μεταβολή, αὐτὸ κρίνεται μετὰ ταῦτα ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ εἶναι ἀδύνατον ἐκ τῶν προτέρων νὰ θεωρηθῇ ἀποκλειομένη οἱαδήποτε μεταβολή. Διότι ἐὰν θεωρηθῇ ἀποκλειομένη, τότε δὲν ἔχομεν Κοινοβούλιον δημοκρατικόν, τότε δὲν ἔχομεν Κοινοβούλιον ἀπαρτιζόμενον ἀπὸ Ἕλληνας μὲ ἐλευθέραν συνείδησιν, καὶ μὲ προσωπικὴν ἠθικὴν εὐπρέπειαν. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, ὡς πρὸς τὰ βασικὰ προβλήματα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ διευκρινισθοῦν. Ἐπεχείρησα νὰ τὰ διευκρινίσω δι’ ἐλαχίστων συλλογισμῶν καὶ χωρὶς μεγάλην ἀνάπτυξιν ἡ ὁποία θὰ ἐκούραζε καὶ θὰ μετέβαλε τὸν λόγον μου ἀπὸ κοινοβουλευτικὸν εἰς διάλεξιν ἀκαδημαϊκήν. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν, δηλαδὴ εἰς τὴν σημειωθεῖσαν κρίσιν, τὴν κυβερνητικὴν μεταβολὴν ἡ ὁποία ἐσημειώθη πρὸ 18–19 ἡμερῶν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ΕΡΕ οὐδεμίαν εἶχεν ἄμεσον ἀνάμιξιν. Δὲν δικαιοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ παίζω τὸν ρόλον τοῦ οὐδετέρου — ὅπως συνηθίζει νὰ παίζῃ τὸν ρόλον αὐτὸν ὁ τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Παπανδρέου, — ὁσάκις ἐσημειοῦτο ἔντασις σχέσεων εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν μεταξὺ ΕΡΕ καὶ ΕΔΑ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος — διότι αὐτὸ ἐπιβάλλει τὸ δημοκρατικόν μου καθῆκον — νὰ λάβω θέσιν. Ὁ κ. Παπανδρέου ἦτο ἀναπόφευκτον νὰ πέσῃ. Τὸ διεκήρυξα τοῦτο τὸν παρελθόντα Φεβρουάριον κατὰ τὴν συγκέντρωσιν τότε τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ προεῖδον, ἔβλεπα πῶς ἐσημειοῦντο τὰ γεγονότα καὶ πῶς ἐξελίσσοντο καὶ πῶς ὁ ἴδιος ὁ κ. Παπανδρέου ὡδηγεῖτο πρὸς τὴν πολιτικὴν αὐτοκαταστροφήν. Δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι προεκάλεσε ἡ ΕΡΕ ἢ προεκάλεσα ἐγὼ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Δὲν θέλω νὰ τὸ ἰσχυρισθῶ. Ἠγωνίσθην καὶ ἦτο φυσικὸν τοῦτο ἐφ’ ὅσον ἐπίστευον, ὅτι ἡ πολιτεία τοῦ κ. Παπανδρέου ἦτο ἐσφαλμένη καὶ ἐπικίνδυνος, ἦτο καθῆκον μου νὰ ἀγωνισθῶ ἐναντίον του καὶ ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεώς του, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διεκδικήσω ὑπὲρ ἐμοῦ ἢ νὰ διεκδικήσω ἐν ὀνόματι τῆς ΕΡΕ τὸν τίτλον, ὅτι προεκάλεσα τὴν πτῶσιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Ὄχι, τὴν πτῶσιν του τὴν προεκάλεσεν ὁ ἴδιος. Ἀντὶ διὰ τῆς πολιτείας του νὰ φροντίσῃ νὰ διαψεύσῃ τὴν πρόβλεψίν μου, ἔπραξε τὸ πᾶν διὰ νὰ δικαιώσῃ τὴν πρόβλεψίν μου. Ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, ἀπουσιάζει ὁ κ. Παπανδρέου καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναλύσω διὰ μακρῶν, ἐφ’ ὅσον ἀπουσιάζει τὰ λάθη του καὶ τοὺς ἐπικινδύνους διὰ τὴν χώραν χειρισμούς του. Θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκεται ἐδῶ. Ὤφειλε νὰ εὑρίσκεται ἐδῶ ὡς κοινοβουλευτικὸς καὶ δημοκρατικὸς ἡγέτης, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ δίδῃ λόγον πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἀντεπιτίθεται κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιτίθενται ἐναντίον του. (Χειροκροτήματα). Ὤφειλε νὰ εὑρίσκεται ἐδῶ ὁ κύριος ὑπεύθυνος τῶν γεγονότων τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν, ὤφειλε νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὁ Ἀρχηγὸς Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ ἕνα καὶ ἥμισυ ἔτος ἔπραξε τὸ πᾶν διὰ νὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον εἰς αὐτὸ τὸ ἀδιέξοδον καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πράγματι δυσχερεστάτην κρίσιν ἐνώπιον τῆς ὁποίας εὑρίσκεται. Ὤφειλεν, ἂν ὄχι δι’ ἄλλους λόγους, διὰ νὰ μᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν πταίει...

§23Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Δὲν σκιαμαχεῖ. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§24Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν δὲν ἔχῃς τὸ θάρρος νὰ ἐμφανισθῇς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔχεις ἐκ τῶν προτέρων ὁμολογήσει τὴν ἐνοχήν σου. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν τὴν συνεδρίασιν 5 λεπτά.

(Ὥρα 8.10′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.20′ μ.μ.)

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κύριοι βουλευταί. Ἀπευθύνω ἔκκλησιν πρὸς ὅλους νὰ σεβασθῶμεν τὸ Κοινοβούλιον, νὰ ἠρεμήσωμεν, νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὅπως ἐμπρέπει εἰς Ἕλληνας πολιτικοὺς μὲ ἱστορίαν καὶ παράδοσιν. Ὑπεράνω ὅλων ἡ Ἑλλὰς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν ἐδῶ. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐξ ὅλων τῶν πτερύγων). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, ἔχει τὸν λόγον.

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ποιοῦμαι ἔκκλησιν πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους καὶ ἀγαπητοὺς συναδέλφους τῆς ΕΡΕ νὰ μὴ ἀνταποδίδουν τὰς προκλήσεις. Οἱαδήποτε ἐκδήλωσίς των — γνωρίζω ποία ὑπῆρξεν ἡ πρόθεσις καὶ εὐχαριστῶ, διότι ἠθέλησαν νὰ μὲ προστατεύσουν — ἀλλὰ οἱαδήποτε ἐκδήλωσίς των ἐμμέσως ἀπολήγει εἰς ἰδικήν μου μείωσιν. Ἐγὼ εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ εἶμαι ἐγὼ εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσω εἰς οἱονδήποτε καὶ παρακαλῶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε ἀπάντησιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἰδική του δουλειά, ἀλλὰ ἰδική μου. Ὁ κ. Λυμπέρης εἶπε φράσιν, ἡ ὁποία δὲν ἔθιγεν ἐμὲ προσωπικῶς.

§28Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Λυποῦμαι πολύ, κ. Πρόεδρε, διὰ τὸ ἐπεισόδιον, δὲν ἦτο εἰς τὴν πρόθεσίν μου νὰ κάμω οἱονδήποτε ἐπεισόδιον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁμιλίας σας, εἶπον μόνον, ὅτι θὰ ἀπετέλῃ σκιαμαχίαν ἡ παρουσία τοῦ κ. Παπανδρέου.

§29Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ, κ. Λυμπέρη. Πάντως δὲν ἦτο ἡ πρόθεσίς του νὰ θίξῃ ἐμέ, ἦτο ἡ πρόθεσίς του νὰ θίξῃ τὴν Κυβέρνησιν, κακῶς κατ’ ἐμέ, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐμφανίζεται καὶ ζητεῖ τὴν γνώμην σας καὶ τὴν ψῆφον σας. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅταν εἶπεν ὁ κ. Λυμπέρης, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει καὶ πιστεύει δὲν σκιαμαχεῖ, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω, ἀλλὰ μὲ τὴν παράκλησιν νὰ μὴ ἀνταπαντήσῃ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι ἔστω καὶ ἂν ἐθεώρει, ὅτι σκιαμαχίαν θὰ ἀπετέλει ἡ συζήτησις μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶχε κανένα δικαίωμα νὰ θεωρῇ ὅτι θὰ ἀπετέλει σκιαμαχίαν ἡ παρουσία τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου ἐδῶ καὶ ὁ ἀγών, τὸν ὁποῖον θὰ διεξῆγε μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους. Τὶ εἴμεθα ἡμεῖς ἐδῶ, δὲν εἴμεθα ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Καὶ οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν Κυβέρνησιν ἄλλωστε ἕως χθὲς δὲν εὑρίσκοντο εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπανδρέου ὡς ἐπίλεκτα στελέχη τῆς Κυβερνήσεώς του; Τί ἄλλο εἴμεθα ἡμεῖς παρὰ ἐκπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μήπως εἶναι σκιὰ τὸ Κοινοβούλιον καὶ πραγματικότης τὸ πεζοδρόμιον;

§30Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ὁ λαὸς τὸν ἔστειλεν ὡς Πρωθυπουργὸν καὶ μόνον.

§31Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, συνεχίζω καὶ λέγω, ὅτι ἀπουσιάζει ἐν πάσῃ περιπτώσει διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν θὰ ἤθελον χωρὶς νὰ εἶναι παρών, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ νὰ εἰσέλθω ἀναλυτικῶς εἰς τὴν κριτικὴν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἤσκησε κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγω, κ. συνάδελφοι, νὰ ἐπισημάνω δι’ ἐλαχίστων λέξεων ὡρισμένα θέματα. Ὁ κ. Παπανδρέου, ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., ἦλθε μὲ ποσοστὸν 53% εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ τί ἔπραξεν; Ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, παρὰ τὴν μακρὰν μετ’ αὐτοῦ εἰς τὸ παρελθὸν συνεργασίαν καὶ τὴν φιλίαν τὴν προσωπικήν, νὰ ὁμολογήσω, μὲ βαθυτάτην μου θλῖψιν, ὅτι ποτὲ Πρωθυπουργὸς δὲν ἔκαμε τόσην κακὴν χρῆσιν τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ μάλιστα μιᾶς τόσον μεγάλης ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν τοῦ ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Θὰ ἐπισημάνω 5–6 θέματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως κτυπητά. Πρῶτον, μὲ τὴν δύναμιν τοῦ 53% ἔπρεπε νὰ δημιουργήσῃ, νὰ οἰκοδομήσῃ, νὰ ὁδηγήσῃ τὴν οἰκονομίαν εἰς ἔτι μεγαλυτέραν στερέωσιν καὶ ἀκμὴν καὶ δὲν ἔκαμε τίποτε ἀπὸ ὅλα αὐτά. Ἔκαμεν ἀκριβῶς τὰ ἀντίθετα. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του, τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ καὶ δὴ μὲ τρεῖς Ὑπουργούς, ἀπεστεώθη ἀπολύτως. Δὲν ἀπέδωσε τὸ παραμικρόν. Καὶ ὅλα τὰ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ κατὰ κάποιον τρόπον ἐξηρτημένα Ὑπουργεῖα, οὐδὲν ἔπραξαν. Τὸ συναλλαγματικὸν ἀπόθεμα ἐμειώθη κατὰ τρόπον ἐπικίνδυνον. Ἡ ζωὴ ἀκρίβηνεν ὅπως τὸ ἠξεύρετε ὅλοι σας. Καὶ ἐνῷ ἀκρίβηνεν ἡ ζωή, ὅσον ἀκρίβηνε, διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὕστερα ἀπὸ πολλὰ ἔτη, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ΕΡΕ, πωλεῖται ἀπὸ τὸν πτωχὸν σιτοπαραγωγὸν ὁ σῖτος εἰς ὡρισμένας περιοχὰς τῆς χώρας εἰς τὴν τιμὴν τῆς μιᾶς δραχμῆς καὶ 80 λεπτῶν. Πρόκειται περὶ καταπληκτικοῦ ἀποτελέσματος μιᾶς ἀνυπάρκτου ἢ ἀνοήτου οἰκονομικῆς πολιτικῆς. (Χειροκροτήματα). Μιᾶς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἦτο καθαρὰ καὶ εὐθέως ἀντιλαϊκή, παρὰ τὰ ἐπιφωνήματα, ὅτι ἡ κοινωνικὴ πολιτικὴ πρέπει νὰ ὑπερέχῃ ἔναντι τῆς οἰκονομικῆς καὶ παρὰ τὸ ἐπιφώνημα, ὅτι ὁ παράγων ἄνθρωπος πρέπει νὰ τεθῇ ἐπικεφαλῆς ὅλων τῶν προβλημάτων. Δεύτερον, μὲ τὴν δύναμιν τοῦ 53%, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ σοβαρὰ ἀντιμετώπισις τοῦ Κυπριακοῦ. Καὶ τί συνέβη; Ὁ ἀπολογισμὸς τῆς πολιτικῆς του ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ εἶναι ὁ ἀκόλουθος. Κατὰ τοὺς πρώτους ἓξ μῆνας λόγοι μεγάλοι καὶ συνταρακτικοὶ τοῦ κ. Παπανδρέου: «Τὸ Κυπριακὸν ἔπαυσεν — ἔλεγεν ὁ κ. Παπανδρέου — νὰ ἀποτελῇ κίνδυνον καὶ εἶναι πλέον πρόβλημα». Ἄλλος μεγάλος λόγος, ὅταν ἐπέστρεψεν ἀπὸ τὰς Η.Π.Α.: «Πλήρης σύμπτωσις ἀπόψεων μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῶν ΗΠΑ καὶ ἐμοῦ», ἐτόνιζεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔχων ταυτοχρόνως εἰς τὰ θυλάκιά του τὴν πρὸ 36 ὡρῶν ἀποσταλεῖσαν καὶ τὰ ἀντίθετα, λέγουσαν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Τζόνσον. Τρίτος μεγάλος λόγος. «Ἡ Ἑλλὰς ἀναλαμβάνει τὴν ἐγγύησιν ἐν περιπτώσει οἱασδήποτε ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Κύπρου. Αὐτὴ θὰ καλύψῃ τὴν Κύπρου». Τέταρτος μεγάλος λόγος. «Ἡ Ἕνωσις ἔρχεται». Καὶ ὕστερα ἀπὸ τοὺς μεγάλους αὐτοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἠκούοντο ἐπὶ ἓξ μῆνας, ἐπηκολούθησεν ὀκτὼ μηνῶν σιωπή, πνιγηρὰ σιωπή.

§32ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τῆς Ε.Κ. Ἠμποδίσθη...

§33Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε, κ. συνάδελφε, οὐδείς, ἠμπόδισε τὸν κ. Παπανδρέου ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος ποὺ ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ).

§34Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. (Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν). Χειροκροτήσατέ τον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§35Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Χειροκροτήσατε, κ. Κωστόπουλε.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀνδρεάδη, παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§37Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Πάντως ἡ Ἕνωσις τῆς Κύπρου θὰ γίνῃ καὶ θὰ γίνῃ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Ε.Κ.

§38Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως θὰ γίνῃ καὶ θὰ γίνῃ μὲ τὴν θέλησιν καὶ τὴν αὐτοθυσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§39Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Θὰ γίνῃ, διότι μπῆκεν ἡ γραμμή.

§40Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν σταματήσῃ ἡ ἐκμετάλλευσις ἐκ μέρους οἱουδήποτε ἐξ ἡμῶν, οἱουδήποτε κόμματος, τοῦ ἱεροῦ αὐτοῦ θέματος τῆς Κύπρου. Προχωρῶ, ἀξιότιμοι, κ. συνάδελφοι. Τρίτον. Μὲ τὴν δύναμιν τοῦ 53% ἔπρεπεν ὁ κ. Παπανδρέου νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν γαλήνην τῆς χώρας καὶ νὰ στερεώσῃ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς. Καὶ τί συνέβη; Ἐρωτῶ, τί συνέβη; Δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησα ἐγὼ τὸν Φεβρουάριον ἐπὶ τῆς θέματος τῆς ἀσφαλείας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Τότε εἴχατε ἐξεγερθῆ δι’ ὅσα εἶπον, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι τοῦ Κέντρου. Ὁ κ. Παπανδρέου ὡς Πρωθυπουργὸς ἔδωσε μίαν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἐγνώριζε τὸ τὶ ἐγένετο ἔξω ἀπὸ τὸν στενὸν κύκλον εἰς τὸν ὁποῖον ἔζη. Δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ, λοιπόν, ὅσα εἶπον ἐγώ, ἀλλὰ ὅταν μὲ διέψευδε τὸν Φεβρουάριον 1965 ὁ κ. Παπανδρέου καθ’ ἣν ἀνέπτυσσα τὸ θέμα τῆς ἀσφαλείας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δύο ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ τῆς ἰδικῆς του ἐμπιστοσύνης, ἀντιθέτως πρὸς ἄλλους ἰδικῆς του ἐπίσης ἐμπιστοσύνης, οἱ ὁποῖοι συνώμοσαν ἔγραφον εἰς ἐμπιστευτικὴν ἐγκύκλιόν των ὅ,τι ἀκριβῶς εἶχον εἴπει ἐγὼ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἐδημοσιεύθη ἡ ἐγκύκλιος προσφάτως, πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀλλὰ ὑπάρχουν ἐφημερίδες, αἱ ὁποῖαι δὲν θέλουν νὰ δημοσιεύσουν πᾶν ὅ,τι εἶναι ἀκριβὲς καὶ ὡς ἐκ τούτου πιθανὸν νὰ μὴ γνωρίζετε τὸ κείμενον. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀναγιγνώσκων αὐτό. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω. Ὁ εἷς ἐκ τῶν δύο αὐτῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, καθὼς καὶ ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁμάδος στρατηγός, παρεσύρθη εἰς τὴν ὑπογραφὴν τῆς ἐκθέσεως διὰ τὸ σχέδιον «Περικλῆς», τὴν ὁποίαν συνέταξεν ὁ Συνταγματάρχης Παπατέρπου, ὁ ὁποῖος γνωρίζετε αὐτὴν τὴν στιγμήν, ποῦ εὑρίσκεται καὶ τί διέπραττε. (Χειροκροτήματα). Λυποῦμαι, διότι παρεσύρθησαν εἰς τοῦτο οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ καὶ λυποῦμαι, διότι καὶ ἐγὼ ὑπῆρξα πάρα πολὺ αὐστηρὸς καὶ ἐν μέρει ἴσως καὶ ἄδικος ἀπέναντί των, διότι καὶ ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁμάδος, ὅπως ἄλλως τε μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τῆς πρώτης ἀπαντήσεώς μου ἀνεγνώρισα διὰ τοῦ τύπου, ὑπῆρξε γενναῖος ἀξιωματικός. Ὀφείλω ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, νὰ εἶμαι ἀντικειμενικός. Ἄν καὶ ἡ ὑπογραφὴ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως ἦτο κατ’ ἐμὲ σφάλμα, τὸ λησμονῶ, διότι δὲν εἶμαι μόνον Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος, δὲν ἀνήκω μόνον εἰς τὴν ΕΡΕ, εἶμαι Ἕλλην καὶ ἀνήκω εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Μοῦ ἀρκεῖ, ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, ὡς Ἕλληνα ἀγωνιῶντα διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας, ὅτι διεῖδεν ὁ εἷς ἐκ τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἔκθεσιν, καθὼς καὶ ἄλλος ἀνώτατος ἀξιωματικὸς τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὴν χώραν ὑπὸ τὸ κλῖμα, ὅπως ρητῶς λέγουν, τὸ ὁποῖον εἶχε δημιουργήσει ἡ πολιτεία τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου. Ταῦτα δὲν τὰ λέγω ἐγώ, τὰ λέγουν οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐμπιστοσύνης του, ὅσοι τοὐλάχιστον δὲν εἶναι συνωμόται.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ε.Κ.). Ὁ Καρδαμάκης...

§42Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ὁ κ. Τσεπαπαδάκης τὰ λέγει αὐτά. Λάβετε τὴν ἀπάντησιν. Τέταρτον, μὲ τὴν δύναμιν τοῦ 53% ἔπρεπεν ὁ κ. Παπανδρέου νὰ κατοχυρώσῃ τὸ ἐθνικὸν ἔργον τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Ἀντὶ τούτου, προσκείμενοι εἰς αὐτὸν ἀξιωματικοί, καταλαβόντες λίαν ἐμπίστους θέσεις, διότι ἐκ τῶν μᾶλλον ἐμπίστων θέσεων εἶναι ἐκεῖναι τῆς ΚΥΠ, λίαν ἔμπιστοι, λοιπόν, τῆς Κυβερνήσεως, ἢ μᾶλλον τοῦ προσώπου τοῦ κ. Παπανδρέου ἀξιωματικοί, συνωμοτοῦν ἐπὶ τῶν ἰδικῶν του ἡμερῶν. Δὲν ὑπάρχει, κ. συνάδελφοι, προηγούμενον εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν δημοκρατιῶν. Καὶ ἡ ΚΥΠ μετεβλήθη, ὅπως γνωρίζετε ὅλοι, εἰς ἄντρον τῆς συνωμοσίας. Καὶ ἡ συνωμοσία μετεφέρθη ποῦ; Ἐνῷ ὁμίλει διαρκῶς μὲ μεγάλα λόγια περὶ Κύπρου ὁ κ. Παπανδρέου, μετεφέρθη εἰς τὴν Κύπρον. (Φωναί, αἶσχος, αἶσχος).

§43Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Αἶσχος ἡ Ζυρίχη.

§44Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἀρβανιτάκη, ἐὰν μετεφέρθη ἡ συνωμοσία εἰς τὴν Κύπρον, θὰ συνομολογήσητε μαζί μου, ὅτι εἶναι αἶσχος. Ἕτερον ἑκάτερον, δὲν θὰ μὲ παρασύρετε εἰς τὸ θέμα τῆς Ζυρίχης καὶ ξεύρω, ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνητε νὰ τὸ πράξητε.

§45Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἀφοῦ διενεργεῖται ποινικὴ ἀνάκρισις, πῶς ὁμιλεῖτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον;

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ ΚΥΠ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ κ. Παπανδρέου μετεβλήθη, ὅπως εἶπον καὶ προχθές, εἰς καθαρῶς φασιστικὸν ὄργανον παρακολουθήσεως τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπανδρέου (καὶ ἐνόμιζεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ μείνουν οἱ Ὑπουργοί του, ἐνῷ τοιαῦτα ἐπάθαιναν;) καὶ ἐμοῦ ὡς Ἀρχηγοῦ τῆς ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀποκαλυφθῇ καὶ ὁλόκληρος ἡ προσπάθεια παγιδεύσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς βάρος ἐμοῦ προσωπικῶς. (Φωναί: Αἶσχος, αἶσχος). Καὶ θὰ ἐκτεθοῦν αὐτά. Ἀλλὰ δὲν τὰ ἐκθέτω, πρὶν ἡ ἀνάκρισις, τυχόν, τὰ ἀνακαλύψῃ. Ἂν δὲν τὰ ἀνακαλύψῃ, θὰ τὰ φέρω ἐγὼ εἰς φῶς. Ἕκτον, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, μὲ τὴν δύναμιν τοῦ 53% ὤφειλεν ὁ κ. Παπανδρέου νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς δημοκρατίας, τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῶν θεσμῶν. Πρῶτα ἀπ’ ὅλα ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀπὸ πότε ὑπάρχει Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος εἰσῆλθεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν μὲ 53%; Εἰς μάτην προσπαθεῖτε ἢ προσπαθεῖ ὁ ἴδιος ὁ κ. Παπανδρέου νὰ ἀποδώσῃ εἰς προδοσίαν ἢ εἰς ὅ,τι δήποτε ἄλλο τὴν ἀπώλειαν τῆς πλειοψηφίας. Ἀδυναμία αὐτοῦ τούτου τοῦ ἡγέτου τῆς πλειοψηφίας εἶναι. Διότι, ἐκ τῶν μᾶλλον ἐμπίστων καὶ ἐπιλέκτων στελεχῶν, τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος ὁ κ. Παπανδρέου ἐπέλεξεν, προεκλήθη τὸ ρῆγμα καὶ ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις. Ποῖος πταίει κατὰ πρῶτον λόγον;

§47Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἡ Αὐλή, οἱ συνωμόται.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφοι, ἡσυχία.

§49Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, μὴ φθάνετε εὐκόλως εἰς τὰς ὕβρεις καὶ εἰς τὸ νὰ προσάπτητε βαρείας μομφάς. Ἠμπορεῖ νὰ ὑποστῆτε καὶ σεῖς κάποτε τὸ αὐτό. Τὸ καλλίτερον εἶναι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ ὑπάρχῃ ἀμοιβαία ἀναγνώρισις ἐντίμου προθέσεως, ἔστω καὶ ἂν διαφωνῶμεν.

§50Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Οἱ κακοὶ σύμβουλοι εἶναι.

§51Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ ἰσχυρισθῇ κανεὶς καὶ πρῶτος δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἰσχυρισθῇ ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ἀπέκρυπτεν ἀπὸ τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅσα ὤφειλε νὰ θέτῃ ὑπ’ ὄψει του, ὅτι ἔχασε τὴν πλειοψηφίαν ἐξ ὑπαιτιότητος ἄλλων. Κανεὶς Ἀρχηγὸς δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ μέμφεται, παρὰ μόνον τὸν ἑαυτόν του, ὅταν τὴν παθαίνῃ. Δυνατὸν νὰ ἠδικήθη, δυνατὸν νὰ περιέπεσεν εἰς λάθος, δυνατὸν νὰ ἠκολούθησε, καὶ αὐτὸ συνέβη εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ὑπερβολικὴν προσωπικὴν πολιτικήν, χωρὶς νὰ συγκαλῇ, κἄν, σᾶς, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι. Ἐγὼ ἔχω συγκαλέσει κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἑνάμισυ ἔτους, τοὐλάχιστον 15 φορὰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα τοῦ κόμματος καὶ ἔχω ἀκούσει ἀντιρρήσεις, ἐπανειλημμένως. Δὲν ἐξωργίσθην. Καὶ ἐκτὸς τῶν 15 συνεδριάσεων τινὲς τῶν ὁποίων διήρκεσαν ἐπὶ ὥρας, ἔχω ἐγκαινιάσει καὶ πολὺ ἀργὰ ἐσκέφθη νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ καὶ ὁ κ. Παπανδρέου καὶ δὲν ἐπρόλαβε νὰ τὸ πράξῃ, διότι ἔπεσεν ἀπὸ Πρωθυπουργός, τὰς καθ’ ὁμάδας συζητήσεις. Αἱ δὲ καθ’ ὁμάδας συζητήσεις, κ. συνάδελφοι, πολλάκις διήρκουν ἐπὶ πολλὰς ὥρας. Μία τῶν τελευταίων διήρκεσεν ὀκτὼ ὥρας. Ἄρχισεν ἀπὸ τὰς 11 τὸ πρωΐ, ἐφθάσαμεν εἰς τὰς 4 τὸ ἀπόγευμα καὶ ἐπειδὴ βεβαίως οἱ ἄλλοι, ἐγὼ δὲν ᾐσθανόμην ἀνάγκην νὰ φάγω, ἀλλ’ οἱ ἄλλοι εἶχον ἀνάγκην νὰ τραφοῦν, διεκόψαμεν καὶ ἀπὸ τὰς 7 τὸ βράδυ ἕως τὰ μεσάνυκτα συνεχίσαμεν καὶ ἠκούσθησαν αἱ ἀπόψεις ὅλων. Ποῖος πταίει, λοιπόν, ἐὰν ἔχασεν ὁ κ. Παπανδρέου τὴν πλειοψηφίαν; Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ἓν περιστατικὸν τοῦ 1944. Κατὰ τὸ καλοκαίρι τοῦ 1944 ὁ κ. Παπανδρέου, ὡς Πρωθυπουργός, αἰφνιδίως ἔφυγεν ἀπὸ τὸ Κάϊρον, χωρὶς νὰ εἴπῃ οὔτε εἰς τὸν ἀείμνηστον Σοφ. Βενιζέλον οὔτε εἰς τὸν ἀείμνηστον Ρέντην οὔτε εἰς τὸν κ. Μυλωνᾶν οὔτε εἰς ἐμέ, ὅτι θὰ ἔφευγε. Τὸ ἐπληροφορήθημεν ἐκ τῶν ὑστέρων. Μετέβη εἰς τὴν Ἰταλίαν, διὰ νὰ συναντήσῃ τὸν Οὐΐνστων Τσῶρτσιλ. Ἡμεῖς οἱ τέσσαρες ὅμως, καὶ ἕνας–δύο ἄλλοι εἴμεθα τὰ κύρια στελέχη τῆς Κυβερνήσεώς του — δὲν εἶχεν ἀκόμη, διευρυνθῆ ἡ Κυβέρνησις. — Οἱ ἀείμνηστοι Βενιζέλος καὶ Ρέντης καὶ ὁ κ. Ἀλέξανδρος Μυλωνᾶς ἐξεμάνησαν καὶ μαζί των ἐξεμάνη καὶ ὁ ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως εὑρισκόμενος μακαρίτης Ι. Σοφιανόπουλος. Συνεκράτησα ἐγώ, ἂν καὶ νεώτερος ὅλων, τοὺς τρεῖς μέχρι τῆς ἐπιστροφῆς τοῦ κ. Παπανδρέου καὶ ὅταν ἐπέστρεψεν, ἔσπευσα πλησίον του καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι ὑπάρχει αὐτὸ τὸ πρόβλημα καὶ ὅτι δὲν γίνονται ἀνεκτὰ αὐτὰ τὰ πράγματα ἀπὸ τοὺς συναδέλφους, ἐγὼ ἐπὶ τέλους τὰ ἐδεχόμην, διότι ἤθελον νὰ βοηθήσω ὁπωσδήποτε, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνεκτὸν ἀπὸ κορυφαίους πολιτικοὺς ἄνδρας νὰ ὑφίστανται αὐτὸν τὸν ἐξευτελισμόν. Μετά τινας ἡμέρας, θὰ τὸ ἐνθυμῆται ὁ συνάδελφός μας κ. Κατσώτας, παρὰ τὰς ἀντιθέτους προσπαθείας μου, παρῃτήθησαν, θεωρήσαντες ἐξευτελιστικὴν τὴν παραμονήν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος τῆς παραιτήσεως, αὐτὸς καὶ μόνον καὶ τὸ γνωρίζω ἄριστα, διότι ἔζησα τὰ περιστατικὰ αὐτά. Ἐγὼ ἔμεινα, διότι ἐξετίμησα πολὺ περισσότερον τὴν ἀνάγκην τῆς συμβολῆς μου εἰς αὐτὰς τὰς τραγικὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διήρχετο τότε τὸ Ἔθνος. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἠκολούθησε πάντοτε ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἂς μέμφεται λοιπὸν τὸν ἑαυτόν του. Δὲν λειτουργοῦν ἔτσι τὰ δημοκρατικὰ κόμματα, μόνον μὲ τὰς λέξεις «ἡ δημοκρατία ἐνίκησε». Τὰ δημοκρατικὰ κόμματα λειτουργοῦν ὡς ὀργανισμοὶ ἀξιοπρεπεῖς ἐλευθέρων Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ ὄχι τοῦ ὄχλου τῶν πεζοδρομίων. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς

ΕΡΕ).

Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Παπανδρέου κατ’ οὐσίαν περιεφρόνησε τὸ 53% καὶ κατελθὼν εἰς τὸ πεζοδρόμιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι θεσμός, ἐδέχθη νὰ τὸν σηκώνῃ εἰς τὰ χέρια του τὸ 10 ἢ τὸ 15% τῶν ὡργανωμένων — γνωρίζετε ἀγαπητοὶ κ. συνάδελφοι, ποῖοι τοὺς ἔχουν ὀργανώσει — τῶν ὡργανωμένων διαδηλωτῶν. Ἀντὶ τοῦ λαοῦ ἐπροτίμησεν ὁ κ. Παπανδρέου τὸν ὄχλον. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ μείνῃ λαὸς καὶ δὲν θὰ μεταβληθῇ εἰς ὄχλον. Ἐὰν εἶχε τὸ θάρρος ὁ ἀρχηγός σας, τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν διεφώνησε μὲ τὸν Βασιλέα, θὰ εἰσηγεῖτο ἐκλογάς. Δὲν τὸ ἔπραξεν ὅμως. Ἐφοβεῖτο τὸν λαόν. (Χειροκροτήματα). Εἶχε προσχεδιάσει τὴν συμμαχίαν του μὲ τὸν ὄχλον καὶ δὲν κατεδέχετο ἢ μᾶλλον, ἐφοβεῖτο τὸν λαόν. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω καταλήξει εἰς τὸ θλιβερὸν συμπέρασμα — θλίβομαι δὲ πράγματι, εἰλικρινῶς, δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ εἴπω — ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου δὲν φαίνεται νὰ ἐπιθυμῇ τὴν ὁμαλότητα. Ἐπιχειρεῖ νὰ δημιουργήσῃ ζήτημα Πολιτεύματος, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει παρὰ μόνον ζήτημα προσώπου καὶ οὐδὲν ἕτερον.

§52Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Δὲν ὑπάρχει τέτοιο πρᾶγμα... (Θόρυβος).

§53Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔσπειρε καὶ σπείρει τὴν μισαλλοδοξίαν ἐναντίον ἑνὸς μεγάλου τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ τὴν ΕΡΕ. Ἤδη δὲ καὶ κατὰ τῶν χθεσινῶν συνεργατῶν του, οἱ ὁποῖοι διέπραξαν τὸ δημοκρατικὸν καὶ ἠθικὸν ἔγκλημα, νὰ ἔχουν ἐλευθέραν συνείδησιν καὶ νὰ διαφωνήσουν πρὸς αὐτόν.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. ... (Δὲν ἠκούσθη).

§55Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί; Ἐὰν συνεμάχουν μαζί μου, εἶμαι προδότης ἐγώ; Εἶμαι ἐκτὸς τῆς Πατρίδος; Εἶμαι ἄπατρις; Τὸ 35% ἢ τὸ 45%, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ ΕΡΕ πρέπει νὰ τεθῇ ἐκτὸς νόμου κατὰ τὴν ἰδικήν σας γνώμην; (Χειροκροτήματα). Ὅποιος ἐπιμείνει εἰς τὴν ἄποψιν, ὅτι τμῆμα μέγα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως εἶναι ἡ ΕΡΕ, εἶναι ἐκτὸς δημοκρατικοῦ νόμου, αὐτὸς θὰ καταστῇ ὁ ἴδιος ἀπόβλητος ἀπὸ τὴν δημοκρατίαν. (Χειροκροτήματα).

§56Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτοὺς τοὺς ἐκερδίσατε...

§57Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν χρησιμοποιῶ τὴν λέξιν «αὐτοί». Οἱ κύριοι ἔχουν ἐπίσης ἐλευθέραν συνείδησιν ἐξ ἴσου ὅπως καὶ σεῖς κ. Παπαπαναγιώτου. Καὶ σεῖς ἀγωνίζεσθε εἰς τὸν Νομόν σας καὶ ἐκεῖνοι ἔχουν ἀγωνισθῆ. Καὶ σεῖς ἔχετε ἀγωνισθῆ καὶ ἔχετε παλαίσει δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρεῖτε δημοκρατίαν, καθὼς καὶ ἐγὼ ἔχω παλαίσει, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι ἔχουν παλαίσει ὁμοίως.

§58Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Εἶχον κόμμα... (Θόρυβος).

§59Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἔσπειρεν ὁ κ. Παπανδρέου, ἐπαναλαμβάνω, τὴν μισαλλοδοξίαν εἰς βάρος ἑνὸς τεραστίου τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἤδη καὶ εἰς βάρος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἐπίλεκτα στελέχη τῆς Κυβερνήσεώς του, ἐπιλεγέντα ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καὶ τοποθετηθέντα εἰς ἀνωτάτας καὶ κρισίμους θέσεις. Μόνον ἔναντι τῆς ΕΔΑ δὲν ἐπέδειξε μισαλλοδοξίαν. Καὶ δὲν λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιδείξῃ. Ἀντιθέτως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἔντονος ὅπως εἶναι ἡ ἰδική μου, μισαλλοδοξία ὅμως ὄχι. Ὑπάρχει ἐκεῖθεν κατ’ ἀνάγκην, διότι ἡ κομμουνιστικὴ ἰδεολογία εἶναι ὁλοκληρωτική. Ἐκ μέρους τῶν δημοκρατῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ μισαλλοδοξία. Καὶ αὐτὸ ἦτο τὸ μέγα κακόν, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε καὶ προκαλεῖ ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι σπείρει τὴν μισαλλοδοξίαν μεταξὺ τῶν δημοκρατικῶς σκεπτομένων Ἑλλήνων, ἐπιχειρῶν νὰ διχάσῃ αὐτούς.

§60Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Ὀκτὼ χρόνια, τί ἔκανε ἡ ΕΡΕ;

§61Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ βεβαίως χαίρονται οἱ κύριοι τῆς κομμουνιστικῆς ἄκρας ἀριστερᾶς. Δὲν λέγω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ μισαλλοδοξία καὶ ἔναντι ἐκείνων, σημειῶ ὅμως ἕνα γεγονός, ὅτι μόνον ἔναντι αὐτῶν δὲν ἐπέδειξε μισαλλοδοξίαν ὁ κ. Παπανδρέου. Καὶ κάτι περισσότερον, κάτι πολὺ βαρύτερον διέπραξεν. Ἐνῷ κηρύσσει τὸν διχασμὸν ἔναντι ἑνὸς τόσου μεγάλου τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εὐλογεῖ τὰς ὀχλοκρατικὰς ἐκδηλώσεις. Κύριοι συνάδελφοι, ἔχει γίνει ποτὲ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Κοινοβουλίου ὅ,τι συμβαίνει κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς; Ὀργανώνει ὁ κ. Παπανδρέου, δηλαδὴ ὀργανώνει ἡ ΕΔΑ πρὸς χάριν τοῦ κ. Παπανδρέου, αὐτὰς τὰς ὀχλοκρατικὰς ἐκδηλώσεις τὴν ὥραν, καθ’ ἣν οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Ἔθνους καλοῦνται νὰ ἐκτελέσουν τὸ ὑπέρτατον δημοκρατικὸν καὶ πολιτικόν των καθῆκον.

§62Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Ὅταν παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα, καὶ ὁ λαὸς ἔχει τὸν λόγον.

§63Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠκούσθη ποτέ, ὅτι ὠργανωμένα στίφη...

§64Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Εἶναι λαὸς δημοκρατικὸς ἀγωνιζόμενος καὶ ὄχι ὠργανωμένα στίφη. Εἶναι λαὸς ποὺ θυσιάζεται. Ἀλλοῦ εἶναι τὰ στίφη.

§65Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ὠργανωμένα στίφη, κ. Μπριλλάκη, τὰ βλέπομεν ἀπὸ διαφορετικὴν σκοπιάν, σεῖς τὰ βλέπετε ἐκ τῶν ἔσω, ἐγὼ τὰ βλέπω ἀπ’ ἔξω καὶ ἡ σκοπιά μου εἶναι ἱστορικῶς ἀντικειμενικωτέρα. Καὶ γνωρίζω, ἐὰν ἐπικρατήσουν τὶ θὰ πάθω, ἀλλὰ λέγω, ὅτι εἶναι ὠργανωμένα στίφη ἔστω καὶ ἐὰν μὲ λιθοβολήσουν, ἔστω καὶ ἐὰν μὲ δολοφονήσουν (Χειροκροτήματα ἀπὸ τὴν ΕΡΕ).

§66Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Εἶναι ἡ στιγμὴ τοῦ 114 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§67Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ στιγμὴ τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ τοῦ πεζοδρομίου καὶ ὅταν σεῖς, πνευματικὸς ἄνθρωπος, ὅταν σεῖς βουλευτὴς διὰ πρώτην φοράν, θὰ ηὐχόμην νὰ εἴχατε χρηματίσει πολλὰ ἔτη εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, διὰ νὰ βλεπώμαστε, ὅταν σεῖς θεωρῆτε, ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα πράττουν τὴν ὥραν ποὺ ἡμεῖς συνεδριάζομεν, εἶναι φυσικὰ καὶ θεωρῆτε, ὅτι πρέπει νὰ μᾶς προστατεύσῃ ἐμᾶς τοὺς ἐκπροσώπους τῆς δημοκρατίας ἡ ἀστυνομία διὰ νὰ μὴ μᾶς ἐπιτεθοῦν τὰ στίφη τοῦ κ. Μπριλλάκη, τὸ θεωρεῖτε αὐτὸ ὁμαλὸν δημοκρατικὸν φαινόμενον; Ἐγώ, κύριοι, ὄχι μόνον δὲν τὸ θεωρῶ ὁμαλὸν φαινόμενον, ἀλλὰ τὸ καυτηριάζω καὶ τὸ ἀποδίδω πολὺ ὀλιγώτερον εἰς τὴν ΕΔΑ καὶ πολὺ περισσότερον εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος εὐλογεῖ αὐτὰ τὰ ἀνοσιουργήματα εἰς βάρος τῆς δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ χώρα κινδυνεύει ἀπὸ τὴν μισαλλοδοξίαν, τὴν ὀχλοκρατίαν καὶ τὴν βαρβαρότητα.

§68Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Καὶ ἡ Βουλὴ βεβαίως, κ. Ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ, πρέπει νὰ συνεδριάζῃ καὶ νὰ ἐπιτελῇ τὸ ἔργον της, ἀλλὰ καὶ ὁ λαὸς πρέπει νὰ ἀγρυπνᾷ καὶ νὰ ἀγωνίζεται διὰ τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς καὶ διὰ τὸ Σύνταγμα.

§69Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐπὶ θύραις ἡ βαρβαρότης, ἐπὶ θύραις κυριολεκτικῶς ἐν σχέσει πρὸς αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον. Ὀλίγον πάρα ἔξω εἶναι οἱ βάρβαροι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ σᾶς καταλύσουν ἢ νὰ σᾶς ἐπιβάλουν τὴν θέλησίν των.

§70Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Σεῖς τοὺς ἐφέρατε μέσα.

§71Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγαπητὲ κ. Ταλιαδούρη, γνωρίζετε ἄριστα, ὅτι δὲν τοὺς εἶχον φέρει ἐγώ.

§72Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Τὰ δικαστήρια αὐτὸ ἀπέδειξαν.

§73Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐνέργεια αὕτη γίνεται διὰ νὰ πολιορκηθῇ τὸ Κοινοβούλιον τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀποφασίσετε ὄχι ὡς ἐλεύθεροι Ἕλληνες, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν βίαν τῆς ἐπιταγῆς αὐτοῦ τοῦ ὄχλου. Δι’ αὐτὸ συγκεντροῦνται ἔξω τῆς Βουλῆς. Δὲν τοὺς φοβοῦμαι ἐγώ. Σεῖς τοὺς φοβεῖσθε. Σᾶς στεροῦν τοῦ δικαιώματος νὰ εἶσθε ἐλεύθεροι βουλευταὶ καὶ ἐλεύθεροι πολῖται. (Χειροκροτήματα). Κύριοι βουλευταί, καταλήγων, δηλῶ ἐξ ὀνόματος τῆς ΕΡΕ, ὅτι θὰ πράξω πᾶν ὅ,τι εἶναι ἀναγκαῖον διὰ νὰ συμβάλω εἰς τὴν ἀπόκρουσιν τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὴν δημοκρατίαν καὶ τὴν χώραν. Θὰ πράξω πᾶν τὸ δυνατόν, διὰ νὰ συμβάλω εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς γαλήνης. Θὰ πράξω πᾶν τὸ δυνατὸν καὶ θὰ πράξουν ὅλοι οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν ΕΡΕ πᾶν τὸ δυνατόν, διὰ νὰ συμβάλωμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτισμοῦ, εἰς τὰς σχέσεις μεταξὺ κομμάτων καὶ μεταξὺ τῶν προσώπων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. (Χειροκροτήματα). Μεταξὺ θερμῆς ζούγκλας καὶ πολικοῦ ψύχους ὑπάρχει ἡ εὔκρατος ζώνη τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς δημοκρατίας. Ἐν τῷ πνεύματι τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς δημοκρατίας καὶ μὲ κριτήριον τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὸ εὔκρατον κλῖμα τῆς δημοκρατίας, ἡ ΕΡΕ θὰ παρακολουθήσῃ τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συζήτησιν καὶ ἐν συνελεύσει τῆς Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος, ἡ ὁποία, ὅπως προεῖπον, λειτουργεῖ, ἀντιθέτως πρὸς ἄλλας Κοινοβουλευτικὰς ὁμάδας, κατὰ τρόπον πράγματι δημοκρατικόν, θὰ ἀποφασίσῃ τελικῶς τὶ θὰ πράξῃ. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ τελική μας ἀπόφασις δὲν θὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὴν τυχὸν διαφωνίαν μας πρὸς ὡρισμένους ὑπαινιγμοὺς τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ τονίσαντος ἰδιαιτέρως, καθ’ ὃ εἶχε δικαίωμα, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς του θὰ μείνῃ ἀπολύτως πιστὴ εἰς τὴν γραμμὴν καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἡ Ε.Κ. Δὲν θὰ ἐξετάσωμεν τὰ σημεῖα αὐτά. Θὰ ἐνεργήσωμεν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον τὸ γενικώτερον κατὰ τὴν κρίσιμον αὐτὴν ὥραν συμφέρον τῆς χώρας καὶ τῆς δημοκρατίας, δηλαδὴ τὴν γαλήνην τῆς χώρας καὶ τὴν στερέωσιν τῶν θεσμῶν τῆς δημοκρατίας. Ἐὰν εἶναι ἀνάγκη, σᾶς τὸ δηλῶ, ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, μὲ ὅλην τὴν δυνατὴν εἰλικρίνειαν, τὴν ὁποίαν διαθέτω, ἔστω καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ παρεξηγηθῶ ἀπὸ τοὺς κ. συναδέλφους τῆς ΕΡΕ, ἢ μᾶλλον γνωρίζω, ὅτι δὲν θὰ παρεξηγηθῶ, σᾶς δηλῶ, ὅτι θὰ ἀδιαφορήσω καὶ διὰ τὸ κομματικὸν συμφέρον τῆς ΕΡΕ, προκειμένου νὰ συμβάλω εἰς τὴν γαλήνην, νὰ συμβάλω εἰς τὸν ἐκπολιτισμὸν τῶν ἠθῶν μας τῶν πολιτικῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν τελευταῖον καιρὸν στρέφονται πρὸς τὴν βαρβαρότητα. Ὑπάρχει πάντοτε, ἀγαπητοὶ κύριοι, καιρὸς διὰ τὰ κομματικὰ συμφέροντα. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ καιρὸς διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν κομματικῶν συμφερόντων, δὲν θὰ εἶναι μέγα τὸ κακόν, ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ ἐξυπηρετηθῆ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. (Ὄρθιοι οἱ κ.κ. βουλευταὶ τῆς ΕΡΕ χειροκροτοῦν τὸν κατερχόμενον τοῦ βήματος κ. Κανελλόπουλον).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ, κ. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§75Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, προχθὲς ἤδη ἡ ΕΔΑ, σύμφωνα μὲ τὰς Κοινοβουλευτικὰς συνηθείας, κατέθεσε μίαν δήλωσιν περὶ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἐπὶ τοῦ προκύψαντος πολιτικοῦ ζητήματος, περὶ τῶν λόγων διὰ τοὺς ὁποίους ἀρνεῖται πᾶσαν συζήτησιν καὶ ζητεῖ τὴν διενέργειαν ἀμέσου ψηφοφορίας, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν νομιμοποιεῖται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὡς στερουμένη τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος. Παρακαλῶ, ἐπειδὴ παρενέπεσε τὸ ζήτημα τῆς διαπιστώσεως ἐλλείψεως ἀπαρτίας καὶ δὲν ἀνεγνώσθη, νὰ ἀναγνωσθῇ ἀντὶ ἄλλης ἀπαντήσεώς μας ἡ δήλωσις ἐκείνη. Ἐὰν δὲν τὴν ἔχετε αὐτὴν τὴν στιγμὴν σᾶς δίδω ἀντίγραφον αὐτῆς.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει). Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§77Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ὁμιλήσω αὔριον, ἐὰν δὲν ἔχετε ἀντίρρησιν. (Φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ.: Νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε. Νὰ γίνῃ ἀπόψε καὶ ἡ ψηφοφορία. Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§79Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδώσατε τὸν λόγον εἰς τὰ δύο παλαιὰ ἀντιπολιτευόμενα κόμματα. Τώρα ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἀντιπολιτευόμενον κόμμα.

§80Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Ἡμεῖς παριστάμεθα ὡς ἀκροαταὶ καὶ μόνον.

§81Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, ἐὰν λαμβάνω τὸν λόγον κατὰ τὴν σημαντικὴν αὐτὴν συνεδρίασιν, τὸ πράττω μὲ πλήρη συνείδησιν τῆς σοβαρότητος τῆς σημερινῆς στιγμῆς. Ἐμφανίζεται μία Κυβέρνησις, δώσασα τὸν ὅρκον ὑπὸ πιεστικὰς καὶ ἀνωμάλους συνθήκας, ἐνώπιόν σας, ἐν πλήρει συνεπείᾳ πρὸς τὰς ἐπιταγὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ τύχῃ ἢ τῆς ψήφου σας ἢ τῆς καταψηφίσεώς σας. Εἶναι πλήρως Συνταγματικὴ ἡ γραμμή, ἡ ὁποία ἠκολουθήθη. Τόσον ὡς πρὸς τὴν ὑπόδειξιν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀνάδειξιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀπὸ μέρους μας, ὡς πρὸς τὴν ἐμφάνισίν της ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες γνωρίζουν πλέον, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑφήλιος γνωρίζει, ὑπὸ ποίας συνθήκας παρήχθη ἡ λυπηρὰ αὐτὴ καὶ ἀδόκητος κρίσις. Ἕν μεγάλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν χώραν καὶ τὸ ὁποῖον ἔπρεπεν ὁμαλῶς καὶ ἠρέμως νὰ ἀντιμετωπισθῇ μὲ σοβαρότητα καὶ ὄχι κατὰ τὸν τρόπον τὸν σπασμωδικὸν καὶ τὸν παράδοξον, μέχρι δημιουργίας καθεστωτικοῦ ζητήματος, ἔφερεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ κρίσεως πολιτικῆς. Πρὸ ἀνυπαρξίας Κυβερνήσεως, πρὸ τοῦ κινδύνου, ὅπως τὸ εἴδομεν ἄλλωστε συμβαῖνον, ἀνωμαλίαι, παροχαί, ἐμφανίσεις γνωστῶν στοιχείων ἀνατροπῆς καὶ ἀναταραχῆς νὰ κυριαρχήσουν τῆς πρωτευούσης καὶ ἀνὰ τὴν χώραν νὰ ὀργανωθοῦν 210 συγκεντρώσεις, ὅλαι ἐξ ὁμοίας παρακινήσεως, καὶ ἡ χώρα νὰ κινδυνεύσῃ νὰ ριφθῇ εἰς κατάστασιν χάους καὶ ἀνωμαλίας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω ποῖος θὰ εἶχε τὴν δύναμιν νὰ τὴν ἐξαγάγῃ.

§82Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Πότε ἔγιναν αὐτά;

§83Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ, ἀκούσατε καὶ κατόπιν ὁμιλήσατε. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται ἐνώπιόν σας μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν πρὸς τὰς ἐπιταγὰς τοῦ Συντάγματος, ἔρχεται νὰ σᾶς ἀντιμετωπίσῃ. Καὶ εἶναι ἀναφαίρετον βεβαίως δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ κρίνῃ ὅπως ἐκείνη νομίζει, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν Κυβέρνησιν οὔτε ἀνδρείκελα, οὔτε σκύβαλα εἶναι, οὔτε ἄμμος, εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς εἶχε μετατρέψει ἀτυχῶς — τὸ λέγω μὲ πόνον καὶ μὲ ὀδύνην — ὁ Ἀρχηγός μας ὡς μέλη κόμματος δημοκρατικοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιστεύσαμεν — καὶ εἰς τὸ ὁποῖον εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων ποὺ τὸν ἀνεδείξαμεν Ἀρχηγόν.

§84Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ὁ λαός, ὄχι σεῖς.

§85Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Θὰ σᾶς σεβασθῶ ὅταν ὁμιλήσετε. Ὑπῆρξα ἀπὸ τῆς 16ης Φεβρουαρίου 1964 βουλευτὴς Ἀθηνῶν καὶ μέλος ὑπερήφανον τοῦ κόμματος ἐκείνου, εἰς τὴν ἀνάδειξιν τοῦ Ἀρχηγοῦ, τοῦ ὁποίου εἶχον ἀμέσως συντελέσει μαζὶ μὲ ἄλλους, μετέχοντας τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς. Καὶ ᾐσθάνθην αἴσθημα ἀνθρωπίνης μειώσεως, ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον μᾶς συμπεριεφέρθη ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ συναπτὸν ἔτος ἡ ἡγεσία. Ὄχι δημοκρατία δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγεται αὐτό, ὄχι δημοκρατικὴ πίστις ἢ κἂν στοιχειώδης σεβασμὸς πρὸς δημοκρατικὰς ἀρχάς, ἀλλ’ εἶναι αὐτόχρημα κατεξευτελισμὸς καὶ τῆς δημοκρατίας καὶ ἐκείνων, ποὺ τὴν ἐξεπροσώπουν εἰς τὸ ὑπερήφανον κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀνθρώπους μὲ πίστιν, μὲ συνέπειαν, μὲ γραμμὴν καὶ ἀρχὰς δημοκρατικάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ θλιβερὰ κατάστασις. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.). Μὲ συγχωρῆτε, κ. συνάδελφοι, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος, ὅταν ὁμιλῶμεν πρὸς τὸν λαόν, νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν.

§86Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Διατί δὲν μᾶς τὰ λέγατε πρῶτα αὐτὰ τὰ πράγματα;

§87Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τὸ εἶπον καὶ ἐξήντλησα κάθε μέσον.

§88Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Πότε; Ψεύδεσθε.

§89Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Σᾶς παρακαλῶ, νὰ μετρᾶτε τὰ λόγια σας καὶ νὰ ξέρετε πρὸς ποῖον ἀπευθύνεσθε. Ἠσθάνθην, ὡς ἄνθρωπος, ἐντροπήν, ὅτι ἐπὶ 1½ ἔτος τετράκις συνῆλθεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς — τὰς δύο φορὰς διὰ νὰ κρίνωμεν πῶς θὰ ὑποβάλλωνται τὰ ρουσφέτια ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς εἰς τοὺς Ὑπουργούς, καὶ τὴν τρίτην διὰ νὰ γίνουν τὰ δύο ἐκεῖνα διὰ βοῆς καὶ κατ’ ἐπιταγὴν κηρύγματος, τὸ πρῶτον μιᾶς ὀρθοτάτης καὶ πιθανολογουμένης ἀρχῆς, ὅτι κανεὶς Ὑπουργός, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀσκῇ ἰδίαν πολιτικήν, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ θὰ εἶναι μία καὶ ἑνιαία, ἡ γραμμὴ τοῦ Κόμματος, καὶ τὸ δεύτερον, ὅτι χρειάζεται ἡ ἑνότης — ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι μᾶς εὑρίσκουν ὅλους φανατικῶς συμφώνους.

§90ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ πότε διεφωνήσατε;

§91Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶσθε εἰς θέσιν, σεῖς, νὰ μὲ κρίνετε, διότι δὲν γνωρίζετε τὰ κατ’ ἐμέ, οὔτε τὴν ἱστορίαν μου, τὴν δημοκρατικήν, ὥστε νὰ μοῦ ἀπευθύνετε αὐτὸ τὸ ἐρώτημα. Τρίτη φορὰ ἦτο αὐτὴ ποὺ συνῆλθεν ἡ ὁμάς. Καὶ τετάρτην, ἀτυχῶς, συνῆλθον δέσμιοι περίπου οἱ κ.κ. βουλευταὶ διὰ νὰ ὑπογράψουν μίαν δήλωσιν, τῆς ὁποίας δὲν εἶχε κἂν ἀναγνωσθῆ τὸ κείμενον. Ἐρωτῶ, ἀγαπητοὶ κ.κ. συνάδελφοι, ἂν τοῦτο λέγεται δημοκρατία, ἂν τοῦτο λέγεται συνέπεια πρὸς τὴν στοιχειωδεστέραν ἔννοιαν τῆς δημοκρατίας. Ἠσθάνθην μείωσιν, ὡς ἄνθρωπος. Ἤμην Ὑπουργὸς εἰς ἕνα σημαντικώτατον Ὑπουργεῖον.

§92ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Αὐτὸ εἶναι τὸ σφάλμα!!

§93Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἀπηύθυνα, ἀφοῦ τὸ θέλετε καὶ τόσον ἐπιμένετε, δύο βαρυσήμαντα ὑπομνήματα εἰς τὸν Ἀρχηγόν. Τὸ ἓν ἐπὶ ἐθνικοῦ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχουν κίνδυνοι μεγάλοι καὶ τρομεροὶ καὶ τοὺς ὁποίους θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἀποκαλύψω ἐδῶ, δημοσίᾳ, ἀλλὰ ὅποιος ἔχει τὴν καλὴν πίστιν ἢ τὸ ἐνδιαφέρον τὸ ἐθνικόν, εἶναι εὐπρόσδεκτος εἰς τὸ γραφεῖον μου νὰ τὸν κατατοπίσω. Καὶ ἐπὶ ἄλλου ἀκόμη θέματος ἀπηύθυνα βαρυσήμαντον ὑπόμνημα, εἰς τὸν Ἀρχηγόν, ὅταν κατερρακώνετο, κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς πρωθυπουργίας του, τὸ μέγα, τὸ σημαντικώτατον ζήτημα τοῦ καπνοῦ. Κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ὑπὸ τῆς Ε.Κ., εἰς ἐμὲ ἔλαχε νὰ διεξαγάγω τὸ βαρὺ ἐκεῖνο ἔργον τῆς ἀντιμετωπίσεως ὑπὸ συνθήκας αὐτόχρημα συνθλιπτικάς. Διότι ὑπῆρχε μία παγκόσμιος ὑπερπαραγωγὴ τοῦ προϊόντος, ἀπειλοῦσα τὰς ἐξαγωγὰς τοῦ μοναδικοῦ αὐτοῦ κυρίως ἐξαγωγικοῦ εἴδους τῆς χώρας. Χάρις εἰς τὰς συμπυκνωμένας, τὰς συνεχεῖς καὶ σοβαρὰς προσπαθείας, ἡ προσπάθεια εὐωδώθη μέχρι σημείου, ὥστε νὰ ὑπερβῶμεν τὰς ποτὲ ἄλλοτε ἐπιτευχθείσας ἐξαγωγάς, κατὰ 26%, ἐνῷ ὑπῆρχεν ὑπερπαραγωγὴ 30% ἀνὰ τὸν κόσμον, ἡμεῖς ἐξηγάγομεν ὑπὲρ πᾶν προηγούμενον ρεκόρ, 25% περισσότερα. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις.

§94Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς τὸ ἐκάματε;

§95Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως, τὸ ἔκαμον, διότι συνεκράτησα τὰς τιμὰς εἰς τὸ ἐπίπεδον ποὺ ἐπέτρεπε τὴν ἀπορρόφησιν τῆς ἐξαγωγῆς των, καὶ ἐπέτυχα δι’ ἀμέσων ἐνεργειῶν μου, σημαντικὴν αὔξησιν ἐξαγωγῶν, πρὸς πολλὰς ξένας χώρας. Καὶ ἤρκεσε νὰ φύγω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν, νὰ προσκόψῃ τὸ μέγα αὐτὸ οἰκονομικὸν θέμα, τὸ ὑπ’ ἀριθμ. 1 οἰκονομικὸν ζήτημα τῆς χώρας, νὰ λάβῃ πορείαν ὅλως μελαγχολικὴν καὶ καταθλιπτικῶς ἐπικίνδυνον. Ἀντὶ δηλαδὴ 90.000 τόννων χωρικῶν ἀγορῶν κατὰ τὸ περυσινὸν ἔτος, ἐφέτος ἔγιναν 75.000 τόννων ἀγοραί. Ὅσοι δὲ ἐξ ὑμῶν προέρχεσθε — καὶ εἶσθε πολλοὶ — ἀπὸ καπνοπαραγωγικὰς περιοχάς, γνωρίζετε, ὅτι χωρικαὶ ἀγοραὶ ἴσον ἐξαγωγαί, διότι αἱ χωρικαὶ ἀγοραὶ γίνονται ἐν ὄψει τῆς ἐξαγωγῆς, τὸ δὲ εἶδος αὐτό, ἀτυχῶς, εἶναι μόνον ἐξαγώγιμον εἶδος καὶ ἐὰν δὲν ἐξαχθῇ, οὔτε κἂν ὡς κόπρος εἰς τοὺς ἀγρούς, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἆθλοι τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ αὐτὰ δὲν εἶναι τίποτε. Τὸ βαρύ, τὸ βαρύτατον, ὑπῆρξεν ἡ ἔλλειψις κάθε δημοκρατικῆς ἀντιλήψεως ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ, τοῦ νυχθημερὸν ἐπαγγελλομένου καὶ διαλαλοῦντος τὴν δημοκρατίαν ὡς ἓν ἐμπόρευμα μικροπωλητοῦ. (Γέλωτες ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.). Εἶπον τὰ ἀφορῶντα τὴν ὁμάδα καὶ θὰ ἐθεώρουν ἐμαυτὸν ἀνάξιον νὰ τρέφῃ καὶ στοιχειώδη αὐτοσεβασμόν, ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτάς, τυγχάνων αὐτῆς τῆς μεταχειρίσεως εἰς ἕνα δημοκρατικὸν κόμμα. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς περιήγαγεν. Καὶ τὸ προχθεσινόν, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ποὺ σᾶς συνέβη, ὅταν ἐνεκλείσθητε εἰς τὴν στάνην, ὡς πρόβατα, εἶναι κάτι τὸ θλιβερόν... (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ., κωδωνοκρουσίαι).

§96Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Νὰ ἀνακαλέσετε, νὰ ἀνακαλέσετε.

§97Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀνακαλέσετε, νὰ ἀνακαλέσετε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§98Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν διέκοψα, ἀλλά, ὁ κ. Μελᾶς, θὰ ἀνακαλέσῃ. Δὲν θὰ συνεχίσῃ νὰ ὁμιλῇ, ὁ κ. Μελᾶς, ἐὰν δὲν ἀνακαλέσῃ. (Θόρυβος, φωναί, κωδωνοκρουσίαι).

§99Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἀλήθεια εἶναι πάντοτε πικρά.

§100Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶσθε ὑποχρεωμένος, ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ὑποδείξετε εἰς τὸν κ. Μελᾶν, Ἐπιμένομεν ἐπ’ αὐτοῦ, ν’ ἀνακαλέσῃ.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ρήτωρ, ἐπιτρέπετε διακοπάς;

§102Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὄχι, δὲν ἐπιτρέπω.

§103Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀπευθυνθῶμεν ἐναντίον σας. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς συνάδελφον, ἔστω καὶ ἂν παριστάνῃ τὸν Ὑπουργόν, νὰ ὑβρίζῃ τοὺς βουλευτάς. Ἐπιμένομεν ἐπ’ αὐτοῦ, θὰ ἀνακαλέσῃ.

§104Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶπον τίποτε τὸ προσωπικόν.

§105Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἔκφρασις ἡ λέξις στάνη, ν’ ἀνακαλέσῃ. (Θόρυβος ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, κωδωνοκρουσίαι).

§106Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ν’ ἀνακαλέσῃ, ὁ κ. συνάδελφος.

§107Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Καλά, κ. Θεοχαρίδη.

§108Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ἀναμένομεν νὰ ἀνακαλέσῃ, ὁ ρήτωρ, κ. Πρόεδρε.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ διευθύνω τὴν συνεδρίασιν.

§110Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πέστε το μαντρί.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μελᾶς, ἀνεκάλεσε. Παρακαλῶ, καθήσατε εἰς τὰς θέσεις σας.

§112Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Διότι καὶ συνείδησιν ἔχομεν καὶ δὲν ἀνεχόμεθα αὐτὰς τὰς ὕβρεις.

§113Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ν’ ἀνακαλέσῃ, ἐν πάσῃ περιπτώσει.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεκάλεσεν, ὁ κ. Μελᾶς.

§115Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Οὔτε σκέψιν εἶχον νὰ σᾶς ὑβρίσω οὔτε πρόθεσίς μου ἦτο οὔτε σκέψις μου ὑπῆρξε νὰ ὑβρίσω συναδέλφους, τοὺς ὁποίους τιμῶ καὶ σέβομαι. Νομίζω, ὅτι ἡ συγκίνησις, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν, εἶναι ἐντελῶς ἐκτὸς τόπου καὶ χρόνου. Ἐγὼ ὡμίλησα ἀντικειμενικά, ἕνα σχῆμα λόγου μετεχειρίσθην, χωρὶς πρόθεσιν νὰ θίξω τοὺς ἀγαπητούς μου συναδέλφους. Σχῆμα λόγου, ἐπαναλαμβάνω, μετεχειρίσθην καὶ δὲν τὸ ἀνακαλῶ.

§116Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἤθελον νὰ ὑποβάλω μίαν παράκλησιν, εἰς τὸν κ. Μελᾶν, νὰ μὲ ἀκούσῃ καὶ νὰ μοῦ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν. Κύριε Μελᾶ, ἀντιλαμβάνομαι τὸ βάρος ποὺ φέρετε ἐπὶ τῶν ὤμων σας, εὑρισκόμενος ἐπὶ τοῦ βήματος αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§117Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Αἰσθάνομαι τοὺς ὤμους μου πολὺ ἐλαφρούς.

§118Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ μοῦ ἀπαντήσετε εἰς τὸ ἑξῆς: Ὅταν ἕνας πολιτικὸς διαφωνῇ καὶ μάλιστα σεῖς ποὺ εἶσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διατί δὲν ὑποβάλατε παραίτησιν;

§119Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, θὰ μάθετε πολλὰ πράγματα, ἐὰν μὲ ἀφήσετε νὰ συνεχίσω, θὰ σᾶς ἱκανοποιήσω τὸ ἐρώτημά σας. Ἤκουσα τὴν ἐρώτησίν σας. Τρὶς ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ δὶς ἐνώπιον τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, ὑπέβαλον τὴν παραίτησίν μου, διαφωνήσας δὶς μετὰ ταῦτα. Τί ἄλλο θέλετε;

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Ὑπουργέ, συνεχίσατε.

§121Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἀλλά, σήμερον, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ἡ Ἑλλὰς ἀντιμετωπίζει ὄντως κρισίμους περιστάσεις, τόσον ἐντὸς ὅσον καὶ ἐκτὸς τῶν συνόρων της. Σᾶς διαβεβαιῶ, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι σχῆμα λόγου, οὔτε μοῦ ἀρέσουν αἱ ὑπερβολαί, πρὸς μεγέθυνσιν τῶν πραγματικῶν διαστάσεων. Ἡ χώρα διανύει καὶ ἀντιμετωπίζει κινδύνους πραγματικούς. Ἡ ἑνότης ἦτο ἀναγκαία, ἀλλὰ ἐντὸς ὅρων, πράγματι, δημοκρατικῶν καὶ πράγματι δυναμένων νὰ προβοῦν ἐποικοδομητικοὶ νὰ ἀποδώσουν, κατὰ τὴν ὥραν αὐτήν, ὅπου ὁ λαὸς ἔχει τόσην ἀνάγκην σὲ ὅλους τοὺς κλάδους καὶ σὲ ὅλα τὰ πεδία πραγματικῆς ἀναπτύξεως, ἀποτελέσματα εἰς τὰς προσπαθείας καὶ νὰ μὴ διασπαθίζεται τὸ δημόσιον χρῆμα, ὡς συνέβη ἢ συμβαίνει. Θὰ σᾶς ἀναφέρω κάτι, ἀφοῦ ὁ φίλτατος συνάδελφος μὲ ἠρώτησε, περὶ τῶν ἀντιρρήσεών μου. Πρὸ ἕνδεκα μηνῶν, εἶχα ὁλοκληρώσει ἕνα νομοθέτημα, ὡς Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου, βαρυσήμαντον, ἀφορῶν τὴν ἵδρυσιν Ὀργανισμοῦ Ἐξαγωγῶν Ἑλληνικῶν προϊόντων. Ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ νομοθετήματος προσδοκούσαμεν ἀληθῆ προαγωγὴν τοῦ κυριωτέρου πραγματικὰ εἰς τὴν οἰκονομίαν παράγοντος τῶν ἐξαγωγῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ἴδιος, υἱοθετήσας, ἐννοεῖται κατὰ γράμμα, τὸ μέτρον κατὰ τὴν 5.9.1964, ὅταν εὑρισκώμεθα μαζὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς διεθνοῦς ἐκθέσεως, εἰς τὸ πρόγευμα ποὺ ἐδόθη πρὸς τιμήν του, ὑπεγράμμισε τὴν σημασίαν τοῦ ὑπὸ μελέτην μέτρου ἑτοίμου νὰ ἐφαρμοσθῇ. Καὶ ἔκτοτε, μολονότι παρῆλθον ἕνδεκα ὁλόκληροι μῆνες, ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου, ὁπότε ἐξήγγειλεν, ὁ κ. Παπανδρέου, τὸ μέτρον, δὲν ἔτυχε κἂν τῆς προαγωγῆς μέχρι καταθέσεώς του εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι δύσκολον νὰ ἐξοικονομηθοῦν τὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖα ἐλάχιστα ἑκατομμύρια. Καί, ὅμως, ἐξ αὐτοῦ προσδοκούσαμεν τεραστίαν μεταβολὴν εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ ἰσοζυγίου πληρωμῶν. Ἀναφέρω τοῦτο, ὡς κάτι, τὸ ὁποῖον μὲ ἔπληξε βαθειά, ὅταν τὸ εἶδον ἐκ τοῦ σύνεγγυς, καὶ διέγνωσα τὴν βαρεῖαν συνέπειαν τῆς ἀδυναμίας αὐτῆς. Δὲν ὀνομάζω τοῦτο γόνιμον διακυβέρνησιν, οὔτε ἀποδοτικὸν κυβερνητικὸν ἔργον. Μὲ λυπεῖ καὶ μὲ θλίβει, ὡς δημοκράτην, γνήσιον καὶ ὡς μέλος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅτι συνέβησαν αὐτὰ τὰ πράγματα, καί, ἀτυχῶς, ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος, γίνονται πυκνότερα καὶ χωρὶς πλέον συνειδητὴν ἀντίληψιν, τὰ πάντα ἔγιναν πιθανὰ καὶ δυνατά. Καὶ μὲ τὰ μέσα αὐτὰ καὶ κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν εἶναι ἀδύνατον νὰ προαχθῇ ἡ χώρα καὶ ἡ τύχη της νὰ ἀποβῇ καλυτέρα. Ἡ διαφωνία, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησαν οἱ κ.κ. συνάδελφοί σας, ἐπανέλαβα, ὅτι ἐσημειώθη τρὶς ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργικοῦ ἢ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου. Τὴν τρίτην φοράν, μοῦ ἠρνήθη, ὁ τόσον κοπτόμενος ὑπὲρ τῆς δημοκρατίας, Ἀρχηγός, νὰ δώσω γνώμην ἐπὶ σοβαροῦ ζητήματος, συζητηθέντος. Ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶχον ὁμιλήσει καὶ ἡ σειρά μου ἦλθε, ἀφοῦ ἕνας παριστάμενος νεαρὸς Ὑφυπουργός, ἀλλὰ φίλος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἶχε δώσει γνώμην, ἀλλὰ ὁ Ὑπουργός, μὲ ἱστορίαν πολιτικήν, μὲ κάποιαν πεῖραν καὶ κάποιαν δυνατότητα, νὰ εἰσφέρῃ μίαν γνώμην χρήσιμον, δὲν ἐλάμβανεν, οὔτε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ. Καὶ τότε ὑπῆρξε μία ἐκ τῶν τριῶν παραιτήσεών μου καί, φυσικά, ὑπέκυψα εἰς πιέσεις καὶ παρακλήσεις, νὰ τὴν ἀποσύρω, διότι δὲν ἤθελον νὰ κάμω κακὸν εἰς τὸ Κόμμα. Σήμερον, κύριοι, αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἀνῆλθεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχήν, εἶναι γνωσταί. Ὑπῆρξεν ἕνα κενόν, τὸ ὁποῖον ἐκινδύνευσε νὰ ἀποβῇ χάος, ἄβυσσος. Τὸ ἐπλήρωσαν μερικοὶ ἄνθρωποι καὶ ἐπρόταξαν τὰ στήθη των, ἀψηφοῦντες οἱανδήποτε λοιδορίαν, κατηγορίαν καὶ συκοφαντίαν, διότι, ἐὰν πιστεύετε, ὅτι μὲ συγκινοῦν τὰ λεγόμενα περὶ προδοτῶν, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι πλανᾶσθε πλάνην οἰκτράν. Ἔχω ἐπίγνωσιν τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας ἔχω προσφέρει, κατὰ ἕνα μακρὸν πολιτικὸν βίον, εἰς τὴν χώραν μου, ὥστε νὰ μὴ μὲ συγκινοῦν αὐτά. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι παρέρχονται, ὅπως παρέρχεται τὸ νερὸ εἰς τὰ πτερὰ ἑνὸς ὑδροβίου πτηνοῦ.

§122Γ. ΚΑΡΑΓΚΙΩΖΗΣ. Εἶσαι Ἰούδας.

§123Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Αὐτὰ νὰ τὰ εἴπητε ἀλλοῦ. Κύριε Καραγκιώζη, τὸ ὄνομά σου εἶναι καὶ πρᾶγμα. Ἀλλά, εἰς τὴν κρίσιν αὐτὴν τὴν θλιβεράν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνεπλάκη ἡ χώρα, εἴδομεν καὶ ἄλλο θλιβερὸν φαινόμενον, τὰς τελευταίας ἡμέρας, πλὴν τῶν παλινδρομήσεων τῶν διαφόρων βουλευτῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχω ἐγὼ νὰ κάμω λόγον, οὔτε μὲ ἀφοροῦν. Ἀλλὰ εἴδομεν ἄλλα, ἀφορῶντα αὐτόχρημα ἐθνικὴν ὑπόθεσιν, αὐτὴν ταύτην τὴν θέσιν καὶ τὴν τιμήν, τὴν διεθνῆ, τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὑπῆρξαν αὐτὰ ἐντελῶς θλιβερά. Ἀναφέρομαι εἰς τὰς ἐπιστολὰς τῆς ἀξιοτίμου καὶ χαριτοβρύτου κ. Μαργαρίτας Α. Παπανδρέου. (Φωναί, θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ε.Κ., κωδωνοκρουσίαι).

§124ΦΩΝΑΙ. Δὲν ἐντρέπεσθε;

§125Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Γυναικεῖα ὀνόματα, νὰ μὴ ἀναφέρετε.

§126Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἀφῆστέ τα αὐτά. Καθῆστε κάτω. Δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ μοῦ ἀπαντᾶτε ἐμένα.

§127Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Δὲν ἔχετε τίποτα ἄλλο νὰ εἰπῆτε; Ἐντροπή. Εἶσθε ἄνανδροι. Δὲν εἶχε κανένας σας τὸ σθένος νὰ παραιτηθῇ. Αἶσχος, ἄνανδροι. Νὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία.

§128Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Καθῆστε κάτω.

§129Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω κάτι, τὸ ὁποῖον σεῖς δὲν ἠμπορεῖτε, διὰ τὸν ἑαυτόν σας, νὰ εἴπητε. Κύριε Πρόεδρε, ἠκούσθη ἡ λέξις, ὅτι ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος εἶναι ἄνανδρος. Θὰ ἔπρεπεν, ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος εἶπε τὴν λέξιν αὐτήν, νὰ πληροφορηθῇ, τί ἔπραξεν ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος, χωρὶς νὰ εἶναι ὑποχρεωμένος, μετέβη εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, καὶ ἐπολέμησε. Τὸ γνωρίζω τυχαίως. Δὲν πρέπει νὰ ἀκούωνται τέτοια πράγματα. (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). Νὰ μὴ ἀκούωνται τέτοια πράγματα. Ἐξ ἀφορμῆς ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν δικαιοῦνται, οὔτε κατὰ παρασάγκας νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν κ. Μελᾶν, ἐξ ἀφορμῆς ἄλλων τοιούτων προσώπων, νὰ μὴ ἀκούεται ἡ λέξις «ἄνανδρος», διὰ τὸν ἄνδρα αὐτόν, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ βήματος.

§130Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερ.). Σᾶς εὐχαριστῶ. Δὲν τὴν ἤκουσα τὴν ὕβριν, ἀλλὰ καὶ ἂν τὴν ἤκουα, θὰ παρῆλκεν ἡ ὑπεράσπισις, διότι θὰ τὴν ἀντιπαρερχόμην μὲ ἐσχάτην περιφρόνησιν καὶ οἶκτον διὰ τὸν ἐκστομήσαντα.

§131Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ, μὴ ἀκουόμενος).

§132Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ὑπηρέτησα τὴν χώραν μου, δὲν ὑπηρέτησα σφαγεῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§133Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Μὲ προκαλέσατε καὶ θὰ τὰ ἀκούσετε. (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.: ΕΑΜ, ΕΑΜ). Τὰ χέρια μου, εἶναι καθαρά, καὶ τὰ στήθη μου ἔχουν βόλια Γερμανικά. Δὲν κατηγορήθην, οὔτε διὰ σφαγήν, οὔτε δι’ ἄλλην πρᾶξιν, ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος. Καὶ θύματα ἀπὸ τοὺς Βουλγάρους ἔχω εἰς τὴν οἰκογένειάν μου. Ποτέ, ὅμως, δὲν ὑπῆρξα προδότης, ὅπως ἐσεῖς. Εἶσθε προδόται.

§134Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχει εὐχέρεια νὰ γελάσῃ κανείς!!! Δὲν πρόκειται νὰ ἀπαντήσω εἰς ὑποκείμενον, ὅπως σεῖς. Ὑπῆρξα εἰς τὴν Κυβέρνησιν Πλαστήρα τὸν Δεκέμβριον καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν Σοφούλη ἀπὸ τοῦ 1946–1949 καὶ γνωρίζω, ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων, ὅλα ὅσα λέγω.

§135Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Σήμερον ἐκηλίδωσες τὸ παρελθόν σου.

§136Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Λέγω, ὅτι ὑπῆρξεν ἕνα θλιβερὸν σημεῖον, πράγματι, τοῦ πολιτικοῦ μας βίου, ὅταν ἕνας νέος ἐπιστήμων ἦλθεν ἐδῶ, διὰ νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν χώραν του τὰς ὑπηρεσίας του, ἀρχικῶς, ἀντὶ ὡραίων συνθηκῶν καὶ κατόπιν εἰσελθὼν εἰς τὴν πολιτικήν, ὡς ὑπερπρωθυπουργός, μόλις ἐξελέγη βουλευτής, καὶ ἐπέτρεπεν εἰς ἑαυτὸν καὶ εἰς τὴν οἰκογένειά του νὰ προσφεύγῃ εἰς μέσα ἐνάντια πρὸς τὴν στοιχειώδη ἔννοιαν τῆς ἐθνικῆς μας ἀξιοπρεπείας καὶ νὰ ἐκτρέπεται εἰς λυπηρὰ καὶ ἀπαράδεκτα ἔργα. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, ὑπῆρξε καὶ νεωτέρα ἐπιστολὴ τῆς κυρίας αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀπευθύνεται... (Θόρυβος, ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.)..., ἡ ὁποία ἀπευθύνεται εἰς τὴν κυρίαν τοῦ Προέδρου τῶν Η.Π.Α., εἰς τὴν κυρίαν τοῦ Ἀντιπροέδρου καὶ εἰς τὴν κυρίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν Η.Π.Α., ἀπόσπασμα τῆς ὁποίας θὰ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διὰ νὰ ἀντιληφθῇ, ἕνας ἕκαστος, εἰς ποῖον σημεῖον ἐφθάσαμεν καὶ περὶ τίνος συζητοῦμεν: «Ἀλλά, ὁ Βασιλεύς, γράφει, θὰ ἀνελάμβανεν ἀντισυνταγματικὴν καὶ ἀντιδημοκρατικὴν ἐνέργειαν ἐναντίον τῆς θελήσεως τῆς χώρας...». Αὐτὰ τὰ λέγει ὡς ἀμερικανίς. (Φωναί, αἶσχος, ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.). Καὶ παρακάτω: «Τοῦτο ἀποτελεῖ περίπτωσιν ὅπου θὰ ἠμπορούσαμε νὰ καθορίσωμεν τὴν θέσιν μας, νὰ καταστήσωμεν τὴν θέσιν μας σαφῆ, ἀπειλοῦντες νὰ ἀποσύρωμεν ὑποστήριξιν ἀπὸ πᾶσαν ἀντιδημοκρατικὴν ἐνέργειαν». (Φωναί, αἶσχος, ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.). Καὶ περαιτέρω: λέγει: «Ἐὰν ἡ Ἀμερικὴ δὲν ἔχῃ ἀνάμιξιν καὶ ἐλπίζομεν, ὅτι δὲν ἔχει, τότε πρέπει νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι στέκεται πρὸς τὸ μέρος τῆς δημοκρατίας. Γράφω τὴν ἐπιστολὴν αὐτήν, πρὸς ὑμᾶς, προσωπικῶς, ἕνεκα τῆς φιλίας μας, δεύτερον, διότι εἶσθε γυναῖκα μὲ ἰδεώδη καὶ ἰδανικά, μὲ πατριωτισμὸν καὶ διότι ὁ σύζυγός σας ἐπέτυχε σήμερον νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἀληθινὴν Ἀμερικήν, ἀνὰ τὸν κόσμον». Αὐτὰ εἶναι τὰ νέα γράμματα.

§137Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Παθαίνετε ἀμόκ, ὅταν ἀκούετε τὸ ὄνομα τοῦ Ἀνδρέα.

§138Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πρόκειται περὶ μιᾶς μάστιγος, ποὺ ἐνέσκυψεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Ρ.Ε.). Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα βαρυσήμαντα θέματα.

§139Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Νὰ διαβάσετε ὁλόκληρες τὶς ἐπιστολὲς καὶ ὄχι περικοπές.

§140Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχουν σημαντικώτερα θέματα, ποὺ ἀφοροῦν τὴν ἀμυντικὴν θέσιν τῆς χώρας μας καὶ τὴν συμμετοχήν μας εἰς ὀργανισμούς, εἰς τοὺς ὁποίους ἐλπίζομεν νὰ στηριχθῶμεν ἐν ὥρᾳ κρίσεως ἢ τυχὸν ἀπειλῆς τῆς ἀσφαλείας μας, ὅπως ἠπειλήθημεν πρὸ ἐτῶν. Καὶ περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῆς Λέσχης, δύο ἀξιότιμοι συνάδελφοι, καὶ ἕνας ἀγαπητότατός μου συνάδελφος, πρώην Ὑπουργός, διακεκριμένος, μὲ μόρφωσιν καὶ πολιτισμὸν καὶ φίλος μου, μοῦ ἐτηλεφώνησε συγκινούμενος διὰ τὴν τύχην μου καὶ τὸ πολιτικόν μου μέλλον καὶ ὑπεστήριξεν, ὑστερικά, ὅτι «πᾶμε νὰ πωλήσωμεν τὴν Κύπρον»! Μάλιστα, κύριοι. Ἐὰν ἐπερίμενε, κ. Λαζαρίδη, ἀπὸ ὑμᾶς ἡ Κύπρος τὴν σωτηρίαν της, θὰ ἦτο ἀξιοθρήνητος, ἡ θέσις της. Ἀφοῦ, κύριοι, αἱ Ἑλληνικαὶ ἐφημερίδες, γνωστοὺς σκοποὺς ἐπιδιώκουσαι, ἀνέγραψαν σήμερον, ὅτι ὑπάρχει ἐνέργεια θετικὴ τοῦ ἀπελθόντος προκατόχου μου, ὅπως παραδώσῃ τὴν Κύπρον εἰς τὸ ΝΑΤΟ, ἀφοῦ ἐγένετο αὐτὸ καὶ ὑπῆρξε διάψευσις, ἦλθεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλλιφορνίας ἐπιστήμων καὶ νῦν πολιτικὸς ἐν Ἑλλάδι καὶ ἔγραψεν...

§141Γ. ΚΑΡΑΓΚΙΩΖΗΣ. (Ὁμιλεῖ ἐκ τῆς θέσεώς του, μὴ ἀκουόμενος).

§142Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριε Καραγκιώζη, ἀφήσατε τὰ «καραγκιοζηλίκια». (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 5 λεπτά.

(ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ)

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μελᾶς, παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§145Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἶπον ἕνα πρᾶγμα, ὑπὸ μορφὴν ἀστεϊσμοῦ. Ἔκαμα ἕνα «καλαμποῦρι».

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πράγματι, αὐτὸ ὑπῆρξεν ὕβρις. Παρακαλῶ, νὰ παρασχεθοῦν διευκρινήσεις.

§147Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐξηγῶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἔκαμα ἕνα καλαμποῦρι, χωρὶς καμμίαν πρόθεσιν νὰ τὸν ὑβρίσω. Δὲν ἔχω τίποτα τὸ προηγούμενον ἐναντίον του. Ἐκεῖνος μὲ ὑβρίζει ὡς προδότην. Δὲν ὑπῆρξαν μόνον τὰ ὅσα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σημειώσω εἰς τὴν Βουλήν. Ὑπῆρξαν καὶ ἄλλα ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀμυντικὴν θέσιν τῆς χώρας καὶ τείνοντα εἰς τὴν ἄμεσον καὶ σαφῆ ὑπονόμευσιν τῶν ἐρεισμάτων ἀσφαλείας μας, τείνοντα εἰς τὸ νὰ ἐνσταλάξουν εἰς τὰς ψυχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὡρισμένη παράταξις κατὰ σύστημα ἐπιχειρεῖ. Εἶναι σύστημά της. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ ἔργον ἁρμόζει εἰς ἀντιπροσώπους τοῦ ἐθνικοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται σήμερον εἰς τοὺς κόλπους τῆς Ε. Κ. Καὶ ἀπὸ τὴν πηγὴν αὐτὴν τῆς Ε.Κ. ὑπῆρξε τοῦτο τὸ θλιβερώτατον —δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ὀνομάσω ἄλλως, διότι εἶμαι συντετριμμένος. Πρόκειται περὶ μιᾶς συνεντεύξεως πρὸς τὴν κομουνιστικὴν ἰταλικὴν ἐφημερίδα «Οὐνιτὰ» τοῦ κ. Ἀνδρέα Παπανδρέου πρὸς τὸν ἐδῶ ἀπεσταλμένον της Ντὲ Τζάκο καὶ δημοσιευθείσης εἰς τὰς στήλας τῆς ἐφημερίδος αὐτῆς τὴν 21.7.65, πρὸ 11 ἡμερῶν. Τὴν ἀναγινώσκω καὶ θὰ καταθέσω εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὸ κείμενον: «ΑΠΟ: Γραφεῖον Τύπου Ρώμης (ROMA) ΠΡΟΣ: Γενικὴν Διεύθυνσιν Τύπου Ἡμερ. 28)8)65. Κομμουνιστικὴ UNITA ἐδημοσίευσε τὴν 21 τρέχοντος συνέντευξιν Ἀνδρέα Παπανδρέου, τοῦ ἀπεσταλμένου της ALDO DEJACO. Σχετικὴ ἀνταπόκρισις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἑλληνικὴ κρίσις ἔχει μίαν σαφῆ ἐξήγησιν. Κατὰ τελευταίας ὥρας ζωῆς Κυβερνήσεως Παπανδρέου, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, μὲ κτηνώδη παραβίασιν Κυβερνητικῆς πολιτικῆς γραμμῆς, Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν Κωστόπουλος παρέσχεν ἔγκρισιν Ἑλλάδος εἰς δρᾶσι ΝΑΤΟ διὰ Κύπρον δηλώσας, ὅτι «θεωρεῖ Κυπριακὸν ὡς ζήτημα ἀποκλειστικῆς ἁρμοδιότητος Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας». Κρατικὸν πραξικόπημα ἠμπόδισεν ἀποκήρυξιν Κωστοπούλου καὶ οὕτω ΝΑΤΟ ἔχει ἀπὸ Ἑλληνικῆς πλευρᾶς ἐλευθέραν ὁδὸν διὰ Κύπρον. Τὰ ἀνωτέρω μᾶς ἀπεκάλυψε σήμερον πρωΐαν εἰς τὸ τέλος μιᾶς ἐνδιαφερούσης συνεντεύξεως ὁ Ἀνδρέας Παπανδρέου». Περαιτέρω ἀνταποκριτὴς παραθέτει ἐρωτήματα καὶ ἀπαντήσεις.

ΓΚΙΚΑΣ».

§148Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐθν. Ἀμύνης). Λυποῦμαι πολύ, κύριοι συνάδελφοι, διότι ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος ἀγαπητὸς φίλος ἔφερε τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον μὲ ἀφορᾷ προσωπικῶς. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἔφερεν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν. Ἔκκλησιν πρὸς τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρὸς τὸν ἀπόντα ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως διαλευκανθῇ ἕνα ζήτημα ἠθικῆς τάξεως ὑψίστης δι’ ἐμὲ σημασίας. Κατηγοροῦμαι εἰς τὴν συνέλευσιν αὐτήν, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ κτηνώδους παρεμβάσεως, ἐπρόδωσα τὴν Ἑλλάδα, παραδώσας τὴν Κύπρον εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Θὰ ἐπρότεινα τὴν ἑξῆς ἁπλῆν καὶ ριζικὴν διαδικασίαν: Ὁ συνάδελφός μου κ. Μελᾶς παρακαλῶ νὰ θέση αὔριον ὁλόκληρον τὸν σχετικὸν φάκελλον εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, τὸν ὁποῖον καὶ καθιστῶ ἀποκλειστικῶς κριτήν, διὰ νὰ ἀποφανθῇ τελεσιδίκως κατὰ πόσον ἡ εἴδησις αὐτὴ εἶναι ἀληθὴς ἢ ὄχι. Καὶ ἐὰν μὲν εἶναι ἀληθὴς τοῦ δίδω τὸ δικαίωμα νὰ μὲ στιγματίσῃ ἐφ’ ὅρου ζωῆς. Ἐὰν ὅμως εἶναι ψευδής, ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ τὸν θέσω πρὸ σκληροῦ διλήμματος, θὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν δήλωσίν του, ὅτι ἡ εἴδησις αὐτὴ δὲν εἶναι ἀληθής. (Φωναὶ ἐκ τῶν ἑδωλίων τῆς ΕΡΕ: Μπράβο, μπράβο καὶ χειροκροτήματα).

§149Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Οἱαδήποτε καὶ ἐὰν εἶναι ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργεια, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν, ἀφοῦ ἐξεκίνησε τὸ θέμα, νὰ διαβεβαιώσω τὸ Σῶμα, ὅτι ὄχι μόνον δὲν εὐσταθεῖ οὐδὲ ἴχνος ἀληθείας τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου, τοῦ παραδόξου καὶ ἀπιστεύτου ὄντως, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἀκριβῶς τὴν 13ην Ἰουλίου, δηλαδὴ τὴν ἡμέραν ἡ ὁποία ἀποδίδεται ὡς ἡμέρα διαπράξεως τοῦ ἀνοσίου αὐτοῦ ἐθνικοῦ ἐγχειρήματος, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τῆς Ἀτλαντικῆς Συμμαχίας, ἔλεγε σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως —τὴν ἀκριβῆ ἀνακοίνωσιν δὲν θὰ σᾶς τὴν εἴπω, διότι —καὶ λυποῦμαι δι’ αὐτό, δὲν ἔχω τὸ κείμενον, ἀλλὰ ἐὰν ζητηθῇ θὰ εἶναι προσιτὸν— ὅτι ὄχι μόνον ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως εἶναι ἡ ὑπόθεσις, ἐνώπιον τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπάρχει εἰδικὴ διαδικασία ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας, τῆς γνωστῆς, καὶ ὅτι εἶναι ἐνώπιον μεσολαβητοῦ καὶ ὅτι ὑπάρχει καὶ δύναμις διεθνὴς τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν ἐπὶ τόπου. Μὲ μίαν σαφήνειαν, δηλαδή, ἀνεπίδεκτον παρερμηνείας, ἀνεπίδεκτον οἱασδήποτε ἀμφισβητήσεως ἢ καὶ ἀμφιβολίας ἔστω—ἢ καὶ ἴχνους ἀμφιβολίας—ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος καθιστᾷ φωτὸς φαεινότερον ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν στέργει εἰς τὴν ὑπαγωγὴν τοῦ Κυπριακοῦ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ΝΑΤΟ μὴ τεθέντος ἄλλως τε καὶ τοιούτου ζητήματος. Καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς αὐτὴν τὴν στιγμὴν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἅμα τῇ ἀναλήψει τῶν καθηκόντων μου ἀποστείλας χαιρετισμὸν εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ ΝΑΤΟ, παλαιὸν φίλον καὶ συνάδελφον ἐν Οὐασιγκτῶνι, εἰς τὸ ΝΑΤΟ, τὸν Ἰταλὸν κ. Μπρόζιο καὶ πάλιν ὑπενθύμισα ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ εὑρίσκεται ἐνώπιον τῆς γνωστῆς διεθνοῦς διαδικασίας τοῦ ΟΗΕ. Καὶ ὡς γνωρίζετε τὴν 20 Σεπτεμβρίου πρόκειται νὰ συνέλθῃ ἡ ἔκτακτος Γενικὴ Συνέλευσις ἐνώπιον τῆς ὁποίας εἶναι ἐγγεγραμμένον τόσον ἀπὸ Κυπριακῆς ὅσον καὶ ἀπὸ Τουρκικῆς πλευρᾶς. Τὸ ζήτημα εὑρίσκεται ἐνώπιον τοῦ ἐκτάκτως συγκληθέντος πρὸς τοῦτο Συμβουλίου Ἀσφαλείας, εἰς ἔκτακτον σύνοδον, ἡ ὁποία προεκλήθη ἐξ ἀνησυχιῶν τῆς γείτονος διὰ τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα μονοπλεύρως ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον, ἤτοι τὴν παράτασιν τῆς Συνελεύσεως, τὴν παράτασιν τῆς θητείας τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κράτους καὶ τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Εἶναι κυρίως, νομίζω, τὸ δεύτερον, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ λίαν σοβαρὰς ἐκεῖθεν ἀντιρρήσεις καὶ ὄχι τόσον ἡ παράτασις τῆς Προεδρίας τοῦ Μακαριωτάτου, ὁ ὁποῖος καὶ ἄνευ αὐτοῦ θὰ ἠμποροῦσε νὰ παραμείνῃ ἀσκῶν τὰ προεδρικά του καθήκοντα DE FACTO, ὅπως συμβαίνει εἰς πολλὰς χώρας τοῦ κόσμου τὴν στιγμὴν ταύτην καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν. Αὐτά, ἀγαπητοὶ φίλοι, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθοῦν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἶναι θέματα, τὰ ὁποῖα καθάπτονται ἱερῶν καὶ ὁσίων πραγμάτων, τῶν ὁποίων ἡ τύχη εἶναι ἐναποτεθειμένη εἰς τὴν ὑπεύθυνον Ἑλλάδα. Εἶναι καθῆκον ὅλων νὰ σταθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, νὰ ἔχωμεν μίαν ἐθνικὴν ἀνάτασιν καὶ μίαν βαθεῖαν ἐπίγνωσιν τῶν στιγμῶν ποὺ διανύομεν. Δὲν εἶναι μὲ ὑπόπτους συνεργασίας, καὶ μὲ φαύλους συκοφαντίας, ποὺ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προαγάγωμεν τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, ὅταν τὰ καταρρακώνωμεν κυριολεκτικῶς διὰ τοιούτων εἰδῶν ἐκδηλώσεων. Νομίζω, ὅτι εἶχα καθῆκον νὰ τὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐκείνη εἶναι κυρίαρχος καὶ ἐκείνη θὰ κρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄνδρες οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν τὴν ζωήν των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἀπέκρουσα ὄχι ἅπαξ, ἀλλὰ κατ’ ἐπανάληψιν προσφερόμενα ἀξιώματα, ὑπουργεῖα, τιμὰς διὰ νὰ εἶμαι συνεπὴς πρὸς τὴν συνείδησίν μου. Ἔμεινα μακρὰν τῆς πολιτικῆς, διότι τὸ Κόμμα μου διὰ τῆς προσχωρήσεως ὡρισμένων προσώπων ἐφέρετο πάρα πολὺ πρὸς τὰ δεξιά. Καί, ὅπως ἔλεγον, τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ, διότι σήμερον τὰ κόμματα πρέπει νὰ ἔχουν σαφῆ ἰδεολογικὴν γραμμήν. Δὲν εἰσηκούσθην καὶ παρέμεινα εἰς τὴν ἀφάνειαν. Ἐπροτίμησα τὴν ἀφάνειαν ἀπὸ τὴν ὑποστολὴν τῆς δημοκρατικῆς μου σημαίας. Σήμερον, κύριοι, ἔρχομαι νὰ προσφερθῶ εἰς τὸ προσκλητήριον τῆς χώρας μου εἰς ὥραν πραγματικοῦ ἐθνικοῦ κινδύνου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἑδωλίων τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§151Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ σοβαρὰ πολιτικὴ κατάστασις τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ χώρα ἀπὸ 15θημέρου, μᾶς ὑποχρεώνει νὰ λάβωμεν σαφῆ θέσιν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν καὶ συνταγματικῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν. Ἐνῷ ἡ ὅλη κρίσις ἔχει τὸν χαρακτῆρα ἐσωτερικῆς οἰκογενειακῆς διενέξεως τῆς Ε. Κ., ἠθελήθη ἐν τούτοις νὰ προεκταθῇ εἰς εὐρύτερον συνταγματικὸν θέμα. Ὁμολογουμένως δὲν ἀντελήφθην εἰς τὶ συνίσταται ἡ συνταγματικὴ κρίσις τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐμφανίσῃ ἡ πλειοψηφοῦσα μερὶς τῆς Ε. Κ. Διότι, ἡ ἄρνησις εἰς τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος νὰ ἀσκήσῃ τὸ συνταγματικόν του δικαίωμα, νὰ διαφωνήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ διορίσῃ ἄλλην, τὴν ὁποίαν θὰ κρίνῃ τὸ μόνον ἁρμόδιον, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὄργανον, ἡ Βουλή, εἶναι δημοκρατικῶς καὶ κοινοβουλευτικῶς ἀπαράδεκτος.

§152Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§153Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ἀρβανιτάκι, ἀντιλαμβάνομαι τὴν λύπην σας, ἀλλὰ θὰ συνηθίσητε. Εἰς ὅλα τὰ κράτη τοῦ κόσμου ὅπου λειτουργεῖ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἡ Δημοκρατία εἶναι ἔμμεσος καὶ ἀντιπροσωπευτική. Ἐνῷ ἀρχικῶς ἡ σχέσις βουλευτοῦ καὶ ἐκλογέως ἐστηρίζετο εἰς τὸν θεσμὸν τῆς ἐντολῆς τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ ὑποχρεουμένων νὰ μεταφέρουν τὰς εἰδικὰς ἐντολὰς τῶν ἐκλογέων των ἐντὸς τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου ἐξειλίχθη εἰς τὸ σύγχρονον ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ βουλευτὴς δὲν δεσμεύεται ἔναντι οὐδενὸς παρὰ μόνον ἔναντι τῆς συνειδήσεώς του κυρίως καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἐφ’ ὅσον λειτουργοῦν δημοκρατικῶς ὠργανωμένα κόμματα ἔναντι τοῦ κόμματός του. Εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια ὑπάρχουσιν ὄχι μία, ἀλλὰ πολλαὶ πλειοψηφίαι. Εἰς τὴν Γαλλίαν παραδείγματος χάριν, ὑπάρχει ἡ πλειοψηφία τῆς δεξιᾶς, δηλαδὴ τῶν κομμάτων τῆς δεξιᾶς, διότι ἐκεῖ εἶναι πολλὰ τὰ κόμματα τῆς δεξιᾶς μετὰ τῶν κομμάτων τοῦ Κέντρου ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμμαχικὴν τοποθέτησιν τῆς Γαλλίας, δηλαδὴ τὴν συμμετοχήν της εἰς τὸ ΝΑΤΟ. Ὁμιλῶ, περὶ τῆς 4ης καὶ 5ης Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Ἄλλη πλειοψηφία εἶναι ἡ μεταξὺ τοῦ Κέντρου καὶ τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς διὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς οἰκονομίας καὶ τὴν ἄσκησιν εὐρείας κοινωνικῆς πολιτικῆς. Ἄλλη πλειοψηφία ἦτο ἡ πλειοψηφία μεταξὺ ὡρισμένης μερίδος τοῦ Κέντρου καὶ τῆς Δεξιᾶς, ἡ ὁποία ἀφεώρα τὴν ἐνίσχυσιν τῶν ἰδιωτικῶν σχολείων. Ἄλλη ἐπίσης πλειοψηφία ἦτο μερίδος τοῦ Κέντρου καὶ Ἄκρας Ἀριστερᾶς ἀναφερομένη εἰς ἄλλους εἰδικοὺς τομεῖς. Ἄλλως τε ὑπάρχουν πολλαὶ πλειοψηφίαι καὶ ὄχι μόνον μία καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Κοινοβούλιον. Ὅπως ἀναφέρει ὁ Μωρὶς Ντυβερζὲ εἰς τὸ βιβλίον του περὶ τῆς 6ης Δημοκρατίας, τὰ ¾ τῶν Κυβερνήσεων ποὺ ἀνετράπησαν κατὰ τὰ ἔτη 1946–1958, ἦσαν ἐκτὸς τῶν συνταγματικῶν πλαισίων καὶ ἐν τούτοις, καίτοι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον παρεβιάζετο τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα, οὐδεὶς ἐσκέφθη ἐν Γαλλίᾳ νὰ μεταφέρῃ τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα εἰς τὸ πεζοδρόμιον.

§154ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε. Κ.). Καὶ ὁ Ἀθηναϊκὸς λαός, κ. Ράλλη;

§155Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Ἀθηναϊκὸς λαός, κ. συνάδελφε, δὲν ἀποτελεῖται οὔτε ἀπὸ τοὺς 500 οἰκοδόμους, οὔτε ἀπὸ τοὺς 1.000 φοιτητάς. Ὁ λαὸς τῆς Πρωτευούσης ἀνέρχεται περίπου εἰς 2.000.000 ἀνθρώπων καὶ ἐὰν ἀκόμη παραδεχθῶμεν, ὅτι παρευρέθησαν εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῆς Δευτέρας ἐκείνης ποὺ κατῆλθεν ἀπὸ τὸ Καστρὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Κ., 200.000, τότε μὲ τὴν λογικὴν αὐτήν, σημαίνει, ὅτι ὁ ὑπόλοιπος πληθυσμὸς 1.800.000 δηλαδὴ ἄνθρωποι, τὸν ἀπεδοκίμασε.

§156ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε. Κ.). Δι’ αὐτὸ ἐλάβατε τὰ ἄνευ προηγουμένου ἀστυνομικὰ μέτρα;

§157Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ μέτρα αὐτὰ ἐλήφθησαν διὰ νὰ ζῆτε καὶ σεῖς σήμερα ἐλεύθερος, κ. συνάδελφε. Καὶ ἐὰν ἔχετε ἀντίθετον γνώμην νὰ λάβητε τὸν λόγον διὰ νὰ μὲ κατακεραυνώσητε.

§158Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Εἴμεθα τοποτηρηταὶ τῆς πλειοψηφίας, κ. συνάδελφε, καὶ δὲν θὰ λάβωμεν τὸν λόγον.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, κ. Ράλλη, ὅτι θὰ τηρηθῇ τὸ ἡμίωρον.

§160Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸ θέμα τῆς ἐμπιστοσύνης, δὲν ἰσχύει τὸ ἡμίωρον καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ εἶσθε προσεκτικώτερος εἰς τὰ θέματα τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀνεφέρθη κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ὑπὸ πολλῶν καὶ ἐξυμνήθη διὰ τοῦ τύπου τὸ Ἀγγλικὸν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἓν ἐπεισόδιον ἐκ τῆς Ἀγγλικῆς πολιτικῆς ἱστορίας, ἤδη ἀνέφερεν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ κ. Κανελλόπουλος. Ἐγώ, θὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς ἄλλα συμβάντα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, ἔχει πολὺ περισσότερα δικαιώματα τῶν ὅσων τοῦ ἀποδίδονται ὑπὸ μερίδος τοῦ τύπου. Τὸ 1923 ἠσθένησεν ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν Μπόναρ Λώου. Πρῶτος εἰς τὴν σειρὰν τοῦ κόμματος ἤρχετο ὁ Λόρδος Κῶρζον καὶ ἐκλήθη εἰς τὰ Ἀνάκτορα, νομίζων, ὅτι θὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν ἡ ἐντολή. Ἀντ’ αὐτοῦ ὅμως, ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ὁ Εʹ, ἔδωσε τὴν ἐντολὴν εἰς τὸν σχετικῶς ἄσημον τότε Μπάλντουϊν, ὅστις μόνον ἓν ἑξάμηνον εἶχεν ὑπηρετήσει Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος οὕτω ἐγένετο Πρωθυπουργὸς καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν. Τὸ 1940, Ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν δὲν ἦτο ὁ Τσῶρτσιλ. Μετὰ τὸν παραιτηθέντα Πρωθυπουργὸν Τσάμπερλεν, ἤρχετο ὁ Λόρδος Χάλιφαξ. Ἀντ’ αὐτοῦ ὅμως ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ὁ ΣΤʹ ἔδωσε τὴν ἐντολὴν εἰς τὸν Τσῶρτσιλ. Ἐπίσης ἀντὶ τοῦ ὑπαρχηγοῦ τῶν Συντηρητικῶν Μπάτλερ, ἐκλήθη εἰς τὴν Πρωθυπουργίαν καὶ τὴν ἡγεσίαν τῶν Συντηρητικῶν ὑπὸ τῆς Βασιλίσσης Ἐλισάβετ ΙΙʹ ὁ Μὰκ Μίλλαν, καὶ εἰς τὰς ἡμέρας μας ὁ Λόρδος Χιούμ. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ περιστατικὸν τῆς Ἀγγλίας ποὺ ἔχει μεγαλυτέραν σημασίαν ἐν προκειμένῳ συνέβη τὸ 1931. Εἰς τὴν ἀρχὴν εὑρίσκετο ἡ Ἐργατικὴ Κυβέρνησις Μὰκ Ντόναλτ. Ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς ἐξαθλιώσεως καὶ τῶν ἄλλων σοβαρῶν συνθηκῶν ποὺ διήρχετο τότε ἡ Ἀγγλία, ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ὁ Εʹ, συνεβούλευσε τὸν Μὰκ Ντόναλτ νὰ παραιτηθῇ καὶ νὰ διαλύσῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κόμματός του καὶ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἐθνικῆς ἑνότητος, μὲ συμμετοχὴν τῶν Συντηρητικῶν καὶ τῶν Φιλελευθέρων. Εἰσηγητὴς τῆς σκέψεως αὐτῆς εἰς τὸν Βασιλέα ἦτο ὁ Σάμουελ, ὑπαρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ἐνῷ πολλοὶ ἦσαν ἀντίθετοι πρὸς τοῦτο, καὶ ἰδίᾳ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων Λόϋντ Τζώρτζ, ὁ ὁποῖος καίτοι ἐζήτησε νὰ μεταφερθῇ διὰ φορείου, λόγῳ τῆς βαρείας ἀσθενείας του, εἰς τὰ Ἀνάκτορα, δὲν ἐκλήθη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ἡ ὑπὸ τὸν Μὰκ Ντόναλτ, καὶ ἀπὸ τοῦ 1936 ὑπὸ τὸν Μπάλντουϊν, Κυβέρνησις ἐθνικῆς ἑνότητος, διήρκεσε μέχρι τὸ 1940, διότι μετὰ τὴν λόγῳ ἀσθενείας παραίτησιν τοῦ Μὰκ Ντόναλτ ἀνέλαβε τὴν Πρωθυπουργίαν ὁ Μπάλντουϊν μὲ τὸν συνασπισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνότητος καὶ ἐν συνεχείᾳ ὁ Ν. Τσάμπερλεν. Ἐκεῖνο ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν εἶναι τὶ ἐλέχθη τότε ὑπὸ τῆς μεγάλης μερίδος τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος. Αἱ φράσεις μὲ τὰς ὁποίας ὑπεδέχθησαν τὴν μεταβολὴν οἱ βουλευταὶ τοῦ Ἐργατικοῦ Κόμματος ἦσαν: «Ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ Σνόουντεν, εἶναι προδόται τῆς Δημοκρατίας, τοῦ κόμματος καὶ τῆς ἐργατικῆς τάξεως». Ὁ δὲ πολὺς Χ. Λάσκυ, ἐχαρακτήρισε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην «ὡς ἀνακτορικὸν πραξικόπημα». Δηλαδὴ κάτι παρόμοιον μὲ τὰ σημερινὰ λεγόμενα, ἐλέχθησαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν τότε.

§161ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς ΕΔΑ). Αὐτοὶ ἔγιναν Λόρδοι.

§162Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ὁ Ἄτλυ, κ. συνάδελφε, ἔγινεν Ὑποκόμης. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν γίνονται Λόρδοι ἀνεξαρτήτως καταγωγῆς, ὅσοι προσέφεραν σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα καὶ πρόκειται νὰ ἀποσυρθοῦν ἀπὸ τὴν ἐνεργὸν πολιτικήν, δηλαδὴ τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, καθιστάμενοι αὐτομάτως μέλη τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων. Ἐκεῖνο ὅμως ποὺ δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ, εἶναι ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου ἔλαβε προσωπικῶς τὰ 53% τῶν ψήφων κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1964. Ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου ἦτο Ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας τῶν βουλευτῶν ποὺ ἔλαβον τὰ 53%. Διότι, ἀλλοίμονον, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ὑποστηρίξωμεν, ὅτι ὁ λαὸς ψηφίζει μόνον τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος καὶ τὰ ὑπόλοιπα στελέχη, οἱ βουλευταὶ καὶ πολιτευταὶ εἶναι πολιτικῶς ἀνύπαρκτοι ζῶντες μόνον ὑπὸ τὴν σκιὰν τοῦ Ἀρχηγοῦ. Ἐγὼ διὰ λογαριασμόν σας καὶ διὰ λογαριασμόν μου, τὸ ἀρνοῦμαι. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ μὲ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Πλαστήρα, τοῦ Παπάγου καὶ μὲ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Καραμανλῆ, δὲν ἦτο προσωπική των, ἀλλὰ τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡγοῦντο. Αὐτὸ ποὺ ἔχει μεγάλην σημασίαν εἶναι νὰ τονισθῇ ὁ ρόλος τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος τόσον εἰς τὸ Πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ὅσον καὶ τῆς Προεδρικῆς τοιαύτης. Εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1927, ἀναγράφονται τὰ δικαιώματα τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ λέγει: «... (ἀναγινώσκει)...». Τὸ ἄρθρον 21 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1952 ἀναγράφει: «Τὸ Πολίτευμα τῆς Ἑλλάδος εἶναι Βασιλευομένη Δημοκρατία. Ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ Ἔθνους, ἐνεργοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα». Ἡ διαφορὰ δηλαδὴ μεταξὺ τῶν δύο ἄρθρων ἔγκειται εἰς τὴν μορφὴν τοῦ Πολιτεύματος, ἐνῷ κατὰ τὰ ἄλλα τὸ περιεχόμενόν των εἶναι ταὐτόσημον. Τὸ ἄρθρον 71, τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927, λέγει, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας διορίζει τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κλπ. «... (ἀναγινώσκει)...». Τὸ ἄρθρον 31 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1952, λέγει «ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς Ὑπουργοὺς αὐτοῦ». Δηλαδὴ εἶναι ὅμοιον περίπου μὲ τὸ προηγούμενον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927. Ἐξ ἄλλων ἄρθρων, προκύπτει ἐπίσης ἡ ὁμοιότης τῶν δύο Συνταγμάτων ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ὁ Πρόεδρος μάλιστα τῆς Δημοκρατίας εἶχε μείζονα δικαιώματα ἀπ’ ὅ,τι ἔχει ὁ Βασιλεύς, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 74 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927 ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας συγκαλεῖ παρ’ ἑαυτῷ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὁσάκις κρίνει τοῦτο ἀναγκαῖον, ὅτε καὶ προεδρεύει αὐτοῦ, ἐνῷ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἀναγνωρίζεται ρητῶς εἰς τὸν Βασιλέα ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1952. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε, κύριοι συνάδελφοι, ποία ἔκτασις δικαιωμάτων ἀνεγνωρίζετο εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας ὑπὸ τὸ καθεστὼς τοῦ Συντάγματος τοῦ 1927, θὰ σᾶς ὑπομνήσω τὴν γνωστὴν ἄλλωστε ὑπόθεσιν τοῦ Ἰουλίου 1928. Συνεπείᾳ ἐπιστολῆς τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, τότε ἰδιώτου, διότι εἶχεν ἀποσυρθῆ τῆς πολιτικῆς οὐσιαστικῶς ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1920, ἐκλεγεὶς βουλευτὴς εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1923, ὅλως παρὰ τὴν θέλησίν του, κατόπιν ὑποβολῆς τῆς ὑποψηφιότητός του ὑπὸ φίλων του καὶ ἀναχωρήσας ἐξ Ἑλλάδος μετὰ μῆνα περίπου ἀφοῦ προηγουμένως διετέλεσεν ἐπὶ δεκαπενθήμερον Πρωθυπουργὸς — πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν Γ. Καφαντάρην παρητήθη διαθέτουσα συντριπτικὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ Κυβέρνησις, ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Ἀλέξανδρον Ζαΐμην, ἡ ὁποία ἐλέγετο, χωρὶς νὰ εἶναι πραγματικῶς, Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Τότε ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας Ναύαρχος Κουντουριώτης ἀνέθεσε τὴν ἐντολὴν σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως, εἰς πρόσωπον ὄχι μόνον ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τοῦ Δημοσίου βίου, ὡς μὴ θέσαν ὑποψηφιότητα κατὰ τὰς παρεμβληθείσας ἐκλογὰς τοῦ 1927, εἰς τὸν ἀείμνηστον Ἐλευθέριον Βενιζέλον. Εἰς τοῦτον ἔδωσε δικαίωμα διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τούτοις διὰ Προεδρικοῦ Διατάγματος ἤλλαξε τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ εἰσήγαγε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς δὲ ἐκείνας τοῦ 1928 τὸ ὑπὸ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔλαβε τὸ 61% τῶν ψήφων.

§163ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Τῆς Ε. Κ.). Τῆς Βουλῆς.

§164Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ τὸ 61% τῶν ψήφων, διότι ἐξελέγησαν ὑπ’ αὐτὸν 223 βουλευταὶ ἐπὶ 250 συνόλου, ἤτοι τὸ 90% τῶν βουλευτῶν. Ἔλαβε λοιπὸν τὸ 61% καὶ τὸ 53% τῆς Ε. Κ. τοῦ 1964 τὸ ὁποῖον ἀποκαλεῖται πρωτοφανὲς διὰ τὰ ἐκλογικὰ χρονικὰ ἀπὸ τοὺς μὴ γνωρίζοντας τὰ πράγματα, ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸ ἕνα ἄλλον μῦθον. Ὅταν λοιπὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολύῃ Κυβέρνησιν ἔχουσαν τὴν συντριπτικὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀναθέτῃ τὴν πρωθυπουργίαν εἰς μὴ βουλευτήν, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς, ὅτι ὁ ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, ὁ Βασιλεύς, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαφωνήσῃ μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ σχηματίσῃ νέαν ὑποκειμένην εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς; Ἐκεῖνοι, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὐδὲν δικαίωμα καὶ καμμίαν ἁρμοδιότητα καὶ οἱ ὁποῖοι ἐσχάτως ἀνηγορεύθησαν εἰς συνταγματικοὺς παράγοντας, εἶναι τὸ πεζοδρόμιον καὶ οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τοῦ Βασιλέως, ἔχουν λεχθῆ πολλά. Ἐγὼ θὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὸ ἀπόφθεγμα ἑνὸς πολιτικοῦ ἡγέτου, ὁ ὁποῖος κατὰ διάφορα διαστήματα ἠγωνίσθη καὶ ὑπὲρ καὶ ἐναντίον τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας καὶ ὁ ὁποῖος ἀφῆκε τὴν τελευταίαν πνοήν του μὲ τὴν κραυγὴν «ζήτω ὁ Βασιλεύς», τοῦ ἀειμνήστου Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Ἔλεγε: «Ἰσχυρότερος παράγων... (ἀναγινώσκει)...». Ἐὰν ἔζη τὰς κρισίμους ἡμέρας αὐτάς, ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐπανελάμβανε τὰ αὐτά, μέχρι κεραίας. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι ἐπὶ τῆς ἀπόψεως, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀχθῇ εἰς συνταγματικὸν παράγοντα ὁ ὄχλος τοῦ πεζοδρομίου καὶ οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες. Διότι πλὴν τῆς παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος τὴν ὁποίαν διαπράττει ἡ πλειοψηφία τῆς Ε. Κ. παραδεχομένη τὸν ὑπὸ ἄλλων κινούμενον ὄχλον, παρομοίαν παράβασιν διαπράττει δεχομένη καὶ τὰ συγχαρητήρια τῶν Δήμων καὶ τῶν Κοινοτήτων. Ἀλλ’ ἡ Ἕνωσις Κέντρου, εἶχεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ὑπ’ αὐτῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας προετοιμάσει τὸ ἔδαφος διὰ νὰ ἔχῃ σήμερον συμμάχους τοὺς Δήμους καὶ τὰς Κοινότητας. Οἱ Δήμαρχοι καὶ οἱ Πρόεδροι τῶν Κοινοτήτων καὶ τὰ ἀντίστοιχα συμβούλια, δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὸν λαὸν ἀλλ’ ἐκλέγονται μόνον διὰ τὰ τοπικὰ ἔργα τῆς περιφερείας, ὡς ὁδοποιΐα, ὕδρευσις, ἀποχέτευσις κλπ. Οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ἐμφανιζομένων ὡς ἐκπροσώπων τοῦ λαοῦ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ σύμβουλοι, ἔχουν ἐκλεγεῖ διὰ δυνάμεως 100 ἕως 200 σταυρῶν προτιμήσεως. Καίτοι κατὰ τὸν Κώδικα περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων οὐδὲν δικαίωμα ἔχουν οὗτοι ἀναμίξεως εἰς τὴν πολιτικήν, ἡ προηγηθεῖσα Κυβέρνησις ἂν δὲν ὑπέθαλψε, τοὐλάχιστον ἠνέχθη, εὐθεῖαν παραβίασιν τοῦ Δημοτικοῦ Κώδικος ἀπὸ μέλη τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως, ἀφήσασα ταῦτα νὰ ἔχουν γνώμην ἐπὶ πολιτικῶν ζητημάτων μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἀποθρασυνθοῦν καὶ κοινοτάρχαι τῶν πλέον ἀπιθάνων χωρίων.

§165Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Τί εἶναι αὐτοί, δὲν εἶναι ἐκπρόσωποι τοῦ λαοῦ;

§166Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Προκαλεῖτε ἀνθρώπους τοὺς ὁποίους ἐξέλεξεν ὁ λαός.

§167Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ λαὸς ἐκπροσωπεῖται μόνον ἀπὸ τοὺς βουλευτάς. Δὲν ἐγνώριζα ὅτι θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον σήμερον καὶ δὲν ἔχω ἀτυχῶς ὅλα τὰ ἀποκόμματα τῶν ἐφημερίδων ἀπὸ δημοσιεύσεις τῶν ὁποίων διαφαίνεται ὁλόκληρον τὸ «κρεσσέντο» τῆς ἀναμίξεως τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων εἰς τὰ πολιτικὰ θέματα τῆς χώρας. Θὰ ἀρκεσθῶ λοιπόν, εἰς αὐτὰ τὰ ὀλίγα. Θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω πρῶτον τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἀποθανόντος Δημάρχου τῆς Ν. Φιλαδελφείας διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγεν ὅτι οἱ Δῆμοι εἶναι ἀντίθετοι ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περὶ τῆς παραγραφῆς τῶν ἀδικημάτων τῆς Δ.Ε.Η.

§168Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἐβγᾶτε ἔξω νὰ τὰ πῆτε αὐτά.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι συνάδελφοι, ἀφῆστε τὸν ρήτορα νὰ ὁμιλήσῃ διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§170Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Τί θὰ πῇ νὰ τελειώσουμε, κ. Πρόεδρε. Δὲν μᾶς τὸ κάνετε λιανὰ γιὰ νὰ τὸ καταλάβωμε.

§171Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς ὑπογραμμίσω μερικὰ ἐκ τῶν ὑπομνημάτων τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὸ ἐγγὺς παρελθὸν ὑπὸ διαφόρων Δημοτικῶν Συμβουλίων, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε τὴν ἀνεπίτρεπτον πολιτικολογίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔχουν ταχθῆ διὰ τὸ νοικοκύρευμα καὶ τὰ τοπικὰ ζητήματα τῆς περιφερείας των. «Ἡ Ἐπιτροπὴ Δημοκρατικῆς Σωτηρίας Καισαριανῆς διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὴν ἀχαρακτήριστη στάση τῆς Ἀστυνομίας κατὰ τὴ συγκέντρωση ποὺ πραγματοποίησε γιὰ τὴν ὑπεράσπιση τῆς Δημοκρατίας. Ἰσχυρὲς ἀστυνομικὲς δυνάμεις, μὲ στολὴ καὶ μὲ πολιτικὴ περιβολή, ἀπὸ τῆς 6ης ἀπογευματινῆς ἔζωσαν κυριολεκτικῶς τὴ συνοικία, ἀπαγόρευσαν τὴ συνάθροιση ἔστω καὶ δύο ἀτόμων, ἔδιωχναν πολίτες ποὺ ἐπερίμεναν ἀκόμη καὶ εἰς τὴν στάσιν τῶν λεωφορείων καὶ γενικῶς μὲ οἱονδήποτε τρόπον ἐπεδίωξαν τὸν ἐκφοβισμὸ τῶν κατοίκων καὶ τὴ δημιουργία ἀτμοσφαίρας τρόμου. Ἡ Καισαριανὴ ξανάζησε τὶς μαῦρες μέρες τοῦ 1961, τότε ποὺ τὸ σχέδιον «Περικλῆς» εὑρίσκετο σὲ πλήρη ἐφαρμογή. Εἶναι ἐπίσης χαρακτηριστικὸ ὅτι τὴν παραμονὴ τῆς συγκεντρώσεως ἡ ἀστυνομία συνέλαβε ἀναιτίως 4 πολίτες, τοὺς ὁποίους, βεβαίως μετὰ παρέλευσιν μιᾶς ὥρας ἄφησεν ἐλευθέρους. Ὑπάρχει τὸ μεγάλο ἐρώτημα, εἰς τί ἀπέβλεπαν οἱ συνεχεῖς ἐκπομπὲς τοῦ Ε.Ι.Ρ. καὶ τοῦ Σταθμοῦ Ἐνόπλων Δυνάμεων γιὰ τὴν ἀπαγόρευση τῆς συγκεντρώσεως, ἐνῶ αὐτὴ ἔμελλε νὰ πραγματοποιηθῇ εἰς κλειστὸν χῶρον. Κατὰ τὴν διάρκειαν ἐπίσης τῆς συγκεντρώσεως, ἡ στάσις τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων ἦταν προκλητικώτατη καὶ ἂν ἀπεφεύχθησαν ἐπεισόδια, αὐτὸ ὀφείλεται στὴν ψυχραιμία ποὺ ἐπέδειξαν οἱ πολίτες. Καὶ ἐρωτῶμεν: Πῶς προστατεύονται οἱ πολίτες στὴν ἄσκηση τῶν συνταγματικῶν τους δικαιωμάτων; Τίνος ἐντολὲς ἐκτελοῦσαν οἱ ἀστυνομικὲς δυνάμεις ποὺ ξαναζωντάνεψαν στὴν Καισαριανὴ τὸ ἀστυνομικὸ κράτος; Εἶναι βέβαιον ὅτι οἱ δημοκρατικὲς δυνάμεις ὄχι μόνον στὴν Καισαριανή, ἀλλὰ σ’ ὁλόκληρη τὴ χώρα μας εἶναι τόσον ἰσχυρές, ὥστε νὰ ἀποτρέψουν τὰ σκοτεινὰ σχέδια τῶν κύκλων τῆς ἀνωμαλίας ὥστε νὰ ὑπερασπίσουν ἀποτελεσματικὰ ἀπὸ κάθε ἐπιβουλὴ τὶς δημοκρατικὲς κατακτήσεις τοῦ λαοῦ. Ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνηση νὰ στηριχθῇ στὸν κυρίαρχο λαὸ καὶ νὰ προχωρήσῃ χωρὶς ταλαντεύσεις καὶ συμβιβασμούς, στὴν πραγματοποίηση τῶν ἐπαγγελιῶν της, στὴν ἐξασφάλιση τῆς δημοκρατικῆς ὁμαλότητας. Ἡ Ἐπιτροπὴ Δημοκρατικῆς Σωτηρίας Μακρῆς Παν. δήμαρχος, Μπεζώνης Χρ. ἀντιδήμαρχος, Ντάρλας Γ. πρόεδρος δημ. συμβουλίου, Οἰκονομίδης Ν. δημ. σύμβουλος, Ἐλευθερίου Β. ἀντιπρόεδρος δημ. συμβουλίου, Χάκας Μ. δημ. σύμβουλος, Φουρναράκης Α. πρόεδρος Προσφυγικοῦ Συλλόγου, Μήλας Σπ. λογοτέχνης, Μπακατσῆς Α. γραμματέας Ἐπιτροπῆς Εἰρήνης, Χονδρόπουλος Ι. γραμματεὺς Προσφυγικοῦ Συλλόγου, Λουκᾶς Στ. πρόεδρος Ἐργατ. Λέσχης, Σινογιάννης Γ. ἰδιωτ. ὑπάλληλος, Σαρρηπαναγιώτης Θ. ἐπαγγελματίας, Χάκα Μαρία ἰδιωτ. ὑπάλληλος». Δεύτερον εἰς τὰς 27.6.65 τὸ Δημοτικὸ Συμβούλιο τοῦ Βύρωνος διεμαρτύρετο ἐπίσης μὲ ψήφισμα, ἰδοὺ τὶ γράφει: «Μὲ ψήφισμά του τὸ Δημοτικὸ Συμβούλιο Βύρωνος διαμαρτύρεται γιὰ τὴν δραστηριοποίηση τῶν κύκλων τῆς ἀνωμαλίας καὶ στὸν τομέα τῆς αὐτοδιοίκησης, καταγγέλλει τὰ συνωμοτικὰ σχέδια τῶν νοσταλγῶν τοῦ φασισμοῦ καὶ ἀξιώνει τὴ συντριβὴ τῶν στρατοκρατῶν τοῦ ΙΔΕΑ καὶ τὴν ἐκκαθάριση τοῦ κρατικοῦ μηχανισμοῦ. Τὸ Δημοτικὸ Συμβούλιο διαμαρτύρεται γιὰ τὴ δίωξη τοῦ προέδρου του ἐπειδὴ εἰσηγήθηκε τὴν ἀποφυλάκιση τῶν κρατουμένων καὶ τὴ νομιμοποίηση τοῦ Κ.Κ.Ε. καὶ διακηρύσσει ὅτι θὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ λαοῦ τοῦ Βύρωνος γιὰ τὴν ἄμυνα τοῦ Συντάγματος καὶ τῆς Δημοκρατίας». Ἐν συνεχείᾳ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Χαϊδαρίου δι’ ἐπιστολῆς του πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν κ. Παπανδρέου διεμαρτύρετο ἐπίσης ὡς ἑξῆς: «Μὲ ἀνοικτὴ ἐπιστολή τους πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν κ. Παπανδρέου ὁ δήμαρχος Δημ. Γιαχνῆς καὶ προσωπικότητες τοῦ Χαϊδαρίου ἐκφράζουν ἀνησυχίες γιὰ τὴ δραστηριότητα τῶν νεοφασιστικῶν κύκλων καὶ γιὰ τὴν παραγραφὴ ποὺ ἐπέβαλε ἡ Κυβέρνηση καὶ ζητοῦν τὴν διάλυση τοῦ ΙΔΕΑ, τὴν τιμωρίαν τῶν «Περικλήδων» καὶ τῶν ἐνόχων τῆς ὀκταετίας καὶ τὸν ἐκδημοκρατισμὸ τῆς δημοσίας ζωῆς τῆς χώρας. Τὴν ἐπιστολὴ ὑπογράφουν ὁ πρόεδρος τοῦ Δημ. Συμβουλίου, Ἰσ. Παναλάρος καὶ οἱ Δημ. Σύμβουλοι Θανόπουλος, Παπασταύρου, Πετρίδου, Ἰγνατιάδης, Γιαννάκος, Ψαριανός, Μπουρδάκος, Παπαδομανωλάκης, Κουτρουμπᾶς, Δαρλάσης, Τσίφτης, ὁ ἀναπληρωτὴς Δήμαρχος Βαρυτιμιάδης, ἔμποροι, βιοτέχνες, ἐπαγγελματίες, δικηγόροι κλπ.». Ἐν συνεχείᾳ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Δάφνης κάμνει συνεστίασιν διὰ νὰ τιμήσῃ τὸν Δήμαρχον κ. Μιχαλόπουλον ἀναλαμβάνοντα ἐκ νέου τὰ καθήκοντα τοῦ Δημάρχου ὕστερα ἀπὸ τρίμηνο προφυλάκιση διὰ τὰ γεγονότα τοῦ Γοργοποτάμου. Κατὰ τὴν συνεστίασιν αὐτὴν παρευρέθησαν καὶ ἄλλοι Δήμαρχοι καὶ προσφωνῶντας τὸν Δήμαρχον ὁ Ἀντιδήμαρχος εἶπε τὰ ἑξῆς: «Ὁ λαὸς τῆς Δάφνης— εἶπε χαιρετῶντας τὸν δήμαρχο ἡ ἀντιπρόεδρος τοῦ Δ.Σ. κ. Ἀργ. Φραντζέσκου— ποὺ πόνεσε κι’ ἀγανάκτησε γιὰ τὴν ἄδικη μεταχείριση τοῦ δημάρχου μας, εἶναι σίγουρος ὅτι μόνο ἑνωμένος θὰ βάλῃ φραγμὸ στὶς ἐνέργειες τῶν παρακρατικῶν καὶ σκοτεινῶν δυνάμεων ποὺ ἐπιδιώκουν νὰ δημιουργήσουν κλῖμα ἀνωμαλίας καὶ ἀναταραχῆς στὴ χώρα μας. Μόνο ἑνωμένοι θὰ ἐμποδίσουμε τὴ χούντα, ποὺ κινεῖται φανερὰ καὶ παράνομα γιὰ τὴν ἐπιβολὴ ἀνωμάλων λύσεων».

§172Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Δὲν εἶσθε ἄξιος νὰ βάλετε εἰς τὸ στόμα σας τὸν κ. Μιχαλόπουλον.

§173Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, σεῖς δὲν εἶσθε ἄξιος νὰ μὲ διακόπτετε. Κύριε κομμουνιστά, πρὶν νὰ παραστήσετε τὸν λαϊκὸν ἀγωνιστήν, δόσατε τὰ σπίτια σας εἰς τὸ Παρίσι καὶ τὰ κόττερά σας εἰς τὸν λαόν. Ἀσχοληθῆτε καλύτερα μὲ τὴν μουσικήν σας καὶ ὄχι μὲ τὸ Κοινοβούλιον. Εἰς τὰς 22 Ἰουνίου 1965 ὁ Δήμαρχος Νικαίας ἔστειλεν ὑπόμνημα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Νικαίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Παπανδρέου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει).

§174Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, μᾶς ἀπαγγέλλετε δικάς σας προγραμματικὰς δηλώσεις ἢ ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως; Αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν;

§175Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἰδικόν μου θέμα. Δὲν γνωρίζω ποῖον εἶναι τὸ ἰδικόν σας.

§176Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Δι’ αὐτὸ εἶναι γεμᾶτα τὰ ἑδώλια.

§177Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν θὰ ὁμιλήσητε σεῖς, κ. συνάδελφε, θὰ γεμίσουν τὰ ἑδώλια.

§178Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ. Κύριε Γεροκωστόπουλε, νὰ ἀφήσετε τὸ πνεῦμα. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει ποῖος εἶμαι ἐγὼ καὶ ποῖος εἶσθε σεῖς.

§179Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὸ εἶναι ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, τὸ δῆθεν Συνταγματικὸν θέμα. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ ὑπάρχει τὸ πολιτικὸν θέμα. Τοῦτο εἶναι ἀποκλειστικῶς ζήτημα συνειδήσεως ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν καὶ δι’ αὐτὸ ἀπέφυγα νὰ τὸ θίξω, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ὄχι ἐγώ, ἀλλ’ οὐδεὶς νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν συνείδησιν τῶν ἄλλων συναδέλφων. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς ἐμέ, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ Ἀρχηγοῦ μου, ἀναμένω τὴν σύγκλησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ὁμάδος τῆς ΕΡΕ διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς στάσεώς μας ἐν προκειμένῳ. (Χειροκροτήματα).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν καὶ Δημοσίας Τάξεως κ. Τούμπας, ἔχει τὸν λόγον.

§181Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριοι συνάδελφοι, ἐπειδὴ κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ διακεκριμένου συναδέλφου κ. Γ. Μελᾶ, εἶδα ὅτι ὑπῆρξαν ἄγνοιαι ὡρισμένων συναδέλφων, ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν καὶ τοὺς ἀγῶνας ἄλλων, θεωρῶ ὅτι θὰ εἶναι καλόν, διὰ τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως, νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς συναδέλφους μερικὰ πράγματα. Καὶ συγκεκριμένως, θὰ ὁμιλήσω διὰ τὸν ἑαυτόν μου. Ἐλπίζω ὅσοι μὲ γνωρίζετε νὰ ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ περιαυτολογίας, ἀλλ’ ἁπλῶς πρόκειται νὰ εἴπω τὰ σῦκα σῦκα καὶ τὴν σκάφην σκάφην. Ἀγαπητοί μου φίλοι, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, πλὴν τοῦ Στρατηγοῦ Κατσώτα καὶ τοῦ Στρατηγοῦ Ἀβραμίδη οὐδεὶς ἄλλος ἔχει ὑποστῆ τὰς αὐτὰς θυσίας διὰ τὴν δημοκρατίαν, τὰς ὁποίας ἔχω ἐγώ. Εἰς τὴν δημοκρατίαν ἔδωσα μόνον. Δὲν ἐπῆρα τίποτε. Καὶ ἰδοὺ τί ἔδωσα. Εἶχα τὰ γαλόνια μου, ὡς νέος ἀξιωματικὸς καὶ τὰ ἔδωσα τὸ 1935. Εἶχα τὴν ζωήν μου. Κατεδικάσθην εἰς ἰσόβια δεσμά. Εἶχα τὴν ἐλευθερίαν μου, ὡς ἀπότακτος. Ἐξωρίσθην ἐπανειλημμένως. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὁ δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος καὶ νὰ μὲ βοηθήσῃ ὁ Θεός, νὰ ἔχω καλὴν σταδιοδρομίαν, διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰ μόνιμα στελέχη τοῦ Ναυτικοῦ. Καὶ ὅταν ἤμην ἀρχηγὸς τοῦ Στόλου, καὶ εἶναι πρωτοφανὲς αὐτὸ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ, ἠναγκάσθην νὰ ὑποβάλω παραίτησιν τὸ 1953. Ἔκτοτε ἀνεμίχθην εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ἀπαρασάλευτος ἔμεινα εἰς τὰς τάξεις τῆς Δημοκρατίας. Ἔδωσα, κύριοι, πάντοτε εἰς τὴν Δημοκρατίαν. Δὲν ἐπῆρα τίποτε.

§182ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπῆρες αἷμα.

§183Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Αἷμα ναί, ἀπὸ 9 τραύματα ποὺ ἔχω ἀπὸ τοὺς πολέμους. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω, ἐὰν οἱοσδήποτε ἀπὸ σᾶς ἔχει 9 τρύπες, ὅπως ἔχω ἐγὼ εἰς τὸ σῶμα μου.

§184Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Γι’ αὐτὸ ἡ Πατρὶς σᾶς ἐσπούδασε δωρεὰν καὶ σᾶς ἐγέμισε ἀξιώματα καὶ παροχὰς διὰ νὰ προσφέρετε τὸ αἷμα σας. Ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ἐκάμαμεν εἰς τὸ ἀκέραιον τὸ καθῆκον μας.

§185Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριε Πρόεδρε, δὲν δέχομαι διακοπάς. Κύριοι συνάδελφοι, πολλὲς φορὲς ἐκλήθην ἀπὸ τὴν Πατρίδα μου νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκον μου εἰς δυσκόλους στιγμὰς καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν νέας ἐκτελέσεως σκληροῦ καθήκοντος, ὡρκίσθην ὡς Ὑπουργὸς εἰς τὰς 15 Ἰουλίου ἐ.ἔ. Γνωρίζετε ὅλοι, κύριοι, ὅτι τὸν Ἰανουάριον τρέχ. ἔτους διεφώνησα μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ. καὶ ἀπεχώρησα τῆς Κυβερνήσεως...

§186ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (Ε.Κ.). Σᾶς ἔδιωξαν....

§187Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως) Ἀπεχώρησα ἀποποιηθεὶς Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον μοῦ προσέφερον. Εἶναι τοῦτο πασίγνωστον. Καὶ διατί ἀπεχώρησα πρέπει νὰ τὸ μάθετε. Ἀπεχώρησα, διότι δὲν συνεφώνουν μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἐσωτερικὸν τομέα. Εἶναι πολὺ ἁπλοῦν τοῦτο. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. εἶναι ἐδῶ καὶ δύναται νὰ τὸ διαψεύσῃ ἢ νὰ τὸ ἐπιβεβαιώσῃ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§188Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιβάλλετε τὴν τάξιν. Ὅσοι θέλουν νὰ ἀσχημονοῦν νὰ πᾶνε ἔξω.

§189Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, μὴ ἐπιτρέπετε διακοπάς, διότι ἔτσι δὲν συμβάλλομεν εἰς τὴν διαφώτισιν τοῦ Σώματος καὶ εἰς τὴν δαφώτισιν τοῦ κοινοῦ.

§190Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Θὰ σᾶς διακόπτουν συνεχῶς. Ἤκουσα νὰ λέγουν ὅτι θὰ σᾶς διακόπτουν.

§191Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Τυγχάνει εἰς δύο πράγματα νὰ μὴ χάνω τὴν ψυχραιμίαν μου: Εἰς τὴν γέφυραν τοῦ καραβιοῦ μου καὶ εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐπωμίσθην τὸ βάρος αὐτὸ καὶ θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζετε ὅτι ἡ εὔκολος θέσις εἶναι εἰς τὰ ἑδώλια αὐτὰ ποὺ κάθεσθε σεῖς, ἡ δὲ δύσκολος θέσις εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα (δεικνύει τὰ Ὑπουργικά). Ἀνέλαβον, λοιπόν, ἀδιστάκτως τὸ Ὑπουργεῖον Δημοσίας Τάξεως τὸ βράδυ τῆς 15 Ἰουλίου, ὑπὸ τὰς ἑξῆς συνθήκας: Ἐκαθήμην εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ παρηκολούθουν τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Ἤμην μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως, ἐνδεδυμένος μὲ τὴν πλέον πρόχειρον ἐνδυμασίαν τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅταν ἦλθεν ἕνας κλητὴρ καὶ μοῦ λέγει: «Κύριε ναύαρχε, σᾶς ζητεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς».

§192Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Σᾶς εἶδα, τὸ μεσημέρι τῆς Πέμπτης. Δυστυχῶς ἀπὸ τὸ μεσημέρι τῆς Πέμπτης, ἐγνωρίζατε τὰ πάντα, διότι σᾶς ἔπιασα συνωμοτοῦντα εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ κ. Νόβα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ μὴ διακόπτετε.

§194Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν κ. Σερπάνο ἐπιτρέπω τὰ πάντα, διότι δὲν ἔχουν καμμίαν σημασίαν ὅσα λέγει.

§195Γ. ΣΕΡΠΑΝΟΣ. Ὁ Σερπάνος ἔχει ἱστορίαν καὶ συνέπειαν, εἶναι τίμιος καὶ εἰλικρινὴς, σεῖς εἶσθε ἐξωμότης.

§196Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Καὶ ἐπῆγα μέσα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Προέδρου καὶ ὅταν ἐζήτησα τὸν κ. Πρόεδρον, μοῦ εἶπον ὅτι μὲ ἐζήτησε εἰς τὸ τηλέφωνον, καὶ ἐπῆρα τὸ τηλέφωνον...

§197ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ μεσημέρι εἰς τὰς μία ἡ ὥρα ποῦ ἦσθε;

§198Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριοι, ἄλλη εἶναι αὐτὴ ἡ συζήτησις καὶ ἄλλο αὐτὸ ποὺ σᾶς ἀφηγοῦμαι. Ἡ συζήτησις τὴν ὁποίαν εἴχαμεν τὸ μεσημέρι δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω. Καὶ μὲ ἐκάλεσεν εἰς τὸ τηλέφωνον ὁ κ. Πρόεδρος καὶ μοῦ ἐξήγησεν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε παραιτηθῆ πρὸ ὀλίγης ὥρας. Ὅτι ὁ Βασιλεὺς τὸν εἶχε καλέσει, ὡς πρῶτον τῇ τάξει, εἰς τὰ Ἀνάκτορα καὶ τοῦ ἀνέθεσεν τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη καὶ λόγῳ τοῦ ἐκρύθμου τῆς καταστάσεως ἔκαμεν ἔκκλησιν ὁ κ. Πρόεδρος πρὸς ἐμὲ νὰ τὸν βοηθήσω. Ἐπῆρα τὸ ἰδιωτικόν μου αὐτοκίνητον καὶ ἔσπευσα ἀμέσως εἰς τὰ ἀνάκτορα ὅπου συνήντησα τὸν κ. Πρόεδρον, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐξήγησεν εἰς ποῖον ἐπικίνδυνον σημεῖον εὑρίσκετο ἡ ἀσφάλεια τῆς Χώρας ἐκεῖνο τὸ βράδυ. Καί, ἀγαπητοὶ φίλοι, μὲ συνείδησιν καθήκοντος καὶ μὲ πνεῦμα θυσίας καὶ λέγω θυσίας, διότι καὶ ἐγὼ βουλευτὴς εἶμαι καὶ μάλιστα βουλευτὴς Ἀθηνῶν καὶ ἐγνώριζον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λάβω μίαν ἀπόφασιν ἀντίθετον πρὸς τὴν γνώμην τῶν ψηφοφόρων. Ἀλλὰ ἐπειδὴ θεωρῶ ὅτι καθῆκον τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς εἶναι νὰ μὴ σύρεται ἐκ τῶν κάτω ἀλλὰ νὰ ἡγεῖται καὶ νὰ χαράσσῃ γραμμήν, δι’ αὐτὸ ἀδιστάκτως ἀνέλαβον τὰ βαρύτατα αὐτὰ καθήκοντα. (Θόρυβος, φωναί).

§199Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκετο ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας πρέπει νὰ τὸ μάθωμεν ἐπὶ τέλους.

§200Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριε συνάδελφε, θὰ ἐξασφαλίσετε τὴν σιωπὴν τῶν συναδέλφων διὰ νὰ τὸ ἀκούσετε; Ἐρωτῶ.

§201Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον πρέπει νὰ τὸ μάθῃ καὶ θὰ ἴδωμεν ποῖον θὰ δικαιώσῃ.

§202Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Θὰ παρεκάλουν τοὺς κ.κ. συναδέλφους ἐφ’ ὅσον ἐδήλωσαν ὅτι εἶναι ἁπλοῖ παρατηρηταὶ νὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ νὰ ἐκθέσουν τὰς γνώμας των. (Θόρυβος, φωναί). Ἐὰν λοιπὸν εἶσθε ἁπλοῖ παρατηρηταὶ νὰ μὴ διακόπτετε.

§203Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Εἴμεθα ἁπλοῖ παρατηρηταί. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§204Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐνθυμεῖσθε ἐπὶ 17 μῆνες ποία τάξις ἐπικρατοῦσεν εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν. Πορεῖες, διαμαρτυρίες, συγκεντρώσεις, ὅλος ὁ κόσμος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράζῃ τὰ παράπονα εἴτε διὰ τὸν ἄλφα ἢ τὸν βῆτα λόγον. Τὰ ὄργανα τῆς δημοσίας τάξεως ἦσαν ἁπλοῖ θεαταί, ὅταν ἀνελάβατε σεῖς τὴν Κυβέρνησιν τὸ πρῶτον βράδυ ἐξυλοκοπήθησαν δύο συνάδελφοί σας, εἶναι ἐντροπή σας, ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ἀλευρᾶς. Δι’ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν σας εἶπον εἰς τὴν περιφέρειάν μου, ὅτι τὸν Τούμπαν θὰ τὸν φέρω τούμπα.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ ἠρεμήσουν.

§206Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Πρῶτον, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Παπαπαναγιώτου, εἰς τὸν ὁποῖον παρήγγειλα καὶ προχθὲς καὶ εἰς τὸν κ. Ἀλευρᾶν, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχον τὴν τύχην νὰ εὕρω, ὅτι λυποῦμαι, τοὺς ζητῶ συγγνώμην δι’ αὐτά, τὰ ὁποῖα τοὺς συνέβησαν.

§207Ι. ΑΛΕΥΡΑΣ. Δὲν ἐξεφράσατε οὔτε τηλεφωνικῶς τὴν συμπάθειάν σας.

§208Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Τρεῖς φορὰς ἐτηλεφώνησα. Λυποῦμαι ὅλως ἰδιαιτέρως, διότι δὲν ἐλάβατε γνῶσιν.

§209Ι. ΑΛΕΥΡΑΣ. Εἶναι θλιβερόν....... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§210Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Μὲ καταπλήσσει αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, διότι δεικνύει ὅτι ὑπάρχει κάποιο σχέδιον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Θὰ μὲ ἀκούσετε. Τρεῖς φορὰς σᾶς ἐτηλεφώνησα καὶ τώρα μοῦ λέγετε ὅτι δὲν σᾶς τὸ εἶπον, τί σημαίνει αὐτό;

§211Ι. ΑΛΕΥΡΑΣ................

§212Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. ............ (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§213Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Ὁ ἴδιος προσωπικῶς ἐτηλεφώνησα τρεῖς φοράς, διὰ νὰ μάθω νέα τοῦ κ. Ἀλευρᾶ. Λυποῦμαι ὅλως ἰδιαιτέρως, διότι δὲν εἶπον τίποτε. Καὶ αὐτὸ μὲ κάμνει νὰ πιστεύω, κ. Ἀλευρᾶ, ὅτι εἶναι ἠθελημένη ἡ ἀπόκρυψις τῶν τηλεφωνημάτων.

§214Ι. ΑΛΕΥΡΑΣ. Ποῦ ἐτηλεφωνήσατε;

§215Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ τηλέφωνον.

§216Ι. ΑΛΕΥΡΑΣ. Πρὸς ποῖον;

§217Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριε Ἀλευρᾶ, ὅταν ὁ Ναύαρχος Τούμπας σᾶς λέγει, ὅτι ἐτηλεφώνησε τρεῖς φοράς, ἐτηλεφώνησε τρεῖς φοράς.

§218Ι. ΑΛΕΥΡΑΣ. ............. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Σήμερον δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἐπικαλῆσθε.

§219Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Ὅσον καὶ ἐὰν φωνάζετε, ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω. Πάρετέ το ἀπόφασιν. Δὲν πρόκειται νὰ ὑβρίσω οὐδένα, ἀλλὰ θὰ ἐκθέσω τὰ γεγονότα, εἴτε τὸ θέλετε, εἴτε ὄχι. Δὲν μὲ γνωρίζετε καλά. Καὶ ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς χώρας.

§220Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλήφθη δυστυχῶς πρὸ ὀλίγου ἐντολὴ νὰ μὴ σᾶς ἀφήσουν νὰ ὁμιλήσητε. Εἶναι δραματικὸν καὶ εἶναι κάτι διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει ἀπολύτως νὰ θλιβώμεθα.

§221Λ. ΚΥΡΚΟΣ. Καὶ σεῖς παρακολουθεῖτε τὰ τηλεφωνήματα;

§222Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔτυχε κάποιος νὰ εὑρίσκεται πλησίον καὶ τὸ ἤκουσε.

§223Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Παρ’ ὅλας τὰς ἐντολάς, δὲν θὰ μὲ ἐμποδίσουν. Θὰ ὁμιλήσω. Ἰδοὺ διατί ἐπέκειτο ἡ διατάραξις τῆς τάξεως: Πρῶτον, ἐκ διεσταυρωμένων πληροφοριῶν, δεύτερον διότι συνέβησαν αὐτά, τὰ ὁποῖα, συνέβησαν κατόπιν τῶν γενομένων συγκεντρώσεων αἱ ὁποῖαι δὲν ἐχαλιναγωγοῦντο ἀπὸ τὴν Ε.Κ., ἀλλὰ ἀπὸ ἄλλας δυνάμεις ὡς ἄλλωστε ἀναφέρει ἡ γνωστὴ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Παπανδρέου..... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Τρίτον, πᾶσαν συγκέντρωσιν τῆς Ε.Κ. ἡ Ε.Δ.Α. τὴν ἠξιοποίει. Καὶ συγκεκριμένα γεγονότα ἀπέδειξαν πόσον δίκαιον εἶχον ὅσοι ἐκεῖνο τὸ βράδυ ἀγωνιοῦσαν διὰ τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Κύριοι, θὰ ἤθελον νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν, διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε ποῦ ἐπηγαίναμεν. Εἰς τὴν ΚΥΠ, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ φρουρὸς τῆς ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, ἀπὸ ἀπόψεως πληροφοριῶν, ἀνεκαλύφθη ὅτι ὑπηρέτει καὶ ἀπεμακρύνθη σημαντικὸς ἀριθμὸς ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι ἦσαν κομμουνισταὶ χαρακτηρισμένοι.

§224Β. ΝΕΦΕΛΟΥΔΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε ὀνόματα.

§225Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Ὑπάρχουν, κ. Νεφελούδη, καὶ εἶμαι εἰς τὴν διάθεσίν σας νὰ σᾶς τὰ δώσω. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν τήρησιν τῆς τάξεως ἐξέδωσεν ἀκριβῶς τὰς αὐτὰς διαταγάς, τὰς ὁποίας εἶχεν ἐκδώσει ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Παπανδρέου. Δὲν ἤλλαξεν ἀπολύτως τίποτε, οὔτε ἕνα «καί». Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ καὶ τὰ μέσα καταστολῆς τῶν ταραχῶν καὶ ἐπιβολῆς τοῦ Κράτους τοῦ νόμου ἐπεζήτησε νὰ εἶναι τὰ αὐτά. Συγκεκριμένως καὶ εἰδικώτερον, ἐπεμείναμεν νὰ τηρηθῇ ἡ προσωπικὴ διαταγὴ τοῦ κ. Παπανδρέου, διὰ τῆς ὁποίας ὡς πρῶτον καὶ κύριον μέσον διαλύσεως συγκεντρώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο παρὰ τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦσαν τὰ δακρυγόνα.

§226Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὸν Πέτρουλα ποῖος τὸν ἐσκότωσε;

§227Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Σεῖς τὸν ἐσκοτώσατε.

§228Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὁ δολοφόνος Τούμπας. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§229Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Καὶ εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐτυχής, διότι ἀπὸ τὴν πλευρὰν ἐκείνων, ποὺ τόσους ἔχουν δολοφονήσει, λέγουν ἐμὲ δολοφόνον. Εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐτυχής. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ).

§230ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σᾶς χειροκροτοῦν.

§231Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Εἶναι ἡ ἀλήθεια, κύριοι, αὐτὸ ποὺ λέγω, δι’ αὐτὸ ἐνοχλεῖσθε. Κύριοι θὰ ὁμιλήσω ὡς ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὡς εἰδικὸς καὶ ἁρμόδιος ἀξιωματικός, διότι τυγχάνω νὰ εἶμαι ἀξιωματικὸς τοῦ Πυροβολικοῦ. Ὁ φονευθεὶς φοιτητής, ὁ ἀείμνηστος Πέτρουλας ἐφονεύθη σύμφωνα μὲ τὴν ἰατροδικαστικὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἡ ὁποία ἔγινε δύο φορὰς ἀπὸ τὸν κ. Καψάσκην, τὸν κ. Ἀγιουτάντην καὶ τὸν κ. Ἠλιάκην, τὴν πρώτην φορὰν ἀπὸ τοὺς δύο πρώτους καὶ τὴν δευτέραν φοράν, ἐπειδὴ ἐξεφράσθησαν ὑπόνοιαι ὅτι εἶχεν στραγγαλισθῆ ὁ φοιτητής, βεβαίως ἀμέσως συνήνεσα— δὲν ἠμπόρεσα νὰ κάμω ἄλλως— ἐβοήθησα...

§232Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Λέγετε ψέματα. Ἠθέλατε νὰ τὸν θάψετε κρυφὰ ἀπὸ τὴν μάνα του καὶ τὸν πατέρα του. Εἶσαι ψεύτης. Ἔδωσες διαταγὴ νὰ τὸν θάψουν κρυφὰ τὸ πρωΐ 8½. Εἶσαι δολοφόνος καὶ νεκροθάπτης μαζί.

§233Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Ἡ νεολαία πιστεύει σ’ ἐσένα. Σᾶν δὲν ντρέπεσαι. Ψεύδεσαι ἀσυστόλως κατὰ τὸ κομμουνιστικὸν σύστημα. Κύριοι συνάδελφοι, μόλις ἐπληροφορήθην τὸ ἀτύχημα, διέταξα.......

§234Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Νὰ τὸν θάψουν κρυφά. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§235Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Διέταξα ἀμέσως τὴν διενέργειαν... Ἂν εἶσαι ἄνδρας, νὰ τὸ εἴπῃς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§236Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Ἂν ἔχετε ἀνδρισμὸν νὰ τὸ εἴπητε. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§237Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε σεῖς εἰς τὸν Ναύαρχον Τούμπαν ἂν εἶναι ἄνδρας; Εἶσθε σεῖς ἄνδρας περισσότερον ἀπὸ τὸν κ. Τούμπαν;

§238Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Σᾶς διαβεβαιῶ ὅτι ἀπὸ τὰς 8.30′ τὸ πρωΐ εἶχε διατάξει νὰ τὸν θάψουν κρυφὰ ἀπὸ τὴν μάνα του καὶ τὸν πατέρα του. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§239Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκοῦστε, μὲ τραγούδια δὲν γίνεται κανεὶς ἄνδρας.

§240Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Γίνεται μὲ ἀγῶνες.

§241Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γίνεται μὲ ἀγῶνες ὡσὰν αὐτοὺς ποὺ ἔκαμεν ὁ κ. Τούμπας, δὲν γίνεται μὲ τραγούδια. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀπαράδεκτον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν νὰ ἀμφισβητῇ ὁ περὶ οὗ λόγος κύριος, ἂν εἶναι ἄνδρας ἢ ὄχι, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπολέμησε καθ’ ὃν τρόπον ὁλόκληρον τὸ ἔθνος γνωρίζει πῶς ἔχει πολεμήσει. Εἶναι ἐντροπὴ διὰ τὸ πρόσωπον αὐτό. Εἶναι ἐντροπή. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§242Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προκαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν ἔδωσε ἢ ὄχι διαταγήν.... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§243Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριε Πρόεδρε, εὐχαριστῶ, ἀλλ’ ὁ κ. Θεοδωράκης δὲν γνωρίζει φαίνεται τί θὰ πῇ ἄνδρας. Κύριοι συνάδελφοι, ἰδοὺ ἡ ἡμερολογιακὴ ἐξιστόρησις τῶν γεγονότων. Συμβαίνει, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ 25ετίας νὰ γνωρίζω καλῶς τοὺς κομμουνιστὰς καὶ τὰς μεθόδους των καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔλαβα ὅλα τὰ μέτρα ὥστε νὰ ὑπάρξῃ πλῆρες ἡμερολόγιον τῶν συμβάντων ὅλων τῶν ἡμερῶν αὐτῶν. Καὶ τὸ ἔχω ἐδῶ καὶ τὸ θέτω εἰς τὴν διάθεσιν οἱουδήποτε.

§244Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Νὰ σᾶς κάμω μίαν καταγγελίαν.

§245Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Δημοσίας Τάξεως–Ἐσωτερ.). Παρακαλῶ. Ὕστερα, ὅταν τελειώσω. Ἰδού, κύριοι, πῶς ἔχει ἡ ἡμερολογιακὴ ἐξιστόρησις τῶν γεγονότων. Ἤμην εἰς τὸ γραφεῖον, τὸ παραπλεύρως τοῦ γραφείου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐπληροφορήθην τὸ ἀτύχημα. Ἔδωσα ἀμέσως διαταγὴν νὰ μεταβῇ τὸ 100 καὶ νὰ φέρῃ τὸν ἰατροδικαστὴν κ. Καψάσκην, διότι δὲν ἀπήντα τὸ τηλέφωνόν του. Πράγματι, τὸν εὑρῆκαν εἰς ἕνα κινηματογράφον. Ἦλθεν, ἀμέσως, ἐδῶ καὶ τοῦ ἔδωσα προσωπικῶς τὴν ἀκόλουθον ἐντολήν: Κύριε Καψάσκη, τοῦ εἶπα, πηγαίνετε ἀμέσως νὰ κάμετε ἰατροδικαστικὴν ἐξέτασιν. Εἶσθε ἰατροδικαστὴς κύρους καὶ περιωπῆς, εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ἀμερόληπτον κρίσιν. Ἀμέσως ἐζήτησε καὶ ἐπῆρε καὶ τὸν ἰατροδικαστὴν κ. Ἁγιουτάντην. Ἔκαμαν τὴν ἰατροδικαστικὴν ἐξέτασιν καὶ περὶ ὥραν 3.15′, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πρωϊνήν, μοῦ ἀνέφερεν ὁ κ. Καψάσκης τὸ συμπέρασμά του. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω ἀργότερον, ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα. Τὴν πρωΐαν ἐπληροφορήθην ἐκ τηλεφωνημάτων καὶ τῆς ἀστυνομίας, ἀλλὰ καὶ ἄλλων συναδέλφων, συγχρόνως δὲ διέταξα τὴν ἀστυνομίαν νὰ ἐξετάσῃ νὰ πληροφορηθῇ, ἂν μὲν ἡ οἰκογένεια τοῦ νεκροῦ ἔμενεν εἰς τὸ χωριό τους, διότι ἀνεφέρετο, ὅτι κατήγετο ἀπὸ ἓν χωρίον τῆς Λακωνίας, νὰ φροντίσῃ νὰ μεταφερθῇ ἐκεῖ ὁ νεκρὸς, ἂν δὲ μένῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ εἰδοποιήσουν ἀμέσως τοὺς οἰκείους του. Συνέβη τὸ δεύτερον, ἡ οἰκογένεια νὰ μένῃ ἐδῶ, καὶ ἡ ἀστυνομία ὅταν ἀνεῦρε τὴν οἰκίαν, εἰδοποίησε τοὺς οἰκείους του. Οἱ οἰκεῖοι του, ἀμέσως, εἰδοποίησαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸν κ. Θεοδωράκην, καὶ μὲ κάποιον δικηγόρον, νομίζω, Γιαννόπουλον, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὸ ὄνομά του, ἐπῆγαν εἰς τὸ Γʹ Νεκροταφεῖον, ὅπου εἶχε σταλῆ ὁ νεκρός. Καὶ εἶχε σταλῆ ἐκεῖ, διότι τὸ Γʹ Νεκροταφεῖον ἦτο καὶ πλησίον εἰς τὴν οἰκίαν του, ἀλλὰ καὶ διότι διέθετε καὶ τάφον. Καὶ ἐπῆγαν εἰς τὸ νεκροταφεῖον καὶ ἐζήτησαν τὸν νεκρόν. Ἐζήτησε δὲ τότε νὰ μὲ ἴδῃ ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι ἐπειδὴ ἐκφράζεται ἡ ὑπόνοια, ὅτι ὑπέκυψεν εἰς διάφορον αἰτίαν θανάτου ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ἡ ἰατροδικαστικὴ ἔκθεσις καὶ συγκεκριμένως, στραγγαλισμόν, ζητοῦν οἱ οἰκεῖοι του νὰ γίνῃ ἐκ νέου ἰατροδικαστικὴ ἐξέτασις. Ἀνεφέρθη εἰς τὸν κ. Παπασπύρου, τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἐρρύθμισε τὰ διαδικαστικὰ ζητήματα. Καὶ συγκεκριμένως, τοὺς ὑπεδείχθη νὰ ὑποβληθῇ ἔγκλησις. Ὑπεβλήθη ἡ ἔγκλησις καὶ ἀμέσως διεβιβάσθη ἀπὸ τὸν κ. Παπαδόπουλον, τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ παρὰ τούτου εἰς τὸν ἀνακριτήν, ὁ ὁποῖος, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, διέταξε νέαν ἰατροδικαστικὴν ἐξέτασιν, μὲ συμπαράστασιν τεχνικῶν συμβούλων τῆς οἰκογενείας του. Καὶ ἔγινε, κ.κ. συνάδελφοι, ἡ ἰατροδικαστικὴ ἔκθεσις, ἐδῶ δὲ εἶναι καὶ ἕνα θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν σας: Εἰς τὸ παρελθόν, εἰς παρόμοια κρούσματα, εἶχον γίνει ἰατροδικαστικαὶ ἐξετάσεις, μετὰ τὴν κηδείαν. Εἶπα, ὄχι, διότι εἶναι πιθανόν, κατὰ τὴν ταφήν, νὰ ὑποστῇ ὁ νεκρὸς ἀλλοιώσεις καὶ δὲν ἐπεθύμουν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ δοθῇ εἰς οἱονδήποτε τὸ δικαίωμα νὰ νομίσῃ, ὅτι ὁ θάνατος ὠφείλετο εἰς ἄλλα αἴτια, καὶ ὄχι τὰ πραγματικά. Δι’ αὐτό, εἰσηγήθην, διότι δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ διατάξω τὸν Εἰσαγγελέα, εἰσηγήθην νὰ γίνῃ ἡ ἰατροδικαστικὴ ἐξέτασις πρὸ τῆς ταφῆς. Ἔτσι καὶ ἔγινε, κ.κ. συνάδελφοι, καὶ ἡ οἰκογένειά του ἔδωσε τεχνικοὺς συμβούλους, οἱ ὁποῖοι τὴν παρηκολούθησαν. Καὶ αἱ δύο ἰατροδικαστικαὶ ἐξετάσεις, δὲν διαφέρουν, οὐδὲ κατὰ ἕνα ἰῶτα μεταξύ των.

§246Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Σημαντικῶς διαφέρουν.

§247Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.–Δημοσίας Τάξεως). Εἰς ποῖον σημεῖον;

§248Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θέλετε, νὰ σᾶς τὸ εἴπω.

§249Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.–Δημοσίας Τάξεως). Παρακαλῶ, νὰ μοῦ τὰ δείξετε ἐγγράφως, διότι ἐγὼ ἔχω τὰ ἔγγραφα τῶν κ.κ. Καψάσκη, Ἁγιουτάντη καί Ἠλιάκη, καὶ ὄχι προφορικῶς.

§250Μ. ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ. Δέν εἶναι ἐκεῖ τὸ πρόβλημα, κ. Ὑπουργέ. Δὲν ἀπαντήσατε εἰς τὴν ἐρώτησίν μου, ἂν ἐδώσατε διαταγὴν νὰ ταφῇ κρυφά.

§251Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.–Δημοσίας Τάξεως). Θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό. Δὲν διέταξα ποτὲ ταφὴν κρυφά. Οἱ ἰατροδικασταὶ καὶ ὁ κ. Ἠλιάκης, ἀνέφερον τὰ ἑξῆς: Τὸ ἔχω ἐδῶ καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ἡλιόπουλον νὰ τὸ συγκρίνῃ ὕστερα μὲ τὴν ἰδικήν του ἰατροδικαστικὴν ἔκθεσιν. Ἐρρίφθη τὸ δακρυγόνον καὶ κατὰ κακὴν σύμπτωσιν — σᾶς πληροφορῶ, ὅτι οἱ ἰατροδικασταὶ πιστεύουν ὅτι ἡ περίπτωσις αὐτὴ θὰ ἀναφερθῇ εἰς τὰ διεθνῆ ἰατροδικαστικὰ χρονικὰ — κατὰ κακὴν σύμπτωσιν, τὸ δακρυγόνον ἐξερράγη κοντὰ εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀτυχοῦς.

§252Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κατὰ κακὴν σύμπτωσιν;

§253Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίτηδες ἔγινε; Ποιὸ παιδὶ τοῦ λαοῦ, ποῖος ἀστυφύλαξ, θὰ τὸ ἔκαμεν; Ἂν τὸ ἰσχυρίζεσθε, στερεῖσθε ἐντιμότητος.

§254Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.–Δημοσίας Τάξεως). Τὸ δακρυγόνον δὲν εἶναι ὅπλον κατευθυνόμενον καθ’ ἑνὸς ἀτόμου.

§255Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Μὲ τὸν Λαμπράκη, πῶς ἔγινεν; Τὸ «τροχαῖον ἀτύχημα», ποὺ εἴπατε τὸ πρῶτο βράδυ;

§256Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερ.–Δημοσίας Τάξεως). Τὴν ἔχω ἐδῶ τὴν ἰατροδικαστικὴν ἔκθεσιν, εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Ἡλιοπούλου ἢ οἱουδήποτε ἄλλου ἐπιθυμεῖ. «Ἡ διάρρηξις τοῦ δακρυγόνου ἔγινε πλησίον εἰς τὸ πρόσωπον, δεξιὰ τῆς κάτω γνάθου, ἡ ἐκτόνωσις τῶν ἀερίων ἐπέφερε μίαν βαρεῖαν ἐγκεφαλικὴν διάσεισιν μὲ ρῆξιν φλεβός, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὸν θάνατον». Αὐτὸ εἶναι ἓν ἀτύχημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὴν χρῆσιν τῶν δακρυγόνων. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη τοῦ κόσμου, ἀλλὰ καὶ ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατόπιν ἐντολῆς τοῦ κ. Παπανδρέου, τὴν ὁποίαν ὀρθῶς ἐξέδωσεν — ὁμιλῶ δ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ — θεωροῦνται τὰ πλέον ἀκίνδυνα, ὅτι εἶναι τὰ δακρυγόνα. Λυποῦμαι ὅλως ἰδιαιτέρως διὰ τὴν σατανικὴν αὐτὴν σύμπτωσιν καὶ παρακαλῶ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ἀγαπητοὶ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὅλοι μας ἐλυπήθημεν πολὺ περισσότερον ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους, δι’ αὐτὸ τὸ ἀτύχημα τὸ ὁποῖον συνέβη. Τὸ συμπέρασμα, διότι ἡ ἰατροδικαστικὴ ἔκθεσις εἶναι 5 σελίδες, τὸ συμπέρασμα εἶναι τὸ ἑξῆς ἐπὶ λέξει: «Ἐκ τῶν ἀνωτέρω συνάγεται, ὅτι ὁ θάνατος τοῦ ἐξετασθέντος ἐπῆλθεν ἐξ ἐσωμηνιγγικῆς αἱμορραγίας μετατραυματικῶς ἐκ τῆς ἐκτονώσεως ἀερίων βομβίδος». Εἶναι σαφής, κύριοι, καὶ εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας ἡ ἰατροδικαστικὴ ἔκθεσις, ἀλλὰ ἐπειδὴ εἶναι πολυσέλιδος θὰ τὴν παραδώσω διὰ νὰ καταχωρηθῇ ὁλόκληρος εἰς τὰ πρακτικά.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΘΗΝΩΝ

ΟΔΟΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ 60 ΤΗΛ. 613–340

ΑΡΙΘ. ΕΚΘ. 8035

Ἀριθ. πρωτ. 8886.

ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΙΣ

Νεκροψίας–Νεκροτομῆς Οἱ ὑπογεγραμμένοι: 1) Δημήτριος Καψάσκης, Προϊστάμενος Ἰατροδικαστικῆς Ὑπηρεσίας Ἀθηνῶν, 2) Γεώργιος Ἀγιουτάντης καὶ 3) Ἐμμανουὴλ Ἡλιάκης, Ἰατροδικασταὶ Ἀθηνῶν, κατόπιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1177)22.7.65 ἐγγράφου παραγγελίας τοῦ κ. Ἀνακριτοῦ 1ου Τμήματος Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν, προέβημεν οἱ μὲν δύο πρῶτοι σήμερον καὶ περὶ ὥραν 2αν πρωϊνὴν ἐν τῷ Νεκροτομείῳ Ἀθηνῶν εἰς ἐξέτασιν πτώματος ἀνδρὸς μεταφερθὲν ἐκεῖσε ὑπὸ τοῦ Σταθμοῦ Πρώτων Βοηθειῶν ἐπανελάβομεν δὲ ἀμφότεροι τὴν ἐξέτασιν τούτου καὶ τὴν 14ην ὥραν τῆς αὐτῆς ὁμοῦ μετὰ τοῦ τρίτου ἐξ ἡμῶν Ἰατροδικαστοῦ Ἐμμ. Ἡλιάκη, προκειμένου ν’ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τῆς αἰτίας τοῦ θανάτου τοῦ ἀτόμου τούτου ὡς καὶ περὶ παντὸς ὅπερ ἤθελε προκύψει ἐκ τῆς ἐρεύνης ἡμῶν ἐνεργηθείσης ὡς ἀκολούθως: Ἀριθ. πρωτ. νεκροτομιῶν 880. ΠΕΤΡΟΥΛΑΣ Σωτήριος τοῦ Θεοδώρου καὶ τῆς Ποτίτσας, ἐτῶν 23, ἐπαγγέλματος φοιτητοῦ, κάτοικος Ἀθηνῶν Κτῆμα Λουκίσσα. Κατὰ τὰς ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 159)21. 7.65 ἐγγράφῳ τοῦ Σ.Α.Β. πληροφορίας, ἀπεβίωσε τὴν 22.05′ ὥραν τῆς 21.7.65 εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου. Νεκροψία: Πτωματικὰ φαινόμενα τὰ συνήθη πρόσφατα. Κατὰ τὴν λεπτομερῆ ἐπισκόπησιν τοῦ πτώματος διαπιστοῦται ἐπὶ τοῦ δέρματος 1) παρὰ τὴν δεξιὰν γωνίαν τῆς κάτω γνάθου ἐκδορὰ διαστάσεων 4Χ1 ἑκ. μ. παρ’ αὐτὴν πρὸς τὸν πώγωνα ἑτέρας 1Χ1,5 ἑκ. μ. περγαμηνοειδοῦς συστάσεως μετὰ στενῆς ἐκχυμωτικῆς παρυφῆς (εἰκὼν 1). 2) Κατὰ τὸν δεξιὸν ὑπερκλείδιον βόθρον παρὰ τὸ ἀκρωμιακὸν ἄκρον τῆς κλειδὸς ἀνωμάλως κυκλικὴ ἐλαφρὰ ἐκχύμωσις διαμέτρου 2 ἑκ. μ. μετ’ ἐπιπολαίας ἀποσπάσεως τῆς ἐπιδερμίδος (εἰκὼν 1). Κατὰ τὴν δεξιὰν λαγόνιον ἀκρολογίαν ἑτέρα ἐλαφρὰ ἐκχύμωσις διαμέτρου 2 ἑκ. μ. (εἰκὼν 2). 4) Κατὰ τὴν ραχιαίαν ἐπιφάνειαν ἀριστερᾶς ἄκρας χειρὸς καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντίχειρος πέντε μικρότεραι ἐπιπόλαιαι ἐκδοραὶ (εἰκὼν 3). Πᾶσαι αἱ ἀνωτέρω περιγραφεῖσαι κακώσεις εἶναι ἐπιπόλαιαι, τομαὶ δὲ τοῦ δέρματος ἐπ’ αὐτῶν δεικνύουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὑποδόριον αἱμάτωμα συστοίχως, τῆς μικρᾶς αἱμορραγικῆς διηθήσεως μὴ ὑπερβαινούσης τὸ πάχος τοῦ δέρματος. Οἱ χαρακτῆρες τῶν ἐπιπολαίων αὐτῶν κακώσεων συνηγοροῦν πρὸς τὴν ἐκδοχήν, ὅτι αὗται παρήχθησαν ἐκ προσκρούσεως καὶ προστριβῆς ἐπὶ ἀμβλείας ἐπιφανείας, ὡς π.χ. κατὰ τὴν πτῶσιν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἐπὶ τὸ δεξιὸν πλάγιον, παρήχθησαν δὲ ἀμέσως προθανατίως, ὡς κρίνεται ἐκ τῆς περγαμηνοειδοῦς συστάσεως καὶ τῆς περιωρισμένης αἱμορραγικῆς διηθήσεως. Ἐπίσης, κατὰ τὸ πρόσωπον (μέτωπον, ζυγωματικὰς χώρας, παρειᾶς), (εἰκὼν 4), τὴν τραχηλικὴν χώραν, (προσθίαν καὶ πλαγίαν) καὶ τὴν ἀριστεράν, κυρίως, ὠμικὴν χώραν, (εἰκὼν 5), διαπιστοῦνται λεπτόταται διάσπαρτοι στίξεις (ὅσον κεφαλῆς καρφίδος καὶ λεπτότεραι), παρέχουσαι τὴν ἐντύπωσιν ἐπιπολαίας ἐμπάρσεως λεπτοτάτων ἀλλοτρίων σωμάτων. Διὰ χρησιμοποιήσεως μικρῶν τεμαχίων κολλητικῆς ταινίας (SELLOTAPE) ἐπεζητήθη ἡ συλλογὴ τῶν σωματιδίων τούτων καὶ ἡ ἐξέτασίς των. Πράγματι, διὰ τῆς μικροσκοπικῆς ἐξετάσεως, ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ ἐμπαρθέντα ἀπετελοῦντο ἐκ λεπτοτάτων θραυσμάτων ὑάλου, ὡς καὶ ἐκ λεπτοτάτων κοκκίων σκωρίας μετάλλου. Ἐπίσης, κατὰ τὸ πρόσωπον καὶ ἰδίᾳ περὶ τὴν ρίνα καὶ ἄνω χεῖλος τοῦ στόματος, τὴν δεξιὰν παρειὰν καὶ τὸ πτερύγιον τοῦ δεξιοῦ ὠτός, παρατηρεῖται ἄφθονος ἐναπόθεσις αἰθάλης ἐξ ἀερίων (εἰκὼν 1). Ἡ αἰθάλη αὕτη, καταλλήλως ἀποστραγγισθεῖσα, καὶ ὑποβληθεῖσα εἰς χημικὴν ἀνάλυσιν (ἀντίδρασις διφαινυλαμίνης), ἀπέβη θετικὴ διὰ νιτρικὰ καὶ χλωρικὰ ἰόντα, συνήθη εἰς τὴν αἰθάλην ἐκρηκτικῶν μιγμάτων. Μετὰ τὴν ἀναστροφὴν τῶν βλεφάρων, ἀμφοτέρωθεν, κατὰ τὴν κάτω ψαλίδα, καὶ ὑπὸ τὸν βλεφαρικὸν καὶ ἐν μέρει τὸν βολβικὸν ἐπιπεφυκότα, σημειοῦται ἡ ὕπαρξις περιωρισμένης ἐκτάσεως αἱμορραγικῆς διηθήσεως, ἐχούσης, τοὺς χαρακτῆρας τῆς προερχομένης ἐξ ὀπισθοβολικοῦ αἱματώματος. Λεπτομερὴς ἔρευνα, κατὰ τὸ τριχωτὸν τῆς κεφαλῆς, δὲν ἀπέδειξε κάκωσιν τινά. Νεκροτομία: Κατὰ τὴν διάνοιξιν τῆς κεφαλῆς. Κατὰ τὸ δεξιὸν κροταφικὸν πεδίον εἰς τὸ πάχος τοῦ κροταφίου μυός, διαπιστοῦται περιωρισμένης ἐκτάσεως αἱμορραγικὴ διήθησις, ἐνῷ τὸ δέρμα οὐδεμίαν κάκωσιν παρουσιάζει, κατὰ τὸ πάχος δὲ αὐτοῦ, οὐδὲ ὑποδορίως, συστοίχως ἢ κατὰ τὴν ὑπόλοιπον ἔκτασιν. Μετὰ τὴν διάνοιξιν τῆς κρανιακῆς κοιλότητος, τὰ ὀστᾶ τοῦ θόλου καὶ τῆς βάσεως ἐλέγχονται ἀκέραια, ἄνευ κατάγματός τινος. Ἐπίσης, κάταγμα δὲν διαπιστοῦται κατὰ τὰ ὀστᾶ τοῦ προσωπικοῦ κρανίου (ρινικά, ζυγωματικά, γναθικά). Ἡ σκληρὰ μήνιγξ εἶναι ἀκεραία, ἄνευ τρώσεως τινός. Μετὰ τὴν διάνοιξίν της, διαπιστοῦται ἡ ὕπαρξις ροώδους αἵματος ἐσωμηνιγγικῆς καταλαμβάνοντος διαχύτως τὴν χώραν μεταξὺ σκληρᾶς καὶ λεπτῆς μήνιγγος καὶ κατὰ τὸ δεξιὸν ἰδίᾳ ἡμισφαίριον, εἰς ποσότητα κατὰ πολὺ ὑπερβαίνουσαν τὰ 100 κ. ἑκ. Κατὰ τὸν ὑπεραχνοειδῆ χῶρον, διαπιστοῦται, ἐπίσης, διάχυτος αἱμορραγικὴ διήθησις, κατά τι ἐντονωτέρα, περὶ τὴν δεξιὰν πλαγίαν σχισμὴν τοῦ ἐγκεφάλου. Τρῶσις στελέχους τινὸς τῶν ἐγκεφαλικῶν ἀρτηριῶν, δὲν διαπιστοῦται, τοῦ αἵματος ἐκχυθέντος, προφανῶς, ἐκ τῆς ρήξεως φλεβικοῦ τινὸς ἀγγείου. Ἐπίσης, θλάσις τῆς ἐγκεφαλικῆς οὐσίας, οὐδαμοῦ παρετηρήθη. Μετὰ τὴν ἀποκόλλησιν τῆς σκληρᾶς μήνιγγος, ἐκ τῶν μετωπιαίων βόθρων καὶ τὴν διέκπρησιν τῶν πετάλων τῆς ὀροφῆς τῶν κόγχων, ἀποκαλύπτεται αἱμάτωμα ἐνδοκογχικόν, ἀμφοτέρωθεν. Κατὰ τὴν διάνοιξιν τῶν κοιλοτήτων θώρακος, καὶ κοιλίας, τόσον κατὰ τὰ τοιχώματα, ὅσον καὶ κατὰ τὰ περιεχόμενα σπλάγχνα, δὲν διεπιστώθη κάκωσίς τις, ἢ ἑτέρα ἀλλοίωσις. Οἱ πνεύμονες εἶναι μετρίως συμπεφορημένοι, μετ’ ἐλαφροῦ οἰδήματος. Μετρία ἀεροπλήθια καὶ ροδίνη χροιὰ τῶν προσθίων χειλέων τῶν πνευμόνων, δέον ν’ ἀποδοθῇ εἰς μεταθανάτιον χορήγησιν ὀξυγόνου ὑπὸ πίεσιν. Ἡ καρδία καὶ τὰ λοιπὰ σπλάγχνα, δὲν παρουσιάζουν παθολογικήν τινα ἀλλοίωσιν. Ὁ στόμαχος εἶναι κενὸς περιεχομένου. Ἡ νεκροψία καὶ νεκροτομία τοῦ πτώματος, ἐπανελήφθη τὴν 14ην ὥραν τῆς αὐτῆς ἡμέρας, ὑπὸ τῶν Ἰατροδικαστῶν Καψάσκη καὶ Ἁγιουτάντη καὶ τοῦ ὁρισθέντος συμπληρωματικῶς ὑπὸ τοῦ κ. Ἀνακριτοῦ τοῦ 1ου Τμήματος, τῇ προτάσει τοῦ κ. Προϊσταμένου Ἰατροδικαστικῆς Ὑπηρεσίας Ἀθηνῶν, Ἰατροδικαστοῦ κ. Ἐμμαν. Ἠλιάκη, παρισταμένων καὶ τῶν χειρουργῶν ἰατρῶν κ.κ. Ἰωάννου Τριανταφύλλου καὶ Ἐλευθερίου Παγώνη, τῶν δύο τελευταίων διορισθέντων τεχνικῶν συμβούλων ὑπὸ τῆς πολιτικῆς ἀγωγῆς, ὡς ἐγνώσθη ἡμῖν, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1179 ἐγγράφου 22.7.65 τοῦ κ. Ἀνακριτοῦ 1ου Τμήματος. Σκοπὸς τῆς δευτέρας ταύτης νεκροτομίας ὑπῆρξεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἐπαλήθευσις τῶν ἀνωτέρω ἐκτεθέντων εὑρημάτων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ λεπτομερὴς ἀνατομία τῆς χώρας τοῦ λαιμοῦ, διατηρουμένου ἀνεπάφου, πρὸς διακρίβωσιν τυχὸν στραγγαλισμοῦ. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὰ κατὰ τὴν πρώτην νεκροψίαν καὶ νεκροτομίαν εὑρήματα καὶ αὖθις ἐβεβαιώθησαν, ὄντα ὡς ἀνωτέρω περιεγράφησαν, ἡ δὲ λεπτομερὴς ἐξέτασις τοῦ λαιμοῦ, οὐδὲν ἴχνος ἀσκηθείσης κακώσεως ἀπέδειξεν, τοῦ δέρματος, τοῦ ὑποδορίου ἱστοῦ, τῶν μυῶν τοῦ λαιμοῦ, τῶν χόνδρων τοῦ λάρυγγος, τοῦ ὑοειδοῦς ὀστοῦ, τῶν ἀγγείων καὶ ἐν γένει ὅλων τῶν ἀνατομικῶν μορίων εὑρεθέντων φυσιολογικῶς ἄνευ ἐκχυμώσεων, αἱμορραγικῆς διηθήσεως, κατάγματος ἢ ἄλλης τινὸς βλάβης. Συζήτησις: Ἐκ τῶν ἀνωτέρω εὑρημάτων προκύπτει σαφῶς, ὅτι αἴτιον τοῦ θανάτου ὑπῆρξεν ἡ ἐσωμηνιγγικὴ αἱμορραγία, ἥτις ὑπῆρξε διάχυτος, ἀθρόα (ποσότης αἵματος μείζων τῶν 100 κ.ἑκ.) ἐπέφερε δὲ τὸν θάνατον ταχύτατα ὡς ἄλλωστε καταφαίνεται καὶ ἐκ τοῦ ὅτι αἱ ἐπιπόλαιαι ἐκδοραὶ τοῦ δέρματος ὑπῆρξαν ἀμέσως προθανάτιαι. Ὡς πρὸς τὴν παθογένειαν τῆς αἱμορραγίας αὕτη δέον νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς μετατραυματική. Δὲν διεπιστώθη ὅμως ἄμεσος πλῆξις τῆς κεφαλῆς δι’ ἀμβλέος ὀργάνου ἢ σημεῖον βιαίας προσκρούσεως αὐτῆς ἐπὶ ἀμβλείας ἐπιφανείας, δέον ὅθεν νὰ ἀναζητηθῇ ἡ ἔμμεσος βιαία ἐπίδρασις. Σοβαρὰς ἐνδείξεις περὶ τῆς ἐμμέσου βιαίας ἐπιδράσεως ἀποτελοῦν ἡ ἐναπόθεσις τῆς αἰθάλης κατὰ τὸ πρόσωπον, ἡ ἔμπαρσις ἀλλοτρίων σωμάτων κατὰ τὸ δέρμα τοῦ προσώπου καὶ τῶν ὠμικῶν ζωνῶν καὶ τὰ ὀπισθοβολβικὰ αἱματώματα ἄνευ κακώσεώς τινος ὀστικῆς τῶν ρινικῶν καὶ τῶν μετωπιαίων ὀστῶν. Τὰ εὑρήματα αὐτὰ δεικνύουν, ὅτι λίαν ἐγγὺς τοῦ προσώπου ἔλαβε χώραν ἔκρηξις καὶ ἐκ τῆς ἐκτονώσεως τῶν ἀερίων ἰσχυρὰ ἀπότομος πίεσις τῶν βολβῶν. Ὁ πιθανώτερος μηχανισμὸς καθ’ ὃν ἡ ἰσχυρὰ ἀπότομος πίεσις τῶν βολβῶν ἐπέφερε τὴν ἐσωμηνιγγικὴν αἱμορραγίαν εἶναι διὰ μεταφορᾶς τῆς ὠθητικῆς δυνάμεως διὰ τῶν μὴ συμπιεστῶν ὑγρῶν τῶν βολβῶν πρὸς τὰ τοιχώματα τῶν μικρῶν φλεβικῶν ἀγγείων, ἅτινα μὴ ὄντα ἀνθεκτικὰ εἰς ἰσχυρὰς παραμορφώσεις ρήγνυνται. Συμπέρασμα: Ἐκ τῶν ἀνωτέρω συνάγεται, ὅτι ὁ θάνατος τοῦ ἐξετασθέντος ἐπῆλθεν ἐξ ἐσωμηνιγγικῆς αἱμορραγίας μετατραυματικῶς ἐκ τῆς ἐκτονώσεως ἀερίων βομβίδος. Ἐν Ἀθήναις τῇ 22 Ἰουλίου 1965 Οἱ Ἰατροδικασταὶ Δ. Καψάσκης, Γ. Ἁγιουτάντης, Ἐμμ. Ἠλιάκης.

§257Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ δευτέρα ἔκθεσις.

§258Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα. Διὰ νὰ μὴ δημιουργοῦνται πεπλανημέναι ἐντυπώσεις...

§259Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκείνην ποὺ διετάξατε σεῖς νὰ γίνῃ;

§260Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν τὴν ἐπῆρα, διότι μὲ ἐνδιαφέρει ἡ δευτέρα ἔκθεσις.

§261Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλεῖ περὶ θανάτου ἐξ ἀερίων, ἀλλὰ περὶ θανάτου ἐξ ἐγκεφαλικῆς αἰτίας.

§262Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριε Ἡλιόπουλε, ποία σᾶς ἐνδιαφέρει ἐκ τῶν δύο; Ἡ δευτέρα ἔκθεσις ποὺ ἦσαν παρόντες καὶ οἱ ἰδικοί σας ἄνθρωποι, αὐτὴ δὲν σᾶς ἐνδιαφέρει;

§263Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Διὰ τὸν κ. Κακλαμάνην τί ἐκάνατε;

§264Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Διὰ τὸν Κακλαμάνην ἔγινεν ἀνάκρισις καὶ ἀγαπητὲ φίλε σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν ἀναγνώσετε σεῖς καὶ νὰ μὴ τὴν ἀναγνώσω ἐγὼ τὴν ἰατροδικαστικὴν ἔκθεσιν, ἔχω τὸν λόγον μου δι’ αὐτό. Τυγχάνει νὰ εἶναι καὶ συμπατριώτης μου καὶ δὲν θέλω νὰ τὴν ἀναγνώσω. Κύριοι, αὐτὸ εἶναι τὸ ἀτύχημα, τὸ ὁποῖον συνέβη. Ὁ νεκρὸς παρεδόθη μετὰ τὴν ἰατροδικαστικὴν ἐξέτασιν καὶ τῇ αἰτήσει τοῦ κ. Ἡλιοπούλου, πολὺ ὀρθῶς, εἰς τοὺς οἰκείους του διὰ νὰ ταφῇ σύμφωνα πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ ἔθιμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ περίπτωσις τοῦ θανάτου τοῦ ἀτυχοῦς Πέτρουλα. Λυποῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, πάρα πολύ, διότι συνέβη τοῦτο. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἤθελον νὰ προχωρήσω καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀντεμετώπισα ὡς Ὑπουργὸς Δημοσίας Τάξεως εἰς χρονικὸν διάστημα 14 ἡμερῶν εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα 214 συγκεντρώσεις, πολλαὶ ἐκ τῶν ὁποίων εἶχον βιαίαν μορφὴν καὶ ἦσαν ἀντίθετοι πρὸς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀκριβῶς ὅμοιαι πρὸς τὰς διαταγὰς ποὺ εἶχε δώσει ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου. Δὲν προσεθέσαμεν οὔτε ἕνα καί. Αἱ διαταγαὶ ὅλαι εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ δύναται οἱοσδήποτε νὰ λάβῃ γνῶσιν. Καὶ εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐτυχής, διότι κατωρθώθη νὰ μὴ συμβοῦν τραγικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ συνέβαινον ἐὰν εἴτε ἡ Ἀστυνομία, εἴτε ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐχάναμεν τὴν ψυχραιμίαν, διότι μὴ φαντασθῆτε, κ. συνάδελφοι, ὅτι εἶναι τοῦτο εὔκολον πρᾶγμα. Ὅταν ἔχετε ἀπὸ τὸν Ἕβρον ὡς τὸ Ταίναρον συνεχεῖς συγκεντρώσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συγκεντρώσεων τῆς Ε.Κ. δὲν θὰ εἶχον νὰ φοβηθῶ τίποτε, ἀλλὰ εἰς τὰς ὁποίας ἐγνώριζα, ὅτι ὑπεισήρχοντο εἰς αὐτὰς ἄλλα στοιχεῖα πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ τὰς ἐκμεταλλευθοῦν δι’ ἄλλους πολιτικοὺς σκοπούς, λέγω, ὅτι εἶναι μέγα κατόρθωμα τὸ ὅτι κατωρθώθη νὰ ἐπιβληθῇ ἡ τάξις. Εἶναι μερικοὶ μεμψίμοιροι, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι ἔσπασε μία βιτρίνα τοῦ Λαμπροπούλου καὶ μία τοῦ Κωνσταντάρα. Λυποῦμαι διὰ τὰς ὑλικὰς ζημίας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τίποτε ἐμπρὸς εἰς τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον εἴχαμεν νὰ ἐπιβληθῇ ἡ τάξις καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἀνεξαρτήτως πολιτικῆς τοποθετήσεως καὶ διαφωνιῶν, ὅτι περιμένω νὰ μᾶς καταψηφίσετε ἐὰν θέλετε διὰ τὴν διαφορὰν πολιτικῶν γνωμῶν, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὲ ἐπαινέσετε διὰ τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα.

§265ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Διὰ τὸν Ἀνευλαβῆν;

§266Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Διὰ τὸν Ἀνευλαβῆν θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εὗρον εἰς τοὺς φακέλλους τοῦ Ὑπουργείου ἐκθέσεις ἐξόχως ἀντιθέτους πρὸς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν. Ἐάν, ὁ κ. συνάδελφος, ἐπιθυμῇ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν τῶν ἐμπιστευτικῶν στοιχείων εἶμαι εὐχαρίστως εἰς τὴν διάθεσίν του, νὰ ἔλθῃ αὔριον τὸ πρωῒ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τοῦ τὰ δείξω. Διὰ τὸν κ. Ἀνευλαβῆν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε τίποτε, διότι δὲν εἶναι ἄλλως τε εἰς τὴν περιφέρειάν μου, ὥστε νὰ λάβω μέτρα εὐνοϊκὰ τῶν ψηφοφόρων μου ἢ συμφώνως πρὸς τὰς ἀπόψεις μου.

§267Δ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔγινε καμμία ταραχὴ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην διὰ νὰ τὸν μεταθέσετε;

§268Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ εἴπω πράγματα καὶ μὲ βοηθεῖ ὁ ἐκ Κιλκὶς κ. συνάδελφος, καὶ τὸν εὐχαριστῶ. Διότι, φίλοι μου, ἔφθασεν ὁ τύπος εἰς τὸ σημεῖον τὰς τελευταίας αὐτὰς ἡμέρας νὰ ἐκτροχιασθῇ μέχρι τοῦ σημείου νὰ γραφῇ εἰς ἐφημερίδα καὶ ὄχι εἰς τὴν «Αὐγὴν» ποὺ τέλος πάντων ἠμποροῦσε νὰ μοῦ κάμῃ σκληρὰν ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ εἰς ἐφημερίδα τοῦ Κέντρου, νὰ γραφῇ, ὅτι μετέθεσα τὸν κ. Ἀνευλαβῆν ἀπὸ Δ)ντὴν τῆς Ἀστυνομίας Θεσσαλονίκης, διότι ἀπέτρεψε τὴν αἱματοχυσίαν. Κύριοι, θέλω νὰ εἴμεθα σοβαροὶ καὶ νὰ μὴ εἴμεθα φανατικοὶ μέχρι σημείου νὰ τυφλωνώμεθα. Ἀλλοίμονον, ἐὰν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας αὐτὰ γράφονται σήμερον διὰ τὸν Τοῦμπαν καὶ αὔριον διὰ τὸν Κουτσοχέραν, ποῦ πᾶμε ἐὰν ὁ τύπος μας μᾶς μεταχειρίζεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Κρούω τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου σὲ ὅλους. Σήμερον εἶμαι ἐγώ, αὔριον θὰ εἶσθε ἐσεῖς καὶ δὲν θὰ εἶναι ὡραῖον πρᾶγμα.

§269Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Δὲν θὰ εὑρεθῶ σὲ τέτοια δύσκολη θέσι.

§270Λ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Τὸν Ἀνευλαβῆν τὸν μεταθέσατε, διότι προσεπάθησε μὲ ὅλας του τὰς δυνάμεις νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς μαινομένους Χωροφύλακας νὰ μὴ βροῦν τὸν παλαιὸν ἑαυτόν τους καὶ ἐὰν δὲν ἤμην εἰς τὰ γραφεῖα τῆς «Μακεδονίας» μὲ τὸν κ. Ἀνευλαβῆ, θὰ ἐγένετο αἱματοχυσία ὑπαιτιότητι τῶν μαινομένων Χωροφυλάκων, οἱ ὁποῖοι ἐπῆραν ἀέρα διὰ νὰ δημιουργήσουν τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ εἶμαι μεταξὺ ἐκείνων τῶν συναδέλφων ποὺ εἴχατε τὴν τιμὴν νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ἐδάρησαν ἐπὶ Ὑπουργία σας.

§271Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Σᾶς ζητῶ συγγνώμην. Λυποῦμαι. Κύριοι συνάδελφοι, μοῦ ἀρέσει εἰς τὰς πιὸ δυσκόλους στιγμὰς νὰ μὴ χάνω τὴν εὐπρέπειάν μου καὶ δὲν πρόκειται νὰ τὴν χάσω. Σᾶς ἀπήντησα διὰ τὸν κ. Ἀνευλαβῆ. Καὶ προσθέτω τὸ ἑξῆς. Γνωρίζετε ποῖος εἶναι ὁ ἀντικαταστάτης τοῦ κ. Ἀνευλαβῆ; Νὰ πάρετε πληροφορίες παρακαλῶ καὶ ὕστερα νὰ ὁμιλήσετε.

§272Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι κ. Ναύαρχε;

§273Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Ὁ κ. Τσακάρας.

§274Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός; Διότι δὲν τὸν γνωρίζομεν.

§275Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Εἶναι ἱκανώτατος ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε κατηγορήθη, ὅτι εἶναι ἀντιθέτων φρονημάτων, ἀπὸ ἡμᾶς.

§276Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Τσακάρας διετέλεσεν εἰς τὴν Δ. Μακεδονίαν ἀξιωματικὸς καὶ ἔχω πληροφορίας, ὅτι ἀνῆκεν εἰς τὴν παράταξιν τῆς ΕΡΕ καὶ ὅτι ἐφρόντιζε πάντοτε διὰ τὴν ΕΡΕ.

§277Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Εἶναι ἀνακριβὲς αὐτό, διότι τὴν εἰσήγησιν μοῦ τὴν ἔκανεν ἕνας ἀκέραιος ἀξιωματικός. Ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς Χωροφυλακῆς, Ἀντιστράτηγος Βουτυράκης. Τέρμα.

§278Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Τὸν λόγον παρακαλῶ. (Φωναί, θόρυβος, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ).

§279Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Παρακαλῶ μὴ μὲ διακόπτετε.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς.

§281Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως). Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Μὲ ἐκάκισεν ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν τῆς Βʹ Περιφερείας καὶ μέλος τῆς ΕΡΕ κ. Κ. Ράλλης, σχετικῶς μὲ τὸ θέμα τῶν Δημάρχων. Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶμαι Ὑπουργὸς Δημοσίας Τάξεως καὶ συγχρόνως ἔχω τὴν τιμὴν προσωρινῶς νὰ εἶμαι καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν...

§282Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἀφοῦ δὲν εὑρίσκετε ἄλλους βουλευτὰς νὰ κάμετε Ὑπουργούς...

§283Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ. καὶ Δημ. Τάξεως)... ἔχω συνείδησιν καὶ πιστεύω εἰς τοὺς νόμους καὶ θέλω νὰ τηρῶ τοὺς νόμους. Καὶ ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ὅσοι θέλουν νὰ πολιτεύωνται, τότε φροντίζουν νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὅπου δύνανται νὰ μᾶς ἐπικρίνουν καὶ νὰ μᾶς ἀποδοκιμάζουν καὶ ἔχουν τὰ δικαιώματα ὅλα τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀντιπροσώπου, ὄχι ὅμως οἱ Δήμαρχοι καὶ οἱ Κοινοτάρχαι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν πολιτικήν, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀναφέρω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἐκινήθη ὁ μηχανισμὸς ὁ Διοικητικός, κατόπιν διαταγῶν μου. Καὶ βάσει ἀποφάσεως τοῦ κ. Νομάρχου, ἐπεβλήθησαν ἤδη ποιναὶ προβλεπόμεναι ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἑπομένως τὸ θέμα τῶν Δημάρχων δὲν θὰ μένῃ ἀσύδοτον. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§285ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (Τῆς Ε.Κ.). Ὄχι, ὄχι.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον.

§287ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Τῆς Ε.Κ.). Ὄχι, ὄχι.

§288Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἔχομεν ἀπαρτίαν καὶ θὰ συνεχίσωμεν.

§289Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Εἶναι κρίσιμες οἱ στιγμὲς καὶ θὰ καθίσωμεν ἐδῶ. (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.). Νὰ συνεχίσωμεν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§290Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ὑπάρχει ὑποχρέωσις ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ὅπως διὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς, ζητηθῇ ἡ συναίνεσις τοῦ Σώματος. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ἡ σχετικὴ ἀπόφασις.

§291Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Εἶναι κρίσιμες οἱ στιγμές, κ. Πρόεδρε.

§292Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβ)σεως). Ἐλύθη ἡ συνεδρίασις ἀπὸ σᾶς, κ. Πρόεδρε, ἢ ὄχι; (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου): Ὄχι, ὄχι.

§293Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβ.). Θέλω νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ... (Φωναί: Ὄχι, ὄχι).

§294Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις.

§295Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Πόσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι;

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέκα τέσσαρες.

§297Δ. ΘΕΟΧΑΡΙΔΗΣ. Νὰ ὁμιλήσουν ὅσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι, διότι εἶναι 11 ἡ ὥρα ἀκόμη. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§298Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβ.). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπιβάλετε ἡσυχίαν.

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἠρεμήσατε, διὰ νὰ ἐξηγηθῶμεν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§300Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§301Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι ἕνας ἁπλοῦς βουλευτής. Εἶναι ἕνας ἀπίθανος ἄνθρωπος.

§302Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ ὅσο τὸ δυνατὸν συντομώτερον νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀπολύτως ἐπιθυμίαν νὰ παραταθῇ ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μοῦ διεβίβασε τὰς διαπραγματεύσεις ποὺ ἔκαμε μὲ ὅλα τὰ Κόμματα, ὑποθέτω καὶ τῆς πλειοψηφίας, νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις δεδομένου, ὅτι ὑπῆρξε ταραχώδης ἡ συζήτησις ἀπόψε καὶ ἡ Κυβέρνησις συγκατετέθη εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Προέδρου τοῦ Σώματος.

§303Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πράγματι ὁ ἀξιότιμος κ. προεδρεύων Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐπεσκέφθη καὶ ἐμὲ πρὸ δέκα λεπτῶν, εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ κόμματος καὶ μὲ ἠρώτησεν ἐὰν θὰ ἤμην σύμφωνος νὰ διακόψωμεν. Δὲν ἦτο εὐχὴ οὔτε ἐπιθυμία ἰδική μου ἢ τῆς ΕΡΕ νὰ διακοπῇ αὐτὴν τὴν ὥραν ἡ συνεδρίασις. Βεβαίως ἀπήντησα ναί, δεδομένου, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν ἔχει ζητήσει, ἤδη πρὸ δύο ὡρῶν νὰ ὁμιλήσῃ αὔριον καὶ ἐθεώρουν, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον πρὶν συνεχισθοῦν αἱ ἀγορεύσεις μελῶν τῆς ΕΡΕ νὰ ἀκουσθῇ ὁ κ. Μαρκεζίνης. Εἶναι ὁλοφάνερον, ὅτι δίδονται ὁδηγίαι τὴν ὥραν ποὺ λειτουργεῖ τὸ Κοινοβούλιον. Κύριε Κατσώτα, ἐν ὀνόματι τῆς στρατιωτικῆς σας τιμῆς νὰ ἀποφύγετε, σεῖς τοὐλάχιστον, αὐτὰς τὰς πράξεις.

§304Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Πρῶτον νὰ μὴ ἀπευθύνεσθε εἰς ἐμὲ μὲ αὐτὸ τὸ ὕφος.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ τὸν ἐφώναξα τὸν κ. Κατσώτα...

§306Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴτε ἀπευθύνομαι μὲ αὐτό, εἴτε μὲ οἱονδήποτε ὕφος, ἔχω δικαίωμα νὰ ἀπευθύνωμαι μὲ ὕφος αὐστηρὸν πρὸς βουλευτήν, ὁ ὁποῖος καθ’ ἣν ὥραν ὡμίλουν πρὸς τὸ Προεδρεῖον, παρεμβάλλετο καὶ ὡμιλοῦσε πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον ἀντιπερισπῶν τὴν προσοχήν του. Δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τοῦτο οἱοσδήποτε καθ’ ἣν ὥραν ὡμίλουν ἐξ ὀνόματος 99 βουλευτῶν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν.

§307Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Ἀφήσατέ τα αὐτά...

§308Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατέ τα ἐσεῖς, διότι θὰ ἐνθυμηθῶ πολλά.

§309Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Θὰ ἐνθυμηθῶ καὶ ἐγὼ πολλά.

§310Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε νὰ ἐνθυμηθῆτε τίποτα.

§311Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Δὲν ἔχετε κανένα δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν εἰς ἐμέ...

§312Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὸν ἐτοποθέτησα διοικητὴν τῆς Αʹ Ταξιαρχίας εἰς Μ. Ἀνατολὴν καὶ ὁ ὁποῖος τὸν ἔκαμα Ὑπουργὸν τῆς Κυβερνήσεώς μου τὸ 1945. Καὶ ἐνῷ τοῦ ἐνεπιστεύθην τὴν Ταξιαρχίαν διελύθη ἡ Ταξιαρχία εἰς τὰ χέρια του.

§313Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Ψεύδεσθε, ψεύδεσθε ἀναιδέστατα καὶ ἐὰν ἔχετε τὴν τόλμην νὰ συζητηθῇ ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ θέμα καὶ τότε θὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποία ἦτο ἡ ἀποστολή σας. (Θόρυβος).

§314Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἠρεμία παρακαλῶ. Δὲν ὑπῆρξα ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προέβην εἰς ἀρχὴν ἀντεγκλήσεων. Παρετήρησα τὸν κ. συνάδελφον, διότι καθ’ ἣν ὥραν ὡμίλουν ἦτο ὁ τρίτος κατὰ σειράν, ὁ ὁποῖος ἀπησχόλει τὴν προσοχήν σας, κ. Πρόεδρε.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δίδω τὴν ἐξήγησιν, ὅτι ἐγὼ τὸν ἐκάλεσα καὶ δι’ αὐτὸ ζητῶ συγγνώμην.

§316Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ΕΡΕ οὐδένα λόγον ἔχει νὰ ἀρνηθῇ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Ὑπῆρξα πάντοτε ὑπὲρ τῶν παρατεταμένων συνεδριάσεων, καὶ ἐδέχθην καὶ εἰς προκεχωρημένην ὥραν, ὅταν δὲν ἤμουν ἀρχηγὸς ἑνὸς τῶν μεγαλυτέρων κομμάτων, νὰ ὁμιλῶ, διότι ἐκεῖνο ποὺ μὲ ἐνδιαφέρει, εἶναι ἡ ἄσκησις τῶν καθηκόντων μου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ὄχι ἡ δυνατότης ἢ μὴ τῆς ἐγκαίρου δημοσιεύσεως τοῦ λόγου μου εἰς τὸν τύπον. Βεβαίως ἀποδίδω σημασίαν καὶ εἰς αὐτό, διότι ὁ λαὸς ἀναμένει νὰ πληροφορηθῇ τὶ λέγομεν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Πάντως εἶμαι σύμφωνος ἂν σεῖς ὁ ὁποῖος μὲ ἐπισκέφθητε καὶ μοῦ ἐπροτείνατε τὴν διακοπήν, ἐὰν θέλετε νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, νὰ συνεχισθῇ.

§317ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ συνεχίσωμεν.

§318Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἡμᾶς μᾶς καταργεῖτε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν; Σεῖς οἱ μὴ λαμβάνοντες τὸν λόγον καταργεῖτε ἡμᾶς τοὺς λαμβάνοντας τὸν λόγον; Τὸ θέλετε σεῖς, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ θέλωμεν καὶ ἡμεῖς. Ἐὰν δὲ ἐξακολουθήσητε αὐτὴν τὴν τακτικήν, δὲν ἔχω παρὰ νὰ παρακαλέσω ὅλους τοὺς βουλευτὰς τῆς ΕΡΕ νὰ ἐγγραφοῦν. Θέλετε αὐτὸν τὸν τρόπον διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως; Ἂς ὑπάρξῃ εὐπρέπεια καὶ δημοκρατικὴ σοβαρότης. Δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ πράξω ἐκεῖνο ποὺ εἶπον, ἀλλὰ τὸ εἶπον εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ ποὺ ἠκούσθη, ὅτι τὸ θέλετε σεῖς. Ἐὰν τὸ θέλετε, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγράψω ὅλους τοὺς βουλευτὰς τῆς ΕΡΕ καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν οὔτε σὲ 3 καὶ 4 ἡμέρας.

§319Σ. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Οὐδεμία συζήτησις μαζύ σας.

§320Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μπράβο. Ἐγκαταλείψατε τὸν Στρατόν, διὰ νὰ γίνετε ἕνας ἄτακτος βουλευτής. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ΕΡΕ δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ βεβαίως, μέσα εἰς τὰ ὅρια τῆς λογικῆς καὶ τῆς ἀντοχῆς τῶν βουλευτῶν.

§321Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκαθήμην εἰς τὴν θέσιν μου καὶ ἐστείλατε ἕνα κλητῆρα καὶ μὲ ἐφωνάξατε νὰ ἔλθω διὰ νὰ μοῦ εἴπητε κάτι. Ἦλθον εἰς τὴν ἕδραν καὶ σᾶς ἀπησχόλησα μόνον ἐπὶ τρία δευτερόλεπτα καὶ ἐπανῆλθον πάλιν εἰς τὴν θέσιν μου. Μὲ μεγάλην μου ὅμως κατάπληξιν τότε ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ μὲ ἀγανάκτησιν νὰ στρέφεται ἐναντίον μου, διότι δῆθεν ἐγὼ τὸν ἠμπόδισα νὰ ἐκφράσῃ τὴν σκέψιν του. Κατόπιν τούτου φυσικὸν ἦτο νὰ ἐξανιστῶ, ὡς ἐξανέστην. Ὁ κ. ἀρχηγὸς ὅμως τῆς ΕΡΕ δὲν ἠρκέσθη μόνον εἰς τὴν ἐναντίον μου ἐπίθεσιν, ἀλλὰ ἐπεξετάθη καὶ εἰς ἄλλα θέματα σχέσιν ἔχοντα μὲ τὴν δρᾶσιν μου εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Κύριε Πρόεδρε, ἔχουν γραφῆ πολλὰ διὰ τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ ἀπὸ ἀνθρώπους παρόντας τώρα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἀπὸ ἀπόντας ἐκ τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ ὁ καθεὶς ἐκθέτει τὰ γεγονότα κατὰ τὸν ἰδικόν του τρόπον. Κάποτε ὅμως θὰ πρέπει νὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τί ἀκριβῶς ἔγινεν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολὴν καὶ τὶ ρόλον ἔπαιξα καὶ ἐγὼ ἐκεῖ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ. Ἐὰν δὲν διαλυθῇ ἡ Βουλή, θὰ παρεκάλουν νὰ γίνῃ μία συζήτησις δι’ αὐτὸ τὸ θέμα διὰ νὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἀλήθειαν τὶ ἐγένετο εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ εἶπεν, ὅτι μοῦ ἀνέθεσε τὴν Διοίκησιν τῆς Αʹ Ἑλληνικῆς Ταξιαρχίας. Αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Μοῦ ἀνέθεσεν ὅμως τὴν Διοίκησιν τῆς Ταξιαρχίας ταύτης συνεπεία τῆς προϊστορίας μου καὶ τῶν ἀγώνων μου κατὰ τῶν Ἰταλῶν καὶ τῶν Γερμανῶν. Ἐγνώριζε τότε ὁ κ. Κανελλόπουλος, ὅτι καίτοι ἤμην Ἀντισυνταγματάρχης, διώκησα 2½ Μεραρχίες καὶ πολλὰ προσέφερα εἰς τὸν κατὰ τῶν Ἰταλῶν καὶ Γερμανῶν ἀγῶνα, λόγῳ δὲ τῆς προϊστορίας αὐτῆς μοῦ ἀνέθεσε τὴν Διοίκησιν τῆς Αʹ Ἑλληνικῆς Ταξιαρχίας. Πρέπει λοιπὸν κάποτε νὰ συζητήσωμεν αὐτὰ τὰ θέματα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην διὰ νὰ πληροφορηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἀκριβῆ ἀλήθειαν.

§322Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Κατσώτας, ὡς πρὸς τὸ προσωπικόν του ζήτημα, τὸ συνδεόμενον μὲ τὴν ὑπ’ ἐμοῦ ἀνάθεσιν τῆς διοικήσεως τῆς Αʹ Ταξιαρχίας εἰς αὐτόν, εἶπε πράγματι τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ τὴν εἶπεν ἐν μέρει. Εἶπε τὴν ἀλήθειαν κατὰ τοῦτο ἴσως βεβαίως ἀνέθεσα τὴν διοίκησιν τῆς Αʹ Ταξιαρχίας δύο–τρεῖς μῆνας πρὶν ἤ, ἡ Αʹ Ταξιαρχία, κατόπιν ἰδικῶν μου ἐπιμόνων ἐνεργειῶν καὶ παρὰ τὴν τοῦ Οὐΐστων Τσῶρτσιλ προσπάθειαν, σταλῇ εἰς τὴν ἔρημον καὶ πολεμήσῃ εἰς τὸ Ἐλ–Ἀλαμέϊν. Ἀνέθεσα λοιπὸν εἰς αὐτὸν τὴν διοίκησίν της, λόγῳ τῆς προϋπηρεσίας του ἐν Ἀλβανίᾳ καὶ διότι ὑπῆρξε γενναῖος καὶ διότι ἐπίστευον, καὶ ἡ πίστις μου δὲν διεψεύσθη, ὅτι θὰ εἶναι γενναῖος καὶ εἰς τὴν Δυτικὴν ἔρημον. Ἀλλὰ ὑπῆρχον καὶ ἄλλοι γενναῖοι ἀξιωματικοὶ καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Κατσώτας δὲν θὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ὑπῆρχον ἄλλοι γενναῖοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν. Κάτι ἑπομένως ἔπραξα καὶ ἐγώ, ἐπιλέξας αὐτὸν μεταξὺ τῶν γενναίων. Γενναῖος ἦτο καὶ ὁ Μπουρδάρας. Ἐν τούτοις, δὲν ἀνέθεσα εἰς τὸν Μπουρδάραν τὴν 1ην, ἀλλὰ τὴν 2αν Ταξιαρχίαν. Δὲν θὰ ἠμποροῦσα νὰ ἀναθέσω τὴν 1ην εἰς τὸν Μπουρδάρα; Δὲν ἦτο καὶ αὐτὸς γενναῖος; Γενναῖος ἦτο καὶ ὁ Βαγενᾶς. Δὲν ἀνέθεσα εἰς τὸν Βαγενᾶν τὴν 1ην Ταξιαρχίαν, ἀλλὰ τὴν ἀνέθεσα εἰς τὸν κ. Κατσώτα. Γενναῖοι ἦσαν καὶ ἄλλοι. Δὲν ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ ὀνόματά των. Ἐπομένως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι ἔκρινα καὶ ἀπεφάσισα.

§323Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. ... ἂν ἦτο γενναῖος τῶν γενναίων.

§324Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ διατυποῦνται αἱ ὑπερβολαὶ αὐταὶ εἰς βάρος ἄλλων. Ἂν ὑπερβάλλουν, δυνατὸν νὰ κολακεύουν τὸν κ. Κατσώταν, ἀλλὰ μειώνουν ἄλλους. Καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Ἀναγνώσατε, παρακαλῶ εἰς τὰ προσφάτως ἐκδοθέντα κείμενα, τὰ συνδεόμενα μὲ τὸν Ἀντιστράτηγον Δαγκλῆν, πῶς ὁ Δαγκλῆς κατέκρινε τὰς εὐκόλους ἐξάρσεις τῆς γενναιότητος ὡρισμένων ἀξιωματικῶν εἰς βάρος ἄλλων. Παρακαλῶ νὰ διαβάσητε τὸν 2ον τόμον. Ἐξεδόθησαν οἱ δύο τόμοι προσφάτως ἀπὸ τὰς δύο κόρας, τὰς ἐριτίμους κυρίας Μυλωνᾶ καὶ Κυριακίδη, τοῦ ἀειμνήστου Στρατηγοῦ Δαγκλῆ. Δὲν χρειάζονται λοιπὸν αἱ ὑπερβολαὶ αὐταί. Ἀρκεῖ ἡ ἀπονομὴ τῆς ἀκεραίας τιμῆς, τῆς μὴ μειούσης οἱονδήποτε ἄλλον. Ἀλλά, βεβαίως, προσέθεσα, ὅτι ἐνῷ ἀνετέθη εἰς τὸν κ. Κατσώταν ἡ διοίκησις τῆς Ταξιαρχίας καὶ τονίζω, ὅτι ὑπῆρξε πράγματι, ὅπως τὸ λέγω καὶ εἰς τὸ προσφάτως ἐκδοθὲν βιβλίον μου «Τὰ χρόνια τοῦ μεγάλου πολέμου», γενναῖος καὶ ἔπραξε τὸ καθῆκον του εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης, ὀλίγον μετὰ ταῦτα, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἰδικῆς του ἡγεσίας, διελύθη ἡ ἀνδραγαθήσασα ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν του Ταξιαρχία.

§325Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν διὰ νὰ πληροφορηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὶ ἀκριβῶς συνέβη ἐκεῖ εἰς τὰ δύσκολα χρόνια τῆς κατοχῆς. Περαιτέρω, κ. Πρόεδρε, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀνταποδώσω εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον τὰς ἐκφράσεις, τὰς ὁποίας διετύπωσε δι’ ἐμέ. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Ταξιαρχία τῆς ὁποίας εἶχον τὴν διοίκησιν καὶ ἡ ποία ἦτο ἡ προστάτις πάντων τῶν διωκομένων, διελύθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου. Καί, σεῖς, κ. Κανελλόπουλε, ἐὰν τότε δὲν ἐπηγαίνατε εἰς τὴν Βʹ Ταξιαρχίαν, δὲν θὰ ἐπαθαίνατε τὰ ὅσα ἐπάθατε καὶ ἀσφαλῶς ἐὰν δὲν ἀφήνατε τοὺς Ἄγγλους νὰ μοῦ ἀφαιρέσουν τὴν Διοίκησιν, δὲν θὰ συνέβαιναν τὰ γεγονότα τοῦ 1944. Καὶ πάλιν, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ γίνῃ μία συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὰ γεγονότα τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, διὰ νὰ πληροφορηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ποῖος φέρει τὴν εὐθύνην διὰ τὰ γεγονότα αὐτά.

§326Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρξῃ γαλήνη εἰς τὸν τόπον, ὅπως εὔχομαι καὶ ὑπεσχέθην ἀπόψε, ὅτι θὰ συμβάλω δι’ ὅλων μου τῶν δυνάμεων νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν ἐπιθυμίαν, δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ συμμερισθῶ πλήρως τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κατσώτα, ὅπως γίνῃ πλήρης καὶ ἐξονυχιστικὴ ἔρευνα καί, μάλιστα, ἀφοῦ προηγουμένως ὁρισθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν γεγονότων τῆς Μέσης Ἀνατολῆς. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω, ἐπειδὴ εἶπεν ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ κινήματος, ὅτι πράγματι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του διελύθη ἡ Ταξιαρχία. Καὶ μέχρι τοιούτου σημείου ἔφθασε τὸ κακόν, ὥστε ἦλθον, τοῦ κ. Κατσώτα ὄντος διοικητοῦ τῆς Ταξιαρχίας ἐν ἐρήμῳ περιοχῇ, οἱ διοικηταὶ ταγμάτων καὶ μοιρῶν πυροβολικοῦ καὶ μὲ ἐπεσκέφθησαν διὰ νὰ μὲ παρακαλέσουν νὰ μεταβῶ, ἐγὼ ὁ πολίτης, ὁ πολιτικός, τὴν νύκτα εἰς τὴν Ταξιαρχίαν διὰ νὰ συγκρατήσω τοὺς στασιαστάς. Καὶ ἐνθυμεῖται, ὅτι δὲν ὠρρώδησα. Μετέβην εἰς τὴν Ταξιαρχίαν, ἡ ὁποία εὑρίσκετο ἐν ἀνταρσίᾳ καὶ ἔφθασα εἰς τὰς 3½ τὸ πρωΐ καὶ εὗρον τὸν κ. Ταξίαρχον νὰ κοιμᾶται.

§327Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. ἔχει πράγματι μεγάλην μνήμην, ἀλλὰ τώρα ἡ μνήμη του ἀποδεικνύεται πολὺ ἀσθενής. Πληροφορῶ τὸν κ. Κανελλόπουλον, ὅτι Ταξιαρχία, τῆς ὁποίας εἶχον ἀναλάβει τὴν διοίκησιν, οὐδέποτε διελύθη. Ὅταν συνέβησαν τὰ γνωστὰ ἔκτροπα εἰς τὴν Βʹ Ταξιαρχίαν, εἰς τὴν ἰδικήν μου Ταξιαρχίαν, ὑπῆρξαν μεμονωμένοι τινὲς στασιασταί.

§328Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συνελάβατε τοὺς μεμονωμένους αὐτοὺς στασιαστάς;

§329Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Ὅταν ἐστείλατε ἄλλον ἀξιωματικόν, εἰς ἀντικατάστασιν ἐμοῦ, καὶ ὅταν τοῦτο ἐγένετο γνωστὸν εἰς τὴν Μεραρχίαν μου, οἱ στρατιῶται ἐξηγέρθησαν. Παρὰ ταῦτα, ὅμως, θὰ ἐνθυμῆτε ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, ὅτι τὸν ἐπεσκέφθην εἰς κάποιο ξενοδοχεῖον τῆς Βυρηττοῦ, μαζὶ μὲ ἄλλους δύο ἀξιωματικούς, καὶ ἐζήτησα νὰ μοῦ ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις ὅλων τῶν μονάδων, διαβεβαιώσας αὐτόν, ὅτι θὰ καταστείλω τὴν σημειωθεῖσαν ἀνταρσίαν, ἐντὸς 24 ὡρῶν. Πλήν, ὅμως, ὁ κ. Κανελλόπουλος, συνωμότει τότε καὶ εἶναι ὁ ὑπεύθυνος τῆς συγκεκριμένης ἐκείνης καταστάσεως.

§330Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, διὰ τὴν τραγικὴν μνήμην τοῦ στρατηγοῦ καὶ συναδέλφου ἐν τῇ αἰθούσῃ. Ἐὰν ἤμην ἐγὼ συνωμότης, ἐὰν ἤμην ἐγώ, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶχε προετοιμάσει— πρᾶγμα ἀπολύτως ψευδὲς— τὴν ἀντικατάστασίν του, ἂν καὶ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξω, διότι δὲν ἦτο πολιτικὸν πρόσωπον, ἀλλὰ στρατιωτικὸς καὶ ἔπρεπε νὰ ὑπακούῃ, ἐὰν εἶχον αὐτὴν τὴν πρόθεσιν καὶ ἐὰν ἤμην συνωμότης, διατί τὸ 1945 ἐδέχθη καὶ εἰσῆλθεν ὁ στρατηγὸς εἰς τὴν Κυβέρνησίν μου; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§331Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Μὲ ἐκαλέσατε.

§332Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦλθατε εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Τσάτσου, ἀλλὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι ἐὰν ἐκλήθητε. Μὴ διακόπτετε. Τὰ ψεύδη νὰ λείπουν. Ὑπήρξατε γενναῖος ἀξιωματικός, καὶ πρέπει νὰ ἀποβάλετε, τὴν στιγμὴν αὐτήν, τὴν τάσιν πρὸς τὸ ψεῦδος. Διότι λέγετε ψεύδη, τὰ ὁποῖα δὲν ταιριάζουν εἰς τὴν γενναιότητά σας. Κύριε Πρόεδρε, ἐδέχθη καὶ ὑπῆρξε κατὰ τὸ διάστημα τῶν 22 ἡμερῶν, Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Τάξεως, ζητήσας μάλιστα, ἐπειδὴ ἦτο Ὑφυπουργεῖον, νὰ μεταβληθῇ ἀμέσως εἰς πλῆρες Ὑπουργεῖον, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον, εὐχαρίστως, ἔπραξα. Λοιπόν, ἂς τὰ ἀφήσῃ αὐτά, ὁ κ. Κατσώτας. Καὶ οὔτε εἶχον λόγον νὰ τὸν ἀντικαταστήσω. Ἀλλά, ἁπλούστατα, εἶχε τρεῖς μῆνας προηγουμένως φθάσει ὁ ὑποστράτηγος, διότι ὁ κ. Κατσώτας καὶ ὁ κ. Μπουρδάρας, ἦσαν συνταγματάρχαι, ὁ ὑποστράτηγος Ζυγούρης, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐκπληρώσει ἄριστα ἐν Ἀλβανίᾳ τὸ καθῆκον του. Καὶ ἀνέθεσα εἰς αὐτὸν τὴν γενικὴν ἐποπτείαν καὶ διοίκησιν τῶν δύο ταξιαρχιῶν. Ξέρετε ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐγώ, χάριν τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ, ὑπεχρεώθην νὰ διαφωνήσω μὲ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ μεταβῶ δι’ ἕνα καὶ ἥμισυ μῆνα εἰς τὸ Λονδῖνον. Καὶ ὁ κ. Κατσώτας, δὲν ἐπέτρεψεν εἰς τὸν στρατηγὸν Ζυγούρην νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν ταξιαρχίαν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπληροφορήθην, εὑρισκόμενος εἰς τὸ Λονδῖνον. Λοιπόν, ἂς τὰ ἀφήνῃ αὐτά. Εἶναι γενναῖος, ἀλλὰ δὲν εἶχε τὸ αἴσθημα τῆς πειθαρχίας, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἔχῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.).

§333Π. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι δὲν τὸν ἐπεσκέφθην, οὔτε ἐγνώριζον, ὅτι τοῦ εἶχεν ἀνατεθῆ ἡ ἐντολὴ τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως τὸ 1945. Ἔστειλε καὶ μὲ εἰδοποίησε καὶ μοῦ εἶπεν, ἐὰν δέχωμαι νὰ ἀναλάβω τὸ Ὑφυπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι Ὑφυπουργεῖον, δὲν ἀναλαμβάνω, ἐκτὸς ἐὰν γίνῃ Ὑπουργεῖον. Καὶ ἔγινεν Ὑπουργεῖον. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἄλλωστε, γνωρίζει πολὺ καλά, ὅτι ἤμην ἀξιωματικὸς ἐν ἐνεργείᾳ. Ἔφυγα ἀπὸ τὸν στρατὸν τὸ Μάρτιον τοῦ 1946. Δεύτερον, λυποῦμαι ποὺ ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν, συνέβη κάτι παρόμοιον μὲ αὐτὸ ποὺ συμβαίνει καὶ τώρα. Ὅπως καὶ τώρα, ἔτσι καὶ τότε ἐδημιούργησε τὸν κίνδυνον τοῦ κομμουνισμοῦ. Κάτι τέτοιο, κ. Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε., εἴχατε κάμει εἰς τὴν Μέσην Ἀνατολήν.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἱστορία καὶ θὰ τὰ γράψῃ. Κύριοι βουλευταί, ὑπάρχει ἕνας ἐκνευρισμός. Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν νὰ διακόψωμεν. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἐὰν δέχετε νὰ διακόψωμεν.

§335Α. ΚΑΡΑΘΟΔΩΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, διότι ἐπιθυμῶ καὶ ἐγὼ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον. Λυποῦμαι, ὅμως, διότι ἐνῷ μποροῦσε νὰ ἐκθέσῃ τὰς πολυτίμους ἀπόψεις του, ἀπόψε, καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἐγένετο κακὴ συνεννόησις καὶ ἔμεινεν ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ θὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν. Ἐὰν πρόκειται νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, χωρὶς ὅμως νὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν ἐγγεγραμμένων, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Ἄλλως, ζητοῦμεν τὸ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ παρεχόμενον δικαίωμα, ἀφοῦ μελετήσωμεν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, νὰ ὁμιλήσωμεν αὔριον.

§336Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πάντοτε κατὰ τὰς συνεδριάσεις ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, ἡ κόπωσις τῶν κ.κ. συναδέλφων...

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις τοῦ Σώματος, νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις. Παρακαλῶ, ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῶν προγραματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως.

§338Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὑπάρχουν ἄνθρωποι ποὺ φέρουν τραύματα ἀπὸ πολέμους καὶ δὲν ἀντέχουν περισσότερον. Ἀλλά, ἀφοῦ εἶναι ἔτσι, ζητῶ ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον ἡ ἐγγραφή μου νὰ ὁμιλήσω, νὰ μετατεθῇ εἰς τὸ τέλος.

§339Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος, πρὶν ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα, νὰ σημειώσω, ὅτι ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ καταργηθῇ ἕνα παμπάλαιον Κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον, ὅτι δηλαδὴ κατὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν Κομμάτων καὶ οἱ βουλευταί, δικαιοῦνται νὰ ζητήσουν τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ 24 ὥρας, πρὸς μελέτην τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, πάσης νέας Κυβερνήσεως. Φαίνεται, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ πάγιος αὐτὸς Κοινοβουλευτικὸς κανών, ἐσκεμμένως, παραγνωρίζεται ἀπόψε. Ἐγώ, προσωπικῶς, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ λάβω τὸν λόγον ἀπόψε. Ἔπρεπεν, ὅμως, αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὴν ὑπενθύμισιν ποὺ σᾶς ἔκαμον, νὰ τὴν κάμετε ἐσεῖς, εἰς τὸ Σῶμα.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, πράγματι, τὰ Κόμματα δύνανται νὰ ζητήσουν 48ωρον ἀναβολὴν τῶν συζητήσεων, πλὴν ὅμως, δὲν ἐζητήθη.

§341Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν σᾶς ὑπενθύμισα, κ. Πρόεδρε, τὸ 48ωρον τῆς ἀναβολῆς τῆς ψηφοφορίας, μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ τὸ πάγιον Κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον, περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως δι’ ἕνα 24ωρον, πρὸς μελέτην τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ παραγνωρίσετε. Διότι, ἂν γίνῃ δεκτόν, ὅτι ὁ κ. Μαρκεζίνης, θὰ ὁμιλήσῃ αὔριον, δὲν λήγει ἡ συζήτησις ἀπόψε, ὁπότε δικαιούμεθα καὶ ἐκ νέου νὰ ἐγγραφῶμεν καὶ ἡμεῖς.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, πρέπει νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλή, διὰ τὴν ἀναβολὴν τῆς συνεδριάσεως.

§343Σ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ συμβαίνει μόνον εἰς τὰς τακτικὰς συνεδριάσεις.

§344Κ. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ συγκεκριμένως τὴν 29ην Ἰουλίου 1964, δι’ ἐρωτήσεώς μου, πρὸς τὸν τέως Πρωθυπουργὸν κ. Γ. Παπανδρέου, κατήγγειλα, ὅτι παρακολουθοῦνται αἱ συνδιαλέξεις τῶν πολιτικῶν του ἀντιπάλων καὶ ἐμοῦ τοῦ ἰδίου. (Θόρυβος ἐκ τῆς Ε.Κ.). Μὴ θορυβῆτε, κ.κ. συνάδελφοι, ἐγὼ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, νὰ ἐκφράσω τὰς ἀπόψεις μου καὶ οὐχὶ τὰς ἰδικάς σας ἀπόψεις. Ἄλλως τε, λογοκρισίαν δὲν δέχομαι, καὶ θὰ εἴπω τὰς σκέψεις μου καὶ ἐσεῖς ἀντικρούσατέ τας. Ἀπέφυγα τότε νὰ καταλογίσω εὐθύνην εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, διότι ἐσκέφθην, πιθανῶς, ἡ παρακολούθησις τῶν τηλεφωνημάτων νὰ ἐγίνετο ἐν ἀγνοίᾳ του. Ἐζήτησα ὅμως, νὰ ἐξετασθοῦν αἱ καταγγελίαι μου καὶ νὰ παραπεμφθοῦν, οἱ ὑπεύθυνοι, τῆς παρακρατικῆς ὀργανώσεως ὑποκλοπῆς τηλεφωνημάτων, εἰς τὴν δικαιοσύνην. Ἔπραξα δὲ τὸ καθῆκον μου ὡς βουλευτής, πιστεύων εἰς τὴν δημοκρατίαν, νὰ καταγγείλω ταῦτα. Τὴν ἑπομένην 30 Ἰουλίου, ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, διὰ τοῦ τύπου, ἀπήντησεν, ἐπὶ λέξει, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Ε.Κ., οὐδενὸς τὸ τηλέφωνον παρηκολουθεῖτο καὶ ὅτι τὰ συμπτώματα αὐτά, εἶναι ξένα πρὸς τὴν Ε.Κ. καί, ὅτι ἐγὼ ἁπλῶς προσεπάθουν νὰ δημιουργήσω ἐντυπώσεις εἰς βάρος τῆς

Ε.Κ.

Ἡ πρόσφατος, ὅμως, ἀποκάλυψις τῶν δικτύων παρακολουθήσεως τῶν τηλεφώνων τῶν πολιτικῶν προσώπων τῶν ἀντιπάλων τῆς Κυβερνήσεως, τῶν Ὑπουργῶν αὐτῆς καὶ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Ἐπιτελείων, ὡς καὶ ἡ σύλληψις τῶν Συνταγματαρχῶν Παπατέρπου, Ἀναγνωστοπούλου καὶ τῶν δύο ἄλλων ἀπέδειξεν, ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα κατήγγειλα τότε, ἦσαν ἀληθῆ, ψευδῆ δὲ τὰ ὅσα ἐδήλωσεν ὁ κ. Γ. Παπανδρέου.

§345Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Αὐτά, κ. συνάδελφε, δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐπερώτησις.

§346Κ. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς, ἔχουν σχέσιν μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶπεν, ὅτι εἶναι συνέχεια ἐνεργειῶν τῆς προηγουμένης, καὶ εἶναι ἀληθῆ καὶ πρέπει νὰ διαφωτισθῇ ὁ λαός, τί ἐκάματε ὡς Κυβέρνησις. Ἐπειδή, λοιπόν, ἡ Κ.Υ.Π. ὑπάγεται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν ἑκάστοτε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐπιλέγει καὶ τοποθετεῖ πρόσωπα τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης του, τὰ πρόσωπα αὐτά, ἐν προκειμένῳ, ἐτοποθετήθησαν καὶ ἐλάμβανον ἐντολὰς ἀπὸ τὸν κ. Γ. Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος εἶναι, τύποις, καὶ οὐσίᾳ, ἠθικὸς αὐτουργὸς τῶν ἀπαραδέκτων αὐτῶν πράξεων, ὑποκλοπῶν τηλεφωνημάτων. Καὶ δὲν εἶναι μόνον οἱ 4 αὐτοὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι συνελήφθησαν, εἶναι δεύτερα πρόσωπα, οὗτοι ἐξετέλουν τὰς ἐντολὰς τοῦ προϊσταμένου των, κ. Γ. Παπανδρέου. Αἱ πράξεις αὐταὶ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν ὁποίων παρηκολούθει τὰ τηλέφωνα τῶν πολιτικῶν της ἀντιπάλων καὶ ἄλλων ἀνωτάτων κρατικῶν λειτουργῶν καὶ Ὑπουργῶν τῆς τότε Κυβερνήσεως, συναντῶνται μόνον εἰς τὰ ὁλοκληρωτικὰ καθεστῶτα καί, ὡς ἐκ τούτου, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐφαρμόζωνται εἰς δημοκρατικὰ καθεστῶτα, καὶ μάλιστα ἀπὸ Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος παριστᾷ τὸν ὑπερδημοκράτην.

§347Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Ἐπὶ Ε.Ρ.Ε., ποῦ ἦσαν;

§348Κ. ΔΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐλᾶτε, κ. συνάδελφε, νὰ τὰ ἀποδείξετε. Διατὶ δὲν τὰ ἐφέρατε ἐπὶ τόσον καιρὸν εἰς τὴν Βουλήν; Ἐσεῖς, μάλιστα, εἴσαστε καὶ ὁ ἁρμόδιος Ὑφυπουργὸς Συγκοινωνιῶν. Εἶσθε συκοφάνται, ὡς συνήθως, καὶ μὴ προσπαθῆτε νὰ μειώνετε τὰς εὐθύνας σας. Ἡ βρωμερὰ πρᾶξις τῆς κατασκοπεύσεως τῶν τηλεφωνημάτων, ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ δημοκρατία τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου, ἦτο κατ’ ἐπίφασιν, ἐνῷ εἰς τὴν πραγματικότητα ἦτο κεκαλυμμένη δικτατορία. Ἐκυβέρνα, δηλαδή, ὁ δημοκράτης Πρωθυπουργός, μὲ συστήματα ὁλοκληρωτικῶν καθεστώτων. Καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, τὴν ἐποχὴν ποὺ ἐφαίνετο πανίσχυρος καὶ ἐνεφανίζετο, ὡς πρωταθλητὴς τῆς δημοκρατίας, πῶς ἐγὼ εἶχον τὴν τόλμην νὰ κατηγορήσω τὴν «δημοκρατικήν» του Κυβέρνησιν, διὰ τοιαῦτα συστήματα. Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, ἀπουσιάζει ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τῆς δημοκρατίας, ἀρνούμενος δὲ νὰ δώσῃ λόγον διὰ τὰς πράξεις του, ἀποδεικνύει, πόσον ἀντιδημοκράτης εἶναι. Ἀλλ’ αἱ πράξεις του εἶναι αὐταπόδεικτοι καὶ μᾶς δείχνουν, ὅτι κάθε ἄλλο παρὰ ἐπίστευεν εἰς τὸ δημοκρατικὸν καθεστὼς καὶ δὲν δύναται πλέον μὲ φραστικὰ σχήματα νὰ καλύψῃ τὰς ἁμαρτίας του. Αἱ ἀποκαλυφθεῖσαι πράξεις δίδουν μόναι των ἀπάντησιν εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Ε.Κ., οὐδενὸς τὰ τηλέφωνα παρηκολουθοῦντο καὶ συλλαμβάνεται οὕτως ψευδόμενος, ἐκτὸς ἐὰν ἀποδείξῃ, ὅτι πάντα ταῦτα, ἐγένοντο ἐν ἀγνοίᾳ του, ἀκόμη καὶ αἱ ἐγκαταστάσεις ὑποκλοπῶν εἰς τὸ παραπλεύρως αὐτοῦ γραφεῖον ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ καὶ τότε ἡ εὐθύνη του ἀποδεικνύεται μεγαλυτέρα, διότι ἐμφανίζεται, ὅτι τοῦ διέφυγεν ὁ ἔλεγχος τῆς διοικήσεως τῆς χώρας ἐπὶ βασικῶν μελῶν, ὡς τῆς ΚΥΠ. Διὰ τῶν ἰδικῶν του πράξεων, ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, ὑπενόμευσεν τὴν δημοκρατίαν, κατέστη ὁ δήμιός της καὶ ἀπεστέρησεν ἑαυτὸν τοῦ δικαιώματος νὰ ὁμιλῇ περὶ αὐτῆς, ἐν πολλῷ δὲ μᾶλλον, νὰ παριστᾷ ἡγέτην δημοκρατικοῦ κόμματος. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν προεδρικὴν ἕδραν, καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Πετραλιᾶς).

§349Ν. ΣΤΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Μαρκεζίνης, εἶπεν, ἐν ἀρχῇ τῆς συζητήσεως, ὅτι προτίθεται νὰ ὁμιλήσῃ αὔριον, κάμνων πρὸς τοῦτο χρῆσιν συνταγματικοῦ καὶ Κοινοβουλευτικοῦ ἐθίμου. Ἑπομένως, λαμβάνω ἀπάντησιν ἀπὸ σᾶς, ὅτι δὲν θὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἀπόψε καὶ θὰ ὁμιλήσῃ αὔριον.

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§351Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον συμφωνοῦμεν αὔριον νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ συνεπῶς θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, δοθέντος ὅτι ἡ Κυβέρνησις διεδήλωσε τὴν πρόθεσίν της νὰ τερματισθῇ αὔριον ἡ συζήτησις καὶ νὰ ἔχωμεν, ἐν συνεχείᾳ, τὴν νύκτα ψηφοφορίαν, νομίζω, ὅτι ἀδίκως ταλαιπωρεῖται τὸ Σῶμα. Ἐπὶ πλέον, ὁ ἀξιότιμος Αʹ Ἀντιπρόεδρος, κ. Μπακλατζῆς, ὅταν ἦλθε νὰ ἐρωτήσῃ, ἐὰν συμφωνοῦμεν νὰ διακόψωμεν, εἶπε τὴν δεδηλωμένην ἄποψιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Κατὰ συνέπειαν, νομίζω, χωρὶς νευρικότητα, ὅτι θὰ συμφωνήσωμεν, ὅτι αὔριον βράδυ θὰ λήξῃ ἡ συζήτησις καὶ θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία.

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὸ Προεδρεῖον συμφωνεῖ καὶ παρακαλῶ, νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§353ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6,30′ μ.μ., μὲ θέμα, συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ψηφοφορία. (Ὥρα 12 μ.μ.)