1965.05.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 91η

Τετάρτη 26 Μαΐου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 11.45′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Γʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μαυρίδης). Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ν. Κιτσίκης καὶ Μ. Θεοδωράκης ζητοῦν ἄδειαν ἀπουσίας προκειμένου ν’ ἀναχωρήσουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ Σῶμα: Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Σ. Βαδαλούκας, Χ. Τούντας, Χ. Γραμματίδης, Α. Ἀντωνίου, Α. Λιακόπουλος, Χ. Βασματζίδης, Δ. Θεοχαρίδης, 2) Α. Λώρας, Γ. Τζώρτζης, Θ. Μαναβῆς, 3) Ν. Στειρόπουλος καὶ Α. Καλατζάκος, 4) Ι. Διαμαντόπουλος, Α. Τζιτζῆς, Α. Μπουρνιᾶς καὶ Σ. Τομαρᾶς, 5) Ε. Σαββόπουλος, Γ. Γρηγορίου, Κ. Ράλλης, Ι. Βαρβιτσιώτης καὶ Χ. Πιπιλῆς, καταθέτουσι προσθήκας καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ρυθμίσεως θεμάτων Κοινωνικῆς Ἀσφαλίσεως καὶ περὶ ἑτέρων τινῶν διατάξεων» Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεύς, κ. Β. Ἰντζές, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Β. ΙΝΤΖΕΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Πρὸς Τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων Ἐνταῦθα Περὶ ἀνακοινώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 119 διεθνοῦς συμβάσεως καὶ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 118 καὶ 119 διεθνῶν συστάσεων. Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσωμεν ὑμῖν συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 19 παρ. 5 καὶ 6 τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Διεθνοῦς Ὀργανώσεως Ἐργασίας, κυρωθέντος ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος διὰ τοῦ Ν.Δ. 399)1947, ὅτι κατὰ τὴν 47ην Σύνοδον τῆς Διεθνοῦς Συνδιασκέψεως Ἐργασίας ἐψηφίσθησαν (25 Ἰουνίου 1963) αἱ κάτωθι συμβάσεις καὶ συστάσεις: α) Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 119 σύμβασις «περὶ ἀσφαλείας τῶν μηχανῶν». β) Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 118 σύστασις «περὶ ἀσφαλείας τῶν μηχανῶν». γ) Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 119 σύστασις «περὶ λύσεως τῆς σχέσεως ἐργασίας πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἐργοδότου». Ὧν τὰ ἐπίσημα κείμενα εἰς τὴν ἀγγλικὴν καὶ γαλλικὴν γλῶσσαν, ὡς καὶ ἡ προσωρινὴ μετάφρασις αὐτῶν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν θέλουσιν ἐκτυπωθῆ εἰς ἴδιον τεῦχος. Ἡ Ἑλληνικὴ ἐργατικὴ νομοθεσία — μολονότι δὲν εἶναι πλήρως ἐναρμονισμένη πρὸς τὰς διατάξεις τῶν ἀνωτέρω τριῶν διεθνῶν ὀργάνων — δύναται νὰ λεχθῇ, ὅτι βασικῶς τοὐλάχιστον ἐξασφαλίζει ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἰς τοὺς ἐργαζομένους τὴν ὑπὸ τῶν ὀργάνων τούτων προβλεπομένην προστασίαν. Οὐχ’ ἧττον ὅμως ἐπιθυμοῦντες ὅπως ἐκσυγχρονισθῇ εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς ἐργατικὴ Νομοθεσία, θὰ ἐξετάσωμεν ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῶν ἁρμοδίων ἐν προκειμένῳ Ὑπουργῶν ὡς καὶ τῶν οἰκείων ἐργατικῶν καὶ ἐργοδοτικῶν ὀργανώσεων κατὰ πόσον ὑφίστανται σήμερον ἐν τῇ χώρᾳ μας αἱ προϋποθέσεις διὰ τὴν λῆψιν ἐνίων ἢ ἁπάντων τῶν ὑπὸ τῶν ὡς ἄνω συμβάσεων καὶ συστάσεων προβλεπομένων μέτρων, ἅτινα τυχὸν δὲν καλύπτονται ἤδη ὑπὸ τῆς κειμένης νομοθεσίας ἢ τοῦ ἐκπονηθέντος ἤδη προσχεδίου Κώδικος Ἐργασίας. Ἐν Ἀθήναις τῇ 26 Μαΐου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Γ. ΜΠΑΚΑΤΣΕΛΟΣ

Ὁ βουλευτὴς Λέσβου κ. Θ. Παππᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων χωρίου Λεπετύμνου, αἰτουμένων ἔναρξιν ἐργασιῶν πρὸς μεταφορὰν τοῦ ἐν λόγῳ χωρίου, λόγῳ τῶν κατολισθήσεων τοῦ ἐδάφους. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Κ. Δαμιανός, καταθέτει ἀναφορὰν Ὁμοσπονδίας Ἀναπήρων καὶ Θυμάτων πολέμου Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, Θράκης καὶ νήσων Βορείου Αἰγαίου, αἰτουμένων ἀναπροσαρμογὴν συντάξεων θυμάτων πολέμου, αὔξησιν τῶν χορηγουμένων συντάξεων καὶ καταβολὴν συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν θνησκόντων ἀναπήρων πολέμου ἴσης πρὸς τὴν ὑπὸ τῶν θυμάτων πολέμου λαμβανομένην. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Β. Ἐφραιμίδης, διὰ τηλεγραφήματός του αἰτεῖται παρέμβασιν τοῦ Ε.Ο.Κ., ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν ἀπωλήτων καπνῶν ἀφ’ ἑνός, καὶ καταβάλῃ χρηματικὰ ποσὰ δι’ ἀγορασθέντα ὑπ’ αὐτοῦ καπνὰ ἀφ’ ἑτέρου. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ε. Ἀνερούσης καὶ Χ. Πιπιλῆς, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Κοινότητος Ἔσλινγκεν Γερμανίας, αἰτουμένου ὅπως τὸ ἐν τῇ ὡς ἄνω πόλει λειτουργοῦν Δημοτικὸν Ἑλληνικὸν Σχολεῖον, ἀναγνωρισθῇ ὡς Δημόσιον καὶ συντηρῆται ὅπως τὰ ἀναγνωρισμένα Δημόσια Δημοτικὰ Σχολεῖα τὰ λειτουργοῦντα εἰς ἀλλοδαπὰς χώρας. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν, αἰτουμένου ἐφαρμογὴν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 132)1964 Β. Δ)τος περὶ καταβολῆς ηὐξημένων νοσηλείων εἰς τὰς μετὰ τοῦ ΙΚΑ συμβεβλημένας ἰδιωτικὰς κλινικάς. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων παροδίων Ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου, αἰτουμένων ἐξομοίωσιν μετὰ τῶν ἄλλων περιφερειῶν ὡς πρὸς τὸ βάθος τῆς οἰκοδομικῆς γραμμῆς. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Α. Γεροκωστόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἠλεκτροτεχνιτῶν καὶ βοηθῶν Πατρῶν «Ἡ Ἔντασις», αἰτουμένων ρύθμισιν ζητήματος κοινωνικῆς των ἀσφαλίσεως. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Τ. Καρδάρας, καταθέτει ἀναφορὰν κληρούχων τοῦ συνοικισμοῦ Ἀβέρωφ–Λαρίσης, αἰτουμένων παραχώρησιν κοινοχρήστου ἐκτάσεως πρὸς δημιουργίαν λαχανοκήπων. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Σ. Ἐλαφρός, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Πανεργατικῆς Ἑνώσεως Ζαγορᾶς, αἰτουμένης κατοχύρωσιν ἐπαγγέλματος καὶ ἐπέκτασιν τοῦ ΙΚΑ εἰς τὴν ἐν λόγῳ περιοχήν. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Σ. Ἐλαφρός, καταθέτει ἀναφορὰν Προέδρου τῆς Κοινότητος Ξυνοβρύσης, αἰτουμένου χορήγησιν πιστώσεως διὰ τὴν διάνοιξιν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Ἀργαλαστῆς–Ξυνόβρυσης. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν, αἰτουμένου ἐφαρμογὴν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 132)1964 Β.Δ., περὶ καταβολῆς ηὐξημένων νοσηλείων εἰς τὰς μετὰ τοῦ ΙΚΑ συμβεβλημένας ἰδιωτικὰς κλινικάς. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Ἄνω Καστριτσίου, αἰτουμένου οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν πρὸς ἐκτέλεσιν κοινωφελῶν ἔργων. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἠλεκτροτεχνιτῶν καὶ βοηθῶν Πατρῶν «Ἡ Ἔντασις», αἰτουμένων ρύθμισιν ζητήματος κοινωνικῆς των ἀσφαλίσεως. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Ἀθαν. Φροντιστής, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Νέας Ἀγχιάλου, αἰτουμένου ἐπιχορήγησιν διὰ τὴν ἀνέγερσιν Ἡρώου πεσόντων. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου Συνταξιούχων ΙΚΑ Αἰγίου «Ὁ Ἅγιος Σπυρίδων», αἰτουμένου αὔξησιν τῶν χορηγουμένων συντάξεων, τιμαριθμικὴν ἀναπροσαρμογὴν αὐτῶν, καθορισμὸν κατωτάτου ὁρίου συντάξεως μέχρι 1000 δρχ. κλπ. Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Προκοπίδης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Γιαννιτσῶν, αἰτουμένης ἄμεσον συγκέντρωσιν τῶν ἀπωλήτων καπνῶν καὶ πριμοδότησιν αὐτῶν εἰς περυσινὰ ἐπίπεδα τιμῶν. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Σ. Ἐλαφρός, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἀγροτικοῦ Συλλόγου Ἀνατολικοῦ Πηλίου, αἰτουμένου ἐξαγγελίαν μέτρων πρὸς προστασίαν τῶν φρούτων καὶ τουριστικὴν ἀξιοποίησιν τῆς πόλεως Ζαγορᾶς. Ὁ βουλευτὴς Χαλκιδικῆς κ. Α. Φιλιππίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐθνικῆς Ἑνώσεως Συνταξιούχων Μεταλλωρύχων Στρατονίκης «Ὁ Ἅγιος Νικόλαος», αἰτουμένων τὴν μὴ διάκρισιν ποσοστῶν ἀναπηρίας εἰς τοὺς ἐξ αὐτῶν καταστάντας ἀναπήρους λόγῳ πνευμονοκονιάσεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐξωραϊστικῶν Συλλόγων πόλεως Ν. Λιοσίων, αἰτουμένων κατάργησιν τῆς φορολογίας τῶν αὐθαιρέτων κτισμάτων. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Θ. Μανωλόπουλος, καταθέτει τηλ)κὰς ἀναφορὰς Προέδρων Κοινοτήτων, Σωματείων, Συνεταιρισμῶν καὶ Σωματείων Φορτοεκφορτωτῶν Λιμεναρίων–Μαριῶν, Καλλιράχης, Σωτῆρος καὶ Θεολόγου Θάσου, αἰτουμένων ἐπαναλειτουργίαν τῶν μεταλλείων καὶ καταβολὴν δεδουλευμένων ἡμερομισθίων παρὰ τῆς ἐπιχειρήσεως Χονδροδήμου. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Χ. Μπουγᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐθνικοῦ Συνδέσμου Θυρωρῶν πολυκατοικιῶν καὶ μεγάρων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ Περιχώρων, αἰτουμένου ἀναθεώρησιν τῶν διεπουσῶν τὴν ἐργατικὴν σχέσιν τῶν θυρωρῶν διατάξεων. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Β. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων χωρίου Ἀναγεννήσεως Σερρῶν, αἰτουμένων διαγραφὴν τῆς εἰσπράξεως φορολογικῶν ἐσόδων ἀνταλλαξίμων. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Ι. Προκοπίδης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν Προέδρου Ὁμοσπονδίας ἐπαγγελματικῶν καὶ βιοτεχνικῶν ὀργανώσεων Πέλλης, αἰτουμένων ἐγκατάστασιν βιομηχανικῆς μονάδος ἐπεξεργασίας ὀπωροκηπευτικῶν ἐν τῇ περιοχῇ Ἐδέσσης. Ὁ βουλευτὴς Λέσβου κ. Θ. Παππᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν Σωματείου ἐργατῶν Γῆς περιφερείας Γέρας, αἰτουμένου χορήγησιν παρὰ τῆς Ἀγροτικῆς Τραπέζης καλλιεργητικῶν δανείων καὶ κατάργησιν τῶν διγράμμων ἐπιταγῶν. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Κάτω Κλειτορίας, αἰτουμένου χορήγησιν ἐκτάκτου οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως καὶ προαγωγὴν τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος εἰς Δῆμον. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν κληρικῶν Ἱερᾶς Μητροπόλεως Πατρῶν, ἀποφοίτων Ἀνωτέρων Ἐκκλησιαστικῶν Φροντιστηρίων καὶ Σχολῶν, αἰτουμένων τὴν ἄνευ ἀκαδημαϊκοῦ ἀπολυτηρίου εἰσαγωγὴν των εἰς τὰς Θεολογικὰς Σχολάς. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν καταδικασθέντων παρὰ τῆς Αʹ Ἐπιτροπῆς Ἐφορείας Καπνοῦ Τριχωνίδος, αἰτουμένων ὅπως τύχουν τῆς κρίσεως τῆς ὑπὸ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 248)1958 πράξεως ΚΕΚ Βʹ Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐπίλυσιν καπνικῶν ζητημάτων. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν συνταξιούχων Πυροσβεστικοῦ Σώματος, αἰτουμένων ρύθμισιν ζητήματος, ἀφορῶντος διαβάθμισιν ἀνδρῶν τοῦ Πυροσβεστικοῦ Σώματος. Ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Γ. Λύχνος, καταθέτει ἀναφορὰν Συλλόγου γονέων καὶ κηδεμόνων Οἰκον. Λυκείου Κερκύρας, αἰτουμένου μετατροπὴν τοῦ ἐν λόγῳ Λυκείου εἰς μικτὸν Γυμνάσιον ἀρρένων καὶ θηλέων. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Πανελληνίου Ὀργανώσεως Συνταξιούχων Κοιν. Ὑπαλλήλων, αἰτουμένης ἀπαλλαγὴν ἐκ τοῦ φόρου μεταβιβάσεως ἀκινήτων. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Δ. Ἀλιπράντης, καταθέτει τηλ)κὴν ἀναφορὰν τοῦ Γεωργίου Δρόσου, ἱδρυτοῦ τῆς Σχολῆς Ναυπηγῶν Πειραιῶς, αἰτουμένου ἔνταξιν τῆς ἐν λόγῳ Σχολῆς εἰς Ἀνωτέραν βαθμίδα παραιτουμένου τούτου παντὸς ἐπιχειρηματικοῦ ἐνδιαφέροντος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνέχεια τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4379)1964 Ν.Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης) Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Γ. Λύχνος, ἔχει τὸν λόγον.

§6Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου νόμου καὶ ἡ διεξαγομένη συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως διὰ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, παρετάθησαν πλέον τοῦ δέοντος καὶ νομίζω, ὅτι καὶ αἱ δύο συζητήσεις δὲν ἐπέφερον κανένα πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν ὁ τότε Ὑφυπουργὸς Παιδείας, ἀείμνηστος Λουκῆς Ἀκρίτας, εἶχε δεχθῆ πολὺ ὀλίγας τροπολογίας. Νομίζω, ὅτι ἐπίσης ματαιοπονοῦμεν, διότι ζητοῦμεν κατάργησιν τοῦ νόμου τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, νόμου, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐπέμενεν εἰς τὸ ἀρχικὸν σχέδιόν της καὶ εἰς τὰς εἰσηγήσεις ποὺ τῆς ἔκαμαν οἱ ἐκπαιδευτικοί της σύμβουλοι. Παρ’ ὅλας τὰς ὑποδείξεις μας ὁ νόμος δὲν ἐβελτιώθη καὶ δυνάμεθα σήμερον ἡμεῖς νὰ καυχηθῶμεν, διότι ἐμαντεύσαμεν τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει, ὅτι εἰσήγαγε τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν ὄχι διὰ νὰ ἐπιφέρῃ ἄμεσον ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ τὴν εἰσήγαγε μὲ πρόγραμμα μακρᾶς πνοῆς. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο ἑτοίμη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Δὲν ἦτο ἑτοίμη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ οἰκονομικὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλεν ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις. Παρέτεινε τὴν ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν ἀπὸ 6 εἰς 9 ἔτη. Τοῦτο ὅμως ἐδημιούργησε τὴν ἀνάγκην πολλῶν σχολικῶν κτιρίων, μεγάλου ἀριθμοῦ διδασκάλων, ὀργάνων καὶ βιβλίων. Τὴν ἀνάγκην αὐτῶν τῶν οἰκονομικῶν ὑποχρεώσεων καὶ τὸν τρόπον ἀντιμετωπίσεώς των, ἡ Κυβέρνησις δὲν προεῖδε. Μία σώφρων Κυβέρνησις θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν δυνατότητα, διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον ποὺ ψηφίζει. Διότι, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀντιμετωπίσει προηγουμένως τὴν οἰκονομικὴν δυνατότητα ποὺ ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ πρόγραμμά της θὰ ἀποτύχῃ καὶ ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς Βουλῆς νόμος δὲν θὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς. Ἐλέχθησαν ἤδη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς αἱ δυσκολίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ παρουσιάζοντο κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Κτίρια, δὲν ἔχομεν. Καὶ χρειάζονται πολλὰ δισεκατομμύρια διὰ νὰ τὰ ἀνεγείρωμεν. Καθηγητὰς δὲν ἔχομεν. Καὶ χρειάζονται πολλὰ ἔτη διὰ νὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὰ Πανεπιστήμια. Ἐκπαιδευτικὰ ὄργανα δὲν ἔχομεν καὶ δὲν ἔχομεν ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα νὰ κατασκευάζουν ἐκπαιδευτικὰ ὄργανα. Καὶ τέλος εἰς τὸ πρῶτον ἔτος τῆς μεταρρυθμίσεως δὲν ὑπῆρχεν οὔτε πρόγραμμα. Ἐὰν ἔτυχε νὰ συζητήσετε μὲ ἐκπαιδευτικούς, θὰ σᾶς εἶπον εἰς ποῖον τραγέλαφον περιέπεσαν διότι δὲν ἤξεραν τὶ θὰ διδάξουν. Δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὰς ἐλλείψεις ποὺ παρουσιάζει ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν τοῦ κ. Ὑφυπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ὑπάρχει ἐκεῖ μία ὀργάνωσις περιφερειακῆς ἀναπτύξεως τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Κερκύρας καὶ ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ ἐξέδωσε τελευταίως ἕνα τόμον, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται μὲ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ὁ κ. Ὑπουργός, ὑποθέτω, ὅτι τὴν ἔχει ὑπ’ ὄψιν καὶ γνωρίζει τὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν τὰς ὁποίας θεωρεῖ ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ ἀναγκαίας διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ τὴν Κέρκυραν. Εἴπομεν ὅμως τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν τὰ ἔχομεν. Ἡ μεταρρύθμισις, τῆς ὁποίας σεῖς εἶσθε ὁ τελευταῖος ἀνάδοχος καὶ εὔχομαι νὰ ἀποδειχθῆτε καλὸς ἐκτελεστὴς καὶ διαχειριστής, δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσετε τὰ δισεκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλισθοῦν διὰ νὰ ἀντιμετωπίσετε τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως σύμφωνα μὲ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνεται εἰς τὸν νόμον. Βεβαίως λυποῦμαι πάρα πολύ, διότι συχνὰ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ἐξετράπη καὶ εἰς μομφὰς διαφόρων εἰδῶν καὶ ποιοτήτων ἐναντίον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος πιστεύεται, ὅτι ἐνέπνευσε τὴν μεταρρύθμισιν. Λυποῦμαι εἰλικρινῶς, διότι ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας ὑπέστη καὶ ἀκόμη ὑφίσταται τὴν περιπέτειαν αὐτήν. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ τοῦ ἀποδίδω καμμίαν ἀπὸ τὰς κατηγορίας, αἱ ὁποῖαι ἐπανελήφθησαν ἀπὸ αὐτὸ τὸ βῆμα, θὰ ἐρωτήσω: Δὲν νομίζει, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος εἶναι ὀλίγον ὑπεύθυνος, διότι ὤξυνεν αὐτὴν τὴν ἀντιδικίαν μὲ τὴν δικτατορικήν του ἔφεσιν νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἀντιλήψεις του εἰς τὴν Παιδείαν χωρὶς νὰ ἀκούσῃ καμμίαν ἄλλην συμβουλὴν ἢ ἀντίρρησιν; Κατηγορεῖται ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς καὶ ὡς ἄθεος, ἀλλὰ εἶναι γνωστόν, ὅτι εἶναι θεολόγος καὶ θεολόγος ἄθεος, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, παρὰ μόνον ἡ ἐξαίρεσις τοῦ ἀειμνήστου Αὐλίχου τῆς Κεφαλληνίας. Ἀλλά, κ. Ὑπουργέ, ἐὰν ἡ ἀδιαλλαξία τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀναγνωρίζῃ, ὅτι τὰ Θρησκευτικὰ εἶναι ἀπαραίτητον μάθημα εἰς τὰ σχολεῖα, ὅτι ἡ ἀξιολόγησίς του εἰς τὸ πρόγραμμα δὲν ἔχει μεταβληθῆ μεταξὺ τοῦ παλαιοῦ προγράμματος καὶ τῆς νέας μεταρρυθμίσεως, διατί ἐπιμένει νὰ μὴ βάλῃ καὶ εἰς τὸν νόμον τὴν μίαν λέξιν, ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ ἱκανοποίει ὅλους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἐκμεταλλευόμενοι ἔστω τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, βάλλουν ἐναντίον τοῦ κ. Παπανούτσου; Βεβαίως ἡ κατηγορία εἶναι ἄδικος, βεβαίως ἡ κατηγορία εἶναι ἀσταθής, ἀλλὰ μία λέξις θὰ ἦτο ἀρκετὴ εἰς τὸν νόμον, διὰ νὰ ἀποτρέψῃ ὅλην αὐτὴν τὴν ἐκστρατείαν, νὰ τὴν προλάβῃ καὶ ἐν τέλει νὰ τὴν καταστείλῃ. Εἶναι πρωταρχικὸν τὸ μάθημα, εἶναι βασικὸν τὸ μάθημα; Ναὶ λέγετε καὶ σεῖς. Εἶναι βασικόν, εἶναι πρωτεῦον, ἀλλὰ δὲν τὸ γράφομεν εἰς τὸν νόμον ἀπὸ πεῖσμα.

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὐδέποτε ἦτο πρωτεῦον.

§8Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως τῆς Παιδείας βλάπτει τὴν Παιδείαν καὶ βλάπτει καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν θέλω, ἐπαναλαμβάνω, νὰ εἰσέλθω αὐτὴν τὴν ὥραν εἰς λεπτομερείας. Θέλω ὅμως νὰ θίξω ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ σπουδαιότατον καὶ τὸ ὁποῖον εἶχον θίξει καὶ ὡς εἰσηγητὴς τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου καὶ ἀπὸ τὰς κατοπινὰς δηλώσεις τοῦ ἀειμνήστου Λουκῆ Ἀκρίτα, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως, ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα προκύπτει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου θεωρεῖ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εὑρίσκεται εἰς μίαν φάσιν κοινωνικῆς ἐξελίξεως, ἡ ὁποία τοῦ ἐπιβάλλει ἀλλαγὴν ἢ ἀλλαγὰς εἰς τὴν Παιδείαν. Εἰς τὴν γεωργικὴν περίοδον εἴχομεν ἄλλο σχολεῖον, εἰς τὴν ἀστικὴν περίοδον εἴχομεν ἄλλου εἴδους σχολεῖον. Ἠρώτησα τότε, ποία εἶναι ἡ περίοδος αὐτὴ εἰς τὴν ὁποίαν ἀνταποκρίνεται τὸ νέον σχολεῖον τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ δὲν ἔλαβον καμμίαν ἀπάντησιν. Εἶναι ἡ κοινωνία ἡ σημερινὴ τῆς Ἑλλάδος προλεταριακή, ὅπως θὰ ὑπεστήριζεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΔΑ ὁ κ. Πασαλίδης; Ἢ τί ἄλλο εἶναι;

§9Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Μεταβατικὴ ἠμποροῦσα νὰ εἴπω. Ἐγὼ θὰ ἀπαντοῦσα ἔτσι, μεταβατική.

§10Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Καὶ συμφωνῶ μαζί σας, ὅτι εἶναι μεταβατική. Ἐὰν ὅμως εἶναι μεταβατική, διατί σπεύδομεν νὰ κάμωμεν τὴν παιδείαν προλεταριακήν;

§11ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος τὸ εἶπεν;

§12Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἰδανικὸν τῆς σημερινῆς παιδείας τῆς Ἑνώσεως Κέντρου εἶναι ὅλοι οἱ Ἕλληνες νὰ ἀπολαμβάνουν τῆς αὐτῆς μαθήσεως καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ καμμία διάκρισις, οὔτε εἰς τὰ σχολεῖα, οὔτε εἰς τοὺς μαθητάς. Ἡ Ἀγγλία ἐπέρασεν ἀπὸ μίαν κοινωνικὴν ἐπανάστασιν πολὺ βαθυτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔρχεται νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐπέρασαν Κυβερνήσεις ἐργατικαὶ καὶ ἡ Ἀγγλία κυβερνᾶται σήμερον ἐκ νέου ἀπὸ τὸ Ἐργατικὸν κόμμα. Δὲν ἐσκέφθη ὅμως ποτὲ τοῦτο νὰ καταργήσῃ τὰ μεγάλα Πανεπιστήμια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα εἶναι Πανεπιστήμια προερχόμενα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν καὶ τὰ ὁποῖα διαμορφώνουν μίαν ἡγετικὴν τάξιν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ μὲ τὸ συντηρητικὸν καὶ μὲ τὸ ἐργατικὸν κόμμα καὶ μὲ οἱονδήποτε ἄλλο κόμμα, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν εἰς τὴν ἀρχήν. Σήμερον ἐτέθη καὶ ἐκεῖ τὸ ἴδιον ζήτημα, ἐὰν ὅλοι οἱ Ἄγγλοι θὰ σπουδάζουν εἰς τὰ κρατικὰ σχολεῖα, διότι ἐκεῖ τὰ μεγάλα Πανεπιστήμια ὅπως εἶναι τῆς Ὀξφόρδης κλπ., λέγονται Πάμπλικ Σκούλς, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦ κράτους. Ἐγείρεται καὶ ἐκεῖ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ ἡ Ἐργατικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐθνικοποιεῖ τὴν βιομηχανίαν τοῦ χάλυβος ἢ δὲν ἠξεύρω ποίας ἄλλας βιομηχανίας, δὲν ἐννοεῖ νὰ κρατικοποιήσῃ ἢ μᾶλλον δὲν ὑπεχώρησεν εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ κρατικοποιήσῃ ὁλόκληρον τὴν ἀγγλικὴν παιδείαν, σύμφωνα μὲ τὰς ἰδέας τὰς ἰδικάς του τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα. Ἐδῶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπάρχῃ κανένα σχολεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἀπευθύνεται εἰς τὴν μᾶζαν τὴν προλεταριακήν, τὴν ἐργατικὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἴπομεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀφήσατε μερικὰ σχολεῖα κλασσικοῦ τύπου, ἀπὸ τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ περάσουν ὅσοι ἐπιθυμοῦν. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως δὲν ἐδέχθη τὴν ἄποψίν μας. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι ὅλα τὰ παιδιὰ πρέπει νὰ λάβουν τὴν αὐτὴν μόρφωσιν καὶ δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἀκολουθήσουν κἄποιαν ἄλλην μάθησιν, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμοῦν, παρὰ μόνον ἂν μεταβοῦν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Μόνον διὰ τῆς φυγῆς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκολουθήσουν τὸ στάδιον τῆς μαθήσεως, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦν. Κύριε Ὑπουργέ, ἀνελάβατε ἓν μέγα βάρος, τοῦ ὁποίου δὲν εἶσθε ὁ ἀρχικὸς ὑπεύθυνος. Ἐπὶ μακρὸν χρόνον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Ἀκρίτα διεχειρίζετο τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας δι’ Ὑπουργοῦ μὴ ὄντος Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἐπιχειρηθεῖσα μεταρρύθμισις εἶναι τόσον προσφιλὴς εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε δύσκολα νὰ δέχεται τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας παρ’ ἄλλου συνεργάτου του. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπαναλαμβάνω ἀνελάβατε βαρύτατον ἔργον. Εἶσθε νέος καὶ γνωρίζω τὸν ζῆλον σας. Εὔχομαι νὰ ἐπιτύχετε, ἀλλὰ δὲν τὸ πιστεύω. Διότι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πολεμήσετε χωρὶς ὅπλα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ χωρίσετε τὰ Λύκεια ἀπὸ τὰ Γυμνάσια ὅταν δὲν δύνασθε νὰ φτιάξετε ὅσα Λύκεια ὑπόσχεται τὸ νομοθέτημά σας; Κάμνετε διάκρισιν μεταξὺ Λυκειαρχῶν καὶ Γυμνασιαρχῶν καὶ θεωρεῖτε τοὺς Γυμνασιάρχας κατωτέρους τῶν Λυκειαρχῶν. Μέχρι σήμερον ὅμως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὡς Λυκειάρχας ἐγνώριζε μόνον τοὺς Δ)ντὰς τῶν σχολείων ἰδιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν χωρὶς κεφάλαια νὰ ἐφαρμόσετε αὐτά, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεσθε. Ὑποστηρίζετε, ὅτι ἐξησφαλίσατε δωρεὰν συσσίτια. Δὲν ἐπετύχατε ἐπ’ αὐτοῦ σοβαρὸν τι. Τὰ συσσίτια λειτουργοῦν θεωρητικῶς μόνον εἰς τὰ χωριά. Εἰς τὰς πόλεις ἔχουν καταργηθῆ. Διὰ τὰ συσσίτια ὁ κρατικὸς προϋπολογισμὸς διαθέτει ἐλάχιστα μόνον πράγματα.

§13Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Ἐὰν εἶναι ἐλάχιστον ποσὸν τὰ 160 ἑκατομμύρια ποὺ διαθέτει ὁ κρατικὸς προϋπολογισμός, διὰ τὰ μαθητικὰ συσσίτια δέχομαι, ὅτι ἐλαχίστη εἶναι καὶ ἡ συμβολὴ τοῦ Κράτους εἰς τὰ συσσίτια.

§14Γ. ΛΥΧΝΟΣ. 160 ἑκατομμύρια δὲν φθάνουν κ. Ὑπουργὲ νὰ θρέψετε 360 χιλιάδες παιδιὰ ὅλον τὸν χρόνον. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ἔχετε ἀπαγορεύσει τοὺς ἐράνους καὶ ἔρανοι γίνονται. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι εἴπατε, ὅτι τὰ πάντα θὰ προέρχωνται ἀπὸ τὸ Κράτος. Καὶ ὅμως παραγγέλνετε εἰς τὶς κοινότητες νὰ ἐγγράψουν εἰς τὸν προϋπολογισμόν τους κονδύλια διὰ τὰ συσσίτια.

§15Γ. ΚΑΣΤΑΝΙΔΗΣ. Ὄχι διὰ τὰ συσσίτια, διὰ τὸν ἐξοπλισμόν.

§16Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναλάβατε εἶναι βαρύ. Προτοῦ ἀσχοληθῆτε μὲ τὸ διδακτικὸν μέρος τοῦ νόμου, φροντίσατε νὰ ἐξασφαλίσετε ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ χρήματα ποὺ ἀναγκαιοῦν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἐὰν δὲν σᾶς δώσουν, ματαιοπονεῖτε. Θὰ εἶναι θλιβερὸν καὶ διὰ τὴν Παιδείαν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ, ὁ ὁποῖος εἶσθε νέος μὲ ζῆλον. Καὶ δὲν θὰ εἶναι ὡραῖον νὰ φύγετε ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας χωρὶς οὐσιαστικῶς νὰ ἔχετε προσφέρει τίποτε, καὶ τοῦτο, διότι δὲν θὰ σᾶς ἔχουν παρασχεθῆ τὰ μέσα. Αὐτὰ εἶχα νὰ εἴπω καὶ ἐλπίζω νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ὡμίλησα μὲ καλὴν πίστιν καὶ ἐλπίζω νὰ δυνηθῆτε νὰ ἀντεπεξέλθετε εἰς τὸ βαρὺ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνελάβατε, ἐὰν σᾶς χορηγηθοῦν τὰ οἰκονομικὰ μέσα. Θὰ πρέπει λοιπὸν νὰ εἴπητε εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἢ μοῦ δίδετε τὰ μέσα νὰ κάμω τὴν δουλειάν μου ἢ ἀποχωρῶ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μυλωνᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§18Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπανεξέτασις τῶν νομοθετημάτων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς προϋποθέτει, ὅτι ἔχει σὰν σκοπὸ νὰ κριθοῦν αὐτὰ μὲ μεγαλύτερη ἄνεσιν καὶ ψυχραιμίαν, ὥστε ἡ ἀπόφασις ποὺ θὰ ληφθῇ νὰ εἶναι ἀπόλυτα σύμφωνη μὲ ἐκεῖνο ποὺ ζητᾶ ὁ νόμος. Περίμενα, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ μὲ ἠρεμία, μὲ ἀντικειμενικότητα, ἀπὸ ὅλες τὶς πλευρές, ἀλλὰ καὶ ἰδίως ἀπὸ τὴν μείζονα Ἀντιπολίτευσιν. Δυστυχῶς, ὄχι μόνον αὐτὸ δὲν συνέβη, ἀλλὰ συνεχίσθη ἡ ἐπίθεσις διὰ νὰ λεχθῇ, ὅτι τὸ νομοθέτημα αὐτὸ οὔτε τὴν παιδεία ἐξυπηρετεῖ οὔτε τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ καὶ ὅτι οὐδεμία μεταρρύθμισις γίνεται καὶ ὅτι ἡ δωρεὰν παιδεία εἶναι μία φενάκη. Δὲν περίμενα μιὰ τέτοια τακτικὴ ἀπὸ τὴν ΕΡΕ. Ἐνόμιζα, ὅτι ὕστερα ἀπὸ πολύμηνον συζήτησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἐγένετο παραδεκτόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προχωρεῖ μὲ μεγάλη φαντασία στὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἐνθυμοῦμαι τὸν ἀείμνηστον Λουκῆ Ἀκρίτα ὅταν κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συνεδριάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως τὸ 1964 κατέθεσε τὸ νομοθέτημα μὲ τὴν φλόγαν καὶ τὸ πάθος ποὺ εἶχε μέσα του, εἶχεν εἴπει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις Κέντρου δίδει Οὐμανιστικὴν βάσιν εἰς τὴν παιδείαν καὶ ὅτι προσανατολιζόμεθα εἰς πολιτισμούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν βάσιν τὴν ἀνθρωπιά. Καὶ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς πολιτισμὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὶς βάσεις μιᾶς τέτοιας κατευθύνσεως. Αὐτὴν τὴν παράδοσιν ἤθελεν ὁ ἀείμνηστος Λουκῆς Ἀκρίτας νὰ ἀκολουθήσωμεν. Καὶ σ’ αὐτὴν τὴν εὐγενῆ ἐπιδίωξιν ἀποβλέπει τὸ νομοθέτημα. Ἄκουσα μὲ ἰδιαίτερη προσοχὴν τοὺς διαφόρους ὁμιλητὰς τῆς ΕΡΕ. Τὸν κ. Κασιμάτην, τὸν κ. Βογιατζῆν, τὸν κ. Βουρδουμπᾶν καὶ τελευταίως τὸν κ. Βρανόπουλον καὶ τὸν κ. Λύχνον. Ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν τους διεπίστωσα, ὅτι οὐδεὶς διαφωνεῖ κατὰ βάσιν μὲ τὸ νομοθέτημα. Ὅλοι ἀνεγνώρισαν τὴν ἀναγκαιότητα καὶ χρησιμότητα τοῦ νομοθετήματος. Ὡς τόσον εἶχαν ἀντίρρησιν διὰ τὴν ἐφαρμογήν του καὶ κατὰ τρόπον κραυγαλέο ἐπολέμησαν τὸ νομοθέτημα. Ὁ κ. Βουρδουμπᾶς εἰς ἕνα σημεῖον τῆς ὁμιλίας του εἶπε τὰ ἑξῆς: «Ἐνῷ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ παιδεία μας χωλαίνει... (Ἀναγινώσκει)...». Καὶ εἰς ἄλλο σημεῖον ἐν συνεχείᾳ εἶπεν: «Ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς λήξεως τοῦ δευτέρου παγκοσμίου πολέμου... (Ἀναγινώσκει)...». Δηλαδὴ ἐνῷ ἀναγνωρίζει, ὅτι ἀπὸ πλευρᾶς ἐκπαιδεύσεως χωλαίνομεν καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον ἀπαράδεκτον καὶ ἐνῷ ἀναγνωρίζει, ὅτι ὅλες οἱ χῶρες μετὰ τὸν πόλεμον ἤρχισαν μίαν προσπάθειαν ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων, ἔρχεται, ἀντὶ νὰ ἐπαινέσῃ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ κατακρίνῃ αὐτὴν διότι δὲν θὰ ἔχῃ τὰ μέσα, τὰ χρήματα, τὸ ἀνθρώπινον ὑλικὸν κλπ. διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν μεταρρύθμισιν ποὺ ὑπόσχεται.

§19Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶπα, ὅτι αὐτὸ ποὺ ἐγένετο εἰς ὅλας τὰς χώρας ἐγένετο καὶ ἐδῶ. Γιατί σταματήσατε εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς ὁμιλίας μου; Ἂν προχωρήσετε παρακάτω θὰ δῆτε, ὅτι λέγω, ὅτι ὅλα πρέπει νὰ γίνουν ἀλλὰ νὰ γίνουν μὲ σύνεσιν.

§20Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Λέτε, κ. συνάδελφε, ὅτι μία Κυβέρνησις ποὺ ἀνέλαβε μιὰ τέτοια προσπάθεια μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος τὸ κάμει στὸ γόνατο;

§21Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δὲν ἰσχυρίσθην, ὅτι τὸ κάμει στὸ γόνατο.

§22Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον. Ὁ κ. Βρανόπουλος ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ χώρα αὐτὴ εἶδε μιὰ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισι πρὸ 30 ἐτῶν καὶ ὅτι σήμερα βλέπει τὸ ἴδιο ἀπὸ τὸν ἴδιον ἄνθρωπο, δηλαδὴ ἀπὸ τὸν Γ. Παπανδρέου.

§23Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέψατέ μου μίαν διακοπήν, ἡ ὁποία θὰ σᾶς διευκολύνῃ εἰς τὴν καλῆς πίστεως συζήτησιν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεων, τὰς ὁποίας κάνετε. Θέλω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι ἡ παιδεία ἡ Ἑλληνική, ἔχει καὶ ἱστορίαν καὶ παράδοσιν, ἔχει ρίζας, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προσέξωμεν. Ὁ πατὴρ τῆς νεωτέρας παιδαγωγικῆς ἐπιστήμης ἐν Ἑλλάδι, ὁ ἀείμνηστος Νικόλαος Ἐξαρχόπουλος, κληθεὶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς παιδείας, ἔθεσε τὰς βάσεις τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀναδημιουργίας καὶ ἐδημιούργησε τὸ πρῶτον Πειραματικὸν σχολεῖον μὲ τὴν φιλοδοξίαν αὐτὸς ὁ τύπος τοῦ σχολείου νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα. Διατί τοῦτο δὲν ἐγένετο; Ἐφ’ ὅσον ἔχομεν αὐτὰ τὰ λαμπρὰ ἀποτελέσματα τοῦ Πειραματικοῦ σχολείου, τὸν θεσμὸν τὸν ὁποῖον ὁ Νικόλαος Ἐξαρχόπουλος ἐπεθύμει νὰ ἐπεκτείνῃ καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν, διατί δὲν ἀκολουθοῦμεν τὸ παράδειγμά του καὶ τὴν πεῖραν αὐτὴν καὶ δὲν τὰ ἐφαρμόζομεν; Ἔχω ἐγγραφῆ νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐκεῖ θὰ ἀναπτύξω ἐκτενέστερον τὸ μεγάλον θέμα τῆς παιδείας, ὡς τὸ αἰσθάνομαι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σᾶς εἴπω εἶναι, ὅτι ἡ παιδεία πρέπει νὰ ἵσταται ὑπεράνω τῶν κομμάτων καὶ νὰ κρίνεται ὡς θέμα ἐθνικὸν καὶ ὑπερκομματικόν. Θὰ πρέπει νὰ προσέξωμεν τὴν παιδείαν καὶ νὰ μὴ ἀποτελῇ αὕτη τὸν στίβον κομματικῶν μας διαφορῶν καὶ διενέξεων.

§24Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶχε δίκαιον ὁ κ. Βρανόπουλος, ὅτι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πρόγραμμα αὐτὸ ἔχομεν ἀνάγκην μαχητῶν καὶ ὅτι οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ δάσκαλοι θὰ εἶναι οἱ μαχηταί. Ἡ Κυβέρνησις λοιπόν, κ.κ. συνάδελφοι, δίδει σήμερον αὐτὴν τὴν μάχην. Ὅπως εἶναι γνωστὸν διὰ νὰ δοθῇ μία μάχη χρειάζονται ἐπιτελικὰ σχέδια. Αὐτὰ τὰ σχέδια καταρτίζει σήμερον ἡ Κυβέρνησις. Πιστεύομεν, ὅτι θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν μάχην αὐτὴν καὶ θὰ ὁλοκληρωθῇ τελικὰ ἡ ἐκπαιδευτική μας πολιτική. Ἐνθυμοῦμαι ἕνα παράδειγμα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τοῦ ἀειμνήστου Τσῶρτσιλ, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ μέσον τοῦ μεγάλου πολέμου ἐρωτηθείς, εἶπεν, ὅτι καὶ μὲ τὰ μπουκάλια τῆς μπύρας ἐν ἀνάγκῃ θὰ πολεμήσωμεν τοὺς Γερμανούς. Ἔτσι ξεκινοῦν οἱ μεγάλοι ἄνδρες. Ἔτσι ξεκινᾷ καὶ ἡ Ε.Κ., ἔτσι ξεκινᾷ καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς Γεώργιος Παπανδρέου. Θὰ ἰδῆτε πολὺ σύντομα ποῖο θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προσπαθείας αὐτῆς. Δὲν παραδέχεται ἡ ΕΡΕ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δίδει δωρεὰν παιδεία. Βεβαίως δὲν ἰσχυριζόμεθα καὶ ἡμεῖς, ὅτι διὰ τῶν προσπαθειῶν ποὺ καταβάλλει σήμερον ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. ὁλοκληρώνεται τὸ ἔργον τῆς παιδείας. Ὅταν, ὅμως, ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, ἰσχυρίσθη, ὅτι καὶ ἐμεῖς ἐδίδομεν δωρεὰν παιδείαν, ὁ κ. Γ. Παπανδρέου τοῦ ἀπήντησε καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν γνωρίζω, τί δωρεὰν παιδείαν ἐδίδατε ἐσεῖς. Γνωρίζω, ὅμως, ὅτι ὅταν ἐσεῖς κ. Ἀρχηγὲ τῆς ΕΡΕ, εἴχατε διαθέσει διὰ τὴν παιδείαν τὸ ποσὸν τῶν 1.920.000.000, ἡ Κυβέρνησίς μας σήμερον διαθέτει τὸ ποσὸν διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῶν 3.420.000.000 δρχ. Ὅταν ἔχωμεν τόσα πράγματα δωρεάν, ὡς εἶναι αἱ ἐγγραφαί, τὰ βιβλία, τὰ δίδακτρα, τὰ συσσίτια κλπ., δὲν νομίζετε, ὅτι ὅλα αὐτὰ συνιστοῦν δωρεὰν παιδείαν; Ἐκάμαμε ἕνα βῆμα σοβαρόν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ 50% τοῦ ὅλου ἔργου. Διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς 9ετοῦς φοιτήσεως, δὲν νομίζετε, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι ἀνυψώνομεν τὸ πνευματικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ μας; Ἐλέχθη ἀπὸ συνάδελφον τῆς ΕΡΕ, ὅτι τὸ 9ετὲς σχολεῖον θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐρημωθοῦν τὰ χωρία μας. Εἶναι τοῦτο σωστὸ νὰ λέγεται; Θὰ πρέπει δηλαδὴ νὰ μὴ μορφωθοῦν τὰ παιδιὰ τῶν χωρικῶν μας; Ἡ ἐγγραφὴ τῶν μαθητῶν εἰς τὰ Γυμνάσια, ἄνευ ἐξετάσεων, δὲν ἀποτελεῖ εὐεργετικὸν μέτρον; Ἡ ἵδρυσις νέων Πανεπιστημίων ἀνωτέρων τεχνικῶν σχολῶν, δὲν ἀποτελεῖ πρᾶξιν ἐξάρσεως; Ἡ κατάργησις τῶν ὑπερμέτρων δαπανῶν τῶν πανεπιστημιακῶν συγγραμμάτων, ποὺ ὑπεσχέθη ὁ κ. Γ. Παπανδρέου, δὲν εἶναι μεγίστης σημασίας προσφορὰ πρὸς τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν καὶ κἄτι ποὺ ἀξίζει νὰ ἐξαρθῇ; Ἐδήλωσεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ἀμείβῃ τοὺς συγγραφεῖς καθηγητὰς κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν ἔργων των. Ἡ ἐξαγγελία τῆς ἐντάξεως τῆς Ἀνωτάτης Βιομηχανικῆς Σχολῆς Θεσσαλονίκης εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης, δὲν εἶναι μία χειρονομία εὐεργετικὴ διὰ τὸν φοιτητικὸν κόσμον;

§25Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἡ Νομικὴ Σχολὴ βγάζει πτυχιούχους, οἱ ὁποῖοι τελικὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμά των; Κατέρχονται εἰς πορείας καὶ καίουν τὰ πτυχία των. Γνωρίζετε, ὅτι πτυχιούχος τῆς Νομικῆς Σχολῆς, ἐκτελεῖ καθήκοντα καθαριστοῦ εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, διὰ νὰ ζήσῃ πρὸς ἐντροπὴν ὅλων μας; Εἶναι κατάστασις αὐτή; Ἐρευνήσατε, ποῦ αὐτὸ ὀφείλεται;

§26Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν ἔγινε, κ.κ. συνάδελφοι, ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τῆς ΕΡΕ, μόνον κριτικὴ διὰ τὴν δωρεὰν παιδείαν καὶ διὰ τὴν μεταρρύθμισιν. Ἡ συζήτησις κατέβηκε εἰς πολὺ χαμηλὸν ἐπίπεδον. Ἡ συζήτησις ἐστράφη κατὰ ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Εἶπον, διὰ τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, ὅτι εἶναι ἄθεος, ὅτι εἶναι κομμουνιστὴς καὶ ἄλλα πολλά. Ἐπιτρέπεται ἀπὸ βουλευτὰς κύρους νὰ κατεβάσουν εἰς αὐτὸ τὸ χαμηλὸν ἐπίπεδον τὴν συζήτησιν; Δὲν ἐπετρέπετο καὶ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπουν αὐτὰ τὰ πράγματα ἐναντίον ἑνὸς ἀνωτάτου Κρατικοῦ λειτουργοῦ. Ἠδύναντο κάλλιστα νὰ εἴπουν, ὅτι δήποτε ἤθελον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ. Δὲν ἐπετρέπετο ὅμως ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ στραφοῦν κατὰ τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται λόγῳ τῆς θέσεώς του νὰ ὑπερασπίσῃ ἑαυτόν. Περιβάλλει ὅμως ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ ὅλην τὴν συμπάθειάν του τὸν Γεν. Γραμματέα τοῦ Ὑπ. Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ ὑπερασπιζόμενος τοῦτον εἰς Θεσσαλονίκην εἶπε: Εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν τῆς μεγάλης ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως διαθέτω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἕνα ἐπίλεκτον συνεργάτην, τὸν Γενικὸν Γραμματέα κ. Ε. Παπανοῦτσον. Καὶ μὲ τὸν ἴδιον κολακευτικὸν τρόπον ὡμίλησε καὶ διὰ τὸν κ. Κακριδῆ καθηγητὴν Θεσσαλονίκης. Ἡ Ε.Ρ.Ε., κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἀνησύχησε διότι μειώνονται αἱ ὧραι διδασκαλίας τῶν Ἀρχαίων Ἑλληνικῶν, τῶν λατινικῶν ἢ ἐὰν τὰ θρησκευτικὰ ἀποτελοῦν βασικὸν μάθημα ἢ ὄχι.

§27Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Ἐθνικῆς Παιδείας). Δὲν μειώνονται, κύριε συνάδελφε.

§28Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τὴν ἐστενοχώρησε εἶναι διότι εἶδε μὲ πόσον ἐνδιαφέρον ἡ Κυβέρνησις ἔπιασε καὶ ἐκίνησε τὸ θέμα τῆς Παιδείας. Αὐτὸ τὴν στενοχωρεῖ. Ἡ Ε.Κ. εἶναι εὐτυχὴς διότι καὶ πάλιν εὑρέθη ὁ κ. Γ. Παπανδρέου ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Ὑπουργείου μὲ τοὺς νέους συνεργάτας του διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς νέας μεταρρυθμίσεις. Καὶ τώρα ἐπανέρχομαι εἰς τὰ θά. Ὁ κ. Βογιατζῆς εἶχεν εἴπει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε δωρεὰν παιδείαν. Θὰ δώσῃ. Καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ παρασυρώμεθα ἀπὸ τὰ «θὰ» τῆς Ε.Ρ.Ε. ἐν παντὶ καὶ πάντοτε προτιμῶμεν τὰ «θὰ» τῆς Κυβερνήσεως, διότι πιστεύομεν εἰς τὴν Κυβέρνησίν μας, διότι πιστεύομεν εἰς τὴν εἰλικρίνειάν της καὶ διότι τὰ «θὰ» τῆς Κυβερνήσεως σημαίνουν δι’ ἡμᾶς πράξεις, σημαίνουν ἔργα.

§29Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε; Νομίζω, ὅτι ἀπὸ τοὺς χρόνους τῶν ρημάτων ποὺ ἐχρησιμοποιήσατε, ἡμεῖς ἀρκούμεθα εἰς τὸν ἐνεστῶτα. Καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων αὐτῶν ζητοῦμεν νὰ κριθῶμεν. Ἄς ἀφήσωμεν τὸν μέλλοντα, ἂς ἀφήσωμεν τὸν ἀρνητικὸν μέλλοντα ποὺ εἴπατε πρὸ ὀλίγου.

§30Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Θὰ εἴπω τώρα καὶ δύο μόνον λόγια διὰ τὸν ἀγαπητόν μου φίλον καὶ συνάδελφον κ. Πανάγον. Εἶπεν ὁ κ. Πανάγος, ὅτι αὐτὸ ποὺ δίδεται δὲν ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ ὅτι εἶναι δωρεὰν παιδεία καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. δὲν ἠκολούθησε τὴν τακτικὴν ἄλλων Κρατῶν ποὺ τὴν Παιδείαν θεωροῦν ὡς πρώτην ἐπένδυσιν. Λέγω ναί. Εἶναι σωστὸ αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πανάγος ἀπὸ τὴν σκοπιά του. Ἀλλὰ ὁ κ. Πανάγος θὰ πρέπει νὰ ξέρῃ, ὅτι ἐδῶ δὲν ἔχομεν καθεστῶτα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ ἐννοοῦσε. Ἐδῶ ἡ Ἑλλὰς καλῶς ἢ κακῶς ἔχει ἀστικὸν καθεστώς, καὶ μέσα εἰς αὐτὸ ἐπιχειρεῖται αὐτὴν τὴν στιγμὴν μία ἐκπαιδευτικὴ ἐπανάστασις, τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ τὸν ἱκανοποιήσῃ. Ὅταν ἡ Ἑλλὰς ἀποκτήσῃ ποτὲ δημοκρατικὸν σοσιαλιστικὸν καθεστὼς ποὺ ὁ λαὸς θὰ ἐργάζεται μόνον διὰ τὸ κράτος, τότε καὶ ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν δωρεὰν καὶ ὡλοκληρωμένην παιδείαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὀφείλομεν ὑπερηφάνως νὰ διακηρύξωμεν ὅτι, ὅ,τι ἔγινεν εἰς τὴν χώραν αὐτὴν εἰς τὸν τομέα τῆς ἐκπαιδεύσεως ὡς μεταρρύθμισις, ὡς ἐκπαιδευτικὴ νομοθεσία ὀφείλεται εἰς τὰς ἑκάστοτε δημοκρατικὰς Κυβερνήσεις, ἰδιαιτέρως ὀφείλεται εἰς τὸν ἀρχιτέκτονα τῆς Ἑλληνικῆς Παιδείας, τὸν μάγον θὰ ἔλεγα τῆς Ἑλληνικῆς Παιδείας τὸν Γεώργιον Παπανδρέου. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διακηρύξωμεν, ὅτι εὑρέθη ὁ δάκτυλος, ὁ ὁποῖος ἐτέθη ἐπὶ τῶν τύπων τῶν ἥλων καὶ προχωροῦμεν γοργῶς πρὸς τὴν μεγάλην ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Θὰ ἤθελα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ εἴπω καὶ δύο λόγια διὰ τὸν κ. Τσάτσον καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρών. Εἶπεν ὁ κ. Τσάτσος, ὅτι μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν δὲν ὑπάρχουν διαφοραὶ καὶ ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι σχήματα μεταξὺ σκοταδιστῶν καὶ φωταδιστῶν. Δὲν ἀντελήφθην τὶ ἐννοοῦσε μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Τσάτσος αἰσθανόμενος τύψεις, διότι ἄλλαξε κορυφογραμμήν, εἶπε τὰ ὅσα εἶπε. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς τὴν ἰδικήν του πνευματικὴν τάξιν, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ Δημοκρατίας καὶ Δεξιᾶς. Καὶ διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ τὸ ἰδῇ αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ κυττάξῃ ποῖον κόσμον στεγάζει ἡ ΕΡΕ, εἰς τὴν ὁποίαν κατέφυγε. Στεγάζει τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὴν 4ην Αὐγούστου κλπ. διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω ἄλλους καὶ ἄλλους καὶ τότε μόνον θὰ ἀντιληφθῇ τὸ βάθος καὶ τὸ μέγεθος τῆς πολιτικῆς του ὀπισθοδρομίσεως.

§31Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Τὸ Λαϊκὸν κόμμα συνειργάζετο μὲ τὸ Κέντρον.

§32Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἄλλο συνεργασία καὶ ἄλλο συγχώνευσις.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Γυιόκας ἔχει τὸν λόγον.

§34Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοῦ Ν.Δ. 4379) 1964 περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. μετ’ ἀσυγκρατήτου σπουδῆς ἐπεδίωξε νὰ ἐπιβάλῃ ριζικὰς μεταβολὰς εἰς τὴν Στοιχειώδη καὶ Μέσην Ἐκπαίδευσιν. Ἐνῷ θὰ ἔπρεπε, τοὐλάχιστον νὰ ἔχῃ τὴν ψυχραιμίαν καὶ τὴν ὑπομονήν, νὰ μελετήσῃ τὰ προβλήματα τῆς παιδείας εἰς τὸ σύνολόν των, νὰ ἐγκύψῃ κυρίως εἰς τὰ θέματα τῆς ὀργανώσεως τῆς Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τῆς ὁποίας ἡ χώρα μας ἔχει ἄμεσον καὶ κατεπείγουσαν ἀνάγκην καὶ νὰ φέρῃ πλήρη σειρὰν νομοσχεδίων ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διὰ νὰ γίνῃ εὐρυτάτη συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν, ν’ ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι ὅλων τῶν πολιτικῶν παρατάξεων καὶ νὰ καθορισθῇ διὰ τῆς ἐγκύρου γνώμης τῆς Βουλῆς τὸ ἐγγὺς καὶ τὸ ἀπώτερον μέλλον τῆς Ἑλληνικῆς Παιδείας. Ἀντ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. ἐπέτυχε διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος νὰ ψηφίσῃ τὸ Ν.Δ. 4379)1964 διὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἐπῆλθον μόνον μεταβολαὶ εἰς τὴν ρύθμισιν ἐπουσιωδῶν ζητημάτων τῆς Στοιχειώδους καὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἀνετράπη ἐκ βάθρων καὶ θεμελίων ἡ διάρθρωσις τῆς παιδείας καὶ ἡ δομὴ τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, ὡς ὀργάνου ἐκφράσεως τοῦ πολιτισμοῦ μας. Δηλαδή, ἀφοῦ διὰ τοῦ Ν.Δ. 4352)1964 περὶ τριακονταπενταετίας ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. ἀπεκεφάλισε τὴν ἡγεσίαν τῆς Δημοσίας Διοικήσεως, κατὰ συνέπειαν δὲ καὶ τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας, διὰ τοῦ Ν.Δ. 4379)1964 ἀνέτρεψεν ἀμεθόδως καὶ βιαίως ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς τελευταίας ταύτης. Ἡ Ε.Ρ.Ε. ἀσκοῦσα τὰ δικαιώματά της ὡς Ἐθνικὴ Ἀντιπολίτευσις, ἔφερε πρὸς ἐπανασυζήτησιν ἐνώπιον τῆς Ὁλομελείας τοῦ Σώματος ἀμφότερα τὰ Νομοθετικὰ ταῦτα Διατάγματα. Ζητεῖται ἤδη ἡ ἀκύρωσις τοῦ Ν.Δ. 4379) 1964, διότι ἀνέτρεψε τὰς βάσεις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας συστήματος. Ἀντὶ ἡ Ε.Κ. νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ πορίσματα καὶ τὰς μεταρρυθμίσεις, αἵτινες εἶχον μελετηθῇ ὑπὸ τῆς ἐν ἔτει 1957 καταρτισθείσης Εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας μετεῖχε καὶ ὁ κ. Παπανοῦτσος καὶ νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1959 διὰ σειρᾶς Ν.Δ. (3970, 3971, 3972, 3974 τοῦ 1959) ἐγκαινιασθεῖσαν μεταρρύθμισιν τῆς Στοιχειώδους, Μέσης, Τεχνικῆς καὶ Ἐπαγγελματικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐπεξετάθη εἰς τὴν καθιέρωσιν ἐννεαετοῦς δῆθεν ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς τεχνικῆς εἰδικεύσεως τῶν γυμνασίων εἰς τεχνικά, οἰκονομικά, γεωργικά, ναυτικά, κλασσικά, οἰκιακῆς οἰκονομίας καὶ ξένων γλωσσῶν καὶ εἰς τὴν ἀναχρονιστικὴν καθιέρωσιν τοῦ ἑνιαίου τύπου γυμνασίου καὶ λυκείου, εἰς τὴν καθιέρωσιν ἰσοτιμίας τῆς δημοτικῆς γλώσσης πρὸς τὴν ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐπιβεβλημένην τοιαύτην, εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου καὶ εἰς ἄλλας ἀμελετήτους μεταβολάς. Διὰ τὴν εἰκονοκλαστικὴν ταύτην καινοτομίαν ἡ Ε.Κ. ἐδέχθη αὐστηροτάτην κριτικὴν ἀπὸ πολλὰ πνευματικὰ ἱδρύματα καὶ ὀργανώσεις τῆς χώρας, ὡς ἐπίσης καὶ ἐπιδοκιμασίαν ἐξ ἄλλων πλευρῶν. Ἐγὼ θὰ προσπαθήσω δι’ ὀλίγων νὰ ἐπισημάνω ὡρισμένα σημεῖα τοῦ Νομοθετικοῦ τούτου Διατάγματος (4379)1964), τὰ ὁποῖα φρονῶ ὅτι ζημιώνουν τὴν Στοιχειώδη καὶ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ μας. Τὸ πρῶτον σημεῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν διὰ τῶν ἄρθρων 1–4 τοῦ Ν.Δ. 4379)1964 διχοτόμησιν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως εἰς δύο τριετεῖς κύκλους σπουδῶν, τὸ Γυμνάσιον καὶ τὸ Λύκειον, εἰς τὴν κατάργησιν τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων εἰς τὸν πρῶτον κύκλον καὶ εἰς τὴν μεταφοράν των εἰς τὸ Λύκειον, εἰς τὴν δωρεὰν παιδείαν καὶ εἰς τὴν ὑποχρεωτικὴν μέχρι τοῦ 15ου ἔτους ἐκπαίδευσιν. Ἡ διχοτόμησις τοῦ κλασσικοῦ γυμνασίου εἰς δύο τριετεῖς κύκλους σπουδῶν εἶχε προταθῆ καὶ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Παιδείας τοῦ 1957 καὶ ἦτο εὐκταῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἀλλὰ ἡ διαφορὰ ἔγκειται, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων καὶ τὴν ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν εἰς τὸν πρῶτον κύκλον καὶ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὴν καθιέρωσιν γυμνασίου ἑνιαίου τύπου, χωρὶς νὰ συνδυασθῇ μὲ τὰς ἀξιώσεις τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας μας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν δημιουργίαν κινήτρων διὰ τὴν τεχνικὴν καὶ ἐπαγγελματικὴν ἐκπαίδευσιν τῆς νεολαίας. Διὰ τῆς καταργήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων καὶ διὰ τῆς ἐννεαετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως, ἡ ὁποία ἐννοεῖται τώρα δὲν δύναται νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς παρὰ μόνον εἰς τὰς πόλεις, ἐδημιουργήθη ἀλόγιστος συρροὴ μαθητῶν γυμνασίου, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐξασφαλισθῆ, οὔτε ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς αἰθουσῶν, οὔτε ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Οὕτω π.χ. ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγραφέντων εἰς τὴν Αʹ τάξιν τοῦ γυμνασίου ηὐξήθη κατὰ τὸ τρέχον σχολικὸν ἔτος ἀπὸ 68.000 εἰς 92.000 ἤτοι κατὰ 50%. Ὁ ἀριθμὸς οὗτος τῶν νέων μαθητῶν τοῦ γυμνασίου συνωθεῖται εἰς τὰς ἤδη ἀνεπαρκεῖς αἰθούσας τῶν πόλεων καὶ τῶν μεγάλων κωμοπόλεων, εἰς τρόπον ὥστε ἑκάστη αἴθουσα νὰ στεγάζῃ 70–80 μαθητάς. Δεδομένης ὅθεν καὶ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ κινδυνεύουν νὰ μείνουν ὅλοι ἀγράμματοι. Αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Ρ.Ε. κ. Π. Κανελλόπουλον νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς καυχησιολογίας τοῦ κ. Παπανδρέου, ὅτι διὰ τοῦ Ν.Δ. 4379)64 δὲν ἐπετεύχθη ἡ δωρεὰν παιδεία, ἀλλὰ ἡ πολυδάπανος ἀμάθεια. Ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ αἰθουσῶν διδασκαλίας ἐμισθώθησαν ἰδιωτικὰ κτίρια καὶ χρησιμοποιοῦνται τὰ δημοτικὰ σχολεῖα κατὰ τὰς ἀπογευματινὰς ὥρας, καθὼς καὶ ἐκκλησίαι. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀποτελεῖ ἐμβαλωματικὴν λύσιν, ἡ ὁποία δὲν ἀναιρεῖ ὅσα ἀνωτέρω ἐλέχθησαν, ἀφοῦ συγκεκριμένοι ἀριθμοὶ δὲν ἐδόθησαν καὶ ἀφοῦ αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας ὡμολόγησεν, ὅτι τώρα «προσπαθοῦν νὰ ἀνορθώσουν τὸν Ὀργανισμὸν τῶν Σχολικῶν Κτιρίων καὶ ν’ ἀντιμετωπίσουν καὶ τὸ θέμα τῶν κτιρίων». Ἐπίσης ἰσχυρίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας ὅτι διωρίσθησαν 2.000 καθηγηταὶ Μέσης Παιδείας καὶ 1.000 δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπε καὶ πόσοι καθηγηταὶ καὶ δημοδιδάσκαλοι ἐξῆλθον λόγῳ ὁρίου ἡλικίας, τὸ ὁποῖον μάλιστα διὰ τοῦ Ν.Δ. 4352)1964 περὶ τριακονταπενταετίας κατῆλθεν εἰς πολλὰς περιπτώσεις καὶ κάτω τοῦ 55ου ἔτους. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ὑπηρετοῦν ἤδη 8.751 καθηγηταὶ Μέσης Παιδείας, ἔναντι ὑπηρετούντων 8.418 κατὰ τὸ ἔτος 1964, ἤτοι προσετέθησαν 333 μόνον καθηγηταί. Ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς τῶν 2.000 τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας εἶναι ἀνακριβὴς καὶ ἀναφέρεται κυρίως εἰς τὰ χαώδη κενά, τὰ ὁποῖα ἐπροξένησεν εἰς τὴν Παιδείαν ὁ κομματικὸς νόμος τῆς τριακονταπενταετίας. Ἐὰν ἑπομένως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Ν.Δ. 4379)1964 ὑπῆρχον ἀδήριτοι κτιριακαὶ ἐλλείψεις εἰς τὴν παιδείαν ἐξ 11.000 αἰθουσῶν, ἡ πλήρωσις τῶν ὁποίων κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Παιδείας θὰ ἀπῄτει δαπάνην ἓξ ἕως ἑπτὰ δισεκατομμυρίων δραχμῶν, ἤδη μὲ τὰς ἀνακυπτούσας νέας ἀνάγκας διὰ τὴν στέγασιν τῶν νεοϊδρυομένων γυμνασίων πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐννεαετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως θὰ πρέπῃ νὰ ὑπερβοῦν τὰ 10 δισεκατομμύρια. Ἀνάλογοι θὰ εἶναι καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Πέραν αὐτοῦ ὑπάρχει ἡ ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ἱδρύσεως τοῦ Πολυτεχνικοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν, τῆς ὁλοκληρώσεως τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωαννίνων καὶ τῆς συμπληρώσεως τοῦ Πολυτεχνείου Θεσσαλονίκης. Καὶ ἔτι πέραν αὐτῶν ἐπιβάλλεται ἡ ἵδρυσις τεχνικῶν καὶ ἐπαγγελματικῶν Σχολῶν εἰς εὐρεῖαν κλίμακα διὰ ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἐπειγούσας ἀπαιτήσεις τῆς ἐπιταχύνσεως τῆς οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως καὶ δὴ τῆς ἐκβιομηχανίσεως τῆς χώρας μας. Διὰ μίαν χώραν, ἡ ὁποία στερεῖται κεφαλαίων καὶ ἀναγκάζεται νὰ δανείζεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς συνάλλαγμα μὲ ὑψηλὸν ἐπιτόκιον, διὰ νὰ κατασκευάσῃ ἔργα ὁδοποιΐας, ἡ κατασπατάλησις τῶν ἐθνικῶν πόρων εἰς δῆθεν δωρεὰν παιδείαν καὶ εἰς δῆθεν δωρεὰν παροχὴν μαθητικοῦ συσσιτίου, ἐνῷ πράγματι πρόκειται περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν εὐπόρων ἀπὸ τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία οὐδέποτε κατεβάλλετο ὑπὸ τῶν ἀπόρων καὶ τῶν προικισμένων μὲ προσόντα καὶ εὐφυΐαν μαθητῶν, ἀποτελεῖ πρᾶξιν ἀσύνετον. Συνηθίζεται ἡ διατύπωσις τοῦ ἀξιώματος, ὅτι ἡ δαπάνη διὰ τὴν Παιδείαν ἀποτελεῖ παραγωγικὴν ἐπένδυσιν, ἀλλὰ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ στενότης ἐξευρέσεως κεφαλαίων, ἡ ὁποία μᾶς ὑποχρεώνει νὰ ἱεραρχήσωμεν αὐστηρῶς καὶ τὰς διὰ τὴν παιδείαν ἐπενδύσεις ἀπὸ ἀπόψεως παραγωγικότητος. Ἐφ’ ὅσον διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐννεαετοῦς φοιτήσεως ἀντιστοιχεῖ δαπάνη πολλῶν δισεκατομμυρίων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ σήμερον ἡ οἰκονομία μας, ὀφείλομεν ν’ ἀναβάλωμεν διά τινα ἔτη τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πράγματι ἀναγκαίου καὶ ὠφελίμου τούτου θεσμοῦ τῆς ἐννεαετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως, διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῆς Ἀνωτάτης Παιδείας καὶ τῆς Τεχνικῆς καὶ Ἐπαγγελματικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται ἡ οἰκονομία τῆς Χώρας μας νὰ φθάσῃ εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀπογειώσεως (TAKE–OFF) τοῦ ROSTOW, εἰς ὃ ἀντιστοιχεῖ ὁ θεσμὸς τῆς ἐννεαετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως. Ἡ ἔκθεσις τοῦ Λογιστηρίου, μὲ τὴν ὁποίαν εἶχε συνοδεύσει τὴν κατάθεσιν τοῦ νομοσχεδίου της περὶ Γενικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἡ Κυβέρνησις δὲν περιεῖχεν οὐδεμίαν ἐξηκριβωμένην δαπάνην, ἀλλὰ ὡμίλει περὶ μεγάλων δαπανῶν, μὴ δυναμένων νὰ προσδιορισθοῦν. Τοιουτοτρόπως, ὅμως ὄχι μόνον ὑπῆρξεν ἄκυρος ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 57 τοῦ Συντάγματος ἐπιβαλλομένη ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἀλλὰ καὶ σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν σαφῆ εἰκόνα τῶν ἀπαιτηθησομένων δαπανῶν. Ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς παρατηρήσεις μας ταύτας ἀπαντᾶ, ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμόσῃ ἀμέσως τὸν θεσμὸν τῆς 9ετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως, ἀλλὰ σταδιακῶς. Ἡ ἀπάντησις ὅμως αὐτὴ δὲν εἶναι ἱκανοποιητική, διότι σπαταλῶνται τὰ χρήματα διὰ τὴν ἀμάθειαν καὶ δὲν γίνεται τὸ ἐπειγόντως ἀναγκαῖον διὰ τὴν παιδείαν, ὡς ἀνωτέρω ἀνεπτύχθη. Τὸ δεύτερον σημεῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν διὰ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ Ν.Δ. ἀναγόρευσιν τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς ἰσότιμον πρὸς τὴν ἐπίσημον γλῶσσαν τοῦ Κράτους, τὴν προστατευομένην ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Ὅπως καὶ ἄλλοτε μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία ν’ ἀναπτύξω, αἱ γλῶσσαι τῶν λαῶν οὔτε κατοχυρώνονται, ἢ καθιερώνονται διὰ νομοθετικῶν διατάξεων. Διὰ λόγους ἱστορικοὺς λίαν γνωστοὺς μεταξὺ τῆς γραφομένης γλώσσης μας, τῆς κακῶς ὀνομαζομένης καθαρευούσης καὶ τῆς ὁμιλουμένης, τῆς κακῶς ὀνομαζομένης δημοτικῆς ὑπῆρχε μεγαλυτέρα ἀπόστασις ἐκείνης, ἡ ὁποία χωρίζει ὅλας τὰς γλώσσας τῶν λαῶν τῆς γῆς. Διὰ τῶν προσπαθειῶν τοῦ πρώτου ἡμίσεος τοῦ παρόντος αἰῶνος τῆς λογοτεχνίας, τῆς ποιήσεως καὶ τῆς κρατικῆς παιδείας ἐπῆλθε φυσιολογικὴ προσέγγισις τοιαύτη, ὥστε νὰ θεωρῆται βέβαιον, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων εἰσέτι ἐτῶν θὰ ἐπήρχετο αὐτόματος ταύτισις σχεδὸν τῆς γραφομένης πρὸς τὴν ὁμιλουμένην μας γλῶσσαν. Ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ γλῶσσα τῶν συγγραμμάτων τῶν μεγάλων μας νομοδιδασκάλων τοῦ τέλους τοῦ παρελθόντος αἰῶνος Παπαρρηγοπούλου, Οἰκονομίδου, Καλλιγᾶ, κλπ. πρὸς τὴν σήμερον γραφομένην γλῶσσαν τῶν συγγραφέων μας καὶ τοῦ τύπου, θὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν πόσον μεγάλη ἀπόστασις διηνύθη διὰ τὴν προσέγγισιν τῶν δύο τούτων μορφῶν τῆς γλώσσης μας. Παρὰ ταῦτα ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἐλαυνομένη ἀπὸ τὴν ἀσυγκράτητον σπουδὴν νὰ καινοτομήσῃ εἰς τὴν παιδείαν, διὰ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ Ν.Δ. 4379)1964 ἐθεσμοθέτησεν, ὅτι «Ἡ συντεταγμένη καὶ ἄνευ ἰδιωματισμῶν δημοτική, ὡς ἔχει διαμορφωθῇ εἰς πανελλήνιον ἐκφραστικὸν ὄργανον ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν δοκίμων συγγραφέων τοῦ Ἔθνους, χρησιμοποιεῖται ἐλευθέρως εἰς τὸν γραπτὸν καὶ τὸν προφορικὸν λόγον ἀπὸ τοὺς διδάσκοντας καὶ τοὺς διδασκομένους εἰς ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ τῆς κατωτάτης μέχρι καὶ τῆς ἀνωτάτης». Ἡ διάταξις αὕτη ἐν πρώτοις εἶναι ἀντισυνταγματική, διότι καθιεροῖ ὡς ἐπίσημον γλῶσσαν τῆς παιδείας καὶ τὴν δημοτικήν, ἡ ὁποία κατὰ τὸ ἄρθρον 107 τοῦ Συντάγματος ἀποτελεῖ παραφθορὰν τῆς δι’ αὐτοῦ κατοχυρουμένης τοιαύτης καὶ ἑπομένως ἀπαγορεύεται. Ἀλλὰ ὁ προσδιορισμὸς τῆς καθιερουμένης ὡς ἰσοτίμου δημοτικῆς γλώσσης εἶναι λίαν ἀόριστος καὶ νεφελώδης. Ἐν πρώτοις, ὑπάρχει συντεταγμένη γλῶσσα δημοτική; Ποῖος τὴν συνέταξε; Ποῖος ἀπεκρυστάλλωσε τὴν γραμματικήν της, τὸ συντακτικόν της, τὸ λεξιλόγιόν της καὶ τὴν ὀρθογραφίαν της; Ποῖοι εἶναι οἱ δόκιμοι συγγραφεῖς τοῦ Ἔθνους, τοὺς ὁποίους θ’ ἀκολουθήσουν διδάσκοντες καὶ διδασκόμενοι, διὰ νὰ διδάξουν καὶ νὰ ἐκμάθουν οὐχὶ τὴν οἱανδήποτε λαλουμένην ἰδιωματικὴν διάλεκτον, ἀλλὰ τὴν συντεταγμένην καὶ ἄνευ ἰδιωματισμῶν δημοτικήν; Καὶ ἀπὸ πότε ἔχει διαμορφωθῇ εἰς πανελλήνιον ἐκφραστικὸν ὄργανον ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ἀφοῦ ὁ καθημερινὸς τύπος, οἱ ἐπιστήμονες καὶ τὸ Κράτος χρησιμοποιοῦν τὴν καθαρεύουσαν; Δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι ἀπὸ τοῦ Μ. Τριανταφυλλίδου καὶ ἐντεῦθεν γίνεται μία προσπάθεια κατασκευῆς γραμματικῶν τύπων, συντακτικοῦ καὶ ὀρθογραφίας τῆς δημοτικῆς. Ἀλλὰ πόρρω ἀπέχει ἡ γλῶσσα αὕτη ἀπὸ τοῦ νὰ θεωρηθῇ ὡς συντεταγμένη καὶ νὰ ἔχῃ διαμορφωθῇ εἰς «πανελλήνιον ἐκφραστικὸν ὄργανον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν δοκίμων συγγραφέων τοῦ Ἔθνους», ἀφοῦ ὅλα σχεδὸν τὰ ἐπιστημονικὰ συγγράμματα, ὁ τύπος καὶ ἡ ἐπίσημος ἀλληλογραφία τοῦ Κράτους γράφονται εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Ἑπομένως ἡ διάταξις αὕτη δὲν μαρτυρεῖ, εἰ μὴ μίαν φανατικὴν σπουδαρχίαν πρὸς ἐπιβολὴν ἀνωρίμων ἰδεῶν καὶ ἀντιλήψεων ὡρισμένων παραγόντων τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι, ὅτι τὰ παιδιὰ δὲν θὰ ἐκμάθουν καμμίαν γλῶσσαν «γραφομένην» καὶ θ’ αὐξηθῇ τὸ ἤδη παρατηρούμενον φαινόμενον τῆς ἀγραμματωσύνης τῶν ἀποφοίτων τῶν γυμνασίων μας. Ἐλέχθη, ὅτι τὸ γλωσσικὸν ζήτημα ἔχει σχέσιν μὲ τὴν πολιτικὴν τοποθέτησιν ἑνὸς ἑκάστου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἢ καὶ ἔξω ταύτης. Φρονῶ, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀντίληψις εἶναι ἐσφαλμένη διότι εἰς τὰς τάξεις τῆς ΕΡΕ ὑπάρχουν πολλοὶ θιασῶται τῆς δημοτικῆς γλώσσης, ὡς ἐπίσης ὑπάρχουν ἀντιστρόφως θιασῶται τῆς καθαρευούσης εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου. Μόνον εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν, ὅπου δὲν ἀναγνωρίζεται ἡ ἐλευθερία τῆς σκέψεως, δὲν ὑπάρχουν θιασῶται τῆς καθαρευούσης. Ἀλλὰ γενικῶς τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης ἀποτελεῖ ἐθνικὸν θέμα καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λυθῇ διὰ τῆς ἐπιβολῆς μιᾶς πολιτικῆς παρατάξεως, ἥτις κατέλαβεν ἔστω καὶ διὰ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ τὴν ἐξουσίαν. Ἀλλοίμονον, ἐὰν ἕκαστον Κόμμα ἐπέβαλε τὰς ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ἀντιλήψεις του ὅταν ἀνήρχετο εἰς τὴν Ἀρχήν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ γλωσσικὸν ζήτημα ἔπρεπε ν’ ἀφεθῇ ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς διαπάλης καὶ νὰ ρυθμισθῇ κατὰ τρόπον φυσιολογικὸν καὶ ὁμόφωνον ὅλων τῶν Ἑλλήνων.

§35Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Ἐθνικῆς Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ ἰσχυρίσθητε, ὅτι ἐπεβάλαμεν τὴν δημοτικήν, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν τὴν ἐπεβάλαμεν, ἀλλὰ τὴν ἀνεγνωρίσαμεν ὡς ἰσότιμον τῆς καθαρευούσης. Δηλαδή, δὲν θὰ συμβαίνῃ ὅπως εἰς τὸ παρελθόν, νὰ μηδενίζεται μαθητής, διότι ἔγραψε εἰς τὴν καθαρεύουσαν.

§36Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Δὲν ἰσχυρίσθην, ὅτι τὴν ἐπεβάλατε, ἀλλά, ὅτι ἐπεβάλατε τὴν ἰσοτιμίαν. Τρίτον σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ ἐνδιατρίψω εἶναι τὸ τῆς καταργήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων εἰς τὸ γυμνάσιον καὶ τῆς μεταθέσεως τούτων εἰς τὸ Λύκειον. Φρονῶ, ὅτι αἱ εἰσαγωγικαὶ ἐξετάσεις εἰς τὸ γυμνάσιον θὰ ἐξυπηρέτουν δύο σκοπούς, ἤτοι 1) δὲν θὰ κατεπονοῦντο ἐπὶ ματαίῳ οἱ μαθηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὰ προσόντα διὰ περαιτέρω πνευματικὰς ἐπιδόσεις, ἐνῷ θὰ ἦσαν λίαν κατάλληλοι διὰ νὰ γίνουν καλοὶ τεχνῖται, ἐὰν εἰσήγοντο ἄνευ ἐξετάσεων εἰς τὰς τεχνικὰς σχολὰς καὶ 2) θὰ ἐξυπηρετεῖτο καλύτερον ἡ οἰκονομία τῆς χώρας, ἐφ’ ὅσον ἀντὶ τοῦ διανοητικοῦ προλεταριάτου, θὰ ἀπέκτα ἱκανοὺς καὶ εἰδικευμένους τεχνικοὺς διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Δὲν ἀδικοῦνται οἱ εἰσαγόμενοι εἰς τὰς τεχνικὰς σχολάς, ἀφ’ ἑνὸς μέν, διότι καὶ εἰς αὐτὰς θὰ διδάσκωνται τὰ μαθήματα τῆς Γενικῆς Παιδείας, ἤτοι Ἑλληνικά, ἱστορίαν, θρησκευτικὰ κλπ. καὶ ἀφ’ ἑτέρου, διότι ἐὰν ἐπιδείξουν προσόντα πνευματικὰ ἀνώτερα, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τεχνικὰς σχολὰς ἀνωτέρας στάθμης καὶ νὰ σταδιοδρομήσουν εἰς ἐπαγγέλματα χρήσιμα καὶ πνευματικώτερα. Τέταρτον σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν συναδέλφων εἶναι ἡ διδασκαλία τῆς ἀρχαίας γλώσσης εἰς τὰ γυμνάσια, καθὼς καὶ ἡ διδασκαλία τῆς καθαρευούσης κατὰ τὰς δύο τελευταίας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Ἡ λεγομένη καθαρεύουσα, πράγματι δὲ οὖσα ἡ μόνη ἀρτία γραφομένη γλῶσσα μας, διὰ πολλὰς ἀκόμη δεκαετηρίδας θὰ εἶναι ἡ γλῶσσα, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐκφράζεται ὁ σημερινὸς πολιτισμός μας εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις του καὶ θὰ πρέπει ν’ ἀποτελῇ κτῆμα παντὸς μορφωμένου Ἕλληνος. Ἡ γραφομένη αὕτη γλῶσσα μας ἔχει ἀποκρυσταλλωμένην γραμματικήν, συντακτικὸν καὶ ὀρθογραφίαν, ὡς ἐκ τούτου δὲ ἔχει πληρότητα ἐκφράσεως ὅλων τῶν διανοημάτων καὶ τῶν αἰσθημάτων τοῦ λαοῦ μας. Μὲ μερικὰς ἁπλουστεύσεις, αἵτινες σὺν τῷ χρόνῳ ἐπικρατοῦν φυσιολογικῶς, θὰ ἠδύνατο νὰ καταστῇ τὸ ὄργανον τοῦ γραπτοῦ καὶ τοῦ προφορικοῦ λόγου, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἡ Κυβερνητικὴ σπουδαρχία τῆς καθιερώσεως ἄλλης γλώσσης, τῆς λεγομένης Δημοτικῆς. Πάντως, ἐφ’ ὅσον ἡ νομοθεσία μας καὶ τὰ ἐπιστημονικὰ συγγράμματα εἶναι συντεταγμένα εἰς τὴν καθαρεύουσαν, πρέπει νὰ ἀρχίσῃ νὰ διδάσκεται αὕτη εἰς τὰς δύο τελευταίας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, διὰ νὰ ἐκμανθάνεται πλήρως ὑπὸ τῶν μαθητῶν οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι οἱ ἐπιστήμονες τοῦ μέλλοντος. Ἐὰν ἀφήνετο εἰς τὴν φυσιολογικήν του ἐξέλιξιν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, ἐὰν ἀνετίθετο εἰς τὴν Ἀκαδημίαν ἢ εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν Παιδείας ἡ μελέτη τῶν δυνατῶν ἁπλουστεύσεων τῆς γραφομένης γλώσσης καὶ τῆς προσεγγίσεως αὐτῆς πρὸς τὴν ὁμιλουμένην θὰ ἐφθάνομεν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν εἰς τὴν ποθητὴν ἑνοποίησιν τῆς γραφομένης πρὸς τὴν ὁμιλουμένην γλῶσσαν. Ἤδη, ὅμως, πλὴν τῆς ἀρχαίας, θὰ διδάσκωνται εἰς τὰ σχολεῖα μας δύο ἄλλαι γλῶσσαι, ἤτοι ἡ καθαρεύουσα καὶ ἡ δημοτική, πέραν δὲ τῶν τριῶν γλωσσῶν θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἄλλη γλῶσσα, τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖ καὶ δὲν θὰ παύσῃ νὰ καλλιεργῇ ἡ ἄκρα ἀριστερά. Οὕτω θὰ ἔχωμεν τέσσαρας Ἑλληνικὰς γλώσσας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν παρατηρεῖται εἰς οὐδένα λαόν. Ἀλλὰ ἐρωτῶ τοὺς φανατικοὺς ὀπαδοὺς τῆς ἐπιβολῆς τῆς Δημοτικῆς γλώσσης. Μήπως θὰ σταματήσῃ ἡ ἐξέλιξις τῆς γλώσσης μας μετὰ τὴν καθιέρωσιν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Ν.Δ. τῆς Δημοτικῆς γλώσσης; Θὰ παύσῃ ὁ λαὸς νὰ προσλαμβάνῃ ἄλλας λέξεις καὶ ἄλλας ἐκφράσεις; Θὰ παύσουν οἱ λογοτέχναι καὶ οἱ ποιηταὶ νὰ εἶναι γλωσσοπλάσται; Ἀσφαλῶς οὐδέποτε θὰ σταματήσῃ ἡ ἐξέλιξις καὶ ἡ πρόοδος. Ἀλλὰ τότε θὰ γίνεται εἰς πᾶσαν περίπτωσιν νέα γλωσσικὴ μεταρρύθμισις; Ἀσφαλῶς ὄχι. Ἡ ἐξέλιξις τῶν γλωσσῶν εἶναι φυσιολογικὴ καὶ οὐχὶ βιαία. Ὅταν γίνεται βιαία διὰ νομοθετικῆς διατάξεως, τότε δημιουργεῖται ἀνωμαλία, ὄχι μόνον γλωσσική, ἀλλὰ καὶ ἐθνική. Ἀποτελεῖ ἐξέλιξιν τῆς γλώσσης μας ἡ ἐπιμονὴ τῶν φανατικῶν δημοτικιστῶν νὰ εἰσαγάγουν ξένας λέξεις ἢ μορφὰς εἰς τὴν γλῶσσαν μας, ἐνῷ ὁ λαός μας, χρησιμοποιεῖ τὰς ἰδικάς του; Διατὶ π.χ. θὰ εἴπωμεν ὁ μεζές, λέξιν τουρκικήν, ἀντὶ τῆς Ἑλληνικῆς ὀρεκτικόν, τὴν ὁποίαν χρησιμοποιοῦν τὰ λαϊκά μας ἑστιατόρια; Διατὶ θὰ παραφθείρωμεν ἀπὸ τὴν μανίαν τῆς δημιουργίας νέων τύπων τὰς Ἑλληνικὰς λέξεις; Ὁ λαός μας λέγει ὁμιλῶ, ἐλάφι, ἐλευθερία, ταῦρος, ἐντόπιος, ἐργασία. Διατὶ τὰ παραφθείρομεν εἰς μιλῶ, λάφι, λεφτεριά, ταυρί, ντόπιος, δουλειά; Ἀπὸ τὴν τυφλὴν μανίαν τοῦ νὰ παραφθείρωμεν τὸ ὀρθόν. Ἐν τούτοις ὅλοι οἱ λαοὶ φροντίζουν διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς γλώσσης των ἀπὸ τὰς ξένας λέξεις, ὅταν ἔχουν ἰδικάς των. Οὕτως οἱ Γερμανοὶ προτιμοῦν τὸ γερμανικὸν FERN— SPRECHER ἀντὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ TELEFON, FERN-SEHEN, ἀντὶ τοῦ Γαλλικοῦ TELEVISION κλπ. Ἡ χρονικὴ αὔξησις δύναται νὰ καταργηθῇ ἀζημίως. Διατὶ καταργοῦμεν καὶ τὴν συλλαβικήν, ὅπου τύχῃ; Ὅλα αὐτὰ δημιουργοῦν ὄχι ἁπλούστευσιν, ἀλλὰ μόνον σύγχυσιν καὶ χάος. Ὡς πρὸς τὴν διδασκαλίαν τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης, αὕτη ἐξοβελίζεται ἀπὸ τὸν πρῶτον τριετῆ κύκλον σπουδῶν, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ Γυμνάσιον. Διότι κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 8 παρ. 4 τοῦ Ν.Δ. 4379 τοῦ 1964 «Ἡ πρώτη προσπέλασις τῶν μαθητῶν εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν γίνεται εἰς τὴν τρίτην τοῦ γυμνασίου διὰ τριώρου καθ’ ἑβδομάδα διδασκαλίας τῆς γραμματικῆς τοῦ ἀττικοῦ λόγου μετὰ φραστικῶν ἀσκήσεων ἐκ περικοπῶν ἀρχαίων κειμένων», ἐνῷ εἰς ἄλλας τάξεις τοῦ γυμνασίου «ἡ διδασκαλία τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Γραμματείας θὰ γίνεται ἐκ δοκίμων μεταφράσεων κλασσικῶν ἔργων εἰς τὴν Νεοελληνικήν». Ἀλλὰ αἱ δῆθεν δόκιμοι μεταφράσεις περιέχουν περισσοτέρας ἀγνώστους λέξεις ἀπὸ τὸ ἀρχαῖον κείμενον, ὡς παρετήρησεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς Παιδείας κ. Γ. Βογιατζῆς, ἡ δὲ προσπέλασις τῶν ἀρχαίων κειμένων εἰς τὴν Γʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου διὰ τῆς διδασκαλίας τῆς γραμματικῆς τοῦ ἀττικοῦ λόγου καὶ διὰ φραστικῶν ἀσκήσεων ἐκ περικοπῶν ἀρχαίων κειμένων, πόρρω ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξασφαλίζῃ εἰς τοὺς μαθητὰς τὴν γεῦσιν τοῦ ἀττικοῦ λόγου. Ἡ τριετὴς διδασκαλία εἰς τὸ Λύκειον τῆς ἀρχαίας γλώσσης δὲν εἶναι ἐπαρκής, τοιουτοτρόπως δὲ οἱ Ἕλληνες θὰ ἐμφανίζωνται εἰς τὸν διεθνῆ πνευματικὸν στίβον, ὡς γνωρίζοντες ὀλιγώτερον τὴν πηγὴν ὅλων τῶν καλλιεργημένων γλωσσῶν καὶ τὸ ὄργανον τῆς ἐκφράσεως τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ, τὴν γλῶσσαν του. Ἡ νέα γραμματικὴ τοῦ Μ. Τριανταφυλλίδου, ἡ ἐξοβελίζουσα τὴν δοτικὴν πτῶσιν καὶ ἐκφεύγουσα τελείως ἀπὸ τὸ τυπικὸν τῆς καθαρευούσης, τὸ ὁποῖον ταυτίζεται μὲ τὸ τυπικὸν τῆς ἀρχαίας, ἀπομακρύνει ἔτι πλέον τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν ἀπὸ τὴν προγονικὴν γλῶσσαν καὶ δημιουργεῖ νέαν γλῶσσαν ἄσχετον πρὸς τὴν ἀρχαίαν καὶ πρὸς τὴν καθαρεύουσαν (τὴν γραφομένην). Τοιουτοτρόπως εἰς τὰ σχολεῖα μας θὰ διδάσκωνται τρεῖς Ἑλληνικαὶ γλῶσσαι, ἤτοι ἡ ἀρχαία, ἡ καθαρεύουσα καὶ ἡ δημοτική. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ Παιδείαν, ἀλλὰ σύγχυσιν γλωσσῶν, τύπου βαβέλ, βαβυλωνίαν. Ἐν τούτοις ἡ ἁπλουστέρα ὁδὸς ἡ ἀνυψώνουσα τὸ μορφωτικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ μας εἶναι α) ἡ διδασκαλία τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης εἰς ὅλας τὰς τάξεις τοῦ Γυμνασίου καὶ τοῦ Λυκείου καὶ β) ἡ προσέγγισις τῆς γραφομένης πρὸς τὴν ὁμιλουμένην νεοελληνικὴν γλῶσσαν. Εἰς ἄρθρον μου δημοσιευθὲν εἰς τὸ «Βῆμα» τῆς 8ης Νοεμβρίου 1963, εἰς ἀπάντησιν λιβελλογραφήματος τοῦ κ. Ε. Παπανούτσου ἐναντίον μου, ἐξ ἀφορμῆς δημοσιευθείσης τότε γενικῆς εἰσηγήσεώς μου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔγγραφον ἐν κατακλεῖδι: «Μεταξὺ ὁμιλουμένης καὶ γραφομένης γλώσσης ὑπάρχει πάντοτε μία ἀπόστασις. Τὴν ἀπόστασιν αὐτὴν οἱ λαοὶ τὴν σμικρύνουν διὰ τῆς προσεγγίσεως. Δὲν δημιουργοῦν ἄλλην γλῶσσαν, ὡς πράττει ὁ κ. Παπανοῦτσος». Διότι πράγματι φρονῶ, ὅτι ἡ προσέγγισις τῆς γραφομένης πρὸς τὴν ὁμιλουμένην γλῶσσαν εἶναι δυνατὴ καὶ σχεδὸν ἔχει συντελεσθῆ. Ἀλλὰ ὁ κ. Παπανοῦτσος δὲν ἀπήντησεν εὐθέως εἰς τὸ ἄρθρον μου τοῦτο, διότι ἐθεώρησε μειωτικὴν δι’ αὐτὸν τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ὀρθότητος τῶν ἀπόψεών μου. Παρὰ ταῦτα, ὅμως, εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην ἐπιφυλλίδα του τὴν δημοσιευθεῖσαν εἰς τὸ φύλλον τῆς 15 Νοεμβρίου 1963 τοῦ «Βήματος» ὑπὸ τὸν τίτλον «Σύνθεση, ὄχι διαχωρισμὸς» ἔγραψεν, ὅτι ὁ πολιτικὸς τῆς παιδείας πρέπει «νὰ συναιρέσῃ ἁρμονικὰ τοὺς θησαυροὺς τοῦ παρελθόντος καὶ τὶς ἀνάγκες τοῦ μέλλοντος», ἐπίσης, ὅτι αἱ ἀκραῖαι ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος μέρος μόνον τῆς ἀληθείας περιέχουν, διότι ἡ ἀλήθεια εὑρίσκεται «στὴν ὀργανικὴν σύνθεσιν τῶν δύο ἀπόψεων, στὴν διαλεκτικήν των συναίρεσιν... στὴν ἀδιάσπαστη σύνθεση, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν ὡλοκληρωμένη παιδεία τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου». Ἀλλὰ αὐτὰ ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς, ἐνῷ ὁ κ. Παπανοῦτσος, μολονότι ἰσχυρίζεται, ὅτι τὰ εὑρίσκει ὀρθά, ἐν τούτοις ἐπιμένει νὰ ἐμφανίζεται ὡς φανατικὸς προφήτης τοῦ μέλλοντος, ποὺ δὲν θέλει ν’ ἀκούσῃ δι’ εὐλάβειαν πρὸς τὴν παράδοσιν. Ἐκμεταλλευόμενος τὴν νοσηρὰν καὶ ἀντεθνικὴν ἐπιδίωξιν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅπως ἐξαφανίσῃ ἁπάσας τὰς κατακτήσεις τῶν προκατόχων της καὶ ὅπως δημιουργήσῃ νέαν τάξιν πραγμάτων, νέον πολιτικόν, οἰκονομικὸν καὶ πνευματικὸν καθεστώς, ἐπέτυχε τὴν ψήφισιν τοῦ Ν.Δ. 4379) 1964, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπέβαλε τὰς φανατικὰς προσωπικάς του ἀπόψεις. Αἱ μεταρρυθμίσεις ὅμως, ἰδίως εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν, δὲν ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῶν φανατικῶν, ἀλλὰ ὑπὸ τῶν μετριοπαθῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ διακρίνουν τὸ χρήσιμον ἀπὸ τοῦ ἀχρήστου, τὸ ὥριμον ἀπὸ τοῦ ἀνωρίμου πάσης νεωτεριστικῆς κινήσεως, νὰ υἱοθετήσουν τὰ πρῶτα καὶ νὰ τὰ συνδέσουν πρὸς τὸ παρελθόν, ν’ ἀπορρίψουν δὲ τὰ δεύτερα ὡς βλαβερὰ καὶ ἐπιζήμια. Ἀπομακρυνόμενον τὸ Ν. Δ. 4379)64 ἀπὸ τὴν ἀρχαίαν μας γλῶσσαν, τὴν πηγὴν τοῦ πολιτισμοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅλου τοῦ Κόσμου καὶ ἐγκαταλεῖπον τὰς παραδόσεις καὶ τὴν γραπτὴν νεοελληνικὴν γλῶσσαν, εἰς ἣν εἶναι συντεταγμένα ὅλα τὰ κείμενα ἀπεικονίσεως τοῦ σημερινοῦ πολιτισμοῦ μας, ἐπιτελεῖ ἔργον ἐπιζήμιον καὶ ἐπιβλαβὲς διὰ τὸ Ἔθνος καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ζητοῦμεν τὴν ἀκύρωσίν του. Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ τελευταία χώρα, ἡ ὁποία θὰ ἐπεδίωκε τὴν ἀπομάκρυνσίν της ἀπὸ τὰς πηγὰς τοῦ πολιτισμοῦ αὐτῆς τῆς ἰδίας καὶ τῆς ἀνθρωπότητος. Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλῶσσα καὶ ἡ Λατινικὴ δὲν πρέπει νὰ παύσουν νὰ διδάσκωνται εἰς τὰ σχολεῖα μας τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Τὸ αὐτὸ λεκτέον καὶ διὰ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν. Ἡ ἱερὰ ἱστορία καὶ ἡ ἱερὰ παράδοσις τῆς Ὀρθοδοξίας ἀποτελοῦν πηγὴν σοφίας καὶ δυνάμεως διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραμεληθοῦν. Ἐπειδὴ ἐπιμένομεν νὰ μορφωθοῦν καλύτερον τὰ παιδιὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁμιλεῖ ἡ Ἕνωσις Κέντρου περὶ σκοταδισμοῦ. Αὐτὸ δι’ ἡμᾶς ἀποτελεῖ ὕβριν καὶ τὴν ἐπιστρέφομεν μετὰ περιφρονήσεως εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐξεστόμισαν. Ὁμιλοῦν περὶ ἐννεαετοῦς ὑποχρεωτικῆς γενικῆς παιδείας, ἐνῷ δὲν εἶναι εἰς θέσιν ἡ Ἑλλὰς νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ οὔτε μετὰ δέκα ἔτη, ἐνῷ γνωρίζουν, ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Γαλλίαν ἡ τεχνικὴ ἐκπαίδευσις θεωρεῖται ὡς ἀρκετὴ συμπλήρωσις τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως. Διατὶ τὸ παιδὶ τοῦ γεωργοῦ ἢ τοῦ κτηνοτρόφου θὰ ἐθεωρεῖτο ἀνεπαρκῶς μορφωμένον, ἐὰν μετὰ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ἐφοίτα ἐπὶ 3 ἔτη εἰς κατωτέραν γεωπονικήν, τεχνικὴν ἢ ἐπαγγελματικὴν σχολήν; Μήπως, διότι μετὰ τὸ γυμνάσιον καθίσταται ἄχρηστος καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ διὰ τὴν οἰκογένειάν του καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν, ἐνῷ διὰ τῆς φοιτήσεώς του εἰς τὰς τεχνικὰς καὶ ἐπαγγελματικὰς σχολὰς θὰ καθίστατο χρήσιμος; Διατὶ κατήργησαν τὰς 7 εἰδικεύσεις γυμνασίου, τὰς ὁποίας εἶχεν υἱοθετήσει ἡ ἰδική μας μεταρρύθμισις, διὰ νὰ διευκολύνῃ τὴν πρὸς τὰς θετικὰς ἐπιστήμας καὶ πρὸς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπαίδευσιν τροπὴν τῶν νέων μας; Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, εἰς ἄρθρον του δημοσιευθὲν εἰς τὸ «Βῆμα» ὑπὸ τὸν τίτλον «ἕνα ἔθνος, ἕνα σχολεῖον», ἐπικρίνει τὸ Ἀγγλικὸν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον καθιερώθη μετὰ τὸν δεύτερον παγκόσμιον πόλεμον ἡ διάκρισις τῶν σχολείων τῆς Γενικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰ GRAMMAR SCHOOLS, ἀντιστοιχοῦντα πρὸς τὰ ἰδικά μας κλασσικὰ γυμνάσια καὶ εἰς τὰ SECONDARY MODERN SCHOOLS, εἰς τὰ ὁποῖα συμπληροῦται ἁπλῶς ἡ ἐκπαίδευσις τῶν νέων, χωρὶς οὗτοι νὰ δύνανται ἐκεῖθεν ν’ ἀκολουθήσουν πανεπιστημιακὰς σπουδάς. Εἰς τὰ πρῶτα, οἱ νέοι εἰσέρχονται κατόπιν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων μετὰ τὴν ἀποφοίτησίν των ἐκ τοῦ δημοτικοῦ σχολείου εἰς τὸ 11ον ἢ 12ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, ἐνῷ εἰς τὰ δεύτερα σχολεῖα SECONDARY MONDERN SCHOOLS ἐγγράφονται ἄνευ ἐξετάσεων. Διατὶ νὰ ἐπικρίνωμεν ἡμεῖς τὴν Ἀγγλίαν, ἀντὶ νὰ τὴν μιμηθῶμεν; Πῶς οἱ Ἄγγλοι εἰς τὴν ἡλικίαν τῶν 11 ἢ 12 ἐτῶν θεωροῦν ὥριμα τὰ τέκνα των διὰ νὰ κριθοῦν, ἐὰν εἶναι ἢ ἐὰν δὲν εἶναι ἱκανὰ διὰ τὸ κλασσικὸν γυμνάσιον καὶ περαιτέρω διὰ ἐπιστημονικὴν ἐξέλιξιν καὶ δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀνώριμα, ἐνῷ αἱ κλιματολογικαὶ συνθῆκαι συνηγοροῦν μᾶλλον ὑπὲρ τῆς πρωϊμοτέρας ἐν Ἑλλάδι ὡριμάνσεως τῶν ψυχοδιανοητικῶν ἱκανοτήτων τῶν νέων; Ἑπομένως, ἡ ἄποψίς μου, τὴν ὁποίαν πάντοτε ὑπεστήριξα, ὅπως μετὰ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον οἱ νέοι ἐπιλέγωνται δι’ εἰσαγωγικῶν μὲν ἐξετάσεων διὰ τὴν εἴσοδόν των εἰς τὸ γυμνάσιον, ἄνευ δὲ τοιούτων διὰ τὴν εἴσοδόν των εἰς κατωτέρας ἢ μέσας τεχνικὰς καὶ ἐπαγγελματικὰς σχολάς, ἐκρίθη καλὴ καὶ ἐφαρμόζεται εἰς τὴν βιομηχανικῶς ὥριμον Ἀγγλίαν, ἐδῶ δὲ θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς εἰσηγητὰς τοῦ Ν. Δ. 4379)1964 ὡς σκοταδιστική. Θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀναφωνήσω «O TEMPORA O MORES», ἐὰν τὸ πρᾶγμα δὲν εἶχε τὴν τραγελαφικήν του πλευράν. Διότι θεωρεῖται σκοταδιστικὴ ἡ πρότασις τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν νέων μας κατὰ τρόπον προάγοντα αὐτοὺς καὶ τὴν οἰκονομίαν, ἐνῷ ἀντιθέτως θεωρεῖται σωστικὴ ἡ ψηφισθεῖσα μεταρρύθμισις, ἡ προάγουσα τὴν ἀγραμματωσύνην καὶ τὴν δημιουργίαν ἡμιμαθοῦς προλεταριάτου. Διότι μετὰ τὴν τριετῆ γυμνασιακὴν φοίτησιν οὐδεὶς νέος θὰ μεταβῇ εἰς τοὺς ἀγρούς του διὰ νὰ γίνῃ καλὸς καὶ φωτισμένος γεωργὸς καὶ κτηνοτρόφος, ἢ εἰς τὴν καθημερινὴν πρακτικὴν ζωὴν ὡς τεχνίτης ἢ ἐπαγγελματίας. Θὰ ἐπαναστατήσουν διὰ νὰ ἐκβιάσουν τὸ Κράτος νὰ τοὺς εὕρῃ ἐργασίας μὴ χειρονακτικάς. Δι’ αὐτὸ ἐπικρίνομεν τὸ ψηφισθὲν Ν. Δ. 4379)64. Ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ἡ τριετὴς τεχνικὴ καὶ ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευσις μετὰ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον θεωρεῖται ὡς ἐπαρκὴς διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς μορφώσεως τῶν νέων καὶ νεανίδων πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ ἀγῶνος τῆς βιοπάλης, δὲν ἐννοῶ διατί θεωρεῖται ἀνεπαρκὴς διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία ἐν τούτοις ἔχει κατεπείγουσαν καὶ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην εἰδικῶν τεχνιτῶν καὶ ἐπαγγελματικῶς μορφωμένων νέων; Αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ε.Ρ.Ε. ἀπὸ τοῦ ἔτους 1956 μέχρι τοῦ 1963 ηὔξησαν τὸν ἀριθμὸν τῶν καθηγητῶν καὶ δημοδιδασκάλων κατὰ 5.490 καὶ ἀπεφάσισαν νὰ διορίζουν κατ’ ἔτος ἀνὰ 1.000 δημοδιδασκάλους καὶ 700 καθηγητὰς ἐπὶ πλέον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐξερχομένων. Ἐπίσης κατεσκεύασαν 4081 αἰθούσας Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως καὶ 340 αἰθούσας Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἐπὶ πλέον ἵδρυσαν 24 κατωτέρας Τεχνικὰς Σχολὰς καὶ 14 μέσας τεχνικὰς σχολάς, καθὼς καὶ Σχολὴν Καθηγητῶν Τεχνικῆς καὶ Ἐπαγγελματικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ταὐτοχρόνως ὅμως προήγαγον κατὰ τρόπον ἀξιοθαύμαστον τὴν συμπλήρωσιν τῆς οἰκονομικῆς ὑποδομῆς καθ’ ὅλην τὴν χώραν, ἵνα ἀπορροφῶνται ἀμέσως οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας ἱδρυμάτων ἐπιστήμονες καὶ τεχνῖται. Τοὐναντίον, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἀσχολεῖται μὲ τὴν κατεδάφισιν τοῦ ἐθνικοῦ οἰκοδομήματος, πρὸς μεγάλην ζημίαν τῆς οἰκονομικῆς μας προόδου. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωνεν ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου τῶν Δικαιωμάτων τοῦ Ἀνθρώπου, ὅτι «ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι τὰ ὑπολείμματα τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος (ποίου καθεστῶτος; τοῦ ἀστικοῦ;): θεσμοί, νόμοι, νοοτροπία τῆς διοικήσεως καὶ συνήθειαι τῶν ὑπηρεσιῶν πρέπει νὰ ἐκκαθαρισθοῦν πλήρως». Αὐτὴ ἡ δήλωσις διερμηνεύει ἄρα γε τὴν «ἀποκαραμανλοποίησιν» τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. κ. Παπανδρέου ἢ τὴν ἐπαναστατικὴν προδιάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν; Ζῶμεν ὑπὸ Κοινοβουλευτικὸν καθεστὼς ἢ προετοιμάζεται ἡ κοινωνικὴ ἀνατροπή; Ἰδοὺ τί ἀνησυχεῖ βαθύτατα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖον τῆς ἐπικρίσεώς μου κατὰ τοῦ Ν. Δ. 4379)64, ἤτοι εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε.Κ. διὰ τοῦ Ν. Δ. 4352)1964 «περὶ τριακονταπενταετίας» καὶ διὰ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ Ν. Δ. 4379)64 ἀπεκεφάλισε τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἡγεσίαν καὶ ἐξήρθρωσε τὸν μηχανισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας. Ἐδημιουργήθησαν 34 κεναὶ θέσεις Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἐπίσης εἰς τὴν Στοιχειώδη Ἐκπαίδευσιν ἐκ τῶν 35 θέσεων Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν αἱ 13 παραμένουν κεναὶ ἀπὸ ἑξαμήνου περίπου. Ἐπὶ 160 θέσεων Ἐπιθεωρητῶν Στοιχειώδους Ἐκπαιδεύσεως αἱ 100 παραμένουν κεναί. Εἰς πολλὰς περιφερείας δημοδιδάσκαλος ἀσκεῖ καθήκοντα ἀναπληρωτοῦ Ἐπιθεωρητοῦ καὶ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ καὶ αὐτὸ ἀποκαλεῖται μεταρρύθμισις καὶ προαγωγὴ τῆς Παιδείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συνθέτουν τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον, δὲν θὰ ἐνδιατρίψω καθόλου, διότι δὲν θέλω νὰ ἐπιδοθῶ εἰς προσωπικὴν κριτικήν, οὔτε θέλω ν’ ἀρνηθῶ, ὅτι εἰς τὴν παράταξιν τῆς Ε.Κ. δύνανται νὰ ἐξευρεθοῦν ἱκανοὶ ἐκπαιδευτικοί, Ἐπικρίνω τὸ ἐκπαιδευτικὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται καὶ τὸ ἐπιζήμιον ἔργον τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ τὰ πρόσωπα. Τὴν 18ην Ἀπριλίου 1965, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Παιδείας κ. Παπανδρέου, ἐξήγγειλε τὸν προγραμματισμὸν ἱδρύσεως ἓξ νέων Πανεπιστημιακῶν μονάδων, ἤτοι α) τὸ Ἀττικὸν Πανεπιστήμιον, β) τὴν Μαθηματικὴν Σχολήν, εἰς Ἰωάννινα, γ) τὸ Πανεπιστήμιον Πατρῶν, δ) τὴν Ἰόνιον Ἀκαδημίαν, εἰς Κέρκυραν, ε) τὴν Πολυτεχνικὴν Σχολὴν Λαρίσης καὶ στ) τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Κρήτης. Παρέλειψε ν’ ἀναφέρῃ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς Θεσσαλονίκης διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Σχολῆς Μηχανολόγων–Ἠλεκτρολόγων. Ἐπιδοκιμάζομεν καὶ πλειοδοτοῦμεν εἰς τὴν ἐκδήλωσιν χαρᾶς διὰ τὴν ἐξαγγελίαν τῆς ἱδρύσεως τῶν νέων Πανεπιστημιακῶν Σχολῶν καὶ δὴ τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν, διότι ἔχομεν ἐπίγνωσιν ὄχι μόνον τῆς ἀνάγκης, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀπολύτου προτεραιότητος τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προγράμματος τούτου ἔναντι τῆς 9ετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως, τῆς δωρεὰν παιδείας καὶ τῶν ἄλλων δημαγωγικῶν ἐξαγγελιῶν, αἵτινες οὔτε ἐφηρμόσθησαν, οὔτε πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθοῦν. Ἐπίσης θὰ ἐκδηλώσωμεν μεγάλην χαράν, ὅταν θὰ ἴδωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τεχνικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ ἡ Ἕνωσις Κέντρου, τὰ ἐπείγοντα καὶ ὠφέλιμα ἔργα τ’ ἀφήνει κατὰ μέρος, διότι ἀπαιτοῦν δαπάνας, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ ἡ πολιτικὴ τῶν δημαγωγικῶν χρηματικῶν παροχῶν. Τώρα ἐπείγεται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸ πάθος τοῦ φανατισμοῦ μερικῶν φίλων της, διὰ τὴν βιαίαν ἐπιβολὴν τῆς ἀνωρίμου γλωσσικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ νὰ ἐκδιώξῃ πάντα ἀντιφρονοῦντα ἀπὸ τὴν διοίκησιν τῆς Παιδείας, ἔστω καὶ ἂν τοῦτο γίνεται πρὸς μεγάλην βλάβην καὶ ζημίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς διαπαιδαγωγήσεως τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἐλπίδα τοῦ Ἔθνους. Ἐλπίζομεν, ὅτι δὲν θὰ δοθῇ ἐπαρκὴς χρόνος εἰς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου διὰ νὰ ἐκριζώσῃ ἀπὸ τὴν ψυχὴν τῆς νεολαίας μας τὴν ἀγάπην πρὸς τὰς πηγὰς τοῦ πολιτισμοῦ μας, τὴν προσήλωσιν εἰς τὰς Ἑλληνοχριστιανικὰς παραδόσεις καὶ τὴν ὑπερηφάνειαν διὰ τὴν προνομιακὴν κατοχὴν τῶν προγονικῶν πνευματικῶν θησαυρῶν, τοὺς ὁποίους σέβεται, τιμᾶ καὶ μετ’ εὐγνωμοσύνης στρέφεται ὁλόκληρος ἡ ἀνθρωπότης.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Κεφαλληνός, ἔχει τὸν λόγον.

§38Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ παρῃτούμην τοῦ λόγου, ἐὰν τοῦτο ἔπραττον καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, διότι πιστεύω, ὅτι ἡ συζήτησις βλάπτει ὑπερμέτρως. Καὶ δὲν βλάπτει μόνον ἕνα Κόμμα, ἀλλὰ βλάπτει τὴν Παιδείαν. Διαβάζοντας τὰ παιδιὰ τὶς ἐφημερίδες, οἱ ὁποῖες γράφουν τί λέμε ἐμεῖς εἰς τὴν Βουλὴν, διερωτῶνται ἐὰν αὐτὰ ποὺ μαθαίνουν εἶναι στραβά. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Λύχνος εἶπεν, ὅτι καυχᾶται, διότι ἀπέτυχεν ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις.

§39Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶπον αὐτό. Εἶπον, ὅτι καυχῶμαι, διότι προεῖδον τὴν ἀποτυχίαν.

§40Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δέχομαι τὴν ἄποψίν σας, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ πῆτε ὅτι λυπεῖσθε διότι ἐξειλίχθη ὡς ἐξειλίχθη ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις. Εἶναι λυπηρὸν νὰ λέτε, ὅτι καυχᾶσθε διότι προΐδετε τὴν ἀποτυχίαν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἀλλὰ ὁ κ. συνάδελφος ἐφώτισε τὴν παιδείαν μὲ τὸ ἰδικόν του φῶς. Ἐνῷ ἡ παιδεία χρειάζεται προβολέα καὶ προβολεὺς εἶναι ἡ Ε.Κ. Κύριοι συνάδελφοι, δυστυχῶς ἡ συζήτησις μετετράπη εἰς ἐπερώτησιν. Δὲν ἠσχολήθημεν μὲ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ ἐξαπέλυσαν μίαν μὴ γενναίαν ἐπίθεσιν ἐναντίον προσώπου τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀπαντήσῃ. Καὶ δι’ αὐτὸ χαρακτηρίζω τὴν ἐπίθεσιν ποὺ ἐξαπελύθη ἐναντίον τοῦ προσώπου αὐτοῦ ὡς μὴ γενναίαν. Ἡ ἐπίθεσις τῶν συναδέλφων τῆς ΕΡΕ ἐξαπελύθη ἐναντίον τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ Συμβούλου καὶ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας κ. Παπανούτσου. Ἀλλὰ εἶναι γνωστόν, ὅτι αἱ ἐπιθέσεις γίνονται ἐναντίον τῶν συμβόλων. Καὶ σύμβολον εἶναι ὁ κ. Παπανοῦτσος. Ὁ κ. Παπανοῦτσος εἶναι σύμβολον τῆς Παιδείας καὶ στέκεται πολὺ ὑψηλά. Καὶ ἐπειδὴ στέκεται πολὺ ὑψηλὰ μᾶς ἐνθυμίζει τὰ ὑψηλὰ δένδρα, ποὺ τὰ κτυποῦν οἱ ἄνεμοι, ἀλλὰ ἐκεῖνα μένουν καὶ ἀγωνίζονται. Καὶ ἐὰν κάποτε πεθαίνουν, πεθαίνουν ὄρθια. Ἐγένετο συζήτησις διὰ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, διὰ τὸν τρόπον τῆς καθιερώσεως τῆς δημοτικῆς. Μὲ ἐπρόλαβεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑφυπουργὸς καὶ εἶπεν ὅτι ὅπως τὸ λέγει ὁ νόμος, διώρθωσε τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται.

§41Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶπα αὐτό, ἐγὼ εἶπα ὅτι ἐπεβάλαμεν τὴν ἰσοτιμίαν. Περὶ ἰσοτιμίας ὡμίλησα.

§42Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Δέχεσθε, ὅτι εἴπατε ὅτι ἐπεβλήθη ἰσοτιμία.

§43Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Καθιερώθη ἡ ἰσοτιμία τῶν δύο γλωσσῶν, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρχε.

§44Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριε συνάδελφε, καὶ τιὺς ἄλλους συναδέλφους καὶ τοὺς πάντας, εἶναι ἐπιζήμιον νὰ καθιερώνεται ἡ ἰσοτιμία, νὰ ἐπιτρέπεται ἐλευθέρως ἡ χρησιμοποίησις καὶ τῆς δημοτικῆς; Διότι αὐτὸ ὁρίζει ὁ νόμος.

§45Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ἐὰν θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν συντεταγμένην γλῶσσαν, δὲν ἔπρεπε νὰ ὁμιλῇ περὶ συντεταγμένης γλώσσης καὶ νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν ποίησιν καὶ τὸν τύπον νὰ κάμῃ τὴν προσέγγισιν μεταξὺ τῆς συντεταγμένης καὶ μὴ συντεταγμένης γλώσσης.

§46Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν τοὺς λογοτέχνας ποὺ θέλετε. Οἱ λογοτέχναι αὐτοὶ θὰ περάσουν ἀπὸ τὸ σχολεῖον καὶ τὴν γλῶσσαν τους θὰ τὴν μορφοποιήσουν, ὅταν εἶναι μαθηταί. Δὲν θέλουμε νὰ ἐπιβάλουμε τὴν δημοτικὴν καὶ δὲν θέλουμε νὰ ἐπιβάλουμε γιατὶ εἴμαστε βέβαιοι γιατὶ νοιώθουμε, ὅτι δὲν στέκεται τίποτε ποὺ ἐπιβάλλεται μὲ τὴ βία. Εἴμαστε ἐναντίον πάσης βίας. Εἰς τὸν στίβον τῆς εὐγενοῦς ἁμίλλης νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα καὶ ἡ καθαρεύουσα καὶ ἡ δημοτική, νὰ ἀγωνισθοῦν νὰ συνεργασθοῦν ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Καὶ εἶναι βέβαιον, εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ, ἡ δημοτική, θὰ νικήσῃ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ διαφορετικά. Εἶπα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτό, ἡ γλῶσσα τῆς μάννας θὰ νικήσῃ τὴ γλῶσσα τῆς μητρός. Κατηγορήθη ἐκ μέρους ὡρισμένων ὁμιλητῶν, ἴσως καὶ παρ’ ὑμῶν δὲν τὸ ἐπρόσεξα, ἡ κατάργησις τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων εἰς τὰ γυμνάσια. Πιστεύω, ὅτι δὲν ἔβλαψεν, ὠφέλησεν. Συνέβαινε τὸ ἑξῆς, κύριοι συνάδελφοι, καὶ θὰ τὸ καταλάβετε περισσότερον οἱ συνάδελφοι ποὺ προέρχεσθε ἀπὸ ἐπαρχίας. Τὸ παιδὶ τοῦ χωριοῦ, ποὺ ἐτελείωνε τὸ δημοτικὸ σχολεῖο, ὅταν ἐπήγαινε νὰ δώσῃ ἐξετάσεις στὸ γυμνάσιο καὶ εὑρίσκετο σὲ ξένο περιβάλλον, ἐπάθαινε τρὰκ καὶ ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ ἀρίστου μαθητοῦ ποὺ τελείωνε μὲ ἄριστα, ἀπερρίπτετο καὶ γύριζε πληγωμένο στὸ χωριό. Τώρα τοῦ δίνουμε τὴν δυνατότητα νὰ ἔλθῃ στὸ γυμνάσιο νὰ παρακολουθήσῃ 3 χρόνια, νὰ ἐξοικειωθῇ στὸ περιβάλλον καί, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ νὰ δώσῃ ἐξετάσεις στὸ λύκειον, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς ἰδίας αὐτὰς ἐξετάσεις. Ἐπομένως, δὲν στέκεται αὐτὴ ἡ ἀμφισβήτησις. Δὲν εἶναι σφάλμα, εἶναι ἀσφαλέστατα μία ἐπιτυχία. Ἐν τῷ συνόλῳ αἱ αἰτιάσεις κατὰ τοῦ νόμου εἶναι αὐταί. Δὲν ἔχετε τὰ ἀπαιτούμενα μέσα διὰ νὰ προχωρήσετε, πῶς ἐτολμήσατε καὶ ξεκινήσατε, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λαϊκὴ φράσι, «ξυπόλητοι στὰ ἀγκάθια». Εἶμαι πολὺ χαμηλὰ καὶ δὲν γνωρίζω πῶς ἐσκέφθη, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη πρὸ ἑνὸς διλήμματος. Εἶχε δύο δρόμους νὰ ἀκολουθήσῃ. Ὁ πρῶτος νὰ ψάξῃ νὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ σύνολον τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν χρημάτων. Νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν χιλιάδων καθηγητῶν, ποὺ ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ στελεχώσῃ τὰ γυμνάσια, νὰ κατασκευάσῃ τὰ κτίρια καὶ ἀφοῦ θὰ γίνουν ὅλα αὐτά, τότε νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Δὲν θὰ ἐγίνετο ποτὲ αὐτή. Ὁ ἄλλος δρόμος ἦτο νὰ ξεκινήσῃ καὶ σιγὰ– σιγὰ μὲ προσπάθειαν, μὲ ὑπομονὴν καὶ μὲ ἐπιμονὴν νὰ συμπληρώσῃ τὰ κενά. Ὁ δρόμος ὁ σωστὸς ἦτο αὐτός. Καὶ θὰ προσθέσω καὶ κάτι ἄλλο, ὅτι ἡ Ἑλλάδα δὲν εἶχε ποτὲ τὰ μέσα σὲ καμμιὰ περίπτωσι νὰ ξεκινήσῃ πάνοπλη. Καὶ εἰς τὰς ἐθνικὰς καὶ εἰς τὰς κοινωνικάς της ἐξορμήσεις καὶ εἰς τὰς ἐκπαιδευτικάς της μεταρρυθμίσεις, ξεκίνησεν ἀπὸ τὸ μηδὲν καὶ ἔφθασε στὸ ἄριστα. Ἐὰν ἐσκεπτώμεθα κ. συνάδελφοι, τὸ 1940, ὅταν μᾶς κτύπησαν οἱ φασίστες, ὅτι δὲν ἔχομεν αὐτὰ τὰ ἀπαιτούμενα ὅπλα καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποκτήσωμε τὰ ὅπλα διὰ νὰ ἀμυνθῶμεν, ὁ Μουσσολίνι θὰ εἶχε φθάσει στὴν Ἀθήνα. Ἀλλὰ ξεκινήσαμε ἀπὸ τὸ ὄχι καὶ βρέθηκαν αἱ γυναῖκες τῆς Πίνδου νὰ μεταφέρουν στὴν πλάτη τους τὰ πολεμοφόδια. Αὐτὸ ποὺ θὰ εἴπω τώρα ἴσως στενοχωρήσῃ μερικούς, ὅμως γιὰ μᾶς ἀποτελεῖ τίτλον τιμῆς καὶ τὸ ἐπικαλοῦμαι. Ὅταν ἐκινδύνευεν ἡ δημοκρατία ξεκινήσαμε τὸν ἀνένδοτο ἀγῶνα μὲ ὅπλο τὴν ψυχή μας καὶ μὲ τὸ ὅπλο αὐτὸ ὁ λαὸς πολέμησε ἐναντίον ὠργανωμένων συμφερόντων, ἐναντίον ὠργανωμένων δυνάμεων, ἐναντίον τῆς βίας καὶ νοθείας καὶ νίκησε.

§47Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Εἴπατε ὅτι ἡ κριτική, ἡ ὁποία ἠσκεῖτο κατὰ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, εἶναι ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν πρῶτα τὰ κτίρια, νὰ διορισθῇ τὸ διδακτικὸν προσωπικόν, νὰ ἔχωμεν τὰ ἐποπτικὰ ὄργανα κλπ. Ἀλλὰ ἔγιναν αὐτὰ μέσα εἰς τὴν 8ετίαν, ἔγιναν κτίρια κατ’ ἀριθμὸν ἱκανοποιητικόν, διωρίσθησαν τόσοι καθηγηταί, ἔγινεν ἡ προμήθεια ἐποπτικῶν ὀργάνων; Ἐγὼ θέλω νὰ μὲ διαψεύσῃ ὁ κ. Γυιόκας, διότι τοῦ λέγω ὅτι τότε ἐδιδάσκετο εἰς τὸ Βαρβάκειον ἡ φυσικὴ πειραματικὴ μὲ τὴν κιμωλίαν. Καὶ ὅταν παρακολουθήσωμεν τοὺς προϋπολογισμοὺς τῆς 8ετίας, θὰ ἴδωμεν τὶ ἔδιδαν διὰ τὴν παιδείαν. Τίποτε δὲν ἔδιδαν. Τώρα εἶναι καινούργιο εὕρημα, διότι οὔτε αὐτὸ ἐγένετο.

§48Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Νὰ σᾶς δώσω μίαν ἀπάντησιν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς, κύριε Γυιόκα.

§50Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰς τὸ τέλος νὰ μοῦ ἀπαντήσετε εἰς ὅλα. Ἐγένετο καὶ ἕνας ἄλλος χαρακτηρισμὸς σήμερον. Ἐχαρακτηρίσθη προλεταριακὴ ἡ παιδεία, διότι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ τυγχάνουν τῆς αὐτῆς μαθήσεως. Δηλαδή, θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχουν αἱ διακρίσεις καὶ θὰ πρέπει ὡρισμένα παιδιά, ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ γεννηθοῦν πλούσια, νὰ ἔχουν μεγαλυτέραν δυνατότητα ἀπὸ τὰ ἄλλα; Λησμονεῖτε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ εἶναι ἐκεῖνα ποὺ σήμερα δεσπόζουν στὸν πνευματικό, στὸν ἐπιστημονικὸ κόσμο τῆς χώρας; Στὰ παιδιὰ αὐτά, ποὺ δὲν εἶχαν τὴν δυνατότητα νὰ σπουδάσουν, ἀνοίχτηκαν, κατὰ κάποιον τρόπον, οἱ πόρτες διὰ νὰ ἀνεβοῦν ψηλά. Δὲν εἶναι βέβαια ἀπολύτως δωρεὰν ἡ Παιδεία. Τὸ δέχομαι καὶ δὲν θὰ ἐπαναλάβω κάτι ποὺ εἶπον εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, διακόπτων τὸν ἐκλεκτὸν συνάδελφον, κ. Ράλλην, ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ ποὺ ἐσπούδασαν μὲ στερήσεις καὶ ποὺ ὅταν ἔφθασαν στὸ σημεῖο, εἰς τὸ κρίσιμον σημεῖον νὰ πληρώσουν τὴν ἐγγραφήν των δὲν εἶχον νὰ τὴν πληρώσουν. Ὑπῆρχον σπουδασταὶ ποὺ τελείωναν τὸ Πανεπιστήμιον καὶ δὲν εἶχον τὶς 2.000 δρχ. διὰ νὰ πάρουν τὸ πτυχίον τους. Καὶ δούλευαν σκληρὰ διὰ νὰ μαζέψουν τὰ χρήματα διὰ νὰ πάρουν κάτι ποὺ τοὺς ἀνῆκεν. Σήμερον τὸ πρᾶγμα αὐτὸ ἔσπασε Μένει τὸ θέμα τῶν συγγραμμάτων ἀκόμη, ποὺ ταλανίζει τοὺς φοιτητάς. Θὰ λυθῇ καὶ αὐτό. Ἔγινε συζήτησις διὰ τὸ θά. Ὀρθά. Ἐρωτῶ. Ἐὰν πραγματοποιηθῇ θὰ τὸ χειροκροτήσετε;

§51ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΗΣ ΕΡΕ. Βεβαίως.

§52Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Τότε ἀφοῦ θὰ τὸ χειροκροτήσετε, διατὶ τόσον καιρὸν δὲν τὸ ἐφηρμόζατε; Εἴχατε ὅλον τὸν καιρόν, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐπράξατε. Ἡμεῖς θὰ τὸ πράξωμεν. Ἐὰν δὲν τὸ πράξωμεν θὰ δώσωμεν λόγον εἰς τὸν λαόν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς κρίσεως ὁ λαὸς δὲν θὰ μᾶς κρίνῃ μὲ βάσιν ἐκεῖνα ποὺ εἴπομεν καὶ δὲν τὰ ἐκάμαμεν, ἀλλὰ θὰ μᾶς κρίνῃ μὲ ὅσα ἐκάμαμεν. Καὶ ἐὰν διαψεύσωμεν τὴν ἐπαγγελίαν μας αὐτὴν θὰ δώσωμεν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τῆς ΕΡΕ τὸ δικαίωμα νὰ βγοῦν εἰς κάποιο μπαλκόνι νὰ μᾶς εἰρωνευθοῦν. Πρέπει νὰ τελειώσω, κ. συνάδελφοι, διότι ἐπέρασαν τὰ 10 λεπτά, ἀλλὰ θὰ εἶμαι ἀσυγχώρητος ἐὰν δὲν ἀπαντήσω καὶ εἰς μίαν ἄλλην ἐπίκρισιν, τὴν ἐπίκρισιν τοῦ δῆθεν μύθου τῶν μαθητικῶν συσσιτίων. Δὲν γνωρίζω ἀπὸ ποῦ προέρχονται τὰ τρόφιμα, τὰ ὁποῖα δίδει σήμερον ἡ Κυβέρνησις. Δέχομαι τὴν χειροτέραν περίπτωσιν, ὅτι προέρχονται ἀπὸ Ἀμερικανικὴν δωρεάν. Πέστε πῶς εἶναι ἔτσι. Ἐγὼ ἕνα γνωρίζω, ὅτι τὴν δωρεὰν αὐτὴν τὴν ἀξιοποίησεν ἡ Κυβέρνησις. Διότι ἐνῷ καὶ ἄλλοτε ἐδίδοντο μεγαλύτεραι ποσότητες τροφίμων, πολλαπλάσιαι ποσότητες τροφίμων, διενέμοντο κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τὰ τρόφιμα αὐτὰ τὰ εὕρισκε κανεὶς εἰς πολυτελῆ παντοπωλεῖα καὶ δὲν ἔφθαναν ποτὲ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ χωρία. Ἐνῷ σήμερα φθάνουν. Φθάνουν καὶ τὰ τρώγουν τὰ παιδάκια ποὺ στεροῦνται. Τελειώνω, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι.....

§53Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὑπῆρξε καὶ περίπτωσις ποὺ ἔφθασαν στὰ χωρία. Εἶναι ἡ περίπτωσις κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν τῆς Θεσσαλονίκης.

§54Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Εἶχον φθάσει τόσα τότε, κ. συνάδελφε, ποὺ περιττεύει ἡ διακοπή σας. Συνεννοούμεθα. Τελειώνω, κ. συνάδελφοι καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος. Ἀλλὰ ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐνθυμηθῶ κάτι ποὺ εἶπεν εἰς τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ὁ ἐκλεκτὸς καὶ ἰδιαιτέρως ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Χασαπίδης, ὅταν εἰς μίαν του διακοπὴν ὡμίλησε περὶ τῆς πολιτικῆς καὶ τοῦ σχολείου. Εἶμαι σύμφωνος. Εἶσθε ἄξιος συγχαρητηρίων, κ. συνάδελφε, ὅτι πρῶτος ὑψώσατε τὴν φωνήν σας εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Πράγματι ἡ πολιτικὴ πρέπει νὰ μένῃ ξένη ἀπὸ τὸ σχολεῖον. Τὰ παιδάκια ποὺ εἶναι ἀκόμα ἄπλαστα δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἐπιτρέψωμεν νὰ δεσμευθοῦν μὲ ὡρισμένες σκέψεις. Καὶ ἐπειδὴ θέλω νὰ εἶμαι τελείως εἰλικρινής, αἱ σκέψεις τῶν νέων παιδιῶν αἱ σκέψεις τῆς καινούργιας γενεᾶς διαφέρουν ἀπὸ τὰς σκέψεις τῆς γενεᾶς ποὺ φεύγει. Τὸ μικρὸ παιδάκι ὅμως ἀκόμη σήμερον ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὰ πολιτικὰ φρονήματα τοῦ πατέρα του καὶ κινδυνεύομεν, ἀφήνοντας τὴν πολιτικὴ νὰ μπῇ στὸ σχολεῖο καὶ ἀφήνοντας τὰ παιδιὰ αὐτὰ νὰ ἐπηρεάζωνται μὲ ὡρισμένας σκέψεις ποὺ εἶναι ξένες πρὸς τὰς σκέψεις ποὺ τοὺς ἐπιβάλλονται, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διαιωνίζεται ἕνα παρελθὸν ποὺ πρέπει καὶ ἐπιβάλλεται νὰ ταφῇ. Ὑπάρχει ἡ πρώτη διάκρισις. Μακρυὰ ἡ πολιτικὴ ἀπὸ τὸ σχολεῖο, ὅλες ὅμως οἱ πολιτικὲς καὶ τῆς ΕΔΑ καὶ τοῦ Κέντρου καὶ τῆς ΕΡΕ. Τὰ αὐτὰ μέτρα μὲ τὰ αὐτὰ σταθμά: Ἐλευθερία καὶ Δημοκρατία. (Χειροκροτήματα).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§56Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Πολὺ ἐλάχιστα θὰ εἴπω, διότι δὲν θέλω νὰ σᾶς ταλαιπωρήσω. Νομίζω ὅτι 9 Τετάρτες συζητοῦμεν ἐδῶ, ἐκ τῶν ὁποίων ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κατέχω τὴν θέσιν αὐτὴν κατὰ τὰς τρεῖς ἐξ αὐτῶν, συζητοῦμεν δὲ τὴν πρότασιν «περὶ καταργήσεως τοῦ Ν.Δ. περὶ ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως». Ἡ οὐσία εἶναι αὐτή. Ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἤκουσα οὔτε ἀπὸ ἕνα βουλευτὴν τῆς ἀξιωματικῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ περατώσῃ τὸν λόγον του ἢ νὰ ἀναφέρῃ ἐν παρόδῳ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁμιλίας του ὅτι ζητεῖ — διότι περὶ αὐτοῦ ὑποτίθεται ὅτι ἦλθεν νὰ μᾶς πείσῃ— ὅτι ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ νομοθετικοῦ αὐτοῦ διατάγματος, τὴν ἐπάνοδον δηλαδὴ εἰς τὸ καθεστὼς ποὺ εὑρισκόμεθα πέρυσι τέτοιο καιρό. Καὶ πιστέψατέ με, τὸ λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι ἐπειδὴ εἶμαι νέος εἰς τὴν θέσιν αὐτήν, καὶ δὲν εἰσηγήθην ἐγὼ αὐτὸ τὸ νομοθετικὸ διάταγμα, ἦλθον ἐδῶ μὲ πᾶσαν καλὴν διάθεσιν, διατὶ πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ νὰ καθορίσω τὴν θέσιν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν τὸ ἤκουσα ἀπὸ κανένα. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ψόγος, ἀλλὰ εἶναι ἔπαινος. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις θέλει πράγματι τὴν κατάργησίν του. Ἔχει ἴσως ἐν αὐτῷ τροποποιήσεις, βελτιώσεις κατὰ τὴν ἰδικήν της ἄποψιν, ἀλλὰ δυστυχῶς, νομικῶς αὐτὸ δὲν γίνεται. Δὲν συζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον. Ἁπλῶς συζητοῦμεν περὶ τοῦ ἐὰν τὸ ὑπάρχον νομοθετικὸν διάταγμα πρέπει νὰ ἐξαφανισθῇ ἢ ὄχι. Θὰ ἔλεγον, λοιπόν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ὅτι εἶμαι, βέβαιος, εἰς τὴν ἀπόλυτον διάθεσίν σας, μέχρι τέλους τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἂν θέλετε καὶ ἐν συνεχείᾳ τὸν Ὀκτώβριον καὶ πάλιν νὰ συζητοῦμεν τὸ θέμα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ περιορισθῶμεν κάπως εἰς τὸ θέμα νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ — βέβαια ἡ ἔννοια Βουλὴ εἶναι κάπως σχετικὴ — νὰ πεισθοῦν ὅσοι ἐκ τῶν κ.κ. βουλευτῶν εἶναι παρόντες, ὅτι ὀφείλουν νὰ καταψηφίσουν τὸ νομοθετικὸν διάταγμα ἢ μᾶλλον νὰ ὑπερψηφίσουν τὴν πρότασιν περὶ καταργήσεώς του. Διότι ἐπίσης παρετήρησα — καὶ αὐτὸ πάλιν ἔπαινος τῆς Δημοκρατίας εἶναι καὶ δὲν εἶναι ψόγος — ὅτι δὲν ὑπάρχει ἑνότης σκέψεως εἰς τοὺς ἀγορητάς, οἱ ὁποῖοι ὑποτίθεται ὅτι ζητοῦν τὴν κατάργησιν τοῦ νομοθετικοῦ τούτου διατάγματος. Σήμερον ἐνεφανίσθη ἀκριβῶς μία ἀντίθεσις. Ὁ ἀξιότιμος κ. Λύχνος, μᾶς κατηγόρησεν, ὅτι περίπου καταργοῦμεν τὴν κλασσικὴν παιδείαν. Δὲν εἶναι ἀκριβῶς αὐτὰ τὰ λόγια του, ἀλλὰ τὸ νόημά του ἦτο αὐτό. Καὶ εἶπεν, ὅτι ὅταν ἦλθεν ἡ Βρεττανικὴ Ἐργατικὴ Κυβέρνησις, δὲν κατήργησε τὸ Ὄξφορδ καὶ τὸ Καῖμπριτζ. Μήπως τὸ καταργοῦμεν ἡμεῖς; Ἐστερήσαμεν, εἶπεν, τῆς δυνατότητος τοὺς Ἑλληνόπαιδας νὰ ἀκούσουν τὰ κλασσικὰ γράμματα καὶ νὰ ἀνέλθουν ἐν τῇ πορείᾳ πρὸς τὶς ἐπιστῆμες τῶν γραμμάτων κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁ μόνος τρόπος εἶναι νὰ φύγουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καὶ μετ’ ὀλίγον ἔρχεται ὁ ἀγαπητὸς κ. Γυιόκας, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ἐπεβάλαμεν εἰς τοὺς Ἑλληνόπαιδας — πάλιν δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὴ ἦτο ἀκριβῶς ἡ φράσις του, ἀλλὰ τὸ νόημά του ἦτο αὐτὸ — νὰ γίνουν φιλόσοφοι καὶ ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων καὶ τοὺς ἐμποδίσαμεν τὴν τεχνικὴν ἐξέλιξιν. Ταῦτα βεβαίως συνοπτικῶς. Εἶναι λοιπὸν χαρακτηριστικὸν — καὶ τὸ εἶπε κάποιος πρὸ ὀλίγου — ὅτι μᾶλλον περὶ ἐρωτήσεως διὰ τὰ πράγματα τῆς παιδείας πρόκειται καὶ ὄχι περὶ καταργήσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος. Θὰ ἤθελον, λοιπὸν — καὶ λίαν εὐσεβάστως βεβαίως πρὸς τὸ Κοινοβούλιον — νὰ παρακαλέσω ἐὰν εἶναι δυνατὸν ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ θέμα, διατὶ πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὸν νόμον ἢ διατὶ πρέπει νὰ τὸν καταργήσωμεν. Καὶ θὰ ἤθελον ἀκόμη νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ἐπὶ παρατηρήσεως συναδέλφων τῆς κυβερνητικῆς παρατάξεως, τοῦ συνωνύμου μου ἐκ Θεσσαλονίκης καὶ τοῦ κ. Κεφαλληνοῦ. Περίπου μὲ τὰ ἴδια λόγια εἶπον, ὅτι — εἶναι ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Μυλωνᾶ — εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ κριτικὴ κατὰ τοῦ κ. Ε. Παπανούτσου, διότι οὗτος δὲν δύναται νὰ ἀπαντήσῃ. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι ἐκεῖ εἶναι τὸ θέμα. Οὐδὲν ἀπαγορεύεται ἢ ἀγνοεῖται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι δὲν εἶναι ὑπεράνω τῆς κριτικῆς εἰς τὴν Βουλήν. Θὰ ἠμποροῦσα νὰ εἴπω, ὅτι ἀπαράδεκτος ἦτο ὁ τρόπος τῆς γενομένης κριτικῆς καὶ τὰ λεχθέντα, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερώσωμεν ἓν εἰδικὸν ἀνεύθυνον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν ὑπεράνω κριτικῆς, ἐνῷ εἰς τὴν κριτικὴν ὑποκείμεθα ἅπαντες, ἀπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου. Ἔχω πλήρη συνείδησιν, ὅτι, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἐλέχθησαν ἀκριβῶς, διότι εἶχον ὀργισθῆ δι’ ὡρισμένα πράγματα τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν διὰ τὸν κ. Ε. Παπανοῦτσον καὶ ὅτι αὐτὰ ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν κ.κ. συναδέλφων, ἐν τῇ προσπαθείᾳ των, ὅπως δικαιολογήσουν αὐτὴν τὴν ἄδικον, δι’ ἐμὲ ἀγανάκτησίν των. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ λεχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδεὶς εἶναι ὑπεράνω τῆς κριτικῆς τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§58ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον ἡμέραν Πέμπτην καὶ ὥραν 6 μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.10′ μ.μ.)