1965.08.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

Τρίτη 3 Αὐγούστου 1965

Προεδρία κ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Γ. ΜΠΑΚΛΑΤΖΗ

(Ὥρα 7 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Τσιριμῶκος ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῆς 30.7.65 καὶ 2.8.65.

§2Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῆς 30.7.65 καὶ 2.8.65 μὲ φραστικὰς τινὰς διορθώσεις τοῦ κ. Καλλία. Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Μιχαηλίδης ζητεῖ μηνιαίαν ἄδειαν προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Κύριοι βουλευταί, ἡ Μικτὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ Συνδέσεως Ἑλλάδος–Ε.Ο.Κ., ἥτις συνῆλθεν ἐν Βερολίνῳ τὴν 15ην καὶ 16ην Ἰουλίου ἐ. ἔ., μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν της, ἔκαμεν ὁμοφώνως δεκτὴν σύστασιν, ἣν συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 6 τοῦ Ἐσωτερικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὸ Σῶμα καὶ τῆς ὁποίας τὸ περιεχόμενον ἔχει ὡς ἀκολούθως:

ΜΙΚΤΗ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

ΣΥΝΔΕΣΕΩΣ ΕΛΛΑΔΟΣ–Ε.Ο.Κ.

ΣΥΣΤΑΣΙΣ

ἐπὶ τῆς δευτέρας ἐτησίας ἐκθέσεως δραστηριότητος

τοῦ Συμβουλίου Συνδέσεως ΕΛΛΑΔΟΣ–Ε.Ο.Κ. (1)

Η ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΔΕΣΕΩΣ

ΕΛΛΑΔΟΣ–Ε.Ο.Κ., συνελθοῦσα ἐν Βερολίνῳ τὴν 15ην καὶ 16ην Ἰουλίου 1965. Ἔχουσα ἐξετάσει τὴν 2αν ἐτησίαν ἔκθεσιν τοῦ Συμβουλίου Συνδέσεως, ἡ ὁποία περιλαμβάνει τὴν πρόοδον τῆς Συνδέσεως κατὰ τὴν περίοδον ἀπὸ 1ης Νοεμβρίου 1963 ἕως 31ης Δεκεμβρίου 1964. 1. ΕΚΦΡΑΖΕΙ τὴν ἱκανοποίησίν της ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι κατὰ τὴν περίοδον ταύτην, αἱ ἐμπορικαὶ ἀνταλλαγαὶ μεταξὺ Κοινότητος καὶ τῆς Ἑλλάδος ἔχουν σημαντικῶς αὐξηθῆ, ἰδίως αἱ ἑλληνικαὶ ἐξαγωγαὶ πρὸς τὴν Κοινότητα. 2. ΕΦΙΣΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗΝ τοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι, παρὰ τὴν αὔξησιν ταύτην, τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου ἔναντι τῆς Κοινότητος ἐξηκολούθησε νὰ αὐξάνεται καὶ ζητεῖ ὅπως, τὸ βραδύτερον κατὰ τὴν τρίτην ἐτησίαν Ἔκθεσιν τοῦ Συμβουλίου Συνδέσεως, ἀναλυθῶσι τὰ αἴτια τῆς καταστάσεως ταύτης, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν λυπηρῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς Συνδέσεως ἡ συνέχισις μιᾶς τοιαύτης ἐξελίξεως. (1) Ἡ σύστασις αὕτη, γενομένη δεκτὴ ὁμοφώνως ἀπηυθύνθη —συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρ. 6 τοῦ ἐσωτερικοῦ κανονισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς— πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν καὶ πρὸς τὸ Εὐρωπαϊκὸν Κοινοβούλιον. 3. ΦΡΟΝΕΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ λίαν σπουδαῖον διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ εὐρύνῃ τὴν θύραν τῶν δυνατοτήτων τῆς ἐξαγωγῆς, αἱ ὁποῖαι ἐξαρτῶνται σήμερον μόνον ἀπὸ ὡρισμένα προϊόντα. 4. ΘΕΩΡΕΙ λίαν χρήσιμον ὅπως τὰ ἑλληνικὰ σχέδια ἀναπτύξεως παραλληλίζωνται μὲ τὸ μεσοπρόθεσμον πρόγραμμα τῆς Ε.Ο.Κ., προκειμένου νὰ προσαρμοσθῇ ὁ προσανατολισμὸς τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας πρὸς τὰς προϋποθέσεις τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς. 5. ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΕΙ ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐναρμονίσεως τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς ἔκαμε προόδους κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, χωρὶς νὰ φθάσῃ ἐν τούτοις εἰς μίαν ὁριστικὴν λύσιν. 6. ΠΡΟΣΚΑΛΕΙ τὸ Συμβούλιον ὅπως πραγματοποιήσῃ τὴν ἐναρμόνισιν τῆς ἑλληνικῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς μὲ τὴν τοιαύτην τῆς Κοινότητος εἰς δύο φάσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἑπομένων στοιχείων: α) ἡ πρώτη φάσις θὰ περιλαμβάνῃ μίαν περίοδον ἐκτεινομένην μέχρι τῆς θέσεως ἐν λειτουργίᾳ τῶν ὀργανισμῶν τῶν κοινοτικῶν ἀγορῶν, περιλαμβανομένου καὶ τοῦ τοιούτου τῶν διαφόρων κοινῶν τιμῶν· τὴν στιγμὴν ταύτην, ἡ δευτέρα ἐν ταὐτῷ φάσις θὰ ἐτίθετο εἰς ἐφαρμογὴν αὐτομάτως, β) κατὰ τὴν πρώτην φάσιν, ἡ Ἑλλὰς θὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τοὺς μηχανισμοὺς τῆς κοινότητος ἀγροτικῆς πολιτικῆς, κατὰ τρόπον αὐτόνομον εἰς τὰς διατάξεις της καὶ ὑπὸ ἰδίαν αὐτῆς εὐθύνην· ἐπὶ πλέον, μία ἐμπορικὴ διακανόνισις ἐνέχουσα νέας ἀμοιβαίας προτιμήσεις θέλει ἀποφασισθῆ, γ) ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς πρώτης φάσεως, ἀντιπρόσωπος Ἕλλην θὰ ἔδει νὰ μετέχῃ μετὰ συμβουλευτικῆς ψήφου εἰς τὰ διάφορα ὄργανα τῆς κοινῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, ἐκεῖ ὅπου ἡ συμμετοχὴ αὕτη εἶναι εὐκταία. δ) κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς δευτέρας φάσεως, ἡ Ἑλλὰς θέλει ἐναρμονίσει προοδευτικῶς, τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν της μὲ τὴν τοιαύτην τῆς Κοινότητος· ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς δευτέρας ταύτης φάσεως, κατὰ τρόπον αὐτόματον, ἡ Κοινότης θέλει μετέχει οἰκονομικῶς, διὰ προοδευτικῶν μέσων, εἰς ἓν ἀγροτικὸν Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θέλει λειτουργῇ παραλλήλως καὶ κατὰ τὸ πρότυπον τοῦ F.E.O.G.A., εἰς τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ Ταμείου τούτου, θὰ ἔδει νὰ μετέχῃ, κατὰ τρόπον ἀνάλογον πρὸς τὸν προβλεπόμενον ἀνωτέρω ὑπὸ στοιχ. γ), ἀντιπρόσωπος τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ε.Ο.Κ. μετὰ συμβουλευτικῆς ψήφου. ε) Προκειμένου νὰ ἀποφευχθοῦν αἱ δυσκολίαι εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἐναρμόνισις δὲν ἐπραγματοποιεῖτο, μία διαδικασία διαβουλεύσεως ἐπὶ ἀγροτικῶν θεμάτων καί, διὰ μίαν μεταβατικὴν περίοδον, μία ρήτρα προστασίας πρὸς ὄφελος τῆς Ἑλλάδος θὰ ἠδύναντο νὰ προβλεφθοῦν. 7. ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΖΕΙ ὅτι, καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐναρμονίσεως τῶν ἀγροτικῶν πολιτικῶν, τὰ διάφορα πρὸς τοῦτο μέτρα ὀφείλουν νὰ ἀποβλέπουν πρὸς τὸν τελικὸν σκοπὸν τῆς Συμφωνίας τῶν Ἀθηνῶν, ἤτοι τὴν μεταγενεστέραν προσχώρησιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Κοινότητα. 8. ΘΕΩΡΕΙ ἀπαραίτητον, διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ταχεῖα οἰκονομικὴ ἐξέλιξις τῆς Ἑλλάδος, τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδιωτικῶν ἐπενδύσεων ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ καὶ τὴν ἔντασιν τῆς συνεργασίας μεταξὺ ἐπιχειρήσεων τῆς Κοινότητος καὶ ἑλληνικῶν τοιούτων, συμπληρουμένης οὕτω τῆς δραστηριότητος τῆς Τραπέζης ἐπενδύσεων, ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ νὰ χορηγῇ δάνεια, κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικόν, ὡς προκύπτει καὶ ἐκ τῆς ἐτησίας ἐκθέσεως.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Τὸν λόγον ἔχει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κ. Σπ. Μαρκεζίνης.

§6Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐάν, κύριοι βουλευταί, παρὰ τήν συνήθειάν μου ὁμιλῶ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος ἀντὶ ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, δὲν σημαίνει ὅτι προτίθεμαι νὰ μακρυγορήσω. Σήμερον, κατ’ ἐξοχήν, πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπευθύνομαι. Λυποῦμαι δὲ ἰδιαιτέρως, διὰ τὴν ἰδιότυπον ἀποχήν, τὴν ὁποίαν, εἰς τὴν προκειμένην ἰδίως περίπτωσιν, καὶ ὅσον ἀφορᾷ κυρίως τὴν ἀπουσίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. ἀπὸ τὴν συζήτησιν, δὲν ἐννοῶ. Ἐλέχθη βεβαίως, καὶ εἶναι ἡ ἀποχή, πολιτικὴ πρᾶξις, ἔστω καὶ ἂν τὸν τελευταῖον καιρὸν γίνεται συχνή, ὡς μὴ ὤφειλε, χρῆσις της. Ἀλλ’ ἡ ἀποφυγὴ ἐξηγήσεων εἰς προκλητικὰς καὶ συγκεκριμένας κατηγορίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτελουμένης μάλιστα ἀπὸ στενοὺς συνεργάτας, τοῦ τόσον σκληρῶς ὑπ’ αὐτῶν, ἐγκαλουμένου πρώην Πρωθυπουργοῦ, εἶναι δύσκολον νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πολιτικὴ πρᾶξις. Καὶ ἂν δὲν εἶναι φυγομαχία, πάντως δίδει τὴν ἐντύπωσιν ἀδυναμίας. Οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὰ αἰσθήματα τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ἔναντι τοῦ σημερινοῦ, ὁ μετ’ αὐτοῦ διάλογος θὰ ἀπηυθύνετο πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ αὐτὴν θὰ ἀφεώρα. Δι’ αὐτὸ δὲν ἔχει σημασίαν καὶ ἂν ἀκόμη κρίνεται ἡ Κυβέρνησις παράνομος —κακῶς βεβαίως κατ’ ἐμὲ— διότι πάντως ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι παράνομος. Ἀλλὰ πέραν τούτου εἶναι κρῖμα, διότι πρόκειται πράγματι περὶ μιᾶς ἀπὸ τὰς σπανίας ἐκείνας περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ καλεῖται νὰ ἀποδείξῃ μέχρι ποίου σημείου ἠμπορεῖ νὰ ἀποβῇ ἀποφασιστικὸς —ὅπως τὸ ἀληθὲς νόημα τοῦ Συντάγματος ἀπαιτεῖ— παράγων τῶν πολιτικῶν ἐξελίξεων. Διότι φαντάζομαι, ὅτι θὰ ἔχετε διαπιστώσει, ὅτι ἅπασαι σχεδὸν αἱ πολιτικαὶ ἐξελίξεις εἰς τὴν Ἑλλάδα, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν, προπαρασκευάζονται καὶ πραγματοποιοῦνται, ἐν ἀγνοίᾳ καὶ ἐκτὸς τοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον μετὰ ταῦτα καλεῖται συνήθως διὰ νὰ ἐγκρίνῃ τετελεσμένα γεγονότα. Οὔτε βεβαίως ἀρκεῖ νὰ τὰ ἀποδοκιμάσῃ τις ἐνδεχομένως, διὰ τῆς ψήφου του. Ἀξίαν θὰ εἶχε νὰ πείσῃ, διατὶ ἀποδοκιμάζει. Αὐτὸ θὰ ἀπετέλει πράγματι ὑπηρεσίαν πρὸς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ὄχι ἡ σιωπὴ κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἡ προσέλευσις μόνον κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Ἀκόμη καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἡ γνώμη ὅτι θὰ ἦτο ματαία κάθε ἐπιχειρηματολογία, ἑκάστου ἐξ ἡμῶν ἔχοντος ἀποφασίσει ἐκ τῶν προτέρων τὶ θὰ πράξῃ, ἀκόμη λέγω καὶ ἂν τοῦτο συνέβαινεν ὅπερ ἐγὼ δὲν δέχομαι, πάλιν τὰ ὅσα θὰ ἐλέγοντο ἐδῶ πρὸς ἀντίκρουσιν βαρυτάτων καὶ πρωτοφανῶν κατηγοριῶν, θὰ ἦσαν ἀναγκαῖα καὶ χρήσιμα διὰ νὰ διαφωτισθῇ ὁ λαός. Ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ἡμῶν ἡ γνώμη ἀναπτυσσομένη καὶ δικαιολογουμένη ἔχει ἀξίαν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἡ ψῆφος. Καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ εὐθύνη ἡμῶν εἶναι ηὐξημένη. Μὲ τοιαύτην δὲ συνείδησιν εὐθύνης θὰ προσπαθήσω καὶ ἐγώ, μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλυτέραν ἀντικειμενικότητα, νὰ ἀναπτύξω ἁπλῶς ὡρισμένας σκέψεις μου τερματίζων δὲ τὸν λόγον, θὰ καθορίσω τὴν στάσιν τῶν Προοδευτικῶν. Ἀνήκω εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνην —φρονῶ τῶν πολλῶν — τὴν ὁποίαν δὲν ἐξέπληξαν αἱ ἐξελίξεις. Εἰς δύο προσφάτους ἀπὸ τῆς θέσεώς μου συντόμους ὁμιλίας εἶχον τονίσει: Τὴν μὲν 17ην Ἰουνίου ὅτι: «Εἶναι τόση καὶ τοιαύτη ἡ Κυβερνητικὴ ἀστάθεια, ὥστε νὰ ἀναμένωμεν ὅλοι ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας νὰ πληροφορηθῶμεν, καθημερινῶς, καὶ νέας ἀντιθέσεις εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ σπανίως μέχρι σήμερον Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐπῆρε τοιαύτην πλειοψηφίαν, συγκεντρώσασα τὸ 53% συνέβη, λέγω, τοιαύτην Κυβέρνησιν, νὰ τὴν ἴδωμεν εἰς τόσον βραχὺ χρονικὸν διάστημα κλονιζομένην. Τίποτε λοιπόν, δὲν ἀποκλείεται, οὔτε καὶ ἐκλογαί, καὶ ἂν εἴμεθα σώφρονες ἄνθρωποι, θὰ πρέπῃ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ τὸ ἐνδεχόμενον τῶν ἐκλογῶν. Καὶ θὰ πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ἐκλογικὸν νόμον. Δὲν κάμνω ὑπαινιγμόν, ἀλλὰ σαφῆ πρότασιν». Καὶ συνέχισα τότε περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ψηφίσεως ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Ἄποψις, ἡ ὁποία εὐχαρίστως βλέπω κερδίζει ἤδη ὑποστηρικτάς. Ἀλλὰ ἀκόμη καθαρότερον —κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος συζήτησιν τῆς 23 Ἰουνίου— τονίζων ἀκριβῶς ὅτι ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ἐσπατάλησεν τὴν ἐξαιρετικὴν πλειοψηφίαν τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει, ἐτερμάτισα τὸν σύντομόν μου λόγον ὡς ἑξῆς: «Ἐὰν ἀρκῇ εἰς τὸν κ. Παπανδρέου ἡ πλειοψηφία τῶν 171 πειθαρχημένων βουλευτῶν, κάνει λάθος. Ἡμεῖς τοῦ λέγομεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ τοῦ ἀρκῇ, διότι πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἐὰν παραμένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, παραμένει διότι δὲν ὑπάρχει αὐτὴν τὴν ὥραν διάδοχον κοινοβουλευτικὸν σχῆμα. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ πιστεύω ὅτι θὰ ὑπάρξῃ, θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκετε εἰς τὴν ἐξουσίαν». Καὶ πράγματι, παρὰ τὴν «θυελλώδη» κατὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἐπιδοκιμασίαν τῆς Βουλῆς, ἐρήμην τῆς ΕΡΕ, καὶ τῶν Προοδευτικῶν, πρὶν παρέλθουν τρεῖς ἑβδομάδες ἡ Κυβέρνησις Παπανδρέου ἔπαυσε καὶ τυπικῶς νὰ εἶναι Κυβέρνησις.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ε.Κ.). (Διαμαρτύρονται καὶ ὁμιλοῦν μὴ ἀκουόμενοι).

§8Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, μὴ ἐνοχλῆσθε. Ἐγὼ ἁπλῶς ἀνέγνωσα κείμενα. (Θόρυβος).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ.κ. βουλευταί. Πρέπει νομίζω νὰ σεβασθῶμεν, τέλος πάντων τὸ βῆμα. Δὲν ἀπεδοκίμασεν, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς ἀπεδοκίμασε.

§10Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν νομίζω ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Οὐδεὶς μὲ ἀπεδοκίμασεν, ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς μὲ ἐπεδοκίμασε.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ αἱ διακοπαί, κ. Πρόεδρε, εἶναι παρὰ τὸν Κανονισμόν.

§12Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Οὐδόλως λοιπὸν ἐξεπλάγην, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐλυπήθην. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑνώσεως Κέντρου εἶχε κατ’ ἐμὲ καθ’ ὁλοκληρίαν χρεωκοπήσει εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς δράσεώς της καὶ μὲ συντομίαν, ἀλλὰ μὲ ἔμφασιν, ἀκριβῶς εἰς τὴν τελευταίαν σύντομον ὁμιλίαν μου, τὸ ἐξήγησα. Ἐξεδήλωσα τὰς ἀνησυχίας μου καὶ ἐπεσήμανα πολλαπλοὺς ἐθνικοὺς κινδύνους ἐκ τῆς παραμονῆς εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Φυσικὸν λοιπόν, ἦτο ἡ πτῶσις της νὰ προξενήσῃ εἰς τοὺς σκεπτομένους, ὅπως ἐγώ, ἱκανοποίησιν καὶ ὄχι θλῖψιν. Βεβαίως, εἰς κάθε περίπτωσιν διαπιστώσεως διαφωνίας μεταξὺ Στέμματος καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας, δὲν ἠμπορεῖ οἱ μετριοπαθεῖς ἄνθρωποι νὰ εἶναι εὐχαριστημένοι. Εἰς τὴν ἐποχήν μας μάλιστα θὰ προσέθετον, καὶ νὰ μὴν εἶναι καὶ ἀνήσυχοι. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι ἱστορία. Τὰ γενόμενα οὐκ ἀπογίνονται, καὶ ἡμεῖς καλούμεθα νὰ ἐξετάσωμεν τὴν νέαν διαμορφωθεῖσαν κατάστασιν, κατόπιν τῆς παραιτήσεως τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ. Παραιτήσεως, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρξεν ὡς θεατρικῶς ἐπιχειρεῖται νὰ ἐμφανισθῇ ἀποτέλεσμα ἐξαναγκασμοῦ, ἀλλὰ ἁπλούστατα διαφωνίας, ὑπὸ τὸ βάρος βεβαίως τοῦ πρωτοφανοῦς κατηγορητηρίου τῶν Βασιλικῶν ἐπιστολῶν. Ἐπὶ πλέον ἡ νέα κατάστασις παρουσιάζει καὶ τὴν ἰδιοτυπίαν ὅτι πολὺ συνδέεται μὲ τὰς ἐσωτερικὰς διενέξεις εἰς τὴν Ε.Κ. Μία φάσις των ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία πρό τινων ἑβδομάδων, ἠνάγκασε τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν νὰ προκαλέσῃ πολιτικὴν συζήτησιν. Ἄλλη εἶναι ἡ σημερινὴ καὶ εἶναι ἡλίου φαεινότερον, ὅτι δὲν εἶναι ἡ τελευταία. Θὰ ἔλεγα μάλιστα ὅτι ἡ σημερινὴ φάσις, παρουσιάσθη κατὰ μελοδραματικὸν τρόπον, διότι οἱ μὲν—μὲ τὴν συνήθη εἰς στιγμὰς ὀξυτήτων ἀλλοίωσιν τῆς σημασίας τῶν λέξεων— ἀποκαλοῦν τοὺς δέ, προδότας, οἱ δὲ θέλουν νὰ ἐμφανισθοῦν ὡς ἀνερχόμενοι τὸν Γολγοθᾶν των καὶ ἕτοιμοι νὰ ζητήσουν, ὡς ποινήν, τὴν σίτισιν αὐτῶν εἰς τὸ Πρυτανεῖον.

§13ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀκούεσθε. Τακτοποιῆστε τὰ μικρόφωνα.

§14Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Βεβαίως μ’ εὐχαριστεῖ ὅταν θέλετε νὰ μὲ ἀκούετε. Ἂν καὶ δὲν μοῦ ἀρκεῖ. Θὰ ἤθελον νὰ συζητῶμεν. Διότι αὐτὴ ἡ ἰδιοτυπία ἀποχῆς, δηλαδὴ ἀποχῆς τῶν ψυχῶν καὶ τοῦ πνεύματος καὶ παρουσίας τῶν σωμάτων, δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ. Θὰ ἤθελον νὰ εἶναι ὅλον, πλῆρες.

§15Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. CORPUS καὶ ὄχι ANIMUS, παριστάμεθα.

§16Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Αὐτὴ ἡ ἀποχὴ πρώτην φορὰν εἰς τὴν ἱστορίαν ἐνεφανίσθη. Ὑπάρχει ἐδῶ CORPUS καὶ ἀλλοῦ τὸ ANIMUS. Καὶ εὑρίσκεται ἐδῶ τὸ CORPUS, τὸ ὁποῖον εἶναι συμπαθέστατον καὶ ὄχι τὸ ANIMUS, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον. Ἐμὲ βεβαίως τοῦτο μὲ δυσαρεστεῖ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, πάλιν καλὰ ποὺ τὸ CORPUS παρίσταται καὶ ἀκούει. Εἶναι, λοιπόν, φυσικόν, ἐνώπιον τοιαύτης ὀξείας ἀντιθέσεως ἀπόψεων, ἡ θέσις τῶν ἀντικειμενικῶς σκεπτομένων τρίτων, νὰ εἶναι δυσχερής. Καὶ ὅμως, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον περισσότερον ὅλων θὰ βοηθήσῃ διὰ τὴν ταχυτέραν ἔξοδον τῆς Χώρας ἀπὸ τὴν ἀστάθειαν, τὴν σύγχυσιν καὶ τὴν ἀνωμαλίαν εἶναι ἡ ἀναζήτησις τῆς ἀληθείας. Ἰδού, λοιπόν, διατὶ εἶναι καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς λυπηρόν, διότι ἀπουσιάζει ὁ πρώην Πρωθυπουργός, τοῦ ὁποίου ἡ μαρτυρία τόσον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ βοηθήσῃ. Τὸ νὰ ἀρκούμεθα δέ, οἱ τρίτοι, νὰ χαιρώμεθα, διότι ἐπὶ τέλους τὰ ἐν οἴκῳ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἦλθον ἐν Δήμῳ, βεβαίως δὲν εἶναι ἴδιον πολιτικῶν ἀνδρῶν ἐχόντων συναίσθησιν εὐθύνης. Διότι τὰ ὅσα συμβαίνουν σήμερον εἰς ἓν μεγάλο κόμμα ἢ ἄλλοτε εἰς ἄλλο, ἔχουν καθολικὰς ἐπιπτώσεις ἐπὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου τῆς Χώρας. Ὅσοι δέ, ὅπως ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, βαθύτατα πιστεύουν εἰς τὸν Κοινοβουλευτισμόν, ὄχι μόνον δὲν ἐπιχαίρουν, ἀλλὰ θλίβονται καὶ ἀνησυχοῦν. Κύριοι βουλευταί, ὅπως εὐθέως σᾶς εἶπον, ὅτι οὔτε μὲ ἐξέπληξεν, οὔτε μὲ ἔθλιψεν ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, εὐθέως ἐπίσης σᾶς λέγω, ὅτι οὐδόλως μὲ ἱκανοποίησεν ἡ διαδοχή. Ἔπασχεν ἀπὸ τῆς γενέσεώς της ἀπὸ σοβαρωτάτην ἀδυναμίαν. Ἦτο λύσις δυναμένη νὰ διαβληθῇ καὶ ἡ ἀρχικὴ αἰτία τοῦ διαβλητοῦ ἦτο ἡ ἐσφαλμένη ἀντίληψις τῆς ἀναζητήσεως τῆς διαδοχῆς ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. (Θόρυβος, ψίθυροι). Παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ προσέχητε. Τονίζω μίαν πρὸς μίαν τὰς λέξεις μου, διότι πιστεύω, ὅτι αὐτὰ τὰ σημεῖα τῆς ἀγορεύσεώς μου εἶναι τὰ σημαντικά. Ἀκριβῶς, εἶναι τὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δεκτικὰ διακοπῶν. Ἀκούσατέ τα καὶ κρίνατέ τα. Καὶ εἴπομεν. Ἀλλάξατε γνώμην καὶ συζητήσατε. Τοῦτο, ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ, ἂν ἡ ἀναζήτησις διαδοχῆς ἐκ τοῦ Κέντρου ἐγένετο τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. κατὰ τὴν παρ’ ἡμῖν πρακτικήν, ἢ ἔστω τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος, ἀλλ’ ὄχι βεβαίως ἐν ἀγνοίᾳ των. Ὀλίγον δὲ πειστικὸς ὑπῆρξεν εἰς τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὸ κατ’ ἐμὲ ὅμως, λάθος του, νὰ ἀναλάβῃ νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς Ε.Κ., οὐδόλως βεβαίως ἀφορᾷ τὸ συνταγματικῶς ἔγκυρον τῆς δοθείσης λύσεως. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, ἀκολουθῶν τὴν γνώμην τῶν, καθολικῆς ἀναγνωρίσεως, Ἑλλήνων συνταγματολόγων, ὡς καὶ τὴν μέχρι τοῦδε πρᾶξιν, δέχεται, ὅτι δημιουργηθείσης κυβερνητικῆς κρίσεως, ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀδέσμευτος νὰ καλέσῃ τὸν οἱονδήποτε εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὑπὸ μόνον τὸν περιορισμὸν τοῦ νὰ ἐμφανισθῇ ἡ νέα Κυβέρνησις ἐντὸς τῆς συνταγματικῆς προθεσμίας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφόν της. Ἐν περιπτώσει δὲ ποὺ δὲν τὴν ἐπιτύχει, τότε δὲν δύναται νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν παρὰ μόνον ἂν ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν προθεσμιῶν. Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πράξῃ καὶ χωρὶς κἂν νὰ ἐμφανισθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Πέραν τῶν περιορισμῶν τούτων, ἅπαντα τὰ ἄλλα ἀποτελοῦν δεοντολογίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας κάλλιστα ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ σωρεία ἀπόψεων. Κατὰ συνέπειαν, ἀπολύτως συνταγματικῶς ἐνήργησεν ὁ Βασιλεύς, ἀναθέσας τὴν ἐντολὴν εἰς τὸν κ. Νόβαν. Ἀλλ’ ἐπίσης συνταγματικῶς θὰ ἐνήργει, ἂν τὴν ἀνέθετεν εἰς οἱονδήποτε ἄλλον, οὐδόλως ὤν, ἐπαναλαμβάνω, ὑποχρεωμένος, νὰ ἐκλέξῃ τὸν διάδοχον τοῦ παραιτηθέντος Πρωθυπουργοῦ ἐκ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο εἰς τὴν ἐξουσίαν. Κατ’ αὐστηρὰν μάλιστα τυπικότητα, θὰ ἔπρεπε μόνον ἐξ αὐτοῦ νὰ μὴ ἐκλέξῃ. Ἐκτὸς ἂν ὁ ἴδιος ὁ παραιτηθεὶς Πρωθυπουργός, εἶχεν ὑποδείξει τοῦτο, ὡς νομίζω συνέβη εἰς τὴν περίπτωσιν Κωνσταντίνου Καραμανλῆ καὶ Π. Πιπινέλη. Οὔτε ἐπίσης φρονῶ, ὅτι βελτιώνουν τὰς θέσεις των οἱ ἀποτελοῦντες τὴν νέαν Κυβέρνησιν, ἐπικαλούμενοι τὴν ἄγνοιαν τοῦ περιεχομένου τῶν Βασιλικῶν ἐπιστολῶν, ἢ τὴν ἀνυπαρξίαν δημοκρατικῆς διοικήσεως εἰς τὴν Ε.Κ. Ἀντιθέτως, φρονῶ, ὅτι τὰς ἐξασθενοῦν. Ἐξηγοῦμαι: Ἐγένετο δηλαδή, μέγας θόρυβος διατὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς δὲν ἀνεκοίνωσεν εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τὰς Βασιλικὰς ἐπιστολάς. Τὸ θέμα ὅμως τίθεται ἀλλαχοῦ. Ἡ σύγχρονος ἐξέλιξις τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος τείνει, νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν οὐσιαστικῶς, ὄχι ἀκόμη τυπικῶς, παντοδυναμίαν. Τὰ ὅσα περὶ τοῦ ἀντιθέτου ὑποστηρίζονται βασίζονται εἰς παρωχημένας ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι ἤδη ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ πρώτου παγκοσμίου πολέμου ἤρχισαν νὰ ἐξαφανίζωνται. Ὁ Πρωθυπουργὸς δύναται ἐπὶ μεγίστων θεμάτων νὰ ἐνεργήσῃ μόνος ἢ ἐν συνεργασίᾳ μὲ ὡρισμένους ἐκ τῶν Ὑπουργῶν του κατὰ ἰδίαν κρίσιν. Ὁ διαφωνῶν Ὑπουργὸς ἔχει ἓν ὅπλον, τὴν παραίτησιν καὶ οὐδὲν ἄλλο. Ἐπὶ Κυβερνήσεως Παπάγου, ὅτε συμμετεῖχον καὶ ἐγὼ εἰς ἐκείνην, δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ δύο μεγίστης σημασίας παραδείγματα. Τὸ ἓν ἦτο ἡ νομισματικὴ μεταβολή. Ὡς γνωρίζετε, μέχρι τῆς τελευταίας ὥρας δύο ἢ τρεῖς Ὑπουργοὶ ἦσαν μόνον ἐνήμεροι. Ἠγνόει δὲ ἀκόμη καὶ ὁ Βασιλεύς. Ἄλλο παράδειγμα: Ἡ συνάντησις Παπάγου– Ἤντεν ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τώρα περίπτωσιν ποὺ ἀφορᾷ τὸν κ. Παπανδρέου πάλιν. Κατὰ τὸ 1944, ὀλίγον πρὸ τῆς ἀπελευθερώσεως, συνηντήθη μὲ τὸν Οὐΐνστον Τσῶρτσιλ, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐνημερώσῃ, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, οὔτε τὸν τότε Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, Σοφοκλῆν Βενιζέλον. Κατόπιν τούτου ὁ Βενιζέλος παρητήθη. Ταῦτα ἀπὸ τυπικῆς πλευρᾶς. Ἂν τώρα ἀπὸ ἀπόψεως οὐσίας ἡ ἔκπληξις τῶν νῦν διαμαρτυρομένων ἀφορᾷ τὰς ἀνησυχίας, αἱ ὁποῖαι τόσον ἐντόνως περιεγράφοντο εἰς τὰ Βασιλικὰ γράμματα τότε, πολλοὶ διερωτῶνται πῶς ὑπεύθυνοι πολιτικοὶ ἄνδρες ἀνέμενον τὰς ἐπιστολὰς διὰ νὰ ἀνησυχήσουν. Ἀπὸ μηνῶν τώρα πολλὰ τῶν εἰς αὐτὰς ἀναφερομένων, διεκηρύσσοντο. Τὸν παρελθόντα ἀκόμη Φεβρουάριον, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ἀπὸ ἐξώστου μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα ἐξεδήλωσε τοιαύτας ἀνησυχίας, ἐζήτησε τὴν παραίτησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ὑπέδειξε τὸ σημερινὸν κυβερνητικὸν σχῆμα, ἐννοῶ ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Πῶς οὐδεμία τότε προεκλήθη συγκίνησις; Διὰ τὸ θέμα τῶν ἐπιστολῶν, τῶν ὁποίων ἡ δημοσίευσις ὀρθῶς ἐγένετο, ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, κατηγορεῖ τὸν τέως Πρωθυπουργόν, διότι μετὰ τὴν λῆψιν ἤδη τῆς πρώτης — ἡ ὁποία ἦτο οὐσιαστικῶς πρόκλησις πρὸς παραίτησιν — δὲν παρῃτήθη. Μὴ παραιτηθεὶς δέ, ἀνέλαβε καὶ τῶν τριῶν ἐπιστολῶν τὴν εὐθύνην, μὴ δυνάμενος — μόνος αὐτὸς — οὐδὲν νὰ λέγῃ. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἄλλος τις λέγῃ ὀφείλει ἀντιθέτως ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς νὰ ὑπερασπίζῃ τὰς ἐπιστολὰς καὶ τὸ περιεχόμενόν των.

§17Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Αὐτόγραφα διὰ συλλογὰς εἶναι, αἱ ἄνευ προσυπογραφῆς τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἐπιστολαὶ τοῦ Βασιλέως.

§18Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Κουτσοχέρα, παρακαλῶ, τηρήσατε τὴν γραμμήν μας.

§19Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Βεβαίως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Μπακόπουλος, διότι ὁ κ. Κουτσοχέρας μὲ τὴν διάθεσιν ποὺ ἔχει σιγὰ–σιγὰ νὰ παρασύρεται εἰς συζήτησιν μαζί μου, ἄλλο ποὺ δὲν θέλω καὶ ἐγώ, κινδυνεύει νὰ ἀποστῇ τῆς γραμμῆς του. Ἀλλὰ εὐτυχῶς διὰ τὸ κόμμα του, παρίσταται ὁ κ. Μπακόπουλος καὶ τοῦ ἐπιβάλλει τὴν τάξιν. Καὶ τώρα ὀλίγα τινά, ὅσον ἀφορᾷ τὰ παράπονα διὰ τὴν ἔλλειψιν δημοκρατικῆς διοικήσεως εἰς τὴν Ε.Κ. Κύριοι βουλευταί, ἂν ἐξαιρέσετε τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, δὲν νομίζω, ὅτι θὰ δυνηθῆτε νὰ εὕρητε ἄλλο παράδειγμα εἰς τὴν Ἑλλάδα, κόμματος μὲ δημοκρατικὴν ὀργάνωσιν. Δὲν ὁμιλῶ τί ἔπρεπε νὰ εἶναι. Καὶ δὲν ἀναφέρομαι εἰς διάφορα ἑκάστοτε καταστατικά, ἀλλὰ εἰς τὴν πραγματικότητα, ἡ ὁποία καὶ ὅταν ὑπῆρξαν τὰ ἠγνόησε. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἡ ζητοῦσα τὴν ψῆφον μας Κυβέρνησις θέλει νὰ ὀνομάζεται Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. Μία Ε.Κ. ὑπάρχει μὲ ἀρχηγὸν τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου, τὸν ὁποῖον ἔφεραν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀτυχῶς οἱ ἀντίπαλοί του καὶ τὸν ἀπεμάκρυναν ἐξ αὐτῆς εὐτυχῶς οἱ φίλοι του! Μὴν νομίσετε, ὅτι ἐμφανίζομαι συνήγορος τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ μὲ τὰ ὅσα ἐγὼ κατήγγειλα ἤδη ἐναντίον του, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι χρήσιμον νὰ ἐνθυμηθῶμεν ὅ,τι τοὐλάχιστον συνέβαινε μέχρι σήμερον. Ὅταν λ.χ. ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐπανῆλθεν εἰς τὴν πολιτικὴν τὸ 1928, ὁ Γεώργιος Καφαντάρης ἐγκατέλειψε τὴν ἀρχηγίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ ἐπολιτεύθη ὡς ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν–Φιλελευθέρων. Διὰ νὰ μὴ δὲ μὲ διακόψῃ τις, ὅτι ἡ περίπτωσις τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου εἶναι ἐξαιρετική, σπεύδω νὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς τὸν υἱόν του Σοφοκλῆν. Διαφωνεῖ μὲ τὸν Θεμιστοκλῆ Σοφούλη τὸ 1946. Καίτοι Βενιζέλος, ἀκολουθούμενος ὑπὸ σοβαρᾶς ὁμάδος πολιτευτῶν καὶ λαοῦ, ἱδρύει τὸ Κόμμα τῶν Βενιζελικῶν Φιλελευθέρων. Σὺν τῷ χρόνῳ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων περιέρχεται εἰς αὐτὸν μέχρι τοῦ 1954, ὅτε ἀπὸ τὴν ψυχικὴν κατάθλιψιν τῆς παγκυριαρχίας τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, τὸ ἐγκαταλείπει εἰς τὸν κ. Παπανδρέου. Μετά τινα χρόνον ἐπανέρχεται εἰς τὴν πολιτικήν. Δὲν τὸ διεκδικεῖ ὅμως, ἀλλ’ ἱδρύει νέον, τὴν ΦΙΔΕ, ὑπὸ δημοκρατικώτατον καταστατικόν, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε ἐτήρησεν. Βραδύτερον, ὑπὸ καθεστὼς δυαρχίας ἐπανέρχεται εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διὰ νὰ τὸ ἀφήσῃ πάλιν βραδύτερον εἰς τὸν Γεώργιον Παπανδρέου, ἱδρύων ἄλλο κόμμα. Ὁ κ. Στεφανόπουλος ἀποχωρεῖ ἀπὸ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἱδρύει ἰδικόν του κόμμα. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα παραμένει κάποτε μὲ τὸν Ἀρχηγόν του καὶ μὲ ἕνα μόνον ὀπαδὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ὅλα σχεδὸν τὰ στελέχη του καὶ ὁ κόσμος του μεταφέρεται εἰς τὸν Συναγερμὸν ἢ εἰς τὴν ΕΡΕ. Ἀλλὰ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα σήμερον ἔχει ἀρχηγόν, τὸν κ. Κωνσταντῖνον Τσαλδάρη. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω αὐτὸ ποὺ συμβαίνει σήμερον: Νὰ ἔχωμεν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται ὅτι ἐκφράζει τὴν Ἕνωσιν Κέντρου καὶ ἀντιπολίτευσιν ὡσαύτως τὴν Ἕνωσιν Κέντρου. Ἀκόμη καὶ ἐὰν συνεκέντρου ἡ Κυβέρνησις αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν ἀποκλειστικῶς ἀπὸ βουλευτὰς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο ἡ Ἕνωσις Κέντρου. Καὶ ὀρθῶς ἐχαρακτηρίσθη «Νέα Ἕνωσις Κέντρου». Ἀκόμη καὶ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον ἂν προσέφευγον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶχε λόγον νὰ εἶναι εὐχαριστημένος ἀπὸ τὸν κ. Παπανδρέου, δὲν θὰ ἐπετύγχανον νὰ τὸν καταργήσουν. Οὔτε δύνανται νὰ ἰσχυρισθοῦν αὐτὸ ποὺ ὑπῆρξε πράγματι πραγματικότης καὶ τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἡ ἀντιπολίτευσις ἐτόνισε, καὶ τὸ ἠρνήθησαν πάντοτε οἱ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου: Ὅτι δηλαδὴ ἡ Ἕνωσις Κέντρου ὑπῆρξε μωσαϊκόν. Αὐτὸς ὁ χαρακτηρισμὸς ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ χαρακτηρίσητε ἕναν ὀργανισμόν, τὰ ἐξωτερικὰ τυπικὰ στοιχεῖα εἶναι ἀπαραίτητα. Ὅταν ἐκλήθη ἀπὸ τὸν Σοφοκλῆν Βενιζέλον νὰ συνεργασθῶ μὲ τὴν Ἕνωσιν Κέντρου τὸ 1961, τὸ ἐτόνισα, ὅτι θὰ πρόκειται περὶ συνεργασίας δύο κομματικῶν ὀργανισμῶν: Τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ὑπὸ ἀρχηγὸν τὸν κ. Παπανδρέου, καθ’ ὅλα προβαδίζοντα, καὶ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ὑπὸ τὸν ἔχοντα τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ. Ταῦτα καθ’ ἣν ὥραν ὁ ἐκφράζων τὸ μεγαλύτερον κόμμα Σοφοκλῆς Βενιζέλος εἶχε κατηγορηματικῶς δηλώσει, ὅτι συνειργάζετο ὡς ἁπλοῦν μέλος. Ἄλλο ἐὰν ἐκ τῶν πραγμάτων ἦτο τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν δύο ἡγετικὸν στέλεχος. Τὰ τονίζω ὅλα αὐτὰ διότι φρονῶ, ὅτι δὲν ἐξυπηρετοῦν κανένα σκοπὸν μὲ ὅσα ἄλλα ὑποστηρίζονται, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ δικαιολογήσωμεν διατὶ ἐκλήθη ὁ κ. Νόβας εἰς τὴν ἐξουσίαν — ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ θὰ ὑποστηρίζαμεν τόσον κακῶς κατ’ ἐμέ, ὅτι ἔπρεπεν ἡ διαδοχὴ νὰ ἀναζητηθῇ εἰς τὸ ἴδιον κόμμα τοῦ ὁποίου ὁ ἀρχηγὸς παρῃτήθη τῆς Πρωθυπουργίας, ἀλλὰ ὄχι καὶ τῆς ἀρχηγίας τοῦ Κόμματος. Ἐρωτᾶται, λοιπόν, κ. βουλευταί, μὲ ποίαν λογικὴν πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς νέας Κυβερνήσεως; α) Διότι κατέλυσαν τὸν Ἀρχηγόν των; Ἀλλὰ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὀπαδοὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου διὰ νὰ μᾶς ἐνδιαφέρῃ ποῖον ἀναγνωρίζουν ἐκεῖνοι ἀρχηγόν. Καὶ εἰς τὸ κάτω τῆς γραφῆς, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τοὺς κατηγορήσωμεν διατὶ τὸν ἀνεγνώρισαν. Τώρα μόλις τὸν ἐγνώρισαν; β) Διότι ἀπεμάκρυνον τὸν Γεώργιον Παπανδρέου, ὡς κίνδυνον καὶ ὑπαίτιον τῶν συμφορῶν τοῦ τελευταίου καιροῦ; Χωρὶς ἀμφιβολίαν τὰ ὅσα ἐγνώσθησαν δικαιολογοῦν ἀπολύτως τὴν πτῶσιν, ἀλλὰ δὲν δικαιολογοῦν τὴν διαδοχήν. Ἡμεῖς τὸ ἐκηρύξαμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. εἶχεν εἰς ὅλα χρεωκοπήσει. Ἀλλὰ κατὰ ποίαν λογικήν, οἱ συμμετέχοντες εἰς χρεωκοπήσασαν κυβέρνησιν καὶ μάλιστα εἰς καιρίας θέσεις, εἶναι ἀθῶοι τῶν ὅσων διεπράχθησαν καὶ ἄξιοι καὶ βραβεύσεως; Ἂν μὲν οὐδὲν ἀντελήφθησαν ὅταν τὸ πᾶν γύρω ἐβόα, τότε εἰς αὐτοὺς θὰ ἐμπιστευθῶμεν ἀποκλειστικῶς τὸ τόσον δύσκολον μέλλον; Ἂν πάλιν τὸ ἀντελήφθησαν, τότε διατὶ δὲν παρῃτήθησαν; Οἱ δημόσιοι ἄνδρες δὲν ἔχουν δύο δημοσίους βίους, ἕνα μυστικὸν καὶ ἕνα φανερόν. Ὅσοι διαφωνοῦν παραιτοῦνται. Ἔστω καὶ ὀλίγας ὥρας πρὶν τῆς παραιτήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Διότι ὡς ὀρθῶς ἐλέχθη: «Οὐδεὶς ἄκων ὑπουργός». γ) Ἀλλὰ μήπως καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς νέας Κυβερνήσεως διότι, ὡς ἰσχυρίζεται, ἀκολουθεῖ τὸ ἴδιον πρόγραμμα τῆς προηγουμένης; Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐπὶ μῆνας τώρα ὑποστηρίζομεν — καὶ ὀρθῶς — ὅτι βαδίζομεν κατὰ κρημνῶν. Καὶ θὰ τοὺς ἀκολουθήσωμεν πρὸς τὴν πορείαν αὐτήν; Ἂν ἐπὶ τέλους ἦσαν πλήρως ἀνεύθυνοι διὰ τὴν ΑΣΠΙΔΑ καὶ δι’ ὅλα τὰ ἄλλα ἀπαίσια συναφῆ, ἦσαν μήπως ἐντελῶς ἀνεύθυνοι διότι ὁ βίος κατέστη ἀβίωτος, διότι ὑπεχρεώθη ἡ οἰκονομία, διότι παραμένουν ἀδιάθετα τὰ ἀγροτικὰ προϊόντα, ὑπονομευομένου οὕτω τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι τὸ συνάλλαγμα διαρρέει, διότι ἡ ἐσωτερικὴ ἀξία τῆς δραχμῆς ἐμειώθη, διότι ἡ Ἕνωσις τῆς Κύπρου ἀπεκλείσθη ἢ διότι εἰς τὰ ἐθνικὰ σύνορα ὑπάρχουν σοβαραὶ ἀνησυχίαι; Ἢ διότι κατεστράφη ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Κωνσταντινουπόλεως; δ) Ἢ μήπως θὰ τοὺς ἀκολουθήσωμεν συμφωνοῦντες μὲ τὴν λογικήν, ὅτι ἂν αὐτοὶ δὲν ἀνελάμβανον τὴν Κυβέρνησιν, ἀκούσετε τί σοβαρὸν θὰ συνέβαινεν: Ἐκινδύνευε νὰ ἐκαλεῖτο ὁ κ. Κανελλόπουλος, ἢ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, ἢ ὁ κ. Πασαλίδης — ὁ ὁποῖος δὲν ἐβοήθησε βεβαίως ἡμᾶς εἰς τὰς ἐκλογάς! Εἶναι πράγματι διασκεδαστικόν, τὸ κόμμα τῆς μείζονος Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἡμεῖς ὅλοι οἱ ἄλλοι, νὰ εἴμεθα ὑπὸ πρόσκαιρον ἔστω CAPITIS DEMI-NUTIO, ἀδυνατοῦντες νὰ κυβερνήσωμεν ἐντὸς τετραετίας, ἀλλὰ ἱκανώτατοι νὰ στηρίξωμεν μικρὰν μερίδα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου νὰ κυβερνήσῃ αὐτή. Καλούμεθα μὲ πολὺ θάρρος νὰ συμμετάσχωμεν εἰς μίαν λεόντειον ἑταιρείαν. Καταθέτουν τὸ 20% τῶν κεφαλαίων καὶ ἀμφισβητουμένην ἐπωνυμίαν, ἐνῷ ἡμεῖς προσφέρομεν τὰ ἄλλα. Κρατοῦν αὐτοὶ τὴν Προεδρίαν τῆς Ἑταιρείας, τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον, ὁλόκληρον τὸν μηχανισμὸν καὶ τὰς εἰσπράξεις, καὶ προσφέρουν εἰς ἡμᾶς τὰς ζημίας! Διότι, ἂν βεβαίως ἡ ἑταιρεία χρεωκοπήσῃ, θὰ εἰσπράξῃ ἡ ἀριστερὰ καὶ ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ὄχι ὅσοι ἔχουν ἐγγυηθῆ τὴν ἑταιρείαν. Ἄς μὴ νομισθῇ, ὅτι τὰ λέγω αὐτά, διότι φλέγονται οἱ Προοδευτικοὶ ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μερισθοῦν ἔστω καὶ ὀλίγον, ἰδίως σήμερον μάλιστα, τῆς κυβερνητικῆς ἐξουσίας. Ὄχι! Ἀλλὰ εἴμεθα ὑπερήφανοι καὶ ὑπεύθυνοι δημόσιοι ἄνδρες. Ἔπρεπε, λοιπόν, νὰ δυνάμεθα νὰ παρακολουθῶμεν τὸ τί συνέβη. Δι’ ἡμᾶς θὰ ἤρκει εἷς ἔστω καὶ μόνος ἐκ τῆς μείζονος Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ τὴν ὁποίαν συνειργάσθημεν ἐκλογικῶς, νὰ συμμετεῖχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἄρωμεν τὰς ἐπιφυλάξεις μας, αἱ ὁποῖαι τονίζω — δὲν ἀφοροῦν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα τονίζω καὶ τιμῶμεν καὶ ἀγαπῶμεν, ἀλλὰ τὴν μορφὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀείμνηστος Σοφούλης, τὸ 1947, θὰ ἐνθυμῆσθε πῶς ἐπολιτεύθη. Παρέσχε τὴν βοήθειάν του εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀφοῦ ἐξησφάλισεν, ὄχι κἂν τὴν συμμετοχήν του εἰς αὐτήν, ἀλλὰ τὴν ἡγεσίαν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἂν μοῦ ἀπήντων, ὅτι ὁ Λαὸς δὲν ἐψήφισεν οὔτε Ε.Ρ.Ε., οὔτε Προοδευτικοὺς εἰς τὰς ἐκλογάς, θὰ ἔλεγον, ὅτι οὔτε τὸ 1946 ἐψήφισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς Πρωθυπουργὸν τὸν Σοφούλην. Δὲν πιστεύω δὲ κανεὶς νὰ χαρακτηρίζῃ ἐξ αὐτοῦ ἐκβιαστὴν τὸν ἀείμνηστον Θεμιστοκλῆν Σοφούλην, τοῦ ὁποίου τὸν θάνατον ἔκλαυσαν ὅλοι οἱ Ἕλληνες. Οὔτε ἀφελῆ τὸν Κωνσταντῖνον Τσαλδάρην, τοῦ ὁποίου ἔστω, ὡς συμβαίνει ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅλοι τιμοῦν τὸν πατριωτισμόν. Λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ἂν ἡ Κυβέρνησις τύχῃ ψήφου ἐμπιστοσύνης, διὰ νὰ γνωρίζωμεν πῶς θὰ κυβερνηθῇ ὁ Τόπος, πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῖοι θὰ τὴν ψηφίσουν. Ἂν τὴν ψηφίσουν 151 βουλευταὶ τῆς Ε.Κ., μὲ γειά της καὶ χαρά της! Θὰ εἶναι οἰκογενειακὴ ὑπόθεσις τῆς Ε.Κ., ἡ ὁποία ὅλους ἐταλαιπώρησε καὶ ἡ ὁποία βεβαίως δὲν πρόκειται πάντως κατ’ ἐμὲ νὰ σώσῃ τὴν κατάστασιν. Ἀλλὰ τέλος πάντων... Ἂν ὅμως ἡ Κυβέρνησις στηριχθῇ εἰς τὰς ψήφους τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ἡμῶν τῶν Προοδευτικῶν, τότε θὰ λέγεται μὲν Κυβέρνησις μιᾶς μερίδος τῆς Ε.Κ., ἀλλὰ θὰ εἶναι τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ἡμῶν. Ἀλλὰ ἐνῷ θὰ εἶναι τῆς Ε.Ρ.Ε. ἢ καὶ ἡμῶν, δὲν θὰ κυβερνῶμεν ἡμεῖς. (Γέλωτες). Εἶμαι πολὺ εὐτυχής, διότι μετὰ τὴν θυελλώδη ἀτμόσφαιραν —καὶ ἐνδεχομένως μετ’ ὀλίγον νὰ ὑπάρξῃ ἐκ νέου θυελλώδης ἀτμόσφαιρα— ὑπάρχει αὐτὴ ἡ εὐχάριστος διακοπὴ καὶ καλὴ ἀτμόσφαιρα. Ἀνησυχῶν πραγματικὰ δι’ ὅσα συμβαίνουν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, κατέχομαι ἀπὸ μετριοπαθεῖς ἰδέας καὶ χαίρω, ὅταν, ἔστω καὶ προσκαίρως, ἐπικρατεῖ ἠρεμία.

§20Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Λέγετε ὡρισμένας ἀληθείας.

§21Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὅσα σᾶς ἀρέσουν τὰ ἀναγνωρίζετε, ὅσα δὲν σᾶς ἀρέσουν δὲν τὰ ἀναγνωρίζετε. Καὶ συνεχίζω. Αὐτό, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ἀντίθετον πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν, ἀλλὰ συνιστᾶ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, κοινοβουλευτικὴν ἀνωμαλίαν. Καὶ πάντως πλήρη ἰδιοτυπίαν. Διότι δὲν θὰ δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ τὰς περιπτώσεις κυβερνήσεων μειοψηφίας, ὅπως λ.χ. συνέβη ἄλλοτε μὲ τὸν Σοφοκλῆν Βενιζέλον ἢ θὰ συνέβαινε σήμερον ἂν λ.χ. ἐσχημάτιζε Κυβέρνησιν ὁ κ. Κανελλόπουλος ἢ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ καὶ τὸν ὑπεστήριζεν ἡ Ε.Κ. Ἡ ἀνωμαλία καὶ ἡ πρωτοτυπία θὰ ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι ἡ μειοψηφία τοῦ πλειοψηφήσαντος εἰς τὰς ἐκλογὰς κόμματος θὰ κυβερνᾶ μὲ τοὺς ψήφους τῶν μειοψηφησάντων εἰς τὰς ἐκλογὰς κομμάτων. (Γέλωτες). Ἐλέχθη ἀκόμη τί θὰ συνέβαινεν ἂν δὲν ἀνελάμβανε τὴν ἐντολὴν ὁ κ. Νόβας. Καὶ μάλιστα προσθέτουν, ἂν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ κρισιμότης τῶν περιστάσεων δὲν ἐπέτρεπε νὰ παρέλθῃ οὔτε στιγμὴ ἄνευ Κυβερνήσεως. Ἡ ἀπάντησις, ἐν τούτοις, εἶναι πάρα πολὺ ἁπλῆ. Θὰ ἠδύνατο νὰ δοκιμασθοῦν ἄλλαι λύσεις, ἑκάστη τῶν ὁποίων θὰ ἠμποροῦσε νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον ἐπιτυχής, πάντως ὅμως ἀδιάβλητος. Τοῦτο δέ, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, θὰ διηυκόλυνε κατὰ πολὺ καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀναγκαίας πλειοψηφίας, ὅπερ ἐπίσης ἐδυσκόλευσεν ὁ μεταβατικὸς χαρακτὴρ τὸν ὁποῖον —κακῶς ἀπὸ τακτικῆς ἀπόψεως κατ’ ἐμέ— ἔδωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησίν του ὁ κ. Νόβας. Δὲν ἐσυνήθισα οὔτε ἐπιθυμῶ νὰ θίξω κανένα. Γεγονὸς πάντως εἶναι, ὅτι ἂν ὁ ἴδιος ὁ κ. Νόβας, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἰδιαιτέρως τιμῶ καὶ συμπαθῶ καὶ δὲν εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν, ἀνελάμβανε τὴν ἐντολὴν ὑπὸ τὴν ἰδιότητά του ὡς Προέδρου τῆς Βουλῆς, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον οὐδεὶς ψόγος. Περίπτωσις ἄλλωστε οὐχὶ σπανία, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ εἰς ἄλλην περίπτωσιν εἶχον ὑποδείξει καὶ θὰ τὴν ἔβλεπον καὶ σήμερον λογικήν. Τὸ ἄκομψον ὑπῆρξεν, ὅτι ἀνέλαβεν ἐντολὴν διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν Ε.Κ. καὶ μόνον. Καὶ τοῦτο ἐδυσχαίρανε καὶ ὅσους ἐξ ὑμῶν θὰ ἤθελαν νὰ τὸν ἠκολούθουν. Καὶ ἡμᾶς ἐπίσης, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν λόγους νὰ εἴμεθα ὑποστηρικταὶ πότε τῆς μιᾶς καὶ πότε τῆς ἄλλης μερίδος τῆς Ε.Κ., εἴμεθα πάντοτε ἀντίπαλοι τῆς Ε.Κ. Ἔπειτα ἂν θέλωμεν νὰ λέγωμεν τὴν σκάφην σκάφην καὶ τὰ σῦκα σῦκα, ἂν εἶχεν ἔστω προηγηθῇ δημοσία ἀνακοίνωσις διαφωνίας, δηλαδὴ πρὸ τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Παπανδρέου, θὰ εἶχεν ἀποφευχθῇ καὶ κάθε περὶ εὐνοίας μομφή. Τὸ 1958, 20 περίπου στελέχη ἀπεχώρησαν τότε ἀπὸ τὴν Ε.Ρ.Ε. Ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν εἰς τὸ ἄγνωστον. Λάθος ἢ ὄχι — ἄλλο θέμα. Οὐδεὶς ὅμως τοὺς κατηγόρησεν, ὅτι ἔτυχον ἢ ἀπέβλεψαν εἰς εὔνοιάν τινα. Τὸ 1954, μεσουρανοῦντος τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ἐγκατέλειψαν ἐκεῖνον 30 βουλευταὶ ἀπὸ τὸ Καπιτώλιον καὶ κατῆλθον εἰς τὰς ὁδοὺς μαζί μου. Ἠμπορεῖτε νὰ τοὺς κρίνητε, ὅτι ἔπραξαν καλῶς ἢ κακῶς, ἀλλὰ ὄχι, ὅτι ἀπέβλεψαν ἢ ἔτυχον εὐνοίας. Καί, ἐπὶ τέλους, μὴ λησμονῶμεν, ὅτι συνεχῶς ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη κατηγορεῖτο καὶ ὁ Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς δι’ εὔνοιαν — ἀκόμη καὶ ἀφοῦ ἔτυχεν, ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἐγκρίσεως ἡ ἐκλογή του.

§22Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Διὰ τῆς βίας καὶ νοθείας.

§23Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐκτὸς τῆς βίας καὶ νοθείας προηγήθησαν ἄλλαι ἐκλογαί, εἰς τὰς ὁποίας ὁ ἀρχηγός σας συνέπραξε κατὰ οὐσιαστικὸν τρόπον, ὅπως ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1958. Ἡ ἀναγνώρισις τοῦ κ. Καραμανλῆ ἐγένετο ἀπὸ τὸν λαόν, αὐτὸ εἶπα. Εἴπατε, ὅτι λέγω ἀληθείας τινάς, αἱ ὁποῖαι ὅταν σᾶς ἀρέσουν, τὰς χειροκροτεῖτε, ὅταν δὲν σᾶς ἀρέσουν δὲν τὰς ἀναγνωρίζετε. Πρέπει νὰ εἴμεθα ἀντικειμενικοὶ κριταί, νὰ ἀκούωμεν καὶ τὰ εὐχάριστα καὶ τὰ δυσάρεστα. Δὲν εἶναι, τέλος, ἀκριβές, ὅτι ἀπὸ τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Παπανδρέου ἐδημιουργήθη ἀδιέξοδον. Δὲν ὑπῆρχεν οὔτε ὑπάρχει ἀδιέξοδον. Ἂν ἡ ἐκτίμησις τῆς καταστάσεως περιορίζεται εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς εἰς τὴν Ε.Κ. ὑπαρχούσης ἐσωτερικῆς διαταραχῆς, τότε ἂς ἀφεθῇ ἐκείνη νὰ λύσῃ τὰς διαφοράς της. Ἂν ἡ ἐκτίμησις εἶναι εἰς τὴν ἀνάγκην ὅπως ὁ λαὸς ἀποφασίσῃ, τότε προσφυγὴ εἰς τὰς ἐκλογὰς εἶναι ἡ μόνη λύσις ἐφ’ ὅσον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διασφαλισθῇ τὸ τύποις καὶ οὐσίᾳ γνήσιον αὐτῶν. Καὶ ἂν ἡ ἐκτίμησις ἀφορᾷ εἰς διαπίστωσιν ἐθνικῆς κρίσεως, ὅπως ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ φρονῇ, τότε ἡ ἀναζήτησις κυβερνήσεως ἐθνικῆς συνεργασίας πρὸς προστασίαν τῆς γαλήνης τοῦ Τόπου, ἐκτόνωσιν τῆς καταστάσεως καὶ διασφάλισιν ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ τῆς ἐνεργείας ἐκλογῶν, εἶναι ἡ ἐνδεικνυομένη λύσις. (Γέλωτες). Θαυμάζω τὴν εὐφορίαν σας νὰ μὴ ἀντιλαμβάνεσθε ποῖα μεγάλα προβλήματα ἀντιμετωπίζει ἡ πατρὶς καὶ ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἕνα πρόσωπον ἢ ἕνα κόμμα μόνον νὰ τὰ ἀντικρύσῃ. Ἐκεῖνο πάντως τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ ἀποφευχθῇ, εἶναι λύσις μὴ πολιτικὴ ἢ ἐξαρτωμένη ἀπὸ ἕνα μόνον κόμμα, διότι τότε καλύτερον νὰ ἐκαλεῖτο αὐτό. Αἱ μὴ καθαραὶ λύσεις περιπλέκουν τὴν κατάστασιν καὶ εἶναι αὐταὶ αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦν εἰς ἐπικίνδυνα ἀδιέξοδα. Κύριοι βουλευταί, τὸ λογικὸν συμπέρασμα ὅλης αὐτῆς τῆς ἐπιχειρηματολογίας εἶναι, ὅτι οἱ Προοδευτικοὶ θὰ ἔπρεπε νὰ καταψηφίσουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἐν τούτοις δὲν θὰ τὸ πράξουν. Θὰ τῆς παράσχουν προσωρινῶς τὴν ἀνοχήν των. (Γέλωτες–θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι). Ὅταν ἠρεμήσητε θὰ ἀκούσητε τὴν συνέχειαν. Ἐγὼ διασκεδάζω μὲ τὴν ταραχήν σας. Θὰ παράσχω λοιπὸν ψῆφον ἀνοχῆς, διότι ἐπὶ τέλους — καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι διόλου ἀσήμαντον — ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπετέλεσεν ἀνάσχεσιν εἰς τὸν κατήφορον ἀπὸ ἀπόψεως ἀσφαλείας τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Προοδευτικῶν καὶ τῆς ΕΡΕ). (Φωναὶ–θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου–κωδωνοκρουσίαι). Ἀλλὰ πέραν τούτου δι’ ἕνα ἄλλον βαρυσήμαντον λόγον: Ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὸν Ρυθμιστὴν τοῦ Πολιτεύματος μὲ ἄνεσιν, καὶ εἰς ἀτμόσφαιραν μεγαλυτέρας ἠρεμίας, δηλαδὴ κλειστῆς καὶ ὄχι ἀνοικτῆς κρίσεως νὰ ἐξεύρῃ τὸ ταχύτερον τὴν κυβερνητικὴν ἐκείνην λύσιν ἡ ὁποία θὰ διασφαλίσῃ καὶ τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα καὶ τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν ἡσυχίαν, τὴν ὁποίαν ὅσον σπανίως ἔχει ἐπείγουσαν ἀνάγκην ἡ Πατρίς. Εὔχομαι ἡ ψῆφος τῶν Προοδευτικῶν νὰ συντελέσῃ εἰς τοῦτο. Νὰ ἐπαναληφθῇ δηλαδὴ ὅ,τι συνέβη τὸν Νοέμβριον τοῦ 1948. Καὶ τότε ἡμεῖς ἐκρατήσαμεν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀειμνήστου Σοφούλη καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐβοηθήσαμεν εἰς τὰς μετὰ ταῦτα ἐξελίξεις αἱ ὁποῖαι ἔσωσαν τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Προοδευτικῶν καὶ τῆς ΕΡΕ).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ κ. Κ. Μητσοτάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§25Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Κύριοι βουλευταί, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθεσεν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς δημιουργηθείσης πολιτικῆς κρίσεως καὶ τὰς ἀπόψεις της ὡς πρὸς τὴν λύσιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ δοθῇ, τοῦ πολιτικοῦ θέματος. Πρόθεσίς μου εἶναι, εἰς σύντομον ἄλλωστε ὁμιλίαν μου, νὰ ἀναλύσω εἰδικώτερον τὸ θέμα, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἱστορικὸν τῆς πολιτικῆς κρίσεως, ὅσον καὶ ἀναφορικῶς πρὸς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησίς μας ἔλαβε. Δὲν εἶναι εἰς τὴν πρόθεσίν μου νὰ κάμω κανενὸς εἴδους κριτικὴν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, τῆς ὁποίας ὑπῆρξα μέλος, διὰ τὸ διάστημα, διὰ τὸ ὁποῖον μετεῖχον αὐτῆς καὶ φυσικὰ εἶμαι ἀλληλέγγυος καὶ ὑπέχω τὰς εὐθύνας μου. Ἄλλωστε, ὅπως εὐθὺς ἀμέσως θὰ διαπιστώσητε, ἡ κριτικὴ τὴν ὁποίαν θὰ ἀσκήσω ἐναντίον τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου κ. Γ. Παπανδρέου, δὲν βασίζεται εἰς ὅσα τυχὸν διέπραξε σφάλματα κατὰ τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας. Ἡ κριτικὴ στηρίζεται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ἀκαίρως καὶ ἀδικαιολογήτως προεκάλεσε τὴν κυβερνητικὴν κρίσιν, ἡ ὁποία καὶ τὸν τόπον ἔρριψεν εἰς περιπέτειαν καὶ τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν ἐστέρησε, προσωρινῶς, ἐλπίζω, τῆς ἐξουσίας. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἡμερῶν αὐτῶν ὑπῆρξε μεγάλη σύγχυσις, πολὺς φανατισμὸς καὶ διετυπώθησαν ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι, ὅταν, μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου, ἡ ψύχραιμος λογικὴ ἐπικρατήσῃ, θὰ φανοῦν ἐστερημένα οἱασδήποτε βάσεως. Διετυπώθη ὅμως ταὐτοχρόνως καὶ βαρεῖα κατηγορία ἐναντίον ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεφασίσαμεν νὰ μετάσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ χρέος ἔχω εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν νὰ δώσω ἀπάντησιν. Θὰ ὤφειλον, τόσον ἐγώ, ὅσον καὶ οἱ ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοί μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἀπάντησιν αὐτὴν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, εἰς τὴν κλειστὴν αἴθουσαν τοῦ κόμματός μας. (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι). Ἐὰν τοῦτο δὲν κατέστη δυνατόν, δὲν εἶναι ἰδικόν μας λάθος. Γνωρίζετε ὅλοι καὶ γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι ὄχι μόνον δὲν τὸ ἀπεφύγαμεν, ἀλλὰ τὸ ἐπεζητήσαμεν καὶ ὅταν τοῦτο κατέστη φυσικῶς ἀδύνατον, ἀπεφασίσαμε νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν νὰ μετάσχωμεν, διότι δὲν ἠθελήσαμεν οὔτε τὸ κόμμα μας περισσότερον νὰ διασύρωμεν, οὔτε καὶ νὰ γίνωμεν ἀφορμὴ ἐπεισοδίων. (Θόρυβος ἐκ τῆς Ε. Κ.).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἡσυχία.

§27Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ συζήτησις εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα θὰ ἦτο πολὺ χρησιμωτέρα διὰ τὸ κόμμα καὶ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτὴν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθοῦν περισσότερα, ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα σήμερον πρόκειται νὰ λεχθοῦν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν κατέστη δυνατόν, χρέος μας εἶναι αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ τοποθετήσωμεν ὄχι τὰ ἐσωτερικὰ προβλήματα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἀλλὰ τὸ πολιτικὸν πρόβλημα, μὲ τὰ ὁποῖα συνδέεται ἡ πολιτικὴ ἐξέλιξις, ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ λαοῦ της. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἱστορικὸν τῆς προσφάτου κρίσεως εἶναι ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, γνωστόν, ὅπως ἐπίσης εἶναι γνωστὸς ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς καὶ Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἀντεμετώπισε τὸ πρόβλημα. Ὅλοι μας, ἰδιαίτερα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀνήκομεν εἰς τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, ἔχομεν πικρὰν ἐμπειρίαν τῆς δημοκρατικῆς ὀργανώσεως τοῦ κόμματος, τὴν ὁποίαν προηγουμένως εἰρωνεύθη νομίζω κακῶς ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν. Δὲν ὑπάρχουν σήμερον εἰς τὴν χώραν μας κόμματα, τὰ ὁποῖα νὰ λειτουργοῦν δημοκρατικῶς, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν κανεὶς πολίτης δημοκρατικός, κανεὶς ὀπαδὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ὑπῆρξε πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος καὶ τῆς χώρας ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἀπὸ ἀπόψεως ἐσωτερικῆς διαρθρώσεως τοῦ κόμματος ἡ Κυβέρνησις ἀντεμετώπισε τὴν πρόσφατον κρίσιν. Δὲν εἶναι μόνον τὸ ὅτι οὐδεὶς ἀπὸ τοὺς συνεργάτας τοῦ κ. Παπανδρέου ἐτηρήθη ἐνήμερος τῶν συμβάντων, δὲν εἶναι μόνον, ὅτι οὐδεὶς ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ τὸν Βασιλέα, πέραν τούτου ὑπῆρχε τὸ ἀδιαμφισβήτητον γεγονός, ὅτι οὐδὲν ὄργανον τοῦ κόμματος ἀπησχολήθη, οὐχὶ διὰ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν, διότι δυστυχῶς ἡ Ἕνωσις Κέντρου ὑπὸ τὴν τελικήν της μορφὴν δὲν εἶχε καμμίαν δημοκρατικὴν ὀργάνωσιν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον διὰ νὰ δώσῃ μίαν συμβουλευτικὴν γνώμην εἰς τὸν Ἀρχηγόν, γνώμην τὴν ὁποίαν ἐὰν ἤθελε θὰ ἐτήρει, θὰ ἐδέχετο, γνώμην, ἡ ὁποία ἀδιαμφισβητήτως θὰ εἶχεν ἠθικὴν δύναμιν καὶ ἠθικὴν ἐπιβολὴν ... (θόρυβος καὶ φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ὄχι διακοπάς.

§29Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Κύριοι συνάδελφοι, ἀντιπαρέρχομαι παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν κάποιος ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἠθέλησε νὰ ὑπομνήσῃ, τὴν παρατήρησιν, ὅτι τάχα δὲν ἀπελαύαμεν ἐμπιστοσύνης καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐγίναμεν κοινωνοὶ τῆς ἀλληλογραφίας μὲ τὸν Βασιλέα. Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, ἡμεῖς οἱ «συνωμόται», δὲν ἀπελαύομεν ἐμπιστοσύνης ποὺ καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ λογικῶς καὶ πολιτικῶς καμμίαν ἔννοιαν — διότι βεβαίως τὶ ἄλλο δυνάμεθα νὰ πράξωμεν παρὰ νὰ ἐνημερώσωμεν τὸν Βασιλέα, μὲ τὸν ὁποῖον ὑποτίθεται ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἐπαφὴν διὰ τὸ περιεχόμενον τῶν ἰδικῶν του ἐπιστολῶν. Ἀποτελεῖ, κύριοι συνάδελφοι, ὕβριν ἐναντίον ὅλων τῶν σημερινῶν συνεργατῶν τοῦ κ. Παπανδρέου ὁ ὑπαινιγμός, διότι οὐδεὶς καὶ πέραν ἡμῶν ἐτηρήθη ἐνήμερος, ὅπως ἀμέσως θὰ ἀποδείξω καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἠκούσθη τοὐλάχιστον προσφάτως, παλαιότερον εἶχεν ἀκουσθῆ ἀνάλογος κατηγορία ἐναντίον τοῦ κ. Στεφανοπούλου, τοῦ κ. Τσιριμώκου καὶ τοῦ κ. Παπαπολίτη καὶ ἄλλων ἐγκρίτων στελεχῶν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι καλλίτερα νὰ δεχώμεθα τὰ γεγονότα ὅπως εἶναι καὶ νὰ ἀκούωμεν καὶ τὴν ἀντίθετον ἄποψιν καὶ νὰ συναγάγωμεν τὰ συμπεράσματά μας παρὰ νὰ ἐπιδιώκωμεν νὰ στηρίξωμεν ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν πραγματικότητα. Γεγονὸς εἶναι, ὅτι ὁλόκληρον τὸ κόμμα εὑρέθη σύμφωνον, ὅτι ὁ Ἀρχηγός του ἔθεσε τὸ θέμα τοῦ Ὑπουργοῦ Ἐθνικῆς Ἀμύνης κ. Γαρουφαλιᾶ. Βέβαιον εἶναι, ὅτι ἀπετέλεσεν ὄχι μόνον ἐπιθυμίαν τοῦ κόμματος ἀλλὰ καὶ ἀπαίτησίν του νὰ ἀντικατασταθῇ εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ βέβαιον εἶναι, ὅτι οὐδεμία διαφωνία εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ διετυπώθη, ἀλλ’ ἐν τούτοις εἶναι βέβαιον ἐπίσης, ὅτι τὸ κόμμα, τοὐλάχιστον εἰς ἕνα σημαντικὸν ποσοστὸν δὲν ἦτο σύμφωνον μὲ τὸν κ. Γ. Παπανδρέου νὰ προχωρήσῃ εἰς διαφωνίαν μὲ τὸν Βασιλέα ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ὁριστικῆς ἢ προσωρινῆς ἀναλήψεως τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἔγινε συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ δὲν ἀποκαλύπτω οὐδὲν μυστικὸν ἐὰν πληροφορήσω τὸ Σῶμα καὶ εἰδικώτερον τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα τῆς Ε. Κ., ὅτι οἱ μετέχοντες τῆς Πολιτικῆς Κυβερνητικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ μικροῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὅλοι, πλὴν ἑνός, διεφώνησαν πρὸς τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Γεωργ. Παπανδρέου, ὅτι ἔπρεπε τὸ θέμα τοῦτο νὰ ἀποτελέσῃ θέμα διαφωνίας διότι ἐθεωρεῖτο ὑπ’ αὐτοῦ θέμα ἀρχῆς. Κύριοι συνάδελφοι, συνεζητήθη τὸ θέμα εἰς τὴν Πολιτικὴν Κυβερνητικὴν Ἐπιτροπήν, συνεζητήθη παρεμπιπτόντως, συνεζητήθη καὶ κατ’ ἰδίαν ἐπανειλημμένως καὶ εἴχαμε τὴν εὐκαιρίαν νὰ διαδηλώσωμεν πρὸς τὸν κ. Γ. Παπανδρέου τὴν διαφωνίαν μας, ὑπῆρξεν ἀντίφασίς μας σαφὴς καὶ οὐδέποτε ἀπεκρύβη. Συνέβη τὰς ἡμέρας αὐτὰς αἱ ὁποῖαι προηγήθησαν τῆς τελικῆς διαφωνίας ἡμεῖς οἱ συνωμόται νὰ ἔχωμεν καταβάλει ἀπεγνωσμένας προσπαθείας διὰ νὰ πείσωμεν τὸν κ. Γεώργ. Παπανδρέου, ὅτι χρέος του ἦτο νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ μὴ διαφωνήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ μὲ τὸν Βασιλέα. Μακρὰ ὑπῆρξεν ἡ ἐπιχειρηματολογία τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθημεν. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, ὁ ὁποῖος ἄλλωστε οὐδέποτε ἐχαρακτηρίσθη ἀπὸ δειλίαν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἀπόψεών του ἐπεσκέφθη καὶ κατ’ ἰδίαν τὸν κ. Γεώργ. Παπανδρέου καὶ τοῦ διετύπωσε τὰς ἀπόψεις του.

§30Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§31Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ μὲ διακόπτετε. (Φωναί, θόρυβος). Αἱ ἀπόψεις, τὰς ὁποίας διετύπωσα πρὸς τὸν κ. Γ. Παπανδρέου, στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἑξῆς ἐπιχειρηματολογίας.

§32Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Παρακαλῶ, μίαν διακοπήν.

§33Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ δώσητε τὸν λόγον, διότι χρειάζεται ἀντίλογος. Τὸ κοινοβουλευτικὸν καθεστὼς ἐπιβάλλει τὸν διάλογον.

§34Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Ἰδοὺ ἡ Κεντροδεξιά.

§35Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Ἔχω ἐντολὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε. Κ. νὰ βεβαιώσω τὸ Σῶμα, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται ὁ ἐπὶ τοῦ βήματος κ. συνάδελφος, οὐδέποτε συνεζητήθη εἰς τὸ μικρὸν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Μητσοτάκης, δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§36Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Δὲν προτίθεμαι νὰ εἴπω τίποτα περισσότερα καὶ τίποτε ὀλιγώτερα, ἀπ’ ὅτι ἔχω σκοπὸν νὰ εἴπω, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐπιθυμεῖ νὰ μὲ ἐμποδίσῃ εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν ἀπόψεών μου. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰς τελευταίας ἡμέρας τὸ θέμα συνεζητήθη πλειστάκις καὶ κατ’ ἰδίαν καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶχε προηγουμένως συζητηθῆ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συνεδριάσεως τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, παρόντων τῶν τακτικῶν μελῶν καί τινων μελῶν, τὰ ὁποῖα ἐκτάκτως συνέβη νὰ εὑρίσκωνται ἐκεῖ.

§37ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν συνεζητήθη.

§38Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Βεβαίως δὲν συνεζητήθη καὶ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὸ εἴπω εἰς τὴν τελικὴν φάσιν, διότι καίτοι εἶχε κληθῆ ἡ Πολιτικὴ Ἐπιτροπὴ τὴν 15.7. μετὰ ἀπὸ ἐπανειλημμένας παρακλήσεις τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ ὅλων ἡμῶν, ἐματαιώθη τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἡ Συνεδρίασις. Καὶ τότε συνέβη νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὸ Καστρὶ μεταμεσονυκτίως ἀνησυχοῦντες, μία ὁμάς, ἡ ὁποία κατ’ οὐσίαν ἀπετέλει τὴν πλειοψηφίαν τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ διατυπώσωμεν τὰς ἀπόψεις μας εἰς τὸν κ. Γ. Παπανδρέου. Εἰς τὴν νυκτερινὴν αὐτὴν τραγικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἦσαν παρόντες, πλὴν ἡμῶν, τινὲς ἐκ τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει ὡς καὶ ἄλλοι τῶν κυρίων συναδέλφων, ὡς καὶ ὁ κ. Τσιριμῶκος, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπέκρυψε καὶ αὐτὸς τὴν ἰδικήν του γνώμην. Ἡ ἐπιχειρηματολογία μας, ἐστηρίζετο ἐπὶ τῶν ἑξῆς: Εἶπον εἰς τὸν κ. Γ. Παπανδρέου καὶ ἔχω χρέος νὰ τὸ ἐπαναλάβω καὶ ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι δι’ αὐτὸ τὸ συγκεκριμένον θέμα, ἔπρεπεν ὁ τόπος νὰ ὁδηγηθῇ εἰς περιπέτειαν καὶ ἐνδεχομένως εἰς ἐμφύλιον πόλεμον, οὔτε καὶ ἡ Ε. Κ. ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ τῆς ἐξουσίας. Εἶπον, ἀπαντῶν μὲ τὰ ἴδιά του λόγια, ὅτι ἡ γαλήνη τοῦ τόπου, ἀποτελεῖ πολύτιμον ἀγαθόν, καὶ τοῦ ὑπενθύμισα τὰ ὅσα ὁ ἴδιος εἶχεν εἴπει, ἀναφορικῶς πρὸς τὸν διχασμὸν τῆς παρελθούσης γενεᾶς. Εἶχεν εἴπει τότε, ὅτι ἡ μεγάλη ἰδέα, ἡ καμπάνα τῆς Ἁγίας Σοφίας, ὑπῆρξεν ἡ αἰτία, ἡ ὁποία ἐδικαίωσε τὸν διχασμὸν ἐκεῖνον. Καὶ τοῦ ὑπενθύμισα, ὅτι ὁ Ε. Βενιζέλος, ἀπέθανε μὲ τὴν πικρίαν, ὅτι παρὰ τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐπιτελέσει, εἶχεν ὁδηγήσει εἰς ἐσωτερικὴν ἀντίθεσιν τὸν τόπον. Καὶ τοῦ ὑπενθύμισα, ὅταν ἀποφασίζῃ τις νὰ λάβῃ τοιαύτας ἀποφάσεις, πρέπει ἡ ὑπόθεσις διὰ τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ τὴν κρίσιμον αὐτὴν μάχην νὰ ἦτο ἀναντίρρητος. Καὶ τοῦ εἶπον, ὅπως καὶ πράγματι ἐπίστευον, ὅτι τὸ θέμα τῆς ἀναλήψεως ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἐκείνην τὴν ὥραν δὲν ἦτο θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἦτο δυνατὸν νὰ ζητήσῃ ὅπως ὁ τόπος ὁδηγηθῇ εἰς περιπέτειαν. Τοῦ ὑπενθύμισα, ὅπως καὶ τὸ ἐπίστευον, ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ κατάστασις δὲν ἐδικαιολόγει περιπετείας, ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ οἰκονομική, τῆς χώρας εἶναι ἐξαιρετικῶς λεπτὴ καὶ ὅτι πολιτικὴ ἀστάθεια ἁπλῶς καὶ μόνον, ἔστω καὶ πρόσκαιρος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἐπιπτώσεις. Καὶ ἀκόμη, ὅτι τὰ ἐξωτερικά μας θέματα, καὶ εἰδικώτερον τὸ ἐθνικὸν θέμα τῆς Κύπρου, εὑρίσκεται εἰς κρίσιμον καμπὴν καὶ ὅτι θὰ ἐκινδύνευε πρόσκαιρος ἀκυβερνησία ἢ πρόσκαιρος ἀστάθεια νὰ τὸ ζημιώσῃ. Καὶ πρέπει, νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι — καὶ ἐπικαλοῦμαι εἰς αὐτὸ τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν παρόντων καὶ πρῶτον τοῦ κ. Ἠλία Τσιριμώκου — ὅτι ἡ τοποθέτησις τοῦ τέως Πρωθυπουργοῦ, τοῦ κ. Γεωργίου Παπανδρέου, ὑπῆρξε κατηγορηματικὴ καὶ ἀπόλυτος. Μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ θέμα εἶναι θέμα, προσωπικῆς του τιμῆς καὶ τιμῆς τῆς Δημοκρατίας καὶ μᾶς ἐδήλωσεν, ὅτι ὡς τοιοῦτον δὲν ἦτο ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως. Ἠρνήθη νὰ τὸ συζητήσῃ. Ἠρνήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἰδικήν μας ἄποψιν, ἀπηρνήθη τὴν συνεδρίασιν τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἤδη εἶχε κληθῆ, καὶ τῆς ὁποίας ἐκείνην τὴν νύκτα ἐματαίωσε τελικῶς τὴν συνεδρίασιν. Ἡ ἀπάντησίς μας ὑπῆρξεν, ὅτι κατ’ οὐδεμίαν λογικὴν ἡ τιμὴ τῆς Δημοκρατίας ἀποτελεῖ προσωπικὸν θέμα οὐδενὸς καὶ ὅτι τὸ ἐὰν ἡ Ἑλλὰς θὰ ὡδηγεῖτο εἰς ἐσωτερικὰς περιπετείας πάλιν δὲν ἦτο προσωπικὸν θέμα οὐδενός, ἀλλὰ ἦτο θέμα τὸ ὁποῖον ἐνδιέφερεν ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, ὁλόκληρον τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ΕΡΕ). Ὅταν δὲ διεπιστώθη ἡ ἀντίθεσις, ἡ ἀπόλυτος καὶ κατηγορηματική, ὁ ἴδιος ὁ κ. Παπανδρέου — καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ πάλιν τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ἠλία Τσιριμώκου — μᾶς ἐδήλωσεν, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἀπευκταίου βεβαίως, καθ’ ἕνας θὰ ἦτο ἐλεύθερος νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν δρόμον του. Καὶ ἡ ἰδική μου ἀπάντησις ἦτο, ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν τί θὰ πράξῃ ἐκείνην τὴν ὥραν κάθε ἕνας, ἀλλὰ σημασίαν ἔχει πῶς λαμβάνεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν αὐτὴ ἡ κρίσιμος ἀπόφασις καὶ ἐὰν ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἡ κρίσιμος ἦτο ἢ δὲν ἦτο ὀρθή.

§39Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. (Διακόπτει μὴ ἀκουόμενος).

§40Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ προστεθῇ, ὅτι ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος τόσον κατηγορηματικὸς ἦτο τὴν ὑστάτην στιγμήν, δὲν ἦτο τόσον κατηγορηματικὸς κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν τελευταίων ἡμερῶν. Συνέβη νὰ τὸν ἐπισκεφθῶ τὴν μεσημβρίαν τῆς Δευτέρας, προπαραμονὴν τῆς κρίσεως, εἰς τὸ Καστρί, καὶ νὰ ἔχω μακρὰν συνομιλίαν μαζί του, ὅπου τοῦ ἀνέπτυξα περίπου τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ σᾶς ἐκθέσω, καὶ τοῦ προσέθεσα — καὶ ἐπιθυμῶ καὶ αὐτὸ νὰ λεχθῇ — ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι καὶ εἰς περίπτωσιν ἐκλογῶν, καὶ ἐὰν ἀκόμη ἡ διαφωνία κατέληγεν εἰς ἐκλογάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ βέβαιον, ἡ δημοκρατικὴ παράταξις θὰ ὠφελεῖτο, διότι πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι ἐὰν συμβῇ νὰ ὁδηγηθῇ ἡ χώρα εἰς ἐκλογὰς ἐν μέσῳ ἐντόνου πολιτικῆς ὀξύτητος, ἐν μέσῳ ἀντιθέσεων μὲ ὑποκρυπτόμενον, διαφαινόμενον ἢ ἐνδεχομένως τιθέμενον σαφῶς πολιτειακὸν θέμα, τὸ 53%, κύριοι συνάδελφοι — εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω— εἶναι ἀνεπανάληπτον. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐψήφισεν εἰς τὴν μεγάλην του πλειοψηφίαν, κατὰ τὸ 53%, ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Ἕνωσιν Κέντρου, μὲ τὴν δύναμιν ποὺ μᾶς ἔδωσε νὰ κυβερνήσωμεν, νὰ τὸν βοηθήσωμεν, νὰ καλυτερεύσωμεν τὴν τύχην του, νὰ δώσωμεν προκοπὴν καὶ γαλήνην εἰς τὸν τόπον. Δὲν μᾶς ἐζήτησε μετὰ ἑνάμισυ ἔτος νὰ ὁδηγήσωμεν τὸν τόπον εἰς περιπέτειαν ἢ ἐνδεχομένην ἐμφύλιον διαμάχην.

§41Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Τί ἐθνικὴ διαμάχη, θὰ ἐγένετο;

§42Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Κύριε Ἀγγελούση, θὰ ἐνόμιζον, ὅτι τὸν ρόλον αὐτὸν θὰ ἔπρεπε νὰ τὸν ἀφήσητε, σεῖς εἰδικῶς, διὰ κανένα ἄλλον.

§43Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ἡ διαμάχη εἶναι δημιούργημα δικό σας.

§44Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Εἶμαι ἀποφασισμένος, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἀγόρευσίν μου νὰ τὴν κρατήσω εἰς καθαρῶς πολιτικὸν ἐπίπεδον. Καὶ δὲν πρόκειται νὰ προέλθω εἰς καμμίαν ἀντίκλησιν. Ἀλλά, θὰ παρακαλέσω, ὑμᾶς τοὐλάχιστον, νὰ μὴ ἐπιχειρῆτε νὰ μὲ διακόπτετε κατὰ τὸν τρόπον αὐτόν. Εἶμαι παλαιὸς κοινοβουλευτικός, ἔχω δώσει πολλοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, ἔχω πολλὲς φορὲς ἀντιμετωπίσει δυσκολίας ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀλλὰ δὲν μοῦ συνέβη ποτὲ νὰ μὴ εἴπω ἐκεῖνο ποὺ πιστεύω. Καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι ἡ παράταξις τῆς Δημοκρατίας δὲν θὰ θελήσῃ νὰ μὲ ἐμποδίσῃ μὲ φωνασκίας ἀπὸ τοῦ νὰ εἴπω εὐπρεπῶς τὴν πολιτικήν μου ἄποψιν. Πρὸ παντός, ἀφοῦ συμβαίνει νὰ ἔχωμεν τόσον βαναύσως κατηγορηθῆ.

§45Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Μίαν ἐρώτησιν θέλω νὰ σᾶς κάμω.

§46Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Ὄχι, κ. συνάδελφε, εἰς τὸ τέλος νὰ τὴν κάμετε. Τὴν ἡμέραν ἐκείνην...

§47Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Μίαν ἐρώτησιν μόνον θὰ σᾶς κάμω. (Θόρυβος).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπει ὁ ρήτωρ, κ. συνάδελφε.

§49Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔρχεται νὰ μετάσχῃ τοῦ διαλόγου ὁ κ. Παπανδρέου, ἂς μετάσχῃ ὁ κ. Ζορμπᾶς, ἐπὶ τέλους. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς

ΕΡΕ).

§50Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν μετέχει, λέγετε, εἰς τὸν διάλογον. Ἐγὼ προσωπικῶς δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, διότι διάλογον ἐπιδιώκω. Καὶ θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἰδιαιτέρως, ἐὰν οἱοσδήποτε ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐπισήμως μνημονεύω, θὰ ἤθελε νὰ μὲ ἀντικρούσῃ ἐνώπιος ἐνωπίῳ εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ). Ἄλλωστε, κύριοι συνάδελφοι, δὲν προτίθεμαι νὰ εἴπω, ὅπως ἐξ ἀρχῆς ἐδήλωσα, τίποτε περισσότερον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουν πολιτικὴν σημασίαν αὐτὴν τὴν ὥραν καὶ τὰ ὁποῖα προσδιορίζουν τὴν πολιτικήν μου τοποθέτησιν. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, ὅτι κατὰ τὴν πρὸ παραμονὴν τῆς παραιτήσεως, τὴν μεσημβρίαν, κατ’ ἐπίσκεψίν μου εἰς τὸ Καστρί, ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἀπεδέχθη τὸ βάσιμον τῶν ἐπιχειρημάτων μου καὶ μοῦ ἐδήλωσε — τὸ λέγει καὶ ὁ ἴδιος — καὶ τὸ ἐπανέλαβεν ἐνώπιον ὅλων ...

§51Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐτίθετο θέμα τιμῆς τῆς Δημοκρατίας κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμήν;

§52Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Καὶ μοῦ ἐδήλωσε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἦτο σύμφωνος νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀντ’ αὐτοῦ ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Στεφανόπουλος. Μοῦ προσέθεσε, μάλιστα, τὴν αἰτιολογίαν, ὅτι ἡ ἀπόφασίς του νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἶχεν ὑπαγορευθῆ ἀπὸ προσωπικὴν εὐαισθησίαν ἔναντι τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ, τὸν ὁποῖον τότε ἐθεώρει φίλον του καὶ τὸν ἠγάπα. Καὶ διὰ νὰ μὴ τὸν θίξῃ ἐζήτησε νὰ ἀναλάβῃ προσωπικῶς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἀφ’ ἧς ὅμως ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς τοῦ εἶχε φερθῆ κατὰ τρόπον ἀνεπίτρεπτον, δὲν ἐθεώρει πλέον ἑαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ ἐμμείνῃ εἰς αὐτὴν τὴν πολιτικὴν λεπτότητα. Καὶ δὲν εἶχεν ἀντίρρησιν νὰ ἀναθέσῃ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς ἕνα στέλεχος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ ὡς τοιοῦτον ὑπέδειξεν ἐκείνην τὴν στιγμήν, καὶ μοῦ τὸ ἀνέφερε, τὸν Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κ. Στεφανόπουλον. Κατεβήκαμε μαζὶ ἀπὸ τὸ Καστρί. Καὶ ἤμην εὐτυχής, κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ ὁ συνωμότης, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔμενε εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ἡ κρίσις εἶχε παρέλθει, ὅταν τὸ ἀπόγευμα, τὴν 6ην ἀπογευματινήν, τηλεφωνικῶς ὁ κ. Παπανδρέου μὲ ἐζήτησε, διὰ νὰ μοῦ ἀνακοινώσῃ, ὅτι μετέβαλεν ἄποψιν καὶ ὅτι δὲν ἐνόμιζεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸ θέμα τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Τὴν ἑπομένην, κύριοι συνάδελφοι, ἀκριβῶς τὴν ἑπομένην, ἀπόγευμα εἰς τὰς 6 ἡ ὥρα ἐδέχθην ἐπεῖγον τηλεφώνημα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μοῦ ἀνεκοίνου, ὅτι ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ του νὰ ἀνεύρῃ λύσιν καὶ ἀποφυγὴν τῆς ρήξεως, εἶχε καταλήξει εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀναθέσῃ τὸ Ὑφυπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης εἰς τὸν στρατηγὸν κ. Παπανικολόπουλον, ὡς ἐξωκοινοβουλευτικόν.

§53Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Καὶ διαφωνήσατε.

§54Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Ἀπήντησα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν τὴν ἐθεώρουν τὴν λύσιν αὐτὴν ὡς τὴν καλλιτέραν, ὅτι προετοίμων τὴν λύσιν τὴν ὁποίαν τὴν παραμονὴν μοῦ εἶχεν εἴπει, τῆς ἀναλήψεως τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης ἀπὸ τὸν κ. Στεφανόπουλον. Ἀλλὰ παρὰ ταῦτα ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ τὴν στιγμὴν ἐκείνην διέξοδος, ἐγὼ δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ συμφωνήσω. Καὶ μοῦ ἀνέθεσε μάλιστα νὰ βολιδοσκοπήσω καὶ γνωστὴν ἐφημερίδα τῶν Ἀθηνῶν μήπως τυχὸν ἐπρόκειτο ἡ ἐφημερὶς αὐτὴ νὰ διατυπώσῃ ἀντιρρήσεις. Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν τοῦ ἔδωσα καὶ διὰ λογαριασμόν μου καὶ ἐξ ὀνόματος τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἐφημερίδος αὐτῆς ἦτο, ὅτι καίτοι ἐπαναλαμβάνω ἡ λύσις αὐτὴ δὲν ἐθεωρεῖτο ἡ ἀρίστη, παρὰ ταῦτα, δοθέντος ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποφευχθῇ ὁπωσδήποτε αὐτὴν τὴν ὥραν καὶ δι’ αὐτὸ τὸ θέμα ἡ διαφωνία, εἴμεθα σύμφωνοι νὰ τὸ παραδεχθῶμεν. Συνέβη τὸ ἴδιον βράδυ κατόπιν διατυπώσεως ἀντιρρήσεως καὶ ὑπὸ ὁμάδος σοβαροῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν τῆς Ε.Κ., ὁ κ. Γ. Παπανδρέου νὰ μεταβάλῃ πάλιν ἄποψιν. Καὶ ἔτσι, τὴν τελευταίαν δραματικὴν νύκτα, τὴν παραμονὴν τῆς παραιτήσεως ἐπεβεβαιώθη κατὰ τρόπον πανηγυρικόν, ὅτι δὲν ἦτο ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, εἰς κανένα ὄργανον τοῦ κόμματος, ὅτι δὲν ἐχρειάζετο νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῆς ἀλληλογραφίας μὲ τὸν Βασιλέα, τὴν ὁποίαν ἐπιμόνως τοῦ ἐζήτησα καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν τὴν ἑπομένην ἡμέραν ὡδηγούμεθα κατὰ τρόπον μοιραῖον πρὸς σύγκρουσιν καὶ πρὸς διαφωνίαν. Τὴν ἑπομένην ἡμέραν, εὑρέθημεν ὅλοι μας, ὄχι μόνον ἐγὼ ὅλοι οἱ διαφωνοῦντες, τὰ μέλη τῆς Πολιτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς δυσχερεστάτην πολιτικὴν καὶ προσωπικὴν θέσιν ἕκαστος. Διότι ὅλοι μας ἐνομίζαμεν καὶ εἶναι δικαίωμά μας νὰ τὸ νομίζωμεν, κύριοι συνάδελφοι τῆς Ε. Κ., ὅτι ἔκανε λάθος ὁ Ἀρχηγός μας τὴν στιγμὴν ἐκείνην. Καὶ εἴμεθα ἀνίσχυροι ὄχι μόνον νὰ τὸν ἐμποδίσωμεν, ἀλλὰ οὔτε κἂν νὰ τοῦ διατυπώσωμεν τὰς ἀπόψεις μας κατὰ τρόπον συγκεκριμένον.

§55Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐὰν ὑποχωροῦσεν εἰς τὸ θέμα τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης, θὰ τὸν κατηγορούσατε ἐπίσης, ὅτι προδίδει πράγματι τὴν Δημοκρατίαν.

§56Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἀντιμετώπισα τὸ θέμα κατὰ τρόπον ἀγωνιώδη. Ἡ ἰδική μου προσωπικὴ ἄποψις, τὴν ὁποίαν δὲν ἀπέκρυψα ἀπὸ κανένα, ἀπ’ ἐκείνην τὴν ὥραν, ἦτο, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπεν ἡ Πολιτικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ συνεδριάσῃ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ νὰ διατυπώσωμεν, διὰ τὴν ἱστορίαν τοὐλάχιστον, καὶ διὰ τὴν προσωπικήν μας τακτοποίησιν τὴν ἄποψίν μας. Τὴν ἄποψιν αὐτὴν συνεμερίζοντο περίπου ὅλοι. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Στεφανόπουλος, μᾶς ἐπεκαλέσθη...

§57Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος εἶναι ἄνδρας.

§58Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Ὁ κ. Στεφανόπουλος μᾶς ἐπεκαλέσθη τότε ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα, καὶ προκαλῶ τὸν κ. Στεφανόπουλον ἐὰν δύναται νὰ διαψεύσῃ μίαν λέξιν ἀπὸ ὅσα λέγω. Ἡ ἄποψις τοῦ τέως «Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως» ἦτο, οἱαδήποτε ἐκδήλωσις ἐκείνης τῆς ὥρας θὰ ἐμείωνε τὴν διαπραγματευτικὴν δυνατότητα καὶ τὴν δύναμιν ἐπιβολῆς, τὴν ὁποίαν διέθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προτιθέμενος νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ ἴδιο ἀπόγευμα τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Καὶ μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐὰν ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἡ Πολιτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ σύνολόν της διεφώνει, βεβαίως δὲν θὰ εἶχε καμμίαν δυνατότητα νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἰδικάς του ἀπόψεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐὰν ἦτο δυνατὸν καὶ θὰ ἦτο καὶ πάλιν εὐκταῖον, διότι ἀκριβῶς αὐτὸ ἐπεβάλλετο, νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ρῆξιν.

§59Σ. ΤΣΙΑΠΑΡΑΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§60Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Καὶ ἐν συνεχεία μετὰ τὴν ἄρνησιν τοῦ κ. Στεφανοπούλου νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἀκραίαν ἂς εἴπωμεν ἰδικήν μου πρότασιν, ἐπρότεινα εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους ὡς δευτέραν ἠπιωτέραν λύσιν νὰ διατυπώσωμεν ἐγγράφως τὴν θέσιν μας ἐπὶ τοῦ θέματος διὰ νὰ εἶναι ξεκαθαρισμένη ἡ ἰδική μου ἄποψις.

§61Δ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἀπὸ πέρυσι ἀρχίσατε ......

§62Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§63Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντον.). Καὶ τέλος, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν καὶ αὐτὸ δὲν κατέστη δυνατὸν ὡς ὕστατον μέσον, ἐζήτησα νὰ ὑπογραφῇ ἐπιστολή, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐζητούσαμεν τὴν τελευταίαν ὥραν νὰ συνεδριάσῃ ἡ Πολιτικὴ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ διατυπώσωμεν τὰς ἀπόψεις μας ἀφοῦ θὰ ἐλαμβάναμεν γνῶσιν τῆς ἀλληλογραφίας μὲ τὸν Βασιλέα. Τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν τὴν διετύπωσα, ὑπεγράφη ἀπό τινας ἐξ ἡμῶν καὶ ὁ κ. Ἠλίας Τσιριμῶκος προσεφέρθη νὰ τὴν ὑπογράψῃ, ἀλλὰ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάλιν διετύπωσε τὴν ἄποψιν, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπογραφῇ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ μὲ τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα. Καὶ ἔτσι καὶ ἡ τελευταία αὐτὴ προσπάθεια ἐματαιώθη. Ἀφήσαμεν τὸν κ. Γ. Παπανδρέου νὰ προχωρήσῃ μὲ τὴν κρυφὴν ἀμυδρὰν ἐλπίδα, ὅτι ἴσως κάτι τὸ ἀπρόοπτον τὴν ὑστάτην στιγμὴν θὰ ἀνέκοπτε τὴν μοιραίαν παραίτησιν. Διετύπωσα, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τρόπον σύντομον τὸ χρονικὸν τῆς κρίσεως. Δὲν κάμνω χρῆσιν καμμίας συζητήσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶχε πολιτικὴν σημασίαν καὶ πολιτικὴν ἀξίαν. Δὲν ὡμίλησα ἀνωνύμως καὶ δὲν ὡμίλησα ἀνευθύνως, ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἐπικαλεσθεὶς ἐπωνύμους πολιτικοὺς ἄνδρας καὶ ἡ συζήτησις ἤδη συνεχίζεται. Καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἐμνημόνευσα διὰ νὰ διαμφισβητήσῃ καὶ μίαν φράσιν καὶ μίαν λέξιν ἀπὸ αὐτὰς τὰς ὁποίας ἀνέφερα καὶ προκαλῶ πρῶτον τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ. τὸν ἀξιότιμον κ. Γ. Παπανδρέου, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἀπέδωσα ἔστω ἀθελήτως κατὰ τρόπον οὐχὶ ἀκριβῆ ὁτιδήποτε ἀπὸ ὅσα εἶχον συμβῆ τὰς ἡμέρας αὐτάς. Καὶ δικαιοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, κατόπιν τῆς ἐξιστορήσεως αὐτῆς νὰ εἴπω ὅτι ἡ κατηγορία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου διετύπωσεν ἐναντίον μας ἐπὶ συνωμοσίᾳ καὶ προδοσίᾳ ἀποτελεῖ πρᾶξιν ἀνεπίτρεπτον καὶ ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι) καὶ ἐὰν ἐνόμιζεν ὅτι εἶχε τὴν δύναμιν νὰ τὴν θεμελιώσῃ ὤφειλε νὰ εὑρίσκεται ἐδῶ διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ πότε ἐναντίον του συνωμοτήσαμεν. Ἡμεῖς συνωμοτήσαμεν ἐναντίον του ἐπειδὴ ἠθελήσαμεν νὰ τὸν προστατεύσωμεν ἀπὸ μίαν πρᾶξιν ἀφροσύνης καὶ σπουδῆς (θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι), ἡμεῖς συνωμοτήσαμεν ἐναντίον του διότι ἠθελήσαμεν νὰ παραμείνῃ, ὅπως ἦτο ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ ἡ Ε.Κ. εἰς τὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ ὁλοκληρώσῃ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν του τὸ πρόγραμμά της καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰ ὅσα ἐπεγγέλθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν;

§64Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Παπανδρέου, Παπανδρέου.

§65Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Κύριε Κεφαλληνέ, ἐὰν νομίζετε, ὅτι μὲ τὰς ὑστερικάς σας κραυγὰς προσφέρετε ὑπηρεσίαν, εἰς αὐτοὺς τοὺς ὁποίους σκοπεῖτε σήμερον νὰ ὑπηρετήσετε κάμνετε λάθος. Εἶσθε νέος βουλευτὴς καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ ἱερὸν τέμενος τῆς Δημοκρατίας καὶ τοῦ Κοινοβουλίου εἶναι ἐλεύθερον βῆμα...

§66Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε σεῖς.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚ. Εἶσθε προδότης.

§68Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.).... καὶ καθ’ ἕνας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσῃ τὰς ἀπόψεις του ὅπως αὐτὸς νομίζει. Κύριοι συνάδελφοι, εἰλικρινῶς ὅταν ἀνηρχόμην διὰ νὰ ὁμιλήσω, ἀνῆλθον σήμερον εἰς τὸ βῆμα μὲ ἀνάμικτα αἰσθήματα.....

§69Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Αἰσθήματα ἐντροπῆς.

§70Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Εἶχον πληροφορηθῆ ὅτι ὑστερικαὶ κραυγαὶ καὶ ἄναρθροι διακοπαὶ θὰ ἀπετέλουν τὴν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν τὸ κόμμα τῆς Ε.Κ. ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μοῦ δώσῃ. Τὸ ὅτι ἐπελέγη σκεῦος ἐκλογῆς ὁ κ. Κεφαλληνός, εἶναι φυσικόν, ἀλλὰ δὲν τὸν συγχαίρω διὰ τὸν εὐγενῆ αὐτὸν ρόλον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ).

§71Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Τὰ χειροκροτήματα τὰ παίρνετε ἀπὸ ἐκεῖ. Πάντως δὲν ὑπῆρξα σκεῦος τῶν ἀποχωρητηρίων τῶν Ἀνακτόρων.

§72Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Κύριε Κεφαλληνέ, ἀρκετὰ σᾶς χαρακτηρίζουν ὅσα ἔχετε ἤδη εἴπει. Τὸν ρόλον, τὸν ἔντιμον ρόλον, τὸν ἐπιτελέσατε καὶ παρακαλῶ ἀπὸ ἐδῶ καὶ πέρα τοὐλάχιστον σιωπηρῶς νὰ παρακολουθήσετε καὶ νὰ ἐπιτρέψητε νὰ συνεχισθῆ ἡ συζήτησις. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἀπετέλεσε ἀνεπίτρεπτον πολιτικὴν πρᾶξιν— καὶ λυποῦμαι εἰλικρινῶς διὰ τὴν σπουδὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ.— τὸ ὅτι ἠθέλησε νὰ μᾶς ἀπευθύνῃ κατὰ τρόπον βιαστικὸν καὶ ἀδικαιολόγητον αὐτὴν τὴν βαρεῖαν μορφήν. Ἴσως εἶναι εἰς τὸ ἐλαφρυντικὸν του τὸ γεγονὸς ὅτι τὴν συνηθίζει αὐτὴν τὴν κατηγορίαν ἐναντίον τῶν συνεργατῶν του. Δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ πρόσφατον παρελθόν, θὰ ἐνθυμῆσθε ὅλοι οἱ παροικοῦντες τὴν Ἱερουσαλὴμ ὅτι ὀλίγον ἢ πολὺ ὅλα τὰ ἡγετικὰ στελέχη τῆς Ε.Κ. ἐτιμήθησαν μὲ τὴν κατηγορίαν αὐτὴν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ.

§73ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΚ. Ἐκεῖνοι ὑπῆρξαν τίμιοι.

§74Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ὅμως οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα καὶ εἶναι βέβαιον ποὺ εἶναι κατὰ τὴν ἰδικήν μας πεποίθησιν βέβαιον, ὅτι ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἐν ψυχρῷ ἐβάδισε μὲ εἰλημμένην τὴν ἀπόφασιν πρὸς τὴν διαφωνίαν ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου αὐτοῦ θέματος, παρὰ τὴν γνώμην τῶν περισσοτέρων τοὐλάχιστον ἐκ τῶν συνεργατῶν του, τίθεται αὐτομάτως τὸ πολιτικὸν ἐρώτημα διατί τὸ ἔπραξεν αὐτό; Ἔχω χρέος νὰ εἴπω εὐθέως καὶ ἐντίμως τί πιστεύω ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι τὸν τελευταῖον καιρὸν ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἀντιμετώπιζε μίαν μεγάλην προσωπικὴν δυσχέρειαν ὡς Πρωθυπουργὸς καὶ ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ.

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διότι εἶχε τοὺς συνωμότας.

§76Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ἐγνώριζεν ὅτι ὑπῆρχεν ἀδυναμία τῆς Κυβερνήσεως ὅπως τὸ ἐγνωρίζαμεν ὅλοι καὶ εἶχε νὰ ἐπιλέξῃ μεταξὺ δύο δρόμων. Ὁ ἕνας ἦτο ὁ δρόμος ὁ δύσκολος νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας του ὡς Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς Ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας νὰ προβῇ εἰς γενικὸν ἀνασχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεώς του νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀδυναμίας τὰς ὁποίας ἐγνώριζε, νὰ ἐπιλύσῃ ταὐτοχρόνως καὶ τὸ πρόβλημα τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Ἀμύνης κατὰ τρόπον τελείως ἀνώδυνον μέσα εἰς ἕνα γενικὸν ἀνασχηματισμὸν καὶ νὰ συνεχίσῃ παρέχων τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὴν χώραν. Ὁ ἄλλος ἦτο ὁ δρόμος τὸν ὁποῖον δυστυχῶς ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν κακῶν συμβούλων, ὑπὸ τὴν πίεσιν κακῶν καὶ καταστρεπτικῶν ἐπιρροῶν, προέκρινε νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς παρουσιαζομένης εὐκαιρίας ἡ ὁποία ἐνδεχομένως θὰ τοῦ ἔδιδε τὴν δυνατότητα μέσα εἰς μίαν γενικὴν ἀνάφλεξιν ἐπὶ ἑνὸς θέματος τὸ ὁποῖον εἶχε ἀδιαμφισβητήτως ἀπήχησιν εἰς τὸν λαόν, νὰ λησμονηθοῦν καὶ αἱ ἀδυναμίαι καὶ τὰ προβλήματα καὶ νὰ ἐπανέλθῃ ἐνδεχομένως μετὰ νέας ἐκλογάς.

§77ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ θὰ ἐπανέλθῃ .....

§78Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ τοῦ συνέστησα τὸν πρῶτον δρόμον. Ἀντιλαμβανόμενος ποῦ ὠθεῖται ἡ πολιτικὴ κατάστασις. Δέκα ἡμέρας προηγουμένως τοῦ εἶχον συστήσει νὰ προβῇ εἰς ριζικὸν ἀνασχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ ἐπιλύσῃ ἔτσι κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον τὸ πρόβλημα. Ὅταν ἀνεχώρει τὴν Κυριακήν, τὴν τελευταίαν πρὸ τῆς παραιτήσεώς του Κυριακὴν διὰ Κέρκυραν, εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τοῦ δηλώσω ἐπισήμως ὅτι νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προχωρήσῃ εἰς γενικὸν ἀνασχηματισμὸν καὶ διὰ νὰ τὸν διευκολύνω τοῦ ἐδήλωσα ὅτι ὄχι μόνον θέτω τὴν παραίτησίν μου εἰς τὴν διάθεσίν του, ὅτι δὲν θὰ ἔχω καμμίαν ἀπολύτως δυσαρέσκειαν ἐὰν εἰς τὴν ἀνασχηματιζομένην Κυβέρνησιν δὲν μὲ συμπεριλάβῃ μεταξὺ τῶν Ὑπουργῶν. Εἶναι παρὼν ὁ κ. Γ. Παπανδρέου εἰς τὸ μέγαρον καὶ ἂς ἔλθῃ νὰ μὲ διαψεύσῃ. Ἐγὼ ὁ συνωμότης, ἀξιότιμοι κ.κ. συνάδελφοι, κολακεύομαι νὰ πιστεύω, ὅτι δὲν θεωροῦμαι κατ’ ἐξοχὴν ἀποτυχὼν Ὑπουργός, ἔχω τὴν δυνατότητα νὰ διοικήσω ἕνα Ὑπουργεῖον. Παρὰ ταῦτα προσεφέρθην θυσία, ἐὰν τοῦτο ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς γενικωτέρας ἐπιδιώξεις καὶ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς παρατάξεως. Καὶ ὅμως ὁ κ. Γ. Παπανδρέου δὲν τὸ ἐδέχθη. Διατί, κύριοι συνάδελφοι; Ἐρωτῶ ὑμᾶς νὰ μοῦ εἴπητε. Διατί; Διότι ὁ γενικὸς ἀνασχηματισμὸς κοντὰ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ἄλλους τινάς, ἐνδεχομένως θὰ τὸν ὑπεχρέωνε νὰ θυσιάσῃ ἀπὸ τὰ Ὑπουργεῖα καὶ ἄλλους ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους δὲν ἐπεθύμει νὰ θυσιάσῃ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου, ἐπροχώρησε κάμνοντας ἕνα ὑπολογισμὸν πολιτικόν, ὁ ὁποῖος ἐνδεχομένως, νὰ ἀποβῇ ἢ νὰ μὴ ἀποβῇ κερδοφόρος δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὴν παράταξιν. Προσωπικῶς πιστεύω, ὅπως εἶχον τὴν εὐκαιρίαν, προηγουμένως νὰ εἴπω, ὅτι αὐτοὶ οἱ πολιτικοὶ ὑπολογισμοὶ εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν ἀποβαίνουν κερδοφόροι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, βέβαιον εἶναι ὅτι δὲν ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα, τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τοῦ τόπου αὐτὴν τὴν ὥραν. Εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ κενόν, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ. Δὲν ἠμφισβητήθη ποτὲ ἀπὸ τὸν ἴδιον καὶ θὰ ἦτο ἀδιανόητον νὰ εἶχεν ἀμφισβητηθῇ, ὅτι ὅταν παρῃτήθη ὄχι μόνον δὲν ἐζήτησεν ἐκλογάς, ἀλλ’ ἀντιθέτως ἐδήλωσεν εἰς τὸν Βασιλέα ὅτι, καίτοι θὰ ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ, δὲν ἐζήτησεν ἐκλογάς.

§79ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΗΣ ΕΚ. Δὲν ἐπρόλαβεν.

§80Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Κύριοι συνάδελφοι, ἐδηλώθη ἐπανειλημμένως, ὅτι δὲν ἐζήτησεν ἐκλογάς. Ἐδηλώθη ἀπὸ τὸν κ. Νόβαν, ὁ ὁποῖος, ἐν προκειμένῳ, μετέφερε συνομιλίας του μὲ τὸν Βασιλέα, καὶ ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, δὲν τὸ διέψευσεν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι δὲν ἐζήτησεν ἐκλογάς. Ὅταν, κ.κ. συνάδελφοι, παραιτῆται ἕνας Πρωθυπουργός...

§81ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν παρῃτήθη. Εἶσθε κακόπιστος αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§82Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.).... καὶ ὅταν δὲν ζητῇ ἐκλογάς, τί γίνεται εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν; Μένει ὁ τόπος ἀκυβέρνητος, ἢ πρέπει νὰ σχηματίζεται μία νέα Κυβέρνησις; Κύριοι συνάδελφοι, ἦτο ἀνάγκη τὴν ὥραν ἐκείνην νὰ ἀποκτήσῃ ὁ τόπος Κυβέρνησιν.

§83Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Παραμένει πάντοτε ἡ παραιτηθεῖσα Κυβέρνησις εἰς τὴν θέσιν ὡς ὑπηρεσιακὴ μέχρι τοῦ σχηματισμοῦ νέας τοιαύτης, διὰ τῆς ὁμαλῆς συνταγματικῆς διαδικασίας.

§84Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Τὸ γνωρίζομεν καὶ τὸ διαισθανόμεθα ὅλοι μας. Ἀλλὰ τὰ ὅσα ἐπηκολούθησαν τὰς ἐν συνεχείᾳ ἡμέρας ἀπέδειξαν ὅτι αἱ ἀνησυχίαι μας ἦσαν βάσιμοι καὶ ὅτι ὀρθῶς ἐπράξαμεν ἐπωμισθέντες τὰς εὐθύνας τῆς ἐξουσίας. Διότι ἂν τὴν ὥραν ἐκείνην δὲν ἐσχηματίζετο μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία νὰ κρατήσῃ εἰς χεῖρας της τὰ ἡνία τοῦ Κράτους, τότε, ἀναντιρρήτως, θὰ ἐκινδύνευεν ἡ Δημοκρατία νὰ συνθλιβῇ, ἀνάμεσα εἰς τὸ ἀποχαλινωμένον πεζοδρόμιον ἢ εἰς τοὺς ζηλωτὰς τῆς ἀνωμαλίας, εἰς τοὺς ζηλωτὰς τῶν ἀνωμάλων λύσεων. (Φωναί, θόρυβος).

§85Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ποῦ τὸν εὑρήκατε αὐτὸν τὸν καταπληκτικὸν συλλογισμόν; Ἡ παραιτηθεῖσα Κυβέρνησίς μας θὰ παρέμενε καὶ θὰ κρατοῦσε τὰ ἡνία τοῦ Κράτους μέχρι τοῦ κανονικοῦ σχηματισμοῦ ἑτέρας.

§86Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Τὸ πρόβλημα ἐτίθετο ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ὁ τόπος εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἀποκτήσῃ Κυβέρνησιν. Καὶ ἡμεῖς ἀπεφασίσαμεν νὰ μετάσχωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν. Ἦτο ἐξ ἀρχῆς δεδομένον, ὅτι κατὰ τὴν Κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤρχετο ἐντὸς 15 ἡμερῶν διὰ νὰ ἀναγνώσῃ τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις καὶ διὰ νὰ κριθῇ ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Πιστεύω, διαφωνῶν εἰς τοῦτο μὲ τὸν φίλον μου Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἐδόθη, ἦτο ἡ ἐπιβεβλημένη. Εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν ἡ λύσις ἔπρεπε νὰ εἶναι Κυβέρνησις ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Διότι αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ λαϊκὴ ἐντολή. Ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ προεδρεύεται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἀπὸ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει προσωπικὰς φιλοδοξίας, ὁ ὁποῖος, εἶναι γνωστόν, εἶναι δεδομένον, ὅτι δὲν ἐπεδίωκεν ἀρχηγίας καὶ εὐνοίας, ὁ ὁποῖος δὲν χρίεται μὲ τὴν πρόσκαιρον ἄλλωστε, πρωθυπουργίαν του Ἀρχηγός. Προσέφερε καὶ αὐτός, ὅπως καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι συνεργάται του, τὰς ὑπηρεσίας του πρὸς τὸν τόπον εἰς μίαν δύσκολον ὥραν. Καὶ ὅμως, ἐνῷ οὕτω εἶχον τὰ πράγματα, ἐνῷ αὐτὸ ἐπέβαλεν ἡ πολιτικὴ καὶ συνταγματικὴ τάξις, τί συνέβη κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸν τόπον μας; Ἐζήσαμεν ἡμέρας, αἱ ὁποῖαι θὰ μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ πιστεύω, θὰ ἀναγραφοῦν πολὺ σύντομα εἰς τὶς μαῦρες σελίδες τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς ἱστορίας. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι, φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ. αἶσχος, αἶσχος, δὲν ντρέπεσαι). Ἀπὸ ἐκεῖ θέλω νὰ ἀρχίσω πρὶν προχωρήσω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν ὅσων συνέβησαν. Ἐτέθη τὸ ἐρώτημα, ὁ Βασιλεὺς διαφωνήσας, νομίμως ἐνήργησεν; Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν κείμενον, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν τὴν ἀπάντησιν. Τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ καταχωρηθῇ καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, ἔχει οὕτω. (Ἀναγινώσκει). «Ἀλλὰ τίθεται τὸ ἐρώτημα, τί δύναται νὰ πράξῃ ὁ Βασιλεύς, συμφώνως πρὸς τὸ Πολίτευμα; Τρεῖς εἶναι αἱ ἁρμοδιότητες τοῦ Βασιλέως, συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα. Πρῶτον, ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἐθνικὸς σύμβουλος τῶν ὑπευθύνων συμβούλων του. Δεύτερον, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 31 τοῦ Συντάγματος, ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ ἡ Κυβέρνησις, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 78, πρέπει νὰ ἀπολαύῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς καὶ ὀφείλει, μόλις καταρτισθῇ νὰ ζητήσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἀπὸ τὴν Βουλήν. Τρίτον, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀρνηθῇ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 37 νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ προκηρύξῃ ἐκλογάς. Αὐταὶ εἶναι αἱ συγκεκριμέναι ἁρμοδιότητες τοῦ Βασιλέως, συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα. Δικαιοῦται ἑπομένως ὁ Βασιλεύς, ἐκτὸς τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, πρῶτον νὰ συμβουλεύῃ τοὺς συμβούλους του, καὶ ἐὰν αἱ συμβουλαί του δὲν εἰσακουσθοῦν καὶ κρίνῃ ὅτι τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς χώρας τὸ ὑπαγορεύει, δικαιοῦται νὰ σχηματίσῃ νέαν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ ἐμπιστοσύνην». Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὰ τὰ λέγει ὁ κ. Γ. Παπανδρέου εἰς ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε τὴν 18 Μαρτίου 1960 πρὸς τὸν μακαρίτην Βασιλέα Παῦλον. Ἀλλὰ δὲν τὰ λέγει μόνον ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, τὰ λέγουν ὅλοι οἱ ἑρμηνευταὶ τοῦ Δικαίου, τὰ λέγουν ὅλοι οἱ συνταγματολόγοι τῆς Ἑλλάδος, ὅσοι ὑπῆρξαν, ὅσοι ἔζησαν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ ὅσοι ζοῦν σήμερον. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα, ἐπαναλαμβάνω δὲν εἶναι ἐκεῖ. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία διωρίσθη, ὅπως εἶχε χρέος, ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς ὁρκωμοσίας της, ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἀπόψεις της καὶ διὰ νὰ ἀναγνώσῃ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις της καὶ φυσικὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Σώματος. Ἐὰν τὴν ἐλάμβανε θὰ παρέμενεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐὰν δὲν τὴν ἐλάμβανε, φυσικὰ θὰ παρῃτεῖτο. Καὶ ὅμως, εἰς μίαν τέτοια κρίσιμον ὥραν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἂν μή τι ἄλλο, ὅλοι οἱ πολιτικοὶ Ἀρχηγοί, ὅλοι οἱ ὑπεύθυνοι πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς χώρας ἔπρεπε μὲ ἀπόλυτον ἄνεσιν καὶ προσθέτω καὶ μὲ ψυχραιμίαν, μὲ ὅσην δυνατὴν ἀνθρωπίνην ψυχραιμίαν νὰ τοποθετηθοῦν ἀπέναντι τοῦ μεγάλου αὐτοῦ προβλήματος, ποὺ ἐνδιαφέρει τὴν τύχην τῆς χώρας καὶ τοῦ λαοῦ, τί συνέβη; Ἐξαπελύθη ἕνα κῦμα μισαλλοδοξίας καὶ πάθους, τὸ ὁποῖον ἡ χώρα μέχρι σήμερον δὲν εἶχε γνωρίσει.

§87Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐξηγέρθη ὁλόκληρος ὁ δημοκρατικὸς λαὸς διὰ τὴν καταπάτησιν τῶν δικαιωμάτων του!

§88Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ἤρεμος συζήτησις κατέστη ἀδύνατος.....

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ ποίους;

§90Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.).... μεταξὺ ὅλων τῶν παραγόντων τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἀπόψεις δὲν διετυποῦντο, ἄναρθροι ἠκούοντο κραυγαί. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε. Κ.). Ἐκινητοποιήθη ἡ νεολαία τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς μὲ μικρὰν ἐνίσχυσιν τῆς νεολαίας τοῦ Κέντρου. (Φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§91Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὑβρίζετε ὁλόκληρον τὸν ἀκραιφνῆ δημοκρατικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος σύσσωμος ἐξηγέρθη κατὰ τῆς προδοσίας καὶ τοῦ πραξικοπήματος εἰς βάρος τοῦ Συντάγματος.

§92Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ἠθελήθη νὰ δοθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ συνταγματικὴ προσταγή, τὸ συνταγματικὸν χρέος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀπετέλει θρασύτητα καὶ προπέτειαν καὶ ἐγένετο πρὸς στιγμὴν πιστευτὸν φαίνεται ἀπό τινα ὅτι ἦτο δυνατὸν τὸ πολιτικὸν θέμα τῆς Ἑλλάδος νὰ κριθῇ εἰς τὸ πεζοδρόμιον!

§93Λ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Συμφωνεῖτε εἰς αὐτὸ μὲ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ. Εἶναι ἀπόδειξις τῆς συνοδοιπορίας σας. (Πολλοὶ βουλευταὶ τῆς Ε.Κ. διαμαρτύρονται διὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ρήτορος).

§94Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὸ τί πιστεύει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, θὰ τὸ ἴδωμεν ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἐκλογῆς. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπηρεάζουν τὰς πολιτικὰς ἐξελίξεις τῆς χώρας οἱαιδήποτε τοιούτου εἴδους ἐκδηλώσεις. Ἤλθομεν εἰς τὴν Βουλήν. Χαίρομεν, κύριοι συνάδελφοι τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, διὰ τὴν παρουσίαν σας. Ἂν εἶσθε καὶ βουβοί. Τουλάχιστον ἀκούετε καὶ ἀναμένομεν τὴν ψῆφον σας. (Ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.). Ἀλλ’ οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ νὰ φθάσωμεν μέχρι τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας διὰ νὰ διατυπώσωμεν τὰς ἰδικάς μας πολιτικὰς ἀπόψεις.

§95Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐὰν σᾶς καταψηφίσωμεν;

§96Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ἐὰν μᾶς καταψηφίσετε, θὰ παραιτηθῶμεν ἀμέσως.

§97Κ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀποτελεῖ αὐθάδειαν νὰ ἀποκαλῆτε τοὺς συναδέλφους βουβούς, ὅταν γνωρίζετε ὅτι ἡ σιωπή μας ἀποτελεῖ πολιτικὴν πρᾶξιν.

§98Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ψυχολογία ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη καὶ αἱ μέθοδοι αἱ ὁποῖαι ἐχρησιμοποιήθησαν τὰς ἡμέρας αὐτάς, δὲν ἔχουν προηγούμενον, τοὐλάχιστον εἰς τὴν σύγχρονον πολιτικὴν μας ἱστορίαν. Μοῦ ἐνθυμίζουν μεθόδους ψυχολογικοῦ πολέμου, τὰς ὁποίας ἐφήρμοσαν ἄλλα συστήματα καὶ ἄλλα καθεστῶτα. Αἱ ἀπειλαί, τὰ ἀνώνυμα ἀπειλητικὰ τηλεφωνήματα, ἡ ἄσκησις πιέσεως, αἱ ὕβρεις, αἱ περιφερόμεναι ὁμάδες ἀνὰ τὰς ὁδοὺς τῆς πόλεως τὰ εὐγενῆ συνθήματα: Τούμπα δολοφόνε, Μητσοτάκη κάθαρμα, νομίζω ὅτι δὲν τιμοῦν τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν τῆς δημοκρατικῆς παραδόσεως. Κάποτε, κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ συνεννοηθῶμεν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν διὰ τὴν ἔννοιαν τῆς Δημοκρατίας...

§99Κ. ΣΙΓΑΝΙΔΗΣ. Ὁ Ἡγουμενάκης...

§100Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Τί εἶναι ἐπὶ τέλους Δημοκρατία. Δημοκρατία εἶναι ὑπεράνω ὅλων μία ἀντίληψις περὶ ζωῆς, εἶναι ἕνα συγκεκριμένον πολίτευμα ποὺ στηρίζεται εἰς τὸν λαὸν καὶ λειτουργεῖ διὰ τοῦ λαοῦ, Δημοκρατία σημαίνει ἐλευθερίαν καὶ ἀλήθειαν, δὲν σημαίνει ψεῦδος καὶ ὑποδούλωσιν.

§101Κ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτό.

§102Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Κύριοι συνάδελφοι, καὶ σεῖς κ. Τσιριμῶκο, ὁ ὁποῖος εἴχετε τόσην εὐαισθησίαν ὁσάκις συνέβαινεν εἰς τὸ παρελθόν, καὶ σᾶς τιμᾷ αὐτό, νὰ ἐμφανίζωνται ὑπερβάσεις τῆς Δεξιᾶς, δὲν ἀναλογίζεσθε ποῖον προηγούμενον δημιουργεῖται διὰ τὸν δύσμοιρον αὐτὸν τόπον μὲ τὴν ἐνθάρρυνσιν τοιούτων πρωτοβουλιῶν;

§103Κ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πρέπει νὰ τὸ ἐνθυμηθῆτε καὶ σεῖς τὸ χρέος σας νὰ μὴ δημιουργήσετε προηγούμενον ἐκτροπῆς τοῦ Πολιτεύματος.

§104Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπ. Συντ.). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ σᾶς εἴπω παρὰ μόνον τὸ ἑξῆς παράδειγμα: Ἐπὶ 15 ἡμέρας ἀνελλιπῶς κάτω ἀπὸ τὰ γραφεῖα τῆς ἐφημερίδος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ὑπάρχει μόνιμος διαδήλωσις. Οἱ εὐγενεῖς νέοι διαδηλωταὶ ὑβρίζουν καὶ μουτζώνουν καὶ καταρῶνται πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτῆς καὶ στρέφονται πρὸς τὴν ἄλλην μεριὰ καὶ χειροκροτοῦν καὶ τιμοῦν τὴν ἐφημερίδα τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς τὴν «Αὐγήν», ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ ἐνισχύονται διὰ τὸ εὐγενὲς των ἔργον. (Φωναὶ ἐκ τῆς ΕΡΕ: Μπράβο, μπράβο). Ἄν, κ. συνάδελφοι, αὐτὸ εἶχε συμβῆ κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς Δεξιᾶς, ἂν αὐτὸ εἶχε συμβῆ ὄχι ἐναντίον μιᾶς ἐφημερίδος τοῦ Κέντρου, ἀλλὰ ἐναντίον μιᾶς ἐφημερίδος τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, ἡ ὁποία εἰς τὴν Δημοκρατίαν ἔχει ἴσα δικαιώματα προστασίας μὲ οἱανδήποτε ἄλλην, ποία θὰ ἦτο ἡ ἰδική σας ἀντίδρασις; Κύριοι συνάδελφοι, ξαναζῶμεν μαῦρες ἡμέρες διὰ τὴν χώραν μας. (Διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.). Καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου, ὁ ὁποῖος ἂν μὴ τί ἄλλο ἔχει τὴν προσωπικὴν ὀδυνηρὰν ἐμπειρίαν ἀναλόγων ἐκδηλώσεων, ἐπέπρωτο, τοῦ ἐπεφύλασσεν ἡ μοῖρα εἰς τὸ τελευταῖον τμῆμα τῆς πολιτικῆς του σταδιοδρομίας, νὰ παίξῃ αὐτὸν τὸν ἀχάριστον ρόλον. Ἡμεῖς, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι τὸν ἀνεγνωρίσαμεν οἰκειοθελῶς καὶ ἐδημιουργήσαμεν τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου, Ἀρχηγὸν τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως δι’ ἄλλον ρόλον τὸν εἴχομεν προορίσει. Ἐνθυμοῦμαι μίαν συζήτησιν τὴν ὁποίαν εἶχον μαζί του εἰς ὥρας εἰλικρινείας, ὅταν ὑπῆρχεν ἡ ἀπόλυτος προσέγγισις τῶν ψυχῶν. Ὅταν τοῦ εἶπον ὅτι ἡμεῖς οἱ νεωτέρα γενεὰ τῆς Δημοκρατίας θὰ ἠθέλαμεν ἀπὸ τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου ὄχι μόνον νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν Δημοκρατίαν, ἀλλὰ νὰ ἐγκαινιάσῃ μίαν νέαν περίοδον διὰ τὸν πολιτικόν μας βίον, νὰ ἐξυψώσῃ τὴν στάθμην τοῦ πολιτικοῦ μας βίου, νὰ ὁδηγήσῃ τὴν πολιτικήν μας ζωὴν σὲ κάτι καλύτερον, ἂν αὐτὸ τὸ κάτι καλύτερον εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζῶμεν, εἶμαι βέβαιος ὅτι στὶς στιγμὲς τῆς μοναξιᾶς του καὶ τῆς ἠρεμίας εἰς τὸ Καστρὶ θὰ τὸν τύπτῃ ἡ συνείδησίς του. (Φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.). Διότι ἄφησε τὴν χώραν νὰ ὀλισθήσῃ εἰς τοιοῦτον κατήφορον. Καὶ ἂν ὄχι τίποτε ἄλλο, κ.κ. συνάδελφοι, ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι ὁ ἴδιος αὐτὸς ὁ μαινόμενος λαὸς τῆς Πρωτευούσης ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν ἴδιον τὰς παραμονὰς καὶ τὴν ἐπαύριον τοῦ κινήματος τοῦ Δεκεμβρίου ἐξεστόμιζε τὰς αὐτὰς ὕβρεις καὶ μετήρχετο τὰς ἰδίας μεθόδους. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀνήκω εἰς τοὺς πολιτικούς, οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται νὰ ἀναλάβουν τὰς εὐθύνας των καὶ δὲν ἀνήκω καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται τὰς οἱασδήποτε ἐξελίξεις. Ἐσυνήθισα νὰ ἀντιμετωπίζω τὸ χρέος μου ὡς δημοσίου ἀνδρός, ἴσως, διαφορετικά, ἀπὸ ὅ,τι ἐπιμένει νὰ τὸ ἀντιμετωπίζῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἐπιτελοῦν τὸ καθῆκον των ὅταν ὑπηρετοῦν τὸν λαὸν ἀναδεχόμενοι εὐθύνας, γενόμενοι ἐνδεχομένως δυσάρεστοι, ἀλλὰ ὑπηρετοῦντες τὰ καλῶς ἐννοούμενα, τὰ πάγια συμφέροντά του μὲ παρρησίαν καὶ γενναιότητα. Καὶ ἄν, κ. συνάδελφοι, συμβαίνῃ εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν νὰ μετέχῃ ὁ λεγόμενος σκληρὸς πυρὴν τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως. (Ἀποδοκιμασίαι ἐκ τῆς Ε.Κ.). Τοῦτο δὲν εἶναι τυχαῖον. Ἐδήλωσα καὶ δὲν πρόκειται νὰ ἀποστῶ ἀπὸ τὴν ἀρχικήν μου δήλωσιν, ὅτι δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς οὐδὲν θέμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ προσωπικὴν αἰχμήν. Ἐὰν ὅμως, ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, μοῦ ἔκαμε τὴν μεγάλην τιμήν, ἡ ὁποία θὰ ἀπετέλει καὶ χρέος τοῦ ἰδίου ἔναντι τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ παρίσταται ἐδῶ, θὰ ἤμην ἕτοιμος νὰ συζητήσω μαζύ του τὶ ἔπραξε καθεὶς ἐξ ἡμῶν κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον καὶ πῶς ἐξεπλήρωσεν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὸ χρέος του ἔναντι τῆς παρατάξεως τῆς Δημοκρατίας. Κύριοι συνάδελφοι, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐτυχὴς καὶ αἰσθάνομαι ἱκανοποιημένος καὶ ἥσυχος, διότι ἐπετελέσαμεν τὸ χρέος μας εἰς μίαν δύσκολον ὥραν. Ἐφέραμε τὴν συζήτησιν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐτοποθετήσαμεν τὸ πρόβλημα καὶ ἐδημιουργήσαμεν τὴν δυνατότητα διὰ τὴν ἤρεμον ἀνταλλαγὴν πολιτικῶν ἀπόψεων, τὰς ὁποίας θὰ χρειασθῇ ἡ χώρα, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐν συνεχείᾳ ἐξέλιξις. Πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ διὰ πολλὰ θέματα. Πρόθεσίς μου εἶναι νὰ ὁμιλήσω μόνον διὰ τὸ πολιτικὸν θέμα. Δὲν θὰ ἀνατρέξω εἰς τὰς ἀδυναμίας καὶ τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἡ παράταξίς μας ἐνεφάνισε καὶ τὰ ὁποῖα ἰδιαίτερα ἐξησθένιζον τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Παπανδρέου. Βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ ἀτμόσφαιρα δὲν ἦτο ἰδανική. Βέβαιον εἶναι τοῦτο καὶ τὸ γνωρίζομεν πολλοὶ ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων, ἀκόμη καὶ ὡρισμένοι σήμερον ἀκραῖοι, ὅπως ὁ κ. Ἀγγελούσης. Βέβαιον εἶναι, ὅτι ὑπῆρξαν πολλά, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνάγκην διορθώσεως. Ἀλλὰ βέβαιον εἶναι ἐπίσης, ὅτι ποτὲ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶχε νὰ χρησιμοποιήσῃ τοιοῦτον ὑλικὸν ἀνθρωπίνων στελεχῶν, τὰ ὁποῖα μὲ τόσην προθυμίαν καὶ αὐτοθυσίαν ἦσαν ἕτοιμοι νὰ τὸν ὑπηρετήσουν. Πολλὲς φορές, οἱ κ.κ. συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ ἐνόμιζον, ὅτι μέσα εἰς τὴν Ε. Κ. ὑπάρχουν καπετανάτα ἢ ὅτι ἡμεῖς ἠμφεσβήτημεν εἰς τὸν κ. Γ. Παπανδρέου τὸ δικαίωμα νὰ εἶναι Πρωθυπουργός. Πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι οὐδέποτε, ὑπῆρξε Πρωθυπουργὸς ἔχων περισσοτέρας καὶ μεγαλυτέρας δυνατότητας διὰ νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἐξουσίαν, οὐδεὶς δὲ ἐξ ἡμῶν — πρῶτος ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ — ποτὲ δὲν τοῦ ἠμφεσβήτησε τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολύτου καὶ ἐλευθέρας ἐπιλογῆς τῶν Ὑπουργῶν του. Θὰ ἐνθυμεῖσθε ἴσως —διότι ἀκούω κάτι περὶ διαδοχῆς— ὅτι πρῶτος ἐγὼ εἰς δημοσίας μου δηλώσεις εἰς Κρήτην, τὴν ἡμέραν τοῦ Πάσχα, εἶπον ὅτι ὁ κ. Γ. Παπανδρέου εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἐπιλέγῃ τοὺς συνεργάτας του, χωρὶς κανεὶς νὰ δύναται, οὔτε γνώμην νὰ τοῦ δώσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Καὶ ἔτσι ἐπανῆλθεν ὁ υἱὸς κ. Ἀνδρ. Παπανδρέου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ οἱ πάντες ὑπέθετον, ὅτι ἐγώ, ἐπρόκειτο ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος νὰ ἔχω ἀντιρρήσεις. Καὶ ὑπῆρξε τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας ἀπόλυτον καὶ ὑπῆρξε τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοθυσίας, ἀληθὲς καὶ εἰλικρινές. Κύριοι συνάδελφοι, πρέπει ἀκόμη νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἐὰν ὑπῆρξαν διαφοραὶ μεταξὺ μας, τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν πρόκειται τώρα νὰ φέρω εἰς δημοσίαν συζήτησιν, αἱ διαφοραὶ αὐταὶ δὲν μᾶς ὡδηγοῦσαν εἰς παραίτησιν, διότι εἴχομεν Ἰώβειον ὑπομονήν, διότι ἐνομίζαμεν, ὅτι ἦτο χρέος μας νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν χώραν καὶ τὴν δημοκρατίαν, εἰδικώτερον δὲ ἐγὼ εὑρισκόμενος εἰς ἕνα καίριον τομέα ἐθεώρησα πάντοτε καθῆκον μου, νὰ μὴ θέσω εἰς κίνδυνον τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς παρατάξεως τῆς Ε.Κ. χάριν οἱουδήποτε ἄλλου σκοποῦ, ὁσονδήποτε δίκαιον καὶ ἐὰν εἶχον. Καὶ ξαίρω, ὅτι πολλοὶ ἀπὸ τοὺς ἀγαπητοὺς κ.κ. συναδέλφους, διακαίονται ἀπὸ τὴν ἀπορίαν, διατὶ ἀφοῦ ὅλα συνέβαινον τὰ γνωστά, τὰ ἀπαράδεκτα, τὰ σφαλερά, δὲν εὑρέθη μία ὁμὰς ἐνδεχομένως Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ διεφώνουν, ᾐσθάνοντο ἄσχημα μέσα εἰς τὴν ἀτμόσφαιραν τὴν ὁποίαν ἡ δημοκρατία εἶχε δημιουργήσει εἰς τοὺς κόλπους τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ δὲν εὑρέθη μία ὁμάς, ἡ ὁποία νὰ παραιτηθῇ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εὑρέθη ὁμάς... Κύριοι συνάδελφοι, διατὶ δὲν εὑρέθη μία ὁμὰς διὰ νὰ παραιτηθῇ, διότι ἐὰν παρῃτούμεθα θὰ εἴμεθα ἔτσι τοὐλάχιστον τὸ αἰσθάνομαι ἐγὼ ἐπιλήσμονες τοῦ χρέους μας καὶ θὰ ἐκινδύνευε βασίμως νὰ κατηγορηθῶμεν, ὅτι ὑπονομεύομεν τὴν προσπάθειαν τῆς Ε.Κ. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, ὀφείλω κατ’ ἐξαίρεσιν μίαν καὶ μόνην ἀπάντησιν εἰς ἕνα τεθὲν πρόβλημα. Ἐλέχθη καὶ ἀπεδείχθη δυστυχῶς τὰς ἡμέρας αὐτάς, καὶ ἀπετέλεσε διὰ πολλοὺς ἔκπληξιν διὰ πολλοὺς ἦτο διαπίστωσις πράγματος ἤδη γνωστοῦ, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἰδικῆς μας Κυβερνήσεως ἡ δραστηριότης τῆς ΚΥΠ ἡ ὁποία βεβαίως δὲν ὑπηρέτει ἐθνικοὺς σκοπούς, εἶχεν ἐπεκταθῆ εἰς τὴν παρακολούθησιν τῶν τηλεφώνων τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων καὶ τῶν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ε.Κ. Τὸ ἀδίκημα......

§105Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε περὶ αὐτοῦ, εἶναι ψεῦδος, εἶναι ἄτιμος σκευωρία.

§106Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Τὸ ἀδίκημα ὑπῆρξεν αὐτόφωρον καὶ διεπιστώθη πλήρως. Συνελήφθη κλιμάκιον τῆς ΚΥΠ, τὸ ὁποῖον μὲ εἰδικὸν σύστημα παρηκολούθη τὰ τηλέφωνα καὶ σήμερον εὑρίσκονται προφυλακισμένοι —καὶ τοῦτο τὸ λέγω μετὰ λύπης μου— τέσσαρες ἀξιωματικοὶ ὑπεύθυνοι διὰ τὴν εὐθεῖαν καὶ βάρβαρον παραβίασιν κάθε ἐννοίας τῆς δημοκρατίας. Κύριοι συνάδελφοι, εἶχον χρέος νὰ πληροφορήσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ἡ παρακολούθησις τῶν τηλεφώνων τῶν συνεργατῶν τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου, ἴσως δὲν συνέβαινε δι’ ὅλους, πάντως συνέβαινε διὰ πολλούς, εἶχε διαπιστωθῆ ἀπὸ πολλῶν μηνῶν.

§107ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ψεῦδος.

§108Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Συνέβη καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῶ, κατόπιν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εἶχον λάβει ἀπὸ διαφόρους πλευρὰς νὰ ζητήσω ἔρευναν τοῦ τηλεφώνου τοῦ σπιτιοῦ μου. Ἐχρησιμοποίησα πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν τὸν ἴδιον ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον ἐχρησιμοποιήσαμεν καὶ ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ΕΡΕ διὰ τὴν ἄμυναν τῶν τηλεφώνων ἐναντίον τῶν παρακολουθήσεων, τὸν Διευθυντὴν τοῦ ΟΤΕ, κ. Μαυρογένην. Ὁ κ. Μαυρογένης ἤλεγξε τὸ τηλέφωνον τοῦ σπιτιοῦ μου καὶ διεπιστώθη, πρῶτον, ὅτι κατόπιν ἀλλαγῆς ἡ ὁποία εἶχε γίνει εἰς τὴν συσκευήν, εἶχε προστεθῆ μηχάνημα ἐνισχύσεως τοῦ ἤχου ἕνα μικρὸν μηχάνημα τὸ ὁποῖον ἡ ΚΥΠ χρησιμοποιεῖ εἰσαγόμενον ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν διὰ νὰ ἐνισχύεται ἡ ὁμιλία καὶ ἐν συνεχείᾳ κατόπιν μακρᾶς ἐρεύνης διεπιστώθη, ὅτι κατὰ τρόπον συστηματικὸν καὶ προσεκτικὸν καὶ ἐγκληματικὸν ὅπως λέγει ἡ σχετικὴ ἀναφορὰ ἡ ἔγγραφος ἀναφορά, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα, παρηκολουθεῖτο, προφανῶς διὰ νὰ γίνεται γνωστὴ ἡ ἰδιωτική μου δραστηριότης. Κύριοι συνάδελφοι, ἠμπορεῖ καθένας νὰ ἔχῃ τὰς ἰδικάς του ἀντιλήψεις, ἀλλὰ θὰ μὲ ἐξέπληττεν ἔστω καὶ ἐὰν καὶ ἕνας ἀπὸ τοὺς κ. συναδέλφους τῆς Ε.Κ. θὰ ἐπίστευε καὶ θὰ ἐτόλμα νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὴν ἐποχὴν τῆς ἰδικῆς μας Κυβερνήσεως ἦτο ἠθικῶς ἐπιτετραμμένον νὰ παρακολουθοῦνται τὰ τηλέφωνα τῶν Ὑπουργῶν ἀπὸ τὴν Ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία ὑπάγεται εἰς τὰς προσωπικὰς διαταγὰς καὶ εἰς τὸν προσωπικὸν ἔλεγχον τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Εἶμαι βέβαιος, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι οὔτε εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Στάλιν, οὔτε ἐπὶ ἐποχῆς τοῦ Χίτλερ δὲν εἶχεν ἐμφανισθῆ παρόμοιον προηγούμενον. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ φαινόμενον αὐτὸ ὁμοφώνως καταδικάζεται, ὅτι ἀποτελεῖ ἐντροπὴν καὶ στίγμα διὰ τὴν δημοκρατίαν. Δὲν ὑπῆρξα ποτὲ εὐχάριστος συνομιλητὴς διὰ τὸν κ. Γ. Παπανδρέου μὲ τὴν ἔννοιαν, ὅτι οὐδέποτε τοῦ ἀπέκρυψα ὅ,τι ἐγνώριζον καὶ ὅ,τι ἐπίστευον. Συνηθίζουν ἄλλοι ἄλλας μεθόδους. Ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ γίνωνται πάντοτε εὐχάριστοι. Ἀνήκω εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ θάρρος τῆς γνώμης των. Καὶ μετέβην εἰς τὸ Καστρὶ μίαν ἀπὸ τὰς ὀλίγας ἡμέρας, ποὺ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὸν συναντήσω. Ἐνθυμοῦμαι — καὶ λυποῦμαι, ποὺ δὲν εἶναι ὁ ἴδιος ἐδῶ, διὰ νὰ τὸ ἀκούσῃ καὶ νὰ τὸ ἐπιβεβαιώσῃ — ὅτι ἐπὶ τρεῖς μῆνας ἐγώ, ὁ Ὑπουργός του τῶν Οἰκονομικῶν, ματαίως προσεπάθουν νὰ ἐπιτύχω κατ’ ἰδίαν ἀκρόασιν. Ὅταν δὲ μετὰ τρίμηνον ἀνῆλθον εἰς τὸ Καστρί, μεταξὺ τῶν ἄλλων θεμάτων, τὰ ὁποῖα τοῦ ἔθεσα, τοῦ ἔθεσα καὶ τὸ θέμα τῆς παρακολουθήσεως τοῦ τηλεφώνου μου. Τὸν ἠρώτησα, ἐὰν γνωρίζῃ τὸν κ. Μαυρογένην, Δ)ντὴν τοῦ ΟΤΕ. Μοῦ ἀπήντησεν, ὅτι βεβαίως τὸν γνωρίζει, διότι τὸν ἐχρησιμοποίει ὁ ἴδιος εἰς τὸ Καστρὶ διὰ τὴν ἄμυναν τῶν τηλεφώνων του. Καὶ κατόπιν τούτου τοῦ ἐνεχείρισα τὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ὡς μνημόνιον καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ὡς χαρακτηριστικὸν δεῖγμα τῆς περιόδου τὴν ὁποίαν διήλθομεν.

ΑΣΤΙΚΟΝ ΣΥΓΚ. ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΗΣ

Ἀθῆναι 13 Μαρτίου 1965

ΑΥΣΤΗΡΩΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ

Ἀριθ. Προσωπ. Πρωτ. 2 Πρὸς τὸν κ. Κων. Μητσοτάκην Ὑπουργὸν Οἰκονομικῶν Ἐνταῦθα Κύριε Ὑπουργέ, Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐρεύνης ἐπὶ τῆς ὑφ’ ὑμῶν πρὸ μηνῶν δοθείσης εἰς τὸν ὑποφαινόμενον προφορικῆς ἐντολῆς, ὡς ὑπευθύνου ὑπηρεσιακοῦ παράγοντος ΟΤΕ ἐν τῇ περιοχῇ τῆς πρωτευούσης, διὰ τὴν ὑποψίαν σας, ὅτι τὰ τηλέφωνά σας παρακολουθοῦνται ὑπ’ ἀγνώστων προσώπων. Ἡ σημειωθεῖσα καθυστέρησις εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ ζητήματος δὲν ὀφείλεται εἰς ὀλιγωρίαν, ἀλλὰ εἰς τὴν σατανικότητα καὶ ἐγκληματικότητα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις, τῶν μεθόδων τὰς ὁποίας ἐχρησιμοποίησαν οἱ δρᾶσται διὰ τὴν ὑποκλοπὴν καὶ παρακολούθησιν τῶν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 726–440 τηλεφώνου τῆς κατοικίας σας διεξαγομένων συνδιαλέξεων ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν ἐκ τῶν πραγμάτων χρησιμοποίησιν δύο μόνον ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης τεχνιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἐρευνήσουν τὸ ζήτημα μὲ πᾶσαν προφύλαξιν καὶ μυστικότητα. Ἀρχικῶς ἐγένετο ἔλεγχος τῶν προσιτῶν τμημάτων τῶν ἀτομικῶν γραμμῶν τῶν τηλεφώνων σας μὲ μεγάλην προσοχὴν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ἀρνητικόν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκ τοῦ ἐλέγχου τῶν τηλεφωνικῶν συσκευῶν σας ἀπεδείχθη ἐπέμβασις εἰς τὴν τηλεφωνικὴν συσκευὴν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 726–440 συνδέσεως τῆς κατοικίας σας, ἤχθημεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρχει ὁπωσδήποτε καὶ παροχέτευσις τῆς γραμμῆς τοῦ ἐν λόγῳ τηλεφώνου σας ἀπὸ κάποιο σημεῖον τῆς ἐκ δύο χιλιομέτρων περίπου κοινῆς καλωδιακῆς γραμμῆς του μὲ ἄλλας ἑκατοντάδας τηλεφώνων δυναμένην νὰ κατευθυνθῇ πρὸς πᾶν σημεῖον τῶν Ἀθηνῶν —Πειραιῶς καὶ Περιχώρων διὰ νὰ γίνῃ ἠχογράφησις παντὸς ὅ,τι ἐλέγετο καὶ ἠκούετο ἐκ τῆς συνδέσεως αὐτῆς. Τὸ ἀποτέλεσμα ἐπισταμένης ἐρεύνης ἐδικαίωσε τὰς ὑπονοίας μας καὶ ἀπέδειξεν, ὅτι ὄντως εἶχε γίνει κατὰ σατανικὸν τρόπον παροχέτευσις τῆς γραμμῆς μέσῳ ἐλευθέρας ἑτέρας γραμμῆς ἐντὸς ὑπογείου καλωδίου τῶν 50 τηλεφωνικῶν συνδέσεων, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀνοιγῆ καὶ ἐπανακλεισθῆ ἐπιμελῶς καὶ μέσῳ πλέον τοῦ ὑπολοίπου καλωδιακοῦ δικτύου εἶχε συνδεθῆ εἰς μηχάνημα αὐτομάτου καταγραφῆς καὶ μαγνητοφωνήσεως, παντὸς διαμειβομένου ἐκ τοῦ ἐν λόγῳ τηλεφώνου σας. Τὸ δυσάρεστον διὰ τὴν περίπτωσιν εἶναι, ὅτι ἀντελήφθησαν φαίνεται οἱ ἔνοχοι τὴν προσπάθειαν ἀποκαλύψεως καὶ ἀφήρεσαν ἐγκαίρως τὰς διαφόρους γεφυρώσεις εἰς τὸ δίκτυον μέσῳ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συλληφθοῦν ἐπ’ αὐτοφώρῳ διὰ νὰ πληρώσουν καὶ οἱ ἴδιοι διὰ τὴν πρᾶξίν των καὶ ν’ ἀποκαλύψουν καὶ τοὺς ἐκ τοῦ ΟΤΕ συνενόχους των, διότι θὰ πρέπει νὰ ὑπῆρξαν τοιοῦτοι, ὥστε νὰ λογοδοτήσουν καὶ οὗτοι. Τὸ ζήτημα ἐξακολουθεῖ νὰ μᾶς ἐνδιαφέρῃ καὶ ὅταν συμπληρώσωμεν τὴν ἔρευναν ὡρισμένων εἰσέτι στοιχείων θὰ ὑποβάλωμεν πρὸς τὴν Γενικὴν Δ)νσιν τοῦ ΟΤΕ τὰ συμπεράσματά μας καὶ τὴν ἐκ τούτων ἐπιβαλλομένην τακτικὴν ὥστε μελλοντικῶς νὰ καταστήσωμεν παρομοίας ἐνεργείας, ἂν ὄχι ἀδυνάτους, ἄκρως δυσχερεῖς καὶ ἐπικινδύνους δι’ ὅσους σκέπτονται νὰ τὰς ἐπαναλάβουν. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι οἱ δρᾶσται καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ ΟΤΕ εἶναι ἔμπειροι καὶ πρέπει νὰ ἔχουν ἀσχοληθῆ καὶ ἄλλοτε μὲ ἀνάλογα παράνομα ἔργα καὶ ὅτι ἂν οὗτοι δὲν καταστοῦν ἀνίκανοι διὰ περαιτέρω δρᾶσιν τίποτε δὲν ἀποκλείει νὰ ἐφαρμόσουν καὶ νῦν καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸ αὐτὸ καὶ εἰς τὰ τηλέφωνα ἀπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ λοιπῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλων προσωπικοτήτων τῆς χώρας μέχρι καὶ τῆς σημαντικωτέρας Στρατιωτικῆς καὶ Ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς καὶ νὰ ἐμπορεύωνται τὰ μυστικὰ τοῦ Κράτους μὲ τοὺς ἐχθροὺς καὶ ὑπονομευτὰς τούτου ἐσωτερικοὺς καὶ ἐξωτερικούς.

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΑΣΤΙΚΟΝ ΣΥΓΚΡ. ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΗΣ

Ε. ΜΑΥΡΟΓΕΝΗΣ

Τοῦ ἐνεχείρισα τὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσε καὶ ὅταν μὲ ἠρώτησε, ποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ διαπράττῃ αὐτὴν τὴν παρακολούθησιν τοῦ εἶπον, ὅτι βεβαίως, κ. Πρόεδρε, ἐλπίζω, ὅτι δὲν ἐδώσατε σεῖς τὴν διαταγὴν νὰ παρακολουθοῦν τὰ τηλεφωνήματα τῶν συνεργατῶν σας, ἀλλ’ ἔχετε χρέος νὰ ἀναζητήσητε ἀμέσως τοὺς ὑπευθύνους καὶ νὰ ἀποκαταστήσητε τὴν δημοκρατικὴν τάξιν καὶ τὴν εὐπρέπειαν εἰς τὸν δημόσιον βίον.

§109ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Παπασπύρου. (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι).

§110Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Λυποῦμαι, κ.κ. συνάδελφοι, διότι ἐνῷ αὐτὰ συνέβαινον τὸν Μάρτιον, τὸν Ἰούλιον εὑρέθη ἐν πλήρει λειτουργίᾳ τὸ σύστημα παρακολουθήσεως τῶν τηλεφωνημάτων τῆς Ἑλληνικῆς Κ.Υ.Π. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ προχωρήσω περισσότερον. Δὲν ἐνδιαφέρει τὴν στιγμὴν αὐτήν, τόσον τὸ τί συνέβη τὰς ἡμέρας αὐτάς. Χρέος, ὅμως, ἦτο νὰ τοποθετήσωμεν τὰς ἀπόψεις μας καὶ τὸ ἐπράξαμεν. Θέλω νὰ ἐλπίζω καὶ μὲ ἐντιμότητα καὶ μὲ θάρρος. Ἐνδιαφέρει, ὅμως, πολὺ περισσότερον τί θὰ γίνῃ ἀπὸ τώρα καὶ ὕστερα, μετὰ τὴν ψῆφον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. (Φωναί: Ἐκλογαί, ἐκλογαί). Ἡ Κυβέρνησίς μας ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας μὲ τὴν συνείδησιν ἥσυχον, ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ ἐθνικόν της χρέος, ὅπως αὐτὴ τοὐλάχιστον τὸ ἀντελαμβάνετο, εἰς τὸ ἀκέραιον καὶ ζητεῖ μὲ ὑψηλὰ τὸ μέτωπον τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἶναι δικαίωμά σας νὰ μᾶς δώσετε ἢ νὰ μὴ μᾶς δώσετε τὴν ψῆφον σας. Πρέπει, ὅμως, εἰς ὅλους μας νὰ εἶναι συνειδητόν, ὅτι ἡ χώρα εἰσῆλθε — δὲν μοῦ ἀρέσει ποτὲ νὰ δραματοποιῶ καὶ δὲν θὰ τὸ πράξω καὶ σήμερον — εἰς μίαν δυσχερῆ καμπὴν τοῦ πολιτικοῦ της βίου. Εἶναι ἀνάγκη, ἀσχέτως τῆς εὐχῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν σας, σήμερον, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν, ἐντὸς τῆς νύκτας — φαντάζομαι — θὰ ἀποφασίσετε, εἶναι ἀνάγκη νὰ πρυτανεύσῃ ψυχραιμία καὶ λογικὴ εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν προβλημάτων. Εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ ἐμὲ κύριοι, συμμερίζομαι τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθεσε. Πιστεύω, ἀπολύτως, ὅτι τὸ πρῶτον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ κρίνῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του, εἶναι ἐὰν ἐνδείκνυται νὰ βαδίσωμεν ἀργότερον πρὸς τὰς ἐκλογάς. (Φωναί: Ἀμέσως, ἀμέσως). Τὸ δεύτερον θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ τοποθετηθῇ ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς χώρας, εἶναι, ποία θὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ λύσις, ἡ πολιτικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ὑπάρξῃ εἰς τὴν χώραν, μέχρις ὅτου ὁ κυρίαρχος λαὸς ἀποφανθῇ. Κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἰδίως σεῖς οἱ νεώτεροι, οἱ ὁποῖοι τόσον ἐξάλλως διακόπτετε, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι ἡμεῖς καὶ ἐμπειρίαν ἐκλογῶν ἔχομεν καὶ ἐπαφὴν μὲ τὸν λαὸν μακρὰν καὶ δὲν φοβούμεθα τὴν λαϊκὴν ἀναμέτρησιν. Αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἀποτελέσουν ἀσφαλῶς τὴν τελικὴν κατάληξιν τῆς παρούσης πολιτικῆς κρίσεως. Χρέος, ὅμως, ἔχουν ὅλοι νὰ ἀναμετρήσουν τί εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν συμφέρον διὰ τὴν χώραν καὶ διὰ τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν. Ἡ ἰδική μας ἄποψις, εἶναι ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμήν, αἱ ἐκλογαὶ ἀμέσως, δὲν ἀποτελοῦν λύσιν ὠφέλιμον διὰ τὸν τόπον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἡ ἀντίληψίς μας εἶναι, ὅτι ἡ Ε.Κ. πρέπει νὰ παραμείνῃ ἡ κειμένη εἰς τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ ὁλοκληρώσῃ τὸ πρόγραμμά της καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν πολιτικήν της. Ἐὰν τοῦτο καταστῇ ἀδύνατον, βεβαίως, θὰ πρέπει νὰ πᾶμε πρὸς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλά, κ.κ. συνάδελφοι, αὐτὴν τὴν στιγμὴν τῆς ἐξάψεως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει ἀπόλυτος ἄνεσις ψευδολογιῶν καὶ συκοφαντιῶν, ἀπὸ ὅλας τὰς κατευθύνσεις, τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ λαός, τμῆμα τοὐλάχιστον, παρουσιάζει φαινόμενον, ὅμοιον τοῦ ὁποίου, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν ἔχω γνωρίσει, νομίζω, ὅτι χρειάζεται ὕφεσις, ὅτι χρειάζεται ψυχραιμία, διὰ νὰ παρέλθῃ ὁ σάλος. Εἶναι πανάρχαιον τὸ ρητόν, ὅτι καθ’ ἕνας βλέπει ἀπὸ τὴν ἰδικήν του σκοπιάν, τὰ πράγματα. Θὰ ἤθελον, ὅμως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ τελειώνοντας μάλιστα καὶ ἐν παρόδῳ, νὰ σημειώσω, διὰ σᾶς εἰδικώτερον τοὺς συναδέλφους τῆς Ε.Κ., οἱ ὁποῖοι τόσον κατηγορήσατε, κατηγορήσαμεν τὴν Ε.Ρ.Ε. εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, διὰ τὴν δολιοφθορὰν ἐναντίον τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ἀποχαλινωμένος κεντρῷος τύπος, τὰς ἡμέρας αὐτὰς — καὶ τὸ σημειώνω μὲ λύπην ἰδιαιτέρως — δὲν σέβεται, οὔτε τὴν νομισματικὴν καὶ οἰκονομικὴν σταθερότητα, τὴν ὁποίαν ἀδιστάκτως ὑπονομεύει καὶ ἐπαναλαμβάνεται, κατὰ τὸν χειρότερον τρόπον, τὸ προηγούμενον, τὸ ὁποῖον τόσον εἴχομεν κατηγορήσει. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ τόπος ἔχει.....

§111Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ὁ κεντρῷος τύπος ἀγωνίζεται νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἠθικὴν καὶ συνταγματικὴν τάξιν, ἡ ὁποία παρεβιάσθη καταφώρως.

§112Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ὁ τόπος ἔχει ἀνάγκην γαλήνης καὶ ἠρεμίας. Ἡ ψυχολογία ἡ σημερινή, μοῦ ἐνθυμίζει πολὺ τὰς παραμονὰς τοῦ μετώπου τοῦ 1956, ὅταν ὁ φίλος μου, ὁ ἐθνικόφρων, κ. Χούτας, ἡγεῖτο τῆς προσπαθείας διὰ τὴν δημιουργίαν μετώπου.

§113Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἐγὼ ἀντετάχθην εἰς τὴν σύμπραξιν ἐκείνην, ἐνῷ σεῖς ἐπρωτοστατήσατε καὶ εἰς τὴν περιφέρειάν μου, ἐγώ, δὲν ἐδέχθην οὔτε ὑποψήφιον τῆς ΕΔΑ, οὔτε κἂν τὰς ψήφους τῶν ὀπαδῶν τῆς ΕΔΑ, ἐν ἀντιθέσει πρὸς σᾶς. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§114Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἐγὼ διεφώνησα. Καὶ θέλω εἰς ὅλους νὰ ἐνθυμίσω καὶ πρῶτον εἰς τὸν κ. Χούταν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀρέσει νὰ κάμῃ τὸν κατήγορον, πρέπει εἰς ὅλους νὰ ἐνθυμίσω, ὅτι ὁ λαός μας καὶ ὁ τόπος μας, δὲν ἀποτελοῦν πειραματόζωα, ὅτι κάποτε πέραν ἀπὸ τὰ στενότερα προσωπικὰ καὶ πολιτικά μας συμφέροντα, πρέπει νὰ σκεφθοῦμε καὶ τὴν μοίραν αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, τοῦ δοκιμασμένου καὶ βασανισμένου. Ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν ξεκινῶντας, ὀφείλω...

§115Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§116Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν ξεκινῶντας... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§117Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956, ποῖος ἐπριμοδοτήθη εἰς τὸν Νομὸν Χανίων, ἀπὸ τὴν ἄκραν Ἀριστεράν; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§118Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν ξεκινῶντας, κ.κ. συνάδελφοι, ὑπῆρξα καὶ τότε συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν μου. Ὑπῆρξα καὶ τὸ γνωρίζουν καλῶς οἱ πάντες, καὶ πρῶτος ὁ σημερινὸς Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., μὲ τὸν ὁποῖον σκληρότατα διεπραγματεύθην τὸ θέμα, καὶ τὸ γνωρίζει καὶ ἡ ἄκρα Ἀριστερά, ὑπῆρξα ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μέχρι τὴν τελευταίαν στιγμήν, ἀντέστησαν ἐναντίον τοῦ μετώπου, τὸ ὁποῖον ἐθεώρουν ἐπικίνδυνον καὶ ζημιογόνον, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἄλλους ἐθνικόφρονας συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόθυμοι, ἑκάστοτε, νὰ χρησιμοποιοῦν τὴν ἐθνικοφροσύνην, ὅταν τὴν χρειάζωνται καὶ νὰ συμμαχοῦν μὲ τὴν ἄκραν Ἀριστεράν, διὰ νὰ ἐκλέγωνται βουλευταί. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Κύριοι συνάδελφοι, τερματίζω, τὴν ὁμιλίαν μου. Ἡμεῖς ἐπράξαμεν τὸ χρέος μας εἰς τὸ ἀκέραιον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Ἀπομένει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, νὰ ἀποφασίσῃ. Καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία θὰ πράξῃ τὸ χρέος της μὲ ὑψηλὸν αἴσθημα εὐθύνης, ὅπως θέλω πρὸ παντὸς νὰ ἐκφράσω τὴν διάπυρον εὐχήν, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἔκβασις αὐτῆς τῆς συζητήσεως καὶ ἡ ἐξέλιξις τῶν πολιτικῶν γεγονότων εἰς τὴν χώραν μας, νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁδὸν τῆς ὁμαλότητος, τὴν ὁδὸν τῆς δημοκρατίας, τὴν ὁδὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος. (Φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ.: Παπανδρέου, Παπανδρέου, Παπανδρέου). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἡσυχία, κ.κ. συνάδελφοι.

§120Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν ἐρώτησιν ἤθελον νὰ ὑποβάλω, τὴν ὁποίαν δὲν μοῦ ἐπέτρεψεν ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος κ. Ὑπουργός, νὰ τοῦ ὑποβάλω προηγουμένως. Ἐρωτῶ εὐθέως τὴν Κυβέρνησιν: Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς δὲν ἐνεθαρρύνετο ἀπὸ τοὺς συνωμότας, θὰ ἐτόλμα νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν τὰς γνωστὰς ἐπιστολάς; Θὰ ἐτόλμα νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν εἰσήγησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ τὸν ὁρίσῃ Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης; Καὶ θὰ ἐτόλμα νὰ ὁρίσῃ ὡς Πρωθυπουργὸν τὸν κ. Νόβαν, πρὶν παραιτηθῇ ὁ κ. Παπανδρέου; Ἐρωτῶ, εὐθέως, διὰ νὰ διαφωτισθῶμεν. Ἐὰν δὲν ἐνεθαρρύνετο ὁ Βασιλεύς, ἀπὸ τοὺς συνωμότας, δὲν θὰ προέβαινεν εἰς αὐτὰς τὰς ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι ὡδήγησαν τὴν χώραν εἰς τὴν κρίσιν. Ἄς μοῦ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§121Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Κύριε Πρόεδρε, ἁπλῶς θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ζορμπᾶν, ἐὰν ἐνθυμῆται μίαν συζήτησιν ποὺ εἴχομεν εἰς τὸ γραφεῖον μου εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὅταν ἅπαξ συνέβη νὰ συζητήσωμεν τὸ πολιτικὸν θέμα. Κύριε Ζορμπᾶ, συμβαίνει, μεταξὺ μας, ἐγὼ μὲν νὰ λέγω τὰ ἴδια καὶ ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ κατ’ ἰδίαν, σεῖς δὲ ἄλλα νὰ λέγετε διὰ τὴν λαϊκὴν κατανάλωσιν καὶ ἄλλα κατ’ ἰδίαν.

§122Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν παραμονὴν τῆς κρίσεως, μετὰ μίαν ὑπηρεσιακὴν συνεργασίαν, ἠρώτησα τὸν κ. Μητσοτάκην, ποῦ πᾶμε; Καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι τὰ Ἀνάκτορα ἀπηυθύνθησαν εἰς ἡμᾶς διὰ τὴν κρίσιν καὶ εἴπομεν, θὰ τὸ εἴπω εὐθέως, ὅτι δὲν θὰ προβῶμεν εἰς καμμίαν ἐνέργειαν, ἄνευ τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου. Αὐτὰ μοῦ εἶπεν. Ἀλλὰ τὸν ἐρωτῶ: Τὰ Ἀνάκτορα, διατί νὰ ἀπευθυνθοῦν εἰς αὐτὸν καὶ ὄχι εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους βουλευτὰς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.).

§123Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ χθὲς τὸ βράδυ καὶ ἀπόψε ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τοῦ Συντονισμοῦ Ὑπουργός, εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ τελειώσωμεν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ψηφοφορίαν, κατὰ τὸ τέρμα τῆς συνεδριάσεως τῆς ἀποψινῆς. Ἐπίσης, οἱ κύριοι τῆς Ε.Κ., ἀπὸ χθές, ἐξεδήλωσαν αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν, ὄχι βεβαίως ἀναπτύξαντες τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους κατέχονται ὑπὸ τῆς διακαοῦς αὐτῆς ἐπιθυμίας, ἀλλὰ κραυγάσαντες. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι παράγοντες εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ ἢ θὰ γίνουν, οἱ παράγοντες αὐτοί, σεβαστοὶ ἀπὸ ὅλους, Κυβέρνησιν, Ἕνωσιν Κέντρου καὶ ὅλους, ἤ, διαφορετικά, δημοκρατία δὲν ὑπάρχει. Ἠρωτήθη, τάχα, ὁ ἀσκῶν καθήκοντα Προέδρου Ἀντιπρόεδρος, εἴτε ὑπὸ τοῦ κ. Μητσοτάκη, εἴτε ὑπὸ τῶν κραυγαζόντων ἀντιπάλων του, τῆς Ε.Κ., πόσοι ἔχουν ἐγγραφῆ ἐκ μέρους τῆς Ε.Ρ.Ε. διὰ νὰ ὁμιλήσουν; Ἠρωτήθη ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἂν ὑπάρχῃ περίπτωσις νὰ ἐγγραφοῦν καὶ ἄλλοι ἢ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἴδιος; Ἠρωτήθη, ἐὰν κατέληξεν εἰς ἀπόφασιν, σχετικῶς μὲ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν θὰ τηρήσῃ ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως; Τὸ Σύνταγμα... (Φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ. 1–1–4). Δὲν ὑπάρχει μόνον τὸ 1–1–4. Ὑπάρχει τὸ Σύνταγμα, κύριοι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.). Νὰ λείψουν τὰ 1–1–4. Ὑπάρχουν ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Καὶ τὸ Σύνταγμα δίδει δικαιώματα εἰς τὰς μειοψηφίας, εἰς τὰς ἀντιπολιτεύσεις. Καὶ τὰ δικαιώματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἄλλωστε δίδει εἰς ὅλους καὶ ὄχι μόνον εἰς τὰς ἀντιπολιτεύσεις, εἶναι κατωχυρωμένα. Καὶ ὅποιος τὰ θίγει, εἴτε διὰ κραυγῶν, εἴτε καὶ διὰ προώρων δηλώσεων, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, θίγει αὐτὴν ταύτην τὴν ἔννοιαν τῆς δημοκρατίας καὶ τῆς ἐλευθερίας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Θὰ ἔπρεπεν, ἡ Κυβέρνησις, νὰ παρακαλέσῃ ἡμᾶς, ἂν θέλῃ νὰ τελειώνωμεν ἀπόψε. Δὲν διετύπωσε παράκλησιν. Ἀγνοεῖ, μήπως, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐδῶ; Θὰ ἔπρεπε καὶ σεῖς, χωρὶς νὰ προκαλέσητε, διότι σεῖς δὲν εἴχατε καμμίαν ὑποχρέωσιν, διατυπώσεως παρακλήσεως — εὑρισκόμεθα ἐν ἀντιθέσει ἀπὸ μακροῦ χρόνου καὶ ἀσκοῦμεν τὴν πολιτικήν μας ἀποστολὴν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος εἶναι κάπως διαφορετικὸς καί, ἑπομένως, σεῖς οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν εἴχατε νὰ διατυπώσητε παράκλησιν, ἀλλ’ εἴχατε, ἐκ τοῦ Συντάγματος ὑποχρέωσιν, νὰ μὴ προεξοφλῆτε τὴν διακοπὴν τοῦ λόγου ἑνὸς μεγάλου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ Κόμματος. Ἐὰν τὸ θέλῃ τὸ Κόμμα αὐτό, θὰ ὁμιλήσῃ καὶ σήμερον καὶ αὔριον. Κύριε Πρόεδρε, τὸ δηλῶ αὐτὸ κατὰ τρόπον κατηγορηματικόν: Ἢ θὰ ὑπάρξῃ δημοκρατία ἢ διαφορετικά, νὰ ἀναγνωρίσουν οἱ ὁμιλοῦντες, δῆθεν, περὶ δημοκρατίας, ὅτι εἶναι οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι τὴν καταπατοῦν. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐν ὀνόματι τῆς δημοκρατίας, χάριν τῆς ὁποίας διεξήγαγα 30 ἐτῶν ἀγῶνας, φυλακισθείς, ἐξορισθείς, ὑποστὰς τόσα καὶ τόσα, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαιτήσω ἐγώ, νὰ γίνῃ σεβαστὴ ἡ δημοκρατία.

§124Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§125Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ θερμῶς, καθῆστε κ. Βασιλᾶτε. Δὲν στέκονται ὀρθοὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν.

§126Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ὅταν τελειώσετε, ἐπιθυμῶ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπλησίασα τὸ μικρόφωνον.

§127Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἐνοχλεῖ καὶ εἶναι παρὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ ὁ Κανονισμὸς εἶναι, ἐπίσης δημοκρατία, διότι, ἄνευ Κανονισμοῦ, δὲν λειτουργοῦν Κοινοβούλια.

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Εἶσθε φασισμός.

§129Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε ἀκαταλόγιστος. Ἀσφαλῶς, ὁ κραυγάζων, ὅτι εἶμαι φασισμός, ἴσως νὰ ἔχῃ στραφῆ κάποτε, εἴτε πρὸς τὸν κομμουνισμόν, ἢ πρὸς τὸν φασισμόν, διότι μόνον ἔτσι εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογῆται ἡ συκοφαντία καὶ τὸ ψεῦδος, τὸ ὁποῖον ἐκτοξεύει, ἀπὸ τῶν ἀγνώστων, εἰς ἐμέ, χειλέων του, διότι δὲν εἶδα, οὔτε ἐνδιαφέρομαι, νὰ ἴδω, ποῖος εἶναι. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς θὰ διεξαγάγωμεν εἰς τὴν αἴθουσαν ἀγῶνα διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθείας. Δὲν ἀπεφασίσαμεν ἀκόμη, ἐὰν θὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχομεν ἀνάγκην διαφωτίσεως, θὰ μετάσχωμεν τῆς συζητήσεως, θὰ ἀκούσωμεν περαιτέρω. Θεωρῶ, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις, κατήγαγεν ἤδη μίαν μεγάλην συνταγματικὴν καὶ δημοκρατικὴν νίκην. Διὰ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἐτήρησα τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευήν, ἐν ὀνόματι ὅλων τῶν βουλευτῶν τῆς Ε.Ρ.Ε., κατέστη δυνατὴ ἡ παρουσία καὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ τῆς ΕΔΑ, ἐν τῇ αἰθούσῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.). Καὶ θὰ ἦτο ἐντροπή, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐμφανιζομένη, εἶχεν ἀπέναντί της, μόνον ἕνα ὡρισμένον τμῆμα βουλευτῶν. Ἀλλὰ ἔπρεπε, διὰ νὰ σχηματίσωμεν πραγματικὴν καὶ ἀληθῆ γνώμην, νὰ ἤρχοντο καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀκούουν ἀπὸ μεγάφωνα εἰς ἄλλην αἴθουσαν τῆς Βουλῆς. Διατί, ἀπουσιάζει ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου; (Κωδωνοκρουσίαι).

§130Σ. ΧΟΥΤΑΣ. Ἀπέχει ἐπισήμως, ὅπως ἀπέσχετε κατ’ ἐπανάληψιν καὶ σεῖς.

§131Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Χούτα, νὰ μοῦ ἀπαντήσετε μετά, μὴ μὲ διακόπτετε, ἔχω νὰ διατυπώσω καὶ περαιτέρω κατηγορίας καὶ δι’ ἀπουσίαν ἄλλων. Εὐχαρίστως εἰς τὸ τέλος θὰ δεχθῶ ἀπάντησιν. Διατί ἀπουσιάζει ὁ υἱός του, ὁ κ. Ἀνδρέας Παπανδρέου; Δὲν εἶναι Ἕλλην βουλευτής; Διατί ἀπουσιάζει ὁ κ. Στέφανος Στεφανόπουλος; Διατί ἀπουσιάζει ὁ κ. Ἠλίας Τσιριμῶκος;

§132ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.) Ἔτσι θέλει.

§133Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἔτσι θέλει δὲν σημαίνει δημοκρατίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν, ἀλλὰ σημαίνει ἔλλειψιν καὶ ἐντροπῆς ἀκόμη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ). Διότι, ἐδῶ κρίνονται ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ κύριοι τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἔχω ἐπαρκῆ στοιχεῖα διὰ νὰ τοὺς κρίνω, κρίνονται ἀφ’ ἑτέρου καὶ οἱ ἀπουσιάζοντες.

§134Σ. ΤΣΑΠΑΡΑΣ. .. (Κωδωνοκρουσίαι), διακόπτει μὴ ἀκουόμενος).

§135Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Τσαπάρα, γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι ἔχω δίκαιον.

§136ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Καὶ σεῖς ποτὲ δὲν ἐλείψατε ἀπὸ τὴν Βουλήν;

§137Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποτέ, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἐμφανίσεως νέας Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ποτὲ ἀπὸ συζήτησιν, διότι εἴμεθα δημοκρατικοί. Τὸ νὰ ἀπόσχῃς ψηφοφορίας ἔχει συχνὰ δημοκρατικὸν νόημα, τὸ νὰ ἀπόσχῃς ὅμως λογοδοσίας εἶναι ἀντιδημοκρατικόν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ). Κύριε Πρόεδρε, διατί ἀπουσιάζουν λοιπὸν ὅλοι αὐτοὶ οἱ κύριοι; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν γνώμην βάσει τῶν κραυγῶν ὀλίγων ἐκ τῶν πολλῶν παρισταμένων ὀπαδῶν τοῦ κ. Παπανδρέου; Ὁμιλῶ περὶ ὀλίγων κραυγαζόντων, διότι ὅπως διαπιστώνω, οἱ περισσότεροι κύριοι τῆς Ἑνώσεως Κέντρου τηροῦν μίαν πράγματι κοινοβουλευτικὴν δημοκρατικὴν εὐπρέπειαν, ἔστω ἀποφεύγοντες νὰ ὁμιλήσουν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίθετον ἀσφαλῶς καὶ πρὸς τὴν συνείδησίν των, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει τηροῦντες μίαν εὐπρεπῆ στάσιν. Διατί ἀπουσιάζουν λοιπὸν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ οἱ ἄλλοι κύριοι;

§138ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Κ.). Στείλατε ἀστυνομίαν νὰ τοὺς φέρουν.

§139Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἐντρέπεσθε νὰ λέγετε τοιαῦτα λόγια. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν γνώμην χωρὶς νὰ ἀκούσωμεν τὸν κ. Παπανδρέου νὰ ἀπαντᾷ εἰς τὸν κ. Μητσοτάκην καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως; Ὀφείλει μάλιστα νὰ ἀπαντήσῃ καὶ εἰς ἐμέ, ὁ ὁποῖος χθὲς ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλα δι’ ὀλίγων νὰ ἀποκαλύψω τὴν ἀπόλυτον, καὶ εἰς αὐτὸ διαφωνῶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, γυμνότητα εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς δραστηριότητος ἢ μᾶλλον ἀδράνειαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπανδρέου. Καὶ ἐὰν κινδυνεύῃ, κ. Ὑπουργὲ τοῦ Συντονισμοῦ, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἡ δραχμή, δὲν κινδυνεύει, διότι τὸ γράφουν αἱ κεντρῷαι ἐφημερίδες, ἀλλὰ γνωρίζετε διατί κινδυνεύει. Διότι ἐπὶ ἑνάμισυ ἔτος Πρωθυπουργὸς ἦτο ὁ κ. Γεώργιος Παπανδρέου, δι’ αὐτὸ κινδυνεύει. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς

ΕΡΕ).

Κύριε Πρόεδρε, καὶ δι’ ἄλλους λόγους εἶναι χρήσιμος ἡ συνεδρίασις. Ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις, τὴν ὁποίαν τόσον ὑποτιμοῦν πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσῃ τὰ μεγάλα αὐτὰ εὔσημα, τὰ ὁποῖα δίδουν μεταξὺ των ὁ εἷς εἰς τὸν ἄλλον οἱ κύριοι τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἠκούσατε ξαφνικά, ὅτι ὁμολογοῦν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠρνοῦντο ὅταν τὰ ἔλεγα ἐγώ, ὅταν τοὺς ἐκατηγόρουν ἐγώ, ὅτι ἐπριμοδοτοῦντο ὑπὸ τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ὅταν ἔλεγα ἐγὼ εἰς τὸν κ. Παπανδρέου, ὅτι τὸ 53% δὲν εἶναι ἀπολύτως ἰδικόν του. Τότε ἐξηγείρετο ἡ συνείδησις ὅλων σας. Καὶ ἀπόψε ἠκούσατε τὸν στιγμιαῖον διάλογον μεταξὺ τῶν κ.κ. Μητσοτάκη καὶ Πολυχρονίδη καθὼς ἐπίσης μεταξὺ τῶν κ.κ. Μητσοτάκη καὶ Χούτα. Κύριοι, αὐτὴ εἶναι ἡ μεγάλη ἠθικὴ κρίσις.

§140Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Αὐτὸ ἔγινε τὸ 1956.

§141Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμιλήσατε περὶ πριμοδοτήσεως κ. Πολυχρονίδη.

§142Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ναί, ἀλλὰ τὸ 1956.

§143Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἶσθε παλαιός μου φίλος, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἀλλάξετε τὴν λέξιν, κ. Πολυχρονίδη, τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποιήσατε, τὴν λέξιν πριμοδότησις.

§144Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, τὸ 1956.

§145Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις διεκδικεῖ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν τὸ μέγα καὶ ἁπλοῦν προνόμιον τῆς ἐθνικῆς ἁγνότητος. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ. Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Δ.Α. κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§147Σ. ΤΣΑΠΑΡΑΣ. ... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος). (Κωδωνοκρουσίαι).

§148Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν εὔκολον ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, δική του δουλειὰ εἶναι νὰ ζητῇ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς μεθοδεύσεως τῆς συζητήσεως, καὶ νὰ κάμῃ καὶ μίαν προβολὴν θέσεως καὶ συνθημάτων πολὺ γνωστῶν καὶ πολὺ χρεωκοπημένων καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ εἰς ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν σήμερον εἶναι τοῦτο, νὰ μεθοδεύσωμεν τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐδεσμεύθη καὶ χθὲς καὶ ἐγένετο τοῦτο ἀποδεκτόν, ἄλλως τε ἡ σημερινὴ ἡμέρα ἀντιστοιχεῖ μὲ τὸ τέλος τοῦ 5μέρου ἀπὸ τῆς Παρασκευῆς καθ’ ἣν ἐνεφανίσθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου ὑπῆρξε συμφωνία χθές, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη, μὴ ἀντειπὼν ὁ κ. Κανελλόπουλος... (Φωναὶ ἐκ τῆς ΕΡΕ, ὄχι, ὄχι)... καὶ δι’ αὐτὸ ἐλύθη ἡ συνεδρίασις, συναινούσης τῆς Βουλῆς διότι ὡς γνωστόν, σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ἀρξαμένη συνεδρίασις νὰ λυθῇ ἄνευ συγκαταθέσεως τοῦ Σώματος. Πέραν τούτου δὲν νομίζω, ὅτι οὔτε δὲν ἠκούσθη ἡ μόνη μετέχουσα τοῦ διαλόγου μὲ τὴν ὁμάδα ποὺ ἀντιποιεῖται κυβερνητικὰ ἔργα, ΕΡΕ, οὔτε ὅτι δὲν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἀπόψε περαιτέρω. Ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τὰς συζητήσεις εἶναι πολιτικὴ στάσις, εἰσηγηθεῖσα ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς μας, δικαιολογηθεῖσα ἐκ τοῦ γεγονότος ὄχι, ὅτι στερούμεθα, πλείστων ὅσων διὰ νὰ ἐγκαλέσωμεν καὶ τὴν ὁμάδα τὴν ἀντιποιουμένην ἔργα κυβερνητικὰ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐδημιούργησαν, παραβιάζοντες τὴν στοιχειωδεστέραν ἀρχὴν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι μὲ ἀνύπαρκτον ἠθικῶς, πολιτικῶς καὶ Συνταγματικῶς Κυβέρνησιν, δὲν ὑπάρχει τίποτε ἄλλο πλέον ἐπεῖγον ἀπὸ τὸ νὰ ἐπιβεβαιωθῇ καὶ τυπικῶς, ὅτι ἐξ ὑπαρχῆς δὲν ἀποτελεῖ Κυβέρνησιν, ὅτι στερεῖται τῆς ἀναγκαίας τῆς κατὰ τὰς πολιτικὰς προϋποθέσεις ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος καὶ μάλιστα, ὅτι ἤδη ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδέχθη τὴν ἐντολὴν ἦτο ἐν γνώσει, ὅτι εἶχε τὴν δεδηλωμένην ἀντίθεσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Σώματος. Αὐτὴ ἦτο ἡ θέσις μας. Ἐὰν ἡμεῖς καὶ ἐὰν τὸ κόμμα τῆς Ε.Κ., τὸ ὁποῖον δύναται ὡς θέλει ἐκεῖνο νὰ ἐξηγήσῃ τὴν στάσιν καὶ νομίζω, ὅτι τὴν ἐξήγησε, δὲν μετέχωμεν τῶν συζητήσεων αὐτὸ σημαίνει, ὅτι τὸ 2ήμερον τῶν οὐσιαστικῶν συζητήσεων χθὲς καὶ σήμερον, ὑπερκαλύπτει τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον θὰ ἠμποροῦσε νὰ διεκδικήσῃ τὸ κόμμα τῆς ΕΡΕ, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ⅓ τῆς δυνάμεως τοῦ Σώματος. Ὑπάρχει ἡ αὐτοδέσμευσις τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχει ἡ ὑπέρβασις τοῦ 15ημέρου καὶ ἡ οὐσιαστικὴ ἐμφάνισις τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς. Ἑπομένως, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις μέχρις ἐξαντλήσεως ἀπόψε ὅλων τῶν ἐγγεγραμμένων καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ γίνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ τεθέντος ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης. Κύριε Πρόεδρε, ὑποθέτω, ὅτι τὸ ζήτημα τοὐλάχιστον, ὅτι σήμερον συμπληροῦται ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τὸ 5ήμερον, εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ λύσῃ ἡ Βουλή, καὶ νομίζω, ὅτι ἂν ὑπάρξῃ οἱαδήποτε ἀντίρρησις πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ λυθῇ, ὅτι τερματίζεται ἀπόψε τὸ Συνταγματικὸν 5θήμερον.

§149Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον παρακαλῶ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε περὶ δημοκρατίας δι’ ὅλας τὰς φάσεις πλὴν μιᾶς, ἡ ὁποία δὲν τὸν συμφέρει, τῆς φάσεως κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ κόμματα ὅταν ἐμφανίζεται νέα Κυβέρνησις δὲν λογοδοτοῦν εἰς τὴν ΕΡΕ, δὲν λογοδοτοῦν εἰς τὴν Βουλήν, λογοδοτοῦν τὰ κόμματα διὰ πᾶσαν πολιτικήν των πρᾶξιν εἰς τὸν λαόν. Ἐὰν παριστάμεθα σήμερον, δὲν μᾶς παρέσυρεν ἡ ΕΡΕ οὔτε ὁ κ. Κανελλόπουλος (φωναί: Ποῖος;) μᾶς παρέσυρε τὸ κανονικόν μας χρέος νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ΕΡΕ διὰ τῶν ἐπανειλημμένων δολίων ἐνστάσεων ἀπαρτίας νὰ παρελκύσουν τὴν συζήτησιν. Εἴμεθα ἐδῶ βωβοί, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ πρὸς μόνον σκοπὸν νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν ΕΡΕ νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ φαινόμενον τῆς ἐνστάσεως ἀπαρτίας. Ἐὰν τολμᾷ ἂς τὸ κάμῃ. Εἴμεθα ἐδῶ καὶ ἐξασφαλίζομεν τὴν ἀπαρτίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις μας.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βασιλᾶτος, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§151Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ χθὲς ἐζητήσαμεν πράγματι τὴν ἐπίσπευσιν τῆς συζητήσεως διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Αὐτὸ ἐζητήσαμεν καὶ ἀπόψε. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἐννοοῦμεν τὸν Κανονισμόν. Ἀξιότιμε κ. ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ, σεῖς παραβιάζετε συνεχῶς τὸν Κανονισμόν. Οὐδεὶς ἐκ τῶν ρητόρων ἠσχολήθη μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ λαβὼν τὸν λόγον οὐδὲ λέξιν εἶπεν ἐὰν συμφωνῇ μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Ἄλλοι ρήτορες ἐπετέθησαν κατὰ τῶν παραιτηθέντων Ὑπουργῶν, καὶ ἄλλοι ρήτορες ὡς ὁ κ. Μελᾶς ἐπετέθη δι’ ὕβρεων ἀπαραδέκτων. Τὴν αἰτίασιν ταύτην ἔχομεν καὶ κατὰ τοῦ Προεδρείου διότι ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ρήτορας νὰ παραβιάζουν τὸν Κανονισμόν. Ἠσχολήθησαν μὲ τὸ τὶ εἶπεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν ὁμιλητῶν ἠσχολήθη μὲ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις καὶ οὕτω εὑρισκόμεθα κυριολεκτικῶς πρὸ ἐπερωτήσεων κατὰ τοῦ τέως Πρωθυπουργοῦ ὅπερ ἀπαράδεκτον. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ ἐξαντληθῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις. Δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παραμένωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ νὰ ἀκούωμεν τοὺς ρήτορας νὰ ὁμιλοῦν διὰ πάντα τὰ θέματα πλὴν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ μαθήματα ποὺ ἠθέλησε νὰ δώσῃ ὁ κ. Κανελλόπουλος περὶ Δημοκρατίας, τοῦ ὑπενθυμίζω, ὅτι ἐχειροκρότει τὸν βιασμὸν τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μὲ τὴν βίαν καὶ νοθείαν τοῦ 1961. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ΕΡΕ δημιουργεῖται θόρυβος. Πολλοὶ βουλευταὶ κρούουν τὰ ἔδρανα ἐνῷ ὁ κ. Βασιλᾶτος ἐξακολουθεῖ νὰ ὁμιλῇ μὴ ἀκουόμενος).

§152Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβ.). Χαίρω διότι οἱ βουβοὶ συνάδελφοι, ἀπέκτησαν λαλιάν. Εἴμεθα ὑπὲρ τῆς συζητήσεως καὶ θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς νὰ λάβουν μέρος. Ἐκ τοῦ τεθέντος θέματος θὰ ἐπαναλάβω, ὅτι ἐξεφράσαμεν χθὲς τὴν εὐχὴν ἡ συζήτησις νὰ τερματισθῇ τὸ συντομώτερον καὶ νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς ψηφοφορίαν. Δὲν εἶναι νοητὸν ὅμως, ὅτι θὰ περιορισθῇ ὁ λόγος καὶ δὲν θὰ ἐξαντληθῇ τὸ 5θήμερον ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένοι διὰ νὰ ὁμιλήσουν. Δὲν θὰ ἐπιτραπῇ παραβίασις οὔτε τοῦ Συντάγματος, οὔτε τοῦ Κανονισμοῦ. Ὅσον διὰ τοὺς διακόπτοντας ἂς ἐγγραφοῦν νὰ ὁμιλήσουν μὲ τὴν σειράν των. Ἄλλως δὲν δύνανται νὰ λαμβάνουν αὐθαιρέτως τὸν λόγον νὰ παρεμποδίζουν τοὺς ρήτορας καὶ νὰ σπαταλοῦν τὸν χρόνον τῆς συζητήσεως.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ θὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν. Ὁ κ. Π. Πιπινέλης, ἔχει τὸν λόγον.

§154Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Προεδρεῖον εἶναι δεσμευμένον, ὅτι ἀπόψε θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Θὰ πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ τὸ Σῶμα ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις δι’ αὐτό. Ὁ κ. Μητσοτάκης ἐδήλωσε χθές, ὅτι ἀπόψε θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§155Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ. Παρῆλθε τὸ 8ωρον.

§156Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Θὰ ἤθελον νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, ὅτι παρεξήγησε τοὺς λόγους μου. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶχα τὴν εὐκαιρίαν νὰ διορθώσω τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Οὐδέποτε εἶπον, ὅτι ἡ δραχμὴ διατρέχει κίνδυνον. Ἀντιθέτως ἐσημείωσα ἁπλῶς, ὅτι ἡ κυβερνητικὴ κρίσις, ἦτο δυνατὸν νὰ θέσῃ εἰς κίνδυνον τὴν σταθερότητα τῆς οἰκονομίας. Ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας νὰ εἴπω, ὅτι τὰς ἡμέρας αὐτὰς ὑπάρχει ἀξιοσημείωτος σταθερότης καὶ ἐμπιστοσύνη εἰς τὴν δραχμήν, ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται τόσον ὡς πρὸς τὴν ἀγορὰν χρυσῶν λιρῶν, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὰς καταθέσεις.

§157Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Τὸ Προεδρεῖον εἶναι δεσμευμένον. Χθὲς ἐλύθη ἡ συνεδρίασις μὲ τὴν δήλωσιν, ὅτι θὰ τελειώσωμεν ἀπόψε. Τὸ ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ.

§158Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ). Πράγματι, ἐδηλώθη χθές, ὅτι ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ γίνῃ ἀπόψε ἡ ψηφοφορία. Ἡ πορεία τῆς συζητήσεως χθές, μοῦ ἔδωσε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι μία σήμερον συζήτησις θὰ ἦτο ἐπαρκὴς διὰ νὰ ὁμιλήσουν ὅλοι οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκδηλώσει τὴν ἐπιθυμίαν αὐτήν. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἐντύπωσίς μου καὶ ἐξακολουθῶ νὰ μένω μὲ αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν. Ἂς ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ ὅταν ἐξαντληθοῦν οἱ ἐγγεγραμμένοι, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἡ ψηφοφορία.

§159Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Πάντως, κ. Πρόεδρε, ἡ συζήτησις νὰ λήξῃ πρὸ τῆς 4ης Αὐγούστου, εἶναι ἀποφρὰς ἡμέρα ἡ 3η Αὐγούστου.

§160Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ, ὅτι μόλις ἕνας συνάδελφος τῆς Ε.Κ. ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ προβαίνουν εἰς φωνασκίας καὶ κτυποῦν τὰ ἔδρανα. Ἐζήτησα ἐγγράφως τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ πρὸ ἡμισείας ὥρας. Εἴθισται ὅταν σχηματίζεται μία Κυβέρνησις νὰ προβαίνῃ εἰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καὶ ἀπαντοῦν τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ἀντιπολιτεύονται τὴν Κυβέρνησιν. Διὰ πρώτην φορὰν συμβαίνει τὸ παράδοξον, Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ προβῇ εἰς προγραμματικὰς δηλώσεις, νὰ ἀσχολῆται μὲ τὸ νὰ κατηγορῇ τὴν Ε.Κ. ὡς ἐπίσης καὶ νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον τὸ Κόμμα τῆς ΕΡΕ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ προβαίνῃ καὶ αὐτὸ εἰς κατηγορίας κατὰ τῆς Ε.Κ. Ἐὰν ἡ ΕΡΕ ἤθελε νὰ κατηγορήσῃ τὴν Ε.Κ. θὰ ἠμποροῦσε νὰ τὸ πράξῃ ἀπευθυνομένη πρὸς τὸν λαόν.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πιπινέλης, ἔχει τὸν λόγον.

§162Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι πράγματι, ὅπως καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ, ὁ καλλίτερος τρόπος νὰ προωθήσωμεν τὴν συζήτησιν πρὸς μίαν ταχεῖαν ψηφοφορίαν εἶναι νὰ διεξαγάγωμεν αὐτὴν μετὰ πάσης ἠρεμίας καὶ νὰ ἀποφύγωμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν τὰς περιττὰς διακοπὰς καὶ τοὺς διαξιφισμούς. Νομίζω, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν ταχέως εἰς ψηφοφορίαν χωρὶς αὐτὸ νὰ σημαίνῃ, ὅτι θὰ παραβιασθοῦν θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ θὰ παρεμποδισθῇ ἡ ἐλευθέρα ἀνάπτυξις τῶν ἀπόψεων τῶν συναδέλφων ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον δικαίωμα τῆς Βουλῆς, ἐν ὄψει τῆς σοβαρᾶς πολιτικῆς κρίσεως τὴν ὁποίαν ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα νὰ ἀνατάμωμεν τὰ περιστατικὰ καὶ τὰς αἰτίας τῆς κρίσεως αὐτῆς ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς καὶ νὰ συναγάγωμεν ἀνεμποδίστως τὰ συμπεράσματά μας. Εἶναι ἀδύνατον νὰ τεθῇ οἱοσδήποτε περιορισμὸς εἰς τὴν ἄσκησιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ λέγεται, ὅτι σήμερον πρέπει νὰ ἐντοπίσωμεν τὰς ἐπικρίσεις μας ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐξετέθησαν, οὔτε εἶναι, ἀκόμη ὀλιγώτερον δυνατὸν νὰ ἰσχυρίζεταί τις, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἀνάπτυξιν οἱασδήποτε πλευρᾶς ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἐκφέρωμεν τὴν κρίσιν μας. Ἡ παροῦσα κρίσις ἐμφανίζει, προδήλως, δύο πλευράς; Ὑπῆρξεν ἀσφαλῶς ὁ καρπὸς ὡρισμένων περιστατικῶν, ἀμέσως προηγηθέντων αὐτῆς, καὶ τὰ ὁποῖα ἐν πάσῃ ἐκτάσει ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡρισμένων ἄλλων πλευρῶν. Ὑπῆρξεν, ὅμως, συγχρόνως καὶ ἀπότοκος ὡρισμένων ἄλλων αἰτίων, γενικωτέρων, ἀναγομένων τόσον εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς ἄλλοτε κυβερνητικῆς πλειοψηφίας ὅσον καὶ εἰς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διεχειρίσθη τὰ ζητήματα τῆς χώρας ἡ Κυβέρνησις τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἀμέσων αἰτίων τῆς κρίσεως ὀλίγα ἔχω νὰ συνεισφέρω διὰ τὴν μόρφωσιν τῆς γνώμης σας. Διότι ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω οὔτε ἐγὼ οὔτε ἡ ΕΡΕ ἄμεσον σχέσιν μὲ τὰ τελευταίως ἐκτυλιχθέντα γεγονότα. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον χρήζει ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ εἰς τὸ ὁποῖον κυρίως θὰ περιορίσω τὰς σκέψεις μου σήμερον τὴν ἑσπέραν, εἶναι τὰ ἀπώτερα, τὰ γενεσιουργὰ αἴτια τῆς σημερινῆς κρίσεως, τὰ ὁποῖα ὅπως εἶπον, ἀνάγονται τόσον εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς Κυβερνητικῆς πλειονοψηφίας ὅσον καὶ εἰς τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐχειρίσθη τὰ ἐθνικὰ ζητήματα ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου. Εἶναι ἀναφισβήτητον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξετασθῶσιν εὐσυνειδήτως τὰ ἄμεσα περιστατικὰ τῆς κρίσεως χωρὶς νὰ γίνῃ ἀναδρομὴ καὶ εἰς τὰ γενικώτερα καὶ ἀπώτερα αὐτῆς αἴτια. Καὶ τ’ ἀνάπαλιν. Διότι εἶναι πρόδηλον, ὅτι εἰς μίαν κατάστασιν ἐπιτυχιῶν, εὐφορίας, ἐνθουσιασμοῦ, ὅλαι αἱ ἀμφισβητήσεις, ὅλαι αἱ προσωπικαὶ πικρίαι παραμερίζονται καὶ λησμονοῦνται. Ἕνα πνεῦμα εὐεξίας, ἐνθουσιασμοῦ, ξεπερνᾶ οἱανδήποτε δυσκολίαν καὶ χαλυβδώνει τὴν ἑνότητα τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Καὶ εἶναι ἀντιθέτως ἐξ ἴσου βέβαιον, ὅτι εἰς ἓν κλῖμα ἀμφιβολιῶν, συγχύσεων, δισταγμῶν καὶ διοικητικῆς ἀποσυνθέσεως μοιραίως καὶ ἀναποτρέπτως καὶ τὰ μικρότερα περιστατικὰ λαμβάνουν μεγαλυτέρας διαστάσεις καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ξεπηδήσουν αἰφνιδίως κρίσεις, τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμένῃ καὶ οἱαδήποτε πειθαρχία νὰ χαλαρωθῇ καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ ἔλεγχος τῆς ἡγεσίας, ὅπως συνέβη τελευταίως ὑπὸ τῆς κυβερνητικῆς πλειοψηφίας νὰ διασαλευθῇ. Εἰς ἕνα τοιοῦτον κλῖμα, ἀναμφισβητήτως, τὰ ἄμεσα αἴτια τῆς κρίσεως, ἀναπηδοῦν ἀφ’ ἑαυτῶν, αἱ κατηγορίαι λαμβάνουν διαστάσεις καὶ χρώματα ἀποκρουστικὰ καὶ ἡ λέξις προδοσία, τῆς ὁποίας τόσον πληθωρικὴν χρῆσιν ἔχομεν κάμει εἰς τὰς πολιτικάς μας διαμάχας, ἀπευθύνεται πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις, ὅπως ἐγένετο πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τοῦ Ναυάρχου Τούμπα, χωρὶς καμμίαν ἐπιφύλαξιν, χωρὶς κανένα δισταγμόν, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς κοινῆς φράσεως, ἁβροφροσύνης. Νομίζω, κ.κ. βουλευταί, ὅτι αἱ περιστάσεις μᾶς ἐπιβάλλουν νὰ σοβαρευθῶμεν καὶ ὡς πρὸς τὰ πράγματα καὶ ὡς πρὸς τὰς λέξεις. Εἰδικώτερον, διὰ τὴν λέξιν «προδοσία», τῆς ὁποίας τόσον εὐρέως ἐγένετο χρῆσις τελευταίως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἀντιστῶ εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ σᾶς ἀναφέρω ἕνα ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει μείνει εἰς τὴν ἱστορίαν, διότι ἔχει γραφῆ εἰς ἕνα διάσημον ἱστορικὸν ἔργον καὶ ἔχει λεχθῆ ἀπὸ ἕνα, πράγματι, διάσημον πολιτικὸν ἄνδρα. Εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Βιέννης, προκειμένου νὰ καθορισθῇ ἡ τύχη τοῦ Βασιλείου τῆς Σαξωνίας, εἶχε προκληθῆ μία μεγάλη ἀντίθεσις μεταξὺ τῆς Ρωσικῆς Αὐτοκρατορίας καὶ τῆς Γαλλίας, συγκεκριμένως. Ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Γαλλίας, ὁ ὁποῖος ἦτο τότε ὁ διάσημος Ταλεϋράνδος, εἶχεν ἐπιμείνει ἐπὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως ἡ Σαξωνία μὴ περιορισθῇ εἰς τὰς διαστάσεις της, καί, πάντως, διατηρήσῃ ἀπόλυτον ἀνεξαρτησίαν ἀπὸ τὴν Πρωσίαν. Ὁ Αὐτοκράτωρ Ἀλέξανδρος, ὁ ὁποῖος ἐχειρίζετο προσωπικῶς τὰς ὑποθέσεις τῆς Ρωσίας, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, εἶχε τὴν ἐναντίαν ἄποψιν καὶ ἤθελε νὰ ψαλιδευθῇ ἡ ἐπικράτεια τῆς Σαξωνίας, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Πρωσίας. Ἡ συζήτησις ἔλαβε χαρακτῆρα ὀξύν, διότι ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ἐκ τῶν σοβαρωτέρων διπλωματικῶν θεμάτων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καί, δημιουργηθέντος ἀδιεξόδου, ὁ Αὐτοκράτωρ ἐκάλεσε παρ’ αὐτῷ τὸν Ταλεϋράνδον, διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Ἡ συζήτησις ἔλαβε διαστάσεις καὶ διεξήχθη, κατὰ τρόπον ἀρκετὰ ἔντονον, ὥστε ὁ Αὐτοκράτωρ ἀνυπομονήσας νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Ταλεϋράνδον: Μά, ἐπὶ τέλους, ἀγαπητὲ Πρίγκηψ, μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ὁ Βασιλεὺς τῆς Σαξωνίας ὑπῆρξε προδότης. Ἀφῆκε τὰ στρατεύματά μας, ἀφῆκε τὸ στρατόπεδον τῶν συμμάχων καὶ παρεσπόνδησε εἰς τὸν Ναπολέοντα τὸν Μεγάλον. Εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ τιμωρηθῇ. Εἰς αὐτὸ ὁ Ταλεϋράνδος ἀπήντησε: «Μεγαλειώτατε, τί σημαίνει προδοσία»; Καὶ πρὸ τοῦ δισταγμοῦ τοῦ Αὐτοκράτορος, ἐσυνέχισε: «Προδοσία εἶναι ζήτημα χρόνου, δηλαδὴ ζήτημα περιστάσεων, τὸ ὁποῖον σημαίνει, ὅτι μία πρᾶξις δυναμένη νὰ ἔχῃ ἐξωτερικὰ χαρακτηριστικὰ τῆς προδοσίας, τοποθετουμένη εἰς τὰ πλαίσια τῶν γεγονότων τῶν εὐρυτέρων, ὑπὸ τὰ ὁποῖα διεξάγεται, ἀποκτᾷ τελείως ἄλλην σημασίαν καὶ τελείως ἄλλην συνεισφορὰν εἰς τὰ πράγματα τῆς χώρας». Καὶ πράγματι, ὁ ἀληθῶς ἔμπειρος περὶ τὰ θέματα τῆς προδοσίας Ταλεϋράνδος, ὁ ὁποῖος ἀλλεπαλλήλως ἐγκατέλειψε καθεστῶτα, Βασιλεῖς καὶ Αὐτοκράτορας, τὸν ἕνα μετὰ τὸν ἄλλον, ὥστε νὰ ἀποκτήσῃ διάσημον τίτλον, ἴσως τὴν προβάδισιν μεταξὺ ὅλων τῶν προδοτῶν, μέχρι σήμερον, κατώρθωσε νὰ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν κυριωτέρων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς ἐποχῆς του καὶ νὰ ἀναγνωρίζεται καὶ ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους του ἐχθρούς, ὅτι πράγματι προσέφερε σημαντικωτάτας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα του, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Μὲ αὐτὰς τὰς ἐπιφυλάξεις, ὡς πρὸς τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἀνταλλάσσομεν τὰς ἡμέρας αὐτάς, θὰ προσπαθήσω, μὲ πᾶσαν δυνατὴν γαλήνην καὶ ἀντικειμενικότητα, νὰ ἐξετάσω τὰ γενικώτερα αἴτια, τὰ ὁποῖα μᾶς ἤγαγον εἰς τὴν παροῦσαν κρίσιν καὶ ἐν τῷ κλίματι τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἀναπότρεπτος ἡ σύγκρουσις τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐνώπιόν μας. Δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, κύριοι, καὶ νομίζω δὲν εἶναι ἀντικειμενικόν, δὲν εἶναι πολιτικῶς ἂν θέλετε γενναῖον, νὰ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι τὸ ἀπώτερον τὸ βασικὸν αἴτιον τῆς παρούσης κρίσεως, ὑπῆρξεν ἡ πλήρης πολιτικὴ χρεωκοπία τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Γεωργίου Παπανδρέου, εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐξουσίας. Ἐὰν αὐτὸ δὲν εἶχε συμβῇ, οὔτε ἐσωτερικαὶ διενέξεις, οὔτε κλῖκαι θὰ εἶχον διαμορφωθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε ἀντιρρήσεις θὰ εἶχον προκύψει διὰ θέματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ ὀλίγην καλὴν θέλησιν νὰ ἔχουν ξεπερασθῆ, ὥστε νὰ μὴ δώσουν λαβὴν εἰς τοιαύτην ἐξέλιξιν. Ἀλλὰ ἡ χρεωκοπία συνετελέσθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεως Παπανδρέου εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς Ἐθνικῆς μας πολιτικῆς. Τὸ βάρος, ἡ σκιὰ αὐτῆς τῆς χρεωκοπίας εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία συνεσκότισε τὰς συνειδήσεις ὅλων καὶ ἡ ὁποία ἐπέτρεψε, διηυκόλυνε τὰς ἀντιρρήσεις καὶ κατώρθωσεν, ἐν τέλει, ἐπὶ ζητημάτων δυναμένων κάλλιστα νὰ ἔχουν διευθετηθῆ, νὰ ἔχῃ προκύψει μία εὐρυτάτη πολιτικὴ σύρραξις. Καὶ ποία εἶναι ἡ χρεωκοπία αὐτή; Πρῶτον, ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ τομέως. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. ἐφήρμοσεν, ἐν προκειμένῳ μίαν πολιτικὴν εὐρείας ἀναπτύξεως τῶν εἰσοδημάτων, ἀσχέτως τῶν οἰκονομικῶν ἐπιπτώσεων ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ἰσορροπίας τῆς χώρας. Ἠσκήσαμεν καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ὡς Κυβέρνησις, εἴτε Συναγερμοῦ, εἴτε ΕΡΕ, μίαν πολιτικὴν αὐξήσεως τῶν εἰσοδημάτων, τόσον τοῦ γενικοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος, ὅσον καὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ εἰσοδήματος ἑκάστου Ἕλληνος. Καὶ εἶναι γνωστὸν ἀπὸ ἐπίσημα ἀντικειμενικὰ στοιχεῖα ποίαν ἔκτασιν ἔλαβεν αὐτὴ ἡ ἀνάπτυξις τῶν εἰσοδημάτων. Καὶ ἡ Ἑλλὰς ἀναφέρεται εἰς ἐπισήμους ἐκθέσεις ὡς μία ἀπὸ τὰς χώρας, εἰς τὰς ὁποίας τὸ μέσον ἐτήσιον εἰσόδημα τῆς τελευταίας 10ετίας ηὐξήθη περισσότερον ἀπὸ οἱανδήποτε ἄλλην. Ἀλλὰ ηὐξήσαμεν τὰ εἰσοδήματα αὐτὰ ἔχοντες πάντοτε ἐν ὄψει τοὺς οἰκονομικοὺς περιορισμούς, τὰς ἀδηρίτους ἀνάγκας τῆς οἰκονομικῆς πραγματικότητος καὶ δὲν ἠθελήσαμεν οὐδὲ κατὰ ἕνα ἐλάχιστον βῆμα νὰ ὑπερκεράσωμεν τὰς ἀνάγκας αὐτὰς καὶ νὰ παραβιάσωμεν τὰ ὅρια τῆς οἰκονομικῆς πραγματικότητος. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. ἐπικαλουμένη τὰς ἀνάγκας μιᾶς γενναίας οἰκονομικῆς πολιτικῆς, μιᾶς ἰσοπεδώσεως εἰς τὴν αὔξησιν τῶν εἰσοδομάτων εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς, εἰς ὅλας τὰς τάξεις, εἰς ὅλας τὰς ὁμάδας, ἀνθρώπων ἐπροχώρησεν εἰς μίαν ἀσύνετον αὔξησιν τῶν εἰσοδημάτων κατὰ ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμπορευθῇ πρὸς τὴν οἰκονομικὴν πραγματικότητα. Γνωρίζετε, ὅτι κατὰ τὸν τελευταῖον μῆνα Μάϊον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συμβαίνει νὰ ἔχω στοιχεῖα, ἡ αὔξησις τῆς συνολικῆς προσφορᾶς χρήματος, ἐν σχέσει πρὸς τὸ προηγούμενον ἔτος 1964, ἀνῆλθεν εἰς τὸ σεβαστὸν ποσὸν τῶν 3.100.000.000. Παραλλήλως ἀνεπτύχθησαν κατὰ τρόπον πράγματι ἀσύνετον καὶ ὑπερβολικὸν αἱ μὴ ἀποδοτικαὶ γεωργικαὶ καλλιέργειαι, εἰς τρόπον ὥστε αἱ μὴ ἀποδοτικαί, αἱ μὴ συναγωνιστικαὶ γεωργικαὶ καλλιέργειαι νὰ δημιουργοῦν σήμερον τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ συγχρόνως αἱ ἀποδοτικαί, ὅπως π.χ. ὁ βάμβαξ, νὰ ὑπολείπωνται τῆς παρελθούσης ἐσοδείας κατὰ 31%. Εἰς τὸν βιομηχανικὸν τομέα ἔχομεν μίαν πράγματι αἰσθητὴν αὔξησιν τῶν ἡμερομισθίων. Κατὰ μίαν στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ ἡ ὁποία ἔχει ἐπίσημον τὴν προέλευσιν διὰ ὡρισμένας τῶν κυριωτέρων βιομηχανιῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ στατιστικὴ ἀναφέρεται, ἡ αὔξησις τῶν ἡμερομισθίων ἀνῆλθεν εἰς 12%, ἐνῷ ἡ αὔξησις τῆς παραγωγικότητος τῶν βιομηχανιῶν αὐτῶν δὲν ἀνῆλθε παρὰ εἰς 6%. Ὅταν, κύριοι, ἡ παραγωγικότης μιᾶς χώρας καὶ μιᾶς βιομηχανίας καθυστερῇ κατὰ τὸ ἥμισυ περίπου τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσοδημάτων, ποὺ δημιουργεῖ ἡ βιομηχανία, ὁ κλάδος τῆς παραγωγῆς αὐτῆς, ἡ χώρα αὐτὴ ἐν τῷ συνόλῳ της εὑρίσκεται ἐν χρεωκοπίᾳ. Ἀλλὰ τί ἔχομεν ἀνάγκην, κύριοι, τόσον μακρᾶς ἀναπτύξεως λεπτομερειῶν καὶ ἀριθμῶν; Ἔχομεν τὴν ἔκθεσιν ἑνὸς ἐκ τῶν κυριωτέρων ἁρμοδίων καὶ νομίζω συμβούλων τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης Ἑλλάδος κ. Μαύρου, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς 30.4.1965 λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Ἔκθεσις Μαύρου, 30 Ἀπριλίου 1965 «Ἡ αὔξησις τοῦ χρηματικοῦ εἰσοδήματος κατὰ τὸ 1964 ὑπῆρξεν εἰς ὅλας τοὺς τομεῖς αἰσθητῶς ταχυτέρα τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς. Ἰδιαιτέρως αἰσθητὴ ἦτο ἡ ἀπόκλισις μεταξὺ τοῦ ρυθμοῦ αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ρυθμοῦ αὐξήσεως τῶν χρηματικῶν εἰσοδημάτων εἰς τὸν ἀγροτικὸν τομέα... Ἡ ἀπόκλισις εἶναι ἔτι μεγαλυτέρα ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐξαγορὰ καὶ ἡ ἀποθεματοποίησις σημαντικῶν ποσοτήτων σίτου καὶ καπνοῦ ὑπὸ τοῦ δημοσίου, διότι αὕτη συνεπάγεται (μέχρι τῆς τιμῆς διαθέσεως τῶν ὑπὸ τοῦ κράτους συγκεντρωθέντων προϊόντων) αὔξησιν τῶν εἰσοδημάτων ἄνευ ἀντιστοίχου αὐξήσεως ἀγαθῶν.... Ἀποτελεῖ δυσβάστακτον βάρος διὰ τὴν ἑλληνικὴν οἰκονομίαν ἡ ἐπιδίωξις βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν (ἀσθενεστέρων) ἀγροτικῶν τάξεων δι’ ηὐξημένης τῆς παραγωγῆς μὴ ἀνταγωνιστικῶν προϊόντων ἢ διὰ τῆς προβολῆς ἀπαιτήσεων δι’ ὑψηλοτέρας ἀμοιβὰς ἢ ἀκόμη διὰ τὴν ἐξαγορὰν ἢ ἀποθεματοποίησιν ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀγροτικῶν προϊόντων εἰς τιμὰς μὴ ἀνταγωνιστικάς. Ἡ ἐφαρμογὴ τοιαύτης πολιτικῆς πρέπει νὰ ἔχῃ χαρακτῆρα μεταβατικόν, ἡ δὲ ὕπαρξις μὴ ἀνταγωνιστικῶν τιμῶν εἰς τὰ ἀγροτικὰ προϊόντα πρέπει νὰ βαίνῃ προοδευτικῶς μειουμένη, μέχρις ὅτου ἐπιτευχθῇ ἡ ἀναδιάρθρωσις τῶν καλλιεργειῶν. Ἄλλως, ἔναντι μιᾶς προσωρινῆς ψευδαισθήσεως εὐημερίας ἐνδέχεται νὰ προκληθῇ ἀναστολὴ ἢ ἐπιβράδυνσις τῆς οἰκονομικῆς προόδου». Ταῦτα λέγει ὁ κ. Μαῦρος. Καὶ ὡς ἀντίκτυπον αὐτῆς τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς εἴχαμε μέχρι σήμερον, εὐτυχῶς καὶ λέγω εὐτυχῶς, διότι τὸ πρᾶγμα ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἀκόμη περαιτέρω τὴν πρώτην νύξιν τῆς τραγῳδίας, ἡ ὁποία ἀναμένει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὴν ὑπέρογκον, δυσανάλογον αὔξησιν τῆς παθητικότητος τοῦ οἰκονομικοῦ ἰσοζυγίου. Ἔχομεν διὰ τὸ τελευταῖον τρίμηνον τοῦ 1965, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ διαθέτω ἀριθμούς, τὴν ἑξῆς κατάστασιν. Αἱ ἐξαγωγαί μας ἐκάλυψαν διὰ τὸ τρίμηνον αὐτὸ τοῦ 1965 τὸ 36%. Διὰ τὸ τρίμηνον τὸ ἴδιον τοῦ 1964 ἡ κάλυψις ἀνήρχετο εἰς 46%. Τὸ 1963 εἰς 53% Ἡ κάθετος αὐτὴ πτῶσις τοῦ ποσοστοῦ τῶν ἐξαγωγῶν τῶν καλυπτομένων ἀπὸ ἐξαγώγιμα, ἀποτελεῖ τὴν κροῦσιν τοῦ κώδωνος κινδύνου διὰ τὴν περαιτέρω ἰσορρόπησιν τῆς οἰκονομίας τοῦ τόπου. Καὶ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον 5μηνον τοῦ 1964, ἡ παθητικότης τοῦ συνόλου τῶν συναλλαγῶν μας τῶν τρεχουσῶν συναλλαγῶν μας, μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀνῆλθεν εἰς 101 ἑκατομμύρια δολλάρια ἔναντι 45,3 τοῦ παρελθόντος ἔτους 1964. Καὶ κατὰ τὸ ἴδιον τρίμηνον τὰ διαθέσιμα τοῦ συναλλάγματος τὰ ἐπίσημα, τῆς Τραπέζης Ἑλλάδος, ἐμειώθησαν κατὰ 14,8 ἑκατομμύρια δολλάρια, ἐνῷ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχον αὐξηθῆ κατὰ 4 ἑκατομμύρια δολλάρια. Σημειώσατε, ὅτι ἡ παθητικότης τῶν συναλλαγῶν μας εἶναι ἀναμφισβητήτως θέμα σοβαρώτατον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀποσιωπηθῇ μὲ τὴν πρόχειρον καὶ εὔκολον δικαιολογίαν, τὴν ὁποίαν, ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ. Κάποτε ὡς Ὑπουργὸς Ἐμπορίου συνέβαινε νὰ χρησιμοποιῶ ἐν περιωρισμένῃ κλίμακι, ὅτι ἡ αὔξησις τῆς παθητικότητος τῶν εἰσαγωγῶν κυρίως προέρχεται ἐξ εἰσαγωγῆς κεφαλαιουχικῶν ἀγαθῶν καὶ ὄχι ἐξ εἰσαγωγῆς καταναλωτικῶν ἀγαθῶν. Ἔ, λοιπόν, κύριοι, ἦτο ἀληθὲς τὸ πρᾶγμα αὐτὸ ἔν τινι μέτρῳ εἰς τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ σήμερον ἡ κατάστασις εἶναι ἡ ἑξῆς: Τὸ 1965 ἔγιναν εἰσαγωγαὶ τροφίμων 49,5 ἑκατομμύρια ἔναντι 29,9 τοῦ 1964. Τὰ βιομηχανικὰ εἴδη καταναλώσεως πρώτης κατηγορίας, δηλαδὴ ἀνταλλακτικὰ κλπ. ὑπερβαίνουν τὸ παρελθὸν ἔτος κατὰ 4,7, ἐνῷ διὰ τὰ τῆς δευτέρας κατηγορίας, δηλαδὴ τὰ ἀπολύτως εἴδη πολυτελείας, ἡ ὑπέρβασις ἀνέρχεται εἰς 1,2. Προκύπτει, ἑπομένως, κύριοι, μὲ αὐτὴν τὴν διαχείρισιν τὴν οἰκονομικὴν τῶν προβλημάτων τῆς χώρας δι’ ὅλους μας καὶ διὰ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κυβερνοῦν καὶ διὰ τοὺς διαδόχους των τὸ σκληρὸν καὶ ἀδήριτον δίλλημα, τὸ τραγικὸν δίλλημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀναμένει. Καὶ μᾶς ἀναμένει εἰς τοὺς προσεχεῖς μῆνας, εἴτε νὰ περικόψωμεν τὰς καταναλωτικάς μας δαπάνας, νὰ περικόψωμεν τὰ εἰσοδήματα κατὰ ἕναν οἱονδήποτε τρόπον, εἴτε νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν κατὰ οἱονδήποτε τρόπον περιστολὴν τῶν εἰσαγωγῶν. Δι’ αὐτὸ δὲν θὰ θεωρήσω ποσῶς, ὅτι ἡ ἀναγκαστικῶς καθησυχαστικὴ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ Συντονισμοῦ σήμερον τὴν ἑσπέραν, ὡς πρὸς τὴν σταθερότητα τῆς δραχμῆς, τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφύγῃ νὰ εἴπῃ, καλύπτει τὸ θέμα καὶ δὲν μᾶς ἐμπνέει μίαν βαρεῖαν ἀνησυχίαν. Ἂς ἔλθωμεν τώρα, κύριοι συνάδελφοι καὶ εἰς τὸν δεύτερον τομέα τῆς κυβερνητικῆς πολιτικῆς, εἰς τὴν ἐθνικήν μας πολιτικήν. Ἀλλὰ πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τομέως αὐτοῦ, ἤθελα, πρῶτον, νὰ εἴπω, ὅτι ἀσχέτως προϊστορίας, ἀσχέτως διπλωματικῆς καὶ πολιτικῆς διαχειρίσεως τοῦ ἐθνικοῦ θέματος, ἔλαβε χώραν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας κάτι, τὸ ὁποῖον κατερράκωσε κατὰ τρόπον ἀποφασιστικὸν εἰς τὸ σύνολον τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν μας. Διότι δὲν εἶναι Ἑλληνικὴ πολιτική, κύριοι βουλευταί, ὅταν οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν εἴτε ἀπ’ εὐθείας, εἴτε διὰ τῶν συγγενῶν του, σπεύδει πρὸς ξένας χώρας νὰ καταγγείλῃ τὰς συνταγματικῶς ὑφισταμένας ὑπηρεσίας τῆς χώρας του, δυσφημῶν τοὺς ἀντιπάλους του καὶ τὸ χειρότερον νὰ ζητῇ τὴν παρέμβασιν τῶν ξένων διὰ νὰ διευθετήσουν τὰ πράγματα κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τὴν ζητεῖ.

§163ΦΩΝΑΙ. (Ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.). Αἶσχος, αἶσχος.

§164Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Δύναμαι νὰ εἴπω ἐν ὀργῇ, διότι συνέβη, ὅπως ὁ ἀξιότιμος φίλος ἄλλοτε Ὑπουργὸς τοῦ Ἐμπορίου καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καθ’ ὅλην τὴν μακρὰν διπλωματικήν μας σταδιοδρομίαν νὰ ἔχωμεν γνωρίσῃ πολλὰς ἀπαγοητεύσεις, νὰ ἔχωμεν περάσει στιγμὰς δραματικάς, στιγμὰς πόνου καὶ θλίψεως, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ μὲ ἐνισχύσῃ εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ὁ κ. Μελᾶς, ὅταν θὰ εἴπω, ὅτι οὐδεμία κατάπτωσις ὑπῆρξεν τόσον οἰκτρά, τόσον ἀποκρουστικὴ καὶ τόσον χυδαῖα, ὅσον ἐκείνη τῶν ἐτῶν τοῦ Αʹ καὶ Βʹ Παγκοσμίου Πολέμου, ὅταν εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Ἰντέλιτζενς Σέρβις προσεπάθουν διάφοροι πράκτορες τῶν κομμάτων νὰ δημιουργήσουν τὰς Κυβερνήσεις καὶ ὅταν μετέβαινον ἀπὸ τῆς μιᾶς Πρεσβείας εἰς τὴν ἄλλην ἀντιπρόσωποι διακεκριμένων δημοσιογράφων ἐν Ἀθήναις διὰ νὰ καταγγείλουν τὸν Βασιλέα των, διὰ νὰ ἐξευτελίσουν τὴν χώραν καὶ πρὸ παντὸς νὰ κάμψουν τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἀντοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Αὐτὸ τὸ οἰκτρὸν φάντασμα τῆς κατοχῆς καὶ τοῦ πολέμου, μᾶς ἐζωντάνεψε τὸν πόνον, ἓν ἀποκρουστικὸν ἔγγραφον μιᾶς κυρίας σεβαστῆς κατὰ τὰ ἄλλα, ὡς πάσης κυρίας, ἡ ὁποία δὲν ἔμαθεν ἀκόμη, ὅτι διὰ μίαν σύζυγον ἑνὸς πολιτικοῦ ἀνδρὸς καὶ ἰδίᾳ ξένην σύζυγον, μία μόνον, ἡ καλυτέρα ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν οἰκογένειάν της, εἶναι νὰ μὴ ἀναμιγνύεται εἰς τὴν πολιτικήν. Εὔχομαι ἡ περίπτωσις αὐτὴ νὰ τῆς δώσῃ τὴν περὶ τούτου ἐμπειρίαν. Ἀλλὰ πέραν αὐτοῦ, εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων αὐτῶν καθ’ ἑαυτῶν, ὀφείλω νὰ κάμω ἐκ προοιμίου μίαν δήλωσιν, ὅτι, ὅ,τι ἔχω νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἀφορᾷ ποσῶς οὔτε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν οὔτε τὸν διαχειρισθέντα, οὔτε διαχειριζόμενον νῦν τὰ θέματα τὰ ἐξωτερικὰ ὡς ἀμέσως ὑπεύθυνον. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω καὶ εἶμαι εὐτυχὴς διότι δύναμαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀποδώσω εἰς τοὺς διαχειρισθέντας τὰ ἐθνικὰ ζητήματα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὅτι πράγματι μὲ σύνεσιν καὶ πράγματι μὲ πατριωτισμὸν καὶ αὐτοθυσίαν ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον των ὡς τεχνικοὶ σύμβουλοι τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ καθαρῶς τεχνικοῦ διπλωματικοῦ ἐπιπέδου. Ἀλλὰ ἡ ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων διπλωματικὴ ὁδός, δὲν εἶναι μόνον ἡ διπλωματικὴ ὑπηρεσία εἶναι πρὸ παντὸς ἡ κυβερνητικὴ καὶ γενικωτέρα πολιτικὴ τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία μεθοδεύεται καὶ καθοδηγεῖται ἀπὸ τὰς ἐπιταγὰς καὶ τὴν ἔμπνευσιν καὶ τοὺς ἀμέσους χειρισμοὺς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ γνωρίζετε ὅπως γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν χάραξιν τῶν γενικῶν γραμμῶν ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος ἡ γνώμη τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὑπῆρξεν ἀποφασιστική. Ἄλλωστε δὲν ἐδίστατε διεκδικῶν ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὰς φωτοβολίδας τῆς ρητορικῆς του, διὰ νὰ δώσῃ μίαν ζωὴν καὶ ἓν χρῶμα εἰς τὸν τόσον σκοτεινὸν ὁρίζοντα τῶν ἐθνικῶν μας θεμάτων. Τὸ θέμα αὐτὸ εἶχε μίαν κατάληξιν. Πρῶτον, ὅτι ἐσάρωσεν ὅ,τι εἶχεν ἀπομείνει ὄρθιον εἰς τὴν βασιλίδα τῶν Πόλεων, ὅ,τι εἶχον σεβασθῆ οἱ κατακτηταί, ὅ,τι εἶχεν σεβασθῆ ἕνας 10ετὴς πόλεμος ἀπελευθερώσεως, ὅσα ἡ αὐθάδεια τῶν κατὰ καιροὺς αὐτοκρατορικῶν Κυβερνήσεων, ἀτυχήματα στρατιωτικὰ καὶ πολιτικὰ εἶχεν ἀφήσει νὰ ἀπομείνῃ εἰς τὴν θέσιν των, ὡς σημεῖα ἴσως σκοτεινά, ἀλλὰ πάντως ὡς ἕνα εἶδος εἰκονίσματος εἰς τὴν ψυχὴν ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Αὐτὸ τὸ εἰκόνισμα, κύριοι βουλευταί, ὁ Γ. Παπανδρέου, μὲ τὴν διαχείρισιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε τῶν Ἑλληνο–Τουρκικῶν σχέσεων τὸ κατέβασε καὶ ἔφερε τὸν Οἰκουμενικὸν Πατριάρχην διὰ τὸν ὁποῖον κάθε Ἕλλην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ αἰσθάνεται στοργὴν καὶ συγκίνησιν νὰ ἵσταται ὄρθιος πρὸ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων τῆς Ἐφορίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως, οἱ ὁποῖοι ἤθελον δῆθεν νὰ ἐλέγξουν τοὺς λογαριασμοὺς καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν κομψότητα — τὴν μεγάλην ἴσως — νὰ κάθωνται καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ Πατριάρχης ὄρθιος εὑρίσκετο ἐνώπιον αὐτῶν ἐν ἀμηχανίᾳ. Σήμερον ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν παρελθὸν καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ἐξ ἐκείνων μὲ τὰ ὁποῖα ἡ «Ἑλληνικὴ πολιτικὴ» τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου ἐπροίκισε τὴν χώραν μας καὶ μὲ τὸ ὁποῖον διεκδικεῖ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τοῦ 53%. Ἀλλὰ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ καθ’ ἑαυτὸ ζήτημα τῆς Κύπρου. Ἡ ΕΡΕ ἀπέφυγεν ἐπανειλημένως καθ’ ὅλον τὸ τελευταῖον ἔτος νὰ λάβῃ ἐμφανῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θέσιν διὰ τὸν χειρισμὸν τοῦ ζητήματος. Τοῦτο δὲ διότι περισσότερον ἐξ ὅλων εἶχε πλήρη συνείδησιν τῆς λεπτότητος καὶ ἤθελε νὰ ἀφήσῃ ἀπόλυτον ἄνεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ κάμῃ τὴν δυνατὴν καλλιτέραν διαχείρισιν κατὰ τὴν διαπραγμάτευσιν. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ ὁ νῦν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ἐπιβεβαιώσῃ, ὅτι ὅταν ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ της εἶχε κληθῆ νὰ μετάσχῃ εἰς τὸ ὑπὸ τὴν Προεδρίαν τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως Συμβούλιον τοῦ Στέμματος, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἡ στάσις της ὑπῆρξεν ἄψογος. Ἔχει ἑπομένως ὅλα τὰ δικαιώματα σήμερον ὅταν ἔχωμεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα καὶ ὅταν ἀτυχῶς εὑρισκώμεθα εἰς τὸ τέλος μιᾶς ἐπίσης καιρίας διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν περιόδου, νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ ἀσκήσῃ κριτικήν. Τρεῖς εἶναι αἱ πλευραί, κύριοι βουλευταί. Πρώτη ἡ πλευρὰ τῆς λεγομένης διαφωτίσεως. Ὁ κ. τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου, νομίζω, ἀρχὰς Ἰουλίου τοῦ 1964, προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ δι’ Ἀμερικὴν ἔλεγεν, ὅτι διασχίζει τὸν ὠκεανὸν διὰ νὰ διαφωτίσῃ τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ δικαίου ὡσὰν οὐδεὶς πρὸ αὐτοῦ νὰ εἶχε σκεφθῆ τὸ τοιοῦτον. Καὶ ὄχι μόνον αὐτὸ προβαίνων καὶ περαιτέρω καὶ προεξοφλῶν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἔργων του ἔλεγεν: Ἡ Ἀμερικὴ ἔχει λάβει θέσιν, διότι ἔλαβεν θέσιν τὸ ἄγαλμα τῆς Ἐλευθερίας. Αὐτὰ ἐλέχθησαν εἰς τὰς 3 Ἰουλίου 1964 καὶ δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι, ἀκριβῶς εἰς τὰς 23 τοῦ ἰδίου μηνὸς καὶ ὑπογράφεται ἐν Οὐασιγκτῶνι τὸ Τουρκοαμερικανικὸν ἀνακοινωθὲν ἐπὶ τῶν συνομιλιῶν τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ εἰς Οὐάσιγκτων μετὰ τοῦ Προέδρου Τζόνσον ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναγνωρίζεται ἀνεπιφυλάκτως ἡ ὕπαρξις τουρκικῆς κοινότητος καὶ ἐπεσημαίνετο ἡ ἀνάγκη ὅπως οἱαδήποτε λύσις καὶ οἱαδήποτε συμφωνία ἐπὶ τοῦ ζητήματος γίνῃ διὰ κοινῆς συνεργασίας καὶ ἀποδοχῆς τῶν δύο Κοινοτήτων. Τὸ ἀνακοινωθὲν αὐτὸ ἐπηκολούθησεν ὀλίγας ἡμέρας κατόπιν 29 Ἰουλίου τὸ Βρεταννοτουρκικὸν ἀνακοινωθὲν μὲ τὸ ἴδιον ἀκριβῶς πνεῦμα. Καὶ ὀλίγους μῆνας ἀργότερον τὴν 12ην ἂν δὲν ἀπατῶμαι Νοεμβρίου τοῦ 1964 ἦλθε τὸ ἀνακοινωθὲν τῆς Μόσχας κατὰ τὴν ἐκεῖ μετάβασιν τοῦ Τούρκου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἡ Σοβ. Ἕνωσις ἀνεπιφυλάκτως παρεδέχετο τὴν Τουρκικὴν θέσιν περὶ ὑπάρξεως δύο κοινοτήτων, τῶν ὁποίων ἡ συμφωνία ἦτο ἀπαραίτητος διὰ τὴν οἱαδήποτε λύσιν τοῦ ζητήματος. Καὶ ἐπηκολούθησεν εἰς τὰς 21 Ἰανουαρίου 65 ἡ γνωστὴ δήλωσις τοῦ κ. Γκρομύκο διὰ τῆς ὁποίας ἀναγνωρίζεται ὄχι μόνον ἡ ὕπαρξις δύο κοινοτήτων, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνάγκη λύσεως δι’ ἑνὸς καθεστῶτος ἀνεξαρτησίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁμοσπονδίας δύο κοινοτήτων ἀφ’ ἑτέρου. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον στάδιον καὶ ἐκεῖ ἐτελείωσεν. Ὑπάρχει καὶ τὸ δεύτερον στάδιον. Τὸ στάδιον τῆς ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς συμπαραστάσεως τοῦ κυπριακοῦ λαοῦ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγγειλεν ἤδη εἰς τὰς 26 Φεβρουαρίου, μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἀπολύτως παράπλευρος πρὸς τὸν κυπριακὸν λαόν, καὶ ὅτι εἶχε τὴν ἀπόφασιν νὰ τὸν βοηθήσῃ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἀγῶνος δι’ ὅλων τῶν μέσων. Ἔκτοτε δὲν ἔλειψεν ἡ εὐκαιρία κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ δίδεται ἐπισήμως κατηγορηματικὴ διαβεβαίωσις, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εὑρίσκονται δίπλα εἰς τὸν κυπριακὸν ἀγῶνα καὶ ὅτι ἂν χρειασθῇ ἡ Ἑλλὰς θὰ μετέλθῃ οἱουδήποτε μέσου διὰ τὴν ὑποστήρηξίν του. Ἔναυλοι ἀκόμη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἶναι αἱ ὡραῖαι καὶ πομπώδεις φράσεις τοῦ κ. Παπανδρέου, διὰ τῶν ὁποίων πράγματι συνήγειρε τὰς ψυχὰς καὶ ἔδιδε καὶ εἰς πολλοὺς ἐκ τῶν ἀγνοούντων τὸ θέμα τὴν ψευδαίσθησιν, ὅτι βαίνομεν πρὸς τὴν λύσιν. Καὶ ἦλθεν ἡ 8η Αὐγούστου πρὸς ἑνὸς περίπου ἔτους κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρχισαν νέαι συγκρούσεις μὲ τοὺς Τούρκους εἰσβολεῖς καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἀντὶ νὰ δείξῃ ἄμεσον συμπαράστασιν ἔσπευσε διὰ σήματος διαβιβασθέντος τὴν 8ην Αὐγούστου 5.20′ πρωϊνὴν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν δύναμιν νὰ ἀπόσχῃ οἱασδήποτε ἐνεργείας εἰς τὴν σύγκρουσιν αὐτήν. Τὴν ἑπομένην, 9ην Αὐγούστου, εἰς τὰς 3 τὸ ἀπόγευμα, τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας ἐλάμβανε τὴν γνωστήν του ἀπόφασιν, ἀπόφασιν διὰ τῆς ὁποίας ἐκαλοῦντο ὅλοι οἱ ἀντιμαχόμενοι νὰ σταματήσουν τὰς ἐχθροπραξίας καὶ νὰ ἀποταθοῦν εἰς τὸ Συμβούλιον διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος. Ἡ Τουρκία καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔσπευσαν νὰ ἀποδεχθοῦν, ὀλίγον δὲ κατόπιν καὶ ὁ Μακάριος. Εἰς τὰς 7 τὸ βράδυ τῆς ἡμέρας αὐτῆς, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ Συμβούλιον εἶχεν ἀποφασίσει τὴν ἀναστολὴν τῶν ἐχθροπραξιῶν καὶ ἡ Ἑλλὰς τὴν εἶχε ἀποδεχθῆ, τότε μόνον δύο ἀεροπλάνα ἐπεχείρησαν μίαν ἐπίδειξιν δυνάμεως ἐπάνω ἀπὸ τὴν Λευκωσίαν. Ποίας κρίσεις ἐξέφερε τότε ὁ Κυπριακὸς λαός, τὶ ἐλέχθη καὶ ἐγράφη τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, δύνασθε νὰ τὸ μάθετε ἀνατρέχοντες εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ εἰς ὅσα τελευταίως ἔγραψεν ἕνας ἁρμοδιώτατος στρατηγός, ὁ Καραγιάννης, ἐπ’ αὐτῶν τῶν γεγονότων. Καὶ δύναμαι νὰ εἴπω κάτι, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζετε ὅτι ὅταν διεξήγοντο αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι, τὸ στρατηγεῖον τῶν Ἡν. Ἐθνῶν εἰς τὴν Ν. Ὑόρκην, τὰς παρηκολούθει μὲ ἀγωνίαν, μίαν ἀγωνίαν συμπαθῆ διὰ τὴν Ἑλλάδα, διότι ἐνῷ εἶχεν ἐντολὴν φυσικὰ νὰ ἀποφύγῃ οἱανδήποτε σύρραξιν, ηὔχετο κατὰ βάθος αὐτός, ἤ, ἂν θέλετε, ἐσκεμμένη, ἢ ὑπεράγαν τολμηρὰ πρωτοβουλία, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναλάβει τότε ὁ στρατηγὸς Γρίβας, νὰ ἀχθῇ εἰς πέρας. Καὶ πράγματι, ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε οἱ Τοῦρκοι νὰ ἀπέχουν ὀλίγας ἑκατοντάδας, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 150 –200 μέτρα ἀπὸ τῆς ἀκτῆς καὶ ἦτο φυσικὴ καὶ ἀναπόφευκτος ἡ πλήρης ἐκκαθάρισις τοῦ προγεφυρώματος τῆς Μανσούρας, ὥστε εἰς τὸ στρατηγεῖον Ἡν. Ἐθνῶν ἐν Ν. Ὑόρκῃ νὰ ἔχουν προεξοφλήσει τὴν ἐκκαθάρισιν. Καὶ ὅταν ἔμαθαν ὅτι ἐσταμάτησεν ἡ Ἑλληνικὴ ἐπιχείρησις, ὁ ἴδιος ὁ στρατηγὸς Τιμάγια εἶπεν εἰς ἕνα διακεκριμένον ἐκ τῶν ἐν Ν. Ὑόρκῃ εὑρισκομένων, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ καταλάβῃ τὶ εἶχε συμβῆ καὶ ἐσταμάτησε. Ἐκεῖ σταματᾶ προσωρινῶς τὸ στάδιον τῆς ἀπολύτου συμπαραστάσεως ψυχικῆς καὶ ἄλλης πρὸς τὸν Κυπριακὸν λαόν. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, ἀμέσως εἰς τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς πολιτικῆς. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, βεβαίως ἐν πάσῃ ἀντικειμενικότητι καὶ ἐν πάσῃ δικαιοσύνῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπομονωθοῦν, καὶ δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τέμνουν τὴν ἱστορίαν τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος κατ’ ἔτη καὶ ἐποχάς. Ἀσφαλῶς πολλὰ λάθη εἰς τὸ ἀπώτερον παρελθὸν ἐγένοντο, πολλὰς ἐπιβαρύνσεις ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ μακροῦ χρόνου εἶχεν ἀποθέσει ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως τοῦ Κυπριακοῦ ζητήματος, ἀλλὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀμφισβητήσῃ οἱοσδήποτε ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θέλει ἀντικειμενικῶς νὰ κρίνῃ τὰ πράγματα ὅτι κατὰ τὴν περίοδον ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου, ἐπῆλθε μία σημαντικωτάτη ἐπιδείνωσις καὶ χειροτέρευσις τῆς ἐν Κύπρῳ καταστάσεως. Δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ λέγωμεν ὅτι σήμερον ὑπάρχει ἀνεξάρτητος πολιτεία, ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία της ἔχει ἀναγνωρισθῆ ἀπὸ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη, ὅτι ὑπάρχει Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δύναται νὰ διαχειρίζεται κατὰ βούλησιν, ἐνῷ ἄλλοτε, ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῆς Ζυρίχης καὶ τοῦ Λονδίνου εἶχε φραγμούς. Μάλιστα, κύριοι ὑπῆρχον φραγμοί, ἀλλὰ οἱ φραγμοὶ αὐτοὶ ἦσαν νομικῆς φύσεως. Ἦσαν φραγμοὶ συνταγματικοί, οἱ ὁποῖοι διὰ συνεννοήσεων, διὰ τῆς ἐξελίξεως τοῦ ζητήματος, διὰ τῆς προόδου τοῦ θέματος ἦτο δυνατὸν νὰ ξεπερασθοῦν καὶ νὰ τύχωσι μιᾶς ἄλλης ρυθμίσεως. Σήμερον, ὡς ἀποτέλεσμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος ἀπὸ τὸν κ. Γ. Παπανδρέου, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε αὐτοὶ οἱ δεσμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐμποδίζουν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Κύπρου τὴν ὁλοκληρωτικὴν καὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων της νὰ μὴ εἶναι ἁπλῶς νομικοί, ἀλλὰ νὰ εἶναι πραγματικοί. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἤθελα νὰ διαφωτίσω τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἀναγινώσκων ἕνα τμῆμα ἐκθέσεως ἀπὸ ἐγκυροτάτην πηγὴν προερχομένην καὶ ἡ ὁποία λυποῦμαι διότι δὲν ἔτυχε τῆς ἐπαρκοῦς ἐνημερώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶναι ἡ ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τῶν Ἡνωμένων Ἐθνῶν πρὸς τὸ Συμβούλιον Ἀσφαλείας εἰς τὰς 11 Μαρτίου τρέχοντος ἔτους. Ἡ ἔκθεσις αὐτή, ἐπαναλαμβάνεται καὶ εἰς τὴν ἐπακολουθήσασαν ὅπως ἄλλωστε τὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα ἐμπεριείχοντο καὶ εἰς τὴν προηγηθεῖσαν. Εἰς τὴν παράγραφον 50 τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς λέγονται τὰ ἑξῆς. Καὶ μὲ αὐτὴν θὰ διαγράψω νομίζω πλήρως τὴν ὑφισταμένην, τὴν δημιουργηθεῖσαν σήμερον ἐν Κύπρῳ κατάστασιν. «Ὡς ἐπεσημάνθη εἰς τὴν προηγουμένην ἔκθεσιν, οἱ Τουρκοκύπριοι ἀσκοῦσι πλήρη στρατιωτικὸν καὶ διοικητικὸν ἔλεγχον ἐπὶ ὡρισμένων θέσεων, ὡς τὸ βόρειον τμῆμα τῆς πόλεως τῆς Λευκωσίας. Τὰ βορειοδυτικὰ περίχωρά της καὶ τὴν περιοχὴν πρὸς ἀνατολὰς καὶ δυσμὰς τῆς ὁδοῦ πρὸς Κυρηνείαν μέχρι τῶν νοτίων προσβάσεων τῆς πόλεως αὐτῆς. Ἐπίσης ἐπὶ τῆς πόλεως Λουροντζίνας, τῶν τουρκικῶν συνοικιῶν τῆς Ἀμμοχώστου καὶ τῆς Λάρνακος. Τὴν περιοχὴν Λεύκας, ἄλλην περιοχὴν πέριξ τῆς Καλυβάκια καὶ τῶν δύο προγεφυρωμάτων Κοκκινὰ καὶ Λεμνίτης. Ἐπικοινωνία μετὰ τῶν περιοχῶν αὐτῶν ἀπαγορεύεται ἀπολύτως εἰς τὰς κυβερνητικὰς δυνάμεις, τὴν Ἀστυνομίαν καὶ τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς καὶ ἐν γένει εἰς τοὺς ἑλληνοκυπρίους, ἐξαιρέσει τῆς χρησιμοποιήσεως τῆς ὁδοῦ πρὸς Κυρηνείαν καὶ τοῦ προγεφυρώματος Λεμνίτης συνοδείᾳ ἀνδρῶν διεθνοῦς δυνάμεως. Ὅλαι αἱ περιοχαὶ αὐταὶ περιβάλλονται ὑπὸ ὠχυρομένων θέσεων κατεχομένων ὑπὸ τουρκοκυπρίων πολεμιστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουσι τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον αὐτῶν κατὰ πάσης ἀποπείρας κυβερνητικῆς παρεμβάσεως διὰ τῆς βίας τῶν ὅπλων. Ἔναντι αὐτῶν ἔχουσιν ἐγκατασταθῆ παρόμοιαι κυβερνητικαὶ θέσεις... Ἀκόμη καὶ ἐν ἀνυπαρξίᾳ ἀνταλλαγῆς πυρῶν, ἡ κατάστασις ἐμφανίζεται κατ’ οὐσίαν ὑπὸ τὴν μορφὴν ἐχθρικῆς στρατιωτικῆς ἀντιμετωπίσεως...». Καὶ ἐν συνεχείᾳ ἐν παρ. 52: «Ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἄλλαι τουρκοκυπριακαὶ περιοχαὶ ἐπὶ πλέον τῶν προαναφερθεισῶν, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἀσκεῖται τοιοῦτος ἀπόλυτος στρατιωτικὸς ἔλεγχος ὑπὸ τῆς τουρκοκυπριακῆς ἡγεσίας, ἀλλ’ ὅπου ἡ ἐξουσία τῆς Κυβερνήσεως ἐμφανίζεται μόνον ἐν μέρει ἢ καὶ καθόλου». Καὶ ἐν παρ. 55: «Οἱ Τουρκοκύπριοι ἡγέται δηλοῦσιν ὅτι θὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς σημερινὰς στρατιωτικὰς θέσεις των μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν τουρκοκυπριακῶν δικαιωμάτων κατὰ τὸ σύνταγμα τοῦ 1960».

§165Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ ὁμολογήσετε, ὅτι ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις καὶ τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως εἶναι πάρα πολὺ λυπηρά, εἶναι ἀπότοκα πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ ἀπελθοῦσα Κυβέρνησις εὗρε καὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἄμεσος συνέπεια, πρωτίστη δὲ τούτων ἡ παρουσία τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ εἰς τὴν νῆσον, ἡ ὁποία γνωρίζετε ὅτι προέρχεται ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως παλαιοτέρων πραγμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα βεβαιότατα δὲν εἶχεν ἐκείνη τὴν εὐθύνην. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διευκρίνισιν.

§166Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Νὰ συμπληρώσωμεν εἶναι ἡ Ζυρίχη.

§167Σ. ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Ἐθν. Ἀμύνης). Θὰ ἤθελα διὰ νὰ εἶναι κατατοπισμένη ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ἐπὶ τῆς ἀποσπασματικῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐκθέσεως καὶ διὰ νὰ μὴ συναγάγωμεν ἐσφαλμένα συμπεράσματα, θὰ ἤθελα νὰ τονίσω ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ περίφημοι θύλακες τῶν Τούρκων περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ ἡ ἔκθεσις, δὲν ὑπερβαίνουν τὸ 1½% ἐπὶ τοῦ Κυπριακοῦ ἐδάφους καὶ δὲν ἀφοροῦν ἄνω τοῦ 50% τοῦ Τουρκικοῦ πληθυσμοῦ τῆς νήσου. Εἶναι πράγματα δεδομένα καὶ ἀναμφισβήτητα, διότι ἀλλοίμονον ἂν ἐδίδετο ἀπὸ ἐδῶ τὸ σύνθημα ὅτι ἐπετελέσθη ἡ διχοτόμησις, πρᾶγμα ποὺ δὲν ἀναποκρίνεται εἰς τὰς προθέσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τοῦ βήματος συναδέλφου.

§168Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ διχοτομήσεως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ εἴπω ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα ἔχουν τὴν ἱστορίαν των, ὅλα ἔχουν τὰς ἐξηγήσεις των. Ἐπὶ τούτου θὰ συμφωνήσωμεν. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν κάμνω κατατόπισιν συγκεκριμένων εὐθυνῶν ἐπὶ ὡρισμένων θεμάτων. Περιγράφω αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ τὴν περιγράψω πιστῶς καὶ ὄχι ὅπως ἀρέσῃ εἰς τὴν πατριωτικήν μας συνείδησιν, διότι εἶναι ἡ στιγμὴ τοῦ ἀπολογισμοῦ. Καὶ εἰς τὴν στιγμὴν τοῦ ἀπολογισμοῦ θὰ πρέπει νὰ λάβωμεν τὰ τελικὰ δεδομένα ὑπ’ ὄψει ἀσχέτως κατὰ μέρος εὐθυνῶν καὶ περιπετειῶν τοῦ ζητήματος. Τὰ δεδομένα δὲ αὐτὰ εἶναι τόσον σοβαρὰ καὶ τόσον ἀνησυχητικά, ὥστε δὲν ἐσταμάτησαν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς ἐκθέσεως. Χθὲς μόλις, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ τὸ ἐπιβεβαιώσῃ καὶ ἐπισήμως, εἰς τὴν ἐφημερίδα Τάϊμς τοῦ Λονδίνου. Ἐλήφθη τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα ἐκ Λευκωσίας. Μὲ συγχωρεῖτε διότι θὰ πρέπει νὰ τὸ μεταφράζω καὶ θὰ εἶμαι βραδύς: «Προκλητικῶς οἱ Τουρκοκύπριοι σήμερον ἤρχισαν ἐκδίδοντες ἰδίους νόμους. Καὶ ἕνας νόμος ἐξ αὐτῶν καθορίζει τὴν διαδικασίαν τῆς Τουρκοκυπριακῆς Βουλῆς. Ἄλλος νόμος προεξέτεινε τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας τοῦ Προέδρου καὶ τῶν Τουρκοκυπρίων μελῶν ἐν τῇ Βουλῇ τῶν ἀντιπροσώπων. Οἱ Τουρκοκύπριοι ἔχουν ἐντοπίσει τὰς προσπαθείας των εἰς τὰς περιφερείας ποὺ ἐκτείνεται ἡ ἐξουσία των τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρχισε πρὸ 19 μηνῶν ἡ σύγκρουσις μεταξὺ τῶν δύο ἐθνικῶν ὁμάδων». Βλέπετε ἑπομένως, κ.κ. βουλευταί, ποῦ μοιραίως ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν περιέγραψα, ὁδηγεῖ καὶ ποῖα εἶναι τὰ τεράστια θέματα, τὰ ἀγχώδη θέματα, τὰ ὁποῖα θέτει πρὸ ἡμῶν ὅλη αὐτὴ ἡ κατάστασις. Ἀντιπαραβάλατέ τα μὲ τὰς δηλώσεις εἰς τὴν Θεσσαλονίκην τοῦ τέως κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ἕνωσις ἔρχεται καὶ μὲ τὰς προγενεστέρας του δηλώσεις ὅτι τὸ Κυπριακὸν θέμα ἔπαυσε νὰ εἶναι κίνδυνος καὶ εἶναι πρόβλημα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὅλα αὐτά. Ἀκριβῶς ὁ τρόπος χειρισμοῦ καὶ ἡ ἀλληλουχία τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐν ἀπολύτως δυνατῇ βραχύτητι ἀνέπτυξα, ὡδήγησαν καὶ εἰς μίαν ἄλλην κατάστασιν, εἰς τὴν διάσπασιν τῆς ψυχικῆς ἑνότητος τοῦ Ἑλληνοκυπριακοῦ λαοῦ. Καὶ ἔχομεν ἐφημερίδας, αἱ ὁποῖαι καταγγέλουν τὸν τέως Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἀκατονόμαστα πράγματα. Ἔχομεν ἄλλην πλευρὰν τοῦ Κυπριακοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν σύλληψιν τοῦ Μακαρίου, καὶ ἐν γένει μίαν ἀνησυχίαν καὶ ἕναν ἀναβρασμόν, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν στερεῖται οἱασδήποτε συνδέσεως μὲ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον. Καὶ τελευταῖα ἔχομεν τὴν ἀπόκλισιν τῆς Σοβιετικῆς πολιτικῆς πρὸς τὴν γραμμὴν τῆς ὑποστηρίξεως τῶν Τουρκικῶν συμφερόντων, ἀπόκλισιν ἡ ὁποία δημιουργεῖ καὶ ἄλλα θέματα εὐρύτερα διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς χώρας μας ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Μεσογείῳ. Νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐξήγησα ὅσον ἀφορᾶ τὴν χρεωκοπίαν ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ θέματος καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον τμῆμα τῆς ἀναλύσεως τοῦ κυβερνητικοῦ ἔργου, τὸν τρόπον ἀντιμετωπίσεως τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Γ. Παπανδρέου ἐπὶ μακρὸν δημοσίᾳ διὰ διαφόρων πανηγυρικῶν της δηλώσεων εἶχε προκηρύξει, ὡς σταθερὰν γραμμήν, τὸν διμέτωπον ἀγῶνα καταπολεμήσεως, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῶν ἀντιδραστικῶν τῆς Δεξιᾶς, ἀφ’ ἑτέρου τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἐν τῇ πραγματικότητι, ὅπως γνωρίζετε, τὰ πράγματα ἔλαβον ἄλλον χαρακτῆρα. Ἔχομεν μίαν σημαντικὴν ἀριθμητικὴν αὔξησιν τῶν κομμουνιστικῶν δυνάμεων, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη καὶ ἐπεβεβαιώθη κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς Δημοτικὰς τοῦ παρελθόντος Ἰουλίου. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν διάφοροι ἀπόψεις, ἢ εἶναι δυνατὸν νὰ ἑρμηνεύωνται κατὰ διάφορον τρόπον. Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ εἶναι, ὅτι εἰς ὡρισμένους Δήμους τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας ὅπου ἄλλοτε τὸ ποσοστὸν τῶν κομμουνιστικῶν ψήφων ἦτο σημαντικῶς κατώτερον, σήμερον φθάνει τὸ 85%, καὶ ἀλλοῦ 42%. Κατὰ μίαν δὲ γενικὴν στατιστικὴν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ αὔξησις τῶν κομμουνιστικῶν ψήφων κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς ἔχει λάβει μίαν ἀνησυχητικὴν ἔκτασιν. Ἀλλὰ πέραν τούτου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἐν προκειμένῳ δὲν εἶναι οἱ ἀριθμοὶ τῶν ψηφοφόρων, ἀλλὰ ἡ ὀργάνωσις τοῦ συστήματος τῆς ὑπονομεύσεως ἐκ μέρους τοῦ κομμουνισμοῦ. Διότι, πρέπει νὰ εἶναι κανεὶς πολὺ ἀφελής, ἐὰν ἀγνοῇ, ὅτι τὸ πᾶν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τὴν κομμουνιστικὴν εἶναι ὅτι ὁ κομμουνισμὸς εἶναι ἕνας ὀργανισμὸς συνωμοτικὸς ἐργαζόμενος μὲ πλῆρες ἐπιτελικὸν σύστημα καὶ σχέδιον, ὁ ὁποῖος φυσικὰ ἔχει ἀνάγκην τῶν ἀριθμῶν, ἀλλὰ ἐργάζεται καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ ἀνεξαρτήτως αὐτῶν. Οὕτως, ἔχομεν τὴν διάβρωσιν εἰς ὅλα τὰ στάδια καὶ εἰς ὅλα τὰ κλιμάκια τῆς διοικήσεως τῆς χώρας ἀπὸ τὸν κομμουνισμὸν καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν Γ.Σ. Ε.Ε. Ἔχομεν ἤδη, χάρις εἰς ἀτυχῆ μέτρα, καὶ ἀτυχεῖς χειρισμοὺς τῆς προκατόχου τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐγκαταστήσει πυρῆνας κομμουνιστικοὺς καὶ συνωμοτικούς, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ φέρουν εἰς πέρας μίαν ἔστω καὶ ἀποτυχοῦσαν γενικὴν ἀπεργίαν διὰ πολιτικοὺς σκοπούς. Ἀλλὰ τὸ χειρότερον καὶ ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἡ εὐθύνη τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως εἶναι βαρυτέρα, εἶναι ἡ συνταύτισις τῶν κηρυγμάτων εἰς τὸ πεζοδρόμιον. Κατὰ τὴν κλασσικὴν μεθοδολογίαν τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐκεῖ εἰς τὸ πεζοδρόμιον ἐπέρχεται ἡ διάβρωσις, ὅταν συναντῶνται ἔξαλλοι μᾶζαι, ἀσύνετοι ἄνθρωποι καὶ οἱ φοιτηταὶ παρασυρόμενοι ἀπὸ τυπικὰ συνθήματα καὶ μέσα εἰς τὴν γενικὴν ψυχολογίαν τῆς μάζης συμπαρασύρονται καὶ αὐτοὶ καὶ ἀποκτοῦν μίαν συλλογικὴν συνείδησιν. Ἐκεῖ εἰς τὸ πεζοδρόμιον ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν ὠργανωμένων ὁμάδων πειθαρχουσῶν ἀπολύτως εἰς τὰ κομμουνιστικὰ κηρύγματα, εὐρύνεται ἡ βάσις ἡ κομμουνιστικὴ καὶ αὐτὸς εἶναι ἀκριβῶς ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἔχει τόσην σημασίαν καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ἀποδίδει πάντοτε καὶ ἀπὸ πολλῶν χρόνων μεγάλην σημασίαν ὁ κομμουνισμός. Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ὅμως, τὴν συνείδησιν ὄχι ἐκείνων τῶν κ.κ. βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν τὸν κ. Γ. Παπανδρέου, οἱ ὁποῖοι παρὰ ταῦτα δὲν ἀνησυχοῦν, ἀλλὰ τὴν ἰδικήν μου συνείδησιν, διότι παρὰ οἱανδήποτε ἀντίθετον πολιτικὴν θέλω νὰ εἶμαι ἀντικειμενικὸς καὶ δίκαιος, ποῖον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸν ἔκαμεν, ὥστε παρὰ τὰς ἐπισήμους διακηρύξεις του παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐπανάληψιν ἔλεγε καὶ λέγει ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ, ὅτι δηλαδή, μάχεται πρὸς δύο κατευθύνσεις, ὅτι ὁ κίνδυνος εἶναι διττὸς καὶ ἐναντίον αὐτοῦ ἀντεπεξέρχεται ἡρωϊκῶς, τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμε νὰ ἔχῃ ἐστραμμένην τὴν προσοχήν του κυρίως εἰς ἡμᾶς καὶ νὰ θεωρῇ ἡμᾶς ὡς τὸν ὑπ’ ἀριθ. 1 κίνδυνον καὶ νὰ λησμονῇ καὶ νὰ παραμερίζῃ καὶ πολὺ συχνὰ νὰ ζητῇ τὴν βοήθειαν ἐκ τῆς ἄλλης πλευρᾶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐρωτῶ ἐμαυτόν, διότι δὲν περιμένω ἀπάντησιν ἀπὸ τοὺς κ.κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθοῦν τὸν κ. Παπανδρέου, πιστεύοντες εἰς αὐτὸν καὶ ἐκδηλώνουν τὴν ἀφοσίωσίν των διὰ κραυγῶν καὶ διακοπῶν, καὶ περισσοτέραν βαρύτητα ἀποδίδω εἰς τὴν ἰδίαν μου ἀντικειμενικὴν κρίσιν, ἐν προκειμένῳ, τὶ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὸν κ. Παπανδρέου νὰ λησμονῇ τὸν κίνδυνον ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται καὶ νὰ τὸν ἀναζητῇ πρὸς μίαν ἄλλην κατεύθυνσιν, ὅπου γνωρίζει ὅτι ἴσως νὰ ἔχῃ κομματικὰς ἀπογοητεύσεις, ἀλλὰ οὐδέποτε ἐθνικάς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξηγεῖ τὴν στάσιν τοῦ κ. Παπανδρέου, εἶναι ἀκριβῶς, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεσήμανε καὶ ἀποτελεῖ μίαν ἐκ τῶν βαρυτέρων κατηγοριῶν τὴν ὁποίαν ἡ Ε.Ρ.Ε. διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ της ἐξετόξευσε κατὰ τοῦ τέως Ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀκριβῶς ἡ μισαλλοδοξία, ἡ ἐμπάθεια, ἡ κακία ἐναντίον ἐκείνων, τοὺς ὁποίους διεδέχθη. Εἶναι ἀκριβῶς ἡ στενόκαρδος, ἡ ἐστερημένη οἱασδήποτε γενναιότητος, οἱασδήποτε ὑπερηφανείας τακτικὴ ἐναντίον τῶν ἀντιπάλων καὶ ἐναντίον ἐκείνων, τοὺς ὁποίους διεδέχθη. Εἶναι, καὶ ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, ἡ μωρὰ ἀντίληψις ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸν κομμουνισμὸν νὰ τὸν ἀντιμετωπίσῃ υἱοθετῶν, ἕνα μέρος τοῦ προγράμματός του, ὡς νὰ μὴ ξέρῃ ὁ κομμουνισμὸς καλύτερον παντὸς ἄλλου νὰ ὑπερακοντίζῃ τὰ συνθήματα τὰ ἰδικά του νὰ πλειοδοτῇ εἰς ὑποσχέσεις καὶ αὔξησιν μισθῶν καὶ νὰ εἶναι πάντοτε κύριος τοῦ πεζοδρομίου. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ τερματίσω αὐτὴν τὴν περικοπὴν τῆς ὁμιλίας μου, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, δὲν ἦτο ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος ἐπλανήθη, εἶναι καὶ ἄλλοι πολλοὶ σημαίνοντες, οἱ ὁποῖοι ἐπλανήθησαν, ἐπίσης, διὰ τὰ ἴδια πράγματα. Ἀνέγνωσα, κατὰ τύχην, πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ἕνα ἀπὸ τὰ ὡραιότερα βιβλία, τὸ ὁποῖον συνιστῶ καὶ εἰς σᾶς νὰ διαβάσετε διὰ νὰ κατατοπισθῆτε εἰς τὰ κομμουνιστικά. Τὸ βιβλίον αὐτὸ ἐγράφη ἀπὸ τὸν ἄλλοτε ἡγέτην τῆς Ρωσικῆς Κυβερνήσεως Κερένσκυ. «Τὰ προεόρτια τοῦ Μπολσεβικισμοῦ» σελ. 121. (Τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι κατ’ οὐσίαν ἡ ἐκτύπωσις τῶν πρακτικῶν τῆς ἀνακρίσεως εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη μετὰ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεώς του καὶ πρὸ τῆς καταλήψεως τῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῶν κομμουνιστῶν, ὅταν ἀκόμη ἀνάκρισις ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ κατὰ τρόπον σχετικῶς ὁμαλόν). Λέγει: Κερένσκυ. «Εἶναι σφάλμα νὰ νομίζετε ὅτι ἡ προσοχή μας ἦτο ἐστραμμένη πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, ὅτι δηλαδὴ ἀνεμέναμεν μπολσεβικικὸν πραξικόπημα. Ἡ προσοχή μας —ἡ ἰδική μου προσωπικὴ προσοχὴ— ἦτο ἐστραμμένη πρὸς ἄλλην κατεύθυνσιν. Θὰ ἐνθυμῆσθε ὅτι ἀκριβῶς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην μερικοὶ ἐκ τῶν Ἀρχιδουκῶν εἶχον συλληφθῆ καὶ ὡρισμέναι ἔρευναι εἶχον λάβει χώραν. Μετὰ τὴν σύσκεψιν τῆς Μόσχας κατέστη εἰς ἐμὲ σαφέστατον, ὅτι τὸ προσεχὲς κτύπημα θὰ ἤρχετο ἐκ τῆς Δεξιᾶς, ὄχι ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς». Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν πεμπτουσίαν τῆς πολιτικῆς σκέψεως τοῦ Κερένσκυ, ἐκείνη ἡ ὁποία τὸν ὡδήγησεν εἰς τὴν συντριβὴν καὶ εἰς τὴν ἐξορίαν. Ἀλλὰ ὡδήγησε συγχρόνως καὶ τὴν χώραν του εἰς μίαν σειρὰν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν ἀνατροπῶν καὶ περιπετειῶν ἀπὸ τὴν ὁποίαν μόνον ὁ Θεὸς εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ πῶς καὶ πότε θὰ ἐξέλθῃ. Κύριοι βουλευταί, μὲ αὐτὰς τὰς ἀντιλήψεις βεβαίως, δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ διμέτωπος ἀγὼν νὰ ἔχῃ ἄλλην παρὰ λεκτικὴν σημασίαν. Ἡ κυρία προσπάθεια ἡ πολιτικὴ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ κ. Γ. Παπανδρέου δὲν κατατείνει εἰς ἄλλο τι παρὰ νὰ μειώσῃ νὰ ἐξευτελίσῃ καὶ νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸ βάραθρον τοὺς χθεσινοὺς ἀντιπάλους του. Καὶ δὲν γνωρίζει ὅτι τοῦτο πράττων δὲν ἀμελεῖ μόνον τὸ κύριον καθῆκον του, τῆς ἀντιμετωπίσεως τοῦ κομμουνιστικοῦ κινδύνου, ἀλλὰ κινεῖται καὶ ἐπιδιώκει νὰ χωρίσῃ τὰς δύο παρατάξεις ἐπ’ ὠφελείᾳ του. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία διὰ τῆς ὁποίας ἡ ἀριστερὰ ἀνέλαβεν ὅλην τὴν πρωτοβουλίαν τῆς δυσφημίσεως καὶ ἐξευτελισμοῦ τοῦ ἄλλοτε Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ καὶ τῶν διακεκριμένων συνεργατῶν του. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν διαρκῶς εἰς οἱανδήποτε εὐκαιρίαν καὶ περίστασιν ἔρχεται ἡ ΕΔΑ ζητοῦσα μέτρα δραστήρια ἐναντίον δῆθεν κινδύνων ἀνατρεπτικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν καὶ ὁμιλεῖ διαρκῶς περὶ συνωμοσίας, περὶ ἐκδημοκρατικοποιήσεως τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ὡσὰν νὰ μὴ ἦσαν δημοκρατικοὶ οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ πιστεύουν ἢ πιστεύουν ἀκόμη εἰς τὴν ΕΡΕ. Ἀλλά, ὅταν αὐτὰ ὅλα συνέβαινον ἐν μέσῳ ἑνὸς κόσμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ κόσμος τῆς Ε.Κ., ὅταν κατέληγε τὸ συγκρότημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγεται Ἕνωσις Κέντρου νὰ συμμετέχῃ εἰς μίαν ἀριστερίζουσαν πολιτικὴν παρωδίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεις ἀπολύτως ἐθνικαὶ ἐγένοντο ἀθελήτως ὄργανα καὶ ἐρρυμουλκοῦντο ἀπὸ μίαν πολιτικήν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ προκύψουν μέσα εἰς τὰ στερνὰ τῆς Ε.Κ. διχογνωμίαι, δισταγμοί, ἀμφισβητήσεις; Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς θέσω τὸ ἐρώτημα, διότι γνωρίζω καὶ τὰς ἐπιφυλάξεις, τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν ἕκαστος νὰ ἔχῃ καὶ τὴν σαθρὰν ἀντίληψιν τῆς ἀφοσιώσεως πρὸς τὸ κόμμα, τὴν ὁποίαν ἔχετε, ἀλλὰ εἶμαι βέβαιος, ὅτι μεταξὺ ὑμῶν δὲν εἶναι ὀλίγοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀνησύχησαν ἀπὸ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν συμμερίσθησαν, οἱ ὁποῖοι ἐπεσήμαναν τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ψυχικῶς δὲν εὑρίσκονται εἰς τὸ στρατόπεδον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κέντρου ἠθέλησε νὰ τοὺς φέρῃ. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας νὰ μὴ ἐκδηλωθῶσιν ἐνέργειαι διασπαστικαί, ὅταν ὁ ἴδιος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, στενὸς φίλος καὶ συνεργάτης τοῦ ἄλλοτε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἤρχετο δημοσίᾳ νὰ καταγγείλῃ τὴν διείσδυσιν τοῦ κομμουνισμοῦ εἰς καίρια σημεῖα τῆς στρατιωτικῆς μας ὀργανώσεως; Εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν μίαν βαθυτέραν ἐξήγησιν ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν σήμερον. Διότι εἶμαι βέβαιος, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ μεγάλη μᾶζα τοῦ λαοῦ τοῦ Κέντρου καὶ ἡ πλειοψηφία τῶν ἀντιπροσώπων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρίσκεται ἐν στενῇ ψυχικῇ ἐπαφῇ μὲ τὸν λαὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν, προέρχεται ἀπὸ τὰς ἰδίας κοινωνικὰς τάξεις ἀπὸ τὰς ὁποίας προερχόμεθα ἡμεῖς, εἶχε καὶ αὐτὴ τὰ ἴδια ἐθνικὰ ὄνειρα μὲ ἡμᾶς. Ἔχει καὶ αὐτὴ τὰ ἴδια συμφέροντα διὰ τὴν ζωὴν τῶν μελῶν της καὶ τῶν ἐπιγόνων της, ἔχει καὶ αὐτή, ὅπως ἡμεῖς, προσφέρει κατὰ καιροὺς ὑπὸ διαφόρους ἕκαστος συνθήκας διαφόρους ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀδιαμαρτυρήτως νὰ ἀφήσῃ ἑαυτὴν νὰ ρυμουλκηθῇ εἰς μίαν πολιτικήν, ἡ ὁποία τὴν προσκολλᾶ ὁριστικῶς καὶ ἀνεπανορθώτως πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς ἀριστερᾶς. Καὶ εἶπον, ὅτι εἶναι μία πολιτική, ἡ ὁποία ἀπομακρύνει πραγματικὰς ἐθνικὰς δυνάμεις, τελείως ἀναλόγους πρὸς τὰς ἰδικάς μας ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν οἰκογένειαν. Θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ αὐτὸ ὕβρις. Δὲν ἦτο πρόθεσίς μου. Καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀλήθεια ἡ καθαρῶς ἀντικειμενικὴ καὶ ἡ ἔρευνα ἡ ψύχραιμος τοῦ ζητήματος θὰ εἶχε καὶ αὐτοὺς τοὺς ἐκπροσώπους τῆς ἀριστερᾶς, ἐὰν συμβῇ νὰ εὑρίσκωνται ἐδῶ, συμφώνους μαζί μου εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω τώρα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς διαχωρίζει ἀπὸ τὴν ἀριστερὰν καὶ συγκεκριμένως ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν, δὲν εἶναι ἁπλῶς οὔτε ζήτημα τακτικῆς, οὔτε ζήτημα χειρισμοῦ τῶν διαφόρων θεμάτων. Δὲν εἶναι κἂν οὔτε ζήτημα κοινωνικὸν καὶ θὰ ἔλεγον οὔτε ζήτημα ἰδεολογίας. Ἀνάγεται εἰς ἕνα βασικώτατον θέμα, τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ παρακολουθήσητε. Ἀνάγεται εἰς τὴν διάφορον ἀντίληψιν καὶ τὸ διάφορον περιεχόμενον τῆς ἐννοίας τῆς Πατρίδος, τὴν ὁποίαν ἀποδίδομεν ἡμεῖς καὶ τὴν ὁποίαν ἀποδίδουν ἐκεῖνοι. Ἡ πατρὶς δι’ ἡμᾶς εἶναι αὐτὸ τὸ ταλαίπωρον ἔθνος τῆς Μελούνας, τὸ ὁποῖον μὲ τὰς θυσίας ὅλων μας ἀλληλοδιαδόχως μὲ τὴν κακομοιριά του, μὲ τὰ λάθη του, μὲ τὰ σφάλματά του, ἠγαπήσαμεν. Ὅλοι μας ἐδώσαμεν κάτι δι’ αὐτὸ καὶ ἐφθάσαμεν νὰ τὸ θαυμάζωμεν καὶ μὲ τὰ δόντια καὶ μὲ τὰ νύχια νὰ προσπαθῶμεν νὰ τὸ κρατήσωμεν ἀπὸ οἱανδήποτε ἀπειλήν. Διὰ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἀριστερᾶς δὲν εἶναι αὐτὸ ἡ Πατρίς. Πατρὶς εἶναι ἡ μεγάλη σοσιαλιστικὴ οἰκογένεια. Πατρὶς εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ μεγάλη σοβιετικὴ ἐγκυκλοπαιδεία καθορίζει σαφέστερα, ὅταν λέγῃ, ὅτι σοβιετικὸς πατριωτισμὸς σημαίνει «ἀγάπη τοῦ λαοῦ καὶ ἡ ἀπεριόριστος ἀφοσίωσίς του εἰς τὸ κόμμα καὶ τὴν Κυβέρνησιν». Αὐτὴ εἶναι ἡ Πατρίς. Καὶ ὁ Λένιν καθορίζει σαφέστερα καὶ ἀναλυτικώτερον αὐτὰ ὅλα ὅταν εἶχε γράψει εἰς τὰ κλασσικά του συγγράμματα τὰ ἑξῆς: «Τὸ προλεταριᾶτον κηρύσσεται ὑπὲρ παντὸς συντελοῦντος εἰς τὴν ἐξάλειψιν τῶν ἐθνικῶν διακριτικῶν, διὰ πᾶν ὅ,τι καταργεῖ τὰ ἐθνικὰ σύνορα». Σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως. Τίμια. Διότι ὅ,τι ἀποτελεῖ πίστιν καὶ λέγεται μὲ θάρρος καὶ συνέπειαν εἶναι πάντοτε ἄξιον σεβασμοῦ, ἔστω καὶ ἐὰν εὑρίσκεται εἰς ἀπόλυτον ἀντίθεσιν μὲ τὰ ἰδικά μας φρονήματα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν περὶ τίνος πρόκειται εἶναι δυνατὸν νὰ παραπλανῶνται εἰς διεστραμμένας ἀντιλήψεις καὶ διὰ τῆς διαστροφῆς τῶν λέξεων νὰ ἐμφανίζωνται ὡς πρόμαχοι τῆς Δημοκρατίας. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἐδῶ τὸ Κ. Κ. καὶ εἰς ὅλας τὰς φάσεις τῆς Ἑλληνικῆς μας ἱστορίας ἔλαβε μίαν θέσιν ἐκ διαμέτρου ἀντίθετον πρὸς τὰς ἐθνικάς μας ἐπιδιώξεις. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον τὸ 1922 καὶ 23 ἐσεμνύνετο, διότι διαρκοῦντος τοῦ μικρασιατικοῦ πολέμου, ἐμοίραζε προκηρύξεις σιμιτιστικὰς καὶ ἐκάλει τὸν στρατευμένον Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ὅπλα.

§169Ν. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ τὸ οἴκαδε καὶ τοὺς Πομερανούς; (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§170Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κεντρικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Κ.Κ. τὸν Ἰούλιον τοῦ 1929 καθώρισεν ὡς ἑξῆς τὴν στάσιν της: «Τὸ κύριον καθῆκον τοῦ κόμματος συνίσταται εἰς τὴν ἄμυναν κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς μπουρζουαζίας καὶ τῶν ἰμπεριαλιστῶν, οἱ ἀγῶνες τῆς σοσιαλιστικῆς πατρίδος μας καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ ἰμπεριαλιστικοῦ πολέμου εἰς ἐμφύλιον πόλεμον διὰ τὴν ἐγκατάστασιν μιᾶς ἐργατοαγροτικῆς Κυβερνήσεως». Ἡ ἐκτελεστικὴ ἀπηύθυνε τὰς ἑξῆς ὁδηγίας εἰς τὰς ὀργανώσεις: «Σκοπός μας δὲν εἶναι ἡ ἐκδημοκράτησις ἢ ἡ βελτίωσις τοῦ ἀστικοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἡ ἀποδιοργάνωσίς του. Τὰ περισσότερα αἰτήματά μας ἀποβλέπουν εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς τῆς ἀποδιοργανώσεως». Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὀλίγον μετέπειτα, ὅταν ἐτέθη τὸ μέγα ἐθνικὸν ζήτημα τῆς Μακεδονίας, τὸ Κ.Κ.Ε. ἔλαβε θέσιν δίπλα εἰς τοὺς Βουλγάρους κομμουνιστὰς καὶ τοὺς Σέρβους κομμουνιστὰς ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς Μακεδονίας. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον καὶ κατόπιν μετὰ τὰ γεγονότα τὰ πολιτικὰ τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν ἐνδιάμεσον περίοδον, ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸν Βʹ Παγκόσμιον πόλεμον, ἔχομεν τὰς τρεῖς ἐπιστολὰς Ζαχαριάδη καὶ δὴ τὰς δύο τελευταίας, διὰ τῶν ὁποίων κατήγγειλε τὸν πόλεμον τῆς ἀμύνης τῆς χώρας κατὰ τῶν ξένων εἰς ἕνα πόλεμον χρηματοδοτούμενον ὑπὸ τῶν Ἄγγλων ἐναντίον τῶν φίλων. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Καὶ βεβαίως ὁ ἴδιος λόγος........

§171Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Οἱ ἐθνικόφρονες ποὺ ἐπούλησαν τὴν Κύπρον. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§172Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Μὲ αὐτὰ τὰ δεδομένα, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὁποῖα ἐχρειάσθη νὰ τὰ ὑπομνήσω διὰ νὰ θέσω τὸ θέμα ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται ἀδιαφορῶν ἂν θέσω τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων, προκαλῶ ὡρισμένας ἀναταραχὰς συνειδήσεως. Ἐκεῖ εἶναι τὸ ζήτημα κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ πολιτικόν, τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζει ἡ χώρα αὐτὴ ἀπὸ ἐτῶν καὶ συνίσταται ἀκριβῶς εἰς τὸ ὅτι... (θόρυβος, φωναί, κωδωνοκρουσίαι).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, ἡσυχία. Ὁ Πρόεδρος κ. Πιπινέλης ὁμιλεῖ ἀπὸ τὸ βῆμα καὶ κουράζεται νὰ συνεχίσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν λόγον του. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν διακόψῃ. Οὐδεὶς ἔχει τὸν λόγον.

§174Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Τὸ πολιτικὸν ζήτημα τῆς χώρας κύριοι, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐμβαθύνωμεν καὶ νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰς πραγματικάς του ρίζας, χωρὶς νὰ παραπλανώμεθα ἀπὸ περιστατικὰ καὶ ἀπὸ τὰς διαφόρους κατὰ καιροὺς ἐκδηλώσεις, εἶναι τὸ θέμα τοῦ ὁριστικοῦ πολιτικοῦ προσανατολισμοῦ τῆς Ε.Κ. Καὶ ἀπὸ τῆς σκοπιᾶς αὐτῆς, κύριοι, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ παροῦσα πολιτικὴ κρίσις καὶ ἡ ἐμφάνισις τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς ἐνώπιον ἡμῶν ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας συντελεῖται, προσέφερε καὶ μίαν μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν δι’ ὅλους ἐκείνους..... (θόρυβος, φωναί, κωδωνοκρουσίαι) ... θὰ ἔχῃ, λέγω, καὶ τοῦτο τὸ ἀγαθόν, ἡ προκύψασα πολιτικὴ κρίσις, ὅτι θὰ θέσῃ εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ἐκείνων τῶν βουλευτῶν τῆς Ε.Κ., οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ παρακολουθήσουν αὐτὴν τὴν τραγικὴν παρῳδίαν τῆς ρυμουλκήσεως ἀπὸ τὴν ἀριστερίζουσαν πτέρυγα.... (πολλοὶ βουλευταὶ ἐκ τῆς Ε. Κ. ὄρθιοι διαμαρτύρονται, ἐνῷ κτυποῦν τὰ ἕδρανα). Φωναί: Σεῖς προδίδετε τὴν Πατρίδα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§175Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο χρήσιμος ἡ σκηνὴ διότι ἀπεκάλυψε ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ρυμουλκοῦνται ἀπὸ τοὺς Ἀριστερούς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ΕΡΕ. Φωναί, διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Ε.Κ. Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§176Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος. Μᾶς προεκάλεσεν ὁ κ. Κανελλόπουλος.

§177Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ὅταν τελειώσῃ ὁ ρήτωρ. (Ἀντεγκλήσεις βουλευτῶν Ε.Κ. καὶ Ε.Ρ.Ε. Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§178Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παραβιάζετε τὸν Κανονισμόν.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαδόπουλε, ὅταν τελειώσῃ ὁ κ. Πιπινέλης θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. (Πολλοὶ βουλευταὶ ἐκ τῆς Ε.Κ. ὄρθιοι διαμαρτύρονται).

§180Σ. ΜΠΙΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτον. Δὲν δεχόμεθα μαθήματα πατριωτισμοῦ ἀπὸ κανένα.

§181Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Μαθήματα πατριωτισμοῦ δὲν δεχόμεθα ἀπὸ σᾶς.

§182Δ. ΚΙΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς κατηγορῆτε διὰ συνοδοιπορίαν, εἰς ἄλλα ἕδρανα νὰ ἀπευθύνεσθε. (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Πιπινέλη, συνεχίσατε.

§184Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Εἶναι ἐκτὸς θέματος.

§185Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Συνεχίζων κ. βουλευταί, ἐπὶ τοῦ τελευταίου τμήματος τῶν ἀνακοινώσεων εἰς τὰς ὁποίας ἤθελον νὰ προβῶ, ἐκφράζω.... (Θόρυβος—κωδωνοκρουσίαι).

§186Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός. Ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων ὁμιλεῖ ὁ ρήτωρ;

§187Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ὁ Περικλῆς θὰ ὁμιλήσῃ.

§188Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ὁ λαὸς δίδει ἀπάντησιν εἰς κόμματα ἀντιπολιτευόμενα. Εἰς τὴν Βουλὴν ἐλέγχεται ἡ Κυβέρνησις, ὄχι ἀντιπολιτευόμενα κόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸ ποὺ γίνεται εἶναι πρωτοφανές. Καὶ ὁμιλοῦν διὰ Σύνταγμα καὶ διὰ Κοινοβουλευτισμόν. Ποῦ εἶναι ὁ Κοινοβουλευτισμός; (Θόρυβος—φωναὶ—κωδωνοκρουσίαι). Τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα δὲν μετέχουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κρίνονται ἀπὸ τὸν λαόν. Νὰ ὁ Λαός, ἂν εἶστε παλληκάρια πᾶμε νὰ μετρηθῶμεν. (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Πιπινέλη, συνεχίσατε.

§190Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. Ἔλεγον, ὅτι ἡ παροῦσα κυβερνητικὴ κρίσις ἔδωκε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸ νὰ ἐπέλθῃ ἐκκαθάρισις ἐπὶ ἑνὸς θέματος βασικοῦ, τὸ ὁποῖον νομίζω, ἀποτελεῖ τὴν ὑποδομὴν ὅλης τῆς πολιτικῆς κρίσεως τῆς χώρας μας κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον. Δύνασθε νὰ ἔχετε οἱανδήποτε γνώμην θέλετε ἐπὶ τοῦ ὀρθοῦ ἢ μὴ τῆς πολιτικῆς τοποθετήσεως τῆς Ε.Κ. ὅπως ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ λέγω ὅτι ἡ γραμμὴ ἡ ὁποία ἠκολουθήθη ἕως τώρα πρῶτον δὲν ὑπῆρξε διὰ τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους, καὶ δεύτερον, δὲν ἱκανοποίησε πλήρως ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς Ε. Κέντρου. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ἡ παροῦσα κρίσις δώσῃ τὴν πρὸς τοῦτο εὐκαιρίαν. Λυποῦμαι μόνον δι’ ἕν, καὶ τοῦτο ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ εὐκαιρία αὐτὴ δὲν ἐδόθη ἐνωρίτερον καὶ ὅτι ἐχρειάσθη νὰ προκύψῃ ἡ διαφωνία μεταξὺ Στέμματος καὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπανδρέου, διὰ νὰ ἔλθουν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου. Θὰ ἦτο ἀπείρως προτιμότερον ἐὰν ἡ ἐλλοχεύουσα αὐτὴ κρίσις περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα καὶ τῆς ὁποίας ὡρισμένας πτυχὰς ἀπεκάλυψαν τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν λαβόντων τὸν λόγον, ἐὰν αὐταὶ αἱ διαφωνίαι εἶχον ἔλθει ἐνωρίτερον εἰς φῶς, εἶχον ἐπιτρέψει ὑπὸ ἄλλας συνθήκας τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως. Θὰ ἠδύνατο καὶ ἡ κρίσις νὰ εἶχε λάβει ἄλλην τροπὴν διότι διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς κρίσεως μὲ τὴν διαφωνίαν Στέμματος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Γεωργίου Παπανδρέου ἐδόθη εἰς τὸν τέως ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως ἡ δυνατότης νὰ μετατοπίσῃ τὸ θέμα ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκετο, ἀπὸ κινδύνου ἀνεξαρτησίας τῶν στρατιωτικῶν μας δυνάμεων ἀπὸ τὴν ἐλλοχεύουσαν αὐτὴν ἀντινομίαν περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα μεταξὺ τῶν πτερύγων τῆς Ε. Κ. εἰς θέμα δῆθεν συνταγματικὸν ἀναφερόμενον εἰς τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. τέως Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δίδει εἰς τὰς Βασιλικὰς προνομίας. Εἰς τὸ θέμα αὐτὸ κύριοι νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὥστε νὰ μὴ χρειάζεται νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου συνταγματικὴν σοφίαν διὰ νὰ ἐκκαθαρίσω πλήρως τὸ ζήτημα αὐτό. Ὅταν ἔχωμεν γνωματεύσεις ὅπως εἶναι αἱ γνωματεύσεις ἀνδρῶν ἐπιφανῶν τοῦ Χαριλάου Τρικούπη ἂν θέλετε τοῦ Θεοδώρου Δεληγιάννη, τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ θὰ συμφωνήσω μαζί σας καὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ Γ. Παπανδρέου, οἱ ὁποῖοι πιστοποιοῦσι κατὰ τρόπον ἀπαράδεκτον ἀμφισβητήσεως ποία εἶναι ἡ πραγματικὴ ἔννοια καὶ ἡ πραγματικὴ ἔκτασις τῶν Βασιλικῶν προνομιῶν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν οὔτε πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ κανεὶς περισσότερον μὲ αὐτάς, εὐκόλους συνταγματολογίας, αἱ ὁποῖαι ὁμιλοῦν περὶ δῆθεν παραβιάσεων τῶν δικαιωμάτων τοῦ Στέμματος ἀπὸ τὴν Βασιλικὴν ἀντίθεσιν πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω μόνον εἶναι τοῦτο—καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἤθελα περατώνων τὴν ὁμιλίαν μου νὰ ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων τὸ Σῶμα—ὅτι τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται νὰ δίδῃ τις αὐθαιρέτως κατὰ τὸ δοκοῦν καὶ κατὰ τὰς ἀνάγκας τῶν περιστάσεων διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει αἱ ἑρμηνεῖαι τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων αἱ δοθεῖσαι ἀπὸ τοὺς ἑκάστοτε χειρισθέντας τὰ κοινὰ καὶ ἐλθόντας εἰς θέσιν νὰ ἀντιμετωπίσουν τοιαῦτα Συνταγματικὰ ζητήματα, ἡ ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατος διότι θὰ προσέκρουεν εἰς τοιαύτην ἀντίθεσιν γνωμῶν καὶ ἀπόψεων ὥστε Συνταγματικός, πραγματικὸς ἑρμηνευτὴς τοῦ Συντάγματος νὰ εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀδυναμίᾳ. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν σημασίαν καὶ πρέπει ὁ ἐντίμως, εἰλικρινῶς καὶ ἀντικειμενικῶς θέλων νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ ἔκτοτε πρακτική, ὅπως αἱ δοθεῖσαι ἑρμηνεῖαι ἀπὸ τοὺς συντάξαντας τὸ Σύνταγμα αὐτὸ ἢ τοὐλάχιστον εἰς ἀνύποπτον χρόνον ἑρμηνεύσαντας αὐτό. Εἶχα τὴν εὐκαιρίαν εἰς μίαν διατριβὴν τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσα εἰς Ἀθηναϊκὴν ἐφημερίδα νὰ ἐκφέρω τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀντιλήψεις ὡρισμένων ἐκ τῶν ἐπιφανεστέρων νομομαθῶν ὅπως τοῦ Ζέγγελη παλαιότερον καὶ τοῦ Σβώλου εἰς τὰς τελευταίας ἐποχάς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ ὑπομνήσω καὶ τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγω εἶναι, ὅτι τὸ Σύνταγμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας ὑπὸ τὸ ὁποῖον διατελοῦμεν καὶ τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ ἑρμηνεύσωμεν εἶναι ἕνα πάρα πολὺ δύσκολον πολίτευμα εἶναι ἕνα πολίτευμα πλήρως ἰσορροποιητικῶν δυνάμεων, εἶναι πολίτευμα ἰσορροπίας καὶ διὰ τῆς ἰσορροπίας αὐτῆς κατορθώνει νὰ ἐξασφαλίζῃ καὶ τὴν ἰσονομίαν καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν δημοκρατίαν. Αὐταὶ δὲν εἶναι γνῶμαι ἁπλῶς εἰδικαί μου καὶ τὰς ὁποίας θὰ ἠδύνασθο νὰ ἀντιπαρέλθητε. Ὁ Σβῶλος τὸν ὁποῖον οὐδεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ κακίσῃ δι’ ἀναχρονιστικὰς ἀντιλήψεις ἢ συμπαθείας ἄλλων θεσμῶν, ἔγραφε τὸ ἑξῆς χαρακτηρίζων τὸ Σύνταγμα ὅπως ὑπῆρχε τὸ 1927. Ὁμιλεῖ περὶ τῆς ὑπεροχῆς τῆς Βουλῆς, ὄχι περὶ τῆς κυριάρχου θέσεως διότι τοιαύτην θέσιν οὔτε ὁ Σβῶλος, οὔτε ὁ Σαρίπολος, οὔτε ὁ Ζέγγελης ἀναγνωρίζουν εἰς τὸ πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας τὸ πολίτευμα τὸ ὁποῖον δὲν δέχεται καμμίαν κυρίαρχον δύναμιν. Οὐδὲ ὁ Βασιλεὺς εἶναι κυρίαρχος, οὐδὲ ἡ Βουλὴ εἶναι κυρίαρχος, οὐδὲ ἡ Κυβέρνησις. (Φωναί: Κυρίαρχος εἶναι ὁ λαός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὸ Σύνταγμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, εἶναι ὅτι ἕκαστον ὄργανον τῆς Πολιτείας ἔχει περιωρισμένας ἁρμοδιότητας ἐκ τοῦ Συντάγματος, δὲν ἔχει παντοκρατορίαν. Συντάγματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἰσχύει ἡ παντοκρατορία, ἢ εἶναι ἀπολυταρχικὰ ἢ εἶναι λαοκρατικά. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ Σβῶλος ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ τὴν γνώμην αὐτὴν δύνασθε νὰ σεβασθῆτε, ἐὰν τὴν ἰδικήν μου τὴν ἀντιπαρέρχεσθε: «Ἡ ὑπεροχὴ αὐτὴ τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἀπόλυτος, εἶναι σχετική. Τὰ μέσα ἐπιδράσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν Βουλῶν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἐξάρτησιν τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα εἶναι ἰσορροποιητικὰ στοιχεῖα μεταξὺ τῶν δύο ἐξουσιῶν. Ἄνευ αὐτοῦ καὶ πρὸ πάντων ἄνευ τῆς διαλύσεως ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶναι ἀπεριόριστως ὑποχείρια τῶν Βουλῶν, ἐνῷ δι’ αὐτῶν εἶναι πάντοτε ἐξηρτημένη, ἀλλὰ περιωρισμένως, διότι δύναται καὶ νὰ χειραφετηθῇ». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία τοῦ Σβώλου καὶ δὲν θὰ ἀναφέρω καὶ ἄλλας ἑρμηνείας. Ἐντὸς τοῦ πλαισίου αὐτοῦ κατοχυρώνεται ἡ ἀσφάλεια τῆς ἰσονομίας, διότι εἶναι κοινὸν μυστικὸν καὶ διὰ τοὺς ἔστω ἐπιπολαίως ἐγγίσαντας τὰ συνταγματικὰ ζητήματα, ὅτι ἡ πραγματικὴ ἰσονομία, τὸ πραγματικὸν Κράτος δικαίου δὲν εὑρίσκεται ἁπλῶς εἰς συνταγματικὰς διατάξεις καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον εἰς διακηρύξεις πολιτικάς. Εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξίσωσιν τὴν ἐξισορρόπησιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων αἱ ὁποῖαι διὰ τοῦ ἀμοιβαίου περιορισμοῦ ἐπιβάλλουν καὶ τὸ Κράτος δικαίου καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἐλευθερίαν. Διότι δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἐλευθερία ὅταν εἰς οἱονδήποτε πολίτευμα, ὑπὸ οἱονδήποτε καθεστώς, οἱονδήποτε ὄργανον τοῦ Κράτους μόνον του ὑπερέχον ὅλων τῶν λοιπῶν, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἰδίαν θέλησίν του, ἀγνοῶν τὰ ἄλλα. Αὐτὸ εἶναι τὸ πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας καὶ ἐὰν θέλετε νὰ τὸ μεταβάλετε, ἔχετε πρὸς τοῦτο ἐλεύθερον τὸν δρόμον. Ἔχετε τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος περὶ μεταρρυθμίσεως, ἔχετε, ἐὰν σᾶς ἀρέσουν περισσότερον καὶ ἐὰν σᾶς εὐκολύνῃ περισσότερον, τὴν Συνταγματικὴν Συνέλευσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζετε, ὅτι εἶναι ὀρθὸν δύνασθε νὰ τὸ ἐπιβάλετε ζητοῦντες τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ νὰ τὸ ἐπιτύχετε, ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ παραμερίσητε τὴν ἔννοιαν ὑφισταμένων διατάξεων καὶ νὰ ἐμφανίζητε ἰδίας ἑρμηνείας ὡς αὐθεντικὰς ἑρμηνείας καὶ νὰ θέλητε νὰ καταλύσητε τὸ πολίτευμα. Ἡ κατεδάφισις, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. Γ. Παπανδρέου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, διότι ἐὰν καθιερώσωμεν, κύριοι, τὴν παντοκρατορίαν ἑνὸς οἱουδήποτε ὀργάνου τοῦ Κράτους, εἴτε τοῦ Βασιλέως, εἴτε τῆς Βουλῆς, εἴτε τῆς Κυβερνήσεως, τί θὰ γίνουν τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας, ποῦ θὰ καταφύγῃ τὸ Κράτος δικαίου, ποῖος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγυηθῇ, ἐὰν καταλυθῶσιν αὗται αἱ ἰσορροποιητικαὶ δυνάμεις, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον καὶ τὸ ὁποῖον ἐπιτάσσει ὁ νόμος; Εἰς αὐτὴν τὴν παντοκρατορίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατ’ οὐσίαν τῆς Αὐλῆς, τοῦ Κόμματος ἐν τῇ πράξει ἄγει καὶ ὁδηγεῖ ἡ κοσμοθεωρία, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ἀναπτύξῃ διὰ τὴν σημερινὴν περίστασιν ὁ κ. τέως Πρωθυπουργός. Καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς παρεκτροπῆς του δύναμαι νὰ τὸν καταγγείλω καὶ ἐγὼ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ὠθεῖ τὴν κατεδάφισιν καὶ εἰς τὰ θεμέλια τῆς Πολιτείας. Καὶ δύναται αὐτὴν τὴν κατεδάφισιν νὰ τὴν ἐπιδιώξῃ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα νομίζει. Ἀλλὰ δύναται νὰ εἶναι ἐπίσης καὶ βέβαιος, ὅτι τὸ μέγα τμῆμα ἐκεῖνο τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἐντάσσεται εἰς τὰς συντεταγμένας ὑπὸ τῆς Πολιτείας δυνάμεις ἐκφράζεται καὶ διοχετεύεται κατὰ τὰς ἐπιταγὰς τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων καὶ ὄχι κατὰ τὰς αὐθαιρεσίας, τὰς αὐτοδικίας τῶν πεζοδρομίων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ὁδηγεῖται ἀπὸ τὰ τυφλὰ ρεύματα τοῦ φανατισμοῦ τὸ ὁποῖον ἀγωνίζεται καὶ πονεῖ τὸν τόπον αὐτόν. Τὸ μέρος αὐτὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ σᾶς ἀντιμετωπίσῃ μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις του. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δύνασθε διὰ τῶν μεθόδων, αἱ ὁποῖαι τὸ ὑπαγορεύουν, νὰ ζητήσητε καὶ νὰ ἐπιτύχητε τὴν τροποποίησιν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν ὅμως ἐπιδιώκητε νὰ τὸ ἐπιτύχητε αὐτὸ διὰ τῆς ὀχλοκρατίας τῶν πεζοδρομίων καὶ διὰ τῆς αὐθαιρεσίας, θὰ συναντήσητε ὄρθιον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς μαχόμεθα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ).

§191Ι. ΧΡΙΣΤΟΓΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἐκ Δράμας συνάδελφος κ. Παπαδόπουλος, ἐπειδὴ τὸν ἠρώτησα διατί στενοχωρεῖται δι’ ὅσα λέγει ὁ ρήτωρ ἐναντίον τοῦ κομμουνισμοῦ, χωρὶς λόγον προσέβαλε βαναύσως καὶ συκοφαντικῶς τὴν μνήμην τοῦ ἀποβιώσαντος πατρός μου καὶ εἶπεν, ὅτι δῆθεν προσεφώνησε τὸν Βασιλέα τῆς Βουλγαρίας. Πρὸς ἐνημέρωσιν τῶν κ.κ. συναδέλφων, ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ὁ μὲν πατήρ μου ἐτιμήθη μὲ ἰδιαιτέραν μνείαν τῆς 10ης Μεραρχίας διὰ σπουδαίας ἐθνικὰς ὑπηρεσίας διὰ κατασκοπευτικὰς καὶ ἄλλας ἐνεργείας ἐναντίον τῶν Βουλγάρων. Καὶ ἐπίσης ἔλαβε μέρος εἰς τὴν Μικρασιατικὴν ἐκστρατείαν καὶ μετὰ ταῦτα ὑπὸ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον ὑπηρέτησε τὴν Δημοκρατίαν ὅσον ὀλίγοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἐγὼ προσωπικῶς ὑπηρέτησα τὴν πατρίδα καὶ ἐτιμήθην μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ διεξήγαγα μὲ τὴν διμοιρίαν μου μάχην ἐναντίον τῶν Ἀλβανῶν. Πολιτικῶς δὲν ἠκολούθησα τὸν κ. Παπανδρέου, διότι ἐθεώρουν ὄχι ὀρθὸν τὸν δρόμον τὸν ὁποῖον ἠκολούθει καὶ ἐπίστευσα καὶ πιστεύω εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς παρατάξεως τῆς ΕΡΕ εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω. Δὲν ἐγνώριζα, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων εἶχε καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ αἰσχροῦ καὶ ποταποῦ συκοφάντου. Ἀλλ’ εἶναι ἴδιον τοῦ χαρακτῆρος καὶ τοῦ ἤθους τοῦ ἄλλοτε ἰδιοκτήτου χασαποταβέρνας.

§192Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὸν προλαλήσαντα συνάδελφον, εἰς τὴν ὀξύτητα τοῦ λόγου. Κατηγορήθημεν ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, ὅτι ρυμουλκούμεθα ὑπὸ τῶν κομμουνιστῶν καὶ τῆς ΕΔΑ καὶ εἶχα ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω. Ὅταν ἐγὼ ὑπηρέτησα 16 ἐτῶν καὶ ἐπολέμησα στὰ βουνὰ τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης, ὡς ἀντάρτης στὴν κατοχὴν εἰς τὰ Ἐθνικὰ ἀντάρτικα καὶ ὁ πατέρας τοῦ συναδέλφου, ὢν δήμαρχος, προσεφώνει τὸν Βασιλέα τῆς Βουλγαρίας Βόριδα καὶ ὑπ’ αὐτὰς τὰς ἰδέας ἐγαλουχήθη καὶ ὁ υἱός του. Καὶ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι κάτω ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἐπιθέσεις ἐναντίον τῆς παρατάξεώς μας, κρύπτονται οἱ σκοτεινοὶ σκοποὶ τῆς ἀνωμαλίας. Δὲν ἀναγνωρίζομεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς τροφίμους τῶν ἀπορριμμάτων τῶν βασιλικῶν τραπεζιῶν νὰ κόπτωνται διότι εἶναι βασιλόφρονες, διότι αὐτοὶ ὡς ὁ κ. Πιπινέλης ὑποχρεοῦνται νὰ εἶναι βασιλόφρονες. Βασιλόφρονες εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἀγωνισθέντες διὰ τὴν Βασιλευομένην Δημοκρατίαν καὶ τοὺς ὁποίους δὲν γνωρίζει ὁ Βασιλεύς. Ἀλλὰ εἴμεθα βασιλόφρονες καὶ πιστοὶ εἰς τὴν Βασιλευομένην Δημοκρατίαν ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον, ὅτι ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει καὶ ὁ λαὸς κυβερνᾷ.

§193Ι. ΧΡΙΣΤΟΓΛΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν ἀποτελοῦν αἰσχρὰν συκοφαντίαν καὶ προκαλῶ τὸν κ. συνάδελφον ἐὰν ἔχῃ στοιχεῖα, νὰ τὰ προσκομίσῃ. Ἐνῶ ἐγὼ ἔχω καὶ στοιχεῖα καὶ ταὐτότητας καὶ δρᾶσιν ἐθνικήν, διότι ἐμείναμεν εἰς τὸ Σιδηρόκαστρον ὑπὸ τὴν Βουλγαρικὴν κατοχήν, ἀλλὰ δὲν συνεμαχήσαμεν, ἀλλ’ ἐνισχύσαμεν τὸ ἐθνικὸν φρόνημα τῶν κατοίκων καὶ ὁ πατήρ μου καὶ ἡ οἰκογένειά μας ἐξεδιώχθη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην τὸ 1943, ἀφοῦ κατεσχέθησαν τὰ περισσότερα οἰκιακά μας ἔπιπλα καὶ σκεύη. Ἐλησμόνησα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀναφέρω, ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1951 ὁ πατέρας μου ἦτο ὑποψήφιος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Μήπως ὁ ἀείμνηστος Σ. Βενιζέλος δὲν ἐγνώριζε τὴν περίπτωσιν τῆς πίστεως τοῦ πατρός μου; Ἐγνώριζε καλῶς τὴν ἐθνικήν του δρᾶσιν καὶ διὰ τοῦτο τὸν περιέλαβεν εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ὡς ὑποψήφιον τοῦ κόμματός του. Ἀλλ’ ἂς ἐρωτηθῇ καὶ ἂς μᾶς εἴπῃ ὁ κ. συνάδελφος, διατὶ ἐξεδιώχθη ἀπὸ μίαν κοινότητα τῆς ὁποίας ἦτο γραμματεύς. Τιμῶ εἰλικρινῶς ὅλους τοὺς ἐν τῇ Βουλῇ συναδέλφους, ἀλλὰ δὲν ἀνέμενον τοιαύτην κατάπτωσιν ἀπὸ τὸν κ. Παπαδόπουλον.

§194Α. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὴν ἄρσιν τῆς ἀσυλίας μου καὶ προκαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ μοῦ ὑποβάλῃ μήνυσιν.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§196Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος κ. Πιπινέλης, πρὸ ὀλίγου εἶπε δύο τινά. Εἶπεν, ὅτι ἡ κυρία πηγὴ τοῦ συνταγματικοῦ μας δικαίου, καὶ ἑπομένως τῆς συγκροτήσεως τοῦ ἰδικοῦ μας πολιτεύματος, εἶναι τὸ γραπτὸν κείμενον τοῦ Συντάγματος καὶ ἐπεχείρησεν ἐν συνεχείᾳ διὰ μακρῶν νὰ ἀναπτύξῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε κυρίαρχον ὄργανον τοῦ δημοκρατικοῦ μας πολιτεύματος.

§197Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ αὐτά, κύριε Πρόεδρε;

§198Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, ἀφήσατε, κ. Ράλλη, νὰ ἀκούσωμεν ὅλα ὅσα θὰ εἴπῃ ὁ κ. Μπακόπουλος.

§199Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπεν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ Πρόεδρος κ. Πιπινέλης, ὅτι δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ κυρίαρχον εἰς τὴν Β. Δημοκρατίαν, καὶ ἔδωσε κατόπιν τούτων ἀφορμὴν εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς Ε.Κ. νὰ εἴπουν, ὅτι ὑπάρχει ὁ κυρίαρχος λαός.

§200Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἐγὼ εἶπον.

§201Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Μπράβο.

§202Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ποῖος ἐκφράζει τὴν θέλησιν τοῦ κυριάρχου λαοῦ;

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε. Ἀφήσατε τὸν κ. Μπακόπουλον νὰ τελειώσῃ.

§204Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως τῶν συναδέλφων μου τῆς Ε.Κ., ὅτι κυρίαρχος εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ἀξιότιμος κ. Πιπινέλης δὲν ἀπήντησεν, ἀλλὰ ἐπροχώρησεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἁρμονικοῦ τρόπου λειτουργίας τῶν ἐξουσιῶν. Ἐλησμόνησεν ὁ Πρόεδρος κ. Πιπινέλης τὸ ἄρθρον 21 τοῦ Συντάγματος. Λέγει τὸ ἄρθρον 21 τοῦ Συντάγματος «ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουσιν ἐκ τοῦ ἔθνους, ἐνεργοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα». Καθορίζει, λοιπόν, διὰ ρητῆς διατάξεως τὸ Σύνταγμα, ὅτι κυρίαρχος τῶν πάντων εἶναι ὁ λαὸς καὶ τὴν κυριαρχίαν του αὐτὴν ἐκδηλώνει διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του. Βεβαίως ἡ Βουλὴ ὡς νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει ἀπεριόριστον ἐξουσίαν. Ἔχει τοὺς φραγμοὺς τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ ὡς ἐκπρόσωπος τῆς λαϊκῆς βουλήσεως ἔχει παντοδυναμίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά μας.

§205Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Μπακόπουλος παρερμήνευσε προφανῶς φράσεις, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ὁ Πρόεδρος κ. Πιπινέλης. Τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Μπακόπουλος τί λέγει; Λέγει, ὅτι ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἀπὸ τὸ Ἔθνος.

§206ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τὸν λαόν.

§207Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὸ Ἔθνος λέγει τὸ Σύνταγμα, καὶ ἡρμήνευσεν ὁ κ. Μπακόπουλος τὴν λέξιν Ἔθνος, ταυτίσας αὐτὴν πρὸς τὴν λέξιν λαός. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, εἶναι πράγματι ὁ φορεὺς τῆς ἱστορίας του. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ὑπάρχει ταυτότης Ἔθνους καὶ λαοῦ, ἀλλὰ ταυτότης, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ λαὸς εἰς ἑκάστην στιγμὴν ἐκδηλώσεως τῆς θελήσεώς του, εἶναι παντοδύναμος. Παντοδυναμία δὲν ὑπάρχει, οὔτε εἰς τὰς στιγμιαίας ἐκδηλώσεις τοῦ λαοῦ, οὔτε ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐὰν ὑπῆρχεν εἰς τὴν στιγμιαίαν ἐκδήλωσιν τοῦ λαοῦ παντοδυναμία, τότε θὰ ἠδύνατο ὁ λαὸς νὰ ἀνατρέψῃ καὶ τὸ Σύνταγμα. Δὲν τὴν ἔχει. Ἄρα παντοδυναμία δὲν ὑπάρχει. Ὁ συντακτικὸς νομοθέτης εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι καμμία στιγμιαία βούλησις τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι ὑπερτέρα τῆς ἐν συνεχείᾳ ὡρισμένων ἐτῶν βουλήσεώς του, καὶ δι’ αὐτὸ προβλέπει, ὅτι προκειμένου νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις χρειάζονται ὡρισμένα ἔτη, δύο τοὐλάχιστον περίοδοι τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἔμφρων, ὡς εἶπεν ἄλλοτε ὁ κ. Μπακόπουλος, ὁ νομοθέτης ὁ κοινός, καθ’ ὑπόθεσιν τοὐλάχιστον, ὡς καὶ ὁ συντακτικός. Παντοδυναμία, λοιπόν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Μπακόπουλος νὰ εἴπω ἀντιλέγων πρὸς αὐτόν, δὲν ὑπάρχει οὔτε κατὰ τὴν ὥραν τῶν ἐκλογῶν, οὔτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὑπάρχουν ἐξουσίαι, λειτουργίαι. Ὑπάρχουν. Καὶ ὁ κ. Πιπινέλης ἀνέλυσε τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον συμπράττουν καὶ ἐναρμονίζονται αἱ λειτουργίαι, αἱ ὑπὸ τοῦ δημοκρατικοῦ μας Συντάγματος τεθειμέναι καὶ διασφαλισθεῖσαι. Νομίζω, ὅτι ὑπερβολὴ ἦτο ἡ λέξις παντοδυναμία, τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Μπακόπουλος καὶ θὰ παραδεχθῇ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ὀρθὴ τοποθέτησις. Πάντως συμφωνῶ μὲ τὴν ἑρμηνείαν του, ὅτι ὅταν τὸ Σύνταγμα λέγῃ, ὅτι πηγάζουν ὅλαι αἱ ἐξουσίαι ἀπὸ τὸ Ἔθνος, ἐννοεῖ τὸν λαόν, ἀλλὰ ὄχι τὸν λαὸν κατὰ τὴν στιγμιαίαν, εἰς ὡρισμένην Κυριακὴν ἐκλογῶν, ἐκδήλωσιν τῆς βουλήσεώς του, καὶ μάλιστα τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καὶ πλειοψηφία 51% ἢ καὶ πλειοψηφία 43% καὶ ἐν τούτοις νὰ δημιουργῇ πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ ἡ βούλησις τοῦ λαοῦ εἰς ὡρισμένην διάρκειαν χρόνου, ὁπότε ἡ βούλησις τοῦ λαοῦ ταυτίζεται πράγματι μὲ τὴν βούλησιν τοῦ Ἔθνους.

§208Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὡμίλησα περὶ παντοδυναμίας τοῦ λαοῦ, δὲν εἶχον βεβαίως ἐν νῷ, ὅτι ὁ λαὸς δύναται νὰ ἀνατρέπῃ τὰ πάντα καὶ νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει. Ἡ ἔννοια τῆς παντοδυναμίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐμμένω, τοῦ λαοῦ, τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, εἶναι, ὅτι εἶναι ὁ τελευταῖος κριτὴς καὶ ἡ κρίσις τοῦ λαοῦ, ἡ ἐκδηλουμένη καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα, δὲν ὑπόκειται εἰς ἄλλου τινὸς ὀργάνου τὴν κρίσιν. Ὀφείλουν νὰ ὑποταχθοῦν ὅλοι. Συνεπῶς ποία εἶναι ἡ ἀξία τῆς γνώμης μου; Ὅτι ἐὰν ὑπάρξῃ δυσαρμονία σχέσεων μεταξὺ νομοθετικῆς, ἐκτελεστικῆς ἢ ἄλλης ἐξουσίας, καὶ ἀκόμη περισσότερον, ἐὰν ὑπάρξῃ δυσαρμονία μεταξὺ Βασιλέως ἐνεργοῦντος κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ Κυβερνήσεως ἐκπροσωπούσης τὴν λαϊκὴν βούλησιν, ἐνεργούσης κατὰ τὸ Σύνταγμα, τελευταῖος κριτὴς θὰ εἶναι ὁ λαός. Καὶ οὐδεὶς ἄλλος δύναται νὰ παρέμβῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῶν λέξεών μου περὶ παντοδυναμίας. Οὔτε ὁ Βασιλεὺς εἶναι παντοδύναμος, οὔτε ἡ Βουλὴ εἶναι παντοδύναμος. Ὅταν δὲν συμφωνοῦν, παντοδύναμος εἶναι ὁ λαὸς καὶ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ ἀποδεχόμεθα. Καὶ ἐκεῖ τείνομεν.

§209Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ συμφωνήσω μὲ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μπακοπούλου, ἐὰν ὡς παντοδυναμίαν τοῦ λαοῦ θεωρήσῃ τὴν παντοδυναμίαν αὐτοῦ ὡς ἠθικῶς τελευταίου κριτοῦ. Οὐχὶ νομικῶς.

§210Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ νομικῶς.

§211Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε; Νομικῶς τελευταῖος κριτὴς ἐὰν ἦτο, θὰ ἦτο δυνατὸν τὴν Κυριακὴν τῶν ἐκλογῶν νὰ ἀνατρέψῃ καὶ τὸ Σύνταγμα. Εἶναι λοιπὸν ἠθικῶς τελευταῖος κριτής. Ἀποδέχομαι δὲ ὁπωσδήποτε — αὐτὸ ἀποτελεῖ παλαιάν μου πεποίθησιν — τὴν ἀπόλυτον τελευταίαν κρίσιν τοῦ λαοῦ δι’ ὅ,τι δήποτε τὸ ὁποῖον λέγω ἢ πράττω εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἢ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ΕΡΕ).

§212Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί εἶπον «καὶ νομικῶς»; Ὑποθέσατε, ὅπως ἐν προκειμένῳ, ὅτι ὑπάρχει διαφωνία μεταξὺ Βασιλέως καὶ Λαϊκῆς πλειοψηφίας. Νομικῶς θὰ λύσῃ τὴν διαφορὰν ὁ λαός. Θὰ βάλῃ ἑκάτερον τῶν δύο τούτων παραγόντων εἰς τὴν νομικήν του ἁρμοδιότητα, θὰ τὸν περιορίσῃ ἐντὸς τῶν νομικῶν δικαιωμάτων του, ὅπως τὰ καθορίζει τὸ Σύνταγμα. Ἑπομένως καὶ νομικῶς κυρίαρχος εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος θὰ λύσῃ τὴν διαφωνίαν.

§213Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον, ὅτι νομικῶς, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὑπὸ τὴν ὁποίαν τὸ λέγει αὐτὴν τὴν στιγμήν, δὲν εἶναι κυρίαρχος. Δηλαδὴ δὲν θὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ πολιτειακοῦ θέματος. Θὰ ἀποφανθῇ μόνον ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς διαφωνίας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ τοῦ διαλόγου εἰς τὸν ὁποῖον προβαίνομεν — καὶ εὐχαριστῶ, μάλιστα, τὸν κ. Μπακόπουλον, διότι μοῦ ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν τοῦ διαλόγου — ἐκκαθαρίζομεν ὡρισμένα σημεῖα βασικὰ διὰ τὸ πολίτευμά μας. Ὁ λαὸς θὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς οὐσίας. Δὲν θὰ ἀποφανθῇ οὔτε ὑπάρχει περίπτωσις νὰ ἀποφανθῇ, λέγων, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ μίαν Κυβέρνησιν καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμφανισθῇ μετὰ 15θήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Θὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς διαφωνίας. Καὶ ἡ οὐσία τῆς διαφωνίας δὲν θίγει τοὺς θεσμούς. Εἶναι πολιτικὸν θέμα καὶ ...

§214Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον ἐγὼ τέτοιο πρᾶγμα.

§215Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν τὸ εἴπατε. Ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω τὴν διευκρίνισιν. Ὁ λαὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφανθῇ ἐὰν τὸ θέμα τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν διαφωνίαν καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις εἶναι θέμα εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει δίκαιον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐκάλυψε τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ Βασιλέως, ἢ ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις;

§216Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀποφανθῇ ὁ λαὸς ὑπὲρ τίνος τὸ δίκαιον εἰς τὴν προκειμένην διαφωνίαν. Καὶ αὐτὸ θὰ γίνῃ παράδειγμα δι’ ἐκεῖνον κατὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφανθῇ ὁ λαὸς νὰ μὴ τὸ ξανακάμῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Κέντρου).

§217Η. ΗΛΙΟΥ. Ὑπεστηρίχθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, καὶ χθὲς καὶ ἀπόψε, ἑρμηνεῖαι περὶ τοῦ ἰσχύοντος πολιτεύματος καὶ περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνδεχομένως μεταβάλλονται καὶ τὰ πολιτεύματα, αἱ ὁποῖαι νομίζω, ὅτι δημιουργοῦν κίνδυνον, διὰ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἐνῷ κατεβλήθη προσπάθεια νὰ μειωθῇ καὶ νὰ ἀπισχανθῇ εἰς τὸ ἐλάχιστον ἡ βασικὴ ἀρχὴ τοῦ πολιτεύματος, ἡ ἀρχὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνακηρύσσει μόνον τὸ ἄρθρον 21, ἀλλὰ τὴν ἀνακηρύσσει καὶ τὴν ἐπιβεβαιώνει καὶ τὸ ἄρθρον 108 περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος ἐκ τοῦ ὁποίου συνάγεται...

§218Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπον αὐτό, κ. συνάδελφε.

§219Η. ΗΛΙΟΥ. ... ὅτι ἡ ἀναθεωρητικὴ τοῦ Συντάγματος ἐξουσία, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν ὑπερτέραν τῶν συντεταγμένων ἐξουσιῶν, ἡ ἀναθεώρησις, ἀσκεῖται μόνον ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἄνευ συμμετοχῆς τοῦ τάχα ἐξισορροποιητικοῦ παράγοντος, τοῦ Βασιλέως. Καὶ τοῦτο ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος, ὅτι πράγματι τὰ Συντάγματα δὲν προβλέπουν διαδικασίαν ὁλοσχεροῦς καταργήσεως ἑαυτῶν. Ἐν τούτοις εἰς τὸν ἐλεύθερον βίον τῆς χώρας εἴχομεν πεντάκις σύγκρουσιν τῆς πραγματικότητος μὲ τὴν δέσμευσιν αὐτήν, καὶ νέα Συντάγματα τὸ 44, τὸ 64, τὸ 27 καὶ πάλιν τὸ 35, νέα Συντάγματα, δηλαδὴ πρωτογενῆ πλέον λειτουργίαν τοῦ λαοῦ ὡς συντάσσοντος τὴν πολιτείαν παράγοντος. Διότι εἶναι ἱστορικῶς ἀνεπιβεβαίωτον, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι εἰς ἀκέραιον κυρίαρχος μόνον ὁ λαός, ὁ παρών, ἀλλὰ νὰ εἶναι κυρίαρχος τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ μέλλοντος ὁ λαός, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ 1864 τὸ Σύνταγμα. Αὐτὸς νὰ εἶναι κυρίαρχος καὶ νὰ ὑποθηκεύῃ τὸ μέλλον τῆς χώρας. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται κἂν περὶ αὐτοῦ σήμερον. Ἐνῷ λοιπόν, προσεπάθησαν νὰ ἀπισχνάσουν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἐλησμόνησαν μίαν ἄλλην σαφῆ καὶ ρητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἐκείνην τοῦ ἄρθρου, νομίζω 44, τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει ἄλλας ἐξουσίας παρ’ ὅσας ρητῶς τοῦ ἀπονέμει τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ πρὸς αὐτὸ συνάδοντες νόμοι. Δηλαδή, πᾶσα ἐξουσία, ἡ ὁποία ρητῶς δὲν κατανέμεται εἰς ἄλλο ὄργανον τοῦ Κράτους, ἀνήκει εἰς τὸ Ἔθνος, εἰς τὸν κυρίαρχον λαόν, μόνον δὲ αἱ ρητῶς παραχωρηθεῖσαι εἶναι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας νομίμως δύναται νὰ ἀσκῇ ὁ Βασιλεύς. Δὲν δύναται δὲ κατὰ τὴν ἄποψιν τὴν ἡμετέραν νὰ συναχθῇ οὐδαμῶς δικαίωμα διαφωνίας τοῦ Βασιλέως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὑπάρχει μόνον δικαίωμα ρυθμιστικὸν συνιστάμενον εἰς διαπίστωσιν διαφωνίας μεταξὺ Βουλῆς καὶ λαοῦ καὶ ἑπομένως ἀποπομπῆς τῆς πλειοψηφούσης Κυβερνήσεως ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τῆς συγχρόνου καὶ ἀμέσου διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς διενεργείας ἐκλογῶν. Εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον σύμφωνα μὲ τὸ κείμενον πολίτευμα ἀναγνωρίζεται. Πέραν τούτου, δικαίωμα θρυμματισμοῦ τῆς πλειοψηφίας, ἀποκεφαλισμοῦ καὶ ἐκπαραθυρώσεως τῆς ἡγεσίας τῶν πλειοψηφιῶν, καὶ ἀντικαταστάσεως δι’ ἄλλης ἀρεστῆς εἰς τὸ Στέμμα, ὄχι διότι τὴν ἐγκατέλειψαν οἱ ὀπαδοί, ἀλλὰ διότι τὸ Στέμμα, οὕτως ἠθέλησε καὶ προσπάθεια παρὰ ταῦτα διατηρήσεως τῆς Βουλῆς εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον συγκρούεται πρὸς τὸ ἄρθρον 44 τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι ἐξουσία ἐμπεπιστευμένη εἰς τὸν Βασιλέα. Ἀλλὰ ἐπεχειρήθησαν καὶ τινὰ πέραν τούτου, κ. Πρόεδρε, τὰ ὁποῖα ἄγουν, ὄχι μόνον εἰς τὴν κατάλυσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀλλὰ καὶ εἰς μίαν καταβαράθρωσιν τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς. Διεκηρύχθη, ὅτι ἅπαξ ἐκλεγεὶς ὁ βουλευτής, ὡς ἐὰν ὁ λαὸς νὰ διορίζῃ πρόσωπα καὶ νὰ μὴ ἐκλέγῃ μεταξὺ πολιτικῶν γραμμῶν, ἅπαξ ἐκλεγεὶς ὁ βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν ἐξαπατήσεως τῶν ἐκλογέων καὶ καταπατῶν καὶ καταπροδίδων τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐπὶ τῇ βάσει ὑποσχέσεων, τὰς ὁποίας ἔδωσεν αὐτὸς καὶ ἡ παράταξίς του καὶ λησμονῶν, ὅτι ἀντιπαρατάσσονται σήμερον ἐνώπιον τοῦ ἐκλογικοῦ Σώματος, ὄχι πρόσωπα, διὰ νὰ κριθῇ ποῖον εἶναι περισσότερον συμπαθὲς ἢ ἀρεστόν, ἀλλὰ προγράμματα, εἶναι δυνατὸν νὰ μετακινῆται ἀπὸ τῆς μιᾶς παρατάξεως εἰς τὴν ἄλλην. Καὶ εἶναι δυνατὸν ἐπίσης, ὑπεστηρίχθη χθές, ἡ πολιτικὴ ἡ καταδικασθεῖσα, ἡ πολιτικὴ ἡ ἀποδοκιμασθεῖσα, ἀφοῦ συνεκρούσθη ὀξύτατα ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τοῦ κυριάρχου ἡ μία πολιτική, ἡ πολιτικὴ τῆς Δεξιᾶς, ἡ ἐφαρμοσθεῖσα ἐπὶ 10ετίαν καὶ ἡ πολιτικὴ τῆς Δημοκρατίας, ἡ πολιτικὴ ἡ καταδικασθεῖσα, νὰ ἔλθῃ διὰ ἑτεροκλήτων συμμαχιῶν εἰς τὴν ἄσκησιν κυβερνητικῶν ἔργων, εἰς τὸν ἐπηρεασμὸν διὰ τῆς συνάψεως συμμαχίας μετ’ ἀποστατῶν καὶ τῆς στηρίξεως ἐπ’ αὐτῶν, εἰς τὸν ἐπηρεασμὸν τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν ἠθέλησεν ὁ λαὸς καὶ τὴν ὁποίαν ἀπατεῶνες ἀσκοῦντες φενάκησιν τοῦ λαοῦ καὶ καταπροδίδοντες τὸν ὅρκον των, ἐπίορκοι πολιτικοί, θέλουν νὰ καταπροδώσουν καὶ θέλουν νὰ μεταβάλουν. Αὐτὰ τὰ πράγματα, λοιπόν, δὲν εἶναι οὔτε πολιτικῶς καὶ ἠθικῶς παραδεκτά, οὔτε τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν πραγματοποιοῦν καὶ ἐνσαρκώνουν, ἀλλὰ οὔτε ἀνεκτὰ πλέον ὑπὸ τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς συνταγματικῆς ἐπιστήμης εἶναι. Μᾶς ἔφεραν ἐδῶ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐδιδάχθησαν, τὰ ὁποῖα ὑπεστηρίχθησαν εἰς μίαν ἐποχὴν πρὸ τοῦ πρώτου καὶ ἐλάχιστα πρὸ τοῦ Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, κατὰ τρόπον τελείως ραμπαγιακόν, κατὰ τρόπον τελείως ἀμοραλιστικόν, ἤθελαν νὰ εἴπουν, ὅτι ὁ λαὸς εἶναι καλὸς διὰ νὰ διορίζῃ πρόσωπα καὶ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν τὰ πρόσωπα ἀπαλλοτριώνουν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν καὶ τὴν δεσμεύουν, δυνάμενα νὰ πράττουν τ’ ἀντίθετα ἀπὸ ὅσα ἐπηγγέλθησαν, τ’ ἀντίθετα ἀπὸ τὴν λαϊκὴν θέλησιν καὶ τὴν λαϊκὴν ἐντολήν. Μολονότι ἤδη ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος ὁ Ρουσσὼ εἶπεν, ὅτι ἐὰν δεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ἐκδοχήν, τότε ὁ λεγόμενος κυρίαρχος λαὸς θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρῆται διὰ μίαν ἡμέραν, κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ἐλεύθερος καὶ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα, δοῦλος, ὑπόδουλος, εἰς μίαν ὀλιγαρχίαν τῆς ὁποίας ἁπλῶς τοῦ ἀπονέμεται τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνῃ εἰς ἐκλογήν, ἀποδεχόμενος, ὅτι θὰ τὸν ἐξαπατήσῃ καὶ ὅτι εἶναι ἐλευθέρα νὰ πράξῃ πᾶν τὸ ἀντίθετον ἀπὸ ὅ,τι ὑπεσχέθη καὶ ἀπὸ τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβε, μολονότι ἀπὸ τοῦδε εἶχεν ἐπισημανθῆ τοῦτο, ἐν τούτοις ὑπῆρξε πράγματι μία ἐποχὴ καὶ αὐτὰ τὰ πράγματα εὑρίσκονται εἰς μερικὰ ἀραχνιασμένα καὶ σκωληκόβρωτα ἐγχειρίδια τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, μία ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιστεύετο, ὅτι ὁ λαὸς πρέπει ἀπὸ τὴν ὥραν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔκλεισαν αἱ κάλπαι, νὰ ἀπογυμνοῦται τῆς κυριαρχίας καὶ ἡ κυριαρχία νὰ περιέρχεται ἰδίῳ δικαίῳ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους, οἱ ὁποῖοι τάχα εἶχον ὄχι ἐπιτακτικὴν ἐντολήν, ἀλλὰ ἀντιπροσωπευτικὴν ἐντολὴν νὰ κρίνουν κατὰ συνείδησιν ἢ κατὰ ἀσυνειδησίαν, διότι ἐκεῖ ὅπου γίνεται ἐπίκλησις συνειδήσεως καταδεικνύεται ἀσυνειδησία, νὰ κρίνουν αὐτοὶ ἑκάστοτε καὶ νὰ μεταβάλουν τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Αὐτὰ δὲν ἐπέζησαν, δὲν ἐπέζησαν κἂν τοῦ Αʹ Παγκοσμίου Πολέμου. Ἀνεξαρτήτως, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Μπαρτελεμί, πρῶτος ξεσηκώθηκε ἐναντίον αὐτῆς τῆς θεωρίας καὶ εἶπεν, νομίζω, ὅτι ἡ θεωρία τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς ἐντολῆς δικαιώνει τὰς ἀποφάσεις τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων τὰς πλέον ἀντιθέτους πρὸς τοὺς πόθους τοῦ λαοῦ, κάμνει τὴν Βουλὴν κυβερνῶσαν ὀλιγαρχίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ἐλευθερίαν, εἶναι λοιπὸν ἀπαράδεκτος. Καὶ παρὰ πέρα, ἀπαντῶν οἱονεὶ ἤδη ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ αἰῶνος ὁ Μπαρτελεμὶ εἰς τὰ περὶ ὄχλου καὶ πεζοδρομίου, εἰς τὰ περὶ λαοῦ τὸν ὁποῖον κολακεύομεν διὰ νὰ ἀποσπάσωμεν τὴν ψῆφον καὶ κατόπιν τὸν καθυβρίζομεν ὡς ὄχλον, διότι προασπίζει τὴν ἐντολὴν ποὺ ἔδωσε καὶ ἀξιοῖ ἀρετὴν ἀπὸ ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους ἐνεπιστεύθη τὴν ἐντολήν, λέγει: Τύπος, Σωματεῖα, συγκεντρώσεις, δημόσιαι ἐκδηλώσεις, εἶναι μέσα εἰς τὴν εὐθυγράμμισιν τῆς διαγωγῆς τοῦ αἱρετοῦ ἀντιπροσώπου πρὸς τοὺς πόθους τῶν ἐκλογέων. Ἀλλὰ ἐνῷ αὐτὸ ἤδη εἶναι ἀντίλογος εἰς τὰς θεωρίας τὰς χθεσινὰς τοῦ κ. Κανελλοπούλου καὶ τὰς σημερινὰς τοῦ κ. Πιπινέλη καὶ πολλῶν συνταγματολόγων τῶν προασπιστῶν τοῦ δικαιώματος τῶν βουλευτῶν εἰς ἐξαπάτησιν τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς, ἤδη ἀπὸ τοῦ 1920–25 καὶ ὁ Βεντέλ, ὁ κράτιστος τῶν ζώντων συνταγματολόγων, καὶ ὁ Κέλσεν καὶ παρ’ ἡμῖν ὁ Σβῶλος, τοῦ ὁποίου ἔκαμεν ἐκλογὴν συμφερουσῶν περικοπῶν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος κ. Πιπινέλης, αὐτοὶ ἰδίᾳ ὑπεστήριξαν διαπιστώσαντες, ὅτι σήμερον ὁ λαὸς δὲν ἔχει ἁπλῶς μίαν ἐξουσίαν διορισμοῦ προσώπων, διότι ἄλλως θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ λαϊκῆς κυριαρχίας, ὁ διορισμὸς τῶν 300 θὰ ἠμποροῦσε νὰ γίνεται εἴτε κατὰ κληρονομικὸν σύστημα, εἴτε διὰ κληρώσεως, εἴτε διὰ διαγωνισμοῦ, εἴτε ὁπωσδήποτε ἄλλως, ἂν λησμονηθῇ, ὅτι ὁ ρόλος σήμερον τῆς ἐκλογῆς εἶναι ὁ προσδιορισμὸς πολιτικῆς γραμμῆς, ἐν ὄψει μάλιστα ὄχι ἀναπτυσσομένων κοινωνικῶν προγραμμάτων καὶ κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν ἀντιθέσεων καὶ ἀγῶνος μεταξὺ προόδου καὶ κοινωνικῆς ὀπισθοδρομήσεως, ἀλλὰ ὅτι εἶναι ζήτημα ἐξευρέσεως 300 ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι νὰ σκέπτωνται διὰ λογαριασμὸν τοῦ λαοῦ ἀποστερουμένου τῆς ἱκανότητος καὶ τοῦ δικαιώματος νὰ σκέπτεται. Καὶ ὁ συνταγματικὸς Σύμβουλος τοῦ Βασιλέως— νέος θεσμὸς καὶ αὐτὸς μαζὶ μὲ τὸν θεσμὸν τῶν Χοϊδάδων καὶ τῶν Ἀρναούτηδων— ὁ συνταγματικὸς Σύμβουλος τοῦ Βασιλέως λέγει εἰς τὴν σελίδα 200 τοῦ πρώτου τόμου τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου: «Τὰ μόνα μέσα, ἀνεπαρκῆ καὶ αὐτὰ πιέσεως τῶν βουλευτῶν, εἶναι ὁ τύπος, τὰ συλλαλητήρια, καὶ αἱ ἀπεργίαι». Δηλαδή, δὲν τὰ χαρακτηρίζει ὡς ὀχλοκρατικά, ἀλλὰ λυπεῖται, διότι εἶναι ἀνεπαρκῆ διὰ νὰ ἐπαναφέρουν εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδόν, εἰς τὴν ὁδὸν τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς, εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἐντολῶν τὰς ὁποίας ἔλαβον ὕστερα ἀπὸ ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἀβιάστως ἔδωσαν, διὰ νὰ ἐξαπατήσουν καὶ νὰ ὑποκλέψουν τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ. Δὲν τὰ χαρακτηρίζει ὡς πεζοδρόμια, δὲν τὰ χαρακτηρίζει ὡς ὀχλοκρατίαν, ἀλλὰ λέγει ὅτι ἡ πίεσις τοῦ λαοῦ ἡ μαζικὴ κινητοποίησίς του μὲ ἀπεργίας, μὲ συλλαλητήρια, μὲ συγκεντρώσεις καὶ μὲ ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς καὶ αὐταὶ εἶναι ἀνεπαρκεῖς (ὅπως καὶ ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκεῖς διὰ νὰ συγκρατήσουν τοὐλάχιστον τὴν ὁμάδα, ἡ ὁποία ἀντιποιεῖται Κυβερνητικὰ ἔργα ἀπὸ τὸν ὀλισθηρὸν δρόμον τὸν ὁποῖον ἠκολούθησεν). Καὶ ὁ καθηγητὴς ἐπίσης τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Μάνεσης τὰ αὐτὰ ἐν ἐκτάσει πραγματεύεται εἰς τὰς σελίδας 193–201 τοῦ δευτέρου τόμου τοῦ ἔργου του «Ἐγγυήσεις τηρήσεως τοῦ Συντάγματος». Θέλει ὡς ἐγγύησιν τοῦ Συντάγματος τὴν ἐνεργὸν παρέμβασιν τοῦ λαοῦ ἐκεῖ ὅπου καταπροδίδεται ἡ κατηγορηματικὴ ἐντολή του. Μοναδικὸν δὲ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως εἶναι νὰ ἰσχυρισθῇ διαφωνίαν τοῦ Σώματος πρὸς τὸν λαὸν καὶ νὰ προκηρύξῃ ἐκλογάς, ἄλλως νὰ σεβασθῇ τὴν ὑπάρχουσαν πλειοψηφίαν τοῦ Σώματος. Ἀλλὰ ἐκεῖ ἀναφέρεται καὶ ἕνας κλασσικὸς τῆς ἐποχῆς, τὸν ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ἐπικαλεσθῇ ὁ κ. Πιπινέλης, τῆς ἐποχῆς τῶν ἀρχῶν τοῦ αἰῶνος, ὁ Καρρὲ Ντὲ Μαλμπέργκ, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἐὰν χαρακτηρίσωμεν τὴν ἐκλογὴν ὡς πρᾶξιν ὁλοκληρωτικῆς ἐν λευκῷ ἐναποθέσεως τῆς ἐμπιστοσύνης, θὰ εἶναι ὡς νὰ ἰσχυρισθῶμεν ἐπίσης, ὅτι τοῦτο ἐκ μέρους τῶν ἐκλογέων δὲν ἀποτελεῖ ἄσκησιν κυριαρχίας, ἀλλὰ ἐγκατάλειψιν τῆς κυριαρχίας. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ κυρίαρχος λαὸς αὐτὴν τὴν ἐγκατάλειψιν ὁσασδήποτε θεωρίας πολιτικοῦ ἀμοραλισμοῦ καὶ ἀσυνεπείας καὶ ἐὰν θελήσουν νὰ διδάξουν οἱ ἡγέται τῆς ΕΡΕ, δὲν σκέπτεται καὶ δὲν εἶναι ἀποφασισμένος νὰ κάμῃ. Ἀλλὰ προμαχεῖ τῆς κυριαρχίας, τὴν ὁποίαν τοῦ ἀναγνωρίζει τὸ πολίτευμα καὶ ὑπερασπίζει τὴν ἠθικὴν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ δείχνει ποῦ ὁδηγοῦνται, ἐὰν ἤθελον λησμονήσει τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβον καὶ καταπροδώσει αὐτήν.

§220Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἐχάρην ἰδιαιτέρως ἐν ὀνόματι τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Δημοκρατίας, διότι μετὰ τὴν πρᾶξιν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβην τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν συνεκροτήθη ἐκ νέου ἡ Βουλὴ κανονικῶς, οὕτω χαίρω αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἰδιαιτέρως, διότι παρὰ τὰς ἀποφάσεις ἀμφοτέρων τῶν Τμημάτων τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ καὶ τῆς Ε.Κ. καὶ τῆς Ε.Δ.Α. ὅπως παραστοῦν χωρὶς νὰ λάβουν μέρος εἰς τὰς συζητήσεις, ὑπεχρεώθησαν καὶ αὐτοὶ— δὲν εἶναι εἰς βάρος των ἀλλὰ πρὸς τιμήν των— νὰ παραβοῦν τὰς ἐντολάς, ἐντολὰς ἀντιθέτους πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τῆς συνειδήσεως καὶ τὴν ἐλευθέραν κίνησιν τῶν νεύρων τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι μόνον ἐνεργούμενα ἀλλὰ καὶ ἄνθρωποι καὶ τὰ νεῦρα των πολὺ ὀρθῶς δὲν ἤνθεξαν εἰς τὴν παθητικὴν παρουσίαν καὶ ὡρισμένοι ἠγόρευσαν. Χαίρω, διότι, ὁμιλῶν πρῶτος ὁ ἀξιότιμος κ. Μπακόπουλος καὶ ἔλαβε θέσιν ἀπαντῶν εἰς ὡρισμένας ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἀνεπτύξαμεν ἡμεῖς, κατ’ οὐσίαν δὲ ἀπέναντι ἀπόψεων, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Χαίρω, διότι, ὡμίλησε καὶ μάλιστα δι’ ἀγορεύσεως, ἡ ὁποία διήρκεσεν 25 λεπτά, ὁ ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ, κ. Ἠλιοῦ. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἀφύσικος καὶ ἀντιδημοκρατικὴ ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει νὰ παραστοῦν χωρὶς νὰ ὁμιλοῦν. Δὲν ἦτο ἡ ἀπόφασις αὐτὴ μόνον ἀντιδημοκρατικὴ ἀλλ’ ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν καὶ συμβουλεύω τοὺς Ἀρχηγοὺς τοὺς ἀπουσιάζοντας νὰ μὴ δίδουν ἐντολὰς ἀντιθέτους πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν εἰς τοὺς ὀπαδούς των. Εἰς μὲν τὸν κ. Μπακόπουλον ἀπήντησα. Ἔδωσα βεβαίως καὶ μίαν τελευταίαν ἀπάντησιν, ἀλλ’ αὐτὴν δὲν θὰ τὴν προσέξω ἰδιαιτέρως διότι ἠξεύρει πόσον τὸν τιμῶ, νομίζω, ὅτι ἡ τελευταία του ἀπάντησις ἀπετέλεσεν ἀγορευτικὴν κορῶνα καὶ ὄχι ἐπιχείρημα νομικόν. Ἀλλὰ ὁ κ. Ἠλιοῦ, ἀφοῦ εἶχε προετοιμασθῆ, ἀντιθέτως πρὸς τὴν γραμμὴν τοῦ κόμματος ἦλθε καὶ ὡμίλησεν. Εἶχε προετοιμασθῆ, εἶχε τὰ στοιχεῖα μετὰ τὴν χθεσινήν μου ἀγόρευσιν, ἐκάθησε καὶ συνέλεξε στοιχεῖα ἀπὸ διαφόρους συνταγματολόγους καὶ ἐνῷ εἶχε δηλωθῆ, ὅτι ἡ ΕΔΑ θὰ παραστῇ βωβή, ἐν τούτοις ὡμίλησε καὶ ὑπῆρξε λαλίστατος ὡς ἠκούσθη. Αἱ θεωρίαι, τὰς ὁποίας ἐβάσισεν εἰς διαφόρους περικοπὰς βιβλίων εἶναι ἀπολύτως ἀντιδημοκρατικαί. Ἡ Δημοκρατία εἶναι συντεταγμένον πολίτευμα δὲν εἶναι ἀσύντακτον, ὅπως ἄλλωστε κατ’ ἐξοχὴν εἶναι συνταγματικὸν τὸ πολίτευμα εἰς τὸ ὁποῖον πιστεύουν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν, δηλαδὴ τὸ ὁλοκληρωτικὸν πολίτευμα τῆς Σοσιαλιστικῆς, λεγομένης Δημοκρατίας. Ὅπως καὶ ἐκεῖ, οὕτω καὶ ἐδῶ, δὲν γίνεται τίποτε παρὰ μόνον ὅπως προβλέπουν τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ διάφοροι νόμοι. Δὲν γίνεται μεταβολὴ τῆς συστάσεως τοῦ πολιτεύματος εἰς τὰς Δημοκρατίας, παρὰ μόνον δι’ ἐπαναστάσεως. Ἀλλὰ τὴν ἐπανάστασιν δὲν δικαιοῦται ὁ κ. Ἠλιοῦ νὰ τὴν διακηρύξῃ, ἔστω καὶ ἐμμέσως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἐκτὸς ἐὰν τὴν διακηρύξῃ εὐθαρσῶς καὶ εἴπῃ: Εἶμαι κομμουνιστής, εἶμαι ἐναντίον τοῦ συστήματος τοῦ ἐλευθέρου διαλόγου καὶ ἐὰν ἐπικρατήσω θὰ ἀπαγορεύσω εἰς τὸν κ. Μπακόπουλον καὶ εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον νὰ ὁμιλῇ καὶ θὰ ὁμιλῶ μόνον ἐγώ, καὶ θὰ ὁμιλῇ μόνον αὐτὸς ἐφ’ ὅσον κάποιον Πρεζίντιουμ θὰ τοῦ ἐπιτρέπῃ, διότι κάποτε θὰ τοῦ εἴπῃ ἐξαφανίσου καὶ θὰ ἐξαφανισθῇ ἀκόμη καὶ ἀπὸ τὰς σελίδας τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου του, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνθελληνικὸν καὶ δὲν θὰ συμβῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ποτέ. Διότι ἐγὼ θέλω τὸ ὄνομα τοῦ κ. Ἠλιοῦ νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν Ἱστορίαν καὶ νὰ εἶναι γραμμένοι εἰς τὰ ἱστορικὰ λεξικὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ἀντίπαλοί μας. Κύριε Πρόεδρε, εἶπεν ὁ κ. Ἠλιοῦ, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἰσχυρίσθην χθὲς εἶναι παλαιὰ καὶ εἶναι εἰς τὸ βάθος ἀντίθετα πρὸς τὴν Δημοκρατίαν. Εἶναι τάχα ἀντίθετον πρὸς τὴν Δημοκρατίαν ὅτι ὁ λαὸς ἐκλέγει ἀντιπροσώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐν λευκῷ πληρεξούσιοι δι’ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα; Ἔκαμε μίαν περίεργον μετάβασιν εἰς ἄλλο γένος, κατὰ τὴν Πλατωνικὴν ἔκφρασιν, γνωρίζει τὸν Πλάτωνα καὶ διέπραξε τὸ σφάλμα εὐσυνειδήτως διότι γνωρίζει ὅτι εἶναι ὠφέλεια νὰ εἴπῃ ὅτι ἐὰν ἦσαν ὀρθὰ ὅσα εἶπον, δὲν ἔπρεπε ἀντὶ νὰ γίνωνται ἐκλογαί, νὰ ὑπάρχῃ μία ἀριστοκρατία ἐδῶ μέσα, ὡς ἐὰν ὑπάρχῃ ἀριστοκρατία εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δεύτερον ἢ διὰ διαγωνισμοῦ νὰ ἐπιλεγώμεθα ἢ δι’ ἄλλου οἱουδήποτε τρόπου. Λέγω ὅτι διέπραξε τὸ σφάλμα νὰ μεταβῇ εἰς ἄλλο γένος, διότι ἁπλούστατα ἐλησμόνησε κάτι τὸ ὁποῖον εἶναι φυσικὸν καὶ οὐσιῶδες, ἐλησμόνησεν ὅτι δὲν εἶναι ὁριστικὴ ἡ σύνθεσις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ὅτι ἐπανέρχεται ὁ λαὸς καὶ μᾶς κρίνει. Εἴμεθα ἐλεύθεροι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διότι ἀκριβῶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς καταδικάσῃ ὁ λαὸς αὔριον. Παρακαλῶ αὐτὴν τὴν φράσιν νὰ τὴν προσέξητε ὅλοι. Δὲν θὰ εἴχομεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐν λευκῷ πληρεξουσιότητος ἐὰν δὲν εἶχεν ὁ λαὸς τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς καταδικάσῃ ἐὰν τυχὸν διαπράξωμεν κάτι τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ ὄχι βάσει τῆς χθεσινῆς του σκέψεως καὶ ἀποφάσεως, ἀλλὰ τῆς αὐριανῆς, ὡς μεμπτόν. Ἐπαναλαμβάνω ὄχι βάσει τῆς σκέψεως καὶ τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία τὸν ὡδήγησε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τὴν ὁποίαν χωρίζεται ἡ Βουλὴ ἄλλοτε μὲ διάστημα χρόνου ἑνὸς ἔτους, ἄλλοτε μὲ διάστημα χρόνου 2–3 μηνῶν καὶ ἄλλοτε μὲ διάστημα χρόνου 3½ ἐτῶν. Ὄχι. Δὲν θὰ κρίνῃ, λοιπόν, μὲ αὐτὴν τὴν σκέψιν διότι ἐκείνη παρῆλθε. Θὰ κρίνῃ μὲ τὴν αὐριανήν, κ. Λυμπέρη, σκέψιν του.

§221Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Τὸ ἄρθρον 44 εἶναι ἡ οὐσία.

§222Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι θὰ κρίνῃ ὁ λαὸς μὲ σκέψιν, τὴν ὁποίαν οὔτε σεῖς γνωρίζετε, οὔτε ἐγὼ καὶ κανεὶς δὲν δικαιοῦται νὰ τὴν προεξοφλήσῃ. Ἐὰν δὲν εἴμεθα ἐν λευκῷ πληρεξούσιοι, πῶς ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. πέντε μῆνας μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1952 ἐστράφη κατὰ τοῦ Κόμματος ἐν τῷ πλαισίῳ τοῦ ὁποίου ἐξελέγη; Δὲν εἶχε, βεβαίως, ἐνταχθῆ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Συναγερμόν, διότι θὰ ἀπετέλει ψεῦδος ἐὰν ἔλεγεν ὅτι εἶχεν ἐνταχθῆ, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶχεν ἐκλεγῆ ἐὰν δὲν ἀνταπεκρινώμεθα εἰς τὴν πρότασίν του ὅπως περιληφθῇ εἰς τὸν συνδυασμόν. Καὶ ἐθεώρησα προσωπικῶς ἰδιαιτέρως τιμητικὴν τὴν πρότασίν του, διότι εἴμεθα μαζὶ ὑποψήφιοι εἰς τὴν αὐτὴν περιφέρειαν. Λοιπόν, πέντε μῆνας μετὰ ταῦτα, ἐνῷ δὲν θὰ ἦτο βουλευτὴς ἐὰν δὲν εἶχε περιληφθῆ εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ, μετεπήδησεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ τὸ θεωρῶ κανονικὸν καὶ ὀρθὸν— δὲν τὸν κατακρίνω— ἀλλὰ βάσει τῆς θεωρίας τοῦ κ. Ἠλιοῦ, τῆς μὴ δημοκρατικῆς, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸν κατακρίνω καὶ νὰ τὸν καταδικάσω. Τὸ αὐτὸ ἰσχύει καὶ διὰ τόσας καὶ τόσας περιπτώσεις. Ἀλλοίμονον ἐὰν ἐλέγομεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι δέσμιος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐὰν εἴπωμεν ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι δέσμιος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τότε ἐμμέσως λέγομεν ὅτι εἶναι δέσμιος καὶ ὡς πολίτης. Ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Ἠλιοῦ τὸν Ρουσσώ. Ὁ κ. Ἠλιοῦ γνωρίζει ἐξ ἴσου καλὰ τὴν ἱστορίαν ὅσον καὶ ἐγώ, ὅτι ὁ Ρουσσὼ ἔγραφεν ὅσα ἔγραφε πρὸ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ εἰς κανένα μέρος τοῦ κόσμου Κοινοβούλιον, διότι καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὅπου εἶχεν ἀρχίσει νὰ σχηματίζεται ἕνα οἱονεὶ Κοινοβούλιον, δὲν ὑπῆρχεν ἀκόμη λαϊκὴ κυριαρχία. Ὁ Ρουσσὼ λοιπόν, ἔγραφεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔγραφεν, ἔχων ὑπ’ ὄψιν του τὴν ὑπὸ ὡρισμένου τμήματος μόνον τοῦ λαοῦ ἀντιπροσώπευσιν εἰς τὰ γενικὰ ὅπως ἐλέγοντο συμβάντα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον ἄλλως τε οὔτε τὴν δικαιοδοσίαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς καὶ τὰ ὁποῖα ποῦ καὶ ποῦ συνεκαλοῦντο ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ὁ ὁποῖος ἦτο Μονάρχης. Τί μᾶς ἐπικαλεῖται, λοιπόν, τὸν Ρουσσώ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὴν ζωὴν τῆς Δημοκρατίας, ὁ ὁποῖος ὠνειρεύετο τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὴν ἤθελεν. Ἀλλὰ δὲν τὴν ἐγνώριζε; Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι τὴν ἐγνώριζε βάσει τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ προηγουμένου. Ἐκεῖ ἦτο ἄλλη μορφὴ Δημοκρατίας. Ἐν πολλοῖς ἴσχυεν ὁ θεσμὸς τῆς ἀμέσου Δημοκρατίας. Λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ὅλα ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἠλιοῦ ἀντιτίθενται πρὸς τὴν δημοκρατικὴν ὀρθοδοξίαν. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κάθε βουλευτὴς εἶναι Ἕλλην πολίτης καὶ ὡς Ἕλληνες πολῖται εἴμεθα ἐλεύθεροι. Ἀλλοίμονον ἐὰν μεταβληθῶμεν εἰς μέλη ἑνὸς ὁλοκληρωτικοῦ κόμματος...

§223Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Βασιλικοὶ ἄνδρες...

§224Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Γελᾶτε εἰς βάρος σας, διότι εἶσθε δοῦλος καὶ ὑποχείριος εἰς κόμμα ὁλοκληρωτικόν. (Χειροκροτήματα).

§225Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Διὰ σᾶς...

§226Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ γέλως σας εἶναι καγχασμὸς εἰς βάρος τῶν ἁλύσεων τῆς δουλείας σας. Κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ εἴμεθα ἐλεύθεροι πολῖται. Ἠμπορεῖ νὰ ἔκαμαν λάθος οἱ κύριοι τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἔκαμαν λάθος. Θὰ τὸ κρίνω μέχρις αὔριον καὶ θὰ συγκαλέσω τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα αὔριον καὶ θὰ παρακαλέσω ὅλους νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω αὐτὴν τὴν δυνατότητα.

§227ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΗΣ ΕΚ. Ἀπόψε, ἀπόψε.

§228Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι φασιστικὴ ἀπάντησις. Τὸ Σύνταγμα μᾶς δίδει πέντε ἡμέρας καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ ἔχω αὔριον τὴν δυνατότητα ὁριστικῆς ἀποφάσεως. Ἂν μοῦ ἐπιβάλλετε νὰ ψηφίσω ἀπόψε, αὐτὸ θὰ εἶναι φασιστικὴ πρᾶξις, καὶ φασιστικὰς πράξεις δὲν τὰς δέχομαι καὶ θὰ ἀντιδράσω δι’ ὅλων μου τῶν δυνάμεων. Ἂς ἔλθω τώρα καὶ εἰς τὸ θέμα τῶν δῆθεν λαϊκῶν ἐκδηλώσεων. Εἶναι κατὰ τοῦ Συντάγματος αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ἠλιοῦ. Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιδρᾷ καθ’ ὃν τρόπον ἀντιδροῦν τὰ μπουλούκια. Ἐβγῆκα πρὸ ὀλίγου καὶ εἶδον ποῖος εἶναι ὁ λαὸς περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Ἠλιοῦ. Ἐπῆγα νὰ κάμω πραγματογνωμοσύνην. Εἶδον ὅτι πρόκειται περὶ μπουλουκίων, δὲν ἦτο λαός. Τουλάχιστον πενταπλάσιοι ἦσαν καθισμένοι, ὅπως εἶναι φυσικὸν νὰ κάθηνται εἰς τὸ ὕπαιθρον, διότι αὐτὰς ἡμέρας αὐτὴ εἶναι ἡ διέξοδος ὅλων τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὰ μέσα διὰ νὰ μεταβοῦν εἰς πολυτελῆ κέντρα παραθερισμοῦ. Τουλάχιστον πενταπλάσιοι ἦσαν οἱ ἐλεύθεροι Ἕλληνες πολῖται, οἱ ὁποῖοι εἶχον γεμίσει τὰ καθίσματα τῆς πλατείας Συντάγματος καὶ ὅλα τὰ καθίσματα τῶν πέριξ καφενείων διὰ νὰ πάρουν ἕνα παγωτὸ νὰ δροσιστοῦν, ἐνῷ αὐτοὶ τοὺς ὁποίους δοξάζει καὶ τιμᾷ ὁ κ. Ἠλιοῦ καὶ δοξάζει δυστυχῶς τμῆμα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, καὶ θεωρεῖ ὡς λαόν, εἶναι μπουλούκια, τὰ εἶδον. (Φωναὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ. Αἶσχος, αἶσχος).

§229Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφήσατε τὸ αἶσχος. Εἶναι παιδιὰ τὰ ὁποῖα ἔχετε παρασύρει, δὲν εἶναι κἂν πολῖται ἔχοντες δικαίωμα ψήφου, οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς ἀπαρτίζοντας αὐτὰ τὰ μπουλούκια καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχετε στοιχειώδη αἰδὼ ἀπέναντι αὐτῶν τῶν νεαρῶν ὑπάρξεων τὰς ὁποίας παρεσύρατε. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὴ εἶναι ἡ δημοκρατικὴ τοποθέτησις. Κρίνομεν ἐλευθέρως εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Δικαιούμεθα νὰ κρίνωμεν καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους. Διατί; Διότι αὔριον θὰ μᾶς κρίνῃ ὁ ἴδιος καὶ θὰ δικαιοῦται ἢ νὰ μᾶς ψηφίσῃ ἢ νὰ μᾶς καταδικάσῃ. (Χειροκροτήματα).

§230Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν θὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἠξεύρω τόσην ἱστορίαν ὅσην μὲ περισσὴν φιλοφρόνησιν μοῦ ἀνεγνώρισεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι ἠξεύρω τόσην ἱστορίαν ὅσην αὐτὸς γνωρίζει. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἠξεύρω ὀλιγωτέραν. Κατὰ σύμπτωσιν ὀφείλω νὰ τὸν διορθώσω εἰς ἕνα σημεῖον. Ἦλθον πράγματι κατὰ σύμπτωσιν παρασκευασμένος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἔχω εἰς τὸν φάκελλόν μου ὕλην διὰ ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀπεφάσισα νὰ γράψω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατακρίσεων περὶ πεζοδρομίων καὶ ὀχλοκρατίας καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ προΐδω ὅτι ὁ κ. Πιπινέλης θὰ ἔδιδε τὴν εὐκαιρίαν δι’ ἕνα διάλογον ἐπὶ συνταγματικοῦ θέματος, ὁ ὁποῖος οὐδόλως ἀποτελεῖ παράβασιν τῆς χαραχθείσης ὑπὸ τῆς παρατάξεώς μας τακτικῆς νὰ μὴ συζητήσωμεν... νὰ μὴ συζητήσῃ μὲ τὴν ἀντιποιουμένην κυβερνητικὰ ἔργα ὁμάδα ἐπὶ προγραμματικῶν δηλώσεων. Τὸν βεβαιῶ, λοιπόν, ὅτι ἐπειδὴ ἐγώ, κατὰ σύμπτωσιν, προσφάτως, ἐξηκρίβωσα ὡρισμένας πηγάς, τὰς ὁποίας δὲν ἐνθυμεῖται αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅπως ἐκ τῆς ὁμιλίας του προέκυψεν, ὁ Ρουσσὼ δὲν ὡμίλησε περὶ τῶν ΕΤΑ ΖΕΝΕΡΩ, περὶ τῶν Γενικῶν Συνελεύσεων, ἃς εἴπομεν, περὶ τοῦ ὑποτυπώδους Κοινοβουλίου τῆς ἐποχῆς τῆς ἀπολύτου μοναρχίας εἰς τὴν Γαλλίαν, διότι τότε ἴσχυεν ἡ θεωρία, ἴσχυεν ἡ ἰδέα τῆς ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς. Καὶ μάλιστα, παρουσιάζοντο ἐνώπιον τοῦ Μονάρχου, λέγει ὁ Ρυσσὼ μὲ τὰ καγιέ, μὲ τὰ τετράδια, εἰς τὰ ὁποῖα εἶχον καταγεγραμμένας τὰς ληφθείσας ἐντολὰς ἀπὸ μέρους τοῦ λαοῦ. Καὶ ἂν ὁ Βασιλεὺς πρότεινεν ἄλλο τι διάφορον, πέραν τῶν ἐντολῶν, ἀπεσύροντο διότι ἔλεγον ὅτι δὲν ἔχουν ἐπὶ τούτου ἐξουσιοδότησιν. Ὁ Ρουσσὼ, ὁμιλῶν ὅπως ὡμίλησεν, ὡμίλησεν ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ἀγγλικοῦ πολιτεύματος τοῦ τότε, βέβαια, ἐν διαμορφώσει εὑρισκομένου, τοῦ ἀγγλικοῦ πολιτεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐδιδάσκετο ὅτι ὁ ἅπαξ ἐκλεγόμενος βουλευτής, ἦτο ἐλεύθερος νὰ πράττῃ ὅ,τι θέλει καὶ νὰ παραβιάζῃ τὴν ἐντολὴν τὴν ληφθεῖσαν ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς θεωρίας, ὅτι ὁ λαὸς δὲν ἦτο κυρίαρχος, ἀλλ’ ἦτο ἓν ὄργανον πολιτειακόν, τὸ ὁποῖον διορίζει 300 ἢ 500 ἢ ὅσοι ἑκάστοτε κατὰ χώρας καὶ κατὰ τόπους εἶναι οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι τέλος, ἐν λευκῷ ἐξουσιοδοτημένοι νὰ ἀποφασίζουν ἀντ’ αὐτοῦ ἐπὶ παντὸς δημοσίου ζητήματος. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν ὅμως, ἐγὼ ἀνεφέρθην εἰς τὴν σύγχρονον ἑρμηνείαν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, ἡ ὁποία διαπιστώνει ὅτι ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ἐν ὄψει μάλιστα τῶν κοινωνικῶν διαφοροποιήσεων καὶ ἐν ὄψει τῆς συγκρούσεως προβλημάτων πλέον καὶ γενικῆς πολιτικῆς, οἰκονομικῆς, κοινωνικῆς κλπ., δὲν τίθεται ὑπ’ ὄψει τοῦ λαοῦ μόνον θέμα ἐκλογῆς προσώπων — καὶ λέγουν οἱ συνταγματολόγοι καὶ ὄχι ἄλλος τις — διότι τοῦτο ἐνδεχομένως θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐξασφαλισθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, διὰ κληρώσεως, διὰ διαγωνισμοῦ, ὁπωσδήποτε τὸ λέγουν διὰ νὰ δείξουν πόσον παράδοξος εἶναι ἡ ὑποστήριξις τῆς ἀρχῆς ὅτι συγκαλεῖται ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ διὰ νὰ ἠμποροῦν ἀπὸ τὴν ἑπομένην οἱ ἐκλεκτοί του νὰ παραβιάζουν τὸ πρόγραμμα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐξελέγησαν. Διαπιστώνουν, λοιπόν, ὅτι ὁ λαὸς ἐκλέγει προγράμματα καὶ ἑπομένως ὑπάρχει νομικὸς δεσμὸς μεταξὺ τῶν ἐκλεγομένων καὶ ἐκλογέων. Καὶ τὸν νομικὸν αὐτὸν δεσμὸν ὁ κ. Σγουρίτσας, ἑρμηνεύων τὸ Ἑλληνικὸν καὶ ὄχι τὸ Σοβιετικὸν Σύνταγμα, τὸν θεωρεῖ ἀνεπαρκῶς κατωχυρωμένον καὶ διὰ τῶν γνωστῶν μέσων λαϊκῆς κινητοποιήσεως, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ θεμιτὴν καὶ ὡς τὴν μόνην ἐξασφαλίζουσαν τὴν συνέπειαν καὶ τὴν πολιτικὴν ἠθικὴν καὶ εἰσηγεῖται ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχουν καὶ μεγαλύτεραι κατοχυρώσεις. Αὐτὰ εἶπον. Ὡς πρὸς τοὺς χαρακτηρισμούς, τοὺς ὁποίους μεθαύριον, ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς ἐκλογάς, δὲν θὰ ἐπαναλάβῃ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε......

§231Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίους χαρακτηρισμούς;

§232Η. ΗΛΙΟΥ. Περὶ ὄχλου καὶ συρφετοῦ καὶ μπουλουκιῶν.

§233Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὰ ἐπαναλάβωμεν.

§234Η. ΗΛΙΟΥ. Δὲν θὰ τὰ ἐπαναλάβῃ ὁμιλῶν πρὸς τὸν κυρίαρχον Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ζητῶν τὴν ψῆφον του, ὑπενθυμίζω ὅτι οἱ διαπνεόμενοι ἀπὸ ὀλιγαρχικὰς ἀντιλήψεις Ἑπτανήσιοι ἄρχοντες τοῦ παρελθόντος αἰῶνος φοροῦντες, κατὰ τὴν μόδαν τῆς ἐποχῆς, σκληρὸ καπέλλο, ἐχαρακτήριζον τὰς ἐργαζομένας μάζας, ὡς ὄχλον καὶ μὲ τὴν δηκτικήν του σκωπτικὴν διάθεσιν ὁ Λασκαρᾶτος ἀπήντα ὅτι ὄχλος δὲν εἶναι ἐκεῖνος ποὺ φορᾷ σκούφια, ὄχλος εἶναι ὅσοι εἴτε κάτω ἀπὸ σκούφια, εἴτε κάτω ἀπὸ ψηλὸ καπέλλο κρύβουν λίγο νοῦ καὶ πολλὲς προλήψεις. Νομίζω ὅτι τὸ κόμμα τῶν προλήψεων, τοῦ σκοταδισμοῦ, τῶν ἀραχνῶν, τῆς μεσαιωνικῆς σκουριᾶς, βεβαίως, μισεῖ τὸν λαὸν καὶ τὸν χαρακτηρίζει ὄχλον. Δὲν παύει ὅμως ὁ χαρακτηριζόμενος ὄχλος νὰ εἶναι ἕνας λαὸς εἰς τὸ ἔπακρον συνειδητοποιημένος καὶ πολιτικοποιημένος, ὁ ὁποῖος ξέρει διατὶ μάχεται, ὁ ὁποῖος ξέρει διατὶ θυσιάζεται, ξέρει ὅτι προμαχεῖ τῆς συνταγματικῆς τάξεως, τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του ὁσονδήποτε καὶ ἂν καθυβρίζεται ἀπὸ ὅσους κατεδίκασεν, οἱ ὁποῖοι μνησικακοῦν ἐναντίον τῆς ἀμετακλήτου καταδίκης τῆς ἀμετακλήτου καταδίκης τῆς παρατάξεώς των.

§235Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι ἁπλὸς τοποτηρητὴς τῆς ἀπαρτίας καὶ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς συζήτησιν σχετιζομένην μὲ τὸ θέμα τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Θέλω ἁπλῶς καὶ μόνον νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ τοῦτο, ἐφόσον ἐγένετο συζήτησις γύρω ἀπὸ τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Πράγματι δὲν παραμένει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὰ ἄρθρα 21, 44, 108 καὶ 114 τοῦ Συντάγματος δίδουν τὸ μέτρον τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, ἐνῷ ἐξ ἀντιθέτου δίδουν τὸ μέτρον τοῦ ἐγκλωβισμοῦ τῶν δυνατοτήτων τοῦ Βασιλέως. Ἐξ ἄλλου, κ. Πρόεδρε, διότι ἔχω καταθέσει μίαν πρότασιν εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἄρθρον 30, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ νέον ποὺ προσθέτω, τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Συντάγματος λέγει ὅτι καμμία πρᾶξις τοῦ Βασιλέως δὲν ἔχει ἰσχύν, ἐὰν δὲν προσυπογράφεται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Αὐτὸ τονίζω καὶ ἔχω καταθέσει σχετικὴν ἀνακοίνωσιν, κ. Πρόεδρε, ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγνωσθῇ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως. Αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος διαπιστώνει πῶς ἡ ἀποστολὴ τοῦ Βασιλέως ἐγκλωβίζεται εἰς ὡρισμένα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς...

§236Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρ. Κυβ.). Ὁ Βασιλεὺς εἶναι ἀνεύθυνος καὶ ἀπορῶ, κ. Πρόεδρε, πῶς ἐπιτρέπετε εἰς τὸν κ. συνάδελφον νὰ λέγῃ αὐτὰ τὰ πράγματα. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὁ ρήτωρ ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ νὰ ὁμιλῇ ὁ κ. συνάδελφος. Νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον, ὡς παρανόμως ὁμιλοῦντα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§237Ι. ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ θέματος τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Διότι ἐξακολουθῶ νὰ παραμένω τοποτηρητὴς καὶ ἀπαρτίας, ἵνα ὁδηγηθῶμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ὅμως λαμβάνω τὸν λόγον, διότι ἠμφισβητήθησαν παρὰ συναδέλφων τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ. Τὰ ἄρθρα 21, 44, 108, ἀλλὰ καὶ 114 τοῦ Συντάγματος δίδουν ἀνενδοιάστως τὸ μέτρον τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, ὁπόθεν πηγάζουν αἱ ἐξουσίαι τοῦ Ἔθνους. Ἐξ ἀντιθέτου ἀπὸ τὰ αὐτὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος διαδηλοῦται ἡ περιωρισμένη ἔκτασις τῆς ἐξουσίας τοῦ Βασιλέως, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἄλλας ἐξουσίας, εἰ μὴ ὅσας τοῦ ἀπονέμουν ρητῶς τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ συνάδοντες πρὸς αὐτὸ ἰδιαίτεροι νόμοι. Ἔχω ὅμως, ἐπὶ πλέον τῶν ὅσων ἐλέχθησαν νὰ προσθέσω καὶ τοῦτο: Τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει ὅτι «οὐδεμία πρᾶξις τοῦ Βασιλέως ἰσχύει οὐδὲ ἐκτελεῖται ἂν δὲν εἶναι προσυπογεγραμμένη παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ». Ἐξ αὐτῆς καὶ μόνον τῆς διατάξεως διαδηλοῦται εἰς ἐπίμετρον τὸ περιωρισμένον τῆς ἐξουσίας τοῦ Βασιλέως. Καὶ αἱ τελευταῖαι βασιλικαὶ ἐπιστολαί, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται τῆς προσυπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι νομικῶς ἀνύπαρκτοι καὶ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἕνα αὐτόγραφον διὰ συλλογάς, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Καζιμὶρ Περιὲ καὶ ὁ Ν. Σαρίπολος. Καὶ ὅπως σημειώνω εἰς μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν κατέθεσα εἰς τὴν Βουλήν, δημιουργοῦν ἐπὶ πλέον εὐθύνας, βάσει τοῦ ἄρθρου 252 τοῦ Ποιν. Κώδικος, διὰ τοὺς ἀνακοινώσαντας τὸ περιεχόμενον καὶ τῶν ἐπιστολῶν αὐτῶν (ἂν φέρουν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς νέας Κυβερνήσεως), καὶ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Γ. Παπανδρέου.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας, κ. Κ. Στεφανάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§239Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι εὐχάριστον, ὅτι ἡ ΕΔΑ συμμετέχει εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ὁ ἐκπρόσωπος αὐτῆς ἀξιότιμος κ. Ἠλιοῦ ἀνέπτυξεν ὡρισμένας ἀπόψεις. Βεβαίως κάθε βουλευτὴς δεσμεύεται ἀπὸ τὸ πρόγραμμα, ἀλλὰ εἶναι ἐνδεχόμενον τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει, νὰ μὴ ἐφαρμόζῃ τὸ πρόγραμμά του καὶ τότε, νομίζω, εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἀποχωρήσῃ τοῦ κόμματος ἐν τῇ παρούσῃ κρίσει. Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν, ὅτι ἀνήκομεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἀνήκωμεν εἰς τὴν Ε.Κ.

§240Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Ἀφοῦ ἐχάθη ἡ ἐντροπή;

§241Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ἐπιτακτικὸν χρέος σας εἶναι νὰ ἀκούσετε καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐκφέρετε τὴν κρίσιν σας. Τὸ ἱστορικὸν τῆς κρίσεως ἐξετέθη πλήρως καὶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ ἄλλους ἀγορητάς. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀσχοληθῶ μὲ αὐτό. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ προσθέσω, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐξηναγκασμένη παραίτησις, οἰκειοθελῶς ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. παρῃτήθη καὶ παρῃτήθη μάλιστα παρὰ τὰς ἐκκλήσεις τὰς ἀλλεπαλλήλους ὅλων τῶν βασικῶν στελεχῶν τῆς Ε.Κ. καὶ ἔχετε περὶ αὐτοῦ ὄχι μόνον τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Μητσοτάκη, ἀλλὰ καὶ τοῦ κ. Τσιριμώκου, τοῦ κ. Στεφανοπούλου καὶ τοῦ κ. Παπαπολίτη. Πιστεύω, κ. συνάδελφοι, ἀκραδάντως, ὅτι ἐὰν ἡ Ε.Κ. ἐλειτούργει ὡς κόμμα δημοκρατικὸν ἔστω καὶ ὑποτυπωδῶς, θὰ εἴχαμεν ἀποφύγει καὶ τὰς δύο κρίσεις, αἱ ὁποῖαι συνεκλόνισαν κατὰ τὸ παρελθὸν τὴν ἑνότητα τῆς παρατάξεώς μας, ἀλλὰ καὶ τὴν παροῦσαν κρίσιν.

§242Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Βεβαίως δὲν θὰ εἴχαμεν τὸν ποιητὴν Πρόεδρον.

§243Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἐγὼ σᾶς παρακολουθῶ, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο. Ἐπειδὴ καὶ ὁ κ. Μητσοτάκης καὶ σεῖς μέσα εἰς τὴν Βουλὴν ἐθίξατε ἕνα θέμα σοβαρόν, ἔξω ἀπὸ τὸ πολιτικὸν θέμα, ποὺ διαφωνοῦμεν, ἐθίξατε ἕνα θέμα καίριον, ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ὀργάνωσις καὶ δημοκρατικὴ λειτουργία τοῦ κόμματος. Ἐρωτῶ, καὶ θὰ ἤθελον νὰ μὲ πληροφορήσητε εἰς ποίαν συγκεκριμένην πρᾶξιν προέβησαν τὰ μέλη τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ λειτουργήσῃ τὸ κόμμα δημοκρατικῶς καὶ νὰ ὑπάρξῃ ὀργάνωσις εἰς τὸ κόμμα. Καὶ ἐρωτῶ, διὰ νὰ διαφωτισθῇ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὁ λαὸς καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς Ε.Κ, διότι ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι τὸ κόμμα εἶναι ὠργανωμένον καὶ λειτουργῇ δημοκρατικῶς. Ἐπειδὴ εἶσθε ἀπὸ τοὺς νέους βουλευτὰς καὶ ἐμπήκατε εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὸν σκοπὸν νὰ προσφέρετε εἰς τὴν ἀνάπλασιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ἐρωτῶ, εἰς ποίαν συγκεκριμένην ἐνέργειαν προέβησαν οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ λειτουργήσῃ τὸ κόμμα δημοκρατικῶς καὶ δὲν παρῃτήθησαν διὰ τὸ κολοσσιαῖον θέμα; Διότι μέσα εἰς τὸ κόμμα θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ θέσουν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ὅλοι οἱ συνάδελφοι θὰ τὰ παρηκολούθουν μὲ μεγάλον ἐνδιαφέρον.

§244Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Καὶ διατί ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἤθελε νὰ τεθῇ τὸ θέμα αὐτὸ ὅταν ἐτέθη ζήτημα ἐκλογῆς Προέδρου τῆς Βουλῆς, πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐτιμᾶτο μὲ τὸ ἀξίωμα τοῦτο; Καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Ἠλίας Τσιριμῶκος εἶχε διατελέσει Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, δεδικαιολογημένως ἐζήτει νὰ ἀνεύρῃ τὴν αἰτίαν διατί δὲν ἐπροτείνετο ἐκ νέου ἀπὸ τὸ κόμμα, καὶ τότε ἐτέθη ζήτημα δημοκρατικῆς πλέον λήψεως ἀποφάσεως διατί ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προσεπάθησε νὰ τὸ ἀποφύγῃ αὐτὸ καὶ προσεπάθησε μόνον νὰ καθέξῃ τὸν Προεδρικὸν θῶκον καὶ νὰ διατηρῇ καὶ τὴν Προεδρίαν τῆς Ἀκαδημίας;

§245Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, οὐδέποτε προσεπάθησα νὰ τὸ ἀποφύγω αὐτό. Οὐδέποτε ἠξίωσά τι, καὶ θὰ ἤθελον νὰ εἶναι παρὼν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. διὰ νὰ θέσω εἰς αὐτὸν τὰ ἐρωτήματα πόσον εἰλικρινῶς καὶ τιμίως ὑπέδειξα πάντοτε τὸ ὀρθόν. Μὴ λέγετε λοιπόν, κ. συνάδελφε, πράγματα ἀσύστατα. Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι ὑπῆρχεν ἢ ὄχι δημοκρατικὴ ὀργάνωσις καὶ λειτουργία τοῦ κόμματος. Δὲν ὑπῆρχε καὶ τὰς εὐθύνας ἀκεραίας τὰς ἔχει ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. Ὁμολογεῖτε δὲ καὶ σεῖς, ὅτι δὲν ὑπῆρξε ποτὲ δημοκρατικὴ λειτουργία τοῦ κόμματος καὶ ἐὰν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. ἦτο παρών, θὰ ἠμποροῦσα κατ’ ἀντιμωλίαν νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω τὰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας τοῦ ἐξέθεσα τὴν γνώμην μέχρι καὶ τῆς τελευταίας συνελεύσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος.

§246Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§247Δ. ΚΙΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ ἐπιτρέπετε εἰς τὸ συγκεκριμένον ἐρώτημα, ἐπιμένω καὶ ἐγώ. Δηλαδὴ οἱ Ὑπουργοὶ οἱ ὁποῖοι συμμετέχουν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, διεμαρτυρήθησαν ποτὲ ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν τελευταίαν ἀκόμη συνέλευσιν τοῦ κόμματος τῆς 13ης Ἰουλίου; Ποία διαμαρτυρία παρατηρήθη ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ Ὑπουργοὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως; Ἦλθον ποτὲ νὰ διαφωνήσουν καὶ νὰ διαμαρτυρηθοῦν, διὰ δικτατορικὴν δῆθεν ὀργάνωσιν καὶ λειτουργίαν τοῦ κόμματος;

§248Χ. ΠΙΠΙΛΗΣ. Ὁ κ. Διαμαντόπουλος.

§249Δ. ΚΙΝΙΑΣ. Ὁ κ. Διαμαντόπουλος εἶχε τὸ θάρρος καὶ τὸ εἶπεν, οἱ ἄλλοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι ἦσαν Ὑπουργοὶ μέχρι τελευταίας στιγμῆς, πότε διεμαρτυρήθησαν καὶ τί ἔκαμαν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίαν τῆς 13ης Ἰουλίου τῆς Κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τῆς Ε.Κ;

§250Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς εὐχαριστῶ πάρα πολὺ διότι διὰ τῶν διακοπῶν σας ἐνισχύετε τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς διετύπωσα. Ἐὰν πράγματι ἡ Ε.Κ., ἔστω καὶ ὑποτυπωδῶς ἐλειτούργει ὡς δημοκρατικὸν κόμμα δὲν θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὸ σημερινὸν ἀδιέξοδον. Χαίρω διὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἀξιοτίμων κ.κ. Χασαπίδη, Ἀγγελούση καὶ Κίνια, διότι πράγματι, κ. συνάδελφοι, ἐὰν εἴχωμεν δημοκρατικὴν ὀργάνωσιν, δὲν θὰ εἴχωμεν τὴν πρώτην διάσπασιν τῆς Ε.Κ. ὅταν τὴν ἑπομένην τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. μὲ πικρίαν καὶ ἀγανάκτησιν κατήγγειλεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι «ἐπλήγημεν ἐκ τῶν ἔνδον καὶ ἀποτελοῦμεν, ἐνθυμοῦμαι τὴν φράσιν, τὴν χλεύην τῶν ἡττημένων». Ἀποδέχομαι τὴν ἄποψίν σας καὶ προσχωρῶ εἰς αὐτήν. Ἐὰν πράγματι εἴχομεν δημοκρατικὴν ὀργάνωσιν, θὰ ἀπεφεύγαμεν καὶ τὴν δευτέραν κρίσιν, ἥτις ἐξεδηλώθη. Ὅταν ἡ ὁμὰς τῶν 15 ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἐπιφανοῦς στελέχους κ. Παπαπολίτη, διετύπωσεν ἀντιρρήσεις, ἐπὶ βασικῶν θεμάτων. Πιστεύω, ὅτι οἱ κ.κ. Τσιριμῶκος καὶ Παπαπολίτης, ὑπῆρξαν οἱ πρωτοπόροι εἰς τὴν δημοκρατικὴν ὀργάνωσιν τοῦ κόμματος. Ἀλλὰ λυποῦμαι, διότι μετὰ ταῦτα ἐγκατέλειψαν τὴν σημαίαν αὐτήν. Καὶ μαζί, κ. Ἀγγελούση, κ. Χασαπίδη καὶ κ. Κίνια, ὅπως καὶ μὲ πολλοὺς ἄλλους καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς κατ’ ἐπανάληψιν συνεζητούσαμεν τὸ κρίσιμον θέμα τῆς ὀργανώσεως. Εἶναι ἔτσι, κ. Χασαπίδη, ἢ ὄχι;

§251Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ἡ ἐρώτησίς μου ἦτο ἄλλη. Εἰς ποίαν συγκεκριμένην πρᾶξιν προέβησαν οἱ σημερινοὶ Ὑπουργοί, ὅταν δὲν ἐλειτούργει δημοκρατικῶς τὸ κόμμα;

§252Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ καὶ κάτι ἄλλο. Εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι εἰς τὴν διαγραφὴν τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ. Εἶχεν ἀποφασισθῆ ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ εἰσήχθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν κατὰ τρόπον ἀντικανονικὸν καὶ κατὰ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ. Ἤμουν καὶ ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπίστευον, ὅτι ὁ κ. Γαρουφαλιᾶς δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος μὲ τὸν κ. Σιγανίδη καὶ μὲ ἄλλους συναδέλφους, ἀγωνιζόμεθα ἐναντίον τῆς ἡγεσίας τῶν ἐνόπλων δυνάμεων καὶ τοῦ κ. Γεννηματᾶ.

§253Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Ποίας ὀργανώσεως; Καὶ τὸν κρατᾶτε;

§254Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Ἀγγελούση, τὴν ἐρώτησιν τὴν ἀπευθύνετε εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τῶν 15 ἡμερῶν, τὴν μεταβατικήν, Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν θέλει νὰ διασπάσῃ τὴν Ε.Κ. Ἔχετε χρέος νὰ τὴν ἀπευθύνετε εἰς ὁλόκληρον τὸ παλαιὸν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τοῦ ὁποίου μέλος ἐπίλεκτον ἀπετελούσατε καὶ σεῖς καὶ κυρίως εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, κ. Παπανδρέου.

§255Λ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Στεφανάκη, ἐπειδὴ ὁμιλοῦμεν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς μίαν κρίσιμον ὥραν, νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν γενναιότητα νὰ ὁμολογοῦμεν μὲ ὑπευθυνότητα τὴν ἀλήθειαν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν σᾶς ἐρωτῶ, ὅταν ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἡ βασικὴ αἰτία τῆς κρίσεως ὑπῆρξεν ἡ ἔλλειψις δημοκρατικῆς ὀργανώσεως εἰς τὸ κόμμα σημαίνει, ὅτι καὶ σεῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ συνάδελφοί σας ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ διακατέχεσθε ἀπὸ εἰλικρινὲς πάθος διὰ τὴν δημοκρατικὴν λειτουργίαν τοῦ κόμματος. Προσωπικῶς πιστεύω, ὅτι δὲν ὑπῆρχε τὸ πάθος αὐτό, ἂν ὄχι εἰς ὑμᾶς, ὁπωσδήποτε εἰς ὅλους τοὺς συναδέλφους σας Ὑπουργούς. Καὶ τοῦτο, διότι, κ. Στεφανάκη, εἰς ὅλας τὰς Κοινοβουλευτικὰς ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν, ὅταν ὡρισμένοι νέοι βουλευταί, κατ’ ἐπανάληψιν ἐθέταμεν τὸ θέμα τῆς ὅσον τὸ δυνατὸν τελειοτέρας ὀργανώσεως τοῦ κόμματος, οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν συνεμάχει πρὸς τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν. Ἀντιθέτως, δὲ μᾶς ἐγένοντο συστάσεις ἀπὸ τοὺς περισσοτέρους σημερινοὺς Ὑπουργούς, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀπόλυτον, τὸ ὁποῖον ἐπιζητοῦμεν εἰς τὴν ὀργάνωσιν δὲν εἶναι, ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἐφικτόν. Μία δὲ ἰσχυρά, εἰσέτι ἀπόδειξις τῆς ἀνειλικρινείας τοῦ ἰσχυρισμοῦ σας, περὶ τῆς δῆθεν διαμαρτυρίας σας, διὰ τὴν δῆθεν ἔλλειψιν τῆς δημοκρατικότητος εἰς τὸ Κόμμα, εἶναι καὶ ἡ τελευταία Κοινοβουλευτικὴ σύσκεψις, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτέθη τὸ θέμα τῆς διαγραφῆς τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος ἐτελείωσε τὴν εἰσήγησιν, μίαν εἰσήγησιν, ἡ ὁποία πέραν τοῦ θέματος Γαρουφαλιᾶ, ἔθετε καὶ ὡρισμένα θέματα γενικωτέρας πολιτικῆς καὶ κατευθύνσεως, εἶπεν, ἐπὶ λέξει, τελευτῶν. «Κύριοι, εἴμεθα Κόμμα δημοκρατικόν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν ἀντίθετοι ἀπόψεις, θὰ ἀκουσθοῦν ἐν πάσῃ ἀνέσει. Θὰ ἤθελον, ὅμως, προηγουμένως, ὅσοι συμφωνοῦν νὰ ἐγερθοῦν». Καὶ ἐνθυμεῖσθε, ἠγέρθησαν ἅπαντες. Ποῦ ἦταν ὁ κ. Μητσοτάκης, ὁ ὁποῖος ἀπόψε ἐπαρουσίασε τὸν ἑαυτόν του, ὡς ἀσφυκτιῶντα μέσα εἰς ἕνα δῆθεν σκληρὸν περιορισμόν, ὁ ὁποῖος δὲν τοῦ ἐπέτρεπε νὰ εἴπῃ ὅσα μᾶς εἶπεν ἀπόψε; Κύριε Στεφανάκη, ἐὰν ἐνδιαφέρεσθε, διὰ τὴν ἑνότητα τοῦ Κόμματος, ἀληθῶς, θὰ ἐλέγατε, ὅσα εἴπατε ἀπόψε εἰς τὴν στεγανὴν αἴθουσαν τοῦ Κόμματος, αὐτὴ ἡ ἐλευθέρα κυκλοφορία τῶν ἰδεῶν, θὰ ἐσφυρηλάτει τὴν ἑνότητα. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, δὲν ἐλέχθησαν ἐκεῖ, ἀλλὰ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐνδιαφέρον διὰ τὸ Κόμμα, ἀλλὰ δι’ ἄλλα τινά, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν εἰς τὴν συνωμοσίαν, τὴν προδοσίαν, καὶ τὴν διάσπασιν τοῦ Κόμματος.

§256Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, εἶσθε ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἰδιαιτέρως ἐκτιμῶ καὶ μὲ τοὺς ὁποίους κατ’ ἐπανάληψιν συνεζητούσαμεν τὰ θέματα αὐτὰ καὶ ἐδῶ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εἰς μακρὰς συσκέψεις καὶ συνεδριάσεις καὶ εἴχομεν καταλήξει εἰς ἀποφάσεις. Ἀλλὰ θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, κύριοι συνάδελφοι — καὶ δὲν ἀποτελεῖ μυστικὸν νομίζω — διὰ νὰ ἐμφανίσωμεν τὸ θέμα εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου τὸν κ. Παπανδρέου, πόσας συσκέψεις ἐκάμαμεν, διὰ νὰ μεθοδεύσωμεν τὴν προβολὴν τοῦ αἰτήματος, ἐπειδὴ ἀπήρεσκεν, εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε. Κ. ἡ δημοκρατικὴ ὀργάνωσις τοῦ κόμματος.

§257ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἔκαμον οἱ Ὑπουργοί;

§258Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τὸν ἑαυτόν μου. Ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσωμεν.

§259Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, κ. Στεφανάκη, διότι μοῦ ἐδώσατε τὸν λόγον. Εἰς μίαν κατ’ ἰδίαν συζήτησιν ποὺ εἴχομεν μαζί, κ. Στεφανάκη, εἴπατε τὰ ἑξῆς: «Ὁ μόνος ἐκ τῶν Ὑπουργῶν, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν σύγκλησιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τοῦ κόμματος εἶναι ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Στεφανόπουλος». Οὐδεὶς ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τῶν τέως καὶ τῶν νῦν ἐζήτησαν τὴν σύγκλησιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τοῦ κόμματος. Ὄχι μόνον δὲν ἐζήτησαν τὴν σύγκλησιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος τοῦ κόμματος, ἀλλὰ εἶπον εἰς τὸν Ἀρχηγόν μας νὰ μὴ συγκαλέσῃ κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα, διότι ἡ ὁμὰς στρέφεται κατὰ τῶν βουλευτῶν ἐξ ἀφορμῆς τοῦ θέματος τῶν ρουσφετιῶν. Ὁ κ. Μητσοτάκης τότε διατί δὲν διεφώνησεν; Ἐὰν ἐζητεῖτο τότε ἐκ μέρους τῶν σημερινῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἡ σύγκλησις τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐφθάναμεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον ἐφθάσαμεν.

§260Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργ. Πρ. Κυβερνήσεως). Χαίρω, κ. Λαζαρίδη, καὶ ἡ ἰδική σας διακοπὴ ἐπιβεβαιώνει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζομαι.

§261Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶμαι ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς ποὺ ἔχουν τὴν εὔνοιαν τοῦ κ. Παπανδρέου. Ἤμην δὲ καὶ ἀπὸ τοὺς 33 ποὺ κατεψήφισαν τὸν κ. Νόβαν, διότι καὶ τότε δὲν μοῦ ἐνέπνεεν ἐμπιστοσύνην, ὅπως καὶ σήμερον.

§262Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Εὐχαριστῶ πολύ. Εἰς ἐμὲ ἐνεπνέατε ἐμπιστοσύνην καὶ σᾶς ἔστειλα καὶ στὴν Ἀμερικήν.

§263Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργ. Πρ. Κυβερνήσεως). Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐπιβεβαιώνει τὴν ὀρθότητα τῆς σκέψεως, τὴν ὁποίαν διετύπωσα. Ἐάν, κύριοι, ἡ συζήτησις ἐγένετο εἰς τοὺς κόλπους τῆς κοινοβουλευτικῆς ὁμάδος, τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν διάφορα. Καὶ λυποῦμαι βαθύτατα, διότι ἐματαιώθη ἡ παρουσία μας εἰς τὴν συνέλευσιν τῆς ὁμάδος. Τότε θὰ εἴχομεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὰ ἐκθέσωμεν ὅλα καὶ ἐκεῖ θὰ εὑρίσκαμεν τὴν λύσιν. Ἀλλὰ θὰ κατελογίζαμεν καὶ τὰς εὐθύνας. Εἶπον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οὐδέποτε ἐφηρμόσθη τὸ Καταστατικόν. Καὶ ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Κίνια μοῦ δίδει τὴν ἀφορμὴν νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω καὶ πάλιν τὴν διαγραφὴν τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ. Τὸ Καταστατικὸν ὁρίζει, ὅτι τὸ Πειθαρχικὸν Συμβούλιον εἰσηγεῖται εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα καὶ κατόπιν συζητήσεως καὶ ἀποφάσεως τῆς ὁμάδος διαγράφεται. Ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, πέραν τοῦ Καταστατικοῦ, πέραν οἱασδήποτε ἀντιθέσεως πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Γαρουφαλιᾶ, ἐρωτῶ, ἡμᾶς ὡς ἐλευθέρους καὶ δημοκρατικοὺς συναδέλφους, ἐτηρήθη ἡ νόμιμος διαδικασία καὶ μάλιστα τὸν διεγράψαμεν ἀναπολόγητον, ἀλλὰ ἀναπολόγητον τὸν οἱονδήποτε δυνάμεθα νὰ τὸν δικάσωμεν;

§264Δ. ΚΙΝΙΑΣ. Διεφωνήσατε σεῖς; Τὸ λέγω διὰ τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἔθιξα. Κύριε Στεφανάκη, σᾶς ἐκτιμοῦσα καὶ σᾶς ἐκτιμῶ, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ σαφῶς, ποῖος διεφώνησεν ἐκ τῶν τέως Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως Παπανδρέου καὶ τῶν νῦν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως Νόβα;

§265Α. ΒΕΡΝΙΚΟΣ. (Ὑπ. Ἐμπορίου). Ἐγὼ διεφώνησα καὶ ἐξηναγκάσθην εἰς σιωπήν.

§266Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. (Ὄρθιος ἀπὸ τῆς θέσεώς του ἐν μέσῳ θορύβου καὶ κωδωνοκρουσιῶν ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Ὑπουργὸν Ἐμπορίου κ. Βερνῖκον μὴ ἀκουόμενος).

§267Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ὑπομνήσω, ὅτι ὅταν ἐκλήθημεν εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα διὰ τρίτην φορὰν ἀπὸ τῆς ὑπάρξεως τοῦ κόμματος, μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1964.....

§268Δ. ΚΙΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ὁμιλῶ, πῶς μὲ διακόπτει ὁ κ. Μελᾶς;

§269Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Ἀπήντησα εἰς τὴν ἐρώτησίν σας. (Θόρυβος–κωδωνοκρουσίαι). Ἐπιθυμῶ ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου θέματος.....

§270Δ. ΚΙΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁμιλῶ, ἠμπορεῖ νὰ μὲ διακόπτῃ;

§271Γ. ΜΕΛΑΣ. (Ὑπ. Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν πρώτην συνέλευσιν τοῦ κόμματος ἐτέθη τὸ θέμα ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ἀτομικὴν πολιτικὴν καὶ ὅλο τὸ κόμμα συνεφώνησεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀνεκτόν. Καὶ ἀργότερον ἐτέθη τὸ ἐρώτημα ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ σύμφωνος ἀντίληψις περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἑνότητος καὶ ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως ὁμοφωνίας. Ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε λεχθῆ ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν καὶ ὅσοι τὸ ἤκουσαν μετέχοντες τῆς συνελεύσεως ἐκείνης, ἐχάρησαν χαρὰν μεγάλην, ὅτι ὅποιος θέλει νὰ ὁμιλήσῃ θὰ ἀκουσθῇ. Καὶ μετὰ τὸ δεύτερον ἐρώτημα, μὲ ἕνα διασκελισμὸν τεράστιον ἐξῆλθε τῆς αἰθούσης ὁ Πρόεδρος, χωρὶς κανεὶς νὰ ἠμπορέσῃ κἂν νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον. Καὶ ἐγώ, διαμαρτυρόμενος μὲ ὁμάδα φίλων καὶ πλεῖστοι ὅσοι ἄλλοι, ἐντόνως, διότι τυγχάνομεν μιᾶς μεταχειρίσεως μὴ προσηκούσης, ἰδίως μετὰ τὴν σαφῆ δήλωσιν, ὅτι ὅλοι θὰ ἀκουσθοῦν, κατέφυγα ἀμέσως εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ μετὰ εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Στεφανοπούλου. Καὶ ἐκεῖ ἀπὸ πολλὰς πλευρὰς συνέρρευσε καὶ μία τριακοντὰς τοὐλάχιστον συναδέλφων, διαμαρτυρομένων, διὰ τὸ ἴδιον πρᾶγμα.

§272Δ. ΚΙΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ὁμιλῶ καὶ μὲ διέκοψεν ὁ κ. Μελᾶς. Ἐγὼ δὲν ἀπηυθύνθην εἰς τὸν κ. Μελᾶν. Ὁ κ. Μελᾶς εἶχεν ἀπαλλαγῆ τῶν καθηκόντων τοῦ Ὑπουργοῦ ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου. Τὸ ἐρώτημα θέτω εὐθέως, εἰς τὸν κ. Στεφανάκην, ὡς πρὸς τοὺς 4 Ὑπουργούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν Ὑπουργοὶ τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου, μέχρι καὶ τῆς 13.7. Διεφώνησε κανεὶς ἐπὶ θέματος πρὸς τὸν δημοκρατικὸν ρυθμὸν τοῦ Κόμματος; Ἀντιθέτως, ὑπῆρξαν Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι ἐξύμνουν τὸν Γεώργιον Παπανδρέου μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας καὶ μετέβαλαν καὶ τοὺς ἐπικηδείους λόγους, ὅπως ἦσαν, εἰς ὕμνους πρὸς τὸν Γεώργιον Παπανδρέου.

§273Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὸν εἰς τὸ βῆμα συνάδελφον. Ἐπειδή, ὅμως, ἐδημιουργήθη προσωπικόν, σοβαρώτατον, ζήτημα, μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Βερνίκου, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω νὰ μοῦ δοθῇ ὁ λόγος, διότι, ἐνῷ κατηγορῶ τοῦτον ὡς αἰσχρὸν συκοφάντην, κρυπτόμενος, δὲν τολμᾷ νὰ ἀπαντήσῃ.

§274Α. ΒΕΡΝΙΚΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἀπαντήσω. (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ., κωδωνοκρουσίαι).

§275Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατάγομαι καὶ ἐκλέγομαι εἰς μίαν ἀκραίαν περιοχὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἰδιαιτέρως ὁ τόπος ἐκεῖνος δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ἰδιαίτερα, ὅμως, δι’ ἡμᾶς τοὺς Μεκαδόνας, εἶναι ἅγιος, εἶναι ποτισμένος μὲ τὸ αἷμα μας καὶ δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν ἄνθρωπος καταγόμενος ἀπὸ τὴν περιοχὴν ἐκείνην, νὰ εἴπῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διοχέτευσεν ὁ παριστάνων τὸν Ὑπουργὸν κ. Βερνῖκος εἰς τὸν Τύπον. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ διοχέτευσε τοιαῦτα πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως ἀποτελοῦν ὕβριν διὰ πάντα ἔντιμον Ἕλληνα, καὶ ὄχι μόνον δι’ Ἕλληνα, ὁ ὁποῖος κατάγεται ἀπὸ τὰς ἀκραίας ἐκείνας περιοχάς. Διωχέτευσεν εἰς τὸν Τύπον, ὅτι δῆθεν εἰς συζήτησίν μας, ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἰς ἣν περίπτωσιν δὲν θελήσῃ ὁ Βασιλεὺς νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν συνταγματικὴν διαδικασίαν, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ βγοῦμε εἰς τὰ βουνά, νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἀνοίξωμεν τὰ βόρεια σύνορά μας, διὰ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα, οἱ ἐκεῖθεν τοῦ Παραπετάσματος φυγάδες. (Φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ.! Ἔξω, ἔξω). Ὅταν τὴν ἑπομένην εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰ δημοσιεύματα ταῦτα, ἠρώτησα τὸν κ. Βερνῖκον, ἂν ἐλέχθησαν τοιαῦτα πράγματα καὶ ὄχι μόνον ἠρνήθη τοῦτο, ἀλλὰ μοῦ ἐτόνισεν, ὅτι εἶναι αἰσχρὸς συκοφάντης, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διοχέτευσε ταῦτα εἰς τὸν Τύπον. Προσθέσας, μάλιστα, ὅτι τὰ δημοσιεύματα ταῦτα εἶναι ψευδέστατα ὅπως ἀκριβῶς ἦσαν ψευδῆ ἐκεῖνα, δι’ ἃ ἐφέρετο οὗτος, ὡς δηλώσας περὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., ὅτι δῆθεν δὲν θὰ τὸν προσελάμβανε οὔτε ὡς μοῦτσο εἰς τὰ καράβια του. Κατόπιν αὐτοῦ, ἠναγκάσθην νὰ ἐρευνήσω, ποῖος ἦτο ὁ δράστης τῆς διοχετεύσεως τῶν συκοφαντικῶν δημοσιευμάτων. Παρόντες, κατὰ τὴν συζήτησιν, ἦσαν οἱ συνάδελφοι κ.κ. Κων. Τσιριμῶκος καὶ Ζήσης Παπαλαζάρου, τῶν ὁποίων τὸ ἦθος εἶναι γνωστόν, ὡς καὶ ὁ ἐντιμότατος δημοσιογράφος κ. Βαλσαμάκης, οἵτινες μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι ὁ διοχετεύσας τὰ ὡς ἄνω συκοφαντικὰ ἦτο ὁ κ. Βερνῖκος. Παρακαλῶ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἐνδεχομένως αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι εἰς τὴν αἴθουσαν, νὰ εἴπουν ποῖος λέγει τὴν ἀλήθειαν. Ἐνθυμοῦμαι, μάλιστα, καλῶς, ὅτι ὁ παριστάνων τὸν Ὑπουργὸν Βερνῖκος, καὶ θέλων νὰ τονίσῃ ἰδιαιτέρως τὰ δημοκρατικά του αἰσθήματα, κατὰ τὴν συζήτησίν μας ἐκείνην, μᾶς ἐδήλωσεν ἐκεῖ, ὅτι εἶναι τόσον δημοκράτης, ὥστε δὲν ὡρκίσθη ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως καὶ μᾶς εἶπε χαρακτηριστικῶς, «ἐγὼ δὲν ὡρκίσθηκα εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ τὸ χέρι μου ἀντὶ νὰ τὸ ὑψώσω, διὰ νὰ ὁρκισθῶ, τὸ ἐπῆγα εἰς τὰ ὀπίσθια». Αὐτὸς εἶναι ὁ «Ὑπουργὸς» τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Κυβερνήσεως Νόβα, κ. Βερνῖκος, ὅστις σὺν τοῖς ἄλλοις, καὶ ὡς δοσίλογος καὶ συνεργάτης τῶν Γερμανῶν, ἐκατηγορήθη.

§276Α. ΒΕΡΝΙΚΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριε Πρόεδρε, χαίρω πολὺ καὶ εὐχαριστῶ τὸν κ. Ἀγγελούσην, διότι ἀποδεικνύεται, ὅτι ὅσα εἶπεν, εἶναι ψευδῆ.

§277Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μεταχειριζόμενος τὰς λέξεις, ἃς ὁ ἴδιος ἐχρησιμοποίησε καὶ πάλιν τὸν ἀποκαλῶ αἰσχρὸν συκοφάντην καὶ οὐτιδανόν.

§278Α. ΒΕΡΝΙΚΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰς ὕβρεις δὲν ἀπαντῶ, διότι δὲν συνηθίζω νὰ ἀπαντῶ εἰς ὑλακάς τινων. Χαίρομαι, ἐπίσης, ὅτι ἀνένηψε καὶ ἀνακαλεῖ τὰ ὅσα εἶπεν, διότι πραγματικὰ κατεπλάγην, ὅταν ἤκουσα τὴν φράσιν του, διότι συμβαίνει καὶ ἐγὼ νὰ αἰσθάνομαι διὰ τὴν Μακεδονίαν ἰδιαιτέραν στοργήν. Καὶ ὄχι μόνον στοργήν, διότι ἔχω ὑπηρετήσει ἐπὶ χρόνια εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἔμεινα κατάπληκτος καὶ ἄφωνος. Εἶναι ἀρκετόν, τὸ ὅτι πανηγυρικῶς ἐπιμένει ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν, διὰ νὰ ἀνακαλέσῃ. Μοῦ ἐτηλεφώνησεν εἰς τὸ γραφεῖον μου καὶ τὸν διεβεβαίωσα, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ διάψευσιν, δὲν θὰ ἤμην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπεβεβαίωνα τὰ ὅσα προηγουμένως εἶπεν. Ἔκαμε τὴν διάψευσιν χθὲς τὸ ἑσπέρας, συνηντήθημεν καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι διεπίστωσα, ὅτι σὺ τὰ διοχέτευσες καὶ τοῦ εἶπον «ὅπως τὰ φώναξες, μοιραῖον ἦτο νὰ διοχετευθοῦν, διότι ἐκραύγαζες κατὰ τέτοιον ἀνοίκειον καὶ πρωτάκουστον τρόπον καὶ προκειμένου περὶ πρώην φίλων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴν ἀκουσθῇς». Γεγονὸς εἶναι, ὅτι, πράγματι, εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὰ ἐξέθεσα, ὅπως ὤφειλα νὰ τὰ ἐκθέσω καὶ θὰ ἐκθέσω ὅ,τιδήποτε ἀνάλογον ἀκούω. Ἀντιλαμβάνομαι τὴν δυσχέρειαν τοῦ κ. Κ. Τσιριμώκου καὶ ἀντιλαμβάνομαι καὶ τὴν λεπτότητα τῆς θέσεως τοῦ κ. Φ. Βαλσαμάκη. Ἐπιθυμῶ νὰ θεωρηθῇ λῆξαν τὸ ἐπεισόδιον καὶ δέχομαι τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ συναδέλφου κ. Ἀγγελούση, ὅτι δὲν τὰ εἶπεν. Αὐτὸ θέλομεν, νὰ μὴ τὸ ἔχῃ πῆ.

§279Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν τριῶν αὐτῶν ἐντίμων ἀνθρώπων, οὓς ἀνωτέρω ἀνέφερον, διὰ νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος, ποῖος εἶναι ὁ παριστάνων τὸν Ὑπουργόν, κ. Βερνῖκος. Αὐτὸς ὁ κύριος συκοφάντης, ὁ ὁποῖος κομπορρημονῶν, ἰσχυρίζετο, ὅτι δῆθεν ὁ κ. Καραμανλῆς, καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε., παρακαλεῖ τοῦτον νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, καίπερ μὴ ὢν βουλευτής.

§280Α. ΒΕΡΝΙΚΟΣ. (Ὑπουργὸς Ἐμπορίου). Ἀλλὰ χαρακτηριστικὸν τῆς ποιότητος τοῦ ἐκ Δράμας συναδέλφου, ὁ ὁποῖος στερεῖται καὶ τῆς στοιχειώδους ἀνατροφῆς.

§281Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψίς μου. Λυποῦμαι διὰ τὰς διακοπὰς αὐτάς, διότι μὲ διακοπὰς παρατείνω τὸν λόγον μου. Ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἐὰν ἐρχόμεθα εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα, ἐὰν πράγματι ἐγένετο συζήτησις καὶ ἡ παροῦσα κρίσις θὰ εἶχεν ἀποφευχθῆ. Τὸ πολιτικὸν θέμα, ἐξετέθη ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἀγορητάς. Νομίζω, ὅτι διεπιστώθη κατὰ τρόπον ἀνεπίδεκτον, οἱασδήποτε ἀμφισβητήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. κ. Παπανδρέου, παρῃτήθη καὶ δὲν ἐξηναγκάσθη εἰς παραίτησιν καί, ἐπιτρέψατέ μου, κ.κ. συνάδελφοι, νὰ ἀναφέρω μίαν ἀκαταμάχητον ἀπόδειξιν, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν. Ὅλοι οἱ στενοὶ συνεργάται τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ., ἀξιοτίμου κ. Παπανδρέου, τὸν λαὸν ἐξελιπάρουν, ὡς τὴν τελευταίαν στιγμήν, διὰ νὰ μὴ παραιτηθῇ. Εἶναι ἀδιανόητον, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προετοίμαζον, δῆθεν, τὴν παραίτησίν του, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐσκευώρουν καὶ ἐσυνωμότουν, νὰ ἐκλιπαροῦν διὰ νὰ ματαιωθῇ ἡ «συνωμοσία». Δὲν συνεχίζω ἐπὶ πολιτικοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον, νομίζω, ὅτι μᾶς ἐρεθίζει. Θὰ ἤθελα νὰ ἔλθω εἰς δύο θέματα, προκύψαντα ἐκ τῆς ἀνακρίσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ΑΣΠΙ-ΔΑ καὶ σχέσιν ἔχοντα μὲ τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς δικαιοσύνης. Εἰς τὰς 2 Ἰουλίου, ὑπάλληλος τῆς Κ.Υ.Π., ὑπὸ τὸ ὄνομα Μαδούρης, καλεῖται νὰ ἐξετασθῇ ὡς μάρτυς διὰ σήματος τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου. Καὶ ὁ προϊστάμενός του, ὁ Διευθυντὴς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Δʹ τμήματος, εὐθὺς ὡς ἔλαβε τὸ σῆμα, ἀπευθύνεται εἰς τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον καὶ τοῦ ζητεῖ ἐξηγήσεις, διατί καλεῖται ὁ μάρτυς.

§282Α. ΑΓΓΕΛΟΥΣΗΣ. Μήπως διεξήγετο δικαστικὴ ἔρευνα;

§283Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριε Ἀγγελούση, εἶσθε νομικὸς καὶ θὰ μὲ δικαιώσετε. Καλεῖται, κύριοι, ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, ἀπὸ κάποιον προϊστάμενον τῆς ὑπηρεσίας, νὰ τοῦ παράσχῃ ἐξηγήσεις, διατὶ καλεῖται ὁ ὑπάλληλος. Σκεφθῆτε, καὶ ἀπευθύνομαι, κυρίως, εἰς τοὺς νομικούς, ἐὰν ἔχῃ συμβῆ προϊστάμενος, οἱασδήποτε ὑπηρεσίας, τοῦ ὁποίου καλεῖται εἷς ὑπάλληλος ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα, νὰ καλῇ τὸν Εἰσαγγελέα, διὰ νὰ ζητῇ ἐξηγήσεις. Καὶ δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο, ὑπάρχει καὶ κάτι χειρότερον, διὰ τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ εἴπω, δὲν εὐθύνεται ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., ἀλλὰ εὐθύνονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τοῦ εἰσηγήθησαν ὠμὴν καὶ ἀπροσχημάτιστον ἐπέμβασιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην. Τὸ ἴδιο ἀπόγευμα, ὅταν πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε τὸν κ. Μητσοτάκην, ἐπὶ τρίμηνον στερούμενον τῆς συνεργασίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὸ ἴδιον ἀπόγευμα, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπικοινωνεῖ μὲ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐπιθεωρητικοῦ Συμβουλίου καὶ ζητεῖ ἐξηγήσεις, πῶς ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἐτόλμησε νὰ καλέσῃ τὸν δεῖνα μάρτυρα, καθ’ ἣν στιγμήν, ὁ ἀνακριτὴς εὑρίσκεται εἰς τὴν Κύπρον, Διατί αὐτὸ τὸ ἀνήσυχον καὶ ἐπίμονον ἐνδιαφέρον; Ὅταν, κ.κ. συνάδελφοι, ὁ τότε Ὑπουργός, διεμαρτυρήθη διὰ τὰς ἐνεργείας αὐτάς, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέστειλεν ἔγγραφον πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ καὶ τὸ ἐκοινοποίησεν καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ ἠκούσατε, κύριοι, πῶς δικαιολογεῖ τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Δʹ Τμήματος τῆς Κ.Υ.Π., καθὼς καὶ τὴν ἰδικήν του. «Ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργέ, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. .... ἐγγράφου σας, μεταξὺ ἄλλων, γράφει τὰ ἑξῆς: Γνωρίζω ὑμῖν, πρῶτον, τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Α.Ν. 1671)1951 «περὶ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργῶν», τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκπροσωπεῖ τὴν Κυβέρνησιν, συντονίζει τὰς ἐνεργείας ἁπάντων τῶν Ὑπουργῶν, ζητεῖ παρ’ αὐτοῦ καὶ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς ὑπηρεσίας διασαφήσεις καὶ πληροφορίας, καὶ παρέχει εἰς αὐτοὺς τὰς σχετικὰς ὁδηγίας». Ἠθέλησαν οἱ κακοὶ σύμβουλοι τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ θεμελιώσουν τὴν ἀνεπίτρεπτον αὐτὴν ἐπέμβασιν εἰς τὸ περίφημον αὐτὸ ἄρθρον 2 καὶ ἐλησμόνησαν οἱ κύριοι, ὅτι οὔτε ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε κανεὶς δύναται νὰ ἀπευθύνεται εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς καὶ νὰ ζητῇ διασαφήσεις. Ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν ἀποτελεῖ θεμελιώδη κανόνα τοῦ πολιτεύματός μας καὶ ἀπαγορεύει πᾶσαν ἐπέμβασιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ ἔργον τῆς Δικαιοσύνης.

§284Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Τὶ σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὸ θέμα;

§285Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Θὰ σᾶς εἴπω τί σχέσιν ἔχει. Ἐνθυμεῖσθε ὅλοι τήν ὑπόθεσιν τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ ὁποῖος δικαίως ἐτιμωρήθη. Ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς αὐτὸς ἐτιμωρήθη διότι διὰ τῶν ἐπικρίσεων, συστάσεων, ἐπιτιμήσεων, ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν δικαστῶν τῶν ὁποίων ἡ ἀνεξαρτησία γνώμης εἶναι κατοχυρωμένη συνταγματικῶς, ἐνῷ ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τῶν ἐγγυήσεων τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, τότε τί θόρυβος ἐδημιουργήθη. Τὸ τί εἶπεν ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Μπακόπουλος καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Πολυχρονίδης — ἔχω ἐδῶ τὸ κείμενον τοῦ κ. Μπακοπούλου ὅταν ἀπηυθύνετο πρὸς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Ἀρείου Πάγου διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ὁριστικὴν παῦσιν Εἰσαγγελέως. «Εἶναι θανάσιμον, διεκήρυσσεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸ πλῆγμα τῆς δικαιοσύνης καὶ ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν του». Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς κύριοι συνάδελφοι, ἰδίως τοὺς νομικούς, πότε ἄλλοτε Πρωθυπουργὸς ἀπέστειλεν ἔγγραφον πρὸς τὸν Ὑπουργόν, διὰ νὰ τιμωρήσῃ δικαστικὸν ὑπάλληλον; Καὶ πότε ἄλλοτε Πρωθυπουργὸς ἐντὸς τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἔλαβε πληροφορίας ἀπὸ τὴν ΚΥΠ ἐπὶ δικαστικῆς ὑποθέσεως ἵνα ἐν συνεχείᾳ ἐπικοινωνήσῃ τηλεφωνικῶς μὲ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Δικαστηρίου κ. Σῖμον; Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ μιὰ δευτέρα ἀπάντησις αὐτοῦ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. ἀξ. κ. Παπανδρέου, προσπαθοῦντος νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς ΚΥΠ... (Φωναὶ θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§286ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ προγραμματικῶν δηλώσεων.....

§287Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβ.). Ἐπανελήφθη κατὰ κόρον τὸ περὶ προγραμματικῶν δηλώσεων. Τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τὰς ἠκούσατε. Ἀλλὰ ταὐτοχρόνως, διὰ νὰ ἐκφέρετε τὴν κρίσιν σας καὶ νὰ δώσητε τὴν ψῆφον σας εἴτε ὑπέρ, εἴτε κατά, θὰ πρέπει νὰ ἀκούσετε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν, ὅτι εἶναι χρήσιμα, διὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς κρίσεώς σας.

§288Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Διὰ νὰ δικαιολογήσετε τὴν προδοσίαν.

§289Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Δὲν τὰ πιστεύετε αὐτά, διότι πιστεύετε εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦ ἀδελφοῦ σας.

§290Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Καὶ συνεχίζει τὸ ἔγγραφον. «Ἐν ὄψει τῶν ἀνωτέρω διατάξεων...».

§291Κ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΗΣ. Μετὰ τὴν προδοσίαν ὅ,τι καὶ ἂν εἴπητε κανεὶς δὲν τὰ πιστεύει. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§292Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). «Ἡ ὑπηρεσία ὑπάγεται ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀλληλογραφεῖ ἀπ’ εὐθείας, μὲ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ τὰς Κυβερνητικὰς ὑπηρεσίας...». Βάσει τῆς ἀπιθάνου αὐτῆς διατάξεως ἐνομιμοποιήθη ἡ ὠμὴ καὶ ἀπροκάλυπτος παρέμβασις τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Δʹ Τμήματος τῆς ΚΥΠ. Ἡ δικαστικὴ ὅμως ἐξουσία εἶναι ἀνεξάρτητος. Καὶ πᾶσα ἐπέμβασις εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν εἶναι ἀνεπίτρεπτος.

§293Ι. ΜΕΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν. Ἁπλοῦς εἶναι ὁ μῦθος. Ἀπό τινων ἡμερῶν ἔχει εἰσέλθει ὁ τόπος αὐτὸς εἰς μίαν ἐσωτερικὴν ἀνωμαλίαν, πρωτοφανῆ εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ νεωτέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἐκ τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς καὶ ἐκ τῆς παρατεινομένης ἐκκρεμότητος, προέκυψαν καὶ προκύπτουν κρισιμώταται ἐπιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιδεινοῦνται ἀνὰ πᾶσαν παρερχομένην στιγμήν, μὲ γεωμετρικὴν πρόοδον.

§294Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Διατὶ διακόπτετε. Σᾶς ἐπέτρεψα νὰ ὁμιλήσετε, διότι ἐνόμισα, ὅτι θὰ ἀναφέρεσθε εἰς τὸ θέμα ποὺ θίγω. Ἐὰν ἔχετε νὰ εἴπητε νὰ ἀνέλθετε μετὰ ἀπὸ ἐμένα νὰ ὁμιλήσετε.

§295Ι. ΜΕΛΑΣ. Συμβαίνει νὰ σᾶς περιβάλλω μὲ ἐκτίμησιν. Καὶ γνωρίζετε, ὅτι λαμβάνω τὸν λόγον σπανίως, καὶ εἰς κρισίμους ἰδίως περιστάσεις. Προβαίνω εἰς διακοπὴν διὰ νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι χρέος μοναδικὸν ὅλων μας αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὡς ὑπευθύνων ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, εἶναι νὰ τερματίσωμεν τὴν ἀγωνίαν τοῦ μεγάλου λαοῦ μας καὶ νὰ ἐξαγάγωμεν τὴν χώραν ἀπὸ τὴν καταλυτικὴν καὶ ἐξόχως ἐπικίνδυνον ἐκκρεμότητα.

§296Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Μὰ δὲν εἶναι διακοπὴ αὐτὴ ποὺ κάνετε... Ὁ Κανονισμὸς προβλέπει δυνατότητα παρατάσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων διὰ τὴν περίπτωσιν τῶν βιωσίμων Κυβερνήσεων. Καὶ ἡ περίπτωσις, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχετε ὑπῆρξε περίπτωσις ἐκ προοιμίου θνησιγενής, ἀνεπίδεκτος ἐπιβιώσεως. Συμβαίνει νὰ γνωρίζετε ὡς εἰδικὸς ποινικολόγος, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἰσχύουν ὡς ἐπικρατέστεραι αἱ εἰδικαὶ διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, αἱ ἀποκλείουσαι τὴν ἀναβολὴν τῆς ταφῆς τῶν τεθνεώτων πέραν τῶν εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν. Ἀντιλαμβανόμεθα τὴν αἴσθησιν τῆς ἀνάγκης τῆς εἰδικῆς εὑρέσεώς σας εἰς τὸ βῆμα. Εὑρέθητε ἐκεῖ, διότι εἶσθε νέος καὶ ᾐσθάνθητε τὴν ἀνάγκην τῆς ἀπολογίας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχετε ἀντιληφθῆ, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς ἐκκαθαρίσεως ἀτομικῶν περιπτώσεων. Ἐκεῖνο ποὺ ἐπείγει, ἐκεῖνο ποὺ ἐπιβάλλεται νὰ συμβῇ, χωρὶς ἄλλην ἀναβολήν, εἶναι νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν ἐκφορὰν καὶ τὴν ταφὴν τοῦ τεθνεῶτος, τοῦ Κυβερνητικοῦ σας ὁμοιώματος, ἡ περαιτέρω συντήρησις τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ ἀπειλὴν διὰ τὴν δημοσίαν ὑγείαν, ἀπειλὴν διὰ τὴν ἐπιβίωσιν τῆς Συνταγματικῆς καὶ πολιτικῆς νομιμότητος. Ταῦτα, κ. συνάδελφε, διὰ τὴν ἰδικήν σας περίπτωσιν. Κλείω τὴν παρέμβασιν καὶ μὲ μίαν ἄλλην ὀφειλομένην ἀπάντησιν. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως, ὅτι περιπίπτομεν εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν δημοκρατικὴν καὶ κοινοβουλευτικήν μας ὑποχρέωσιν, μὴ μετέχοντες εἰς τὴν διεξαγομένην συζήτησιν καὶ παρακολουθοῦντες βωβοὶ τὴν ἐξέλιξιν τῆς συζητήσεως. Παρέχεται ἀπάντησις. Ἀπέχομεν τῆς συζητήσεως, διότι ἔχομεν ἐκκαθαρίσει τὰς ἀπόψεις μας. Καὶ δὲν ἀναμένομεν, παρὰ τὴν ἐπιτάχυνσιν τῆς ψηφοφορίας, διὰ τὸν τερματισμὸν καὶ τῆς ἀγωνίας τοῦ λαοῦ μας καὶ διὰ τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχυτέραν ἐπίσπευσιν τῆς ἐπανόδου τῆς χώρας εἰς τὴν συνταγματικὴν ὁμαλότητα. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου).

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ρήτωρ δέχεται διακοπάς.

§298Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Αὐτὸ λοιπόν, ἦτο μία ἐπέμβασις εἰς τὰ ἔργα τῆς δικαιοσύνης. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀσχοληθῶ περαιτέρω, ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι ἐπὶ ὁμοίας ὑποθέσεως ὁλόκληρος ὁ νομικὸς κόσμος τῆς χώρας μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τοὺς δικηγορικοὺς συλλόγους ἠσχολήθη καὶ ἐξέδωκε ψηφίσματα καταδικάζοντα τὴν ἀπαράδεκτον αὐτὴν ἐπέμβασιν.

§299Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Καὶ τὴν δική σας καταδικάζουν.

§300Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Ὑπάρχει καὶ δεύτερον θέμα ἐν σχέσει μὲ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ΑΣΠΙΔΑ. Πληροφορούμεθα ἀπὸ μίαν ἐπιστολὴν τῆς κ. Μαργαρίτας Παπανδρέου, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔστειλεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν Ἀμύνης ἕνα κατάλογον ἀξιωματικῶν ἀποδεκτῶν εἰς αὐτὸν διὰ νὰ συμμετάσχουν εἰς τὸ Δικαστικὸν Συμβούλιον. Καὶ ἀποδεικνύεται κατὰ τρόπον ἀνεπίδεκτον οἱασδήποτε ἀμφισβητήσεως, ὅτι τὴν σύνθεσιν ἐπιθύμει νὰ τὴν ὁρίσῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τῇ εἰσηγήσει κακῶν συμβούλων.

§301ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί δὲν δίδετε εἰς τὴν δημοσιότητα τὸ πόρισμα;

§302Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ἐτερματίσθη ἡ ἀνάκρισις. Οἱοσδήποτε νομικὸς πληροφορηθῆ τὴν ἀπαράδεκτον αὐτὴν ἐνέργειαν τοῦ ἐκ τῶν προτέρων ὁρισμοῦ καθ’ ὑπόδειξιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῶν προσώπων εἰς δικαστικὸν συμβούλιον θὰ αἰσθανθῇ ἐξέγερσιν. Λυποῦμαι βαθύτατα, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἐκ τῶν δύο αὐτῶν πράξεων ὑπέστη βαρύτατον πλῆγμα.

§303ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἠθικὴ τί ἔπαθεν ἀπὸ τὴν πρᾶξιν τὴν ἰδικήν σας;

§304Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Ἔρχομαι εἰς ἓν ἄλλο θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τοῦ Συντονισμοῦ. Ὅταν μαχώμεθα κάτω ἀπὸ τὴν σημαίαν τῆς ἀληθοῦς δημοκρατίας, εἴχαμεν διακηρύξει, ὅτι ἡ παρακολούθησις τῶν τηλεφώνων εἶναι πρᾶξις ἀντιδημοκρατικὴ καὶ καταλυτικὴ τῆς ἀνθρωπίνης ἀξιοπρεπείας. Καὶ αὐτὰ τὰ διεκήρυξε καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., κ. Παπανδρέου. Ἠκούσατε καὶ χθὲς ὅταν ἐλέχθη, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας εἶναι ἀδιανόητον νὰ ἔχῃ παρεκκλίνει τῆς ἀποστολῆς της ἡ ΚΥΠ καὶ νὰ ἀσχολῆται μὲ τὴν παρακολούθησιν τῶν στενῶν συναδέλφων τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§305Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας ὀργιάζει.

§306Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶναι ἀληθές, ἀλλὰ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν εἴτε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, εἴτε ἐπὶ τῶν ἡμερῶν οἱασδήποτε Κυβερνήσεως καὶ σεῖς ἀσφαλῶς τὴν καταδικάζετε. Θὰ ἤθελον νὰ μὴ ἀφήσω τέλος, ἀναπάντητον τὴν δήλωσιν τῆς ΕΔΑ, τὴν ὁποίαν κατέθεσε διὰ τοῦ κ. Ἠλιοῦ. Ἀρνεῖται πᾶσαν συζήτησιν, λέγει, μὲ τὴν ὁμάδα ἐκείνην ποὺ ἀντιποιεῖται κυβερνητικὰ ἔργα. Λυποῦμαι βαθύτατα, διότι ἡ δήλωσις αὐτὴ βάλλει εὐθέως κατὰ τῆς συνταγματικῆς νομιμότητος καὶ τὴν παραβιάζει κατὰ τρόπον ὠμόν.

§307Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ. Σᾶς λυπούμεθα καὶ δὲν ὁμιλοῦμεν.

§308Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Σεῖς οἱ ἴδιοι παρεδέχθητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει νομίμως σχηματισθῆ βάσει τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχετε, εἶναι νὰ μᾶς καταψηφίσετε. Ἀλλοίμονον ἐὰν ὁ οἱοσδήποτε διακηρύττῃ, ὅτι νομίμως σχηματιζομένη Κυβέρνησις ἀποτελεῖ ὁμάδα ἀντιποιουμένην κυβερνητικὰ καθήκοντα.

§309Σ. ΤΣΑΠΑΡΑΣ. Οἱ ἀγωνισταὶ πηγαίνουν μέσα εἰς τὸ κόμμα, ἀλλὰ σεῖς εὑρέθητε μέσα εἰς τὸν βοῦρκον.

§310Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Θὰ ἀκουσθοῦν καὶ ἄλλοι ἀγορηταί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀσχοληθοῦν μὲ ἄλλα θέματα. Νομίζω, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ χρέος μου. Ἐπεσήμανα ὡρισμένας ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι θὰ πρέπει νὰ συνεκτιμηθοῦν ὅταν θὰ ἀποφασίσετε ὄχι περὶ τῆς τύχης τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ τῆς παρατάξεώς μας, διότι μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ ἑνότης τῆς παρατάξεως. Μᾶς ἐνδιαφέρει ἡ παράταξις αὐτὴ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της. Δὲν γνωρίζω τὶ θὰ πράξετε. Ἀλλὰ θὰ πρέπει ὅταν θὰ ρίξετε τὴν ψῆφον σας νὰ σκεφθῆτε τὰ ἀπαράδεκτα, τὰ ἀντιδημοκρατικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἐναντίον μελῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ μὴ λησμονήσετε τὰς βαρείας ἐπεμβάσεις εἰς τὴν Δικαιοσύνην.

§311Λ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν ἐρώτησιν θέλω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Στεφανάκην. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Προεδρίας, εἶσθε νέος βουλευτὴς καὶ πρὸ ὀλίγου ἐξεθέσατε τοὺς τίτλους σας, τοὺς ὁποίους ἀπεκτήσατε κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος. Σᾶς ἐρωτῶ: Ἐὰν ἡ Κυβέρνησίς σας πάρῃ 151 ψήφους, δηλαδὴ λάβητε ψῆφον ἐμπιστοσύνης θὰ καταδεχθῆτε σεῖς νὰ στηριχθῆτε εἰς τὰς ψήφους τῆς ΕΡΕ; Περιμένω τὴν ἀπάντησίν σας.

§312Κ. ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων, ἀπήντησεν εἰς τὸ ἐρώτημά σας.

§313Ι. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰ αἴτια τῆς παρούσης κρίσεως καὶ μ’ αὐτοὺς ποὺ ἀπεδέχθησαν τὴν Βασιλικὴν πρότασιν. Θὰ τοὺς κρίνῃ ὁ λαός. Ἐκφράζω ὅμως τὴν βαθεῖαν μου λύπην, διότι ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του, ὅτι οἱ ἀνεύθυνοι σύμβουλοι τοῦ ἀνευθύνου Ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος, ἤδη ἀπὸ τὸ 1953 ἔχουν καταξευτελίσει τὸν πολιτικὸν κόσμον. Καὶ ἂς ἴδωμεν λεπτομερέστερον τὰ γεγονότα. Ἀρχίσαμεν ἀπὸ τὸν θρῦλον τοῦ ἀειμνήστου Παπάγου, τὸν ὁποῖον ἐταπείνωσαν κατὰ ἀνεπίτρεπτον τρόπον. Προχωροῦμεν εἰς τὸν παραμερισμὸν τοῦ κ. Στεφανοπούλου. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν κ. Καραμανλῆν, τὸν ὁποῖον ἔστιψαν σὰν λεμόνι καὶ τὸν ἐπέταξαν, ἀφοῦ τὸν ἐξεμεταλλεύθησαν καὶ τὸν ἐπέταξαν ἐκτὸς τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων. Ἔρχονται σήμερον εἰς τὸν κ. Γ. Παπανδρέου. Ἔχουν ὡς ἀρχὴν νὰ ἐξευτελίζουν τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν πολιτικῶν κομμάτων, νὰ διαλύουν καὶ νὰ διχοτομοῦν τὰ κόμματα. Ἀλλὰ ὁ κ. Γ. Παπανδρέου δὲν εἶναι εὐκολομάσητος. Ἔχει μπάρμπα τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸν προστατεύει. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). Ἀλλ’ ἐκεῖνο ποὺ μὲ ξενίζει, κ. Πρόεδρε, καὶ μοῦ προξενεῖ κατάπληξιν εἶναι ὅτι, ἄνθρωποι, μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἔφθασαν πρῶτοι εἰς τὸ Καστρὶ καὶ ἐκτύπαγαν τὸ κεφάλι τους.

§314Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐγγεγραμμένος ὁ κ. συνάδελφος νὰ ὁμιλήσῃ: (Θόρυβος, φωναὶ ἐκ τῆς Ε.Κ.). Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον χωρὶς νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένος;

§315Ι. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω λοιπόν, ὅτι μοῦ προξενεῖ κατάπληξιν πῶς ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔσπευσαν πρῶτοι εἰς τὸ Καστρί, τοὺς ὁποίους ἐκυνηγοῦσα μὲ τὴν Μερσεντές, δὲν τοὺς ἐπρόλαβα, διότι ἔτρεχον μὲ πύραυλον, καὶ ἐκτύπαγαν τὰ κεφάλια τους καὶ λέγοντας τὶ κακὸ εἶναι αὐτό, εἶναι πρῶτοι καὶ καλλίτεροι σήμερα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ὁ κ. Ρουσόπουλος, ὁ κ. Ἡγουμενάκης κλπ. Ἐγὼ θὰ ἔλεγα εἰς τὸν Βασιλέα: «Μεγαλειότατε, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ὁρκισθοῦν», διότι εἰς τὴν Βουλὴν εἶχον ἐκφρασθῆ, ὅτι πρέπει νὰ τεθῆτε ὑπὸ ἀπαγόρευσιν». Μὲ τὴν τακτικὴν αὐτὴν καταρρακώνετε τὸ πολίτευμα καὶ ἐφθάσατε νὰ ὁδηγῆτε τὴν χώραν εἰς ταλαιπωρίαν. Ἔλεγον, λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐὰν ἡ Α.Μ. ὁ Βασιλεύς, εἶχε καλοὺς συμβούλους καὶ ὄχι ἀνθρώπους ἀνευθύνους ποὺ δίδουν κακὰς συμβουλὰς καὶ τὸν συνεβούλευον νὰ καλέσῃ τὸν Γ. Παπανδρέου νὰ τοῦ ἀναθέσῃ τὴν ἐντολήν, ἔτσι ὁ λαὸς ἀντὶ νὰ φωνάζῃ κάτω ὁ Βασιλεὺς καὶ δημοψήφισμα, θὰ ἐφώναζε ζήτω ὁ Βασιληᾶς καὶ ζήτω ὁ Παπανδρέου. Ἔχετε ἱστορικὴν εὐθύνην, διότι ἀντὶ νὰ προχωρήσητε εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἀσχολεῖσθε μὲ τὸ κατηγορῶ κατὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ μὲ ἐπιστολὴν τῆς κ. Μάργκαρετ Α. Παπανδρέου πρὸς οἰκογενειακόν της φίλον, ζητοῦσαν νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑλλάδα. Ὡς καὶ μὲ τὴν «Ἀσπίδα», ὅπου καμμίαν ἀνάμιξιν ἔχει ὁ κ. Α. Παπανδρέου. Καὶ ἐκφράζω τὴν λύπην μου διὰ τὰ ὅσα ἐλέχθησαν ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς βάρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διότι ἐδώσατε ἕνα κακὸν παράδειγμα εἰς τοὺς νέους καὶ διὰ πρώτην φορὰν ἐκλεγέντας βουλευτάς.

§316Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, δὲν φωνάζει κανεὶς δι’ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. συνάδελφος. Ἀπορῶ πῶς δίδετε τὸν λόγον εἰς μὴ ἐγγεγραμμένους νὰ ὁμιλήσουν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ συνεχίσῃ ὁ κ. συνάδελφος. Ὀφείλετε νὰ τοῦ ἀφαιρέσετε τὸν λόγον.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Σπηλιωτόπουλε, μὴ μὲ ἀναγκάζετε νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν. Σταματήσετε. Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης, ἔχει τὸν λόγον.

§318ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς ΕΡΕ). Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν.

§319Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, «ψηφοφορία» νὰ μὴ φωνάζουν, διότι εἶναι φασιστικὴ φωνή. Συζήτησις γίνεται ἐδῶ καὶ θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία ὅταν ὁμιλήσουν οἱ ἐγγεγραμμένοι. Ὅσοι δὲν πιστεύουν εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτήν, νὰ ὁμολογήσουν, ὅτι εἶναι φασίσται.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσάτσος, ἔχει τὸν λόγον.

§321Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διετύπωσα μίαν παράκλησιν νὰ συνεχίσωμεν αὔριον. Εἶναι νοητὸν νὰ ἀντιλογισθῇ ἡ παράκλησίς μου δι’ ἀντιθέτου παρακλήσεως, οὐχὶ ὅμως διὰ κραυγῶν. Αὐτὸ τὸ θεωρῶ ἀθέμιτον δημοκρατικῶς ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως στοιχειώδους ἠθικῆς εὐπρεπείας.

§322Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς τῆς Βουλῆς μὲ προσήγγισε καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως... (Οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου κτυποῦν τὰ ἑδώλιά των, μὴ ἐπιτρέποντες εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀκουσθῇ, κωδωνοκρουσίαι, θόρυβος).

§323Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. (Πρ. Κυβερνήσεως). Θρίαμβος τῆς δημοκρατίας!

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μυλωνᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§325Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀντίλογος καὶ νὰ συνεχίσωμεν τὴν συνεδρίασιν, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἀπὸ ἡμερῶν λέγονται κατὰ κόρον ἀπὸ ὅλας τὰς παρατάξεις, ὅτι κάθε ὥρα ποὺ περνᾶ εἶναι ἐπικίνδυνος διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ παρὰ ταῦτα ἀντὶ νὰ ἀκοῦμεν καὶ νὰ συζητοῦμεν προγραμματικὰς δηλώσεις, ἀκοῦμεν ἐπικρίσεις κατὰ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, προφανῶς, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ Κυβέρνησις. Θέλουν νὰ συνεχίσουν δι’ αὔριον προφανῶς, διότι εἶναι ἡ 4η Αὐγούστου.

§326Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κ. Πρόεδρε, διὰ τὰς τελευταίας φράσεις τοῦ κ. Μυλωνᾶ. Θὰ ἔπρεπε νὰ σκέπτεται περισσότερον καὶ νὰ λέγῃ ὀλιγώτερα. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ διετύπωσα μίαν παράκλησιν. Ἀντὶ τῆς παρακλήσεως ἤκουσα ἄθυρμα λόγων ἀπὸ νέον πολιτευτήν, ὁ ὁποῖος καὶ ἱκανότητα λόγου καὶ ἱκανότητα διανοήσεως ἔχει, καὶ ἀντὶ νὰ κάμῃ χρῆσιν, ὅπως ὤφειλεν, ἰδίᾳ ἀπαντῶν εἰς ἐμὲ καὶ τῆς ἱκανότητος τὴν ὁποίαν ἔχει ἀπὸ ἀπόψεως λόγου καὶ τῆς ἱκανότητος τὴν ὁποίαν ἔχει ἀπὸ ἀπόψεως διανοήσεως, εἶπε λέξεις ἄνευ σημασίας. Λυποῦμαι δι’ αὐτό, ἐγὼ παρεκάλεσα νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον. Καὶ ἐπερίμενα, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ μία ἀπάντησις.

§327ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ παίξωμεν τώρα;

§328Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, παιχνίδι κάνετε ἐσεῖς καὶ ἔχετε μεταβάλει τὸ Κοινοβούλιον εἰς ἕνα στίβον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι στίβος πολιτικῶν ἀγώνων. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιμένω εἰς τὴν παράκλησίν μου αὐτήν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠγέρθη διὰ νὰ εἴπῃ κάτι τὸ ὁποῖον ἀφοῦ δὲν τοῦ ἐπέτρεψαν ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ δημοκρατικοὶ βουλευταὶ νὰ τὸ εἴπῃ, θὰ τὸ εἴπω ἐγώ. Ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. ὁ κ. Στεφανόπουλος εὑρισκόμενος εἰς αἴθουσαν τῆς Βουλῆς, ἀνέθεσεν εἰς τὸν κ. Καροῦσον πρὸ μιᾶς ὥρας καὶ εἴκοσι λεπτῶν νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ μὲ ἐρωτήσῃ, ἐὰν θὰ ἐτελειώναμεν αὔριον ἢ ὄχι. Καὶ εἶπον τὸ ἐλπίζω. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσίς μας. Κατόπιν αὐτοῦ μοῦ διετυπώθη ἡ παράκλησις καὶ συνεφωνήσαμεν νὰ συνεχίσωμεν τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ μίαν ἀκόμη ὥραν. Ἔχει ἤδη περάσει ἡ ὥρα αὐτή. Θέλετε ἀκόμη νὰ μείνωμεν ἡμίσειαν ὥραν; Μίαν ὥραν; Ἐγὼ θὰ μείνω. Ἀλλὰ ἀποτελεῖ μίαν ἄτοπον ἀπαίτησιν τῶν κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δὲν ὁμιλοῦν ἀλλὰ μόνον κραυγάζουν καὶ θέλουν καλὰ καὶ σώνει νὰ ὑποστῶμεν τὴν ψυχικὴν καὶ σωματικὴν ταλαιπωρίαν μετὰ τὴν δευτέραν πρωινήν, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχει ἡ αὐριανὴ ἡμέρα, ὡς ἡμέρα τῆς Ἑλληνικῆς δημοκρατίας.

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀρχηγὲ τῆς Ε.Ρ.Ε. μήπως συμφωνεῖτε νὰ διακόψωμεν δι’ ἀπόψε καὶ νὰ ὁρίσωμεν συνεδρίασιν δι’ αὔριον 10 π.μ. ὅτε καὶ θὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία;

§330Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ ὁρισθῇ συνεδρίασις διὰ τὸ ἀπόγευμα καὶ νὰ μείνωμεν σύμφωνοι νὰ καταβάλωμεν κάθε προσπάθειαν, ὥστε αὔριον νὰ τελειώσωμεν.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μήπως συμφωνεῖτε νὰ ὁρίσωμεν ἀπὸ ἀπόψε τὴν ὥραν τῆς αὐριανῆς ψηφοφορίας;

§332Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι εἴμεθα καταπεπονημένοι καὶ εἶναι ὀρθότερον νὰ ὁρισθῇ ἡ συνεδρίασις αὔριον τὸ ἀπόγευμα, διότι ἐὰν ἀρχίσωμεν τὸ πρωὶ εἰς τὰς 10½ ἡ συνεδρίασις θὰ συνεχισθῇ μέχρι τῆς 6ης ἀπογευματινῆς.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. νὰ ὁρίσωμεν τὴν ὥραν τῆς ψηφοφορίας δι’ αὔριον;

§334Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἡ πρότασίς σας δὲν γίνῃ δεκτὴ τότε ἡ συνεδρίασις θὰ συνεχισθῇ.

§335Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι διότι ὁ φίλος κ. Μπακόπουλος διέπραξε μέγα σφάλμα ἀπὸ ἀπόψεως στοιχειώδους σχέσεως τῶν κομμάτων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἶπε, ὅτι δέχεται νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις ἐὰν δι’ αὔριον καθορισθῇ ἡ ὥρα τῆς ψηφοφορίας. Αὐτὸ εἶναι ἀντισυνταγματικόν, διότι τὸ σύνταγμα προβλέπει 5 ἡμέρας. Εἶναι ἀντιδημοκρατικὸν ἀλλὰ καὶ ἐστερημένον στοιχειώδους λεπτότητος ἀπέναντί μου καὶ τοῦ κόμματος τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπῶ καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ τόσον λεπτὸς καὶ παλαιὸς Κοινοβουλευτικὸς προέβη κατ’ ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν εἰς μίαν τοιαύτην ἄτοπον δήλωσιν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Κύριε Πρόεδρε, ἐδέχθην νὰ τερματίσωμεν αὔριον καὶ νὰ καταλήξωμεν εἰς ψηφοφορίαν, ἔστω καὶ τὰς πρωινὰς ὥρας, ὄχι ὅμως νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὴν ὥραν τὴν ψηφοφορίας. Τὸ Σύνταγμα ὁρίζει τὸ πενθήμερον ὁπότε ἀναγκαίως ἡ ψηφοφορία πρέπει νὰ γίνῃ τὴν 12ην ὥραν τοῦ μεσονυκτίου τῆς 5ης ἡμέρας. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὅμως λέγει ὁ κ. Μπακατσέλος δὲν τὸ δέχομαι καὶ ἐὰν ἐπιμένῃ θὰ παρακαλέσω τότε νὰ ἐγγραφοῦν 40 βουλευταὶ τοῦ κόμματός μου διὰ νὰ ὁμιλήσουν.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖτε νὰ διακόψωμεν ἀπόψε δι’ αὔριον.

§337Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον...

§338Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον. (Φωναὶ — θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§339Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ πολλοῦ.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Σαββόπουλε.

§341Ε. ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἐὰν καλῶς ὡρίσθη ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἡ ΕΔΑ ὅμως ἐδήλωσε ρητῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀντιποιεῖται Κυβερνητικὰ ἔργα. Τοῦτο δύναται νὰ ἔχῃ δυσμενῆ ἀποτελέσματα εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν. Διότι ἐὰν συμβαίνῃ τοῦτο, δηλαδὴ νὰ ἀντιποιῆται Κυβερνητικὰ ἔργα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις θὰ δύνανται ἀργότερον πολλὰ νὰ συμβοῦν, πολλαὶ Κυβερνητικαὶ πράξεις νὰ ἀκυρωθοῦν κλπ. Διὰ τοῦτο, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὅλων τῶν κυρίων συναδέλφων, νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ διαδικασία τῆς ἐπιψηφίσεως ἢ τῆς καταψηφίσεως τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ μὴ λέγουν οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἄκυροι, δὲν εἶναι νόμιμοι καὶ νὰ προλάβωμεν ἄλλα περαιτέρω κακά. Ἐγώ, κ. συνάδελφοι, προσωπικῶς θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ὡς Ἕλλην πολίτης ὄχι μόνον ὡς βουλευτής, ποιοῦμαι ἔκκλησιν ὅπως ἐπισπευσθῇ καὶ τερματισθῇ τὸ ταχύτερον ἡ συζήτησις, πρὸς ὄφελος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸ λόγον.

§343Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι καὶ ἐγὼ διὰ λογαριασμὸν τοῦ κ. Κανελλοπούλου, ὅτι παρενόησε τὰ ὅσα εἶπον καὶ ἐπέτρεψεν εἰς ἑαυτὸν νὰ λυπῆται δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον προηγουμένως. Θὰ τὸν παρεκάλουν — ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην του — ἀλλὰ τοιαύτας ἐκφράσεις δι’ ἐμὲ δὲν δέχομαι εἰς τὸ μέλλον.

§344Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίας ἐκφράσεις;

§345Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μαθήματα δὲν ἔχει κανεὶς ἁρμοδιότητα νὰ μοῦ δώσῃ. Ἔκαμον, κ. Πρόεδρε, πρότασιν, ὅτι καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ἴσα δικαιώματα ὅσα καὶ ἡ ΕΡΕ, ἀποδεχόμεθα νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ληφθῇ ἀπόφασις τοῦ Σώματος ὅτι αὔριον τερματίζομεν, δὲν ἐζήτησα νὰ καθορισθῇ ὥρα ψηφοφορίας, διότι δὲν πιστεύομεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς ὅσα λέγει. Χθὲς εἶπεν, ὅτι θὰ τελειώσωμεν σήμερον, ἀλλὰ δὲν τελειώνομεν. Λοιπόν, θέλω ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν, θὰ τελειώσωμεν αὔριον ἢ ὄχι; Εἴτε, ἄλλως, προσέθεσα καθ’ ὃ ἔχω δικαίωμα, νὰ παραταθῇ ἡ συνεδρίασις νὰ τελειώσουν οἱ ἀγορηταί. Ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ζητῶ.

§346Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον τὴν ἐντύπωσιν, ἐὰν τυχὸν ἐπλανήθην καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἐπλανήθην, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητήσω αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁ κ. Μπακόπουλος, ὅτι ὁ κ. Μπακόπουλος εἶπε νὰ ὁρισθῇ ἀκριβὴς ὥρα ψηφοφορίας...

§347Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§348Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὸ εἶπε καὶ τὸ λησμονῇ αὐτὴν τὴν στιγμήν;

§349Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι δὲν τὸ εἶπον. Δὲν λησμονῶ.

§350Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε παραδέχομαι, ὅτι δὲν τὸ εἴπατε καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει θέμα, διότι πράγματι εἶναι δυνατὸν μεταξὺ Κομμάτων νὰ συμφωνηθῇ ἡ ἐπιτάχυνσις καὶ νὰ συμφωνηθῇ ὅτι αὔριον οἱανδήποτε ὅμως ὥραν θὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις καὶ θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Τὸ ἀποδέχομαι ἐξ ὀνόματος τῆς Ε.Ρ.Ε.

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖ ἡ Βουλὴ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε.;

§352ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§354ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ σήμερον καὶ ὥραν 6,30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως συνέχεια καὶ τερματισμὸς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν. (Ὥρα 2 π.μ.)