1965.05.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 78η

Τετάρτη 5 Μαΐου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 11.15′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι: Ὁ κ. Γ. Παπανδρέου (Πρόεδρος Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Τούμπας, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς παρ. 2 τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Ν. Δ. 4028)59 «περὶ ἱεραρχίας, προαγωγῶν καὶ τοποθετήσεως Ἀξιωματικῶν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Ρουσόπουλος, Ε. Κοθρῆς καὶ Α. Βλαχοθανάσης, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. προαιρετικῆς ἀσφαλίσεως καὶ ἄλλων τινῶν μεταρρυθμίσεων τῆς περὶ Ι.Κ.Α. νομοθεσίας». Κύριοι βουλευταί, ἡ 5η Μαΐου ἔχει καθιερωθῆ, ὅπως εἶναι γνωστόν, ὡς «Ἡμέρα τῆς Εὐρώπης». Συμπληρώνονται ἐφέτος δεκαὲξ ἔτη ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, τὸ ὁποῖον ἑδρεύει εἰς τὸ Στρασβοῦργον. Μετέχουν ἤδη εἰς αὐτὸ 18 Κράτη. Τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, ἀποτελεῖ σημαντικὸν σταθμὸν εἰς τὴν εἰρηνικὴν προσπάθειαν κραταιώσεως τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἰδέας. Σκοπός του εἶναι ἡ διαφύλαξις καὶ ἡ ἀξιοποίησις τῆς κοινῆς πνευματικῆς καὶ πολιτικῆς κληρονομίας τῶν Εὐρωπαϊκῶν Λαῶν, διὰ τῆς ἀναπτύξεως στενοτέρας ἐπαφῆς καὶ στερεωτέρας ὀργανικῆς μεταξὺ των ἑνότητος. Ἀνοικτὸν εἶναι τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης εἰς ὅλα τὰ «κράτη Δικαίου», ποὺ σέβονται τὰ ἀνθρώπινα δικαιώματα καὶ ἀσπάζονται τὰς ἰδέας τοῦ πολιτικοῦ φιλελευθερισμοῦ, τῆς ἀνεκτικότητος, τῆς ἰσορροπίας. Ἡ ὀργάνωσις τῆς συνεργασίας μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῆς εὐρυτέρας Εὐρωπαϊκῆς Πατρίδος, προϋποθέτει ἀπόλυτον σεβασμὸν καὶ αὐστηρὰν διατήρησιν τῶν καθέκαστα πατρίδων, ὡς αὐθυπάρκτων καὶ αὐτοτελῶν ὀντοτήτων. Ἀξιόλογον εἶναι τὸ ἐπιτελεσθὲν μέχρι τοῦδε ἔργον τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, τὸ ὁποῖον εὗρον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξάρω κατὰ τὴν τελευταίαν εἰς Ἀθήνας ἐπίσκεψιν τοῦ Προέδρου κ. Φλεμλέν, μνημονεύσας τὴν σύμβασιν Ἀνθρωπίνων Δικαιωμάτων τῆς Ρώμης (1950), τὴν σύμβασιν περὶ ἐγκαταστάσεως τοῦ 1951, τὸν κοινωνικὸν χάρτην τῆς Εὐρώπης τοῦ 1961, συμβάσεις κοινωνικῆς καὶ ἰατρικῆς περιθάλψεως, ἰσοτιμίας τῶν πνευματικῶν τίτλων καὶ ἄλλας. Εἰς τὴν συνείδησιν ἡμῶν τῶν Ἑλλήνων ὁ θεσμὸς τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, εὑρίσκει βαθυτέραν ἀπήχησιν καὶ παρέχει μεγαλυτέραν ἱκανοποίησιν, διότι ἀποτελεῖ οἱονεὶ ἀναβίωσιν τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν Ἀμφικτυονιῶν, ποὺ εἶχαν μάλιστα καὶ ἐκεῖναι δύο ὄργανα (τοὺς ἱερομνήμονας καὶ τοὺς πυλαγόρας), ὅπως ἔχει σήμερον τὸ Συμβούλιον Εὐρώπης δύο ἐπίσης ὄργανα: Τὴν Συμβουλευτικὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν ἐξ Ὑπουργῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ ἵδρυσις τῶν Ἀμφικτυονιῶν ἀπὸ τῶν μυθικῶν ἔτι χρόνων, μὲ σκοπὸν τὴν καλλιέργειαν τοῦ πνεύματος τῆς εἰρήνης καὶ τὴν ἀπὸ συμφώνου ἐξομάλυνσιν τῶν ἀναποφεύκτων διαφορῶν, πρὸς ἀποτροπὴν τῶν πολέμων, ἀποτελεῖ τίτλον ἐκ τῶν παλαιοτέρων μέσα εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἀναγνωρίζεται γενικῶς ὡς θεμελιώδης βάσις τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ. Καὶ τελευταία τούτου ἀπόδειξις εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης συμβάλλει ἐνεργῶς εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Πνευματικοῦ Κέντρου τῶν Δελφῶν, ὁ θεμέλιος λίθος τοῦ ὁποίου κατατίθεται λίαν προσεχῶς, ἐλπίζω ἐντὸς τοῦ Ἰουνίου. Διὰ τὸ Κέντρον τῶν Δελφῶν, τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, διαθέτει τρία ἑκατομμύρια δραχμάς. Τὸ σπουδαιότερον, ὅμως εἶναι, ὅτι ἀποτελεῖ τοῦτο τὸ πρῶτον καὶ μόνον Ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον θέτει ἐπισήμως ὑπὸ τὴν αἰγίδα καὶ τὴν σημαίαν του, σημαίνει δὲ αὐτό, ὅτι θὰ ὀργανοῦνται ἐκεῖ ὑπ’ αὐτοῦ συνέδρια καὶ ἐκθέσεις Εὐρωπαϊκοῦ χαρακτῆρος, θὰ φιλοξενοῦνται δὲ ὑπὸ τὴν στέγην του ἐπιφανεῖς ἐπιστήμονες καὶ λόγιοι τῆς Εὐρώπης. Τοιουτοτρόπως, οἱ Δελφοί, καὶ δι’ αὐτῶν ὁ πανάρχαιος Ἑλληνικὸς θεσμός, θὰ ἀποκτήσουν νέαν ἰσχυρὰν ἀκτινοβολίαν. Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ὑπερήφανος διὰ τὴν αἰωνιότητα τῶν εὐγενῶν πνευματικῶν ἀξιῶν ποὺ ἐκληροδότησε στὴν ἀνθρωπότητα τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, εὔχεται εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης, πλήρη εὐόδωσιν καὶ ὁλοκλήρωσιν τῶν ἱερῶν του σκοπῶν. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Τσιριμῶκος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης καὶ Π. Δούκας, καταθέτουν ὑπόμνημα τῶν καπνοπαραγωγῶν Ροδολείβους– Σερρῶν, αἰτουμένων ἄρσιν τῆς δεσμευομένης ποσότητος καπνοπαραγωγῆς (μαξουλίου). Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Πανελληνίου Συνδέσμου ἀδικηθέντων πολεμιστῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν, αἰτουμένων ἐπέκτασιν τῶν Β.Δ. 602)62 καὶ 671)63, βελτίωσιν τῶν ἀποδοχῶν των κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης καὶ Π. Δούκας, καταθέτουν ὑπόμνημα τῆς Συντεχνίας Ἐπιπλοποιῶν καὶ Ξυλουργῶν Σερρῶν, αἰτουμένων τὴν ἐπ’ ἀόριστον ματαίωσιν διεισδύσεως ξένου κεφαλαίου εἰς τὴν βιοτεχνίαν καὶ τὴν ἠθικὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου βιοτεχνίας. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πανάγος καὶ Α. Τσιάρας, καταθέτουν ὑπόμνημα τοῦ Συλλόγου Ἀκτημόνων Καλλιεργητῶν Βασιλικῶν καὶ Ἐπανωμῆς Θεσσαλονίκης, αἰτουμένων γεωργικήν των ἀποκατάστασιν. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Παπανικολάου, Μ. Καραγιώργη, Α. Τσιάρας καὶ Ε. Σακελλάρης, καταθέτουν 1) ψήφισμα τῆς Πανθεσσαλικῆς Συσκέψεως τῶν Συλλόγων Συνταξιούχων Ἀγροτῶν (ΟΓΑ) τῶν Νομῶν Τρικάλων, Μαγνησίας, Λαρίσης, Καρδίτσης, 2) ὑπόμνημα συνταξιούχων ἀγροτῶν τοῦ Δήμου Σκοπέλου, αἰτουμένων αὔξησιν συντάξεων, χορήγησιν δώρου δι’ ἑορτὰς Χριστουγέννων καὶ Πάσχα πλήρη ἰατροφαρμακευτικὴν περίθαλψιν κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης καὶ Π. Δούκας, καταθέτουν ὑπόμνημα τῆς Συντεχνίας Ἐπιπλοποιῶν καὶ Ξυλουργῶν Σερρῶν, αἰτουμένων κατάργησιν τῆς ἐπιβληθείσης εἰς

τοὺς ἐπαγγελματοβιοτέχνας προσθέτου εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ

ΤΕΒΕ.

Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Κύρκος καὶ Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουν ψήφισμα τῆς Γενικῆς Ἑνώσεως Τριτρόχων Δ.Χ. Ἀττικῆς καὶ τοῦ Ἐπαγγελματικοῦ Σωματείου Ἰδιοκτητῶν Τριτρόχων αὐτοκινήτων Πειραιῶς, αἰτουμένων ἄρσιν τῶν ἀστυνομικῶν περιορισμῶν καὶ καθορισμὸν τῶν χώρων σταθμεύσεως. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Προέδρων Κοινοτήτων, Ἐπαρχίας Κυθήρων, αἰτουμένων ὑπαγωγὴν τῆς Μητροπόλεώς των εἰς τὴν νεοσυσταθεῖσαν Ἱερὰν Μητρόπολιν Πειραιῶς. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Καθηγητῶν Ἀγγλικῆς, αἰτουμένων μετάταξίν των εἰς τὴν Δημοσίαν Μέσην Ἐκπαίδευσιν. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἡλιοῦ καὶ Β. Νεφελούδης, καταθέτουν ὑπόμνημα τῆς Ἑνώσεως Ξυλουργῶν Ἀθηνῶν, αἰτουμένων ὑπαγωγὴν τοῦ κλάδου των εἰς τὰ βαρέα καὶ ἀνθυγιεινὰ ἐπαγγέλματα. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ὑπόμνημα τῆς Ἑνώσεως Εἰσπρακτόρων Λεωφορείων Ἀθηνῶν–Περιχώρων, αἰτουμένων ὑπαγωγὴν των εἰς τὸν ἐσωτερικὸν Κανονισμὸν Προσωπικοῦ Κινήσεως ΚΤΕΛ, ρύθμισιν ὡραρίου ἐργασίας κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ὑπαλλήλων Ξενοδοχείων Ὕπνου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ Περιχώρων, διαμαρτυρομένων διὰ τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ἐργατικῆς ἐκπροσωπήσεως εἰς τὸ Ἀνώτατον Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον Τουρισμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Κ. Γιαννούσης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Διαλεκτοῦ, αἰτουμένου ἵδρυσιν Κτηνιατρείου εἰς τὴν ὡς ἄνω Κοινότητα. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἡλιοῦ, Α. Μπριλλάκης, Σ. Ἡλιόπουλος, Ν. Σκοπούλης, Π. Δούκας καὶ Δ. Παπανικολάου, καταθέτουν τηλεγραφικὰς ἀναφορὰς τῶν Κοινοτήτων Ἀρχῶν, Ἀγροτικοῦ Συλλόγου, Γεωργοσυνεταιρισμοῦ Ν. Καρδίτσης, ὑπομνήματα κατοίκων Πατρῶν, Πύργου Ἠλείας, Λαμίας κλπ., αἰτουμένων κατάργησιν τῶν ἐκτάκτων μέτρων, ἀπόλυσιν τῶν πολιτικῶν κρατουμένων κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Μπριλλάκης, Ξ. Γρηγόρης καὶ Ν. Σκοπούλης, καταθέτουν ὑπομνήματα κατοίκων Μεσολογγίου, Ἀγρινίου, Αἰτωλικοῦ, Γραμματικοῦ, Φυτειῶν Σκουτεσιάδας, Πενταλόφου, Παναγούλας, Ἀρχοντοχωρίου, Γαλατᾶ, Ἄνω Βασιλικῆς, Εὐηνοχωρίου, τοῦ Νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, αἰτουμένων ἀπόλυσιν τῶν ὑπολοίπων πολιτικῶν κρατουμένων. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐπιτροπῆς ἀδικουμένων κατοίκων Ν. Σμύρνης, αἰτουμένης κατάργησιν τοῦ συντελεστοῦ ἐκμεταλλεύσεως τῶν οἰκοδομῶν. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πανάγος, Α. Τσιάρας καὶ Α. Μπριλλάκης, καταθέτουν ὑπόμνημα τῶν προσωρινῶν εἰσπρακτόρων τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, αἰτουμένων ἔνταξίν των εἰς τὸ μόνιμον προσωπικὸν τῶν Ὀργανισμῶν Τοπικῆς Αὐτοδιοικήσεως. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Κ. Καλλίας καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐργατοϋπαλληλικοῦ Κέντρου Εὐβοίας, αἰτουμένου τὴν ἀνέγερσιν κτιρίου πρὸς στέγασιν τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ἱδρύματος Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Β. Ἰντζές, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἰωάννου Χαλκίδου, κατοίκου Καστανούσης Πορροΐων αἰτουμένου παραχώρησιν αὐτῷ τοῦ οἰκήματος καὶ τοῦ οἰκοπέδου τῆς Κυριακίτσας χήρας Παν. Θωμαΐδου εὑρισκομένου ἐν τῇ ἐν λόγῳ Κοινότητι. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν πεμπτοετῶν σπουδαστῶν τοῦ Ε. Μ. Πολυτεχνείου καὶ τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς Θεσσαλονίκης, αἰτουμένων ἐπίλυσιν αἰτήματός των, διὰ τῆς μεταφορᾶς ἑνὸς μαθήματος εἰς τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Αἰγίνης, αἰτουμένου τὴν χορήγησιν ἀδειῶν τριτρόχων ὀχημάτων Δ.Χ. εἰς ἐπαγγελματίας ἡνιόχους τοῦ ἐν λόγῳ Δήμου. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ὑπόμνημα τῶν πληττομένων ἐπαγγελματιῶν τῆς περιοχῆς «Λεμονάδικα» Πειραιῶς, αἰτουμένων ἀναστολὴν δικαστικῶν ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἔξωσιν τῶν ἐπαγγελματιῶν. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Π. Δούκας, διὰ τηλεγραφήματός του, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀποβολὴν τῆς μαθητρίας Μαρίας Κυριζάκη ἐκ τοῦ Λυκείου Θηλέων Καβάλας. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Τροιζηνίας, αἰτουμένης ἐπέκτασιν τοῦ μέτρου καλύψεως τῶν ζημιῶν δι’ ἐξαγωγὰς ἑσπεριδοειδῶν εἰς τὰς δυτικὰς χώρας καὶ τὰς συνεταιριστικὰς ὀργανώσεις. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου ἐκτάκτων ἐργατοτεχνιτῶν ἡμερομισθίων ΟΤΕ Ἀθηνῶν, αἰτουμένων ἔνταξίν των εἰς τὸ μόνιμον προσωπικὸν τοῦ ΟΤΕ. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐπαγγελματικῆς Ἑνώσεως Λεμβούχων Πειραιῶς, αἰτουμένης τροποποίησιν καὶ ἐφαρμογὴν τῆς κειμένης περὶ λεμβούχων νομοθεσίας, καθορισμὸν τῆς ἀποζημιώσεως εἰς δρχ. 50.000 κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Α. Φροντιστὴς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐλαιουργικοῦ Πιστ. Συνεταιρισμοῦ Σκοπέλου, αἰτουμένου λῆψιν μέτρων, πρὸς προστασίαν τῶν πληγέντων ἐκ τῶν τελευταίων σεισμῶν ἀγροτῶν τῆς περιοχῆς Σκοπέλου. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Α. Τσιάρας, διὰ τηλεγραφήματός του διαμαρτύρεται διότι ἡ Γενικὴ Διοίκησις Βορείου Ἑλλάδος ἐπεδίωξε τὴν ματαίωσιν συλλαλητηρίου καπνοπαραγωγῶν ἐν τῇ περιοχῇ Λαγκαδᾶ. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Δ. Παπανικολάου, διὰ τηλεγραφήματός του αἰτεῖται νὰ πληροφορηθῇ, ἐὰν ἰσχύῃ ἀπόφασις ἀφορῶσα τὴν ἀπαγόρευσιν συσκευασίας τοῦ κοινοῦ ἀκαθαρίστου ἅλατος. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πανάγος καὶ Α. Τσιάρας, καταθέτουν ὑπόμνημα τῆς ἐπιτροπῆς ἀγῶνος φοιτητῶν τῆς Βιομηχανικῆς Σχολῆς Θεσσαλονίκης, αἰτουμένων χαρακτηρισμὸν τῆς σχολῆς των, ὡς νομικοῦ προσώπου δημοσίου δικαίου, καὶ ἔνταξίν της εἰς τὸ Ἀριστοτέλειον Πανεπιστήμιον. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πανάγος, Α. Τσιάρας, Β. Ἐφραιμίδης καὶ Π. Δούκας, καταθέτουν ψήφισμα κατοίκων Ἐδέσσης, αἰτουμένων ἐπαναλειτουργίαν τοῦ παραχωρηθέντος εἰς Τ.Β.Α. ἐργοστασίου «Ἑστία», ἔνταξιν τῆς περιοχῆς Ἐδέσσης εἰς τὴν βιομηχανικὴν ζώνην τοῦ Βερμίου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ἀθανάσιος Τσαλδάρης, καταθέτει ἀναφορὰν ἐπιτροπῆς πληττομένων κατοίκων Ν. Σμύρνης, αἰτουμένων κατάργησιν τοῦ συντελεστοῦ ἐκμεταλλεύσεως τῶν οἰκοδομῶν. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ. Ε. Σαββόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἑστιατόρων–Ζυθεστιατόρων καὶ Οἰνομαγείρων Πειραιῶς, αἰτουμένων μείωσιν τῶν ὡρῶν ἐργασίας, αὔξησιν τῶν μισθῶν κλπ. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Κ. Γιαννούσης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου ἀγοραίων αὐτοκινήτων Τρικάλων, αἰτουμένου, ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ πετρελαιοκίνησις αὐτοκινήτων εἰς τὴν ἐν λόγῳ περιοχήν. Ὁ Δημ. Κ. Σημαιόπουλος, Ἐπίτιμος Οἰκονομικὸς Ἐπιθεωρητὴς Καπνοῦ Δυτικῆς Ἑλλάδος, γνωρίζει πρὸς τὸ σῶμα τοὺς πραγματικοὺς λόγους ὑποβολῆς παραιτήσεως ἐκ τῆς θέσεώς του κατὰ μῆνα Φεβρουάριον 1962 κλπ. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Κ. Γιαννούσης, καταθέτει ψήφισμα ἐμποροβιομηχανικῶν καὶ ἐπαγγελματοβιοτεχνικῶν ὀργανώσεων τῆς περιφερείας Τρικάλων, αἰτουμένων ἐξασφάλισιν ἐπαγγελματικῆς στέγης, τροποποίησιν τοῦ ἀγορανομικοῦ κώδικος κλπ. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Κ. Γιαννούσης, καταθέτει ψήφισμα τῆς Πανθεσσαλικῆς συσκέψεως συνταξιούχων ἀγροτῶν (ΟΓΑ) τῶν Νομῶν Τρικάλων, Καρδίτσης, Μαγνησίας καὶ Λαρίσης, αἰτουμένων αὔξησιν τῶν χορηγουμένων συντάξεων, παροχὴν ἰατροφαρμακευτικῆς περιθάλψεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Τρικάλων κ. Κ. Γιαννούσης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Τρικάλων, αἰτουμένου ταχεῖαν ἀνέγερσιν τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου Καλαμπάκας. Ἀνακοινοῦται ἐπιστολὴ τοῦ βουλευτοῦ Ἠλείας κ. Χ. Πιπιλῆ, ἔχουσα οὕτω: Κύριε Πρόεδρε, Εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τῆς συνεδριάσεως τῆς 16ης Ἀπριλίου 1965, τὰ ὁποῖα διενεμήθησαν χθές, ἀνεκοινώθη ἐπιστολὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Προνοίας, ὡς ἀπάντησίς του εἰς καταγγελίας μου δι’ ἀτασθαλίας καὶ παρεκτροπάς, κατὰ τὴν διανομὴν τῶν σκηνῶν κλπ. εἰς σεισμοπλήκτους τῆς Ἐπαρχίας Ὀλυμπίας. Λυποῦμαι, διότι, ὁ κ. Ὑπουργὸς Προνοίας, περιωρίσθη μόνον εἰς ἕνα ἐπεισόδιον καὶ μὴ ἀρνούμενος τὴν ὕπαρξιν τοῦ γεγονότος καὶ ἐκπλήττομαι, διότι μεταθέτει τὴν εὐθύνην εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κοινότητος Κάτω Φιγαλίας, ὁ ὁποῖος, ὅμως, ὑπῆρξεν ἐκεῖνος ποὺ εἰς νυκτερινήν του ἔρευναν ἀνεκάλυψε κενὴν τὴν σκηνὴν καὶ τὴν ἑπομένην ἠξίωσε τὴν διάθεσιν ταύτης καὶ ἐπέτυχε τοῦτο, ἐγκατασταθέντος πραγματικοῦ σεισμοπλήκτου, ἔκτοτε, εἰς τὴν σκηνὴν ἐκείνην. Ἀναγκάζομαι, κ. Πρόεδρε, νὰ σᾶς ἀπευθύνω τὴν παροῦσαν μου καὶ νὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως ἀνακοινωθῇ αὕτη εἰς τὸ σῶμα, κηδόμενος τῆς εἰλικρινείας μου, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀληθείας. Ὑπῆρξα, κατὰ τὰς δύο ὁμιλίας μου, ἐπὶ τῶν μέτρων ὑπὲρ τῶν σεισμοπλήκτων, λίαν ἐπιεικὴς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μὲ πρόθεσιν νὰ σταματήσω τὴν ἀνάμιξιν τῶν παρακρατικῶν καὶ ἀνέφερα ἐλάχιστα. Ἐπιθυμῶ τοῦτο νὰ τὸ ἀναγνωρίσουν οἱ ἁρμόδιοι. Ἐν Ἀθήναις τῇ 5 Μαΐου 1965

Μετὰ πάσης τιμῆς

Χ. ΠΙΠΙΛΗΣ

Βουλευτὴς Ἠλείας Ἀπαντήσεις Ὑπουργείου, ἐπὶ ἐρωτήσεων κ.κ. βουλευτῶν. Ι) Τοῦ Ὑπουργείου Δικαιοσύνης: αʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Φροντιστῆ. Εἰς ἀπάντησιν τῆς διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8088)6464 ἐ.ἔ. ὑμετέρου ἐγγράφου, διαβιβασθείσης ἡμῖν ὑπ’ ἀριθ. 2210 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Φροντιστῆ, «περὶ ἀναθεωρήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου», ἐπὶ τῷ τέλει, ὅπως ἅπαντα τὰ εἰς ἀκίνητα περιουσιακὰ στοιχεῖα τῶν κληροδοτημάτων ἐξαιρεθοῦν τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι διὰ τοῦ ἐσχάτως δημοσιευθέντος ὑπ’ ἀριθ. 152 Β. Δ. (ΦΕΚ 40)12.3.65) ἐρρυθμίσθησαν τὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου μετὰ προηγουμένην μακρὰν καὶ ἐμπεριστατωμένην μελέτην τοῦ θέματος. Καθ’ ἡμᾶς, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ἀναθεωρήσεως τῶν διατάξεων τοῦ Διατάγματος τούτου, καὶ ἐξετάσεως τοῦ εἰς ὃ ἀφορᾷ ἡ ὡς ἄνω ἐρώτησις θέματος. Ἐν Ἀθήναις τῇ 14 Ἀπριλίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

βʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Τ. Κολοκυθᾶ, Ν. Κατριβάνου, Ι. Σεργάκη, Κ. Τσιριμώκου, Α. Ἀντωνίου, Ι. Μαυριδόγλου, Α. Αὐγερινοῦ, Μ. Γαληνοῦ, Κ. Πετροπούλου, Φ. Παπαδοπούλου, Ι. Τσιριμώκου, Τ. Κεφαλληνοῦ, Α. Ἀντωνίου, Δ. Θεοχαρίδη, Γ. Βασιλάτου, Γ. Γρηγορίου καὶ Γ. Τζώρτζη. Ἀπαντῶντες ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 2183 ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Τ. Κολοκυθᾶ κλπ., διαβιβασθείσης ἡμῖν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8058)6435)9.4.1965 ἡμετέρου ἐγγράφου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι τὸ περὶ οὗ ἡ ἐρώτησις θέμα, εἰς ὅλας αὐτοῦ τὰς πλευράς, εὑρίσκεται ἤδη ὑπὸ μελέτην. Ἐν Ἀθήναις τῇ 14 Ἀπριλίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

γʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6571)5033 ἐ.ἔ. ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ εἰς τὴν Βουλὴν κατατεθεῖσα ὑπ’ ἀριθ. 1951 ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου, περὶ διενεργείας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης δικαστικοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ βουλευτοῦ, διὰ παλαιοτέρας ὑπ’ ἀριθ. 1580)4.2.65 ἐρωτήσεώς του, καταγγελθέντων, ἐν σχέσει πρὸς τὴν γενομένην ἐνοικίασιν νέων γραφείων τῆς Διοικήσεως Ὀργανισμοῦ Σχολικῶν Κτιρίων, ὡς καὶ τὴν ἄρσιν τῆς γενομένης ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἐκτάσεως Γκράβας Πατησίων, ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἀνεγέρσεως μαθητοπόλεως, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι τὸ περὶ οὗ ἡ ὡς ἄνω ἐρώτησις ζήτημα τοῦ δικαστικοῦ ἐλέγχου, ἐπὶ τῶν καταγγελλομένων, ἀνάγεται εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν ἁρμοδιότητα τοῦ εἰσαγγελέως, ὅστις καὶ θὰ ἐπιληφθῇ, κατόπιν ὑποβολῆς σχετικῆς μηνύσεως. Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Ἀπριλίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

δʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Βρανοπούλου. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. πρωτ. 7579 ἀπὸ 5.4.65 ἐγγράφου ὑμῶν, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Βρανοπούλου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀποστείλωμεν ὑμῖν, τὸ συνημμένον ἀντίγραφον τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4476 ἐ.ἔ. ἐγγράφου ἡμῶν πρὸς τὸ Ἵδρυμα Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκτίθενται αἱ ἐπὶ τοῦ θιγομένου θέματος ἀπόψεις τοῦ Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης. Ἐν Ἀθήναις τῇ 6 Ἀπριλίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

Ἀριθ. πρωτ. 4476. Πρὸς Τὸ Ἵδρυμα Κοινωνικῶν Ἀσφαλίσεων Διεύθυνσιν Κεντρικῶν Ὑπηρεσιῶν Ἐνταῦθα Ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4130 ἀπὸ 5.1.1965 ὑμέτερον ἔγγραφον, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ ἀκόλουθα: Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 23896)14.5.1962 ἀποφάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δημοσιευθείσης εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 179)1962 (ΦΕΚ τεῦχος Βʹ), οἱ δικηγόροι, οἱ παρέχοντες τὰς νομικάς των ὑπηρεσίας ἐπὶ μηνιαίᾳ παγίᾳ περιοδικῇ ἀμοιβῇ εἰς τὸ ἡμέτερον Ἵδρυμα, ὑπήχθησαν εἰς τὴν Δʹ Κατηγορίαν, περίπτωσιν 1 τῆς ὑπ’ ἀριθ. 128494)16.11.1954 ἀποφάσεως τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ, ἀντὶ τῆς Εʹ εἰς ἣν ὑπήγοντο. Οὕτω διεμορφώθησαν δι’ αὐτοὺς νέα, ἐλάχιστα, ὅρια, ὡς κάτωθι: Δικηγόρος παρ’ Ἀρείῳ Πάγῳ δρχ. 4.500. Δικηγόρος παρ’ Ἐφέταις δρχ. 3.500, καὶ Δικηγόρος παρὰ Πρωτοδίκαις δρχ. 2.500. Τὰ ἀνωτέρω ἐλάχιστα ὅρια παγίας περιοδικῆς ἀμοιβῆς ηὐξήθησαν ἀπὸ 1 Μαρτίου 1959 διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 21337) 28.2.1959 ἀποφάσεως, κατὰ 10%, εἰδικώτερον διὰ τὴν διάκρισιν αʹ κατὰ δραχμὰς 450. Τὸ προκῦπτον, οὕτω ἄθροισμα ἐκ τῶν δύο ποσῶν (4.500 + 450), ἤτοι δραχμαὶ 4.950, ἀποτελεῖ τὸ νέον κατώτατον ὅριον ἀμοιβῆς, ὅπερ καὶ πάλιν ηὐξήθη κατὰ 10% ἀπὸ 1.7.1961 διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 58798, 58799)2.6.1961 Ὑπουργικῆς ἀποφάσεως (ΦΕΚ 191 τ. Βʹ), ἤτοι κατὰ 495 δραχμάς. Τὸ ἄθροισμα ἐπίσης τὸ προκῦπτον ἐκ τῆς προσθέσεως τῶν δύο ποσῶν (4.990+495), ἤτοι δρχ. 5.445, ἀποτελεῖ εἰς τὸ ἑξῆς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς μηνιαίας παγίας περιοδικῆς ἀμοιβῆς. Ἐπὶ τοῦ κατωτάτου τούτου ὁρίου τῆς παγίας περιοδικῆς ἀμοιβῆς, θὰ ὑπολογισθῇ ἡ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 93734)17.10. 1962 ἀποφάσεως (ΦΕΚ 384 τ. Βʹ) χορηγηθεῖσα προσαύξησις ἐκ 10% δι’ ἑκάστην τριετίαν δικηγορικῆς ὑπηρεσίας παρὰ τῷ αὐτῷ Νομικῷ ἢ Φυσικῷ Προσώπῳ, μὴ δυναμένης, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ ὑπερβῇ ἐν τῷ συνόλῳ της τὸ ½ τοῦ ἰσχύοντος κατωτάτου ὁρίου τῆς παγίας περιοδικῆς ἀμοιβῆς. Τέλος, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κατωτάτου ὁρίου, ἤτοι τῶν δραχμῶν 5.445 θὰ ὑπολογισθῇ ἡ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 76630)8.8.1964 ἀποφάσεως (ΦΕΚ 429 τ. Βʹ) χορηγηθεῖσα προσαύξησις ἐκ 10% δι’ ἑκάστην 10ετίαν τῆς δικηγορικῆς ἐν συνόλῳ ὑπηρεσίας. Τὰ χορηγηθέντα, οὕτω, ποσὰ 1 ἐκ 10% τριετιῶν καὶ 2 ἐξ ἑτέρων 10% δι’ ἑκάστην 10ετίαν τῆς δικηγορικῆς ἐν συνόλῳ ὑπηρεσίας, παραμένουν αὐτοτελῆ καὶ δὲν ἐνσωματοῦνται εἰς τὸ ἤδη ἰσχῦον δι’ ὑμᾶς κατώτατον ὅριον τῆς μηνιαίας περιοδικῆς ἀμοιβῆς ἐκ δραχμῶν 5.446. Οὐχ’ ἧττον, ὅμως, καὶ ἡ δευτέρα ἄποψις, ἡ ἀναφερομένη ἐν τῷ ἐγγράφῳ ὑμῶν, δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι εὑρίσκει ἔρεισμα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 92 τοῦ Ν.Δ. 3026)1954 «περὶ τοῦ κώδικος τῶν δικηγόρων» καὶ τὰς μέχρι σήμερον δημοσιευθείσας ἀποφάσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐν Ἀθήναις τῇ 22 Ἰανουαρίου 1965 Ἐντολῇ Ὑπουργοῦ

Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς

Χ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ

εʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Βουρδουμπᾶ. Εἰς ἀπάντησιν τῆς διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 16780)13394)4.12. 1964 ὑμετέρου ἐγγράφου διαβιβασθείσης ἡμῖν ὑπ’ ἀριθμ. 887 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Βουρδουμπᾶ καὶ ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 114258)10.11.1964 ἔγγραφον ἡμῶν, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι καθ’ ἃ ἀνεφέρθη πρὸς ἡμᾶς ὑπὸ τοῦ ἐνεργήσαντος τὴν ἐξέτασιν ἐπὶ τῶν ἐν τῇ ἀνωτέρω ἐρωτήσει διαλαμβανομένων, Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Ἀθηνῶν, πράγματι, τὸ Πρωτοδικεῖον Θηβῶν, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 336)1964 ἀποφάσεώς του, ἐδέχθη κατὰ παρερμηνείαν τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων, περὶ Δημοτικοῦ καὶ Κοινοτικοῦ Κώδικος, ὅτι ὑφισταμένης ἰσοψηφίας μεταξὺ τῶν δύο μοναδικῶν συνδυασμῶν, ὡς πέμπτος σύμβουλος δέον νὰ ἐκλεγῇ ὁ μεταξὺ τῶν δύο συνδυασμῶν συγκεντρώσας τὰς περισοτέρας ψήφους προτιμήσεως (σταυρούς), μετὰ τοὺς ἀνὰ δύο ἐξ ἑκάστου συνδυασμοῦ πρώτους ἐκλεγομένους, ἐνῷ θὰ ἔδει νὰ ἐνεργηθῇ κλήρωσις ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου, ὡς καὶ ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου, δέον ν’ ἀνακηρυχθῇ ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου, ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν παραχώρησιν τῆς πέμπτης ἕδρας, εἶχε τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τῶν συμβούλων, ἐνῷ θὰ ἔδει ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου, νὰ γίνῃ ὑπὸ τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ ἐσφαλμένον τῆς ἀποφάσεως ταύτης, δὲν δύναται, βεβαίως, ν’ ἀνατραπῇ δι’ ἐνδίκου μέσου, θὰ ἠδύνατο, ὅμως, καὶ κατὰ τὴν ἄποψιν ἡμῶν, πᾶς ἐνδιαφερόμενος ἐκλογεύς, νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου, βάσει τοῦ ἄρθρου 75 παρ. 4 τοῦ ρηθέντος Κώδικος. Ὑπὸ τοῦ ἰδίου Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν ἀνεφέρθη, ὅτι ὡς ἐγνώρισεν εἰς αὐτὸν ὁ Πρόεδρος τοῦ Πρωτοδικείου Θηβῶν, «οὐδεὶς ἀπολύτως σάλος ἐδημιουργήθη ἐκ τοῦ ἐσφαλμένου τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς», ὡς καὶ ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἀνωτέρω ἀποφάσεως Πρωτοδίκης, εἶναι ἐκ τῶν καλῶν δικαστῶν, διακρινόμενος διὰ τὸ ἦθος, τὴν ἀκεραιότητα τοῦ χαρακτῆρος καὶ τὴν ἐξαιρετικὴν ἐπιμέλειάν του κατὰ τὸ χρονικὸν δὲ διάστημα, καθ’ ὃ εἰσηγήθη ἐπὶ τῆς ἀνωτέρω ὑποθέσεως, ἦτο ἐπιφορτισμένος μὲ τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν πολιτικῶν καὶ ποινικῶν ὑποθέσεων, διὰ τοὺς λόγους δὲ τούτους, ὁ εἰρημένος Εἰσαγγελεύς, περιωρίσθη εἰς προφορικὰς μόνον συστάσεις καὶ ὑποδείξεις πρὸς τὸν ἀνωτέρω Πρωτοδίκην, διὰ τὴν προεκτεθεῖσαν, ἐκ παραδρομῆς, ἐσφαλμένην ἑρμηνείαν τῶν ὡς ἄνω διατάξεων κατὰ τὴν εἰσήγησίν του, ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ ὑποθέσεως. Συμφωνοῦντες πρὸς τὰς ἐνεργείας ταύτας τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Ἀθηνῶν, δὲν κρίνομεν σκόπιμον τὴν περαιτέρω ἀναζήτησιν εὐθυνῶν καὶ ἐπιβολὴν κυρώσεων εἰς τὸν ρηθέντα Πρωτοδίκην, διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην. Ἐν Ἀθήναις τῇ 7 Ἀπριλίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

στʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Θ. Ρέντη καὶ Κ. Τρικούπη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5210)4981)3.3.65 ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1792 ἐρώτησις τῶν βουλευτῶν κ.κ. Θ. Ρέντη καὶ Κ. Τρικούπη, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 418 σύστασιν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν Σύμβασιν τῆς Χάγης, διὰ τὴν προστασίαν τῶν ἀνηλίκων, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο χειρίζεται ἀπ’ ἀρχῆς τὸ Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν καὶ κατὰ συνέπειαν, τοῦτο εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς περὶ ἧς ἡ ἐρώτησις συστάσεως διὰ τὴν ἐπικύρωσιν καὶ ὑπογραφὴν τῆς ὡς εἴρηται Συμβάσεως τῆς Χάγης. Ἐν Ἀθήναις τῇ 7 Ἀπριλίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ζʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Τσαλδάρη. Ἔχομεν τὴν τιμήν, ἐν συνεχείᾳ πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 123211 ἀπὸ 28.12.64 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 1022)1964 ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Τσαλδάρη, νὰ πέμψωμεν ὑμῖν συνημμένως ἐν ἀντιγράφῳ, τὴν ὑπ’ ἀριθ. 6350 ἐ.ἔ. ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως Πλημμελειοδικῶν Ἀθηνῶν καὶ νὰ παρακαλέσωμεν, ὅπως εὐαρεστηθῆτε καὶ λάβητε γνῶσιν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 23 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Ἐν Ἀθήναις τῇ 1 Φεβρουαρίου 1965 Πρὸς Τὸ Σὸν Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης Ἐνταῦθα Λαμβάνω τὴν τιμήν, εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 123210) 28.11.64 παραγγελίας ὑμῶν, ν’ ἀναφέρω, ὅτι, ὡς ἐκ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6942)Φ.127)Α)1)415)25.1.1965 ἐγγράφου τῆς Ὑποδιευθύνσεως Γεν. Ἀσφαλείας Ἀθηνῶν προκύπτει, ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Εἰσαγγελίας Πρωτοδικῶν Ἀθηνῶν, δὲν ἔλαβε χώραν διασάλευσις τῆς δημοσίας τάξεως, ἐξ αἰτίας κινήσεως προσώπων ὡρισμένης ἰδεολογίας, κατὰ τὸν ἐν τῇ ἐρωτήσει φερόμενον χρόνον. Εὐπειθέστατος Ὁ Προϊστάμενος τῆς Εἰσαγγελίας

Πρωτοδικῶν

ΘΩΜΑΣ ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ

Ἀντεισαγγελεὺς Ἐφετῶν ηʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Μπριλλάκη, Β. Ἐφραιμίδη, Λ. Κύρκου καὶ Ι. Παπαδημητρίου. Ἔχομεν τὴν τιμήν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 2170) 1945 ἐ.ἔ. ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Μπριλλάκη κλπ., νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι, ὡς πρὸς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου Δικαιοσύνης, ἁρμόδιοι ἵνα ἐπιληφθῶσι τῶν παρ’ ὑμῶν καταγγελλομένων, τυγχάνουσιν οἱ κατὰ τόπους Εἰσαγγελεῖς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

θʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Τσιάρα καὶ Γ. Πανάγου. Ἔχομεν τὴν τιμήν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3131) 2312 ἐ.ἔ. ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Τσιάρα κλπ., νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι μὲ τὸ περὶ οὗ πρόκειται θέμα δύναται νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν ἐκτάκτων μέτρων καὶ ρυθμίσεως συναφῶν θεμάτων. Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Παπασπύρου. Ἔχομεν τὴν τιμήν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1436) 929 ἐ.ἔ. ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Παπασπύρου, νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἐν αὐτῇ θέματος, ἁρμόδιος ὅπως ἐπιληφθῇ τυγχάνει ὁ κατὰ τόπον Εἰσαγγελεύς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 20 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιαʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λαντζούνη. Ἔχομεν τὴν τιμήν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1093) 617 ἐ.ἔ. ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Λαντζούνη, νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι τὸ περὶ οὗ πρόκειται θέμα ἀνάγεται εἰς τὴν γενικωτέραν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, περὶ ἧς ἐγένετο εὐρεῖα συζήτησις εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 18ης Φεβρουαρίου 1965. Εἰς τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἀναφερόμεθα. Ἐν Ἀθήναις τῇ 23 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιβʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεων τῶν βουλευτῶν κ.κ. Π. Σταυροπούλου, Δ. Καραντζένη, Ν. Ἀναγνωστοπούλου καὶ Ι. Βαρβιτσιώτη. Εἰς ἀπάντησιν τῶν ὑπ’ ἀριθ. 6171)17.3.65, 7404, 6195) 17.3.1965 καὶ 6191)17.3.65 ἐγγράφων ὑμῶν, δι’ ὧν διεβιβάσθησαν ἡμῖν ἐρωτήσεις τῶν βουλευτῶν κ.κ. Π. Σταυροπούλου, Δ. Καραντζένη, Ν. Ἀναγνωστοπούλου καὶ Ι. Βαρβιτσιώτη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσωμεν ὑμᾶς, ὅτι τὸ Ταμεῖον Ἀρωγῆς προσωπικοῦ τῶν Ὑπηρεσιῶν ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Δικαιοσύνης, ἔμεινεν ἄνευ Διοικητικοῦ Συμβουλίου μετὰ τὴν 17ην Αὐγούστου 1964, καθ’ ἣν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Ν.Δ. 4352)1964 ἀπεχώρησαν ἐκ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας οἱ συγκροτοῦντες τὸ Συμβούλιον τοῦτο ὑπάλληλοι, οἵτινες μετεῖχον αὐτοῦ ὡς ἐκ τῆς κατεχομένης ὑπ’ αὐτῶν θέσεων (EXOFFICIO). Ἐκ λόγου τούτου κατέστη ἀδύνατος ἡ ἔκδοσις ἐντολῶν πρὸς τὴν Τράπεζαν πρὸς καταβολὴν τῶν βοηθημάτων εἰς τοὺς δικαιούχους. Ἤδη, διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 20789 ἐ.ἔ. ἡμετέρας ἀποφάσεως δημοσιευθείσης εἰς τὸ ΦΕΚ 202)19.3.65 (τεῦχος Βʹ) τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον ἀνασυνεκροτήθη, συνῆλθε τοῦτο εἰς Σῶμα, ἐνέκρινε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1964 ὑπέβαλε τοῦτον πρὸς ἔγκρισιν εἰς Γεν. Λογιστήριον, μετὰ τοῦτο δὲ θὰ ἀρχίσῃ ἡ καταβολὴ τῶν καθυστερουμένων βοηθημάτων. Ἐν Ἀθήναις τῇ 31 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιγʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Μπριλλάκη, Β. Ἐφραιμίδη καὶ Ι. Παπαδημητρίου. Ἔχομεν τὴν τιμήν, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4118) 3191 ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν σύστασιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Μπριλλάκη κλπ., νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ἡ περὶ ἧς πρόκειται δίκη ἀνεβλήθη, διεβιβάσαμεν δὲ πρὸς τὸν κ. Εἰσαγγελέα Ἐφετῶν Ἀθηνῶν αἴτησιν τῶν κατηγορουμένων περὶ μὴ προσδιορισμοῦ τῆς νέας δικασίμου μέχρι τῆς ψηφίσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ κατατεθέντος σχεδίου νόμου ἐπὶ ταύτης δὲ θὰ ἀποφασίσῃ ἡ ἁρμοδία δικαστικὴ ἀρχή. Ἐν Ἀθήναις τῇ 15 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιδʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Ἀλιπράντη. Εἰς ἀπάντησιν τῆς διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6568) 20.3.65 ὑμετέρου ἐγγράφου, διαβιβασθείσης ἡμῖν ὑπ’ ἀριθ. 1948 ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Δ. Ἀλιπράντη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι διὰ τοῦ ἐσχάτως δημοσιευθέντος ὑπ’ ἀριθ. 152 Β.Δ. (ΦΕΚ 40) 12.3.65) ἐρρυθμίσθησαν τὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου, μετὰ προηγηθεῖσαν μακρὰν καὶ ἐμπεριστατωμένην μελέτην τοῦ θέματος. Ἡ ἀναστολὴ τῶν διατάξεων τοῦ διατάγματος τούτου καὶ ἡ ἐπανεξέτασις τοῦ θέματος, ὡς αἰτεῖται ὁ Σύνδεσμος Ἑστιατόρων–Ζυθεστιατόρων καὶ Οἰνομαγείρων Πειραιῶς, διὰ τῆς κατατεθείσης ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ τηλεγραφικῆς διαμαρτυρίας του, ἀνάγονται εἰς τὴν γενικωτέραν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἣν θ’ ἀνακοινωθῇ ἡ αἴτησις. Ἐν Ἀθήναις τῇ 30 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιεʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Κ. Κωνιωτάκη. Ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6567) 20.3.65 ἐγγράφου ὑμῶν, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ Ἡρακλείου κ. Κ. Κωνιωτάκη, ὅτι θέμα μεταφορᾶς τῆς ἕδρας τοῦ Ἐφετείου Κρήτης εἰς τὸ Ἡράκλειον δὲν ὑφίσταται διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο. Ἐν Ἀθήναις τῇ 30 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιστʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Μπριλλάκη, Ι. Παπαδημητρίου, Ν. Σκοπούλη, Β. Ἐφραιμίδη καὶ Λ. Κύρκου. Ἀπαντῶντες εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6645 ἀπὸ 22.3.1965 ὑμέτερον ἔγγραφον, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1955 ἐρώτησις τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Μπριλλάκη κλπ., περὶ τῆς ὑγείας τοῦ εἰς τὰς φυλακὰς Λαμίας κρατουμένου ὑποδίκου Δημητρίου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι κατὰ τηλεφωνικὴν ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως Λαμίας, ὁ ὡς ἄνω ὑπόδικος εἰσήχθη εἰς τὸ Κρατικὸν Νοσοκομεῖον Λαμίας πρὸς νοσηλείαν, ἐν συνεχείᾳ δὲ οὗτος ἐξητάσθη, κατόπιν παραγγελίας τοῦ ἀνωτέρω Εἰσαγγελέως, παρὰ πέντε ἰατρῶν, δύο καρδιολόγων καὶ τριῶν παθολόγων, οἵτινες ὁμοφώνως ἐγνωμάτευσαν, ὅτι δὲν συντρέχει περίπτωσις μεταγωγῆς του εἰς τὸ ἐν Ἀθήναις Νοσοκομεῖον Κρατουμένων. Ἤδη, ὡς ἀνέφερεν ὁ Εἰσαγγελεὺς Λαμίας καὶ ὁ Διευθύνων τὴν φυλακὴν Λαμίας, ἡ ὑγεία τοῦ περὶ οὗ πρόκειται κρατουμένου ἔχει ἀποκατασταθῆ, οὗτος δὲ τῇ αἰτήσει του ἐπαναμετήχθη εἰς τὰς φυλακάς. Παρὰ ταῦτα, ἐδόθη ἡ ἐντολή, ὅπως παραμείνῃ οὗτος εἰς τὸ ἀναρρωτήριον τῆς φυλακῆς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 23 Μαρτίου 1965.

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιζʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Τσιάρα. Γ. Πανάγου καὶ Ε. Σακελλάρη. Ἔχομεν τὴν τιμήν, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5380) 4099)5.3.1965 ἐγγράφου ὑμῶν, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἀντίγραφον ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Τσιάρα, Γ. Πανάγου καὶ Ε. Σακελλάρη, σχετικῶς μὲ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἀγροκτήματος τῶν Ἀγροτικῶν Φυλακῶν Κασσάνδρας, νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι: Κατὰ τὸ ἔτος 1930 παρεχωρήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης ἔκτασις ἀγόνου γαίας, εἰς μίαν περιοχὴν μαστιζομένην ὑπὸ ἑλονοσίας, λόγῳ τῆς ὁποίας ἦτο ἀδύνατος ἡ ἐν αὐτῇ ἐγκατάστασις προσφύγων. Διὰ σκληρῶν προσπαθειῶν τῆς Σωφρονιστικῆς Ὑπηρεσίας, ἡ ἔκτασις αὕτη κατέστη σήμερον πρότυπον ἀγρόκτημα, διαθέτον 10.800 στρέμματα καλλιεργήσιμα. Ἀπὸ γεωργικῆς ἀπόψεως, αἱ φυλακαὶ Κασσάνδρας παρουσιάζουν ἀρτίαν γεωργοοικονομικὴν ὀργάνωσιν, ἔνθα διενεργεῖται ἐπιστημονικὴ καὶ συγχρονισμένη ἐκμετάλλευσις τῆς γῆς, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν γεωπόνων καὶ μὲ πλήρη συγχρονισμένον μηχανικὸν ἐξοπλισμόν. Τὰ ἀνωτέρω 10.800 στρέμματα διατίθενται διὰ τὴν καλλιέργειαν σιτηρῶν στρεμ. 6.000, ὀσπρίων 400, βιομηχανικῶν προϊόντων (βάμβαξ, σάρωθρα, σήσαμος κλπ.) 800, κτηνοτροφικῶν προϊόντων (βῖκος, ἀλεξανδρινὸν τριφύλλι κλπ.) 1.500, κηπευτικὰ εἴδη 100 καὶ δενδρώδεις καλλιέργειαι 800 στρέμματα. Τὰ ὑπόλοιπα 1.200 στρέμματα τελοῦν ἐν ἀγραναπαύσει, χρησιμοποιούμενα διὰ βοσκὴν τῶν προβάτων. Ἐπίσης ἐξ αὐτῶν 600 στρέμματα διατίθενται διὰ σποροπαραγωγὴν διὰ τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρονται αἱ ὑπηρεσίαι ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Ἐπίσης τὸ ἀγρόκτημα διαθέτει ἀξιόλογον κτηνοτροφίαν, διατηροῦνται δὲ ἐν αὐτῷ παραγωγικὰ ζῶα ὑψηλῶν ἀποδόσεων, ἐξυπηρετοῦντα ὁλόκληρον τὴν περιοχήν. Διὰ τὴν συντήρησιν τῆς κτηνοτροφίας διατίθεται σημαντικὸν μέρος τῶν παραγωμένων γεωργικῶν προϊόντων, ὡς ἐπίσης μέγα μέρος τοῦ παραγωμένου σίτου διατίθεται διὰ τὴν διατροφὴν τῶν κρατουμένων τῶν διαφόρων Φυλακῶν. Ἀπὸ σωφρονιστικῆς ἀπόψεως αἱ Φυλακαὶ Κασσάνδρας, ἀπασχολοῦσαι περίπου 500 κρατουμένους εἰς ὑγιεινὰς καὶ παραγωγικὰς ἐργασίας, συμβάλλουν σπουδαίως εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ μεγάλου προβλήματος τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζουν αἱ ὑπηρεσίαι τῶν φυλακῶν ὅλου τοῦ κόσμου τῆς ὀργανώσεως ἐργασίας διὰ τοὺς κρατουμένους. Ἐκ τῶν ὡς ἄνω κρατουμένων σημαντικὸς ἀριθμὸς ἀποτελεῖ κατηγορία καταδίκων ἐχόντων ἀνάγκην εἰδικῆς μεταχειρίσεως. Τοιοῦτοι εἶναι οἱ τοξικομανεῖς, οἱ καθ’ ἕξιν καὶ κατ’ ἐπάγγελμα ἐγκληματίαι, ὡς ἐπίσης καὶ οἱ βελτιωθέντες κατάδικοι, οἱ ὁποῖοι διανύουν τὸ τελευταῖον τμῆμα τῆς ποινῆς των εἰς Ἀνοικτὸν Σωφρονιστικὸν Κατάστημα ἄνευ φρουρήσεως. Διὰ τὴν κράτησιν ὅλων αὐτῶν τῶν καταδίκων καὶ τὴν ἀπασχόλησίν των εἰς ἐν ὑπαίθρῳ ἐργασίας εἶναι εὔλογον, ὅτι ἀπαιτοῦνται μεγάλαι ἐκτάσεις, ἀπομεμακρυσμέναι ἀλλήλων καὶ εὑρισκόμεναι μακρὰν κατῳκημένων περιοχῶν. Ἐπὶ πλέον ἡ Κασσάνδρα λόγω εἰδικῆς γεωγραφικῆς της θέσεως, ἐπικοινωνοῦσα μετὰ τῆς ὑπολοίπου χώρας διὰ στενοῦ πορθμείου, παρέχει πλήρη ἀσφάλειαν καὶ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐν αὐτῇ κράτησις ἐπικινδύνων ἀτόμων, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰς λοιπὰς ἀγροτικὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους, αἵτινες εὑρίσκονται ἐντὸς πυκνοκατωκοιμένων περιοχῶν. Ἐκ τῶν ἀνωτέρω προκύπτει, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις τῶν φυλακῶν Κασσάνδρας εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς Σωφρονιστικῆς Ὑπηρεσίας, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ὡς ἀγρόκτημα ἐξυπηρετεῖ οὐ μόνον τὴν ἀνάγκην ἀπασχολήσεως καταδίκων εἰς παραγωγικὰς ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν προϊόντων της καὶ τῶν ἐφαρμοζομένων ὑποδειγματικῶν καλλιεργειῶν ἐξυπηρετεῖ ὁλόκληρον τὴν περιοχήν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἀποδίδει ἔσοδα εἰς τὸ Κράτος 5 ἕως 6 ἑκατομμύρια ἐτησίως. Τέλος, σημειοῦμεν, ὅτι μέγα μέρος τοῦ προσωπικοῦ τῶν Φυλακῶν, ἀποτελεῖται ἀπὸ κατοίκους τῆς περιφερείας Χαλκιδικῆς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιηʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Διαμαντοπούλου. Ἐν σχέσει μὲ τὴν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5483)6.3.1965 ἐγγράφου ὑμῶν διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἰακ. Διαμαντοπούλου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι διὰ διατάξεως τεθείσης, εἰς καταρτισθὲν ἤδη σχέδιον νόμου, ὅπερ θέλει κατατεθῆ προσεχῶς εἰς τὴν Βουλήν, ρυθμίζεται τὸ ζήτημα τῆς ἐνισχύσεως τῶν Συμβολαιογράφων τῶν ἀγόνων περιοχῶν διὰ τῆς διαθέσεως ὑπὲρ αὐτῶν μέρους τῶν ἐκ κρατικῶν συμβολαίων δικαιωμάτων τῶν Συμβολαιογράφων ὁλοκλήρου τῆς χώρας. Ἐν Ἀθήναις τῇ 16 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ιθʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Τσαλδάρη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5621)4151)10.3.1965 ἐγγράφου ὑμῶν, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι αἱ κενωθεῖσαι θέσεις Γραμματέων Ἐφετῶν, ἐπληρώθησαν ἤδη, οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν τοποθετηθέντων ἀνέλαβον τὰ καθήκοντά των. Διὰ τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων Γραμματέων Πρωτοδικῶν καὶ Προϊσταμένων Τμημάτων, ἀπηυθύνθη ἤδη σχετικὸν ἐρώτημα πρὸς τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον. Διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Δικαστικῶν Λειτουργῶν καὶ ὑπαλλήλων τῆς Γραμματείας τῶν Δικαστηρίων θὰ κατατεθῇ προσεχῶς σχετικὸν νομοσχέδιον. Ἐν Ἀθήναις τῇ 17 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

κʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ε. Μαντζαπετάκη. Ἔχομεν τὴν τιμήν, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5863 ἐ.ἔ. ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1863 ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἐμμ. Μαντζαπετάκη, κατατεθεῖσα ὑμῖν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι ἡ ὑπηρεσιακὴ κατάστασις τῶν παρὰ τοῖς Δικαστηρίοις Ἀνηλίκων Ἐπιμελητῶν, θέλει νομοθετικῶς καθορισθῆ ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς ρυθμίσεως τῶν ὅλων σχέσεων τῆς Βασιλικῆς Προνοίας μετὰ τοῦ Κράτους. Ἐν Ἀθήναις τῇ 17 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4379)1964 Ν.Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης) ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κύριος Κωνσταντῖνος Τσάτσος ἔχει τὸν λόγον.

§4Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εὑρίσκομαι εἰς κἄποιαν ἀμηχανίαν, ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα, διότι ὁ λόγος μου εἶχε τὸν προορισμὸν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν τότε παριστάμενον Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, τὸν φίλον κ. Παπασπύρου, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν νομίζω καὶ εἰς τὴν πρὸ τελευταίαν, τὴν σχετικὴν μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἔκαμε μίαν μακράν, ὡραίαν δικανικὴν ἀγόρευσιν σχετικῶς μὲ τὰ θέματα αὐτά, τὰ ὁποῖα πραγματευόμεθα ὅλοι οἱ συζητοῦντες τὴν πρότασιν περὶ καταργήσεως τοῦ ψηφισθέντος σχεδίου νόμου, τοῦ σχετιζομένου μὲ τὴν Μέσην Παιδείαν. Ὑπῆρχε κἄτι εἰς τὸν λόγον τοῦ φίλου, κ. Παπασπύρου —καὶ λυποῦμαι βεβαίως, διότι εἶναι ἀπὼν— τὸ ὁποῖον μοῦ ἐδημιούργησεν ὡρισμένας ἀντιδράσεις, τὰς ὁποίας θέλω νὰ διατυπώσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Αἱ ἀντιδράσεις αὐταί, ἐὰν ἦσαν προσωπικαὶ τοῦ κ. Παπασπύρου, δὲν θὰ μὲ ἀπησχόλουν τόσον. Μὲ ἀπασχολοῦν ὅμως, διότι τὸ γενικὸν σύνθημα, τὸ ὁποῖον ἔχει δοθῆ διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ ψηφισθέντος Ν.Δ. εἶναι σύμφωνον μὲ τὰ συνθήματα, τὰ ὁποῖα διετύπωσεν ὁ κ. Παπασπύρου εἰς τὴν τελευταίαν του ἀγόρευσιν. Διὰ νὰ προσδοθῇ ἕνα κλῖμα εὐμενὲς ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, συνταυτίζεται τὸ νομοσχέδιον μὲ τὴν πρόοδον, μὲ τὸν δημοτικισμόν, μὲ ὅλας τὰς νέας ἰδέας καὶ πᾶσα ἀντίθεσις πρὸς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ χαρακτηρίζεται, ὡς ἄρνησις τῆς προόδου, ἄρνησις τῆς δημοτικῆς, σκοταδισμός. Τουλάχιστον δεκάκις ὁ ἀγαπητὸς ἐκ Λεβαδείας κ. συνάδελφος ἀπεκάλεσεν ὅλους ἡμᾶς σκοταδιστάς. Καὶ ἀνέρχομαι σήμερον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἐν ὀνόματι τῶν σκοταδιστῶν ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν. Θέλω νὰ ὁμιλήσω ἐν ὀνόματι τῶν σκοταδιστῶν, διὰ νὰ ξεκαθαρίσωμεν μερικὰς ἐννοίας καὶ μερικὰς διακρίσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν κατ’ ἐμέ, ἓν ἁπλοῦν τέχνασμα, διὰ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μία ἠθικὴ αἴγλη, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν γνώμην μας δὲν ἔχει. Ἄλλο ἡ πρόοδος, ἄλλη ἡ γνώμη ἡ προοδευτικὴ εἰς τὴν γλῶσσαν καὶ ἄλλη ἡ ἀντίδρασις καὶ ἡ ἄρνησις εἰς τὰ οὐσιαστικὰ θέματα, τὰ ἀφορῶντα τὴν κοινωνικὴν καὶ ἠθικήν, τὴν πνευματικὴν ζωὴν γενικῶς. Τὸ τέχνασμα μὲ τὸ ὁποῖον προσεπάθησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ ὀρθῶς ἑπομένως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως νὰ βοηθήσῃ εἰς τὴν δημιουργίαν τοῦ εὐμενοῦς κλίματος, γύρω ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον ἦτο νὰ μετατοπίσῃ τὸ κέντρον βάρους τῆς ὅλης συζητήσεως, ἀπὸ τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόβλημα, ἀπὸ τὸ ἐὰν πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ συγκεκριμένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιεχομένη ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, νὰ τὸ μετατοπίσῃ ἀπὸ ἐκεῖ καὶ νὰ τὸ μεταφέρῃ διὰ μέσου τῶν πτερύγων τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος πρὸς ὁρίζοντας μεταφυσικούς, προόδου, ἐλευθερίας, δημοκρατίας καὶ ὅλας τὰς ἄλλας ἐννοίας, τὰς ὁποίας τόσον πολὺ μεταχειριζόμεθα καὶ τόσον πολὺ κακομεταχειριζόμεθα εἰς τὸν τόπον μας. Καὶ ἔτσι, ἔγινε μία προσπάθεια, δικανικῶς εὔστοχος ἐὰν θέλετε, ἡμεῖς μέν, οἱ εἰς τὴν δεξιὰν πτέρυγα καθήμενοι νὰ εἴμεθα ὄχι μόνον δεξιοί, ἀλλὰ καὶ σκοταδισταί, οἱ δὲ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν παράταξιν τοῦ Κέντρου καὶ ἰδίως οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τοὺς θώκους τοὺς Ὑπουργικούς, νὰ εἶναι οἱ διαφωτισταί, οἱ φωστῆρες, ἂς τὸ εἴπωμεν ἔτσι, διότι δὲν ἠξεύρω ποῖον εἶναι τὸ ἀντίθετον τοῦ σκοταδιστοῦ ἀκριβῶς. Λοιπὸν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, διότι δὲν θέλω νὰ χαρίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὸ τὸ τέχνασμα. Ἀλλοῦ εἶναι αἱ διακρίσεις μεταξὺ σκοταδιστοῦ καὶ μὴ σκοταδιστοῦ καὶ οὐχὶ ἐδῶ, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ εἰς τὰς διακρίσεις τὰς κομματικάς, τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ αἱ ὁποῖαι γίνονται βάσει ἐντελῶς διαφορετικῶν κριτηρίων. Θὰ ηὐχόμην νὰ ὑπῆρχε κάποτε κἄποια Βουλή, ὅπου νὰ ἠμπορούσαμε νὰ λέγαμεν, ὅτι ὑπάρχουν διακρίσεις οὐσιαστικαί, αἱ ὁποῖαι χωρίζουν αὐτοὺς ἀπὸ ἐκείνους. Φοβοῦμαι, ὅτι αὐτὸ ἠμποροῦν νὰ τὸ ἰσχυρισθοῦν μόνον οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἄκρας Ἀριστερᾶς, αὐτοὶ ἔχουν οὐσιαστικὰς διαφοράς. Καὶ μὲ αὐτοὺς θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐπὶ ὑψηλοῦ ἐπιπέδου μία συζήτησις, ἐπὶ τῶν οὐσιαστικῶν διαφορῶν. Μεταξὺ ὅλων τῶν ἄλλων αἱ διαφοραί, αἱ οὐσιαστικαί, φοβοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι προσχήματα καὶ εὐκαιριακὰ συνθήματα. Δὲν θέλω νὰ ἀναγνωρίσω, κύριοι συνάδελφοι τοῦ Κέντρου, τὸ προνόμιον τῆς προοδευτικότητος εἰς τὴν παράταξίν σας, τοὐλάχιστον εἰς τὸν τομέα τῆς πνευματικῆς ζωῆς, εἰς τὸν τομέα τῆς Παιδείας. Δὲν θέλω νὰ τὸ ἀναγνωρίσω, διότι αὐτὸ τὸ προνόμιον τὸ διεκδικοῦμεν ὅσον σεῖς, τόσον καὶ ἡμεῖς. Καὶ εἶναι μία περίεργος σύμπτωσις, ὅτι τοὐλάχιστον εἰς τὸ γλωσσικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν Ἑλλάδα εἴθισται νὰ συμπίπτῃ κἄποτε μὲ ὡρισμένας προοδευτικὰς ἀντιλήψεις ὡρισμένων τομέων, τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ὡρισμένα στελέχη, οὐχὶ τὰ τελευταῖα, τῆς παρατάξεως αὐτῆς, εἶναι οἱ μόνοι θεωρητικοὶ ὀπαδοὶ τοῦ δημοτικισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸν δημοτικισμὸν τὸν μετεχειρίσθησαν εἰς κείμενα θετικά, πεζά, ὄχι ποιητικά, διότι ἐκεῖ εἶναι φυσικὴ ἡ δημοτική. Ἐνῷ, ἀντιθέτως, ἡ παράταξις, ἡ ὁποία σήμερον ἐνασμενίζεται, ὅτι εἶναι ὁ ὑπέρμαχος τοῦ δημοτικισμοῦ, ἔχει εἰς τὴν ἡγεσίαν της ἀξιόλογα καὶ ἀξιότιμα στελέχη, τὰ ὁποῖα παραμένουν πιστὰ εἰς τὴν παλαιὰν γλωσσικὴν παράδοσιν. Κανείς, ἑπομένως, δὲν ἔχει ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ τὸ μονοπώλιον τοῦ στίγματος τοῦ σκοταδιστοῦ. Ὑπάρχουν οἱ λογιώτατοι καὶ οἱ σκοταδισταὶ τῆς καθαρευούσης, ὅπως ὑπάρχουν οἱ λογιώτατοι καὶ οἱ σκοταδισταὶ τῆς δημοτικῆς. Ἄλλαι εἶναι αἱ διακρίσεις. Ἡμεῖς πάντως κατηγοροῦμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ διατυπώνω αὐτὴν τὴν κατηγορίαν ὄχι μὲ κακότητα, ἀλλὰ μὲ ἀγάπην διὰ τὸ θέμα. Κατηγοροῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐὰν πράγματι ἐνδιαφέρεται διὰ τὸν δημοτικισμόν, τὸ νὰ μετατρέψῃ — διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ νομοσχεδίου της — τὸ γλωσσικὸν θέμα εἰς πολιτικόν, δὲν ὠφελεῖ τὸν δημοτικισμόν, τὸν βλάπτει καὶ τὸν ἔβλαψε. Τὸ γλωσσικὸν θέμα ἐβάδιζεν ὁμαλῶς καὶ ἐξελίσσετο ὁμαλῶς καὶ ἐπορεύετο πρὸς ἕνα τέρμα τὸ ὁποῖον ὅλοι εὐχόμεθα πρὸς δημιουργίαν μιᾶς γλώσσης ἁπλῆς, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἐγγύτατα τῆς καθαρᾶς δημοτικῆς καὶ ἡ ὁποία, τέλος, θὰ ἐπεκράτει πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅτι ἐπεκράτησε σήμερον. Ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἡ γλῶσσα ἁπλοποιεῖται. Πάρετε μίαν ἐφημερίδα τοῦ 1920 καὶ πάρετε μίαν ἐφημερίδα τοῦ 1965. Θὰ ἴδητε τὴν τεραστίαν διαφοράν, ἡ ὁποία ἐπετελέσθη. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς αὐτὴν τὴν ὁμαλὴν φυσιολογικὴν πρόοδον τῆς γλώσσης τὴν ἀνακατέψετε μὲ πολιτικὰ συνθήματα, θὰ δημιουργήσετε πείσματα, δημιουργεῖτε πείσματα ὄχι εἰς ἐμέ, ἀλλὰ δημιουργεῖτε πείσματα τὰ ὁποῖα τελικῶς θὰ ἀποβοῦν εἰς βλάβην τῆς ὁμαλῆς αὐτῆς ἐξελίξεως καὶ εἰδικῶς εἰς βλάβην τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Αὐτὸ εἶναι τὸ κύριον θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν. Ὅταν δὲ ἔρχεσθε νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι χάριν τῆς δημοτικῆς κάμνετε αὐτὴν τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, σᾶς λέγω, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς συνδυάζετε μεταρρυθμίσεις ἐκπαιδευτικὰς εἰς τὰς ὁποίας ἀποδίδετε πολιτικὸν χαρακτῆρα μὲ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, τότε κάμετε τὸ ἀντίθετον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεσθε, ὅτι θέλετε. Βλάπτετε τὴν δημοτικὴν τὴν ὁποίαν ἰσχυρίζεσθε, ὅτι θέλετε νὰ ὠφελήσητε. Ἀφήσατε τὴν δημοτικὴν νὰ προχωρήσῃ μόνη της. Θὰ νικήσῃ μόνη της καὶ χωρὶς συμμάχους. Οἱ σύμμαχοι, οἱ ἔχοντες πολιτικὴν σφραγῖδα βλάπτουν τὴν δημοτικήν, δὲν τὴν ὠφελοῦν. Καὶ ἀφοῦ παραμερίσω τὸ θέμα τὸ γλωσσικόν, διότι θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι τὸ συζητούμενον, ἔρχομαι εἰς τὸ καθαρῶς ἐκπαιδευτικὸν θέμα, διότι θέλω νὰ τὸ χωρίσω ἀπὸ τὸ γλωσσικόν. Ἡ ΕΡΕ ἐζήτησε τὴν κατάργησιν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος καὶ τὴν ἐζήτησεν ὄχι διὰ νὰ κάμῃ ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ διότι πράγματι πιστεύει, ὅτι ὀφείλει εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ ἐξαντλήσῃ ὅλας τὰς κατὰ νόμον δυνατότητας, ὥστε νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἐπικράτησιν ὡρισμένων ἀντιλήψεων, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν κρίσιν της βλάπτουν τὴν ὁμαλὴν ἀνάπτυξιν τῆς παιδείας μας. Ἐπὶ πολλῶν σημείων τοῦ νομοσχεδίου διετυπώσαμεν ἐξ ἀρχῆς τὴν συμφωνίαν μας, ἐπὶ πολλῶν τὴν διαφωνίαν μας καὶ ἐπὶ ὡρισμένων ἄλλων σημείων εἴπομεν, ὅτι συμφωνοῦμεν μέν, ἀλλὰ ὅτι πρέπει ταῦτα νὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ νὰ θεσπισθοῦν μόνον ὅταν θὰ ὑπάρξουν αἱ ἀπαραίτητοι οὐσιαστικαὶ προϋποθέσεις. Τί συνέβη; Ποία εἶναι ἡ ψυχολογία τοῦ νομοθέτου ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει; Ἦλθεν ἕνα κόμμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ μίαν μακρὰν ἀπουσίαν 12 ἐτῶν. Ἰδού, λοιπόν, ἡ εὐκαιρία τώρα ποὺ εἴμεθα εἰς τὰ πράγματα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἰδέας μας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς πιστεύομεν ὀρθάς, εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα ὅλας μαζί, διότι ἐὰν ἀργήσωμεν τίς οἶδε, ἠμπορεῖ αὔριον νὰ πέσωμεν καὶ νὰ μὴ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἰδέας αὐτάς. Ὑπάρχει, ἑπομένως, εἰς τὴν ψυχολογίαν τοῦ νομοθέτου, ὁ ὁποῖος πιστεύει εἰλικρινῶς εἰς τὴν ἀξίαν αὐτῶν τῶν μεταρρυθμίσεων, μία ψυχολογία σπουδῆς καὶ ἔτσι ἐθεσπίσθησαν ἕνα σωρὸ μεταρρυθμίσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦν περισσότερον προσωπικόν, νέα βιβλία καὶ πλῆρες νέον πρόγραμμα. Καὶ ἐρρίψαμεν ὁλόκληρον τὴν παιδείαν εἰς τὴν περιπέτειαν μιᾶς μεταρρυθμίσεως, ἄοπλον, χωρὶς βιβλία, χωρὶς πρόγραμμα χωρὶς προσωπικόν. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι τὰ κενὰ τοῦ προσωπικοῦ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ διορθωθοῦν, ἀλλὰ αἱ πληροφορίαι μου εἶναι κἄπως πεπαλαιωμέναι, διότι ἔχει παλιώσει καὶ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἐδῶ καὶ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς διαψεύσῃ τοὺς ἀριθμούς μου, θὰ εἶμαι πρῶτος ἐγὼ εὐτυχής. Ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1964, ὁπότε ἐφηρμόσθη ὁ μνημονευθεὶς νόμος αὐτός, παραμένουν κεναὶ 34 θέσεις Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν. Ἐπὶ τριῶν θέσεων Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν τῶν Θεολογικῶν μαθημάτων, εἶναι αἱ 3 κεναί. Ἐκ τῶν 33 θέσεων τῶν Φιλολογικῶν μαθημάτων, αἱ κεναὶ θέσεις ἀνέρχονται εἰς 21. Ἐπὶ 4 θέσεων Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν τῶν Μαθηματικῶν, εἶναι κεναὶ καὶ αἱ 4. Ἐπὶ 4 θέσεων τῶν Φυσικῶν, μένουν κεναὶ αἱ 2. Ἐπὶ 4 θέσεων Γεν. Ἐπιθεωρητῶν Δημοτικῆς Ἀγωγῆς, εἶναι 3 κεναὶ καὶ ἡ θέσις τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν Ἐμπορικῶν μαθημάτων παραμένει καὶ αὐτὴ ἀσυμπλήρωτος. Ἡ κατάστασις αὐτὴ παρετάθη ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, ἐλπίζω νὰ ἔχῃ τὸ πρᾶγμα περιορισθῆ κατὰ τὰς τελευταίας αὐτὰς ἑβδομάδας. Ἀλλὰ ὅσον καὶ ἐὰν ἔχῃ περιορισθῆ, δὲν θὰ παραδεχθῆτε, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ὅτι δὲν ξεκινάει κανεὶς εἰς τοιούτου εἴδους μεταβολὰς μὲ τέτοια τεράστια κενὰ εἰς τοὺς ἡγέτας τῆς Παιδείας; Εἰς τὴν τέως Διοίκησιν Πρωτευούσης ὑπηρετοῦν ἤδη 3 Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταί, αὐτοὶ ἠμπορεῖ νὰ διπλασιασθοῦν καὶ ἕκαστος ἐξ αὐτῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβαστάσῃ τὸν ἐκπαιδευτικὸν φόρτον 3 περιφερειῶν. Ἡ αὐτὴ κατάστασις καὶ εἰς τὴν Στοιχειώδη Παιδείαν. Ἐπὶ 14 θέσεων Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν αἱ 13 εἶναι κεναί, ἐπὶ 160 θέσεων Ἐπιθεωρητῶν εἶναι κεναὶ 100. Εἰς πολλὰς περιφερείας ἕνας διδάσκαλος ἀσκεῖ καθήκοντα ἀναπληρωτοῦ Ἐπιθεωρητοῦ καὶ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ. Αὐτὰ εἶναι μία περιπέτεια διὰ τὴν Παιδείαν, ἡ ὁποία περιπέτεια ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὁ νομοθέτης εὑρέθη πρὸ τοῦ ἑξῆς διλήμματος, διὰ νὰ πάρω τὴν πλέον ἀντικειμενικὴν ὄψιν τοῦ πράγματος. Ἐὰν δὲν κάμω τὴν μεταρρύθμισιν, ἠμπορεῖ νὰ μὴ προλάβω, λοιπὸν θὰ τὴν κάμω ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἔχω νὰ διατυπώσω μίαν μεγάλην καὶ ζωηρὰν διαφωνίαν, διότι εἰς πολλὰ πράγματα πρέπει νὰ ὑπάρχῃ σπουδή. Ἐὰν χρειάζεται π.χ. νὰ γίνῃ ἕνα βιομηχανικὸν ἔργον, ἢ νὰ γίνῃ μία ὀργάνωσις τῶν μεταφορικῶν μέσων, ἐκεῖ παραδέχομαι, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἀνάγκη νὰ γίνῃ ταχέως ἡ μεταβολή, ἀλλὰ εἰδικῶς εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ θέματα ἡ σπουδὴ εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων ἀδύνατος. Διότι εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, χειμάζεται τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας, ἰδίως εἰς τὰς Δημοκρατίας, διότι αἱ Δημοκρατίαι εὑρίσκονται πάντοτε καὶ κινοῦνται ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς σπουδῆς τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων καὶ τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας θέλει προγράμματα μακρᾶς πνοῆς, χρόνου μακροῦ. Πρέπει νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν Παιδείαν ἄνθρωποι ἀποφασισμένοι νὰ σπείρουν καὶ ἀποφασισμένοι νὰ ἀφήσουν ἄλλους νὰ θερίσουν. Καὶ αὐτὴ εἶναι ψυχολογικῶς μία σπανία περίπτωσις καὶ εἶναι φυσικὸν εἰς τὰς Δημοκρατίας νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ χρειάζεται αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς σπουδῆς, ἀλλὰ δὲν συμβιβάζεται μὲ τὸ πρόβλημα τῆς Παιδείας. Ἐὰν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, ὅτι χάριν αὐτῆς τῆς σπουδῆς, χωρὶς διδασκάλους, χωρὶς κτίρια, ποῖος ἐξ ἡμῶν δὲν ἔχει πλήρως ἐπιδοκιμάσει τὴν σκέψιν τῆς ἐπεκτάσεως τῆς ὑποχρεωτικῆς Παιδείας καὶ εἰς τὰ 5, 6, 7, 8, 9 καὶ 10 χρόνια, ποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην; Οὐδεὶς τοὐλάχιστον ἐξ ἡμῶν τῶν σκοταδιστῶν διαφωνεῖ εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ πότε; Ὅταν αὐτὸ ἠμπορῇ νὰ γίνῃ χωρὶς βλάβη τῆς Παιδείας. Τί ἔγινε τώρα; Ἕνεκα τῆς κρατησάσης σπουδῆς ἤνοιξαν αἱ θῦραι καὶ μπῆκαν τὰ παιδιὰ εἰς τὴν πρώτην Γυμνασίου. Ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; Δὲν γνωρίζω, ἐὰν πολλοὶ ἐκ τῶν παρόντων κυρίων βουλευτῶν εἶναι γονεῖς, ἀλλὰ ὅσοι εἶναι γονεῖς ἢ πάπποι, αὐτοὶ πάντως ἠμποροῦν νὰ σᾶς πληροφορήσουν, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῆς Αʹ Γυμνασίου ἐφέτος δοκιμάζονται κυριολεκτικῶς. Διατί αὐτὴ ἡ σπουδή; Ἐὰν αὐτὸ ἐγένετο ἕνα χρόνο ἀργότερα δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον; Διατὶ εἰς τὸ δίλημμα μεταξὺ σπουδῆς διὰ νὰ μὴ χάσωμεν ἕνα χρόνο καὶ ὡργανωμένης ἀσφαλοῦς ἐξελίξεως, βραδυτέρας ὅμως, ἐπροτιμήσαμεν τὸ πρῶτον καὶ ὄχι τὸ δεύτερον; Αὐτὴ εἶναι μία διαφωνία πολιτική, μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν διαφωνοῦμεν εἰς τὸν σκοπόν, εἰς τὸν χρόνον καὶ εἰς τὸν ρυθμὸν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς πολιτικῆς αὐτῆς διαφωνοῦμεν. Ὁ ἀξιότιμος ἄλλωστε εἰσηγητής, ὁ κ. Βογιατζῆς, σᾶς ἐξέθεσε πολὺ καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ τὰς πλείστας ἐκείνας περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζομεν καὶ αἱ ὁποῖαι σχετίζονται μὲ τὰς δυσχερείας, τὰς δημιουργηθείσας ἐκ τῆς ἐσπευσμένης ἐφαρμογῆς τοῦ νομοθετήματος. Καὶ διερωτῶμαι, διατὶ ἀπερρίφθη μὲ τόσην ἐπιμονὴν ἡ πρότασίς μας περὶ ἀναβολῆς ὡρισμένων τοὐλάχιστον μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς προετείναμεν; Ὁ φόβος ὅτι θὰ ἐματαιοῦτο ἡ ἐκπαιδευτικὴ αὐτὴ μεταρρύθμισις. Μά ὑπῆρχεν ἕνας δρόμος, κύριοι συνάδελφοι, ὁ μόνος δρόμος ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ὁδηγήσῃ κἄποτε τὸν τόπον μας καὶ τοὺς ἄλλους τόπους. Διότι πρὸς παρηγορίαν σας, σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν θαλασσοδέρνονται κυριολεκτικῶς εἰς τὰ θέματα αὐτὰ τὰ ἐκπαιδευτικά. Ὁ μόνος δρόμος εἶναι νὰ γίνῃ μία συνεννόησις διακομματική, ἡ ὁποία νὰ καθορίσῃ μερικοὺς βασικοὺς τελικοὺς σκοποὺς καὶ ἕνα πρόγραμμα ἐφαρμογῆς. Ἐὰν δὲν τὸ κάμωμεν αὐτό, ἐὰν δὲν κάμωμεν μίαν προσπάθειαν συνεννοήσεως ὅλων αὐτῶν τῶν παραγόντων, δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τίποτε. Θὰ σᾶς κάμω καὶ μίαν προσωπικὴν ὁμολογίαν. Ὑποθέσατε, ὅτι ἐγὼ ἤθελα μὲ ταχὺ ρυθμὸν ἀκόμη εἰς τὰ χρόνια ποὺ θὰ ὑπάρχω ἐν ζωῇ νὰ ἴδω ἐπικρατοῦσαν τὴν δημοτικήν. Ὑποθέσατε, ὅτι αὐτὸ τὸ θέλω, φαντάζεσθε, ὅτι εὑρισκόμενος εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας θὰ ἐφήρμοζα ἕνα τοιοῦτον πρόγραμμα ὅταν θὰ ἐγνώριζα, ὅτι ἡ προσπάθεια ἐπιβολῆς ἑνὸς τοιούτου ὡραίου προγράμματος θὰ εὕρισκεν ἀντιρρήσεις ἀπὸ τὴν μισὴ κοινωνία καὶ θὰ ἐδημιούργει χάσμα, χάος; Ποτέ. Διὰ νὰ φθάσω εἰς μίαν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, πρέπει νὰ δημιουργήσω ἕνα κλῖμα ἀποδοχῆς τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτῆς μέχρις ἑνὸς ὁρίου. Οἱ στόχοι τοὺς ὁποίους ἐπεδίωξε τὸ νομοθέτημα, τώρα ποὺ τὸ βλέπομεν κατὰ τρόπον ἀναδρομικόν, εἶναι τρεῖς. Νὰ δοθῇ μία μεγαλυτέρα ἔκτασις εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς Δημοτικῆς, νὰ περιορισθῇ ἡ διδασκαλία τῶν κλασσικῶν γλωσσῶν καὶ νὰ ἐπέλθουν μεταβολαὶ εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ἀσκοῦντα τὴν διοίκησιν τῆς Παιδείας. Αὐτὰ εἶναι τὰ τρία οὐσιαστικὰ σημεῖα. Διὰ τὸ πρῶτον ὡμίλησα καὶ εἶπα ἤδη, διότι ἀποτελεῖ σφάλμα ἡ μετατροπὴ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος εἰς πολιτικὸν θέμα. Καὶ ἀποτελεῖ σφάλμα διότι ἔβαινε καλῶς ἡ δημοτικὴ καὶ ἡ προοπτικὴ ἦτο καλὴ καὶ ἡ ὄξυνσις ἐδημιούργησε καὶ θὰ δημιουργήσῃ εἰς τὸ μέλλον νέας ἐμπλοκάς. Ἐπανέρχομαι εἰς αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι ἐπ’ αὐτῆς ἐστήριξα, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Προεδρίας, τὴν ἔναρξιν τῆς ὁμιλίας μου κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπουσιάζατε καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν εἶπα, ὅτι σεῖς ὡμιλήσατε, μὲ γλαφυρότητα, ὡμιλήσατε ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς, ὡς ἐὰν ὑπῆρχον ἐδῶ πέρα ἀντίπαλοι τῆς δημοτικῆς καὶ ὄχι διαφωνοῦντες εἰς τὸ νομοσχέδιον. Σεῖς δὲ ὁ ὁποῖος ἔχετε τὸ χάρισμα, ὅπως λέγει ὁ Ὁράτιος, μὲ γλαφυρότητα νὰ ὁμιλῆτε, ἐδημιουργήσατε αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν ἡ ὁποία δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὰ πράγματα. Ἐπίσης ὑπῆρξε μία τάσις καὶ αὐτὸ ἐπίσης ἀποτελεῖ πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἢ παρεσύρθη ἡ Κυβέρνησις ἢ θέλει νὰ μᾶς παρασύρῃ ἡ ἰδία, νὰ δημιουργήσῃ ἕνα εἶδος ἀντιδικίας μεταξὺ τῆς δημοτικῆς γλώσσης καὶ τῆς γνώσεως τῶν κλασσικῶν γλωσσῶν. Διατὶ καὶ ποίαν σχέσιν ἔχει ἡ τοποθέτησίς μου ἔναντι τοῦ σημερινοῦ γλωσσικοῦ θέματος; Τὸ θέμα εἶναι ἐὰν πρέπει ἢ δὲν πρέπει τὰ παιδιά μας νὰ μαθαίνουν ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καὶ Λατινικά, ὡς τὰ ἐμάθαιναν εἰς τὸ παρελθόν. Διότι θὰ ἐπανέλθω καὶ εἰς τὰ Λατινικά, παρ’ ὅλην τὴν εἰρωνείαν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντί μου δι’ αὐτὸ τὸ θέμα καὶ τὰς εἰρωνείας πολλῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν ὅτι ὅταν ὑπεστήριξαν τὴν Λατινικήν, ὑπεστήριξαν τὴν γλῶσσαν τῶν προγόνων τοῦ Μουσσολίνι. Πρώτην φορὰν ἤκουσα ὅτι ὁ Σκιπίων, ὁ Κάτων καὶ ὁ Φλαμινίνος ἦσαν πρόγονοι τοῦ Μουσσολίνι. Ὁ περιορισμὸς τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν, μᾶς εἶπον δὲν περιορίζει τὴν κλασσικὴν παιδείαν, ἀλλὰ τὴν γνῶσιν τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γλώσσης τὴν περιορίζει χρονικῶς καὶ μάλιστα μᾶς ἐξήγησαν μὲ πολλοὺς ἀριθμούς, ὅτι μὲ τὴν συμπίεσιν τῶν ὡρῶν καὶ τὴν κατάργησιν μερικῶν ἑορτασίμων ἡμερῶν ὁ χρόνος θὰ περιορισθῇ. Μᾶς εἶπον δὲ ὅτι σεῖς ποὺ θέλετε νὰ μαθαίνουν τὰ παιδιὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καὶ Λατινικὰ εἶσθε οἱ καθυστερημένοι καὶ οἱ σκοταδισταί, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ μέλλον στρέφεται πρὸς τὰς μηχανὰς πρὸς τοὺς ἀεροναύτας πρὸς τὰς θετικὰς ἐπιστήμας. Τὶ τὰ θέλετε τὰ παλαιά. Ὅ,τι θέλετε νὰ μάθετε, θὰ τὸ διαβάσετε εἰς μεταφράσεις εἴτε τοῦ Παπύρου εἴτε τοῦ Ζαχαροπούλου. Ἡμεῖς ἐξηγήσαμεν ὅμως διατὶ πρέπει νὰ μαθαίνουν τὰ παιδιὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καθ’ ὃν τρόπον τὰ ἐμάθαμε καὶ ἡμεῖς, ὄχι διότι ἠθέλαμεν νὰ γράφουν τὰ παιδιὰ μας ἀρχαῖα. Ἐγὼ δὲν τὸ ἤθελον, διότι ἐγὼ γράφω εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ μόνον εἰς τὴν δημοτικὴν καὶ προκαλῶ πολλοὺς ἀπὸ τοὺς ὑπερασπιστάς της νὰ παρουσιάσουν ἔργα εἰς τὴν δημοτικήν, ἀνάλογα μὲ ἐκεῖνα ποὺ ἔχει ὁ Κανελλόπουλος καὶ ἡ ταπεινότης μου. Τὸ ἕνα δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἄλλο. Χρειαζόμεθα τὴν ἀρχαίαν κλασσικὴν γλῶσσαν διότι ἀποτελεῖ μέθοδον καλλιεργείας τῆς μορφῆς τῆς σκέψεως τῆς λογικῆς τοῦ παιδιοῦ. Ὅσην χρησιμότητα ἔχουν σήμερον τὰ εἰς τὸ παρελθὸν κάποτε παρημελημένα μαθηματικὰ διὰ τὸν ὀρθὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, τόσην χρησιμότητα ἔχει καὶ ἡ γνῶσις τῆς συντακτικῆς, τῆς ἐτυμολογίας καὶ τῆς γραμματικῆς διαμορφώσεως μιᾶς ἀποκρυσταλλωμένης πλέον ἐπὶ αἰῶνας γλώσσης, ὅπως εἶναι τὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ καὶ ὅπως εἶναι καὶ τὰ Λατινικά. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον μας ἐπιχείρημα. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ εἰς αὐτό. Ὑπάρχει καὶ ἕνα δεύτερον ἐπιχείρημα. Εἶναι ἀδύνατον αὐτὴ ἡ κατάργησις καὶ αὐτὸς ὁ περιορισμὸς νὰ γίνουν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν θέλουν οἱ Γάλλοι, οἱ Γερμανοί, οἱ Ἄγγλοι, οἱ Σλαῦοι, οἱ Πολωνοὶ νὰ καταργήσουν τὰ ἀρχαῖα ἢ νὰ τὰ περιορίσουν. Αὐτὸ εἶναι ἕνα πρόβλημα τὸ ὁποῖον θὰ ἴδωμεν πῶς τὸ χειρίζονται καὶ αὐτὸ εἶναι δικαίωμά τους. Ἀλλὰ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν ἱστορίαν ἔχομεν τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα καὶ ὅπου πᾶμε, εἴτε εἰς τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἴτε εἰς Διεθνεῖς Συνελεύσεις πηγαίνομεν μὲ τὴν αἴγλην τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. Τὸ νὰ εἴμεθα συνεπῶς ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προγραμματικῶς θὰ περιορίσωμεν τὴν κλασσικὴν παιδείαν ἐν Ἑλλάδι, αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ἀπαράδεκτον καὶ οἱ τελευταῖοι οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ κάμωμεν αὐτὸν τὸν περιορισμὸν τῆς γλώσσης θὰ εἴμεθα ἡμεῖς διὰ λόγους ἐθνικούς. Ἐπειδὴ εἶδον πόση εἶναι ἡ ἀντίδρασις καὶ ἐπειδὴ διαπνέομαι ἀπὸ μίαν σκέψιν συμβιβασμοῦ διότι ἐδῶ τοὐλάχιστον διὰ τὴν παιδείαν πρέπει νὰ βγῇ ἕνα νομοθέτημα τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτελῇ τὴν συνισταμένην πολλῶν ρευμάτων, κάμνω μίαν πρότασιν καὶ τὴν κάμω ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἔκαμα καὶ ἰδιωτικῶς πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ εἶπον: Θέλετε νὰ καταργήσητε τὰ Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ εἰς τὰ Γυμνάσια, θέλετε νὰ καταργήσητε τὰ Λατινικά, διατηρήσατε εἰς κάθε Νομὸν ἕνα Γυμνάσιον πλήρως κλασσικόν, ὅπως εἶναι τὰ πλήρη κλασσικὰ Γυμνάσια εἰς τὴν Τουρκίαν, εἰς τὴν Βουλγαρίαν, εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ τὴν Ἑλβετίαν, μόνον ἕνα ὥστε ἐὰν ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ σπουδάσουν Θεολογίαν, Φιλολογίαν καὶ Νομικὰ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ πηγαίνουν ἐκεῖ καὶ νὰ μαθαίνουν καὶ Λατινικὰ καὶ Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν. Αὐτὴ ἡ πρότασις ἀπερρίφθη καὶ γνωρίζετε διατί; Δὲν ἐλέχθη αὐτὸ ἐπισήμως, ἀλλὰ μοῦ παρέχεται τὸ δικαίωμα νὰ τὸ εἴπω αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐθεωρήθη σκέψις ἀντιδημοκρατική. Διατί εἶναι ἀντιδημοκρατική; Μήπως ἡμεῖς θὰ βάλωμεν τοὺς πεντακοσιομεδίμνους εἰς τὰ Γυμνάσια αὐτὰ τὰ κλασσικὰ καὶ θὰ ἀπαγορεύσωμεν τὴν εἴσοδον εἰς τοὺς θύτας, εἰς τοὺς διακοσιομεδίμνους; Ἕκαστος θὰ δηλώσῃ καὶ ὅσοι θέλουν καὶ εἶναι ἄξιοι θὰ μποῦν, ἀλλὰ θὰ ἠμποροῦμε νὰ λέγωμε χωρὶς ἐντροπήν, ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν Ἑλλάδα μερικὰ Γυμνάσια ποὺ μαθαίνει κανεὶς οὐσιαστικὰ γράμματα. Αὐτὴν τὴν πρότασιν ἡ ὁποία συμβαδίζει μὲ τὴν διάρθρωσιν τῆς Παιδείας, αὐτὴν διατί δὲν τὴν δέχεσθε καὶ τὴν ἀπορρίπτετε; Θέλετε νὰ καταργήσητε τὰ Λατινικὰ καὶ νὰ περιορίσητε τὰ Ἀρχαῖα. Διατηρήσατε τοὐλάχιστον 60 ἢ 50 Γυμνάσια εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ὑπάρχῃ πλήρης κλασσικὴ Παιδεία. Καὶ μοῦ ἐλέχθη καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι ὅλοι θὰ θέλουν νὰ πᾶνε εἰς αὐτὰ τὰ Γυμνάσια καὶ θὰ γίνεται συνωστισμὸς καὶ ἀπήντησα ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἰδικῆς μας ἀπόψεως καὶ ὄχι ὑπὲρ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠρνοῦντο τὴν ἄποψίν μου. Ἐκάμαμεν καὶ μίαν πρότασιν, κύριοι συνάδελφοι, σχετιζομένην μὲ τὰ Θρησκευτικά. Ἐὰν εἴχομεν μορφωμένον κλῆρον καὶ ἐὰν αἱ σχέσεις τοῦ Ἕλληνος μὲ τὴν Ἐκκλησίαν του ἦτο ἀνάλογος μὲ τὴν σχέσιν τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ Ἀμερικανοὶ μὲ τὰς ποικίλας Ἐκκλησίας τους, ἐὰν ὑπῆρχεν ἡ δυνατότης τοῦ Κατηχητικοῦ Σχολείου, ἀλλὰ εἰς ἔκτασιν ἡ ὁποία πραγματικὰ νὰ ἱκανοποιῇ ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἐποχῆς μας, δὲν θὰ ἐδημιουργεῖτο ζήτημα τοῦ θρησκευτικοῦ μαθήματος. Ἔρχεται ὅμως μία μεταρρύθμισις ἡ ὁποία θίγει τὰ θρησκευτικά. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι τὰ Θρησκευτικὰ ἄλλοτε εἶχον μεγαλύτερον παρονομαστὴν καὶ τώρα ὀλιγώτερον. Ἐθίγησαν ἄλλα μαθήματα καὶ ἀνέβηκαν ἄλλα καὶ ἐδημιουργήθη μία ἀνισότης εἰς βάρος τῶν Θρησκευτικῶν. Καὶ λέγω, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀνισότης δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. Καὶ πάω πιὸ πέρα εἰς μίαν ἐποχὴν κρίσεως οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς, τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀξίαι κοινωνικαὶ σείονται ἐκ θεμελίων, ὄχι διὰ νὰ ἐπικρατήσῃ μία ἄλλη ἰδεολογία, ἀλλὰ διότι ὑπάρχει ἕνα ἰδεολογικὸν κενόν, τὴν ὥραν αὐτὴν δὲν πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὰ θρησκευτικὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα δίδουν ἓν ἔρεισμα, κἄποιαν βάσιν, κἄποιαν ἀφετηρίαν; Ἐγὼ τοὐλάχιστον ὑπέγραψα καὶ θὰ ὑπέγραφα καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὐχαρίστως τροπολογίαν, ἡ ὁποία θὰ ἐνίσχυε τὴν θρησκευτικὴν διδασκαλίαν εἰς τὰ Σχολεῖα. Δι’ αὐτοὺς ἰδίως τοὺς λόγους ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ κάμω ἔκκλησιν νὰ ἀποδεχθῇ ὅπως κάμῃ 60 κλασσικὰ Γυμνάσια. Ἀπευθύνομαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ κάμνω δευτέραν ἔκκλησιν, ὅτι δὲν ἔχετε κανένα οὔτε πολιτικόν, οὔτε κοινωνικὸν λόγον ν’ ἀρνηθῆτε νὰ τονώσητε τὰ θρησκευτικὰ μαθήματα εἰς τὰ Σχολεῖα. Ἡ μισὴ τιμὴ θὰ εἶναι δική σας καὶ ἡ μισὴ δική μας καὶ ἡ ὠφέλεια δι’ ὅλους. Τώρα θέλω νὰ θίξω περαίνων ἀκόμη μόνον τὸ θέμα τῆς νέας διοικήσεως. Ἀντιλαμβάνομαι τὴν ἄποψιν τῆς Κυβερνήσεως. Θέλει νὰ κάμῃ μίαν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Διὰ νὰ τὴν κάνῃ, θέλει νὰ ἔχῃ τὰ κατάλληλα ὄργανά της αὐτὰ τὰ ὁποῖα δέχονται τὴν πολιτικήν της. Αὐτὴ εἶναι μία ἀντίληψις ἡ ὁποία ἔχει τὴν θεωρητικήν της θεμελίωσιν. Ἐρώτημα πρῶτον: Εἶναι αὐτή, ἂς τὸ εἴπωμεν ἔτσι, ὀρθόδοξος ἀντίληψις; Ὅταν μία Κυβέρνησις πέφτῃ καὶ μία ἄλλη ἔρχεται, εἰς ἕνα τόπον ὅπου τὸ Σύνταγμα καθιερώνει τὴν μονιμότητα εἶναι δημοκρατικὸν διὰ διαγραφῆς τῆς ἀρχῆς τῆς μονιμότητος νὰ διώχνωμε τοὺς μονίμους ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι διοικοῦσαν τὴν Παιδείαν ἕως σήμερα διὰ νὰ φέρωμεν τοὺς ἄλλους; Κάμομεν ἐπανάστασιν. Δὲν θέλω ἐγὼ νὰ ἀρνηθῶ εἰς κανένα τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ ἐπανάστασιν. Ἀλλὰ τοῦ ἀρνοῦμαι τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ, ὅτι ἐφαρμόζει τὰς ἀρχὰς τοῦ κράτους δικαίου καὶ ἐφαρμόζει τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας ὅταν καταλύων βασικὰς ἀρχὰς τοῦ Συντάγματος θέλει νὰ κάνῃ τὴν ἐπανάστασίν του. Ἢ τὸ ἕνα ἢ τὸ ἄλλο. Ὅλα τὰ προσόντα καὶ ὅλες τὶς χάρες τοῦ Θεοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὶς ἔχῃ κανείς. Ἢ ἐπανάστασιν θὰ κάμῃ, ἢ κράτος δικαίου θὰ ἔχῃ. Καὶ τὰ δύο μαζὶ δὲν γίνονται.

§5ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἐπανάστασις ἐπεκράτησε καὶ ἐδημιούργησε δίκαιον.

§6Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἡ ἐπανάστασις δημιουργεῖ δίκαιον, ἀλλὰ τότε μετατρέπεται καὶ τὸ Σύνταγμα. Διότι ὅταν διατηρῆτε τύποις, τὰς κειμένας διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ διὰ περιγραφῆς αὐτῶν ἀλλάζετε τὰς μονίμους ἀρχὰς ποὺ διοικοῦν τὴν Παιδείαν τότε δὲν κάμετε ἐπανάστασιν, κάμετε παρανομίαν.

§7Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Γίνεται ἀπάτη.

§8Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τώρα εὑρίσκομαι εἰς δυσχερεστάτην θέσιν, κ. Ὑπουργέ, διότι ἐὰν ὑπάρχῃ κἄποιος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ ὁποῖος ἔχει προσωπικὸν φιλικὸν δεσμὸν μὲ τὸν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς ἐξ ὅλων, αὐτὸς εἶμαι ἐγώ. Σύμβολον τοῦ δημοτικισμοῦ, ἐγὼ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας ὅτε — διότι καὶ αὐτὸ τὸ ἐπεκαλέσθη ὁ ἀγαπητὸς ἐκ Λεβαδείας συνάδελφος — ἐδημιουργήθη ἡ δίωξίς του διότι ὑπεστήριξεν μίαν θεωρίαν του περὶ τῆς ὀρθογραφίας τῆς Ἑλληνικῆς μαζὶ μὲ τὸν μακαρίτην Σβῶλον καὶ τὸν νῦν καθηγητὴν Βεγλερῆν ἐκάμαμεν ἀγῶνα διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰς ἰδέας τοῦ ἐπιστήμονος τοῦ νὰ ὑποστηρίζῃ οἱανδήποτε θεωρίαν καὶ νὰ τὴν ἐφαρμόζῃ εἰς τὰ ἰδικά του βιβλία.

§9Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Εἶναι ἡ δόξα σας διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§10Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐὰν τότε ἦτο δόξα αὐτό, ἡ δόξα αὐτὴ συνεχίζεται καὶ σήμερον, διότι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἕνα σημεῖον ἀποκλίσεως ἀπὸ τότε μέχρι σήμερον. Τὰ ἴδια ὑπεστήριζα καὶ τότε καὶ σήμερα. Κύριε Πανάγο, ὅταν ἐγύρισα ἐγὼ ἀπὸ τὴν Γερμανίαν, ὅταν ἐπέστρεψα νεαρὸς μαζὶ μὲ τὸν Κανελλόπουλο τὸ 1930, ὡς Ὑφηγητής, ἐδέχθην πρῶτος τὰς βολὰς τῆς παρατάξεώς σας ἡ ὁποία εἶχε τότε ἐπὶ κεφαλῆς τὸν σεβαστόν μου διδάσκαλον Γληνόν. Τὰς ἐδέχθην τότε καὶ δὲν τὰς ἐδέχοντο οἱ σοφοὶ καθηγηταὶ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς. Ἐγὼ καὶ ὁ Κανελλόπουλος τὰς ἐδέχθημεν καὶ ἡμεῖς οἱ δύο ἐκάμαμεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον πρῶτοι τὸν ἀντικομμουνιστικὸν ἀγῶνα, ἀλλὰ δὲν τὸν ἐκάμαμεν μὲ τὰ συνθήματα τοῦ σκοταδισμοῦ, ἀλλὰ μὲ τὰ συνθήματα ποὺ σεῖς ἠνοχλήθητε διότι σᾶς ἐνθυμήσαμεν, ὅτι εἴμεθα καὶ ἡμεῖς προοδευτικοί, ἀλλὰ μὲ ἄλλην κοσμοθεωρίαν ἀπὸ τὴν ἰδικήν σας καὶ αὐτὸ σᾶς ἐπόνεσε περισσότερον ἀπὸ τὸ ἄλλο.

§11Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Καὶ τοῦ κ. Μανιαδάκη ἐδέχθητε τὰ πλήγματα.

§12Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὰ πλήγματα τοῦ κ. Μανιαδάκη ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν Θεολογίαν. Διότι, ὅτε ἦτο ἐξόριστος ὁ Κανελλόπουλος καὶ ἐκηρύχθη ὁ Εὐρωπαϊκὸς Πόλεμος, ἀπέστειλα εἰς τὸν Κανελλόπουλον μίαν ἐπιστολὴν καὶ τοῦ ἔλεγα ὅτι αἱ δυνάμεις τῆς βίας ἐπετέθησαν ἐναντίον τῶν ἐλευθέρων λαῶν καὶ ἐλπίζω, ὅτι οἱ θεοὶ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἡ Ἀθηνᾶ, ὁ Ἀπόλλων καὶ ὁ Βόταν, αὐτοὶ οἱ θεοὶ θὰ ἐπικρατήσουν ἐναντίον τῶν δικτατόρων, ἐναντίον τοῦ Χίτλερ καὶ τοῦ Μουσσολίνι καὶ ἐκλήθην τότε στὴν Γενικὴν Ἀσφάλειαν νὰ ἐξηγήσω εἰς κἄποιον ἀστυνομικὸν ποῖος θεὸς εἶναι, εἰς ποίαν κατηγορίαν ἀνήκει ὁ θεὸς Βόταν. Προσεπάθησα νὰ ἐξηγήσω, ἀνεφέρθην εἰς τὸν Βάγνερ, ἀλλὰ δὲν ἐπέτυχα νὰ τὸν πείσω καὶ εὑρέθην εἰς τὴν Σκῦρον μαζὶ μὲ ἄλλους ἐξορίστους. Τὸ πρόβλημα κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐδημιουργήσαμεν μίαν νέαν διοίκησιν ἡ ὁποία θὰ ἐφαρμόσῃ τὰς νέας ἰδέας. Καὶ ἐβάλαμεν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς διοικήσεως ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν σύμβολον ἀκραίων ἀντιλήψεων. Ὅσον δήποτε ἱκανοὶ καὶ ἂν εἶναι, δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω πρόσωπα, ἀλλὰ διατὶ ἀκραῖα πρόσωπα; Πρόσωπα ἐντόνως ἀδιάλλακτα, πρόσωπα τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν λόγῳ αὐτῶν τῶν εἰδικῶν λόγων ποὺ σᾶς ἀνέφερα διὰ τὴν ὀρθογραφίαν, σύμβολα τὰ ὁποῖα συνεκρούσθησαν μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους ἐνῷ καὶ μέσα στὴν παράταξιν αὐτὴν ἡ ὁποία ὑπεστήριξε καὶ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν καὶ ἐν πολλοῖς τὴν μεταρρύθμισιν ποὺ εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις, ὑπῆρχαν πρόσωπα διαλλακτικὰ τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀνεκτά, πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ βοηθήσουν εἰς ὁμαλωτέραν ἐξέλιξιν. Διατί αὐτὸ τὸ πεῖσμα καὶ αὐτὴ ἡ ὀξύτης, διὰ νὰ ὠφεληθῇ ὁ δημοτικισμός; Ἀντιθέτως βλάπτεται. Διὰ νὰ βοηθηθῇ ἡ Παιδεία; Ἀντιθέτως βλάπτεται. Αὐτὸ εἶναι σφάλμα πολιτικῆς καὶ ἂν ἦτο μόνον σφάλμα πολιτικῆς ποὺ θὰ σᾶς ἔβλαπτε μόνον σᾶς, ἴσως νὰ μὴ ἔλεγα τίποτε περιμένοντας νὰ κάμετε καὶ ἄλλα διὰ νὰ σᾶς διαδεχθῶ, ἀλλὰ εἶναι σφάλμα τὸ ὁποῖον βλάπτει τὴν Παιδείαν καὶ τὸν τόπον μας καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἐπισημαίνω αὐτὴν τὴν στιγμήν. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω ὅλον τὸ νομοσχέδιον. Ἐπισείετε τὴν δωρεὰν Παιδείαν. Ἡμεῖς εἴμεθα ὅσον καὶ σεῖς ὑπὲρ αὐτῆς καὶ ὅσα ἐκάματε σεῖς ὑπὲρ αὐτῆς, τὰ ἐκάμαμε καὶ ἡμεῖς. Σᾶς ἐλέχθη ὅμως κἄτι ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς τὸν κ. Πανάγον, ὅτι κατ’ αὐτὸν κάμνετε ἐλάχιστα. Ἔ! Λοιπὸν αὐτὴ εἶναι μία ὀρθὴ κριτικὴ καὶ ἡμεῖς σᾶς λέγομεν, ὅτι κάμνετε ὀλίγα, χρειάζονται νὰ γίνουν περισσότερα καὶ εἰς αὐτό, δὲν θὰ μᾶς εὕρετε ἀντιθέτους, ἀντιθέτους θὰ μᾶς εὕρετε ὅταν κάμετε μεταρρυθμίσεις αἱ ὁποῖαι ὁδηγοῦν εἰς κλείσιμο τῆς οἰκονομίας τῆς χώρας. Περαίνων τὸν λόγον μου, τὴν τελευταίαν φορὰν ποὺ ὡμίλησα ἐπὶ τῆς Παιδείας εἶπα μία φράσιν ποὺ σᾶς ἠνώχλησε. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, λυποῦμαι, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ παρθενική σας παρουσίασις εἰς τὴν Βουλὴν ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Θὰ σᾶς ξαναείπω τὴν ἰδίαν φράσιν. Ὅταν μὲ αὐτὸ τὸ πεῖσμα, μὲ αὐτὴν τὴν ἀκρότητα καὶ αὐτὴν τὴν ἀκαμψίαν προχωρῆτε εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τῆς Παιδείας, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι νὰ πέσουν αἱ μεταρρυθμίσεις μαζί σας. Καὶ ἂν ἀκόμη μερικοὶ ἐξ ὑμῶν, φοβούμενοι τὰς μεταβολὰς καὶ τὰς ἀναστατώσεις, προσπαθήσωμεν νὰ ἀναχαιτίσωμεν τὸ ρεῦμα αὐτό, δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν δύναμιν νὰ τὸ κάμωμεν, θὰ πέσουν αἱ μεταρρυθμίσεις, διότι τοὺς ἐδώσατε πολιτικὸν χαρακτῆρα καὶ τὰς ἐσφραγίσατε μὲ τὸ πεῖσμα καὶ τὴν ἀκαμψίαν, ποὺ χαρακτηρίζουν ὄχι τοὺς πολιτικοὺς ἀλλὰ τοὺς θεωρητικούς, καὶ φοβοῦμαι ὅτι, τὸ πνεῦμα τοῦ θεωρητικοῦ ὑπῆρξεν ἰσχυρότερον εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἀπὸ τὴν πολιτικὴν σκέψιν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑφυπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§14Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Κύριοι συνάδελφοι, ἤθελα νὰ σημειώσω πρῶτον, μίαν εὐχάριστον ἴσως σύμπτωσιν, ὅτι, τὴν ἡμέραν ποὺ διὰ πρώτην φοράν, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐμφανίζομαι ὡς Ὑφυπουργὸς Παιδείας, τὸ ἐπίπεδον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀνῆλθεν αἰσθητῶς, καὶ ἐκφράζω τὴν βαθεῖαν ἱκανοποίησιν τῆς Κυβερνήσεως δι’ αὐτό, ἀλλὰ καὶ μὲ πᾶσαν σεμνότητα τὴν ἀτομικήν μου. Ἤκουσα τὸν σεβαστόν μου καθηγητήν, διότι ἐγὼ ἔτσι συνήθισα νὰ τὸν ἀποκαλῶ ἀπὸ 30ετίας, νὰ ἀναπτύσσῃ μετὰ πάσης σοβαρότητος καὶ θὰ ἔλεγα καὶ καλῆς πίστεως ἀπὸ τῆς πλευρᾶς του τὰς ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ὡς ἀντελήφθην δὲν εἶναι πάντοτε ἀπόψεις ὁλοκλήρου τῆς παρατάξεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι ἡ Δημοκρατία. Ἐλέχθη, ὅτι δίδομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ νομοσχεδίου ὀξύτητα καὶ ὅτι κινδυνεύομεν νὰ καταστρέψωμεν τὴν δημοτικήν, διότι τὴν κατεστήσαμεν πολιτικὸν σύνθημα. Νομίζω, ὅτι, ἀντίθετος εἶναι ἡ κατηγορία. Ἡ δημοτική, ἢ μᾶλλον οἱ ἀντίπαλοι τῆς δημοτικῆς τὴν εἶδαν ὡς σύνθημα καὶ ἔφεραν τὴν ὀξύτητα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Δὲν εἴχαμεν λόγον νὰ φέρωμεν ἡμεῖς τὴν ὀξύτητα. Ἡ δημοτική, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν κερδίζει συνεχῶς ἔδαφος. Εἶναι ὅμως ἐπίσης γεγονός, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐπισήμως εὑρίσκετο πάντοτε ἐν διωγμῷ. Ὅλοι γνωρίζομεν περιπτώσεις μαθητῶν καὶ φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι πῆραν κακὸν βαθμὸν εἰς τὴν ἔκθεσιν ἀποτυχόντες καὶ εἰς εἰσαγωγικὰς ἐξετάσεις, διότι ἔγραψαν εἰς τὴν δημοτικήν. Ἡμεῖς ἁπλῶς αἴρωμεν τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ τίποτε ἄλλο. Τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀναγνωρίζει τὴν ἰσοτιμίαν τῆς δημοτικῆς, δὲν τὴν ἐπιβάλλει, καὶ τὴν θεωρεῖ ὡς γλῶσσαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐλευθέρως δύναται νὰ ἀναπτύξῃ τὰ διανοήματά του ὁ μαθητὴς εἰς ὅλας τὰς βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν πιστεύω, ὅτι ἡμεῖς ἐδώσαμεν πολιτικὴν χροιὰν εἰς τὸ θέμα. Ἡ δημοτικὴ κερδίζει μόνη της ἔδαφος καὶ θὰ θριαμβεύσῃ κἄποτε. Μοῦ θυμίζει αὐτὸ μίαν φράσιν τοῦ Μεγάλου Ναπολέοντος, ὅπου τὸν ἐρώτησαν τί φρονεῖ περὶ Δημοκρατίας καὶ παρ’ ὅλο ὅτι ὁ ἴδιος τὴν εἶχεν ὀλίγον ξεχάσει εἰς τὸ τέλος τῆς ζωῆς του, εἶπεν, ὅτι, ἡ Δημοκρατία εἶναι σὰν τὸν ἥλιον εἰς τὸ ὁρίζοντα. Δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀναγνωρίσεως. Ὑπάρχει καὶ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε. Νομίζω, ὅτι καὶ ἡ δημοτικὴ ἰδίαν πορείαν θὰ ἀκολουθήσῃ. Ἀλλὰ ἐνῷ δέχομαι ὅτι μὲ ἀπόλυτον καλοπιστίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν τὸ θέμα ὅτι θὰ ἠδύνατό τις ἀπὸ ὑπερβολὴν νὰ τὸ καταστήσῃ ἀντιπαθές, ἴσως ἡ ἱστορία τοῦ Ψυχάρη εἶναι ἐνδεικτική, δὲν ἦτο αὐτὸς ὁ σκοπός μας, ἀλλὰ ἁπλῶς ἀνεγνωρίσαμεν μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία DE FACTO ἔτεινε νὰ ἀναγνωρισθῇ καὶ συναντοῦσε τοὺς παλαιοὺς — θὰ τὸ εἴπω — ἀρτηριοσκληρωμένους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπέτρεπον εἰς τὴν δημοτικὴν νὰ προχωρήσῃ. Εἰς τὸ θέμα τῶν κενῶν ποὺ ὑπάρχουν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, βεβαίως τὰ κενὰ αὐτὰ δὲν προῆλθον ἀπὸ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν νόμον περὶ 35ετίας, ἀναφορικῶς δὲ μὲ τὰ κενὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν πρέπει νὰ εἴπω ὅτι μέχρι τῆς ἐνάρξεως τοῦ νέου σχολικοῦ ἔτους ἅπαντες οἱ Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ καὶ Ἐπιθεωρηταὶ θὰ ἔχουν διορισθῆ. Ἐλέγχθη ἀπὸ τὸν κ. καθηγητήν, ὅτι ἐπεδείξαμεν μεγάλην σπουδὴν εἰς τὸ νὰ φέρωμεν τὰς μεταρρυθμίσεις αὐτάς, καὶ ὅτι εἰς τὴν Παιδείαν ἐν ἀντιθέσει ἴσως πρὸς τὴν βιομηχανίαν ἢ τὰ Δημ. Ἔργα δὲν χρειάζεται σπουδή. Χρειάζεται σύνεσις. Εἶναι μία ἄποψις αὐτή. Ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι θεωροῦμεν τὴν Παιδείαν ἐπένδυσιν βασικὴν τοῦ Ἔθνους καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ καθυστερήσωμεν περισσότερον τὸ πρόβλημα ἐπενδύσεων, διότι περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Εἰς μίαν στιγμήν, ὅπου, ὅλος ὁ κόσμος προχωρεῖ ταχύτατα, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὑπάρχει σπουδή. Ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐκπαίδευσις διὰ 3 περαιτέρω ἔτη, δηλαδὴ ἀπὸ 6 εἰς 9 ἔτη μᾶς ἔφερεν εἰς τὸν μέσον ὅρον τῶν πολιτισμένων χωρῶν μὲ ἐξαίρεσιν μόνον τῆς Ἱσπανίας καὶ Πορτογαλίας ποὺ ἔχουν 6ετῆ φοίτησιν. Ἐν προκειμένῳ ἡ σχετικὴ διάταξις εἶναι οὐσιαστικῶς προγραμματική. Συνεπῶς, διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐτέθησαν αἱ βάσεις. Δὲν ὑπάρχει ὅμως σπουδή. Θὰ ἤθελα νὰ γνωρίζω, ἐὰν ἡ κατάργησις τοῦ ἐπανασυζητουμένου Ν.Δ. θὰ ὠφελοῦσε τὴν Παιδείαν εἰς τὸ στάδιον αὐτό. Νομίζω, ὅτι μόνον μία ὀπισθοδρόμησιν θὰ ἐπέφερε. Βεβαίως τὸ Ν. Δ. ὡς ἔργον ἀνθρώπινον θὰ εἶχεν ἴσως ἀνάγκη ὡρισμένων βελτιώσεων. Ἀλλὰ ἡ κοινοβουλευτικὴ διαδικασία δὲν ἐπιτρέπει τροπολογίας καὶ βελτιώσεις. Ἐπιτρέπει μόνον, τὴν κατάργησιν καὶ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ παλαιὸν σύστημα. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ δεχθῶμεν, διότι νομίζομεν ὅτι μόνον βλάβην εἰς τὴν Παιδείαν θὰ προκαλέσωμεν. Κατηγορήθημεν γενικῶς καὶ ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν κ. καθηγητήν, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε προσεκτικώτερος εἰς τὴν φρασεολογίαν, ὅτι ἀντιδικοῦμεν μὲ τὴν κλασσικὴν Παιδείαν. Τὸ ἀντίθετον συμβαίνει. Πιστεύομεν, ὅτι ἡ κλασσικὴ Παιδεία, ὡς ἐδίδετο εἰς τοὺς μαθητὰς εἰς τὰ Γυμνάσια, δὲν ἦτο κλασσικὴ Παιδεία. Ὅπως ξέρετε, δὲν πρόκειται περὶ καταργήσεως τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν. Ὅπως εἶχε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ ἀναφέρῃ, μὲ τὴν καλοπιστίαν ποὺ τὸν διακρίνει ὁ κ. καθηγητὴς, δὲν κατηργήθησαν τὰ Θρησκευτικὰ ἀπὸ πρωτεῦον μάθημα, διότι οὐδέποτε ἦσαν. Ἔτσι καὶ εἰς τὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικά. Πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ αὐτό, διότι εἶναι καὶ ἐθνικὸν καθῆκον. Δὲν καταργοῦμεν τὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικά. Τροποποιοῦμεν, ὡς ἡμεῖς νομίζομεν, ἀπολύτως ἐπὶ τὰ βελτίῳ, τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας των. Καὶ ὅταν ὁμιλῶμεν διὰ τὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικά, δὲν ὁμιλοῦμεν, βεβαίως, περὶ τοῦ συντακτικοῦ καὶ τῆς γραμματικῆς μόνον, διότι καὶ ἐδῶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν κομίζω γλαῦκα εἰς Ἀθήνας. Εἶναι ἱκανοποιημένος κανεὶς ἀπὸ τὴν στάθμην τῆς γνώσεως τῆς κλασσικῆς παιδείας, τὴν ὁποίαν οἱ ἀπόφοιτοι τῶν Γυμνασίων μας ἔχουν; Κάθε ἔτος ἐδιδάσκοντο μὲ κόπον καὶ μόχθον περὶ τὰς 8 ἢ 10 σελίδας τὸ πολὺ ἑνὸς ἀρχαίου κειμένου. Καὶ ἠσκοῦντο εἰς τὸ νὰ ἀποστηθίζουν κακοζήλως μεταφράσεις, τὰς ὁποίας καμμιὰ φορὰ χρησιμοποιοῦν καὶ οἱ καθηγηταί, διότι ἀπὸ τὴν ἰδίαν παιδείαν προέρχονται καὶ αὐτοί, χωρὶς οὐδέποτε νὰ γνωρίσουν τὴν οὐσίαν καὶ τὸ κάλλος τοῦ ἀρχαίου συγγραφέως. Διὰ τῆς νέας μεθόδου, εἰς τὰ Τριτάξια Γυμνάσια νέου τύπου, διδάσκονται οἱ ἀρχαῖοι ἐκ δοκίμων μεταφράσεων, ἐν ἀντιδιαστολῇ πρὸς τὰ κακόζηλα ἐκεῖνα ἔντυπα— τὶς φυλλάδες ὅπως τὶς ἀπεκάλουν— ἀπὸ τὶς ὁποῖες κρυφίως ἐμάθαιναν τὰ ἀρχαῖα. Διδάσκονται, ἂν πάρωμεν τὴν Ἰλιάδα, τὴν Ὀδύσσειαν, τὸν Ἡρόδοτο, ὡς συνολικὸν ἔργον μὲ ὅλον τὸν πλοῦτον τῶν ἐννοιῶν του, καὶ συγχρόνως ὅταν τὰ κείμενα δὲν εἶναι ποιητικά, δίδεται παραπλεύρως καὶ τὸ ἀρχαῖον Ἑλληνικόν. Καὶ εἰς τὴν τελευταίαν τάξιν τοῦ Γυμνασίου ἀρχίζει καὶ ἡ διδασκαλία τοῦ κειμένου.

§15Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐπειδὴ ὡμιλήσατε περὶ τοῦ θέματος τῆς ὀξύτητος, τῆς ἀκρότητος. Εἴπατε διὰ τὴν Ὀδύσσειαν: Ἔχομεν δύο ὡραίας μεταφράσεις τοῦ Ἐφταλιώτη καὶ τοῦ Πολυλᾶ. Διατί ἐπήρατε τὴν μετάφρασιν τοῦ Ἐφταλιώτη, ἡ ὁποία εἶναι ἄκρως δημοτική, Ψυχαρικὴ καὶ ὄχι τοῦ Πολυλᾶ;

§16Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Ἕνα λογοτεχνικὸν ἔργον ἐπήραμε. Θὰ ἀκολουθήσῃ καὶ τοῦ Πολυλᾶ. Δὲν νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ τὴν εἰκόνα τῆς ὀξύτητος καὶ τῆς ἀκρότητος. Καὶ συνεχίζω. Ὁ μαθητὴς τῆς Γʹ τάξεως τοῦ σημερινοῦ Γυμνασίου ἤδη θὰ μάθῃ τὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικά. Καὶ ἐὰν μὲν δὲν συνεχίσῃ εἰς τὸ Λύκειον, πράγματι δὲν θὰ ξέρῃ ἀρχαῖα Ἑλληνικά. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ξέρῃ, ἀκόμη καὶ ἐὰν τὰ ἐδιδάσκετο κατὰ τὸν τρόπον ποὺ τὰ ἐδιδάσκετο μέχρι σήμερον κατὰ τὰ τρία αὐτὰ ἔτη. Τοὐναντίον εἰς τὸ Λύκειον, τὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ εἰσάγονται ὡς πρωτεῦον μάθημα. Καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ὡρῶν διδασκαλίας καλύπτεται ἐντὸς τῆς 3ετίας τοῦ Λυκείου τὸ πλῆρες ὡράριον τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον εἰς τὰ Γυμνάσια. Πιστεύομεν ἔτσι, ὅτι ὁ μαθητὴς ἐξερχόμενος τοῦ Γυμνασίου θὰ ἔχῃ γίνει κοινωνὸς κατὰ τὸ δυνατὸν τῆς παιδείας ἡμῶν. Θὰ ἤθελον νὰ σᾶς δώσω καὶ ἕνα χαρακτηριστικὸν ἀριθμόν. Πιστεύομεν, ὅτι αἱ δόκιμοι αὐταὶ μεταφράσεις πρόκειται νὰ ἔχουν καὶ γενικωτέραν ὠφέλειαν διὰ τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐφέτος ἐξεδόθη ἡ μετάφρασις τῆς Ὀδύσσειας τοῦ Ἐφταλιώτη μὲ 125.000 ἀντίτυπα. Τὸ σύνολον τῶν μαθητῶν τῆς Αʹ Γυμνασίου ὁλοκλήρου τῆς χώρας, εἶναι 90.000. Καὶ ἐντὸς δύο μηνῶν εἶχε ἐξαντληθῆ. Ποῖος τὴν ἀγόρασε; Πιστεύομεν, ὅτι διὰ τοῦ εὐθηνοῦ καὶ καλαισθήτου σχολικοῦ βιβλίου εἰσῆλθεν εἰς τὸ σπίτι τὸ Ἑλληνικόν, ἡ κλασσικὴ παιδεία. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ μὲ τὴν μετάφρασιν τοῦ Ἡροδότου. Ἐξετυπώθη εἰς 75.000 ἀντίτυπα, ἐξηφανίσθη καὶ ἀνατυποῦται. Αὐτὸ κάτι δεικνύει. Ὅτι ἡ ἐκ μεταφράσεως ἀνάγνωσις καὶ μελέτη, μᾶς φέρει πιὸ κοντὰ στὸ σύνολον τῶν ἰδεῶν, τῶν ἀντιλήψεων καὶ τῶν διδαγμάτων τῆς ἀρχαίας παιδείας. Ἀλλὰ δὲν ἐγκαταλείπομεν καὶ τὴν καθ’ αὑτὸ μελέτην τῆς ἀρχαίας γλώσσης. Καὶ περὶ αὐτοῦ δὲν θὰ ἠμποροῦσα νὰ συμφωνήσω περισσότερον μὲ τὸν ἀγαπητὸν κ. καθηγητήν, ὅτι βεβαίως καὶ ἡ μελέτη τῆς δομῆς τῆς γλώσσης καὶ τοῦ τρόπου τοῦ σκέπτεσθαι, ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸ ἀσκήσεις τοῦ νοὸς καὶ τῆς ψυχῆς τῶν Ἑλληνοπαίδων. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ συμφωνοῦσα, ὅτι βεβαίως καὶ ἡ ἄσκησις τῆς τριγωνομετρίας ἢ τῆς προχωρημένης ἄλγεβρας, τὴν ὁποίαν φαντάζομαι ἐλάχιστοι ἐξ ἡμῶν πλὴν τῶν εἰδικῶν, θὰ ἐνθυμοῦνται, βεβαίως μᾶς ἤσκησε. Ἐλέχθη ὅτι ὑπάρχει ἕνα πνεῦμα ἀντιδικίας τῆς κλασσικῆς παιδείας μὲ τὴν τεχνικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ μειώσεως τῆς σημασίας τῆς οὐμανιστικῆς παιδείας. Ἀκριβῶς ὅμως ἀντίθετος εἶναι ὁ σκοπός μας. Θέλομεν τὰ κλασσικὰ γράμματα νὰ τὰ καταστήσωμεν κτῆμα τοῦ συνόλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Σεβόμεθα ἐπίσης ἀπολύτως τὴν περὶ Λατινικῆς ἄποψιν. Βεβαίως ἡ Ρώμη ἔδωσε μέγιστα πράγματα εἰς τὸν πολιτισμὸν καὶ ἀπετέλεσε τὴν πρώτην διαμόρφωσιν ἰδίως ἀπὸ ἀπόψεως κρατικῆς ἐξουσίας καὶ δικαίου, τὴν ὁποίαν ὅλοι θαυμάζομεν καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὅλοι διδασκόμεθα μέχρι σήμερα. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ αὐτοῦ. Καὶ θὰ ἤθελα ἐδῶ νὰ ἐρωτήσω: Νὰ μάθουν τὰ παιδιὰ Λατινικὰ κατὰ τὸν τρόπον ποὺ τὰ ἐδιδάσκοντο οἱ περισσότεροι τῶν νεοελλήνων; Δὲν πιστεύω αἱ γνώσεις των νὰ ἐξικνοῦντο περισσότερον τοῦ Ρεγγίνα ρόζας ἄματ. Τοὐναντίον ὅσοι θὰ εἰσέλθουν εἰς τὰς τρεῖς Σχολάς, τὴν Νομικήν, τὴν Φιλοσοφικὴν καὶ τὴν Φιλολογίαν, θὰ ἐξετασθοῦν, ἴσως καὶ τὴν ἰατρικήν, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι θὰ ἐξετασθοῦν εἰς τὴν Λατινικὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν θὰ ἠμποροῦν κατ’ ἐπιλογὴν νὰ διδαχθοῦν. Ὥστε πάλιν καὶ αὐτὴν δὲν τὴν ἔχομεν ἐξοβελίσει. Δὲν θὰ ἤθελα νὰ μακρηγορήσω, ἀλλὰ θὰ εἴπω καὶ ὀλίγα λόγια διὰ τὸ θέμα τῆς διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Κακῶς τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον ἀνεφέρθη ὡς μέσον διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Τοῦτο δὲν ἀσκεῖ διοίκησιν. Εἶναι ἐπιστημονικὸν σῶμα προγραμματισμοῦ, ἂς εἴπωμεν, συμβουλεῦον τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ θεμάτων ἐπιστημονικῶν, κυρίως τῆς παιδείας. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ τονίσω ὅτι μακρὰν ἡμῶν ὑπῆρξεν ἡ σκέψις τοῦ νὰ εἰσαγάγωμεν ἕνα κομματικὸν νομοσχέδιον. Αἰσθανόμεθα ὅτι νομοθετοῦμεν διὰ τὸ μέλλον καὶ ὅτι κάμομεν ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ μείνουν. Δὲν νομίζομεν ἐπίσης ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ παραδείγματα τόσης καλῆς μεταχειρίσεως ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ἂς τὸ εἴπωμεν ἔτσι, ἤλλαξαν, ἔπρεπε νὰ ἀλλάξουν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νέον πρόγραμμα τῆς παιδείας. Οὐδεὶς ἐπαύθη. Ἅπαντες ἔχουν σήμερον θέσεις Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἔχουν βαθμὸν καὶ μισθὸν Συμβούλου πάντοτε καὶ εἶχον τὴν δυνατότητα νὰ παραιτηθοῦν καὶ οὐδεὶς παρῃτήθη. Δὲν νομίζομεν, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει ὑπὸ καμμίαν ἔννοιαν διωγμός, ἂν καὶ δὲν εἶπε τὴν φράσιν αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος κ. καθηγητής. Ἐπὶ τοῦ θέματος, λοιπόν, τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου ὑπάρχει ἁπλῶς ἐπιστημονικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον συμβουλεύει τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῶν θεμάτων αὐτῶν καὶ πᾶσαν Κυβέρνησιν εἰς τὸ μέλλον. Δὲν νομίζω, ἐπίσης, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ὀρροδήσωμεν καὶ νὰ ἐνθυμηθῶμεν καὶ νὰ ἐνδώσωμεν εἰς τοὺς ἀντιδίκους τοῦ ἀγαπητοῦ κ. Τσάτσου, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ μὴ διορίσωμεν τὸ Αʹ ἢ τὸ Βʹ πρόσωπον ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου. Θέλομεν νὰ τὸ ξεπεράσωμεν αὐτό. Πιστεύομεν ὅτι ὁ Πρόεδρος εἶναι ἄξιος ἐπιστήμων, τὸν ὁποῖον χρησιμοποιοῦμεν. Δὲν νομίζομεν ὅτι πρέπει συνεχῶς νὰ αἰσθανώμεθα ὅτι πρέπει νὰ δίδωμεν ἐξετάσεις συντηρητικότητος διὰ νὰ μὴ θίξωμεν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀντιθέτους ἀπόψεις πρὸς ἡμᾶς. Τοὺς σεβόμεθα. Καὶ νομίζω, ὅτι ἐλάχιστοι ἄνθρωποι καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, ἀνέπτυξαν ἀπόψεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν πράγματι εἰς τὴν ψυχήν των. Ἀλλὰ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ ἡμᾶς. Πιστεύομεν εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Καὶ καλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ ἀπορρίψῃ τὴν πρότασιν τῆς καταψηφίσεως τῆς ἀκυρώσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ εἶναι βεβαία ὅτι θὰ κάμῃ πρᾶξιν πράγματι ἐθνικήν. (Χειροκροτήματα).

§17Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἂν ἐπιτρέπετε, ἐπειδὴ ἀνεφέρατε τὰς ἐκδόσεις τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἐκδόσεως Διδακτικῶν Βιβλίων καὶ δὴ τῶν μεταφράσεων τῆς Ὁμήρου Ὀδυσσείας ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τοῦτο: Ὅπως εἶναι γνωστὸν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς προγράμματος τοῦ Ὀργανισμοῦ Ἐκδόσεως Διδακτικῶν Βιβλίων ἐξεδόθησαν ὑπ’ αὐτοῦ δύο μεταφράσεις ἡ Ὁμήρου Ὀδύσσεια, μετάφρασις τοῦ Ἐφταλιώτη–Πουριώτη καὶ ἡ Ὁμήρου Ὀδύσσεια τοῦ Ζ. Σιδέρη. Γνωρίζετε ἐὰν ἐπεβλήθη ἡ ἀγορὰ καὶ οὐχὶ ἡ δωρεὰν ἀγορά της ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς καὶ τοὺς μαθητάς; Ἀνεφέρατε ὅτι ἐξηντλήθησαν τὰ 125.000 ἀντίτυπα. Πράγματι ἐξηντλήθησαν. Καὶ ἐγὼ ζητῶ νὰ ἀνεύρω ἕνα ἀντίτυπον διὰ νὰ σημειώσω καὶ κάμω ἐπ’ αὐτῆς ὡρισμένας παρατηρήσεις, ἀλλὰ δὲν τὸ εὑρίσκω, διότι δὲν ἐδόθη οὔτε εἰς τὰ βιβλιοπωλεῖα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας Κυβερνήσεως, μοῦ εἶχεν ὑποσχεθῆ νὰ μοῦ δώσῃ ἕνα ἀντίτυπον διὰ νὰ παραθέσω ἕνα πίνακα τῶν ἀκαταλήπτων φράσεων, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς αὐτὴν τὴν μετάφρασιν, καὶ δὲν μοῦ ἐδόθη, δυστυχῶς, ἀκόμη. Εἰς τὰ σχολεῖα ἐπεβλήθη ἡ ἀγορὰ τῶν 125 χιλιάδων ἀντιτύπων τῆς μεταφράσεως αὐτῆς ἐπὶ πληρωμῇ καὶ μάλιστα εἰς ἁλμυρὰν τιμήν, καὶ οὐχὶ δωρεάν.

§18Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Οἱ μαθηταὶ εἶναι 90 χιλιάδες. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ πῆραν ἀπὸ δύο ἀντίτυπα.

§19Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἀγόρασαν μονάχα οἱ μαθηταί, ἀλλὰ καὶ οἱ διδάσκαλοι καὶ ὅλοι οἱ παράγοντες τῆς Παιδείας. Ἐπεβλήθη, συνεπῶς, ἡ ἀγορά της, ἐνῷ ἐὰν τοῦτο δὲν ἐγένετο θὰ ἔμενεν ἀδιάθετος. Διὰ τὴν ἄλλην μετάφρασιν τοῦ Σιδέρη, ὅμως, ἠμπορεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, νὰ μοῦ εἴπητε εἰς πόσα ἀντίτυπα ἐξεδόθη καὶ ἐὰν αὐτὰ ἐπωλήθησαν εἰς τὰ σχολεῖα ἢ εἰς τὰ βιβλιοπωλεῖα καὶ εἰς ποῖον ἀριθμόν; Καὶ ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς ἀναφέρετε ἐὰν ἀφέθησαν οἱ ἐκπαιδευτικοὶ ἐλεύθεροι νὰ ἐκλέξουν ποίαν ἀπὸ τὰς δύο μεταφράσεις θὰ χρησιμοποιήσουν;

§20Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Παιδείας). Οἱ καθηγηταὶ ἦσαν, βεβαίως, ἀπολύτως ἐλεύθεροι. Τὰ νούμερα δὲν τὰ γνωρίζω. Εἶμαι ἀνέτοιμος. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς φράσεις τὰς ἀκαταλήπτους, προσέξατε, δὲν πρόκειται περὶ γλώσσης διδασκομένης ἀπὸ ἀναγνωστικόν, ὁπότε θὰ ἐδεχόμην ὅτι ἀκρότητες τῆς δημοτικῆς δὲν ἐπιτρέπονται. Πρόκειται, πράγματι, περὶ ποιητικοῦ λόγου, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει ὡς ἀνεγνωρισμένος. Νομίζω, ὅτι ἡ διάκρισις εἶναι ἀπολύτως σαφής. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ε. Μπακλατζῆς).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ρουσόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§22Α. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, πράγματι ἡ σημερινὴ συζήτησις θὰ ἦτο μία ἀπὸ τὰς πλέον ἐνδιαφερούσας συζητήσεις τῆς σημερινῆς Βουλῆς, διότι ἀναφέρεται εἰς ἕνα ἐκ τῶν σοβαρωτάτων θεμάτων ποὺ ἀφοροῦν τὴν χώραν μας, τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, θὰ ἦτο λέγω ἀπὸ τὰς πλέον ἐνδιαφερούσας συζητήσεις ἂν, ἡ γενομένη ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις συνεζητῆτο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὥστε νὰ μετάσχουν ὅλοι οἱ κύριοι συνάδελφοι καὶ νὰ ἀκουσθοῦν αἱ ἀπόψεις ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ὁμιλήσει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὥστε νὰ εἶναι περισσότερον συμπεπληρωμένη ἡ γενομένη ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις. Κύριοι συνάδελφοι, τρία εἶναι τὰ κύρια θέματα, τὰ σημερινά, δι’ ὁλόκληρον τὸν κόσμον καὶ διὰ κάθε Κράτος. Πρῶτον, ἡ παιδεία ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν τῶν λαῶν, δεύτερον ἡ παραγωγὴ ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν ἑκάστης χώρας καὶ τρίτον, ἡ πολιτική, ἡ ὁποία διευθύνει καὶ τὰ δύο πρῶτα. Κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος καὶ κατὰ τὸν μῆνα ὅπου συνεζητεῖτο ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος καὶ συνεπῶς ἔχω καθῆκον, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐκφέρω σήμερον τὰς γνώμας μου ἐπὶ τῆς γενομένης ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Τὰ κύρια σημεῖα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρυθμίσεως εἶναι τρία. Τὸ πρῶτον ἀναφέρεται εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ χρόνου τῆς ὑποχρεωτικῆς παιδείας καθὼς ἐπίσης καὶ εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ θεσμοῦ τῶν μαθητικῶν συσσιτίων. Τὸ δεύτερον ἀναφέρεται εἰς τὴν παροχὴν δωρεὰν παιδείας εἰς τοὺς μαθητὰς ὅλων τῶν βαθμίδων τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τρίτον, ἀναφέρεται εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τῆς δημοτικῆς, ἥτις θεωρεῖται ἰσότιμος τῆς καθαρευούσης ἐφεξῆς. Καὶ τὰ τρία αὐτὰ ὀρθῶς τὰ εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις καὶ συμφωνῶ ἀπολύτως. Βεβαίως ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ εἰσαγωγῆς ἑνὸς θεσμοῦ καὶ πραγματοποιήσεώς του. Οἱ δισταγμοὶ οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται, ὀφείλονται εἰς τὴν εὐρύτητα τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τὴν στενότητα τῶν ἀποτελεσμάτων. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ θέμα τῆς δωρεὰν παιδείας καὶ τὸν καθορισμὸν τοῦ θεσμοῦ τῶν μαθητικῶν συσσιτίων δὲν πρόκειται νὰ ἀναφερθῶ καθόλου, διότι εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος. Θὰ ἦτο εὐτύχημα ἐὰν ἡ παιδεία ἐδίδετο ἐξ ὁλοκλήρου δωρεὰν εἰς τὰ Ἑλληνόπουλα. Θὰ ἦτο εὐτύχημα ἐὰν ὁ θεσμὸς τῶν μαθητικῶν συσσιτίων εἶχε πιὸ μεγαλυτέραν καὶ ὡλοκληρωμένην ἐπέκτασιν. Ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἀρχὴ εἶναι ἐπαινετή. Τώρα ἂς ἴδωμεν ποία εἶναι τὰ σημεῖα τοῦ νομοσχεδίου τὰ ὁποῖα περιελήφθησαν ἐσφαλμένως εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἡ προσπάθεια καὶ ἡ σπουδὴ εἶναι ἐπαινετή. Ἀλλὰ ἡ σπουδὴ δὲν θέλει συντηρητικότητα ἀλλὰ συνεκτικότητα. Καθιερώθη ἡ ὑποχρεωτικὴ 9ετὴς φοίτησις. Θὰ ἔχωμεν δηλαδὴ 6 τάξεις εἰς τὸ δημοτικὸν τρία ἔτη εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ τρία εἰς τὸ Λύκειον. Θὰ παρατηρηθῇ ὅμως μὲ τὸν καθιερούμενον τρόπον τῶν δύο κύκλων σπουδῶν τὸ μειονέκτημα διασαφηνίσεως ἑκάστοτε τῶν πτυχίων τῆς 9ετοῦς φοιτήσεως καὶ τῶν τῆς 12ετοῦς τοιαύτης. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἐπιβάλλει τὴν τροποποίησιν, ἢ μᾶλλον τὴν συμπλήρωσιν τῶν γενομένων λαθῶν. Βεβαίως θὰ ὑπάρξουν καὶ λάθη, διότι οὐδὲν νομοθέτημα εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τέλειον ἀπὸ πάσης πλευρᾶς. Ἐγὼ θὰ προέτεινα, ἂν μοὶ ἐζητεῖτο ἡ γνώμη ὅπως ἀντὶ τῆς 9ετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως νὰ ἐφηρμόζετο κατ’ ἀρχὴν 8ετὴς ἡ ὑποχρεωτικὴ φοίτησις διότι αὐταὶ εἶναι σήμερον αἱ δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος καὶ μετ’ ὀλίγα ἔτη νὰ κάμωμεν 12ετῆ φοίτησιν. Οὕτω θὰ ἀπηλάσσοντο καὶ οἱ νομοθέται τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας ἀπὸ τὸν ὅρον αὐτόν.

§23Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Εἶναι τὸ ἀρχαῖον Ἑλληνικόν.

§24Α. ΡΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω, ὅτι ἡ ὑποχρεωτικὴ Παιδεία ἔπρεπε νὰ γίνῃ 8ετής. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ διορθώσωμεν σήμερον αὐτὸ ποὺ ἔγινε. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἂν ἐφηρμόζετο αὐτὸ τὸ ὁποῖον αὐτὴν τὴν στιγμὴν προτείνω θὰ εἴχομεν καθ’ ἅπασαν τὴν χώραν τὸ 4ετὲς δημοτικὸν — πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέλυε τὸ ὑπάρχον καθεστὼς νὰ ὑφίστανται πλεῖστα ὅσα μέρη τῆς Ἑλλάδος τὸ δρᾶμα τῆς ἐλλείψεως τοῦ διδασκάλου — καὶ κατόπιν μετὰ τὴν 4ετῆ αὐτὴν φοίτησιν νὰ μαζεύατε τὰ παιδιὰ εἰς κεντρικὰ σημεῖα διὰ περαιτέρω συνέχισιν τῆς φοιτήσεώς των. Ἐὰν ἐφηρμόζετο μάλιστα, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶχον προτείνει ἄλλοτε, δηλαδὴ τῆς συγκεντρώσεως ὡρισμένων χωρίων εἰς μεγάλας πόλεις διὰ νὰ σταματήσῃ ὁ ὑδροκέφαλος τῆς πρωτευούσης, θὰ ἐδίδετο ἡ καλυτέρα λύσις ὡς πρὸς τὴν φοίτησιν τῶν μαθητῶν, εἰς τοὺς δύο ἄλλους κύκλους σπουδῶν. Ἀλλὰ ὑπάρχει ἔλλειψις ὀργανωτικῆς, ἔλλειψις πρακτικῆς, κατασκευαστικῆς σκέψεως ὅπως τὴν λέγω. Διότι ὁ ἄνθρωπος δὲν δημιουργεῖ, κατασκευάζει. Κατασκευάσατε πρῶτα καὶ τότε θὰ δῆτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει δημιουργία. Ἔπρεπε λοιπὸν αὐτὸ νὰ γίνῃ, δηλαδὴ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα, τὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα ἀφοῦ πρῶτα δημιουργηθοῦν μὲ τὴν συγκέντρωσιν τῶν χωριῶν σὲ καταλλήλους χώρους Κωμοπόλεις–Κοινότητες. Ἔτσι λοιπὸν θὰ εἴχαμεν τὴν 8ετῆ Παιδείαν εἰς τὰ χωρία καὶ τὰς κωμοπόλεις καὶ τὴν τετραετῆ εἰς τὰ Γυμνάσια εἰς τὰς μεγαλυτέρας πόλεις. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ εἶναι 8ετὴς καὶ ὄχι 9ετὴς ἡ Παιδεία. Φυσικὰ ὅλοι οἱ πολιτισμένοι λαοὶ ἔχουν 9 καὶ 10 χρόνια ἐκπαίδευσιν. Ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ τὴν κάμωμεν πρῶτα 8ετῆ τὴν ὑποχρεωτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ἀργότερα ἂς κάναμε περισσότερα. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη ὀργανικὴ ἀντίρρησίς μου. Καὶ διερωτῶμαι ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἡ σκέψις τῶν ἁρμοδίων εἰς αὐτὴν τὴν ὀρθὴν σκέψιν· πῶς νὰ τὸ κάνωμεν ὅμως σήμερα ποὺ ἔχομεν προχωρήσει εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τῆς Παιδείας. Δὲν ἔχει καμμίαν ἑνότητα ἡ τριετὴς φοίτησις εἰς τὸ Γυμνάσιον. Ἀντὶ γιὰ τρία χρόνια θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερώσωμεν 4 χρόνια καὶ στὸ Γυμνάσιο. Αὐτὰ λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον καίριο σημεῖον. Ὀκταετὴς Παιδεία ὑποχρεωτική, 4 χρόνια δηλαδὴ εἰς τὸ Δημοτικὸ καὶ 4 εἰς τὸ Ἑλληνικὸ καὶ ἀργότερα 4 χρόνια εἰς τὸ Γυμνάσιον. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ τρίτο σκέλος ποὺ ἂς τὸ πῶ πνευματικόν. Εἶναι τὸ θέμα τῆς ἰσοτιμίας τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς καθαρευούσης, τὸ ὁποῖον κατήντησε νὰ εἶναι τὸ σοβαρώτερον θέμα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰσοτιμίας δημοτικῆς καὶ καθαρευούσης. Οἱ Ἕλληνες ἔχουν ὑποφέρει ἀπὸ τὴν διγλωσσίαν. Ἐπίσης αἱ ἐπιστῆμαι καὶ ἰδίως ἡ θετικὴ ὑποφέρει ἀπὸ τὴν γλῶσσαν. Στὴν Ἀμερικὴ καὶ στὴν Ἀγγλίαν ποὺ ἡ γλῶσσα των καὶ ἡ γραμματική των εἶναι ἁπλῆ τὴν μαθαίνουν εὔκολα καὶ ἔπειτα ἔχουν τὸν χρόνον νὰ ἀσχοληθοῦν μὲ ἄλλα ἔργα. Συμφωνῶ βεβαίως μὲ τὴν ἰσοτιμίαν, ἀλλὰ καὶ ἐδῶ φοβοῦμαι, ὅτι μᾶς παρέσυρεν ὁ τύπος. Ἡ γλῶσσα εἶναι μέσον ἐκφράσεως τῶν ἐννοιῶν καὶ θὰ πρέπει οἱ ἔννοιες νὰ ἐκφράζωνται σαφῶς. Δυστυχῶς ὅμως ὅλοι μας ἔχομεν ὑποφέρει καὶ αἰσθανθῆ τὴν ἔλλειψιν ἐκφράσεως σαφῶν ἐννοιῶν ἀπὸ τὴν ἀκαταστασίαν τῆς γλώσσης μας. Ἔχομεν μίαν τάσιν ὅλοι μας νὰ φλυαροῦμεν. Ἀπεκάλεσα κάποτε λεξικοκομεῖον τὴν σημερινὴν κοινωνίαν τῶν συμβατικῶν ἐννοιῶν. Εὐτυχῶς ποὺ ἔρχεται σήμερα ὁ τεχνικὸς κόσμος νὰ μᾶς περιμαζέψῃ ἀπὸ αὐτὸ τὸ λεξικοκομεῖον. Ἡ δημοτικὴ βέβαια προσφέρεται γι’ αὐτό, ἀλλὰ ἡ φλυαρία ἡ ὁποία ὑφίσταται εἶναι ἀτελείωτος. Εἴχομεν λοιπὸν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσέξωμεν τὸ θέμα τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς νέας γλώσσης. Ὄχι μόνον διὰ τὸ κάλλος τῆς ἀρχαίας γλώσσης, ἀλλὰ καὶ ἱστορικῶς, διότι δι’ αὐτῆς ἀπεδόθησαν αἱ πρῶται γνώσεις εἰς τὴν ἀνθρωπότητα. Βεβαίως δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι κατεβλήθη κἄποια προσοχὴ ἀλλὰ νὰ μὴ περιπέσωμεν εἰς σύγχυσιν. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν κατὰ τὰ ἄλλα ὡραίαν ἀγόρευσιν τοῦ συναδέλφου κ. Πανάγου, ὅτι θὰ πρέπει νὰ καταργηθῇ ἡ καθαρεύουσα καὶ νὰ καθιερωθῇ ἡ δημοτική. Ἡ ἀρχαία γλῶσσα εἶναι καθαρά, σαφής, σύντομος. Αὐτὰ τὰ προσόντα θὰ πρέπει νὰ ἔχῃ μία γλῶσσα διὰ νὰ μπορῇ νὰ ἐργάζεται παραγωγικά. Τὸ φαινόμενον τοῦτο εἶναι διεθνές, ἀλλὰ διὰ τὴν Ἑλλάδα ἀποτελεῖ βαρύτερον νόσημα. Ἔπρεπε νὰ προσέξωμεν ἡ γλῶσσα μας νὰ γίνῃ ὑπόδειγμα. Ἡ δημοτικὴ φυσικὰ θὰ προχωρήσῃ. Ἀλλὰ θὰ πρέπει νὰ συμμαζέψωμεν τοὺς λογοκόπους. Θὰ πρέπει ἑπομένως νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν δημοτικὴν μὲ ρίζαν καὶ κάλυμμα τὴν ἀρχαίαν. Θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἕνα ἄλλον ὅρον, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει τοὺς ἀνθρώπους. Ἀπεκάλεσα συμβατανθρώπους τοὺς ἀνθρώπους τοῦ μὴ συμβατικοῦ λόγου, τοὺς ἀνθρώπους τῆς φλυαρίας καὶ τοῦ ἀπατηλοῦ καὶ τοῦ ὑποκριτικοῦ. Ἤδη ὅλαι αἱ ἐπιστῆμαι ἀρχίζουν νὰ ἀλλάσσουν, νὰ γίνωνται σαφέστεραι. Εἰς τὰ Μαθηματικὰ δημιουργεῖται ἕνας νέος συμβολικὸς λογισμός. Θὰ ἀναγκασθοῦμε νὰ ἀλλάξουμε καὶ τὶς λέξεις καὶ γι’ αὐτὸ ἂς μὴ σπάσωμε τὰ δεσμὰ μὲ τὴν ἀρχαία γλῶσσα. Ἡ ἀνθρωπότης κερδίζει τὴν ζωὴν μὲ ἀγῶνα χάρις εἰς τὴν ἐνηλικίωσιν τοῦ πνεύματος. Καὶ αὐτὸ ἔχει γραμμήν, κίνητρον καὶ βάθρον τὴν θετικὴν ἐπιστήμην. Πρέπει νὰ εἴμεθα λοιπὸν θετικοί. Ἤδη καὶ ἡ φιλοσοφία ἡ παλαιὰ ἀρχίζει νὰ καταρρέῃ. Ἀπὸ τὶς ἑκατοντάδες σελίδες τῶν φιλοσοφικῶν συγγραμμάτων ἂν ἀφαιρέσωμεν τὶς ἐπαναλήψεις καὶ τὶς καινοτομίες, πολὺ λίγες σελίδες θὰ ἀπέμεναν. Ὅλοι ρέπομεν εἰς τὸ νὰ δημιουργῶμεν λέξεις. Αὐτὸς εἶναι ὁ φόβος μου σήμερον. Βλέπω τοὺς ἀσχολουμένους μὲ τὴν Παιδείαν ὀλίγον αὐταρέσκους. Ἐπιθυμῶ νὰ τοὺς προφυλάξω καὶ δι’ αὐτὸ λέγω ὅσα λέγω. Δὲν πρέπει νὰ κινδυνεύσῃ τὸ Ἑλληνικὸν σύνολον. Δὲν ἠμπορῶ νὰ βλέπω αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ φοβοῦμαι ὡς ἄνθρωπος καὶ ἐπιστήμων διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι ἱκανοί. Θὰ ἤθελα νὰ ἄλλαζα τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς μὲ ἄλλους πλέον ἱκανοὺς ποὺ θὰ ἠδύναντο νὰ διεισδύσουν εἰς τὸ θετικὸν μέρος τῆς Παιδείας. Βλέπω τὸν τελευταῖον αὐτὸν καιρὸν νὰ ἱδρύωνται ἐν ἀφθονίᾳ Πανεπιστήμια, Πανεπιστήμιον Ἀττικόν, Πανεπιστήμιον Ἀχαϊκόν, Πανεπιστήμιον Μυκηναϊκὸν καὶ σειρὰν ἄλλων Πανεπιστημίων. Εἶναι ὡραῖον πρᾶγμα βέβαια ἡ Παιδεία. Ἀλλὰ θέλει προγραμματισμόν. Ἀφῆστε, κύριοι Ὑπουργοί, αὐτὸν τὸν καλπασμόν. Καλπάζετε, κύριοι. Πῶς θὰ φτιάξετε αὐτὰ τὰ Πανεπιστήμια; Ποῦ θὰ πάῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ἐξηγγείλατε ἑπτὰ Πανεπιστήμια. Ποῦ ἀκούσθηκε αὐτό; Ἱδρύσαμεν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν εἰς τὰ Γιάννενα. Αὐτὸ δὲν ἦτο σωστό. Εἰς τὰ Γιάννενα ἔπρεπε νὰ ἱδρυθῇ Θετικὴ Σχολή. Ἱδρύομεν Πανεπιστήμιον εἰς τὰς Πάτρας. Ποῦ θὰ πάῃ αὐτό; Τί πράγματα εἶναι αὐτὰ ποὺ γίνονται τὸν τελευταῖον καιρόν; Κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἶμαι πολὺ αὐστηρὸς ἀπέναντι τῶν ἁρμοδίων. Τοῦτο τὸ κάμνω διὰ νὰ βοηθήσω τοὺς ἁρμοδίους. Θὰ ἔπρεπε διὰ τὸ θέμα τῆς Παιδείας νὰ συζητοῦμεν ὅλοι ἐδῶ οἱ βουλευταὶ ἐπὶ 4–5 ἑβδομάδας συνεχῶς. Τὸ ἴδιο θὰ ἔπρεπε νὰ κάμωμεν, συζητῶντας δηλαδὴ ἐπὶ ἄλλας 4–5 ἑβδομάδας, μὲ τὸ θέμα τῆς παραγωγικότητος. Ἐν τούτοις δὲν ἀσχολούμεθα καθόλου μὲ τοιούτου εἴδους συζητήσεις. Ἀντὶ νὰ κάμωμεν τοιαύτας γονίμους συζητήσεις εἰς τὴν Βουλήν, ἀντιθέτως ἔχομεν πνιγῆ μὲ τοὺς προγραμματιστάς. Κύριοι βουλευταί, ἡ κατάστασις αὐτὴ μὲ φοβίζει. Μὲ ἐφόβιζε καὶ ἡ ΕΡΕ μὲ τὴν μονομερίαν της. Σήμερα μὲ φοβίζει ἡ Ε. Κ. μὲ τὴν πολυμερίαν της. Τίποτε, κύριοι Ὑπουργοί, δὲν κάμνετε. Καὶ τοῦτο, διότι δὲν ἔχετε εἰσέλθει εἰς τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς. Σπεύσατε ταχύτερον. Σπεύσατε νὰ αἰσθανθῆτε καὶ νὰ ἀκολουθήσητε τὴν χάραξιν τῆς νέας ὁδοῦ, τῆς θετικῆς ὁδοῦ. Σήμερον ἔχει ἀρχίσει νὰ γεννᾶται ἕνας νέος πυρήν, ὁ ὁποῖος δείχνει τὸν νέον δρόμον τῆς ἀνθρωπότητος. Θὰ πρέπει νὰ σπεύσωμεν καὶ ἡμεῖς, διὰ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸν νέον αὐτὸν δρόμον. Κύριοι βουλευταί, αὐτὸ εἶναι τὸ τέρμα τῆς ὁμιλίας μου περὶ Παιδείας. Ἀποδοκιμάζω καὶ πάλιν τὸν τρόπον ποὺ σήμερον χειριζόμεθα τὸ θέμα τῆς Παιδείας. Προσπάθειά μου εἶναι νὰ ἐνημερώσω τὴν Ἕνωσιν Κέντρου διὰ τὸ σημερινὸν δέος τῆς ἀνθρωπότητος. Ἐπισημαίνω καὶ πάλιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους, μὲ πᾶσαν εὐθύνην, τὰ ὅσα εἶπον. Παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ προσπαθήσουν νὰ διορθώσουν ὅσα εἶναι δυνατὸν νὰ διορθωθοῦν. Θὰ πρέπει τὸ συντομώτερον νὰ εὑρεθῇ τρόπος διορθώσεως τῶν πραγμάτων. Ὑπάρχει τρόπος διορθώσεως. Ἀρκεῖ τοῦτο νὰ τὸ θελήσωμεν. Ἀποδεσμευθῆτε ἀπὸ τὰ προσωπικά σας ἐμπόδια, καὶ τὰ μικροσυμφέροντα. Εἶναι μεγάλες οἱ στιγμὲς καὶ θὰ ἦτο ὡραῖον ἡ Ἑλλὰς νὰ εἶναι μία πηγὴ σημαντικὴ ἀνανεώσεως. Εὔχομαι ταχέως νὰ εὑρεθῇ τοιοῦτος τρόπος καὶ ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν γνώμην μου ὑπάρχει. (Χειροκροτήματα).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§26Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ κήρυγμα τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος κ. συναδέλφου, ἀπέκτησε τὸν πρῶτον μαθητήν. Θὰ εἶμαι σύντομος, θὰ ἀκολουθήσω τὴν θεωρίαν του, ἀλλ’ ὄχι καὶ τὴν πρᾶξιν. Ἄλλωστε, εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ δὲν εἶμαι εἰδικὸς καὶ ἡ μόνη σχέσις μου αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ τὴν παιδείαν, εἶναι, ὅτι ἔχω παιδιὰ εἰς τὸ σχολεῖον καὶ μάλιστα ὁ υἱός μου ἐφέτος ἀπήλαυσε, τῆς δῆθεν δωρεὰν παιδείας.

§27Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τί ἐννοεῖτε, κ. συνάδελφε, μὲ τὸ δῆθεν δωρεὰν παιδεία;

§28Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅτι εἰς τὴν οὐσίαν, δὲν ὑπάρχει δωρεὰν παιδεία, καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε περὶ δωρεὰν παιδείας, εἶναι μῦθος. Δωρεὰν παιδεία, ἰδίᾳ εἰς τὴν περίπτωσιν ποὺ ὁ μαθητὴς δὲν κατοικεῖ εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκπαιδεύσεώς του, σημαίνει δωρεὰν δίδακτρα, ἐξέταστρα, οἴκησις καὶ τροφή. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, ὅτι δὲν ὑπάρχει δωρεὰν παιδεία, ἀλλὰ μόνον κατάργησις τῶν διδάκτρων καὶ ἐξετάστρων. Εἰς τὰ Πανεπιστήμια εἶναι περιπέτεια ἡ δωρεὰν παιδεία, ἐφ’ ὅσον δὲν περιλαμβάνει καὶ τὴν συντήρησιν τοῦ ἐπαρχιώτου φοιτητοῦ. Ὅλη ἡ ἱστορία περὶ δωρεὰν παιδείας, εἶναι μῦθος προεκλογικός, ὁ ὁποῖος συνεχίζεται καὶ μετεκλογικῶς.

§29Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Εἴπατε, κ. Ράλλη, ὅτι δωρεὰν Παιδεία, εἶναι δίδακτρα, ἐξέταστρα καὶ διατροφή. Τὰ δίδακτρα καὶ τὰ ἐξέταστρα, εἶναι δωρεάν. Τὸ τρίτον, ἡ διατροφή, κατὰ ἕνα μεγάλο μέρος, ἔχει ἐπίσης παρασχεθῆ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀπάτη.

§30Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρῆτε, κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ ἀπάτης. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ μύθου. Ἄλλο μῦθος καὶ ἄλλο ἀπάτη.

§31Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Νομίζω, ὅτι ἠκούσθη καὶ ἡ λέξις ἀπάτη.

§32Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλά, κ. Ὑπουργέ, ὅταν ὁμιλῆτε περὶ δωρεὰν διατροφῆς τῶν μαθητῶν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι σοβαρολογεῖτε. Ὅταν μνημονεύετε ἐδῶ ἀριθμοὺς 300–400 χιλιάδων σιτιζομένων μαθητῶν, αὐτὸ εἶναι ἀνεξέλεγκτον. Θὰ πρέπει νὰ φέρετε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συγκεκριμένα στοιχεῖα, ὅτι εἰς τὰ σχολεῖα Ἁλμυροῦ, ἐπὶ παραδείγματι, διατρέφονται τόσα παιδιά, εἰς τὰ σχολεῖα Καλαμῶν αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς παιδιῶν κ.ο.κ. Ὅταν, ὅμως μᾶς ὁμιλῆτε ἀορίστως περὶ 300–400 χιλιάδων παιδιῶν, αὐτὰ εἶναι ἀνεξέλεγκτα. Δὲν κάνετε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μεταβαπτίζετε τὰ τρόφιμα τῆς Ἀμερικανικῆς βοηθείας, τῆς CARE καὶ τῶν ἄλλων φιλανθρωπικῶν ὀργανώσεων, εἰς μαθητικὰ συσσίτια.

§33Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Σεῖς εἴχατε περισσότερα ἀπὸ τὴν Οὔνρα.

§34Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι καὶ ἐδῶ κάνετε μεταβαπτίσεις, γεγονὸς τὸ ὁποῖον μοῦ φέρει εἰς τὴν μνήμην τὸ ἀναφερόμενον ἀπὸ τὸν Ροΐδην εἰς τὴν Πάπισαν Ἰωάνναν, ὅπου οἱ καλόγηροι μετεβάπτιζον τὰς ἡμέρας τῆς νηστείας, τὰς χῆνας εἰς ἰχθεῖς.

§35Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Παιδείας). Διὰ νὰ τεθῇ ἅπαξ διὰ παντὸς τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν μυθολογίαν, πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι γεγονός, ὅτι μετεβαπτίσαμεν τὸ μηδέν, τὸ ὁποῖον εἶχον εἰς συσσίτια ἢ ἐὰν θέλω νὰ ἀκριβολογήσω, διὰ νὰ εἶμαι δίκαιος ἀπέναντι τῆς παρατάξεώς σας, τὸν ἀριθμὸν περίπου τῶν 35.000 μαθητῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων, ὡρισμένων παραμεθορίων περιοχῶν, πράγματι τὸν μετεβαπτίσαμεν εἰς 368.000. Διὰ τοὺς πλείστους τῶν μαθητῶν τὸ μηδὲν μετεβαπτίσθη εἰς φασόλια καὶ φαγητό. Ἐὰν αὐτὸ τὸ ὀνομάζετε μεταβάπτισιν, εἴμεθα λίαν εὐτυχεῖς, ὅτι τὸ ἐπετύχαμεν. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι χιλιάδες μαθητῶν, ποὺ δὲν λαμβάνουν ἀκόμη συσσίτια. Εἰς τὴν ἀρχὴν εἴμεθα. Ἀλλά, πάντως, δὲν ὑπάρχει μῦθος. Τὸ θέμα εἶναι σαφές. Πάρετε τὸ αὐτοκίνητόν σας, πηγαίνετε εἰς σχολεῖα χωρίων καὶ θὰ ἴδητε τὴν διανομὴν συσσιτίων κατὰ τὴν μεσημβρίαν.

§36Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Πόσα χρήματα διαθέσατε;

§37Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργός, ἔκαμε μίαν διευκρίνισιν καὶ εἶπεν, ὅτι ηὐξήθη ὁ ἀριθμός. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ ΕΡΕ ὑπῆρχεν ἕνας ἀριθμὸς μαθητῶν εἰς τὸν ὁποῖον παρεχωρεῖτο συσσίτιον εἰς τὴν παραμεθόριον περιοχήν. Εἰς τὴν Ἤπειρον τὰ 85% τῶν παιδιῶν ὁλοκλήρου τῆς περιοχῆς, ἐλάμβανον συσσίτιον, τοῦ ὁποίου δὶς τῆς ἑβδομάδος, ἡ παροχὴ ἀποτελεῖτο ἀπὸ κρέας. Σήμερον, ἐὰν παρασκευάζονται συσσίτια ταῦτα ἀποτελοῦνται ἀπὸ πληγοῦρι ἢ ἀπὸ πατάτες. Τὸ καταθέτω ἐπισήμως καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ μὲ διαψεύσῃ. Ἀπὸ κρέας ποὺ ἐλάμβανον, δὶς τῆς ἑβδομάδος, σήμερον λαμβάνουν πληγοῦρι καὶ πατάτες.

§38Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, πλὴν τῶν ὅσων ἀνέφερεν ὁ κ. Ἰωάννου, ἐπειδὴ ὡμιλήσατε καὶ περὶ μαθητικῶν συσσιτίων, ποὺ λειτουργοῦν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶσθε κατατοπισμένος μὲ τὰ θέματα τοῦ Ὑπουργείου σας, διότι, ὡς γνωστόν, μόλις πρὸ ὀλίγου ἀνελάβατε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, ὥστε νὰ μὴ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ἔχω τὴν ἀπάντησιν ἀμέσως. Θὰ ἤθελα νὰ πληροφορήσητε τὸ Σῶμα, ἐὰν τὰ μαθητικὰ συσσίτια λειτουργοῦν εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, τί ποσὰ ἔχουν διατεθῆ ἐκ τοῦ Κρατικοῦ Προϋπολογισμοῦ, ποῖαι αἱ ἐπιβαρύνσεις τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων καὶ ἐπίσης ἐὰν γνωρίζετε, ὅτι τὰ τρόφιμα αὐτὰ ποὺ διατίθενται διὰ τὰ συσσίτια διατίθενται ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα διανέμονται ἐκ τοῦ Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας ἀπὸ τὰς δωρεὰν παροχὰς τῆς Ἑνώσεως Καθολικῶν Ἐκκλησιῶν καὶ ἐὰν αὐτὰ τὰ ἀπεστερήθησαν οἱ πτωχοὶ ἄνθρωποι τῶν Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἄποροι, οἱ ὁποῖοι τὰ ἐλάμβανον μέσῳ τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων. Νομίζω, ὅτι ἔπρεπε τὰ συσσίτια νὰ ἐνισχύωνται μέσῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὄχι νὰ λειτουργοῦν μὲ τρόφιμα διὰ τῆς ἀποστερήσεως τῶν τροφίμων τούτων τῶν προοριζομένων διὰ τοὺς πτωχοὺς καὶ ἀπόρους, οἱ ὁποῖοι σήμερον λιμοκτονοῦν. Ἐπίσης, κ. Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐὰν ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ἕνα ἔγγραφο, τὸ ὁποῖον διατυπώνει ἕνας πολιτικὸς μηχανικός, ὁ κ. Μανωλᾶς, ὡς γονεύς, διότι μὲ τὴν γυναῖκα του αἰσθάνεται τὴν ἀγωνίαν ἀπὸ τὰ νέα μέτρα τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ τὸ ὁποῖον θὰ καταθέσω, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά μου νὰ ὁμιλήσω διὰ νὰ περιληφθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὡς δεῖγμα τῆς ἀγωνίας τῶν γονέων καὶ εἰς τὸ ὁποῖον διατυπώνουν οὗτοι τὴν ἀπόγνωσίν των διὰ τὰ κενὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν μεταρρυθμίσεων εἰς τὴν Παιδείαν. Θὰ ἤθελα, ἀκόμη, νὰ ἔχω πίνακα τῶν ὅσων προσεφέρθησαν δωρεὰν εἰς τοὺς μαθητάς.

§39Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐδῶ ἀποδεικνύεται, κ. συνάδελφε, ὅτι ἡ μεταβάπτισις ὑπῆρξεν ἀτυχής. Δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι ὑπάρχουν σοβαρᾶς ἐκτάσεως μαθητικὰ συσσίτια, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν μᾶς φέρῃ ἐδῶ συγκεκριμένα στοιχεῖα καὶ ὄχι νὰ μᾶς λέῃ 300–400 χιλιάδες παιδιά. Τέτοιους ἀριθμοὺς μπορῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἐγώ. Θέλομεν νὰ μᾶς φέρῃ στοιχεῖα συγκεκριμένα κατὰ σχολεῖον καὶ ἀριθμὸν μαθητῶν καὶ ἐγὼ θὰ εἶμαι ὁ πρῶτος ποὺ θὰ τὸν χειροκροτήσω ἂν ἀποδείξῃ, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς λέγει ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν πραγματικότητα. Βεβαίως, εἰς ἄλλα χωρία παρέχονται πτωχὰ ἢ πλούσια συσσίτια καὶ εἰς ἄλλα δὲν δίδεται τίποτα. Πάντως, ἡ βασικὴ ὑποψία μου παραμένει, ὅτι δωρεὰν παιδεία δὲν εἶναι ἡ ἐξασφαλίζουσα τὰ δίδακτρα, τὰ ὁποῖα σημειωτέον, κύριοι συνάδελφοι, ἦσαν 60 δρχ. τὸν χρόνον, πλὴν τῶν Ἀνωτάτων Σχολῶν, ὅπου αἱ ἐγγραφαὶ καὶ τὰ ἐξέταστρα ἦσαν γύρω εἰς τὰς 3.000 δρχ. Ἀλλά, σᾶς ἐρωτῶ, αἱ τρεῖς αὐταὶ χιλιάδες τὸν χρόνον διὰ τὸν Ζακυνθινόν, φέρ’ εἰπεῖν, φοιτητήν, ἦσαν ἐκεῖνα ποὺ τὸν ἠμπόδιζαν νὰ φοιτήσῃ εἰς τὰς Ἀνωτάτας Σχολάς; Ὁ πιὸ πτωχὸς ἐπαρχιώτης φοιτητὴς θέλει τοὐλάχιστον 1.000 δρχ. τὸν μῆνα διὰ ἐνοίκιον, διατροφὴν κλπ.

§40Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Ἐμεῖς σπουδάσαμε μὲ 300 δρχ. τὸν μῆνα.

§41Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ πιὸ πτωχὸς φοιτητής, θέλει σήμερον 1.000 δρχ. τὸν μῆνα δι’ ἐνοίκιον καὶ διατροφήν, ὅπερ σημαίνει 12.000 δρχ. τὸν χρόνον.

§42Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. Καλόπιστα θὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι ἡ δωρεὰν παιδεία εἶναι τὰ δίδακτρα, εἶναι τὰ ἐξέταστρα καὶ ἡ διατροφή, ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου, δὲν ὑπεσχέθη καὶ ζωήν. Κάθε παιδὶ θὰ φάῃ διὰ νὰ ζήσῃ. Ἀναγνωρίζεται, ὅτι ὅταν ἕνα παιδὶ ἐρχόμενον ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν διὰ νὰ σπουδάσῃ ἔχει ἀνάγκην ἀπὸ 1.000 δρχ. διὰ νὰ φάῃ καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ πληρώσῃ τὰ δίδακτρα πρέπει νὰ φάῃ ἀέρα; Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν μὲ στέρησιν. Καὶ ἡ μητέρα μου μὲ ἐσπούδασε μὲ τὸ βελόνι καὶ ὅταν ἤρχετο ἡ ὥρα τῶν διδάκτρων, ἔπρεπε νὰ ξενυκτίσῃ.

§43Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν λέμε τίποτε τὸ διαφορετικόν, κ. συνάδελφε. Εἰς ὅσα ὁ ἐκ Ζακύνθου συνάδελφος εἶπε, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τι. Ἀλλ’ ἂν θέλετε, κύριοι, νὰ βοηθήσετε τοὺς φοιτητάς, — καὶ τοῦτο τὸ λέγω ἐν ὄψει τῆς πραγματικότητος, ὅτι εἶναι πρόοδος ἡ κατάργησις τῆς εἰσφορᾶς εἰς τὰς ἀνωτάτας Σχολὰς καὶ μάλιστα ἡ μὴ κατάργησίς της ὀφείλεται εἰς μυωπίαν ἄλλων Κυβερνήσεων — (χειροκροτήματα), καὶ νὰ ὁλοκληρώσετε τὴν πρόοδον αὐτήν, θὰ ἔπρεπε νὰ τακτοποιήσετε τὸ ζήτημα τῶν συγγραμμάτων τῶν καθηγητῶν...

§44Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Θὰ γίνῃ καὶ αὐτό, κ. συνάδελφε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὑπεσχέθη εἰς τὸν λόγον του ἐν Θεσσαλονίκῃ ὅτι θὰ γίνῃ.

§45Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀνήκετε εἰς τοὺς ὀλίγους ἀκόμη ρωμαντικοὺς οἱ ὁποῖοι πιστεύουν εἰς τὰς ὑποσχέσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ δὲν πιστεύω εἰς ὑποσχέσεις, πιστεύω μόνον εἰς πράξεις. Καὶ ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις μπορεῖ νὰ λύσῃ τὸ θέμα αὐτὸ τὸ τόσον ζωτικὸν διὰ τοὺς φοιτητάς. Διότι ἔχω τὴν πληροφορίαν — δὲν τὸ γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως καὶ δὲν συνηθίζω νὰ μεταφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ἀνευθύνους συζητήσεις — ἔχω τὴν πληροφορίαν — ἐπαναλαμβάνω ἀνεξέλεγκτον — ὅτι τὸ θέμα τῶν συγγραμμάτων, ἀποτελεῖ ἀκόμη, εἰς ἐλαχίστας περιπτώσεις, ἀντικείμενον ἐκβιασμῶν εἰς βάρος τῶν φοιτητῶν. Τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον. Ἀναγνωρίζω διὰ τοὺς καθηγητάς, τὸ ὅτι οἱ μισθοί των δὲν ἐπαρκοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας των. Τοιοῦτος, ὅμως, τρόπος ἀντιμετωπίσεως τῶν ἀναγκῶν των, δὲν εἶναι παραδεκτός. Θὰ πρέπει νὰ ἔλθῃ ἡ Πολιτεία, ὅπως ἦλθε διὰ τοὺς δικαστάς, ὅπως ἦλθε δι’ ἄλλους, ὅπως ἦλθε — διατί νὰ τὸ κρύπτωμεν — δι’ ἡμᾶς τοὺς βουλευτάς, νὰ ἀντιμετωπίσῃ εὐθέως τὸ θέμα αὐτὸ διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν καθηγητῶν τῶν Ἀνωτάτων Σχολῶν. Διότι πιστεύω, ὅτι εἰς περίπτωσιν λειτουργίας τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν καὶ τῶν ἄλλων Πανεπιστημίων — φαντασμάτων — ποὺ λέγεται, ὅτι θὰ ἱδρυθοῦν, δὲν θὰ ὑπάρξουν καθηγηταὶ ἀξιόλογοι, οἱ ὁποῖοι θὰ προσφερθοῦν νὰ διδάξουν μὲ τοὺς σημερινοὺς μισθοὺς τῶν καθηγητῶν.

§46Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Παρακαλῶ μίαν διακοπήν...

§47Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε θὰ ἤθελα καὶ ἐγὼ μίαν διακοπήν....

§48Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐτέθην ἐν μέσῳ δύο... μυλωνάδων καὶ διατρέχω τὸν κίνδυνον νὰ μὲ ἀλέσουν...

§49Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Νομίζω, ὅτι κάνομεν ὅλοι κατάχρησιν διακοπῶν εἰς τὸν κ. Ράλλην καὶ θὰ εἶμαι πολὺ σύντομος. Βεβαίως, τὸ θέμα τῆς σημερινῆς συζητήσεως δὲν εἶναι τὰ συσσίτια, διότι δὲν ἀναφέρονται εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχει λόγος νὰ μακρηγορήσω. Νομίζω, ὅτι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, ἐπειδὴ τιμῶ τὴν πραγματικὴν περιωπὴν καὶ τὴν μετριοπάθειάν σας, ὅτι ἡ λέξις μῦθος, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἐλέχθη καὶ ὡς χαριτολόγημα, εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβής. Μὲ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἐὰν δεχθῶμεν ὅτι ἡ ἀπολύτως δωρεὰν παιδεία ἠμπορεῖ νὰ μνημονευθῇ μὲ τὸν ἀριθμὸν 100, 100 ἦτο ἡ δαπάνη διὰ τὴν παιδείαν τὸ 1963, σήμερον δὲν ἠμπορῶ νὰ κάνω μαθηματικοὺς ὑπολογισμούς, δὲν εἶπα, ὅτι ἔγινε μηδέν, πιθανὸν νὰ μὴ ἔγινε οὔτε 50, ἀλλὰ ἐνδεχομένως ἔγινε 60. Δηλαδὴ δὲν ὑπάρχει μῦθος, ὑπάρχει ἔναρξις τοῦ προγράμματος. Ἀρχίσαμεν ἀπὸ τὴν κατάργησιν τῶν διδάκτρων, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν 60, ἀλλὰ 500 δραχμαὶ εἰς τὰ Γυμνάσια μὲ τὴν εἰσφοράν.

§50Κ. ΡΑΛΛΗΣ. 60 δραχμαὶ τὸν χρόνον ἦσαν, κ. Ὑπουργέ.

§51Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Ἴσως νὰ εἶναι καὶ τόσον. Διὰ τὰ συσσίτια βεβαίως θέλετε ἀναλυτικώτερα στοιχεῖα. Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω διατὶ ἀμφισβητεῖτε τὸ 367 ἢ πόσον εἶναι τὸ ποσὸν ποὺ ἐδαπανήσαμεν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω διατὶ πρέπει μόνον διὰ τοῦ ἀναλυτικοῦ ἀριθμοῦ νὰ πεισθῆτε. Ἀλλὰ ὑπόσχομαι νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προσεχοῦς Τετάρτης ἀναλυτικὰ στοιχεῖα τοῦ ποῦ καὶ εἰς ποῖα χωρία ἐδόθησαν τὰ συσσίτια. Ἐὰν ὁ ρήτωρ δέχεται, ὅτι εἶχαν συσσίτια, ἂς εἴπωμεν 50 χωρία καὶ τώρα ἔχουν 500 χωρία, εἶναι προφανές, ὅτι ὑπάρχει πρόοδος. Νομίζω, ὅτι περαιτέρω χάνομεν τὰ λόγια μας.

§52Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἀπαντήσατε ὡς πρὸς τὰ τρόφιμα.

§53Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Τὸ εἶδος τῆς τροφῆς θὰ εἶναι ἐπίσης στοιχεῖον τῆς ἀνακοινώσεως. Τὸ ἀπὸ ποῦ εἶναι, ἀπαντῶ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἔχει ἐγγράψει ποσὸν 160 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ ὑπάρχουν καὶ ἄλλα ἐξ Ἀμερικανικῆς βοηθείας συνολικῶς περίπου 300 ἑκατ. καὶ πλέον.

§54Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Ἐσταμάτησαν αἱ παροχαὶ πρὸς τοὺς ἀπόρους; Δὲν ἀπαντήσατε.

§55Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Δὲν ἐσταμάτησαν, ἕτερον ἑκάτερον.

§56Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι εὐτυχής, διότι καὶ τὸ θέμα τῆς δωρεὰν Παιδείας καὶ τὸ θέμα τῶν μαθητικῶν συσσιτίων, κατόπιν τῶν γενομένων παρατηρήσεών μου καὶ τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, μπῆκαν στὸν σωστόν τους δρόμο. Δέχομαι τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλά, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνομολογήσω, ὅτι ὅλα τὰ μαθητιῶντα παιδιὰ τῆς Ἑλλάδος διατρέφονται δωρεάν.

§57Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Ὄχι ὅλα βεβαίως. Ἄλλως τε λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν εἶναι 1,5 ἑκατομμύριον καὶ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι συσσιτοῦνται 400.000, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν διατρέφονται ὅλα δωρεάν.

§58Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ συμπέρασμα τῆς ὅλης συζητήσεως εἶναι, ὅτι ὁ ἀνεπηρέαστος μελετητὴς τοῦ μέλλοντος, τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τόσον κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, ὅσον καὶ τώρα κατὰ τὴν ἐπανασυζήτησιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ νομοθετήματος, θὰ χαρακτηρίσῃ αὐτὰς ὡς «συζητήσεις ὑπερβολῶν». Καὶ πράγματι ἐλέχθησαν πολλαὶ ὑπερβολαί, ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς. Κατὰ κόρον ἐλέχθη καὶ μάλιστα προσφάτως καὶ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως κ. Παπασπύρου καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους Κυβερνητικοὺς ὁμιλητὰς καὶ ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, ὅτι μὲ τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἤνοιξαν οἱ πόρτες εἰς τὰ ἀγροτόπαιδα καὶ γενικῶς εἰς τὰ πτωχὰ παιδιὰ τῆς Ἑλλάδος, διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Τοῦτο, δὲν εἶναι μῦθος, ἀλλ’ εἶναι κἄτι περισσότερον. Εἶναι ἀπάτη. Διότι, οὐδέποτε εἰς τὸν τόπον μας ἠμποδίσθησαν τὰ πτωχὰ παιδιὰ νὰ σπουδάσουν. Καὶ ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου ἀποτελεῖ τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονός, ὅτι αἱ ὑψηλότεραι βαθμίδες τῆς δημοσίας ζωῆς, εἰς τὴν διοίκησιν, τὸν στρατόν τὴν δικαιοσύνην καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν Βουλήν, κατέχονται ἀπὸ ἀνθρώπους προερχομένους, κατὰ τὸ μεγαλύτερον ποσοστόν, ἀπὸ πτωχὰς οἰκογενείας τῆς ὑπαίθρου ἢ τῶν πόλεων. Ἠκούσατε, προηγουμένως τὸν ἐκ Ζακύνθου κ. συνάδελφον, ὅτι ἐσπούδασε καὶ ἐγένετο δικηγόρος ἀπὸ τὸ βελόνι τῆς χήρας μητρός του. Ἀνέκαθεν, λοιπόν, ἦσαν διάπλατα ἀνοικτὲς διὰ τὰ Ἑλληνόπουλα οἱ πόρτες εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν.

§59Δ. ΜΥΛΩΝΑΣ. Πέραν αὐτῶν, δὲν ὑπάρχουν ἄλλοι πτωχοί, ποὺ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ σπουδάσουν; Γνωρίζετε πόσα φτωχόπαιδα διέκοψαν, ἐξ αὐτῆς τῆς αἰτίας, τὰς σπουδάς των;

§60Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως πολλά, ἀλλά, σᾶς ἐρωτῶ: Οἱ περισσότεροι καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ περισσότεροι ἀνώτατοι κρατικοὶ λειτουργοὶ ἢ στρατιωτικοί, οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν ἐδῶ, ὅπως ἐσεῖς, ὁ κ. Λαζαρίδης, ὁ κ. Κεφαλληνός, ἐγώ, εἴμεθα τέκνα πλουσίων; Δὲν ἦτο, λοιπόν, κλειστὸς ὁ δρόμος εἰς τὴν παιδείαν, ὑπῆρχε ἀνέκαθεν δημοκρατία εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε, ὅτι τώρα ἄνοιξαν οἱ πόρτες εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ὅλες οἱ ἀνώτατες θέσεις, καὶ τώρα καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἰς τὸ μέλλον, θὰ κατέχωνται ἀπὸ ἀνθρώπους, προερχομένους ἀπὸ πτωχὰς οἰκογενείας. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, κυρίως, διὰ νὰ καταθέσω ἕνα κείμενον ἐνδεικτικὸν τῶν συνεπειῶν τῆς γλωσσικῆς μεταρρυθμίσεως. Δὲν ἔχω ἰδέαν γλωσσολογίας καὶ συνεπῶς δὲν θὰ ἀναφερθῶ εἰς ἐπιστημονικὰ θέματα. Ἀναμφισβητήτως ἡ δημοτικὴ γλῶσσα διαθέτει δυναμισμὸν καὶ ἔχει βαθειὲς λαϊκὲς ρίζες. Εἶναι ὅμως τελείως ἄδικον νὰ παραγνωρίζωμεν τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσέφερεν ἡ καθαρεύουσα εἰς τὴν δημοσίαν ζωήν μας. Διενοήθητε ποτὲ νὰ συντάξητε ἕνα νόμον εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἐπιτύχετε διότι δὲν προσφέρεται ἡ δημοτικὴ διὰ τὸ εἶδος αὐτό, εἰδικῶς. Ἀσφαλῶς, εἶναι ἀπαραίτητος ἡ δημοτικὴ εἰς λογοτεχνικὰ κείμενα, πιθανὸν νὰ προσφέρεται διὰ φιλοσοφικά, ἀκόμη, κείμενα, καίτοι τὸ τελευταίως κυκλοφορῆσαν θαυμάσιον, τόσον φιλοσοφικῶς ὅσον καὶ λογοτεχνικῶς, βιβλίον τοῦ κ. Τσάτσου, ὅστις, ὡς εἶναι γνωστόν, εἶναι καὶ λαμπρὸς λογοτέχνης, εἶναι ἐμφανὴς ἡ προσπάθεια ἀποδόσεως τῶν ἐννοιῶν διὰ τῆς προσφυγῆς εἰς λέξεις τῆς καθαρευούσης, διότι, ὅσος καὶ ἂν καταβληθῇ κόπος αὗται δὲν ἀντικαθίστανται εὐκόλως· καὶ διὰ νὰ ἐξηγούμεθα, δημοτικὴ γλῶσσα δὲν σημαίνει νὰ ἀλλάξῃς τὴν κατάληξιν διὰ τῆς περικοπῆς τοῦ ν, ἀλλὰ ἡ προέλευσις καὶ ἡ στοιχολογία τῆς λέξεως νὰ εἶναι τῆς δημοτικῆς καὶ ὄχι τῆς καθαρευούσης. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχω τὰς προσλαμβανούσας παραστάσεις διὰ νὰ λάβω θέσιν ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας εἶχεν ἡ γλωσσικὴ μεταρρύθμισις τοῦ συζητουμένου νομοθετήματος, ἡ ὁποία ἐγένετο πρόξενος παρεξηγήσεων. Παρεξήγησις ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἕνα κείμενον περιέχον τὸ πόρισμα μιᾶς συσκέψεως εἰς τὸν Δῆμον Χολαργοῦ, ἀπευθυνόμενον πρὸς Ὑπουργεῖα διὰ νὰ ἴδητε πόσον παρεξηγήθη ἡ νομοθετικὴ ἀνάμιξις εἰς τὸ θέμα τῆς γλώσσης. Ἰδοὺ τὶ γράφει τὸ ἔργον: «Οἱ ὑπογραφόμενοι... μὲ πρόσκλησι τοῦ Δήμου Χολαργοῦ συζητήσαμε εὐρύτατα τὰ προβλήματα τῆς ἐξωσχολικῆς ζωῆς καὶ ψυχαγωγίας τῆς νεολαίας». Εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτὸ παρατηροῦμεν τὰ ἑξῆς καταπληκτικά: «Μὲ πρόσκλησι» χωρὶς «ν» εἰς τὸ τέλος. «Συζητοῦμε» ἐπίσης χωρὶς «ν». Ἐν συνεχεία ἀναγράφεται «διεπιστώσαμεν...» μὲ «ν». Ἐπανέρχεται δηλαδή, τὸ ἔγγραφον εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Ἐν συνεχεία «ὁ κίνδυνος διαβρώσεως» ἐπίσης καθαρεύουσα. Μετὰ ἀπὸ 6 γραμμὰς ἔχομεν εἰς μίαν πρότασιν τὴν ἑξῆς διαφοράν. «Ἡ ἔλλειψι» χωρὶς «ς» καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς προτάσεως «θεωροῦμεν». Ἐπανέρχεται δηλαδὴ εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Λέγει ἐν συνεχεία τὸ ἔγγραφον τὰ ἑξῆς χαρακτηριστικὰ εἰς τὴν Δημοτικήν, καθὼς ἐπίσης εἰς τὴν καθαρεύουσαν. «Ἀπαραίτητο» χωρὶς «ν». «Ἐπέμβασι» «ἄμεση ἀπαγόρευσι», «αὐστηρὴ ἐφαρμογή», «τὴν κατάργησι», «ἐπιστημονικὰ ἐλεγμένων» — ἡ λέξις αὐτὴ δὲν εἶναι οὔτε δημοτική, οὔτε καθαρεύουσα. Λέγει ἐν συνεχείᾳ «τοῦ ἀμερίστου ἐνδιαφέροντος», εἰς «ἐκπλήρωσιν», «τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν καταλλήλων φορέων», «ἤτοι», λέξις κᾶθε ἄλλο παρὰ δημοτική, διὰ τὴν περιφερειακὴν λύσιν τῶν ἄνω προβλημάτων καὶ τὴν δημιουργίαν τοπικῶν, ἐκπολιτιστικῶν, ψυχαγωγικῶν, μορφωτικῶν καὶ ἀθλητικῶν κέντρων». Αὐτὸ τὸ κείμενον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ κείμενον Ἑλληνικῆς γλώσσης. Εἶναι ὅ,τι ἄλλο θέλετε ἐκτὸς κείμενον Ἑλληνικῆς γλώσσης, διότι δὲν εἶναι οὔτε εἰς τὴν δημοτικήν, οὔτε εἰς τὴν καθαρεύουσαν, οὔτε εἰς τὴν μικτήν.

§61Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Λυποῦμαι, ὅτι δὲν ὑπάρχει μαγνητόφωνον, διότι οἱ στενογράφοι βεβαίως γράφουν τὰς λέξεις. Εἴπατε ἐπανειλημμένως: «καὶ τώρα εἰσέρχομαι» καὶ ὕστερα εἴπατε: «καὶ μπαίνουν εἰς τὴν δημοτικήν». Δὲν ἠξεύρω ἐὰν παρεσύρθητε ἀπὸ τὸ κείμενον ποὺ διαβάζετε. Ἀλλὰ καὶ σεῖς καὶ ἐγὼ καὶ ὅλοι μας χρησιμοποιοῦμε καὶ τοὺς δύο ὅρους συνεχῶς. Λοιπόν, δὲν βλέπω τὶ τὸ κοσμοϊστορικὸν ἔχει αὐτὸ τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον προσεκομίσατε σήμερον. Δυστυχῶς εἶναι ἕνα κλασσικώτατο νεοελληνικὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀντικρύσετε καὶ εἰς τὰς ἀγορεύσεις τῆς Βουλῆς καὶ εἰς κἄθε λόγον. Ἔχετε δίκαιον ἀλλὰ διερωτῶμαι ἐὰν αὐτὸ δικαιολογῇ τὴν ἄρνησιν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ἐὰν αὐτὸ θὰ εἶναι τὸ συμπέρασμα τοῦ λόγου σας, ἢ ἐὰν θεωρῆται, ὅτι ἀποτελεῖ ἀνάγκην αὐτῆς.

§62Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχετε δίκαιον, νὰ λέγετε ταῦτα, δὲν σᾶς εἶπον, ποῖοι ὑπογράφουν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ καὶ πότε ἐκυκλοφόρησεν.

§63Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Τόσον τὸ καλύτερον, διότι αὐτὰ ποὺ σᾶς εἶπον, τὰ εἶπον σὲ ἐντελῶς ἀνύποπτον χρόνον.

§64Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ κείμενον αὐτὸ ἔχει μίαν σειρὰν ὑπογραφῶν ἐκπαιδευτικῶν. Μεταξὺ τῶν ὑπογραφόντων εἶναι ὁ Πρόεδρος τοῦ Συλλόγου Γονέων καὶ Κηδεμόνων Γυμνασίου Χολαργοῦ, ὁ Διευθυντὴς τοῦ Αʹ Δημοτικοῦ Σχολείου Χολαργοῦ, ὁ Διευθυντὴς τοῦ Βʹ Δημοτικοῦ Σχολείου Χολαργοῦ, οἱ διευθύνοντες τὸ Δημόσιον Γυμνάσιον καθὼς καὶ τὰ Ἰδιωτικὰ Γυμνάσια τοῦ Χολαργοῦ καὶ γενικῶς ὅλοι οἱ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων Στοιχειώδους καὶ Μέσης Ἐκπαιδεύσεως τοῦ Χολαργοῦ.

Πρόεδρος Προοδευτικοῦ Συλλόγου Ι. Θεολόγου

Σ. ΜΑΝΤΑΣ

Πρόεδρος Ἐξωραϊστικοῦ Συλλόγου Ἄνω Χολαργοῦ

Λ. ΣΤΑΘΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόεδρος Σωμ. «Ὁ Ρήγας Φεραῖος» συν)χος Ἐκπ)τικὸς

Δ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ

Διευθύνουσα τὸ Γυμνάσιον Χολαργοῦ

Μ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΑΔΟΥ

Ἐκπαιδευτήριον Γιαννοπούλου

Α. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Ὁ Δ)ντὴς τοῦ Δημ. Σχολείου Παπάγου

Χ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Ἐκπαιδευτήριον ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ

Δ. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

Δ)ντὴς Ἐκπαιδ. Ἰδ. Γυμνασίου Παρ. Σχολινάκη

Α. ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ

Σχολὴ Ἀ)φῶν Νικολοπούλου

Ν. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ

Σχολὴ Γ. Κουμεντάκου

Γ. ΚΟΥΜΕΝΤΑΚΟΣ

Πρόεδρος Συλλόγου Γονέων Δημ. Σχολείου Παπάγου

Κ. ΧΟΝΔΡΟΚΟΥΚΗΣ

Βαλκανιονίκης Καθηγητὴς

Π. ΒΕΡΓΙΝΗΣ

Πρόεδρος Συλλόγου Γονέων Βʹ Δημ. Σχολείου

Α. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ

Σύλλογος Βιοτεχνῶν Ἐπαγγελματιῶν Χολαργοῦ

Χ. ΔΟΡΖΙΩΤΗΣ

Ἐκπαιδευτήριον Γ. Σπυροπούλου

Γ. ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ

Πρόεδρος Ἐκκλησιαστικοῦ Συμβουλίου Φανερωμένης Ἀδελφότητος ἀνεγέρσεως Ι. Ναοῦ

Φιλοπτώχου Ταμείου

Ι. ΒΕΝΤΟΥΡΗΣ

Προϊστάμενος Ι. Ναοῦ Ἁγ. Σκέπης καὶ Ἁγ. Ἀλεξάνδρου (Οἰκ. Παπάγου) Πρόεδρος τοῦ Ἐκκλη. Συμβουλίου

Πρόεδρος τοῦ Ε.Φ.Τ.Ι.Ν. Ἁγ. Σκέπης

Ε. ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ

Πρόεδρος Ἐκκλ. Συμβουλίου Ἀναστάσεως Χολαργοῦ

Π. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ–ΠΕΡΔΙΚΑΡΗΣ

Πρόεδρος τοῦ Ο. Φ. Χολαργοῦ

Γ. ΣΚΟΥΡΤΗΣ

§65Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Παιδείας). Πότε ἐπῆγαν εἰς τὸ σχολεῖον οἱ συντάκται αὐτοῦ τοῦ κειμένου, κ. συνάδελφε; Μήπως ἐφοίτησαν εἰς τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα μετερρύθμισε τὸ συζητούμενον Ν.Δ.; Ὁ ἐκπαιδευτικὸς νόμος ἔχει ἡμερομηνίαν 15 Ὀκτωβρίου 1964 τὸ κείμενον αὐτὸ φέρει ἡμερομηνίαν 29.11.1964. Ἐὰν ἐγίνετο τὸ ἔγγραφον αὐτὸ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1964 θὰ κατηγορούσατε τοὺς ὑπογράφοντας καθ’ ὃν τρόπον σήμερον τοὺς κατηγορεῖτε; Ἢ ἔχετε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι θὰ ἦτο διάφορον τὸ περιεχόμενον τοῦ κειμένου;

§66Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν γνωρίζω ποῦ ἐφοίτησαν οἱ συντάκται τοῦ κειμένου, ἀλλὰ γνωρίζω ποῖον πνεῦμα ἐπεφοίτησεν εἰς τὴν σύνταξίν του, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὸ τῆς ἐκπαιδευτικῆς σας μεταρρυθμίσεως. Ἐδῶ, κ. Ὑπουργέ, ἐγίνατε πρόξενοι παρερμηνειῶν. Ἐδημιουργήσατε ἓν ὁλόκληρον σάλον μέσα εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς δημοτικῆς. Προσωπικῶς δὲν ἔχω καμμίαν ἰδέαν τῶν ἐκπαιδευτικῶν θεμάτων, οὔτε γλωσσολόγος εἶμαι, ἀλλὰ τὸ κείμενον αὐτὸ διὰ κάθε ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ τὰ δημόσια πράγματα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ προκαλέσῃ κατάπληξιν καὶ ἀνησυχίαν.

§67Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§68Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁρίστε, κ. συνάδελφε.

§69Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι ὑπάρχει μία σύγχυσις, ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς καθαρευούσης καὶ τῆς δημοτικῆς. Σεῖς ἐμφανίζετε τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν ὡς μία γλῶσσαν, τελειοποιημένην. Δὲν εἶναι ἔτσι τὸ πρᾶγμα. Ὡς γνωρίζετε, ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ἦτο κτῆμα ἐλαχίστων ἐγγραμμάτων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι τὴν ἐχρησιμοποίουν εἰς τὴν γραφήν των. Πέραν ὅμως αὐτοῦ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, δὲν ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον προστασίας ἐκ μέρους τοῦ κράτους, ὅπως π.χ. ἡ Γαλλική, ἡ ὁποία διεμορφώθη μὲ εἰδικὰ ὄργανα καὶ παρηκολουθήθη μὲ προσοχήν, ὥστε νὰ καταστῇ ἡ καλλιτέρα γλῶσσα τοῦ κόσμου καὶ νὰ ἀναγνωρισθῇ διεθνῶς. Ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ μέχρι σήμερον ἡ γλῶσσα αὐτὴ δὲν ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον προστασίας ἐκ μέρους τοῦ κράτους. Δι’ αὐτό, ἐπιμένομεν ὅτι ὁ καθορισμὸς ἢ μᾶλλον ἡ ἐπιβολὴ τῆς δημοτικῆς γλώσσης θὰ πρέπει νὰ γίνῃ ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς πολιτείας, ὑπὸ τὴν προστασίαν εἰδικῶν ἐπιστημόνων. Οὔτε νομίζω, ὅτι θεωρεῖται ὡς παρεφθαρμένη ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ὅταν χρησιμοποιοῦνται εἰς αὐτὴν ὡρισμένες λέξεις εἴτε τῆς καθαρευούσης, εἴτε τῆς ἀρχαίας, εἴτε τῆς ἐκκλησιαστικῆς. Ἀκούομεν τοὺς εἰσπράκτορας νὰ λέγουν «ἐν τάξει». Ἡ λέξις αὐτή, εἶναι ἕνας τύπος λέξεως. Δὲν μεταβάλλει ὅμως ἐπειδὴ χρησιμοποιεῖται ἀπὸ τὴν δημοτικήν, τὴν ἔννοιαν τῆς δημοτικῆς. Ἐὰν ἔχωμεν σήμερον αὐτὴν τὴν σύγχυσιν εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῆς δημοτικῆς γλώσσης, εἶναι διότι ὑπάρχει καθαρεύουσα, ἡ ὁποία τὴν νοθεύει, καὶ τὸ γεγονός, ὅτι παρέμενεν ἀπροστάτευτος ἡ δημοτικὴ γλῶσσα.

§70Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Λυποῦμαι, διότι αὐτά, τὰ ὁποῖα ἰσχυρίσθητε δὲν τὰ εἶπα. Ἐγὼ δὲν κατηγόρησα, οὔτε τὴν δημοτικήν, οὔτε τὴν καθαρεύουσαν. Ἐπεσήμανα καὶ κατήγγειλα ἁπλῶς τὴν σύγχυσιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε λόγῳ τῆς ἐπιβολῆς τῆς δημοτικῆς γλώσσης, διὰ τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ ἐκπαιδευτικοῦ νομοθετήματος. Ἡ Κυβέρνησις δὲν προπαρεσκεύασεν, ὡς ὤφειλε, οὔτε τὴν κοινὴν γνώμην, οὔτε τοὺς ἐκπαιδευτικούς.

§71Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Ράλλη, ζητῶν τὴν ἄδειαν καὶ τοῦ κ. Προέδρου καὶ πρὸς ἐπίρρωσιν τῶν ὅσων ὑπεστηρίξατε διὰ τὴν δημιουργηθεῖσαν σύγχυσιν εἰς τοὺς διδασκάλους, ἥτις ἐδημιουργήθη ἀπὸ τὴν ἀναρχίαν ἐκ τῶν μέτρων τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν σειρὰν τῶν σχολικῶν ἐκδόσεων καὶ τὸ βιβλίον «ἡ Γραμματικὴ τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσας» μὲ βάσιν τὴν κρατικὴ γραμματικὴ Ο.Ε.Δ.Β. τοῦ Μ. Τριανταφυλλίδη τῇ συγγραφικῇ συνεργασίᾳ Ἀναγνωστοπούλου, Βελαρούτη, Καλογιάννη καὶ Κριμπᾶ, ἐκδοθέντος τὸν Αὔγουστον τοῦ 1964 λέγει: «Ὁ δάσκαλος ἐπιβάλλεται νὰ σπουδάσῃ συστηματικὰ τὴ μεγάλη Κρατικὴ Γραμματικὴ τοῦ Τριανταφυλλίδη, γιὰ νὰ κατανοήσῃ κι’ ὁ ἴδιος ἐπιστημονικὰ τὴ γλῶσσα, ποὺ θὰ διδάξῃ στοὺς μαθητές του. Δύσκολα ὅμως θὰ δυνηθῇ νὰ τὴ χρησιμοποιήσῃ σὲ βιβλίο προπαρασκευῆς. Ὑπάρχει ἡ μικρὴ Γραμματική του, βιβλίο γιὰ τὸ δάσκαλο, ποὺ πρέπει νὰ εἶναι πάντα στὰ χέρια του. Λείπει, ὅμως, γιὰ τὴν ὥρα μιὰ γραμματικὴ ἀποκλειστικὰ γιὰ σχολικὴ χρῆσι, σύντομη, ἁπλῆ, ἀλλὰ περιεκτική, χωρὶς ἀπεραντολόγους ἐξαιρέσεις, ἕνα βιβλίο κοντολογῆς χρηστικό, ποὺ νὰ βοηθάῃ καὶ τὸ δάσκαλο καὶ τὸ μαθητὴ στὴν ἄμεση μελέτη τῶν γραμματικῶν φαινομένων. Ἐκεῖ ἐφθάσαμε. Ἐφαρμόζομε μεταρρυθμίσεις δίχως νὰ ἔχωμε τὴν βάσιν τῆς Παιδείας, τὴν γραμματικήν. Εἰς τὸ φαινόμενον αὐτὸ ὀφείλεται τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε καὶ τὸ ὁποῖον δείχνει τὴν ἀγραμματωσύνην καὶ τὴν σύγχυση διδασκάλων». Πῶς, λοιπόν, θὰ διδαχθοῦν οἱ μαθηταὶ ἀφοῦ ἔχομεν ἀνάγκην καὶ λείπει, κατ’ ὁμολογίαν ἰδίων, ἡ γραμματική;

§72Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Μεγάλος πειρασμὸς οἱ διακοπές. Ἡ διακοπὴ τοῦ κ. συναδέλφου, μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς: Ὅτι, λίαν συντόμως, οἱ βουλευταί, θὰ λέγωνται βουλευτάδες, διότι εἰς τὴν γραμματικὴν τοῦ Τριανταφυλλίδη, ἀναφέρεται ὡς πληθυντικὸς τοῦ «δουλευτὴς» οἱ «δουλευτάδες», κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ βουλευτὴς εἰς τὸν πληθυντικὸν θὰ λέγεται «οἱ βουλευτάδες». Πάντως, γεγονὸς εἶναι, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ μέτρα, ἐν πολλοῖς, ὑπῆρξαν πρόχειρα. Βεβαίως, εἰς τὴν βάσιν ὑπῆρξεν ἑνότης, διότι ἓν ἦτο τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἐνεπνεύσθη τὴν λῆψιν τῶν μέτρων αὐτῶν καὶ αὐτὸ ἦτο πλεονέκτημα. Ἀλλὰ οἱ εἰδικοὶ εἶναι καταδικασμένοι εἰς ἀποτυχίαν, ὅταν καλοῦνται νὰ ἐφαρμόσουν ἐμπράκτως τὰς θεωρίας των καὶ δι’ αὐτό, ὅταν εἰδικοὶ ἐτέθησαν ἐπὶ κεφαλῆς Ὑπουργείων ἢ Ὀργανισμῶν, τὰ ἔκαμαν πάντοτε θάλασσα. Κατηγορῶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν προέβη εἰς τὴν κατάλληλον προπαρασκευὴν καὶ δὲν διεφώτισεν ὅσον ἔπρεπε τὴν κοινὴν γνώμην πρὶν ἐπιβάλῃ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Νὰ εἶσθε, ὅμως, ὅλοι βέβαιοι, ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ τὰ Ἑλληνόπουλα καὶ μὲ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν καὶ χωρὶς αὐτήν, θὰ προχωρήσουν εἰς τὸν δρόμον τῆς προόδου. (Χειροκροτήματα).

§73Α. ΒΕΡΝΙΚΟΣ. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πρέπει πρὶν ἀρχίσω, νὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα αὐτό. Ἠκούσθησαν διὰ τὸ θέμα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως εἰδικοί, ἠκούσθησαν καθηγηταί, καὶ πολιτικοί. Νομίζω, ὅτι θὰ εἶναι σκόπιμο νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἕνας, ὁ ὁποῖος, χωρὶς νὰ εἶναι εἰδικός, ἢ καθηγητής, προσφέρει ὄχι μόνο τοῦ ἐπιστήμονος καὶ τοῦ πολιτευομένου τὴ σκέψη, ἀλλὰ καὶ τοῦ πρακτικοῦ κἄποιου, ποὺ συνδυάζει καὶ τὴν πεῖραν τοῦ ἐργαζομένου. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι οἱ κ.κ. συνάδελφοι, τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔχασαν τὸν κύριον στόχον τῶν ἐπιδιώξεών των καὶ τοποθετοῦν τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἐσφαλμένης βάσεως. Βεβαίως καὶ μεταξὺ τῶν συναδέλφων τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑπάρχουν διαφοραί. Ἡ μία ἄποψις εἶναι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προέρχονται ἀπὸ τὴν Φιλελευθέραν παράταξιν, οἱ ὁποῖοι καὶ ἀνεγνώρισαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἡ ἄλλη, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνῆκον πάντοτε εἰς τὴν συντηρητικὴν παράταξιν, εἰς τὴν Δεξιάν, ποὺ συνεπεῖς πρὸς τὰς ἰδέας των, φοβοῦνται τὴν μεταρρύθμισιν καὶ ἀντιδροῦν εἰς πᾶν νέον μέτρον. Εἰς τὴν πρώτην ὁμάδα ἀνήκουν οἱ φίλοι ἀξιότιμοι καθηγηταὶ κ.κ. Τσάτσος καὶ Κασιμάτης. Διὰ τὸν φίλον κ. Ράλλην, δὲν εἶπα εἰς ποίαν ὁμάδα ἀνήκει, διότι ὁ ἴδιος ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι εἰδικὸς περὶ τὰ ἐκπαιδευτικά. Θὰ πρέπει, κ.κ. βουλευταί, νὰ ἀναζητήσωμεν τὸν ἐπιδιωκόμενον στόχον, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς καὶ ὄχι τρεῖς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Τσάτσος. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι βουλευταί, ἦτο ὑποχρεωμένη, μετὰ ἀπὸ 30 ἔτη διακυβερνήσεως τῆς χώρας ἀπὸ τὴν Δεξιάν, νὰ ἐκσυγχρονίσῃ τὴν Παιδείαν, νὰ τὴν προσαρμόσῃ στὴν σημερινὴν πραγματικότητα. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ τόπος ἠφνιδιάσθη ἀπὸ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἦτο γνωστόν, εἰς ὅλους, ὅτι ὁ Γ. Παπανδρέου, ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ εἰσήγαγε τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἦτο, λοιπόν, προετοιμασμένη ἡ Ἑλλὰς καὶ ἀνέμενε τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Ἀπομένει μόνον ἡ ἐξέτασις τῶν μεθόδων, τὰς ὁποίας ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κἄθε ἀνθρώπινον κατασκεύασμα, ἔχει τὰς ἀτελείας του. Δυνατὸν λοιπόν, καὶ τὸ νομοθετικὸν τοῦτο διάταγμα, ὡς ἀνθρώπινον κατασκεύασμα, νὰ ἔχῃ ἀτελείας τινάς. Ὑποχρέωσις, συνεπῶς, ὅλων μας, εἶναι νὰ κινηθῶμεν πρὸς τὴν κατεύθυνσιν θεραπείας τῶν τυχὸν ἀτελειῶν καὶ ὄχι διὰ τὴν κατάργησιν τῆς ἤδη νομοθετηθείσης μεταρρυθμίσεως. Δυνατὸν ἐκ τῆς μεταρρυθμίσεως νὰ δημιουργῆται ἡ ἐντύπωσις ὡρισμένων — ἂς εἴπω — ταλαντεύσεων ἢ παλμικῶν κινήσεων, τὰς ὁποίας ἐσημείωσεν ὁ κ. Τσάτσος καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι φυσικαὶ εἰς κἄθε προσπάθειαν, τείνουσαν εἰς τὴν ἐξαγωγὴν ἀπὸ τὴν ἀκινησίαν, ἀπὸ τὸ τέλμα οἱασδήποτε δράσεως. Εἶμαι, ὅμως, βέβαιος, ὅτι αἱ ἐξ ἀντιδράσεως, αὐταὶ παλμικαὶ κινήσεις, θὰ ἠρεμήσουν καὶ ἡ μεταρρύθμισις θὰ ἐπιτύχῃ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ὅλοι θέλομεν καὶ ὅλοι ἐπιδιώκομεν. Συμμερίζομαι τὴν ἄποψιν, περὶ τοῦ ὅτι τὸ συντακτικόν, ὅπως καὶ τὰ μαθηματικά, συντελοῦν εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ πνεύματος. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅμως, ὅτι διὰ τὴν ἐκμάθησιν τοῦ συντακτικοῦ, παραμένομεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἰς τὸ στάδιον τῆς προπαρασκευῆς καὶ τελειώνομεν τὸ σχολεῖον, χωρὶς νὰ προφθάσωμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν. Μᾶς κατηγόρησαν, οἱ συνάδελφοι τῆς Δεξιᾶς, ὅτι δὲν ἐσεβάσθημεν τοὺς κλασσικούς. Ἀλλοίμονον, κύριοι βουλευταί, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ ζητοῦμεν εἰς τὰς 5 ἢ 6 σελίδας τῶν κλασσικῶν ποὺ ἐδιδασκόμεθα κάθε χρόνο, τὴν κατανόησιν τῆς ἀξίας καὶ τοῦ κάλους τῆς κλασσικῆς ἐποχῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ κρίνω σκόπιμον νὰ ὑπενθυμίσω τὸν θαυμάσιον ἐπιγραμματικὸν ἀφορισμὸν τοῦ καθηγητοῦ κ. Κακριδῆ. «...(ἀναγινώσκει)...». Τὰ αὐτὰ τονίζει καὶ ἕτερος καθηγητὴς καὶ ἤδη συνάδελφος, ὁ κ. Κασιμάτης. «...(ἀναγινώσκει)...». Καὶ θεωρῶν ἐπαρκῆ πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν ὅσων ὑπεστήριξεν ἡ ΕΡΕ, τὰ ὅσα ὁ φίλος καθηγητὴς κ. Κασιμάτης ὑπεστήριξεν εἰς τὴν δίκην τῶν τόνων, ἐρωτῶ, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῶμεν ἄξιοι ἀπόγονοι τῶν προγόνων μας, χρησιμοποιοῦντας τὴν καθαρεύουσαν ἢ τὴν ἀρχαΐζουσαν; Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὀλίγους στίχους ἀπὸ τὸν Κάλβον καὶ ὀλίγους στίχους ἀπὸ τὸν Μαβίλην, διὰ νὰ κρίνετε τὸ μὲ ποίαν γλῶσσαν θὰ κρατήσωμεν καλύτερον τὰ παιδιά μας κοντὰ στὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη. «...(ἀναγινώσκει)...». Ἐρωτῶ, λοιπόν, μὲ ποίαν γλῶσσαν θὰ μπορέσωμεν νὰ κρατήσωμεν τὰ παιδιά μας στὶς παραδόσεις μας. Μὲ τὴν γλῶσσαν τοῦ Κάλβου ἢ μὲ τὴν γλῶσσαν τοῦ Μαβίλη καὶ τοῦ Σολωμοῦ; Ἀνησυχῶν διὰ τὴν νεολαίαν ἀναγκάζομαι νὰ τονίσω, ὅτι δὲν νομιμοποιοῦνται οἱ ἱδρυταὶ τοῦ ΠΡΟ–ΠΟ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων των, προέβαλον, οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀξιωματικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ τεράστια κενὰ εἰς προσωπικόν, τὴν ἔλλειψιν στέγης κλπ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ποῖος πταίει, δι’ αὐτό; Ἐπὶ 30 ἔτη ἡ Δεξιά, ὑπὸ διάφορα σχήματα, ἐκυβέρνησε τὸν τόπον. Ἡμεῖς ἐκλήθημεν εἰς διαλείμματα τινά, διὰ νὰ βγάλωμεν τὸν τόπον ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον, εἰς τὸ ὁποῖον τὸν ὡδήγησαν ἐκεῖνοι. Κατηγόρησαν ἀκόμη τὰ μαθητικὰ συσσίτια. Θὰ ἤθελα, ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, νὰ βεβαιώσω τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ὅτι ὁ ἴδιος διεπίστωσα, ὅτι τὰ συσσίτια λειτουργοῦν κανονικά. Βεβαίως, δὲν ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἦτο δυνατὸν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, νὰ δώσῃ συσσίτιον εἰς ὅλην τὴν σπουδάζουσαν νεολαίαν. Δὲν νομιμοποιεῖται, ὅμως, καὶ εἰς τὴν ἐπίκρισίν της αὐτὴν ἡ ΕΡΕ, ὅταν μετὰ 30 χρόνια διακυβερνήσεως τῆς χώρας μᾶς ἐκληροδότησεν 2.500.000 Ἕλληνας μὲ πιστοποιητικὰ ἀπορίας. Ἑπόμενον εἶναι, κ.κ. βουλευταί, κἄθε μεταρρύθμισις νὰ διέλθῃ ἀπὸ μεταβατικὰ στάδια. Ἐὰν ἀνεμέναμεν τὴν ὥραν ποὺ θὰ εἴμεθα ἕτοιμοι ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν μεταρρύθμισιν, πρέπει νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἤρχετο αὐτὸς ὁ χρόνος. Εἰς ὡρισμένας στιγμὰς πρέπει νὰ προχωροῦμεν, ἔστω καὶ μὲ ἀνεπαρκῆ μέσα, ὅπως ἀκριβῶς ἐτολμήσαμεν καὶ εἴπομεν, τὸ ὄχι τὸ 1940, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ 8.000.000 λογχῶν τῶν Ἰταλῶν. Διὰ τὴν Ἑλληνικὴν παιδείαν, διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις εἶναι τὸ ὄχι τοῦ 1940. Μᾶς κατηγοροῦν διὰ σπουδήν, ἀντιστρέψαμε τὴν κατηγορίαν καὶ τοὺς κατηγοροῦμε διὰ βαρυτάτην ὀλιγωρίαν καὶ διὰ βαρυτάτας παραλείψεις καὶ εἰς τὸ θέμα τῆς παιδείας. Στόχος μας, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ὁ ἐκσυγχρονισμὸς τῆς παιδείας, ἕνας κοινὸς δι’ ὅλους καὶ ὀρθῶς ἡ ΕΚ καὶ ὁ Γ. Παπανδρέου, ἐπροχώρησαν εἰς αὐτήν. Ἡ ΕΡΕ, ἐπίσης, δὲν νομιμοποιεῖται, ὅταν ἐπικαλεῖται τὸν ὑποβιβασμὸν τῶν θρησκευτικῶν. Ἡ παράταξις ποὺ βαρύνεται, ποὺ προεκάλεσε τὸν διασυρμὸν τῆς Ἐκκλησίας, τοποθετήσασα ἐπὶ κεφαλῆς τῆς Ἐκκλησίας, τὸν ἱεράρχην ἐκεῖνον, συνεπεία τοῦ ὁποίου, ἡ σημερινὴ ἐπικίνδυνος κάμψις τοῦ κύρους τῆς Ἐκκλησίας. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν θρησκευτικῶν, ἔχω ἐπιφυλάξεις καὶ ἐγώ. Ἐπεσήμανα ἤδη εἰς τὸν φίλον Γεν. Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, τὴν ἀποκατάστασιν τῶν θρησκευτικῶν, ἐκεῖ ὅπου ἐπιβάλλεται. Εὐτυχῶς, δι’ ἡμᾶς, τὸ Κράτος, δὲν εἶναι χωρισμένον ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν, ὅπως συμβαίνει μὲ ἄλλα Κράτη, ὅπου ὑπάρχουν πολλὰ δόγματα. Ἀνεξαρτήτως, λοιπόν, τῶν ἐπιφυλάξεών μας, δι’ ὡρισμένα πρόσωπα, θὰ πρέπει ἡ Ἐκκλησία νὰ τοποθετηθῇ εἰς τὴν πρέπουσαν θέσιν. Καὶ ἡ Ἐκκλησία θὰ πρέπει νὰ τιμηθῇ μὲ τὸ νὰ δώσωμεν εἰς τὸ μάθημα τῶν θρησκευτικῶν τὴν θέσιν ποὺ τοῦ ἀνήκει, μέσα εἰς τὰ σχολικὰ δεδομένα. Ἂς μὴ ξεχνῶμεν, ὅτι εἰς τοὺς τρεῖς μεγάλους κλάδους τῆς Χριστιανωσύνης, τοὺς διαμαρτυρομένους, τοὺς καθολικοὺς καὶ τοὺς ὀρθοδόξους, ὁ τρίτος λέγεται Ἑλληνικὴ Ὀρθοδοξία καὶ κἄθε προσπάθεια, κἄθε μέσον ἐπιβάλλεται καὶ διὰ λόγους πολιτικοὺς διὰ νὰ διατηρήσωμεν τὴν θέσιν μας, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὀρθοδόξων. Προσήφθη ἀκόμη ἡ μομφή, ὅτι κατεστήσαμε τὴν δημοτικὴν θέμα πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἡ δημοτικὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ προχωρήσῃ. Πρέπει νὰ κερδίσωμεν τὸν χρόνον ποὺ χάσαμε. Πρέπει τὰ παιδιὰ νὰ διδαχθοῦν πραγματικὰ τὴν ἀνθρωπιστικὴ κλασσικὴ παιδεία καὶ αὐτὸ ἀπαιτεῖ διδασκαλία στὴ γλῶσσα ποὺ ὁμιλοῦν. Θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ πάλιν ἀπόσπασμα σχετικοῦ ἀφορισμοῦ μεγάλου, τοῦ πνεύματος. Θὰ ἀναγνώσω γνώμην τοῦ Λουθήρου. «...(ἀναγινώσκει)...». Μόνον ἂν ὀργανώσωμεν ἔτσι τὰ σχολεῖα μας, θὰ δώσωμεν τὴν δυνατότητα εἰς τὰ παιδιὰ μας νὰ μορφωθοῦν. Καὶ θὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἔτσι τὸν κίνδυνον τῆς ἐντάξεώς μας εἰς τὴν Κοινὴν Ἀγοράν. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ πάλιν νὰ ἐπισυνάψω μομφὴν κατὰ τῶν Κυβερνήσεων τῆς ΕΡΕ, αἱ ὁποῖαι ἐνῷ ὀρθῶς συνέλαβον, ὅπως εἶπον, τὴν ἔνταξίν μας εἰς τὴν Κοινὴν Ἀγοράν, δὲν προέβλεψαν, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν ὅλα τὰ μέτρα, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν νέαν αὐτὴν κατάστασιν. Διότι, ὅταν λέμε Κοινὴ Ἀγορά, θὰ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτὴν μὲ τοὺς ἀποφοίτους τῶν παλαιῶν γυμνασίων, οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον τὸ ἀπολυτήριον γυμνασίου, διὰ νὰ ἀποκτήσουν ἔτσι τὸ μέσον τῆς καταλήψεως διὰ τῆς συναλλαγῆς τῶν ψήφων μιᾶς θέσεως εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ συντάξουν ἔστω καὶ μίαν ἁπλῆν αἴτησιν. Ὀφείλομεν νὰ κερδίσωμεν τὸν χρόνον ποὺ χάσαμε. Ὁ κόσμος, ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια, ἐπέρασε κοσμογονικὰς μεταβολὰς καὶ διότι τὰ τελευταῖα αὐτὰ τριάντα χρόνια ἐκυβέρνησε τὸν τόπον μας ὁ συντηρητισμός, ἔχομε μείνει ἐπικινδύνως πίσω, ἀπὸ πλευρᾶς παιδείας. Οἱ ἀξιότιμοι καθηγηταὶ κ.κ. Τσάτσος καὶ Ρουσσόπουλος, ἰσχυρίσθησαν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία σχεδὸν διαφορὰ μεταξὺ Κέντρου καὶ Δεξιᾶς. Δὲν συμφωνῶ. Ὑπάρχει ἀπόλυτος διαφορά. Ἰδικόν μας ἔργον ὑπῆρξεν ἡ μεγαλειώδης ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις τοῦ 1928–1932. Ἡ παράταξις τῆς Δεξιᾶς κατέβαλε κάθε προσπάθεια καθυστερήσεως τῆς πνευματικῆς ἀναπτύξεως τοῦ τόπου μας. Ἡ δημοκρατικὴ παράταξις ἐπιθυμεῖ λαὸν ἀνεπτυγμένον, ἐνῷ ἡ Δεξιὰ καθυστερημένον. Ἡμεῖς θέλομεν τὰ παιδιὰ νὰ διδάσκωνται ὄχι 8 σελίδες Θουκυδίδη, ἀλλὰ μεταφρασμένον εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ λαοῦ, ὁλόκληρον τὸν Θουκιδίδην. Ἡμεῖς δὲν ἀπηγορεύσαμεν τὴν διδασκαλίαν τοῦ Ἐπιταφίου, ἐνῷ ἐκεῖνοι τὴν ἀπηγόρευσαν, ἀνήκει δέ, ὡς γνωστόν, καὶ συμπαρακάθηται εἰς τὰ ἑδώλια τῆς ΕΡΕ, ὁ ἐμπνευστὴς τῆς ἀπαγορεύσεως. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις θὰ ἀποτελέσῃ σταθμὸν διὰ τὴν χώραν. Καὶ δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ καταργηθῇ, διότι δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ κυβερνηθῇ ξανὰ ὁ τόπος ἀπὸ τὴν Δεξιάν, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ τόπος νὰ παλινδρομήσῃ, νὰ γυρίσῃ πίσω. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ΕΚ).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ., μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως, ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.40′ μ.μ.).