1965.04.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 74η

Τετάρτη 14 Ἀπριλίου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 11.10′ π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι εἰς τὰς 12.30′ περίπου σήμερον θὰ προσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Συμβουλευτικῆς Συνελεύσεως τοῦ Συμβουλίου Εὐρώπης, γνωστὸς φιλέλλην, ὅστις ἔχει ἀποδείξῃ πολλάκις τὴν ἀγάπην του πρὸς τὴν πατρίδα μας κ. Π. Φλεμλέν. Θὰ παρεκάλουν τοὺς κ.κ. συναδέλφους νὰ παραμείνουν κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην εἰς τὴν αἴθουσαν. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν εἶσθε μέλη τῆς Γαλλοελληνικῆς ὁμάδος παρακαλῶ νὰ συγκεντρωθῆτε εἰς τὴν αἴθουσαν δημοσίων σχέσεων, ὅπου ὁ πρόεδρός σας κ. Καλλίας θὰ σᾶς παρουσιάσῃ εἰς τὸν κ. Φλεμλέν. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι: Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως ἐν Ἀθήναις Μουσείου Εὐρωπαϊκῆς καὶ Ἀνατολικῆς Τέχνης ὑπὸ τοῦ Ἰωάννου Δ. Πασσᾶ καὶ Δεσποίνης Ι. Πασσᾶ». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Φ. Παναγιωτόπουλος, Β. Ἰντζές, Κ. Μανιαδάκης καὶ Ι. Τσιριμῶκος, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων νόμου 5258)1931 «περὶ Μετεωρολογικῆς Ὑπηρεσίας» καὶ νόμου 4150) 1961 «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὸ προσωπικὸν τῆς Ε.Μ.Υ. κλπ.». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Μυλωνᾶς, Φ. Παναγιωτόπουλος καὶ Ι. Παπαδάκης, καταθέτουσι προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς παραγράφου ἤ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Ν. Δ. 4028) 1959 «περὶ ἱεραρχίας προαγωγῶν καὶ τοποθετήσεων Ἀξιωματικῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Ε. Κοθρῆς, Α. Λώρας, Φ. Ζαΐμης, Τ. Κατσικόπουλος, Τ. Κεφαλληνός, Γ. Λαζαρίδης, Δ. Θεοχαρίδης, Κ. Περραιβός, Δ. Ἄρχος, Ι. Τσιριμῶκος, Η. Κατριβάνος, Γ. Ἀναγνωστόπουλος καὶ Α. Βλασακούδης, 2) Ε. Σαββόπουλος, Γ. Ἀναγνωστόπουλος, Χ. Γραμματίδης, Ι. Τσιριμῶκος καὶ Κ. Μανιαδάκης, καταθέτουσι προσθήκας «περὶ ἀποκαταστάσεως Ἀξιωματικῶν, Ἀρχισμηνιῶν καὶ Ὑπαξιωματικῶν τῆς Βασ. Ἀεροπορίας, εἰσαχθέντων εἰς δίκην δι’ ἀδικήματα ἀμνηστευθέντα διὰ τοῦ Ν. Δ. 3437)1955». Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Ἀνερούσης, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πληρώσεως τῶν κενῶν Μητροπολιτικῶν ἑδρῶν καὶ τρόπου ψηφίσεως τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Μαναβῆς, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως θέσεων παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ Βιομηχανίας καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Κουτσοχέρας, καταθέτει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου παρὰ τῷ Ι.Κ.Α. προαιρετικῆς ἀσφαλίσεως καὶ ἄλλων τινῶν μεταρρυθμίσεων τῆς περὶ Ι.Κ.Α. νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Στρατῆς, Π. Δούκας, Α. Τσιάρας, Β. Νεφελούδης, Δ. Μυλωνᾶς, Α. Λασκαρίδης, Θ. Ἀνδρεάδης, Β. Ἐφραιμίδης, Ι. Παπαδημητρίου, Γ. Πανάγος, Χ. Βασματζίδης, Θ. Μαναβῆς καὶ Σ. Μερκούρης, καταθέτουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνταξιοδοτήσεως καπνεργατῶν τυχόντων ἐφ’ ἅπαξ ἀποζημιώσεως». Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Β. Ἰντζές, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Β. ΙΝΤΖΕΣ. (Γραμματ.). (Ἀναγινώσκει). Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Κ. Τρικούπης, καταθέτει τηλεγρ. ἀναφορὰν κατοίκων Αἰτωλικοῦ, αἰτουμένων κατεδάφισιν καὶ ἀνέγερσιν τοῦ ἐκ σεισμοῦ ἑτοιμορρόπου Ναοῦ τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου. Ὁ βουλευτὴς Πειραιῶς κ, Χ. Μπουγᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως κατοίκων Ἀναστάσεως καὶ περιφερείας ἡ «ΑΝΑΛΗΨΙΣ» Κερατσινίου, αἰτουμένης χορήγησιν οἰκονομικῆς βοηθείας διὰ τοὺς ἀπόρους τῆς περιφερείας Δραπετσῶνος–Ἀναστάσεως. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Κ. Περραιβός, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνοικισμοῦ Ἁγ. Στυλιανοῦ Λαρίσης, αἰτουμένου κάλυψιν ἀποχετευτικοῦ αὔλακος Στρατώνων Στρατοπέδου Πυροβολικοῦ Λαρίσης. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Χ. Ἀντωνοπούλου ἐμπόρου κατοίκου Καλαβρύτων Προέδρου Πυροπαθῶν Καλαβρύτων, αἰτουμένου καταβολὴν ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς ὑπὸ τῆς Γερμανικῆς κατοχῆς Πυροπαθεῖς. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν Γονέων καὶ Κηδεμόνων τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου Ἔξω Μουλιανῶν, αἰτουμένων πλήρωσιν τῶν ὀργανικῶν θέσεων τοῦ ἐν λόγῳ σχολείου. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν Ἑνώσεως Οἰν)κῶν καὶ Γεωργικῶν Συν)σμῶν Σητείας, αἰτουμένης τὴν δι’ ἀεροψεκασμοῦ καταπολέμησιν τοῦ δάκου τῆς ἐλαίας. Ὁ βουλευτὴς Χίου κ. Ι. Μαυριδόγλου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ἐκτελωνιστῶν Βόλου, αἰτουμένου τροποποίησιν τοῦ Καταστατικοῦ τοῦ Ταμείου Συντάξεων Ἐκτελωνιστῶν (ΤΣΕ), καὶ προσθήκην διατάξεως προβλεπούσης τὴν ἰατροφαρμακευτικὴν περίθαλψιν ἁπάντων τῶν Ἐκτελωνιστῶν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἡγουμενάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Μοιρῶν Ἡρακλείου καὶ τῶν Προέδρων Κοινοτήτων τῆς περιοχῆς, αἰτουμένων ἐξηλεκτρισμὸν ὁλοκλήρου τῆς περιοχῆς κλπ. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Λασηθίου, αἰτουμένου παροχὴν ἰατροφαρμακευτικῆς καὶ νοσοκομειακῆς περιθάλψεως εἰς τοὺς Δικηγόρους κλπ. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τοῦ 38ου ΚΤΕΛ Λασηθίου, αἰτουμένου ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάστασιν τῶν Λεωφορειούχων Λασηθίου. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ἁγίου Νικολάου, διαμαρτυρομένου διὰ μελετωμένην εἰσαγωγὴν φουντουκόψυχας. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνεταιρισμοῦ ἐξαγορᾶς καὶ ἐνοικιάσεως γαιῶν Λεσινίου καὶ τοῦ κτήματος Ἁγίου Νικολάου Ἀστακοῦ, αἰτουμένου αὔξησιν τοῦ στρεμματικοῦ μεριδίου τῶν συνεταίρων ἀπὸ 6 στρέμματα εἰς 15 τοιαῦτα κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Κ. Τρικούπης, καταθέτει τηλεγραφικὰς ἀναφορὰς Προέδρων Κοινοτήτων καὶ Συνεταιρισμῶν χωρίων Παλαιομανίνης, Γαβαλοῦς, Κλεισωρευμάτων καὶ Ματαράγκας, διαμαρτυρομένων διὰ τὰς παρὰ τῶν ἐμπόρων προσφερομένας χαμηλὰς τιμὰς ἀγορᾶς καπνῶν καὶ αἰτουμένων ἄμεσον παρέμβασιν ΕΟΚ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Θεσσαλονίκης κ. Α. Θεοδοσιάδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἐργοληπτῶν Τεχνικῶν Ἔργων Θεσσαλονίκης, διαμαρτυρομένου διὰ τὸν ἰσχύοντα τρόπον προσδιορισμοῦ καταβολῆς εἰσφορῶν εἰς τὸ ΙΚΑ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Βελισσαρίου Βαρδῆ, κατοίκου Παληαμπέλων, αἰτουμένου χορήγησιν μακροπροθέσμου ἀγροτικοῦ δανείου. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Ἐργατοτεχνιτῶν καὶ Ὑπαλλήλων Λασηθίου ἡ «ΠΡΟΟΔΟΣ», αἰτουμένων αὔξησιν τῶν ὀργανικῶν θέσεων τοῦ ἐν λόγῳ ὀργανισμοῦ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλοακαρνανίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Περιφερειακοῦ Ἐμπορικοῦ καὶ Βιομηχανικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ἀγρινίου, αἰτουμένου μὴ περικοπὴν ἀδειῶν καπνοκαλλιεργείας, χορήγησιν ἀδειῶν ὀρυζοκαλλιεργείας κλπ. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Συμβουλίων Κοινοτικοῦ καὶ Ἐκκλησιαστικοῦ τῶν Συν)σμῶν Γεωργικοῦ Πιστωτικοῦ καὶ Γαλακτοκομικοῦ, Κοινότητος Μέσα Λασηθίου, αἰτουμένων ἀναστολὴν ἀποφάσεως περὶ καταργήσεως τοῦ Ἀγροτικοῦ Ἰατρείου τῆς ἐν λόγῳ Κοινότητος. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Συλλόγου Φορτοεκφορτωτῶν Καλοῦ Χωρίου Ξηρᾶς, Θαλάσσης, Ἑνώσεως Πρακτικῶν Μηχανικῶν Ἱεραπέτρας Κρήτης, αἰτουμένων χορήγησιν οἰκονομικῆς ἀρωγῆς διὰ τὰς ἑορτὰς τοῦ Πάσχα. Ὁ βουλευτὴς Κοζάνης κ. Γ. Λαζαρίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Στεφάνου Γκίνη, αὐτοκ)στοῦ, κατοίκου Θεσσαλονίκης, αἰτουμένου χορήγησιν ἀδείας κυκλοφορίας αὐτοκινήτου Δημοσίας Χρήσεως. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ε. Ἀνθόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Συντεχνίας Ἐπιπλοποιῶν καὶ Ξυλουργῶν Σερρῶν, αἰτουμένων λῆψιν μέτρων προστασίας τῆς ἐν Ἑλλάδι Βιοτεχνίας. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Τ. Πλεύρης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Γονέων καὶ Κηδεμόνων Γυμνασίου Χάρακος Ἡρακλείου, αἰτουμένου χορήγησιν πιστώσεως διὰ τὴν ἀνέγερσιν διδακτηρίου. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Ι. Βαλυράκης, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐποπτῶν, Ἐπιστατῶν καὶ Ὁδηγῶν αὐτοκινήτων μονίμων τακτικῶν ὑπαλλήλων τῆς ὑπηρεσίας καθαριότητος Δήμου Χανίων, αἰτουμένων χορήγησιν ἐπιδόματος ἀνθυγιεινῆς ἐργασίας. Ὁ βουλευτὴς Λασηθίου κ. Ε. Κοθρῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ὁμοσπονδίας Ἐλαιουργῶν Ἑλλάδος, αἰτουμένης ὅπως συμπεριληφθοῦν καὶ οἱ ἰδιοκτῆται ἰδιωτικῶν Ἐλαιουργείων εἰς τὴν ρύθμισιν ἀγροτικῶν χρεῶν πρὸς τὴν

ΑΤΕ.

Ὁ βουλευτὴς Λαρίσης κ. Κ. Περραιβός, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Κραννῶνος, αἰτουμένης ἀπόλυσιν τοῦ ἐν αὐτῇ ὑπηρετοῦντος ἀρχαιοφύλακος Θωμᾶ Σερβετᾶ. Ὁ βουλευτὴς Σερρῶν κ. Ε. Ἀνθόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων Κοινοτήτων καὶ Συν)σμῶν περιοχῆς Ζίχνης Ν. Σερρῶν, αἰτουμένων ἐγκατάστασιν Καπνικῆς Ἐφορίας, Ὑποκ)τος ΑΤΕ καὶ Δημοσίου Ταμείου εἰς τὴν Κοινότητα Ροδολείβους. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Θ. Παππᾶς, Ν. Γανίτης, καταθέτουν ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἐργατοτεχνιτῶν Οἰκοδόμων Μυτιλήνης, αἰτουμένων ὑπαγωγὴν των εἰς τὰ βαρέα καὶ ἀνθυγιεινὰ ἐπαγγέλματα, μείωσιν προϋποθέσεων συνταξιοδοτήσεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἡρακλείου κ. Γ. Ἡγουμενάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Σκαλανίου Ἡρακλείου Κρήτης, αἰτουμένου οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν δι’ ἐκτέλεσιν κοινωφελῶν ἔργων. Ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Η. Παπαηλιοῦ, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Ἀκόβου Ἀρκαδίας, αἰτουμένου χορήγησιν πιστώσεως διὰ κατασκευὴν ἀφοδευτηρίων. Ὁ βουλευτὴς Δωδεκανήσου κ. Γ. Λαμπριανός, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐργατοϋπαλλήλων ΔΕΗ Ρόδου, αἰτουμένων ρύθμισιν ἀσφαλιστικοῦ των ζητήματος. Ὁ βουλευτὴς Δράμας κ. Α. Λιακόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἐπιτροπῆς ἀναπήρων ἀμάχου πληθυσμοῦ πολεμικῆς περιόδου, αἰτουμένων ὅπως τύχωσι τῶν εὐεργετημάτων ὧν τυγχάνουν καὶ οἱ τῆς εἰρηνικῆς περιόδου ἀνάπηροι. Ὁ βουλευτὴς Δωδεκανήσου κ. Γ. Λαμπριανός, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἰδιοκτητῶν Αὐτοκινήτων Ταξὶ Ρόδου, αἰτουμένων ἀκύρωσιν ἀποφάσεως, περὶ χορηγήσεως 15 ἀδειῶν κυκλοφορίας ἐπιβατικῶν αὐτοκινήτων. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Δ. Θεοχαρίδης, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων τῆς Κοινότητος Ἀρμενοχωρίου Φλωρίνης, κατόχων ἀνταλλαξίμων κτημάτων, αἰτουμένων ἀπαλλαγὴν ἐκ τῆς καταβολῆς ὑπολοίπων τοκοχρεωλυτικῶν δόσεων.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ προστασίας ἀναπήρων πολέμου καὶ εἰρηνικῆς περιόδου στρατιωτικῶν νομοθεσίας».

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν εἰς τὸ σύνολον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ προστασίας τῶν ἀναπήρων πολέμου καὶ εἰρηνικῆς περιόδου στρατιωτικῶν νομοθεσίας». Συζητοῦνται προτάσεις νόμων ἐπὶ νομοθετικῶν διαταγμάτων, βάσει τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4379)64 Ν.Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης) Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§6Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐπανέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ Ν.Δ.;

§7Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας). Ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἀλλὰ προχθὲς ἐγένετο ἔντονος ἐπίθεσις κατὰ τοῦ Ν.Δ. ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀναπάντητος. Ἐπιθυμῶ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ νὰ διατυπώσω μίαν παράκλησιν διὰ τὸ κῦρος τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαιωνίζωνται αἱ συζητήσεις. Ἐκράτησεν ἡ συζήτησις τοῦ Ν.Δ. εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ 20 μακρὰς συνεδριάσεις, ἔχουν γραφῆ καὶ ἔχουν λεχθῆ πάρα πολλά, πρέπει ἔπειτα ἀπὸ τόσας συνεδριάσεις νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅταν μὲ τόσην μανίαν καὶ τόσον πεῖσμα γίνεται ἐπίθεσις ἐναντίον τῶν κυβερνητικῶν μεταρρυθμίσεων, μὲ μόνον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν νὰ δημιουργηθῇ μία ἀμφιβολία εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, νὰ μὴ δοθῇ ἡ ἀπάντησις. Καὶ τὴν καλυτέραν ἀπάντησιν τὴν ἔχει δώσει ἡ νεολαία, τὴν ἔχει δώσει ἤδη ὁ λαός. Θὰ ἔπρεπε νὰ βλέπατε τὰς ἐκδηλώσεις τῆς νεότητος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἐκδηλώσεις ἀγάπης, λατρείας καὶ εὐγνωμοσύνης πρὸς τὸν κ. Γεώργιον Παπανδρέου, νὰ βλέπατε τοὺς γονεῖς καὶ κηδεμόνας νὰ ἐκδηλώνουν τὸν ἐνθουσιασμόν των, οἱ χιλιάδες τῶν ἀνθρώπων τὸν ἐνθουσιασμόν των, αὐτὸν ποὺ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι τεχνητή, ἀλλὰ πηγαία καὶ ἀνυπόκριτος ἐκδήλωσις καὶ ἡ καλυτέρα ἀπάντησις εἰς τὰς ἐπικρίσεις σας.

§8Ι. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Ἔχουν σχέσιν αὐτὰ μὲ τὸ Ν.Δ.;

§9Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας). Δὲν δέχομαι διακοπάς, θὰ κρατήσω τὴν γραμμὴν τοῦ κ. Κασιμάτη. (Θόρυβος). Καὶ σᾶς ἀπαντῶ. Μάλιστα, κ. συνάδελφε, ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Λέγετε, ὅτι ὁ λαὸς εὑρίσκεται ἐν ἐξεγέρσει, διότι ὑπάρχουν 50 θορυβοποιοὶ καὶ ἐγὼ ἀπαντῶ, ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ μὲ λατρείαν πραγματικὴν περιβάλλεται ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, διότι ὁπουδήποτε εὑρέθη ὁ Πρωτεργάτης καὶ Ἐμπνευστὴς τῆς μεταρρυθμίσεως, ὁ ἐνθουσιασμὸς καὶ αἱ ἐκδηλώσεις ὑπῆρξαν παντοῦ καταπληκτικαί. Ἐὰν ἀπὸ μίαν γωνίαν παρακολουθούσατε τὰς ἐκδηλώσεις αὐτάς, θὰ ἐπείθεσθο πόσον εἶναι καταδικασμένον τὸ ἔργον τῆς ἐπικρίσεως. Θὰ ἤθελον νὰ σημειώσω, ὅτι ἡ μεγαλυτέρα, ἡ ἐκπληκτικὴ ὄντως ἐπιτυχία τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, κεντρικῶν καὶ περιφερειακῶν, εἶναι ὅτι ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου ἔγιναν οὐσιώδεις μεταβολαὶ εἰς τὸ ἐκπαιδευτικόν μας σύστημα, συμφώνως πρὸς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα 4379, τοῦ ὁποίου ζητεῖ τὴν ἀκύρωσιν ἡ ΕΡΕ, χωρὶς καμμίαν ἀπολύτως ἀνωμαλίαν εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν σχολείων. Καὶ συγκεκριμένως: Χιλιάδες νέων μαθητῶν εἰσήχθησαν εἰς τὴν Αʹ τάξιν τῶν Γυμνασίων καὶ ὅλοι ἐστεγάσθησαν καὶ διδάσκονται κανονικὰ μὲ ἐπαρκὲς διδακτικὸν προσωπικὸν (τουλάχιστον τόσον ἐπαρκές, ὅσον ἦτο ἀνέκαθεν εἰς τὴν Μέσην μας Ἐκπαίδευσιν). Ἔτι πλέον: Τὸ νέον πρόγραμμα μαθημάτων ἐφηρμόσθη ἐπιτυχῶς εἰς τὴν πρώτην Γυμνασιακὴν τάξιν. Καὶ ἀπὸ ὅλα τὰ διαμερίσματα τῆς χώρας ἔρχονται ὑπεύθυνοι πληροφορίαι τῶν Ἐπιθεωρητῶν, ὅτι παρὰ τὰ ἀντιθέτως ὑποστηριζόμενα, μὲ ἐνθουσιασμὸν οἱ καθηγηταὶ ἐφαρμόζουν τὸ νέον πρόγραμμα. Ἀκόμη καὶ ἡ ἔλλειψις εἰδικῶν βιβλίων (τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γραφοῦν ἀπὸ τὴν μίαν ἡμέραν εἰς τὴν ἄλλην) ἀντεμετωπίσθη μὲ πρωτοβουλίαν καὶ ἀποφασιστικότητα. Ἤδη, ἐργάζεται πυρετωδῶς τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν καὶ τὸν προσεχῆ Σεπτέμβριον θὰ ἔχωμεν τὰ νέα βιβλία εἰς τὰς νέας τάξεις Αʹ καὶ Βʹ Γυμνασίου καὶ Αʹ Λυκείου, διότι πορευόμεθα μὲ περίσκεψιν καὶ σύστημα. Ἡ ἀναμόρφωσις τοῦ προγράμματος πραγματοποιεῖται σταδιακῶς. Δυσχέρειαι καὶ ἀρρυθμίαι ὑπάρχουν. Εἶναι ἀναπόφευκτοι εἰς πᾶσαν βαθεῖαν μεταβολήν. Ἀλλὰ παρὰ τὰς προβλέψεις (ἴσως καὶ τὰς προσδοκίας) τῶν ἐχθρῶν τῆς Ἐκπαιδευτικῆς Μεταρρυθμίσεως δὲν ἐπῆλθεν τὸ χάος. Ὅλα ἔγιναν μὲ τάξιν. Αἱ δὲ Εἰσαγωγικαὶ Ἐξετάσεις εἰς τὰ Ἀνώτατα Ἐκπαιδευτικὰ Ἱδρύματα μὲ τὸν νέον τρόπον τῆς διενεργείας των ἀπέσπασαν τὸν γενικὸν θαυμασμὸν καὶ τὴν ἀμέριστον ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ. Ἄς μὴ ἀνησυχῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς Δεξιᾶς. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις βαδίζει σταθερῶς, προχωρεῖ μὲ τάξιν καὶ θὰ ὁλοκληρωθῇ ἐντὸς τετραετίας ὅπως καὶ ὁ νόμος ὁρίζει καὶ ἡ φύσις τῶν πραγμάτων ἀπαιτεῖ. Ἔσπευσεν ὁ κ. Κασιμάτης νὰ μᾶς ἐπικρίνῃ ὅτι δὲν ἐμεριμνήσαμεν ἐκ τῶν προτέρων διὰ τὴν Τεχνικὴν Ἐκπαίδευσιν. Ἐδηλώθη κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ὁ νόμος «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς Ἐκπαιδεύσεως» εἶναι τὸ πρῶτον μέρος ἑνὸς νομοθετικοῦ τριπτύχου τὸ ὁποῖον παρασκευάζει προσωπικῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ τοὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ Παιδείας ἐξαιρέτους συνεργάτας του. Λίαν προσεχῶς θὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ διαρθρώσεως τῆς Τεχνικῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανώσεως τῶν Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Ἱδρυμάτων. Παραλλήλως ἑτοιμάζεται καὶ τὸ νομοθέτημα περὶ Ἰδιωτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Μέχρι τοῦ φθινοπώρου θὰ ἔχῃ ὁλοκληρωθῆ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τῆς Ἐκπαιδευτικῆς Μεταρρυθμίσεως καὶ θὰ ἔχῃ ἀρχίσει ἓν νέον καὶ ἐλπιδοφόρον κεφάλαιον τῆς Ἱστορίας τῆς Ἐθνικῆς μας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ἐξήγγειλε κατ’ ἐπανάληψιν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ ἀσκουμένη στεῖρα καὶ δημαγωγικὴ πολεμικὴ κατὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν μεταρρυθμίσεων δὲν εἶναι σημερινὸν φαινόμενον. Αἱ δυνάμεις τῆς ἀντιδράσεως εἰς κάθε ἐποχὴν ἀγωνίζονται διὰ τὴν ὀπισθοδρόμησιν καὶ τὸν σκοταδισμόν. Θὰ ἀναφερθῶ εἰς σημαντικὰ περιστατικὰ τῆς πνευματικῆς μας ζωῆς. Κατὰ τὸ 1903 ὁ Γεώργιος Σωτηριάδης, σοφὸς διδάσκαλος τῶν γραμμάτων μετέφρασε τὴν Ὀρέστεια τοῦ Αἰσχύλου ποὺ ἐπαίχθη εἰς τὸ Βασιλικὸν Θέατρον. Τραμποῦκοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑποκινηθέντες ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἀντιδράσεως προὐκάλεσαν ταραχὰς μὲ δύο νεκροὺς καὶ ἑπτὰ τραυματίας. Καὶ ἔμειναν τὰ θλιβερὰ αὐτὰ ἐπεισόδια, τὰ Ὀρεστειακά, ὡς ἀπεκλήθησαν, ὡς στίγματα εἰς τὴν πνευματικὴν μας ζωήν. Προηγήθησαν τὰ Εὐαγγελικὰ κατὰ τὸ 1901 ἐξ ἀφορμῆς τῆς μεταφράσεως τῆς Καινῆς Διαθήκης εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Ἐσημειώθησαν ταραχαὶ καὶ συμπλοκαὶ μὲ ὀκτὼ νεκροὺς καὶ πολλοὺς τραυματίας. Ἐξ ἀφορμῆς τῶν αἱματηρῶν γεγονότων ἔπεσεν ἡ τότε Κυβέρνησις. Καὶ εἰς τὰς ἐξάλλους κραυγὰς ἐκυριάρχει τὸ ρωσσικὸν νόμισμα. Οἱ γλωσσαμύντορες ἐκραύγαζον διὰ ρούβλια, ὑπονοοῦντες, ὅτι ἡ ἀείμνηστος καὶ τόσον φιλόθρησκος Βασίλισσα Ὄλγα μὲ ρωσσικὰ ρούβλια ἐπέβαλε τὴν μετάφρασιν τοῦ Εὐαγγελίου, γενομένην ἀπὸ τὸν Νεόφυτον Βάμβαν εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Ἀλλὰ καὶ σήμερον περὶ ρουβλίων ὁμιλοῦν οἱ ἀντιδραστικοὶ καὶ μαλλιαροκομμουνιστὰς ἀποκαλοῦν τοὺς φωτισμένους καὶ προοδευτικοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργούς. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ συνεχίσω. Ἐπακολουθεῖ, κύριοι, ἡ δίκη τοῦ Ναυπλίου ἐξ ἀφορμῆς τῆς διώξεως τοῦ μεγάλου διδασκάλου, τοῦ Ἀλ. Δελμούζου. Συνεταράχθη ὁ τόπος ἐπὶ δύο καὶ πλέον χρόνια. Ὁ Μητροπολίτης τότε Δημητριάδης, παρακινηθεὶς ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἀντίδρασης προὐκάλεσε τὴν δίωξιν μὲ δημαγωγικὰς καὶ ἀπαραδέκτους κατηγορίας. Ἡ δικαιοσύνη, βέβαια, ἀπέδωκε λευκὸν τὸν μεγάλον παιδαγωγόν, πρὸς τὸν ὁποῖον συμπαρεστάθησαν τότε ὅλοι οἱ προοδευτικοὶ ἄνθρωποι τῆς ἐποχῆς. Συνήγοροι τοῦ Δελμούζου ἦσαν ὁ σοφὸς ἀκαδημαϊκὸς καὶ νομοδιδάσκαλος Τριανταφυλλόπουλος καὶ ὁ ἀείμνηστος Λουκᾶς Νάκος, ὁ Λεβαδεύς, ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγάλους ἀγωνιστὰς τῆς Δημοκρατίας. Ἀναφέρω μὲ εὐλάβειαν καὶ τὸν ἰατρὸν Σαράτσην, ἕνα ἀπὸ τοὺς πράγματι ἐκλεκτοὺς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ποὺ ἐπρωτοστάτησεν εἰς τοὺς ἀγῶνας διὰ τὴν πρόοδον τοῦ τόπου μας. Καὶ ἤδη εὑρισκόμεθα εἰς τὴν 1ην Νοεμβρίου τοῦ 1920, τότε ποὺ γλωσσαμύντορες ἐπεχείρησαν νὰ στείλουν εἰς τὸ πῦρ τὸ ἐξώτερον τὰ βιβλία ποὺ ἦσαν γραμμένα εἰς τὴν δημοτικήν. Ἐπεχείρησαν δημοσίᾳ νὰ τὰ καύσουν. Καὶ στὰ 1924 καὶ 1925 δημιουργοῦνται τὰ Μαρασλειακὰ εἰς βάρος καὶ πάλιν τοῦ Δελμούζου ποὺ ἦτο διευθυντὴς τῆς Μαρασλείου Παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας. Ὁ σοφὸς ἀρεοπαγίτης Ἀντωνακάκης ἐρευνᾷ τὴν ὑπόθεσιν. Καὶ ἡ ἔκθεσίς του εἶναι ἕνας ὕμνος διὰ τὸν Δελμοῦζον καὶ τοὺς προοδευτικοὺς διδασκάλους τῆς ἐποχῆς. Ἡ δίκη ἐπίσης τῶν τόνων, μὲ τὴν ὁποίαν ἐπεχειρήθη ἡ ἐξόντωσις τοῦ Κακριδῆ φανερώνει τὸ πνεῦμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον κατέχονται οἱ ὑπερασπισταὶ τῆς καθαρευούσης. Οἱ γλωσσαμύντορες ἐνόμισαν ὅτι ἐπροδίδοντο τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια, διότι ἔγινε μία ἐπιστημονικὴ συζήτησις διὰ τὸ θέμα τῶν τόνων. Δὲν τὸ ἠνέχθησαν. Ἦτο προδοσία! Τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια ἐτίθεντο ἐν κινδύνῳ. Καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν ἑνὸς διακεκριμένου συναδέλφου μας καὶ πνευματικοῦ ἀνθρώπου, ὅπως εἶναι ὁ ἀκαδημαϊκὸς καὶ πρώην Ὑπουργὸς κ. Τσάτσος, ὁ ὁποῖος τότε ξεσηκώθηκε καὶ δὲν ἔμεινε μόνος, ἀλλὰ ξεσήκωσε καὶ ὅλον τὸν πνευματικὸν καὶ πολιτικὸν κόσμον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ἔδωσε μίαν μάχην, ἡ ὁποία θὰ μείνῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου. Καὶ ἐπρομάχησαν καὶ τὰ μεγαλύτερα καὶ ὡραιότερα πνεύματα τῆς ἐποχῆς εἴτε ἀνῆκον εἰς τὸν πνευματικὸν εἴτε εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἐπρομάχησαν, πράγματι καὶ ἐπροστάτευσαν τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. Θὰ σταθῶ εἰς τὸ περιστατικὸν αὐτό. Διότι τότε ὑπὸ τὸ κράτος τῆς καθολικῆς ἐξεγέρσεως τῶν προοδευτικῶν ἀνθρώπων δὲν ὑπῆρξαν χωρισμέναι παρατάξεις. Ἕνας πνευματικὸς ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος τιμᾷ πράγματι τὰ γράμματα, καὶ ὁ ὁποῖος πολλὰ ἔχει ἀποδώσει καὶ ὁ ὁποῖος ἡγεῖται τῆς παρατάξεως τῆς ΕΡΕ, ἐγγράφως διετύπωσε τὴν διαμαρτυρίαν του, κατὰ τρόπον ὀξύν, ὀξύτατον. Ἀναγινώσκω, κ. Βογιατζῆ.

§10Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Διατί ἀπευθύνεσθε εἰς ἐμέ, κ. Ὑπουργέ;

§11Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνωμαι καὶ πρὸς ὑμᾶς. Ἐλπίζω νὰ μὴ μοῦ στερήσετε αὐτὴ τὴ χαρά.

§12Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ἔχετε, κ. Ὑπουργέ, δήλωσιν ἰδικήν μου ἐναντίον τοῦ κ. Κακριδῆ;

§13Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ καὶ ἀκαδημαϊκὸς κ. Π. Κανελλόπουλος ὑπογράφει μαζὶ μὲ ἄλλους τὴν διαμαρτυρίαν διὰ τὴν δίωξιν τοῦ κ. Κακριδῆ. Καὶ ἀναφέρει εἰς τὴν διαμαρτυρίαν: «... Γιατί ξαναπροβάλλουν μὲ τὸ ψήφισμα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κατηγορίες κατὰ τοῦ δημοτικισμοῦ γιὰ ἀντεθνισμὸ καὶ τὰ παρόμοια, κατηγορίες ποὺ θυμίζουν ὡς πρὸς τὴ μέθοδο τὰ ρούβλια τῆς περασμένης ἐποχῆς... Ἔρχεται σὲ ριζικὴ ἀντίθεση μὲ τὴν πνευματικὴ ζωὴ τοῦ τόπου καὶ κλονίζει τὰ θεμέλια κάθε πραγματικῆς ἐπιστήμης, τὴν οὐσιαστικὴ δηλαδὴ καὶ ἐλεύθερη ἔρευνα...». Ἦτο μία ἐποχὴ ποὺ ἐξεγείρετο ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ, καὶ τὸ ἀναφέρω πρὸς τιμήν του. Τὴν ἴδια διαμαρτυρία ὑπογράφει καὶ ὁ κ. Κ. Τσάτσος ὁ διακεκριμένος συνάδελφός μας καὶ ἀκαδημαϊκός, ποὺ ὅπως εἶπα, εἶχε ξεσηκώσει τότε τὸν πνευματικὸν καὶ πολιτικὸν κόσμον διὰ τὴν δίωξιν τοῦ κ. Κακριδῆ. Καὶ ὑπῆρξε ἀληθινὰ μία ὡραία καὶ γενναία ἐκδήλωσις ποὺ τιμᾷ καὶ αὐτὸν καὶ ὅλους ἐκείνους ποὺ ἠγωνίσθησαν τότε μαζί του κατὰ τοῦ πνευματικοῦ σκοταδισμοῦ. Σήμερον εἶναι ἐχθρὸς τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ διώκτης τοῦ κ. Παπανούτσου. Ἀλλὰ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἐὰν σήμερον ἀντιδρᾷ ἐναντίον τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ὁ κ. Τσάτσος.

§14Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Δὲν ἀντιδρᾷ εἰς αὐτὰ τὰ θέματα.

§15Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Μόνον, κ. Ὑπουργέ, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τοῦτο: Ὅτι ὅταν ὁμιλήσω θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἡ σημερινὴ στάσις μου εὑρίσκεται ἐν πλήρει συνεχείᾳ μὲ ὅσα ἔλεγον τότε. Καὶ λυποῦμαι, ὅτι κάνετε χρῆσιν παρελθόντων στοιχείων δῆθεν, διὰ νὰ δείξητε, ὅτι σήμερον εὑρίσκομαι ἐκτὸς τῆς παραδόσεώς μου καὶ τῆς ἱστορίας μου.

§16Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Εὔχομαι ἀπολύτως νὰ τὸ ἀποδείξητε. Ἀλλ’ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἐτηρήσατε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς ἀντιδράσεις τὰς ὁποίας ἐξεδηλώσατε ἐναντίον τῶν πρωτεργατῶν τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἰδιαιτέρως ἐναντίον τοῦ κ. Παπανούτσου. Δὲν λησμονῶ, ἄλλωστε, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν σας, ὅτι ὑπέστητε καὶ σεῖς παρομοίαν ἐπίθεσιν. Θὰ ἐνθυμηθῶ τί «ἐτραβήξατε» διότι μετεχειρίσθητε τὸν ὅρον «διαγουμίζω». Ἐνθυμεῖσθε, βέβαια, κ. συνάδελφε, καλύτερον καὶ ἀπὸ ἐμέ, τί ἐτραβήξατε μὲ τὸ «διαγουμίζω» καὶ τὸ «διαγούμισμα». Καὶ ἀκόμη, ἐπέρασαν χρόνια καὶ χρόνια καὶ δὲν τὸ ἐλησμόνησαν οἱ ἐχθροὶ τῆς δημοτικῆς καὶ οἱ προστάται τῆς καθαρευούσης. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι ἀκριβῶς σᾶς ἐλοιδώρησαν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διὰ τὴν λέξιν «διαγουμίζω» οἱ ἐκπαιδευτικοὶ καὶ οἱ ἄλλοι πνευματικοὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι σήμερον κατευθύνουν τὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἐναντίον τῆς δημοτικῆς. Καὶ θὰ ἀναφερθῶ ἐδῶ εἰς μίαν ἄλλην περίπτωσιν, ἑνὸς ἀπὸ τοὺς ἀνενδότους πολεμίους τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, τοῦ κ. Γεωργούλη, ἄλλοτε Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Εἶναι ὁ σημερινὸς ἀνένδοτος πολέμιος τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ἠμπορῶ νὰ εἴπω καὶ ὑβριστὴς τοῦ κ. Κακριδῆ. Διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου συγκεκριμένα ὑβριστικὰ δημοσιεύματα κατὰ Κακριδῆ. Καὶ ἀκούσατε, πρὶν ἀπὸ 23 χρόνια τί ἔγραφεν ὁ κ. Γεωργούλης πρὸς τὸν ὑβριζόμενον παρ’ αὑτοῦ σήμερον κ. Κακριδῆν: «Δὲν γνωρίζω νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν ἰδικήν μας φιλολογίαν προσπάθεια, δυναμένη νὰ συγκριθῇ πρὸς τὰ ἰδικά σας σχόλια τοῦ «Ἐπιταφίου» εἰς τὰ ὁποῖα ἀναλύεται ἡ ὀργανικὴ σύνθεσις τοῦ λόγου κατὰ τρόπον ἀπαράμιλλον». Καὶ περαιτέρω: «Ἡ καθ’ ὑμῶν ἐπίθεσις προεκλήθη ἐκ τοῦ γλωσσικοῦ φανατισμοῦ, ὅστις ἐμφωλεύει εἰς τὰ βάθη τῶν ψυχῶν τῶν κατηγόρων σας». Κρίνατε, κύριοι συνάδελφοι, τί ἐμφωλεύει εἰς τὰ βάθη τῆς ψυχῆς τοῦ κ. Γεωργούλη. Τὸ λέγει ὁ ἴδιος. Καὶ ἔγραφεν ὁ ἀείμνηστος Θεμιστοκλῆς Σοφούλης εἰς ἐπιστολήν του πρὸς Κακριδῆν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην: «Ἔλαβον γνῶσιν, κ. Κακριδῆ, τῆς κλήσεώς σας εἰς ἀπολογίαν. Ὁμολογῶ, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν αὐτῆς, ᾐσθάνθην ἀληθῆ ἀηδίαν. Θεωρῶ ἀνάξιον καὶ ἐμοῦ καὶ ὑμῶν νὰ εἴπω ὁ,τιδήποτε ἐν σχέσει πρὸς τοιοῦτον κατηγορητήριον. Καὶ μόνον λυποῦμαι, διότι ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνῆκον ἄλλοτε ὡς ὑφηγητὴς τῆς Ἀρχαιολογίας, κατέπεσε, σήμερον, εἰς τοιοῦτον ἐπίπεδον». Καὶ ὁ ἀλησμόνητος Γεώργιος Καφαντάρης, καταθέτων εἰς τὴν δίκην τοῦ Κακριδῆ, ἀνεφέρθη εἰς ἕνα περιστατικὸν τῆς 4ης Αὐγούστου. Ἐπιθεωρητὴς τῆς Μέσης Παιδείας ἐπὶ τετάρτης Αὐγούστου— εὐτυχῶς δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Μανιαδάκης νὰ μὲ ἀκούσῃ— ὑπηρετῶν εἰς τὴν Ἤπειρον, ἔκαμε μία ἐγκύκλιον πρὸς τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς καὶ τοὺς ἔδωσεν ἐντολὴν νὰ διαγράψουν ἀπὸ τὰ προγράμματα τῶν Σχολείων τὸν Ἐπιτάφιον τοῦ Περικλέους, ἐπειδὴ εἰς τὸ ἀθάνατον ἐκεῖνο ἔργον τοῦ Θουκυδίδου περιέχονται μεγάλα δημοκρατικὰ κηρύγματα, τὰ ὁποῖα, φυσικά, ἦσαν ἀντίθετα πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς 4ης Αὐγούστου. Ἐγίναμεν ἐξ αὐτῆς τῆς ἀφορμῆς καταγέλαστοι εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ὁ ἐλεύθερος κόσμος εἰρωνεύετο κατὰ τὸν πλέον ἔντονον τρόπον αὐτὰς τὰς σκοταδιστικὰς ἐκδηλώσεις. Καὶ εὑρίσκων ἀφορμὴν ἀπὸ τὸ περιστατικὸν αὐτὸ ὁ Γ. Καφαντάρης, ἔλεγεν εἰς τὴν κατάθεσίν του διὰ τὸν Κακριδῆν: «Πῶς ἆραγε ἐξεδηλώθη τότε ἡ θερμουργὸς τῶν κατηγόρων ἀφοσίωσις πρὸς τὰ ἀρχαῖα γράμματα καὶ τὸ μένος των κατὰ τῆς ἐθνικῆς αὐτῆς ἱεροσυλίας; Ἐταράχθησαν, διεμαρτυρήθησαν, ἀντέδρασαν, ἐπροκινδύνευσαν, διὰ νὰ προασπίσουν τὸν προγονικόν μας πνευματικὸν πλοῦτον, τὴν δόξαν αὐτὴν καὶ τὴν δύναμιν τοῦ Ἔθνους; Ἀπὸ πρωΐας μέχρι βαθείας νυκτὸς πολλοὶ ἐκ τῶν κατηγόρων τώρα τοῦ Κακριδῆ, ἄλλην εἶχον ἐπὶ 4ης Αὐγούστου μέριμναν. Νὰ ἐκθειάζουν νὰ χειροκροτοῦν καὶ νὰ ζητωκραυγάζουν πᾶσαν ἐνέργειαν τῶν κρατούντων ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Δικτατορίας, μὴ ἐξαιρουμένης οὐδὲ αὐτῆς τῆς προγραφῆς τοῦ ἀρχαίου πνεύματος. Σήμερον ὅμως ἡ μεταβολὴ τοῦ τυπικοῦ συστήματος τοὺς ἐμβάλλει καὶ ὡς ἁπλῆ σκέψις εἰς ἱερὰν ἀγανάκτησιν, ἡ ὁποία μίαν δέχεται ἱκανοποίησιν, τὴν κεφαλὴν τοῦ κ. Κακριδῆν ἐπὶ πίνακι. Πόση τῇ ἀληθείᾳ συνέπεια καὶ εἰλικρίνεια εἰς τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς ἰδέας των!» Ἀλλά, πολὺ προγενέστερον, ὁ Γεώργιος Καφαντάρης, ποὺ ἦτο ἀπὸ τὶς φωτεινότερες μορφὲς τῆς συγχρόνου Ἑλλάδος εἶπεν ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς: «Ἡ ἀναγραφὴ τῆς περὶ γλώσσης διατάξεως ὡς πρᾶξις πολιτικὴ θὰ κατῄσχυνε οἱανδήποτε βάρβαρον ἐποχὴν πνευματικοῦ δεσποτισμοῦ. Ποίας θλιβερὰς σκέψεις δὲν θὰ ἐμπνεύσῃ τὸ θέαμα τοῦ λαοῦ ὅστις ἀλαλάζων ἀποδοκιμάζει τὴν γλῶσσαν του ὡς ξένην, ὡς ὄργανον προδοτῶν καὶ ἀνακηρύσσει πολιτικὴν ἀρχήν του τὴν ἀρχαΐζουσαν λεξιθηρίαν ὡς μόνον μέσον σωτηρίας καὶ ἐθνικῆς προόδου». Καὶ ταῦτα πάντα, κύριοι συνάδελφοι, ἐλέγοντο ἀπὸ πολιτικὸν ἄνδρα πρὶν ἀπὸ 54 χρόνια, εἰς τὰ 1911. Ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὴν δίκην τῶν τόνων δι’ ἕνα ἄλλον φιλόσοφον, διακεκριμένον πνευματικὸν ἄνδρα, ὁ ὁποῖος ὅμως, ἐμφανίζεται ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ ἐπιστημονικοῦ τύπου ὡς διώκτης τῆς μεταρρυθμίσεως. Εἶναι ὁ κ. Ι. Θεοδωρακόπουλος, καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος εἰς τὴν κατάθεσίν του διὰ τὸν Κακριδῆν ἀναφέρει: «Ἀπὸ τὴν παιδικήν του ἡλικίαν εἶχε εἰσαχθῆ εἰς τὴν γλῶσσαν τῆς Ἐκκλησίας. Πιστεύω ὅτι τὸν θησαυρὸν νοημάτων καὶ λέξεων τῆς Ὑμνογραφίας τῆς Ἐκκλησίας θὰ τὸν συγχωνεύσῃ μέσα της ἡ δημοτικὴ γλῶσσα μὲ τὸν καιρόν. Καὶ ἡ Ἐκκλησία, ἐὰν θέλῃ νὰ εἶναι ἀληθινὸς παραστάτης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μέσα εἰς τὰς τύχας τῆς αὔριον, θὰ εὐλογήσῃ τὸ ἔργον τοῦ δημοτικισμοῦ». Καὶ περαιτέρω: «Ἡ δημοτικὴ γλῶσσα εἶναι γέννημα καὶ θρέμμα τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, εἶναι ὁ μόνος φυσικὸς κληρονόμος ἐκείνης. Καὶ τοῦτο δὲν τὸ διδάσκει μόνον ἡ γλωσσολογία, ἀλλὰ καὶ ἡ ζωή, δηλαδὴ ὁ σημερινὸς Ἑλληνικὸς λαός, ποὺ ἔχει τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν ὡς ἐκφραστικὸν ὄργανόν του». Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπέστη ἐπίθεσιν ἀπὸ τὰ διάφορα θρησκευτικὰ Σωματεῖα καὶ ἀπὸ τοὺς φανατισμένους θρησκολήπτους ὁ σοφὸς καθηγητὴς κ. Θεοδωρακόπουλος. Πάντως, ἕνα ξέρω, ὅτι ἡ σημερινὴ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ἔχει δημιουργήσει ἄλλους στόχους. Παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ ποὺ ὁ κ. Θεοδωρακόπουλος, ἐν τῇ εὐθύνῃ του ὡς πνευματικοῦ ἀνθρώπου, προέτεινε τὴν μετάφρασιν τοῦ Εὐαγγελίου εἰς τὴν ἁπλῆν, εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν τοῦ λαοῦ, διὰ νὰ ἀντιλαμβάνεται τὰ θρησκευτικὰ κηρύγματα ὁ λαὸς κατὰ τρόπον πληρέστερον καὶ ἐντονώτερον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος ποὺ παρακάθηται ἐδῶ εἰς τὴν ἰδικήν μας αἴθουσαν, ὁ προχθεσινὸς ἐπικριτὴς τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ διακεκριμένος συνάδελφός μας, ὁ κ. Γρηγ. Κασιμάτης, ὁ ὁποῖος μὲ κἄποιαν εὐκολίαν ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου του ὠνόμασε ὡς Δὸν Κιχώτην τῆς δίκης τῶν τόνων τὸν καθηγητὴν Κακριδῆν, ἔχει ἀρκετὰ καὶ πολὺ ἐμπεριστατωμένα γράψει ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἀνέφερεν ὁ κ. Κασιμάτης, μεταξὺ τῶν ἄλλων: «Ὁ Κακριδῆς ἠκολούθησε τὴν ὀρθὴν ὁδόν, ἐνῷ τοὐναντίον οἱ κατήγοροί του οἱ δημιουργήσαντες τὴν ἄτοπον διὰ τὰς σημερινὰς συνθήκας κατ’ αὐτοῦ κατηγορίαν, αὐτοὶ βλάπτουν τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν». Αὐτὰ ἐλέγοντο καὶ ἐγράφοντο εἰς τὰ 1942. Ἀλλὰ διὰ νὰ κρίνωμεν τὴν σημερινὴν ἐποχήν, ἂς γυρίσωμεν ὀλίγον πιὸ πέρα, διὰ νὰ ἴδωμεν πρὶν ἀπὸ μισὸ αἰῶνα, ποῦ ἠσχολεῖτο καὶ πάλιν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία μὲ τὰ ἴδια θέματα, τί ἐλέγετο καὶ τί ἐδιδάσκετο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ὑπῆρξεν ἕνας μεγάλος μεταρρυθμιστής. Εἰς αὐτὸν ὀφείλεται ἡ ἀγροτικὴ καὶ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὑπῆρξεν ὁ ἥλιος ποὺ ἔλαμψεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν στερέωμα καὶ ἐδόξασε καὶ ἐτίμησε τὴν Ἑλλάδα. Ἔλεγε, λοιπόν εἰς τὰ 1911: «Ζητοῦντες νὰ παραστήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὡς περιούσιον καὶ κολακεύοντες αὐτὸν καὶ καπηλευόμενοι τὸν πατριωτισμόν του, κατηντήσαμεν νὰ φέρωμεν αὐτὸν εἰς θέσιν, ὥστε πρὸ ὀλίγου νὰ καταστῇ ἐξουθένωμα τῶν λαῶν... Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου κατὰ τοῦ μανδαρινισμοῦ καὶ τῆς προγονοπληξίας, ἡ ὁποία, ἀφοῦ ἔφθασε νὰ φονεύσῃ παρ’ ἡμῖν τὸ ἀρχαῖον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐδόξασε τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα, ἐπικαλεῖται μόνον τὰς παλαιὰς περγαμηνάς, διὰ νὰ περιαγάγῃ τὸν δίσκον τῆς ἐπαιτείας εἰς τοὺς ἰσχυρούς. Ἐμάθομεν διὰ τῆς προόδου τῶν φώτων διὰ τῶν διδαγμάτων τῆς γλωσσολογίας, ὅτι δὲν ἔχει τίποτε νὰ κερδίσῃ τὸ ἔθνος μας, καὶ ἂν ἀκόμη ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβιώσῃ ὁ μονολεκτικὸς μέλλων ἢ ὁ παρακείμενος ἢ ὁ ὑπερσυντέλικος. (1911). Ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ἐκτὸς τοῦ ἑαυτῆς πλούτου, δύναται νὰ πλουτίζεται ἐκ τοῦ ἀκενώτου λεξικοῦ τῆς ἀρχαίας γλώσσης, τῶν λέξεων μόνον προσαρμοζομένων πρὸς τὸν τύπον τῆς δημοτικῆς. Ἡ δημοτικὴ ἡμῶν ποίησις εἶναι ἕνα κειμήλιον, τὸ ὁποῖον ἐὰν ἠθέλομεν ἀποκλείσει ἀπὸ τοῦ κύκλου τῶν βιβλίων τῶν ἀναγνωστικῶν θὰ ἐφονεύομεν ἠθικῶς τὸ ἔθνος». Καὶ ἕνας ἄλλος μεγάλος πολιτικός, τὸν ὁποῖον ἀνέφερε τιμητικῶς ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ συνάδελφος κ. Κασιμάτης, ὁ Ἀλέξ. Παπαναστασίου, ὁμιλῶν καὶ αὐτὸς διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν τοῦ 1911, ἔλεγε: «Τὸ ἐπιχείρημα τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τοῦ ἐθνισμοῦ ἐχρησίμευσεν ὡς δορὰ λέοντος, ὅπως καλύψῃ καὶ ἀνέλθουν ὑψηλὰ ἄνθρωποι κενοὶ διανοητικῶς καὶ μὲ καρδίαν ὄχι καθαράν. Κατὰ τῆς τοιαύτης ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἰδεωδῶν τοῦ ἔθνους ἐξηγέρθη πάντοτε μία φωτισμένη μερὶς τοῦ ἔθνους, ἀπὸ τοῦ Κοραῆ καὶ τοῦ Σολωμοῦ, μέχρι τῶν συγχρόνων λογοτεχνῶν μας καὶ ἠγωνίσθη ὄχι ὅπως παύσῃ τὸ ἔθνος ἐνθυμούμενον τὴν καταγωγήν του τὴν μεγάλην — τοῦτο δὲν ὑπεστηρίχθη ποτὲ — ἀλλ’ ὅπως πείσῃ αὐτὸ ὅτι ἡ μεγαλυτέρα ἀπόδειξις τῆς καταγωγῆς του, τῆς μεγάλης, εἶναι ὄχι ἡ διαρκὴς ἐπίκλησις αὐτῆς, ἀλλ’ ἡ ἐκτέλεσις ἔργων μεγάλων ἀνταξίων τῶν ἔργων τῶν προγόνων. Ὅπως οἱ ἀρχαῖοι, ἔτσι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν νὰ δημιουργήσωμεν ἴδιον πολιτισμόν. Ἐὰν δὲ τὸ μεγαλεῖον τοῦ ἀρχαίου πολιτισμοῦ ἐξακολουθήσῃ νὰ μᾶς εἶναι ἐμπόδιον εἰς τοῦτο, πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὄχι εὐτύχημα, ἀλλὰ κατάρα εἶναι ποὺ εἴμεθα ἀπόγονοι τόσων μεγάλων προγόνων» (1911). Καὶ ἄλλος συντηρητικὸς πολιτικός, ὁ σοφὸς νομοδιδάσκαλος, ὁ Κωνστ. Δεμερτζῆς, ἔλεγε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην: «Εἶναι ἀναντίρρητον καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν — ἐὰν δὲ δὲν τὸ ἐννοήσωμεν κατεστράφημεν κατὰ κράτος — ὅτι οὐδέποτε εἰς οὐδένα ἀγῶνα ἡ γλῶσσα ἀπετέλεσε σκοπὸν τοῦ βίου τῶν ἐθνῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ λαός τις μεταχειριζόμενος γλῶσσαν, τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ αἰσθανθῇ αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόστασιν; Ἐθνικὴ εἶναι μόνον ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία ἐκφράζει ὄχι μόνον τὴν διάνοιαν τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ τὴν καρδίαν καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Ἡ συμμετοχή μου εἰς τὸν «Ἐκπαιδευτικὸν Ὅμιλον» εἶναι ἡ εὐγενεστέρα πρᾶξις τῆς ζωῆς μου, διὰ τὴν ὁποίαν σεμνύνομαι καὶ θὰ ἐξακολουθῶ νὰ σεμνύνωμαι». Ἀλλὰ θὰ ἐνθυμηθῶ καὶ ἕνα ἄλλον πολιτικὸν καὶ πνευματικὸν ἄνδρα προερχόμενον ἐκ τοῦ ἀντιβενιζελικοῦ κόσμου. Ὁ Ἰωαν. Δραγούμης, τοῦ ὁποίου τὰ κείμενα δείχνουν τὴν ἀξίαν του καὶ τὴν προσήλωσίν του εἰς τὰς προοδευτικὰς ἰδέας. Ἔλεγε λοιπὸν ὁ Δραγούμης: «Ὁ δημοτικισμὸς εἶναι γιὰ τοὺς Ἕλληνας ζήτημα ἀνθρώπινο. Ὁ ἄνθρωπος διαφέρει ἀπὸ τὰ ἄλλα ζῶα μὲ τὸ νὰ ἔχῃ τὸ λόγο, καὶ δὲν ὑπάρχει πιὸ ἀνθρώπινο πρᾶγμα ἀπὸ τὴν ὅσο γίνεται πιὸ ἐλεύθερη ἔκφραση τοῦ λόγου. Οἱ δάσκαλοι κοιτάζουν νὰ βάλουν ἐμπόδια στὸ λόγο. Νὰ τσακιστοῦν! Δὲν ὑπάρχει ζήτημα ποὺ νὰ ἐνδιαφέρῃ τὸν ἄνθρωπο πιότερο ἀπὸ τὸ ζήτημα τοῦ λόγου, καὶ γιὰ τοὺς Ἕλληνες αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ δημοτικισμοῦ. Ξερίζωσε τὴν λαϊκή σου γλῶσσα καὶ θὰ χάσῃς τὴν ψυχή του.....». Θὰ ἐνθυμηθῶ μὲ τιμὴν καὶ σεβασμὸν τὸν Ἀλέξ. Δελμοῦζον. Ἔδρασε καὶ ἐφώτισε τὸ Ἑλληνικὸν στερέωμα μέχρι τῶν ἡμερῶν μας. Ἀλλὰ καὶ πολλοὶ προγενέστεροι πνευματικοὶ ἄνδρες τῆς περιωπῆς τοῦ Ἐμμ. Ροΐδου, τῆς περιωπῆς τοῦ γλωσσολόγου Γ. Χατζηδάκη, ὁ ὁποῖος ἐδημιούργησε σταθμὸν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ γράμματα, εἰς τὰ κείμενά των ὑμνοῦν τὴ δημοτικὴ γλῶσσα καὶ ἐπισημαίνουν τοὺς κινδύνους ποὺ προκαλοῦν μὲ τὴν ἄστοχον καὶ ἀπαράδεκτον πολεμικήν των, κατὰ τῆς δημοτικῆς οἱ γλωσσαμύντορες. Καὶ ἕνας ἄλλος λόγιος, ἕνας μεγάλος Ρουμελιώτης καὶ πνευματικὸς ἄνθρωπος, ὁ Ζαχ. Παπαντωνίου, ἔγραφε: «Φωνάζουν πὼς ἅμα ἀρνηθοῦμε τὴν καθαρεύουσαν, καταστρέφομεν τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα». Εὔκολον τὸ ἐπιχείρημα, ὄχι ὅμως σοβαρόν. Μόνον ἀπὸ φαύλους καὶ ἀνοήτους δύναται νὰ λεχθῇ αὐτό». Νὰ ἀναφερθῶ καὶ εἰς τοὺς προδρόμους τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως; Εἰς τὸν Φωτιάδην, τὸν Δανιήλ, τὸν Κωνσταντάραν, τὸν Ἀθανασιάδην, τὸν Χριστόπουλον, τὸν Ψαλίδαν, ἀκόμη καὶ εἰς τὸν Κοραῆν καὶ εἰς τὸν Σολωμόν; Ὁ Σολωμὸς εἶπε: «Δέκα λόγια ποὺ ἐμεῖς ἔχουμε ἀλλοιώτικα ἀπὸ ἐκεῖνα ποὺ ἔχουν στὸν Μωρηᾶ, τὶ πειράζουν;». Καὶ ἔγραφε διὰ τὴν δημοτικήν, ὅτι ἀποτελεῖ ἀγλάϊσμα καὶ εἶναι τιμὴ καὶ δόξα διὰ τὴν σύγχρονον Ἑλλάδα. Ἀλλὰ καὶ ξένοι Ἑλληνισταὶ ὕψωσαν τὸ πνευματικόν των ἀνάστημα, διὰ νὰ προστατεύσουν τὴν ζωντανὴν γλῶσσαν τοῦ λαοῦ. Ὁ Φωριέλ, Γάλλος λόγιος ποὺ μετέφρασε τὰ δημοτικά μας τραγούδια γράφει: «Ἡ δημοτικὴ ἔρχεται ἀπὸ μεταβολὴ τῆς ἀρχαίας. Εἶναι ἡ νέα φάσις τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς. Ὁ Ἀνατὸλ Φράνς, Γάλλος ἀκαδημαϊκὸς καὶ συγγραφεύς, ἔλεγεν: «Οἱ σημερινοὶ Ἕλληνες θέλουν νὰ γράψουν ἀλλοιώτικα ἀπὸ ὅ,τι ὁμιλοῦν καὶ δὲν συλλογίζονται πῶς τότε οἱ λέξεις θὰ γίνουν τέρατα». Ὁ Ἐμὶλ Λεγκράν, ὁ ἀκούραστος ἐκδότης τῶν Ἑλληνικῶν κειμένων, γράφει, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα ἀποτελεῖ τιμὴν καὶ δόξαν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἕνας ἄλλος Ἑλληνιστής, ὁ Κάρολος Κουρμπάχερ, ὁ καθηγητὴς τῆς γλωσσολογίας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Στρασβούργου, ὑπῆρξεν ὑπέρμαχος τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Ἀλλ’ εἶναι ἀνήκουστον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἔπειτα ἀπὸ 50 χρόνια, καὶ πέραν τούτου ἔπειτα ἀπὸ ἕνα αἰῶνα ἐμφανίζονται ἀρνηταὶ τῆς δημοτικῆς μὲ τὸ ὑποκριτικὸν ἐπιχείρημα, ὅτι ὑπερασπίζονται τὰ ἱερὰ καὶ τὰ ὅσια τοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ ἐξήγησα προχθὲς πῶς ἔχει μεθοδευθῆ μὲ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν ἡ διδασκαλία τῆς δημοτικῆς, μετέπειτα τῶν ἀρχαίων κειμένων ἐν μεταφράσει καὶ τέλος τῶν ἀρχαίων κειμένων εἰς τὰ Λύκεια καὶ πῶς θὰ ὁλοκληροῦται ἡ μόρφωσις τοῦ μαθητοῦ στὴν Μέσην Παιδείαν, ὥστε νὰ παύσῃ ἡ παραγωγὴ ἀμορφώτων καὶ ἀγραμμάτων ἀποφοίτων τοῦ Γυμνασίου. Καὶ εἰς ὅλα αὐτὰ ἀντιδρᾷ ἡ δεξιὰ ὑποκινουμένη ἀπὸ τοὺς γνωστοὺς κύκλους τῆς ἀντιδράσεως μὲ ἐλπίδα, ὅτι θὰ προσπορισθῇ πολιτικὰ ὠφελήματα.

§17Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Ὄχι κατὰ τῆς γλώσσης.

§18Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Κατὰ τῆς μεταρρυθμίσεως κατὰ τῆς ὁποίας βάλλετε ἀπὸ πολιτικὸν ὑπολογισμόν.

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ΕΡΕ). Μᾶς ὑβρίζετε.

§20Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ὑβρίζω κανένα. Καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτετε. Ἀπεκόψατε ὡρισμένας λέξεις ἀπὸ πεζὰ κείμενα καὶ ποιήματα διὰ νὰ ἰσχυρισθῆτε καὶ προκαλέσητε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ δημοτική, ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ εἶναι χυδαία γλῶσσα. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι ζῶμεν εἰς τὸ 1965. Ζῶμεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς προόδου. Αὐτὴν τὴν ὥραν ἡ ἐπιστήμη ἐρευνᾶ τὸ στερέωμα καὶ πλησιάζει τὴν σελήνην καὶ τὰ ἄστρα. Τὸ ἀνθρώπινον πνεῦμα κάμνει πτήσεις ποὺ ἦτο ἀδύνατον καὶ τὸ πλέον θαρραλέον πνεῦμα νὰ ὀνειρευθῇ. Ἐκπλήσσομαι μὲ τὴν τακτικὴν τῆς δεξιᾶς ποὺ ἐπιζητεῖ νὰ μείνωμεν εἰς τὴν καθυστέρησιν καὶ τὴν ἀποτελμάτωσιν. Ἀλλά, ὅπως εἶπον καὶ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ὁμιλίας μου, εἶσθε εἰς ὅλα γελασμένοι. Ἡ μεγάλη, ἡ συντριπτικὴ πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὰς ἀντιδραστικὰς κραυγάς σας. Ἔχει ὑψώσει ὡς σημαίαν καὶ λάβαρον τὴν πρόοδον καὶ τὴν προκοπήν. Ἀπὸ τὸν Γεώργιον Παπανδρέου δημιουργεῖται νέα περίοδος πραγματικῶν μεταρρυθμίσεων καὶ ἐθνικῆς προόδου. Τὸ θέμα τῆς Παιδείας καὶ τῶν μεταρρυθμίσεων ἔχουν ἐπιβληθῆ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐλευθέρων ἀνθρώπων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). Καὶ οἱ ἐλεύθεροι ἄνθρωποι ἀποτελοῦν τὴν συντριπτικὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ μας. Ὅλοι οἱ καλόπιστοι ἄνθρωποι ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν πολιτικήν των τοποθέτησιν πιστεύουν μὲ φανατισμὸν εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι ἀπομένουν ὀλίγοι καθυστερημένοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποκινήσουν κατώτερα ἔνστικτα τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Μόνον αὐτοὶ σήμερον δημιουργοῦν τὸν θόρυβον καὶ τὸν ὑποκινοῦν. Εἶναι οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι ποὺ ἀντέδρασαν εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ ἡμερολογίου καὶ ἔκτοτε ἐκμεταλλεύονται πολιτικῶς τὴν ἡμερολογιακὴν μεταρρύθμισιν. Ἔμβλημά των πάντοτε ὑπῆρξεν ἡ δημιουργία καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν καθυστερημένων ἀνθρώπων. Αἱ ἴδιαι δυνάμεις δροῦν καὶ σήμερον εἰς τὸ προσκήνιον. Αἰσθάνομαι ὅμως τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω, ὅτι τὸ μέγα πλῆθος τοῦ λαοῦ δὲν συγκινεῖται, οὔτε παρασύρεται ἀπὸ τὰς φωνὰς τῆς ἀντιδράσεως. Ὁ τόπος, κ. συνάδελφοι, θὰ βαδίσῃ πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν προκοπὴν καὶ οὐδεμία δύναμις εἶναι ἱκανὴ νὰ σταματήσῃ... (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως)... καὶ οὐδεμία δύναμις, ἐπαναλαμβάνω εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ τὴν πορείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὰ πρόσω, πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν προκοπήν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Ε. Μπακλατζῆς).

§21Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπειδὴ ἐσεῖς ἔχετε δημοκρατικὴν συνείδησιν καὶ δικανικὴν ἰδιοσυγκρασίαν καὶ ἐπειδὴ εἶσθε ὑπὲρ τῆς διαλογικῆς συζητήσεως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς ἐρωτήσω ἐὰν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὶ λέγουν τὰ πρακτικὰ τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν καὶ τὶ ἀκριβῶς λέγουν οἱ κ.κ. Τριανταφυλλάκος καὶ Θεοδωρακόπουλος διαπρεπεῖς ἐπιστήμονες, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθητε. Τί τὸ ὑπόμνημα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν κλπ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀνερούση, σᾶς παρακαλῶ. Ἔχετε ἐγγραφῆ καὶ θὰ ὁμιλήσετε μὲ τὴν σειράν σας.

§23Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Ἀνεφέρθη ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς ἐξεχούσας προσωπικότητας τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου, τὸν κ. Θεοδωρακόπουλον, τὸν κ. Τριανταφυλλάκον καὶ τὸν κ. Γεωργούλην. Θὰ ἤθελα νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐὰν γνωρίζῃ τὶ λέγουν σχετικῶς οὗτοι μὲ τὴν πλήρη εὐθύνην των ὡς πνευματικῶν ἡγετῶν. (Φωνασκίαι, ζητοῦν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ μὴ ὁμιλήσῃ). Τὸ θέμα τῆς Παιδείας εἶναι μέγα, ἐθνικόν, ὑπερκομματικὸν καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξετάζεται.

§24Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Ἀφῆστε τα αὐτά, κ. Ἀνερούση. Ἡμεῖς εἴμεθα ἡ πρόοδος καὶ αὐτοὶ εἶναι ἡ ἄρνησις.

§25Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργός...

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπριλλάκη, δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Σᾶς παρακαλῶ καθῆστε κάτω. Ὁ κ. Βουρδουμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§27Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐδέχθη διακοπάς. Ἐφ’ ὅσον ὅμως κάνει ἕνα ἀπολογισμόν, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ τὴν Παιδείαν, ἐν τούτοις παρέλειψε νὰ ἐνημερώσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ ἑνὸς σοβαρωτάτου θέματος ὡς εἶναι τὸ θέμα...

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσετε, κ. Μπριλλάκη. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§29Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι πράγματι σοφὴ ἡ διάταξις τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος ποὺ ἐπιτρέπει τὴν ἐπαναφορὰν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα ψηφίζονται κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Δίδεται ἔτσι ἡ εὐκαιρία εἰς ὅλους τοὺς βουλευτὰς νὰ συμμετάσχουν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐπαναφερομένων Νομοθετημάτων. Ἐὰν δὲ αὐτὸ συμβαίνῃ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν πολὺ δὲ περισσότερον πρέπει νὰ ἰσχύσῃ διὰ τὸ παρὸν Νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Παιδείαν καὶ εἶναι ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας. Ἐν προκειμένῳ μάλιστα ἔδωσε τὴν εὐκαιρίαν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν Προεδρίας νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου διὰ μιᾶς διαλέξεως περὶ δημοτικῆς γλώσσης. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι οὔτε τὸ θέμα μας εἶναι αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον ἠσχολήθη ὁ κ. Ὑπουργός, οὔτε καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς περικοπάς, ποὺ ἐπὶ τροχάδην ἀνεγνώσθησαν πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος. Μόνον θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ σκεφθῇ πῶς καὶ διατὶ πλειὰς ἐξεχόντων προσωπικοτήτων ὡς εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ ὁ κ. Τσάτσος καὶ ἄλλοι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερε καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἐπιστημονικὴν ἀξίαν ἀναγνωρίζει, πῶς εἶναι δυνατὸν ἐπαναλαμβάνω νὰ εἶναι οὗτοι σκοταδισταὶ καὶ νὰ τυγχάνουν τῶν χαρακτηρισμῶν, τοὺς ὁποίους ἐχρησιμοποίησεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§30Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπον αὐτοὺς σκοταδιστάς.

§31Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὠνομάσατε σκοταδιστὰς τοὺς ἀντιπάλους τῆς μεταρρυθμίσεως. Ἑπόμενον εἶναι εἰς αὐτοὺς νὰ περιλαμβάνωνται καὶ οἱ ἀνωτέρω.

§32Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸν διάλογον τὸν δέχεσθε διὰ τοὺς ἄλλους καὶ τὸν ἐφαρμόζετε, ἀλλὰ διὰ τὸν ἑαυτόν σας τὸν ἀποφεύγετε. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ εἶναι δεῖγμα ἀδυναμίας καὶ ἐπιχειρημάτων καὶ γενναιότητος νὰ ὑποστηρίξετε τὰς ἀπόψεις σας.

§33Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Πῶς εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ χαρακτηρίζωνται μὲ τὰς ἐκφράσεις ἐκείνας, τὰς λίαν τολμηρὰς ποὺ δὲν εἶναι παρὰ συνέχεια ἄλλων παρομοίων ἐκφράσεων περὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπανέλθω μετ’ ὀλίγον, νὰ χαρακτηρίζωνται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι οἱ πνευματικοί, οἱ ἀνώτατοι, διότι εἰς μίαν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, τὴν ὁποίαν ἐσκέφθησαν, ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἐπιβάλουν καὶ καθ’ ὃν τρόπον μάλιστα τὴν ἐπιβάλλουν, ὡρισμένοι ἄνθρωποι, εὑρέθησαν νὰ εἶναι ἀντίθετοι χωρὶς νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ χωρὶς νὰ διστάσῃ ὀλίγον, νὰ ἐκδηλώσῃ τοιαύτην πεποίθησιν ἐπὶ τῶν μεταρρυθμίσεων;

§34Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν εἶπον αὐτοὺς σκοταδιστάς. Μὲ συγχωρῆτε.

§35Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εἶναι ἡ ἀντίδρασις.

§36Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐγὼ εἶπα τοῦτο, ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπετε.

§37Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εἰς σᾶς πάντοτε.

§38Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐπιχειρεῖτε νὰ μὲ φέρετε εἰς ἀντίθεσιν μὲ διακεκριμμένους ἄνδρας, τοὺς ὁποίους τιμῶ καὶ σέβομαι. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῶν ἀντιδραστικῶν κύκλων ποὺ μὲ τὸν δημαγωγικὸν θόρυβον καὶ τὴν καπηλείαν τῆς ἐθνικοφροσύνης προκαλοῦν ἀναταραχήν. Τὸ κόμμα τῆς δεξιᾶς διὰ λόγους πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως σύρεται ἑκάστοτε εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀγῶνας καὶ ἐνίοτε πρωτοστατεῖ.

§39Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί;

§40Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Ὅσοι ἑκάστοτε ἐξ ἀφορμῆς τοῦ γλωσσικοῦ ἐστράφησαν κατὰ τῶν προοδευτικῶν καὶ φωτισμένων δυνάμεων τοῦ Ἔθνους. Κἄτι παρόμοιον ἔγινε καὶ μὲ τὴν μεταβολὴν τοῦ ἡμερολογίου διὰ λόγους πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀλλ’ ἂς ὁμιλήσωμεν θετικώτερα. Ἐνομίσατε κ. συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, ὅτι ὁμιλεῖτε πρὸς καθυστερημένα στρώματα τοῦ λαοῦ, τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ παρασύρετε πρὸς τὸ μέρος σας. Διότι, πῶς ξεχάσατε τὴν ἀντίδρασιν τῆς δεξιᾶς κατὰ τοῦ νέου ἡμερολογίου; Ἀγαπητέ κ. συνάδελφε, πῶς λησμονεῖτε, ὅτι συνεταράχθη ὁ τόπος ἀπὸ τὴν διαμάχην διὰ τὸ ἡμερολόγιον; Ἐν τούτοις ἐμείνατε τόσα χρόνια εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ δὲν ἐπαναφέρατε τὸ παλαιὸν ἡμερολόγιον. Παρὰ ταῦτα δὲν παύετε νὰ ἐκμεταλλεύεσθε πολιτικῶς ὅσους ἀκολουθοῦν τὸ παλαιὸν ἡμερολόγιον.

§41Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Τοὺς ὠνομάσατε. Τοὺς ἀνεφέρατε, κ. Ὑπουργέ, ὡς ἡγέτας τοῦ σκοταδισμοῦ.

§42Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Αὐτό, τὸ ὁποῖον θέλετε διὰ τοὺς ἄλλους δὲν τὸ δέχεσθε διὰ τὸν ἑαυτόν σας.

§43Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Ἐγώ, κύριοι, ὡμίλησα περὶ τῶν κύκλων τοῦ σκοταδισμοῦ ποὺ ὀργανώνουν τὰς ἐπιθέσεις κατὰ τῶν προοδευτικῶν ἐκπαιδευτικῶν, ὅπως τοῦ Κακριδῆ. Ἀτυχῶς ὑπάρχουν καὶ πνευματικοὶ ἄνδρες ποὺ γίνονται οἱ θεράποντες τῆς ἀντιδράσεως.

§44Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, χαίρω πολὺ ποὺ σᾶς ἔδωσα τὴν εὐκαιρίαν νὰ δώσετε μίαν ἐξήγησιν, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἐξήγησίς σας περὶ τοῦ ὅτι ἐκτὸς τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν τῶν πνευματικῶν, σκοταδισταὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κινοῦν εἰς τὸ βάθος τὸν ἐγερθέντα θόρυβον, τοὺς ὁποίους δὲν ἠμπορεῖτε νὰ διακρίνετε. Ἐὰν δὲν εἶναι ὁ κ. Γεωργούλης, ὁ κ. Θεοδωρακόπουλος, ἐὰν δὲν εἶναι τὸ Πανεπιστήμιον, ἡ Θεολογικὴ Σχολή, ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προηγήθησαν, κ. Ὑπουργὲ καὶ ποὺ ἀντέστησαν καὶ διετύπωσαν ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὸν θόρυβον, τότε ποῖοι εἶναι; Ποῦ τότε τοὺς εὑρήκατε τοὺς ἀντιτεθέντας; Ποῦ ἀποτείνεσθε; Εἰς τὸν κατώτερον λαὸν διὰ νὰ εὕρητε τὰ ἐλατήρια; Τὰ ἐλατήρια καὶ ἡ ἀντίδρασις ἐναντίον τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προσπαθεῖτε νὰ ἐπιβάλετε διὰ τῆς περιφήμου μεταρρυθμίσεως εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἀνωτάτην πνευματικὴν ἡγεσίαν καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἡγεσίαν τοῦ εἰδικοῦ μας κόμματος, εἰς τοὺς πονοῦντας τὸν τόπον καὶ τὴν Παιδείαν, τοὺς ὁποίους ἁπλῶς παρακολουθεῖ καὶ σέβεται ὁ λαός. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θέλω νὰ εἰπῶ βέβαια, ὅτι διατηρῶ καμμίαν ἐλπίδα ἀκυρώσεως τοῦ Διατάγματος ἢ ἔστω παραδοχῆς τροποποιήσεων τινῶν, ἀλλὰ καὶ ἐὰν διετήρουν πρότερον τοιαύτην, τὴν ἀπέκλεισε τὸ θριαμβολογικὸν ὕφος τὸ ὁποῖον ἐχρησιμοποίησεν ὁ ὁμιλήσας κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν καὶ σήμερον διὰ δευτέραν φοράν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας Κυβερνήσεως. Ἀλλά, κ. βουλευταί, δὲν εἶναι ἡ ἐλπὶς τροποποιήσεων, ἡ ὁποία μᾶς φέρει εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἀλλὰ ἡ ὑποχρέωσις ἡ Ἐθνική, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὅπως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ μεγάλο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Παιδείαν τῶν νέων καὶ τὰς ἀντιλήψεις μας ἐκθέσωμεν καὶ τὰς παρατηρήσεις μας διατυπώσωμεν καὶ θέσιν λάβωμεν ἐπὶ τῶν καθέκαστα διατάξεων τοῦ Νομοθετήματος. Καὶ ὑπενθυμίζω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ὅτι πρὶν ἢ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ συνταχθὲν σχέδιον, ἐδημοσιεύθη πρόσκλησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας πρὸς ὅλους τοὺς ἁρμοδίους παράγοντας ὅπως ἐκφέρουν τὴν γνώμην των, ὥστε νὰ κατορθωθῇ ἡ εὐρυτέρα συζήτησις μεταξὺ τῶν πνευματικῶν καὶ παιδαγωγικῶν κύκλων πρὶν ἢ τὸ νομοσχέδιον συζητηθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ οἱ ἁρμόδιοι παράγοντες ἔσπευσαν μὲ τὸ διακρίνον, τοὺς περὶ τὴν Παιδείαν ἀσχολουμένους τοῦ τόπου μας, ἐνδιαφέρον καὶ ἐξέθεσαν διὰ τοῦ τύπου διὰ μακρῶν δὲ καὶ ἐμπεριστατωμένων δηλώσεων γνώμας γνωστὰς εἰς ἡμᾶς ἄλλωστε καὶ ἀπὸ πολλὰ συγγράμματα καὶ ἀπὸ πορίσματα ἐπιτροπῶν καὶ ἐκθέσεις ἀνωτάτων Ἱδρυμάτων. Διεξήχθη συζήτησις διὰ τοῦ τύπου καὶ ἐνεφανίσθη ἡ Θεολογικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ αὐτοῦ Πανεπιστημίου, ἡ ΟΛΜΕ ὡς καὶ ἡ Διδασκαλικὴ Ὁμοσπονδία καὶ πλεῖστοι πνευματικοὶ ἄνθρωποι κύρους μεγίστου ἐκθέσαντες ὡρισμένας ἀπόψεις των ἀντιτιθεμένας ἄκρως πρὸς τὰς κυριωτέρας διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἴδομεν ὅμως, κ. βουλευταί, οὐδεμίαν τροποποίησιν τοῦ σχεδίου. Οὔτε γραμμή, οὔτε λέξις τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου ἤλλαξε. Πρὸς τί ἡ διὰ τοῦ τύπου συζήτησις; Πρὸς τί ἡ πρόσκλησις πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ ἔκθεσιν γνωμῶν; Ποῦ εἶναι ἡ ἀδέσμευτος καὶ μακρὰν πάσης κομματικῆς σκέψεως ἐξέτασις τῶν ἐκτεθεισῶν ἀπόψεων; Τοὐναντίον ὁ τότε Ὑφυπουργὸς Παιδείας ἐνῷ δὲν ᾐσθάνθη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνατρέψῃ τὰς ἐκτεθείσας ἀπόψεις καὶ τὰ ἀναλυθέντα ἐπιχειρήματα κατὰ τῶν ἐν τούτοις προσκληθέντων παρ’ αὐτοῦ καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅπως δημοσιεύσουν τὰς γνώμας των καὶ νὰ ἐπιτεθῇ μάλιστα κατὰ τρόπον λίαν ἔντονον καὶ ἀπότομον, χαρακτηρήσας τοὺς ἐπικριτὰς ὡς ἀνήκοντας δῆθεν εἰς τοὺς κύκλους τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων τῶν ὁποίων— ὡς εἶπεν— αἱ ἰδέαι καὶ τὰ αἰσθήματα ἀπὸ 100 καὶ πλέον ἐτῶν κλονίζουν τὴν πατρίδα μας, δημιουργοῦν σύγχυσιν εἰς τὴν πνευματικὴν ζωὴν καὶ δὲν ἀφῆκαν ἕως τώρα τὴν Ἐθνικήν μας Παιδείαν καὶ τὸν ἐθνικόν μας πολιτισμὸν νὰ εὕρουν τὸν ὀρθὸν δρόμον των, χρησιμοποιήσας οὕτω ἐκφράσεις βαρυτάτας λαμβανομένου μάλιστα ὑπ’ ὄψιν τῆς θέσεως τοῦ ἐξ οὗ οἱ χαρακτηρισμοὶ καὶ τῆς θέσεως καὶ τῆς προσωπικότητος τῶν καθ’ ὧν αἱ αἰτιάσεις. Καὶ οἱ μὲν οὕτω χαρακτηρισθέντες παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπιφανεῖς ἐπιστήμονες ἀπήντησαν εἰς τὸν κ. Ὑφυπουργὸν καὶ ἀπήντησαν καταλλήλως καὶ ἀποστομωτικά. Θεωρῶ ὅμως, ὅτι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ὑποχρέωσιν ὅπως ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς διακηρύξωμεν, ὅτι αὐτὲς αἱ ἐκφράσεις περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀφῆκαν τὸ Ἔθνος νὰ προοδεύσῃ, περὶ πολιτισμοῦ καὶ ὀρθοῦ δρόμου τῆς Παιδείας καὶ ἄλλαι τοιαῦται ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος περὶ ἀντίδρασης καὶ σκοταδισμοῦ περὶ «κλασσικῶν δεινοσαύρων» καὶ «περὶ ἐκπαιδευτικοῦ τέλματος» εἰς ὃ δῆθεν εὑρέθη ἡ Παιδεία ἢ «περὶ γενοκτονίας», ἡ ὁποία δῆθεν διεξήγετο προηγουμένως ὡς καὶ ἄλλαι τινὲς καὶ ποὺ εἰς ὡρισμένην μερίδα τοῦ τύπου εἶδον τὸ φῶς καὶ εἶναι παράλληλοι πρὸς ἄλλας πολλὰς τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι ἐχρησιμοποιήθησαν κατὰ καιροὺς εἶναι ἐκφράσεις λίαν γνωσταὶ ἀπὸ πολλοῦ καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁλόκληρον. Ἀπὸ πολλοῦ οἱ μεταρρυθμισταί, οἱ ἄνθρωποι τῆς δῆθεν προόδου ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἀντίδρασης τῶν σκοταδιστῶν καὶ δὴ ἀπὸ τοῦ 1944 εὐθὺς μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἐκ τῆς Γερμανοϊταλικῆς κατοχῆς ἔσπευσαν οἱ κύκλοι ἐκεῖνοι εἰς κατασυκοφάντησιν πάσης ὑφισταμένης βάσεως εἰς τὴν Παιδείαν καὶ εἰς τὴν Κοινωνίαν μὲ σκοπὸν τὴν ἀνατροπὴν τῶν κειμένων θεσμῶν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν νέων δῆθεν ἰδεῶν των. Μοῦ εἶχεν ἔκτοτε δοθῆ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὰς τὰς ἐπικρίσεις διὰ νὰ ὑπενθυμίσω, ὅτι δὲν γνωρίζω ποῖον εἶναι τὸ φωτεινὸν περιβάλλον ἐντὸς τοῦ ὁποίου διεβίωσαν οἱ ταῦτα καταλογίζοντες, ἀλλὰ πράγματι ἡμεῖς ἐδῶ εἴχομεν ἀποπνιγῆ ἀπὸ τοὺς καπνοὺς τῶν μαχῶν, τὰς ὁποίας τὰ τέκνα τῆς Ἑλλάδος διεξήγαγον κατὰ τῶν ἱεραποστόλων τῆς προόδου καὶ τῶν ἀντισκοταδιστῶν καὶ ἀγρυπνούσαμεν καὶ νύκτας καὶ ἡμέρας καὶ εἴχαμεν ὑποχρεωθῆ νὰ ὑγράνωμεν τοὺς ὀφθαλμούς μας κλαίγοντες τὰ εὐγενῆ θύματα τῶν πρακτόρων τοῦ Μαρξισμοῦ καὶ πράγματι ἐζούσαμεν εἰς τὸ σκοτάδι τῆς ἀτμοσφαίρας ποὺ μᾶς εἶχον δημιουργήσει. Σ’ αὐτὸ ὅμως τὸ σκοτάδι ἀνεπτύχθησαν καὶ ἀνεδείχθησαν τὰ εὐγενέστερα τῶν αἰσθημάτων, παράδειγμα αὐθάστου ἡρωϊσμοῦ καὶ πίστεως καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη εἰς τὰ ἰδανικὰ τῆς φυλῆς εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν πίστιν τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Ἐκκλησίας καὶ ὅλα αὐτὰ μὲ Κεφαλαῖα καθὼς καὶ τοῦ Νόμου τοῦ ἀπαιτήσαντος τὸν ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος θάνατον καὶ τούτου ἀκόμη μὲ Ν κεφαλαῖον. Φοβούμεθα, ὅτι τὸ πολὺ φῶς ἔχει θαμβώσει τοὺς ἀντισκοταδιστὰς καὶ οὔτε βλέπουν, οὔτε ἀντιλαμβάνονται τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους διατρέχουν. Τοὺς συμβουλεύομεν νὰ ἀποτραβηχθοῦν ὀλίγον πρὸς τὴν σκιὰν εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ζῶμεν, θὰ ἀναπνεύσουν καθαρώτερον ἀέρα, θὰ αἰσθανθοῦν ρίγη ὄχι σωματικά, ὑπάρχει καὶ ἐδῶ θαλπωρὴ καὶ ἂς εἶναι σκιά, ἀλλὰ ψυχικά, τὰ ὁποῖα αὐτοὺς θὰ τοὺς συγκινήσουν, θὰ τοὺς συνεπάρουν καὶ θὰ τοὺς ἀπαλλάξουν τῆς μανίας τῆς προοδευτικότητος, ἡ ὁποία τοὺς ἔχει καταλάβει καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν μὲ τὴν ἕλκουσαν ἐπιθυμίαν τῆς προόδου ἔχουν παρασυρθῆ ἐκτεθειμένοι εἰς πράξεις ὄχι ἁπλῶς σκοταδισμοῦ, ἀλλὰ αἰωνίου ἐρέβους καὶ ἀκαταλύτου δουλείας. Οὕτω οὐχὶ μόνον εὐήκοον οὖς δὲν ἔτεινεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν, οὐχὶ μόνον διάθεσιν ἐξετάσεως καὶ ἐρεύνης τῶν ἀντιλήψεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν δὲν ἐπέδειξεν, οὐχὶ μόνον τροποποίησίν τινα δὲν ἐσκέφθη νὰ ἐπιφέρῃ πρὸς ὅσα προαποφασισμένα, προσχεδιασμένα, καὶ προδιατυπωμένα τῆς ὑπεβλήθησαν καὶ ὄχι μόνον ἠγνόησεν ἀνώτατα ἱδρύματα καὶ παιδαγωγικὰς κορυφάς, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ εἰς ἐπίθεσιν ἐξετράπη ἀνεπίτρεπτον ὡς ἀνέφερον. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον, κ. συνάδελφοι, δὲν ἀναμένομεν τίποτε ἄλλο, οὔτε καὶ ἀνεμένομεν τροποποίησίν τινα σημαντικὴν κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 συζήτησιν, ὁπότε ἦτο βεβαίως καταδικασμένη ἡ θέσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρὰ τὸ ὑψηλὸν ἐπίπεδον, εἰς τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν νὰ κρατήσουν οἱ ἀγορηταὶ τῆς ΕΡΕ μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν αὐτῆς τὴν συζήτησιν, παρὰ τὴν βαθεῖαν καλήν των πίστιν παρὰ τὰς λίαν συντηρητικὰς ἔναντι τοῦ νομοσχεδίου παρατηρήσεις των. Διότι, αἱ ἐπιδιώξεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ οἱ νέοι δρόμοι, τοὺς ὁποίους τοῦτο τέμνει, δὲν εἶναι πορίσματα νέας τινὸς μελέτης οὔτε αἱ ἐν αὐτῷ διατάξεις διετυπώθησαν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, τὸ λέγω εἰδικῶς πρὸς τὸν κ. Βογιατζῆν.

§45Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Βεβιασμένης ἐπιβολῆς εἶπον.

§46Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Οὔτε βεβιασμένη ἦτο, ἀλλὰ εἶναι πορίσματα ἀντιλήψεων καὶ ἐπιδιώξεων, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ πολλοῦ γίνεται προσπάθεια ὅπως ἐπιβληθοῦν εἰς τὴν Παιδείαν τοῦ Ἔθνους πρὸς διάνοιξιν τῶν περιφήμων αὐτῶν νέων δρόμων τῆς προόδου. Καὶ ἐξ ἑτέρου αἱ ἐκτεθεῖσαι ἀντίθετοι ἀπόψεις ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ νομοσχεδίου ἦσαν καὶ αὐταὶ γνωσταί, εἶχον καὶ αὐταὶ ἐκτεθῆ ἐπανειλημμένως καὶ εἶχε καὶ ἐπ’ αὐτῶν πλειστάκις διεξαχθῆ συζήτησις ὅτε τὰ περὶ σκοταδισμοῦ καὶ ἀντίδρασης καὶ αἱ λοιπαὶ αἰτιάσεις κατὰ τῶν ἐμμενόντων εἰς τὰς βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἑδράζεται ἡ Παιδεία τῶν Ἑλληνοπαίδων ὡς θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω περαιτέρω. Καὶ δὲν εἶναι, ὄχι προϊὸν σπουδῆς, ἀπροσεξίας ἢ ἐλλείψεως τῆς ἐπιβαλλομένης μελέτης τὸ νομοσχέδιον, ὡς τὸ ἐχαρακτήρισαν κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς συζήτησίν του ἀγορηταὶ τῆς ἰδικῆς μας παρατάξεως. Ὄχι, κ. συνάδελφοι. Δυστυχῶς, δὲν εἶναι προϊὸν σπουδῆς, ἀλλὰ εἶναι τοιοῦτον μακρᾶς προπαρασκευῆς καὶ ἐπισταμένης μελέτης καὶ συνδυασμένης ἐπιδιώξεως καὶ διὰ τοῦτο καμμία δὲν ἐχώρησε διόρθωσις οὔτε καὶ πρόκειται νὰ γίνῃ καμμία ἀποδεκτή, ἀλλὰ καὶ γιὰ τοῦτο πολὺ πιὸ ἐπικίνδυνο καὶ φθοροποιὸ γιὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν νέων μας καὶ τὴν ἐν γένει πορείαν τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας ζητημάτων καὶ γιὰ τοῦτο πλέον ἡ ἱερὰ ὑποχρέωσις ἡμῶν ἀπέναντι τοῦ λαοῦ μας, τῆς νεότητος καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου νὰ ἐπισημάνωμεν τὰς ἀτελείας, τὰς ἐπιδιώξεις, τὴν φθοροποιὸν ἐπίδρασιν καὶ τὴν ἀντεθνικότητα τῶν μέτρων καὶ νὰ προκαλέσωμεν διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν τὴν προσοχὴν τοῦ λαοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι ἡ νέα αὐτὴ συζήτησις, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ ἄρθρον 35 ἔχει καὶ ἕνα ἐπὶ πλέον προσόν, τὸ ὅτι γίνεται ὑπὸ τὸ φῶς τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα προεκάλεσεν ἡ ἐφαρμογὴ τῶν διατάξεων. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα ὑπῆρξαν ἔκδηλα. Πράγματι χάος ἐδημιουργήθη ὡς ὀρθότατα ἐχαρακτήρισαν προηγηθέντες ἐμοῦ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν εἴμεθα συλλήβδην ἐναντίον ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ὑπάρχουν καὶ τοιαῦται ποὺ εἶναι ἢ θὰ καταστοῦν χρήσιμοι. Ἀλλὰ ὅλαι ὑποβάλλονται καὶ θεσπίζονται χωρὶς τὴν ἀπαιτουμένην προετοιμασίαν καὶ προπαρασκευήν, χωρὶς τὴν πλήρωσιν τῶν προϋποθέσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς ἐπιβολὴν καὶ ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων ἐκείνων. Ἐνῷ εἶναι βέβαιον, ὅτι πρὸ παντὸς ἡ Παιδεία μας χωλαίνει ἀπὸ ὑλικὰς ἐλλείψεις, ἐνῷ εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι δὲν ἔχομεν σχολικὰ κτίρια, δὲν ἔχομεν τὸ ἀπαιτούμενον καὶ κατάλληλον προσωπικὸν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, δὲν ἔχομεν ἐποπτικὰ ὄργανα, δὲν ἔχομεν τέλος τὰ ἀπαιτούμενα πανεπιστήμια καὶ εἰς αὐτὰ ποὺ ἔχομεν, δὲν ἔχομεν ἀναπτύξει τὰς ἀπαιτουμένας ἕδρας καὶ ἐκεῖ ὅπου τὰς ἔχομεν ἀναπτύξει δὲν τὰς ἔχομεν ἐπανδρώσει, προβαίνομεν εἰς λῆψιν μέτρων, βασικὴ προϋπόθεσις τῶν ὁποίων εἶναι ἡ συμπλήρωσις τῶν ἐλλείψεων αὐτῶν. Μὲ μόνον ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν ἐπίδειξιν προοδευτικότητος δῆθεν, εἰς τὸ πλαίσιον τῆς ὁποίας τοποθετεῖται ἡ βασικὴ ἐπιδίωξις τῶν μεταρρυθμιστῶν ἡ ἀπομάκρυνσις τοὐτέστιν τῆς πνευματικῆς προσηλώσεως τῶν νέων μας πρὸς τὴν παράδοσιν καὶ ὑποταγὴν τῆς ὅλης Παιδείας εἰς τὴν κομματικὴν κραιπάλην. Καὶ ἐδημιουργήθη οὕτω πράγματι ἡ χαώδης αὐτὴ κατάστασις. Τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν ἀγνοεῖ τὶ διδάσκει, οἱ μαθηταὶ παραλλήλως ἀγνοοῦν τί διδάσκονται, πόθεν τὸ διδάσκονται καὶ τὶ θὰ μελετήσουν. Τὰ κενὰ ὑπερπολλαπλασιάσθησαν αἱ κεναὶ ὧραι εἰς γυμνάσια ὑπερβαίνουν πολλάκις τὸ ἥμισυ ἑβδομαδιαίως.

§47Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Καλύπτονται μὲ τὶς ὑπερωρίες.

§48Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ, δὲν καλύπτονται.

§49Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Σᾶς ἐρωτῶ, κ. συνάδελφε, εἰς τὴν Βοιωτίαν καλύπτονται ἢ δὲν καλύπτονται αἱ ὧραι; Σᾶς παρακαλῶ, νὰ μοῦ ἀναφέρετε, ἔστω καὶ ἓν παράδειγμα.

§50Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὄχι, δὲν καλύπτονται, κ. Ὑπουργέ, καὶ τὰ τμήματα ἀριθμοῦν 100 καὶ 120 μαθητὰς ἕκαστον.

§51Ν. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι μόνον ἡ Βοιωτία, κ. Ὑπουργέ. Εἰς τὴν Παραμυθίαν τὸ γυμνάσιον ἔχει 1.000 μαθητὰς καὶ λειτουργεῖ μὲ μειωμένον προσωπικὸν καὶ μεταθέσατε προχθὲς τοὺς 13 καθηγητάς.

§52Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Τὰ βιβλία ποὺ κυκλοφοροῦν δὲν εἶναι ἐγκεκριμένα κατὰ τὸ πλεῖστον παρὰ τὴν ἀντίθετον διάταξιν τοῦ ἄρθρου 6 παρ. 3. Εἰς τὰς τρεῖς τάξεις τοῦ γυμνασίου διδάσκεται ἡ Ἱστορία ποὺ ἐδιδάσκετο πρότερον εἰς τὰς τρεῖς τάξεις, ἀλλὰ ἐν περιλήψει, βιβλίον ὅμως περιέχον τὴν ἱστορίαν τῶν τριῶν τάξεων ἐν περιλήψει, δὲν ὑπάρχει καὶ οὕτω καὶ οἱ καθηγηταὶ καὶ οἱ μαθηταὶ ἀναγκάζονται νὰ προσφεύγουν εἰς τὰ τρία βιβλία, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν περιέχουν περίληψιν καὶ οὕτω πελαγοδρομοῦν. Ὁ περίφημος ἠλεκτρονικὸς ἐγκέφαλος δὲν ἐλειτούργησε κανονικῶς, μέχρι τοῦ παρελθόντος μηνὸς Μαρτίου διεξήγοντο εἰσιτήριοι ἐξετάσεις διὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν ἔτος 1964–65 διὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν ἀπολυτήριον δὲν ἔχουν ἐκδοθῆ κἂν αἱ δέουσαι ὁδηγίαι καὶ συνωθοῦνται καθηγηταί, φροντισταί, καὶ μαθηταὶ ἵνα ἀντλήσουν πληροφορίας περὶ τοῦ τί θὰ γίνῃ καὶ πὼς θὰ γίνῃ καὶ ἀπὸ τὸν τελευταῖον ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου. Ἐκυκλοφόρουν μέχρι Νοεμβρίου ἡ Γραμματικὴ Ζούκη καὶ ἀπεσύρθη διὰ νὰ εἰσαχθῇ ἡ Γραμματικὴ Τριανταφυλλίδη.

§53Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Χρειάζεται καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη.

§54Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἐμακρηγόρουν ἐὰν θὰ ἐπεχείρουν νὰ ἐκθέσω περαιτέρω ἀνωμαλίας καὶ ἀκόμη περισσότερον ἐὰν θὰ ἐπεχείρουν νὰ ἀναπτύξω περισσότερον αὐτὰς ἐξ ὅλων ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός, τὰς ὁποίας παρουσίασεν ἡ περίφημος αὐτὴ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις. Ὁ κ. Βογιατζῆς καὶ ὁ κ. Ἀποσκίτης, πλέον ἐμοῦ ἐντρυφήσαντες εἰς τὰς ἐπὶ μέρους διατάξεις τοῦ νόμου καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς του λίαν ἐπιγραμματικῶς ἐπεσήμαναν πλεῖστα ὅσα ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νόμου καὶ δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλὴν ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου. Ἄλλως τε δὲν εἶναι αἱ λεπτομέρειαι τῆς μιᾶς διατάξεως ἢ τῆς μιᾶς περιπτώσεως ἢ καὶ τῶν περισσοτέρων ἀκόμη διὰ τὰς ὁποίας κάλλιστα θὰ ἠμποροῦσε, ὅπως καὶ ἔκανεν ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας, νὰ πῇ κανείς, ὅτι εἶναι παρεισφρύσαντα λάθη, ἢ ὑπερβολὴ ἢ ἀποτέλεσμα προελθὸν ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν χρόνου πρὸς λῆψιν τῶν ἀναγκαίων μέτρων καὶ ἔκδοσιν τῶν ἀναγκαιουσῶν ὁδηγιῶν γιατὶ εὑρισκόμαστε ἀκόμη εἰς πρώτην ἐφαρμογήν, δὲν εἶναι λοιπὸν λέγω αἱ λεπτομέρειαι αὐταί, αἱ ὁποῖαι μᾶς φέρουν εἰς αὐτὴν τὴν ἀντίθεσιν ὡς τὸ συζητούμενον διάταγμα. Διότι, ὑπάρχει ἡ ἄλλη ἡ βασική, ἡ θεμελιώδης διαφορά μας ὡς πρὸς τὴν ἐν γένει πορείαν τὴν ὁποίαν δίδουν οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὸ ὅλον θέμα τῆς Παιδείας τῶν νέων. Καὶ θεωρῶ ἀπαραίτητον πρὸ πάσης ἐξετάσεως νὰ καθορίσω τὸ καθ’ ἡμᾶς περιεχόμενον τοῦ ὅρου Παιδεία, τὰς ἐπιδιώξεις της καὶ τὸν ἀντικειμενικόν της σκοπὸν διὰ νὰ εὕρωμεν τὸν ὀρθὸν δρόμον πρὸς τὸν ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ τὴν κατευθύνωμεν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ ξέρω, ὅτι ἡ Ἐθνική μας Παιδεία εἶναι ἡ Παιδεία, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμά μας ὁρίζει. Εἶναι ἡ Παιδεία ἡ ἐπιστηριζομένη εἰς τὸν Ἑλληνοχριστιανικὸν Πολιτισμόν. Εἰς ἐκείνην τὴν καραμέλλα ὅπως τὴν ὀνομάζουν καὶ τὴν ὁποίαν ὡς θὰ ἐκθέσω κατωτέρω εὐτυχῶς διὰ ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα τὴν πιπιλίζουμεν ὄχι μόνον ἡμεῖς οἱ σκοταδισταί, ἀλλὰ καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ἐμφανιζόμενοι σήμερον ὡς προοδευτικοὶ καὶ τὴν ὁποίαν ἐν τούτοις διατηρεῖ καὶ ὁ καταστατικός μας χάρτης, ὁ ὁποῖος ἐν ἄρθρῳ 16 ἀναφέρει, ὅτι ἡ Παιδεία ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν ἠθικὴν καὶ πνευματικὴν ἀγωγὴν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως τῶν νέων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεολογικῶν κατευθύνσεων τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ.

§55Δ. ΚΩΣΤΗΣ. Ἐπιτρέπεται μίαν διακοπήν, κ. συνάδελφε;

§56Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Εὐχαρίστως, κ. συνάδελφε, θὰ σᾶς ἐπέτρεπον, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ κάμω διάκρισιν. Ἔλεγον, λοιπόν, ὅτι εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἑδράζεται εἰς ὡρισμένα ἰδεώδη, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ Ἔθνος, Ἱστορία, Φυλή. Τὰ ἰδεώδη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδίδαξαν οἱ ἀρχαῖοι ἡμῶν πρόγονοι, οἱ σοφοὶ καὶ οἱ φιλόσοφοι καὶ τὰ ὁποῖα οἱ ἀρχαῖοι συγγραφεῖς ἀπηθανάτισαν μὲ τὰ ἀθάνατα συγγράμματά των, τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον ἀκόμη ἀποτελοῦν ἀπαραίτητον ἐγκύκλιον παιδείαν κάθε μορφωμένου. Τὰ ἰδεώδη τῆς ἐλευθερίας, τῆς δικαιοσύνης καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθημεν πάντοτε ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες καὶ ἠδυνήθημεν διὰ μέσου τῶν αἰώνων δι’ αὐτῶν νὰ ἐπιζήσωμεν καὶ νὰ ἀντιστῶμεν καθ’ ὅλων τῶν καταστροφῶν καὶ τῶν ἐπιδρομῶν, ἃς ἡ Φυλή μας ὑπέστη. Αὐτὸ εἶναι Παιδεία. Βεβαίως, ἤδη, λόγῳ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τεχνικῆς καὶ λόγῳ τῶν παρουσιαζομένων ἀναγκῶν, ὅπως οἱ νέοι μας καταστοῦν ἱκανοὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς ἀνάγκας τῆς ζωῆς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπροσαρμοσθῇ ἡ Παιδεία, ὥστε νὰ παρέχωνται εἰς τοὺς νέους ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα στοιχεῖα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτο. Μοῦ ἐδόθη, κ.κ. βουλευταί, καὶ ἄλλοτε εὐκαιρία κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ἡ ΕΡΕ εἶχεν εἰσαγάγει κατὰ τὸ 1959, ὡς καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἑτέρων νομοσχεδίων τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως, τῶν συζητηθέντων κατὰ τὸ 1962, νὰ ἐκθέσω ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου διὰ μακρῶν, ὅτι οὐδεὶς διεφώνησεν ἐν Ἑλλάδι περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναπροσαρμογῆς καὶ τῆς ἀναδιαρθρώσεως τῆς Παιδείας. Εἶχον εἴπει, τότε, ὅτι πάντοτε εἰς ὅλας τὰς ἐποχὰς καὶ εἰς ὅλας τὰς χώρας ἀνακύπτει κατὰ καιρούς, ἰδίως μετὰ ἀπὸ πολέμους καὶ βασικὰς κοινωνικὰς μεταβολάς, ζήτημα ἀναθεωρήσεως τοῦ συστήματος τῆς Παιδείας, διότι εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν φύσιν τοῦ θέματος ἔγκειται ἡ ἀνάγκη ἀναπροσαρμογῆς καὶ συμπτώσεως τῆς Παιδείας, πρὸς τὰς πνευματικὰς ἀνάγκας καὶ τὰ νέα πραγματικὰ δεδομένα, ἅτινα ἑκάστοτε παρουσιάζει ἡ κοινωνικὴ ζωή. Ἀπὸ τῆς ἑπομένης ἤδη τῆς λήξεως τοῦ τελευταίου παγκοσμίου πολέμου, προέκυψεν ἡ ἀνάγκη εἰς ὅλας τὰς χώρας, ὅπως, σὺν τῇ γενικῇ ἀνασυγκροτήσει τῶν ὑλικῶν καταστροφῶν, τὰς ὁποίας ἑκάστη χώρα ὑπέστη, ἀνασυγκροτηθῇ συγχρόνως καὶ ἀναθεωρηθῇ ἐπὶ νέων βάσεων καὶ ἡ πνευματικὴ ἀνάπτυξις τοῦ λαοῦ καὶ ἔφερον παράδειγμα Εὐρωπαϊκὰς χώρας, τὴν Γαλλίαν, τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Ἰταλίαν κλπ., ἔνθα ἀπὸ τῆς ἑπομένης ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου ἤρχισεν ἡ κίνησις καὶ ἐτέθη θέμα ἀναθεωρήσεως, τὸ ὁποῖον καὶ ἐπηκολούθησεν, ἀλλὰ μετὰ περισσῆς προσοχῆς καὶ ἰδιαιτέρας συνέσεως, χωρὶς ὑπερβολές, χωρὶς ὑστερισμοὺς καὶ ἀνεπιτρέπτους ἀνατροπάς. Καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ Ἀκαδημία ἐκινήθη πρώτη εἰς τοῦτο. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 45 ἀκόμη ὁ ἀείμνηστος ἀκαδημαϊκὸς Ἐξαρχόπουλος, ἔθεσε θέμα ἀναθεωρήσεως τῆς Παιδείας. Ἀλλά, κ.κ. συνάδελφοι, ὡς ὀρθότατα παρατηρεῖ εἰς τὸ ἄρθρον του ὁ καθηγητὴς κ. Θεοδωρακόπουλος, τὸ σχολεῖον εἶναι θεσμὸς συντηρητικός, πᾶσα δὲ ἐπ’ αὐτοῦ τροποποίησις καὶ ἐκσυγχρονισμός, θὰ πρέπει νὰ γίνεται μετὰ πάσης προσοχῆς, ἄνευ ἀνατροπῶν καὶ χωρὶς ριζικωτάτας μεταβολάς. Μεταβολαὶ δὲ ἐπηνέχθησαν ἤδη εἰς τὸ ἰσχῦσαν προπολεμικὸν σύστημα. Ἐνισχύθη ἡ τεχνικὴ ἐκπαίδευσις καὶ ἱδρύθησαν νέα σχολεῖα, ἐτροποποιήθησαν τὰ ἰσχύσαντα προγράμματα ἐπανειλημμένως, ὡς θὰ ἔχωμεν, ἐπαναλαμβάνω, τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν συζήτησιν, νὰ ἀναπτύξωμεν, ἴσως χρειάζονται καὶ ἄλλαι μεταβολαί, ἴσως χρειάζονται καὶ ἄλλαι προσθῆκαι, ὅλα αὐτὰ ὅμως, θὰ γίνουν μετὰ φειδοῦς, χωρὶς νὰ ἀπομακρυνώμεθα ἀπὸ τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν καὶ ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει καὶ τὸ Σύνταγμά μας ἐπιτάσσει καὶ ἡ ἐθνική μας συνείδησις μᾶς ἐπιβάλλει, τὴν βάσιν τῆς ἀνθρωπιστικῆς παιδείας. Τόσον εἶναι τοῦτο βέβαιον, ὥστε δὲν ἐτόλμησεν οὔτε αὐτὴ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις νὰ τὸ ἀρνηθῇ καὶ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, ἀλλά, ἐνῷ τὸ παραδέχεται ἡ ἔκθεσις, ἀμέσως περαιτέρω, ἐπεξηγοῦσα τὸν ἀνθρωπιστικὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον δέχεται, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ ἐθνική μας παιδεία, ἀνατρέπει τελείως τὸ περιεχόμενόν της, τὸ ὁποῖον θέλει ὄχι, δῆθεν, προσηλωμένον πρὸς τὴν παθητικὴν λατρείαν νεκρῶν τύπων τοῦ παρελθόντος, οὔτε ἀντιτιθέμενον πρὸς τὰς θετικὰς ἐπιστήμας καὶ τὴν τεχνικὴν κλπ., ἀλλὰ τὸ θέλει νὰ ἐγκολπώνεται τὰ νέα ρεύματα τῆς ἐποχῆς μας. Δέχεται τοὐτέστιν τὸν οὑμανιστικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ μὲ περιεχόμενον στρεφόμενον λόγῳ τῆς προόδου τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τεχνικῆς, πρὸς τὰ νέα ρεύματα. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς σκέψεως τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καὶ τὴν βάσιν τῶν ὅλων ἐπιδιώξεων τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ δώσω ἐγὼ ἄμεσον ἀπάντησιν. Θὰ καλέσω πρὸς τοῦτο ἕτερον ὁμιλητήν, εἰς ἄλλην αἴθουσαν, τὸν ὁμιλητὴν ἐνώπιον τῆς Διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας, κατὰ τὴν 14ην Ἰουλίου 1963, μόλις πρὸ ἑνὸς ἔτους, τὸν ἤδη κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Τὸν ὁμιλητήν, ὁ ὁποῖος ἀφοῦ ἐξῆρε τὴν ἀνάγκην τῆς Παιδείας, τῶν ὑλικῶν παροχῶν πρὸς ἀνάπτυξίν της, ἔφθασεν εἰς τὴν ἠθικὴν ἄποψιν καὶ ἐτόνισεν, ὅτι ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ὑλικὴν ἐνίσχυσιν, ἐκεῖνο ποὺ πρέπει πρὸ παντὸς νὰ προσέξωμεν καὶ ἔχει μεγαλυτέραν ἀξίαν, εἶναι ἡ ἀκτινοβολία, ἡ ψυχική, ἡ πνευματικὴ τοῦ διδασκάλου. Ὁμιλῶν δὲ περὶ τῶν ἰδανικῶν προσέθετε: «Ποῖα εἶναι τὰ ἰδεώδη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ ἐμπνευσθοῦν οἱ διδάσκαλοι γιὰ νὰ γίνουν οἱ ἴδιοι κήρυκες, διότι, βεβαίως, διὰ νὰ ἐμπνεύσουν πρέπει πρῶτα νὰ ἔχουν ἐμπνευσθῆ. Καὶ φοβοῦμαι, ὅτι αὐτὸ ἐπὶ μακρὸν ἀπουσιάζει ἀπὸ τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς Ἑλλάδος. Ποῖα εἶναι τὰ ἰδεώδη — διερωτᾶται ὁ ὁμιλητής — προσθέτων, «ἀναγράφεται ἀπὸ μωροὺς ἀνθρώπους συνήθως, ὅτι θὰ πρέπει ἡ Παιδεία νὰ ἀναζητήσῃ νέα ἰδεώδη, διότι εἰσήλθομεν εἰς μίαν νέαν τεχνικὴν περίοδον. Αὐτὴ εἶναι ἡ μωρία τῆς δοκησισοφίας. Καθ’ ὅλους τοὺς αἰῶνας ἡ τεχνικὴ μετέβαλε συστήματα καὶ ἀποδόσεις. Καὶ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ συμβαίνῃ αὐτὸ πάντοτε εἰς τὸ μέλλον. Ἀλλά, ἐνῷ ἡ τεχνικὴ μεταβάλλεται, ὁ ἄνθρωπος μένει ἀμετάβλητος. Αὐτὸς τὸ θαῦμα τοῦ Θεοῦ, τῆς φύσεως, τῆς μοίρας, ὁ ἄνθρωπος. Ἡ γέννησις, ὁ θάνατος, ἡ ψυχή, τὸ πνεῦμα, ἡ συνείδησις, αὐτὰ μένουν ἀμετάβλητα». Ἀναλύει δὲ περαιτέρω τὰ ἰδεώδη αὐτὰ ὡς τὰ ἰδεώδη τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ Χριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ καὶ ἐπάγεται, ὅτι «τὰ ἰδεώδη εἶναι ἀμετάβλητα, δότι τὰ ἰδεώδη εἶναι αἰώνια». Μωροί, λοιπόν, καὶ δοκησίσοφοι ὅσοι ἀναζητοῦν νέα ἰδεώδη; Ἀλλὰ τότε, τί εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι λόγω τῆς ἀναπτύξεως τῆς τεχνικῆς καὶ τῶν ἐπιστημῶν, τὰς κατακτήσεις καὶ τὴν ὑπερηφάνειαν τοῦ αἰῶνος μας, ὡς λέγει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις, δὲν προσηλώνονται εἰς τὴν παθητικὴν λατρείαν νεκρῶν τύπων, δῆθεν, καὶ ἐγκολπώνονται τὰ μεγάλα πνευματικὰ ρεύματα τῆς ἐποχῆς μας, τὰ ὁποῖα ἡ πρόοδος τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν καὶ τῆς τεχνικῆς ἐδημιούργησε, λησμονοῦντες, ὅτι «ἐνῶ ἡ τεχνικὴ μεταβάλλεται συνεχῶς, ὁ ἄνθρωπος παραμένει ἀμετάβλητος». Οὐδεμία, λοιπόν, διαφωνία μας, κ. Ὑπουργὲ τῆς Προεδρίας, ὡς πρὸς τὸ μορφωτικὸν ἰδανικὸν περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσατε, εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν σας. Εἶναι ἕνα. Πάντοτε ἕνα. «Εἶναι ἀκριβῶς τὰ ἰδεώδη τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ Χριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ», διὰ νὰ ἀναγνώσω καὶ πάλιν τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγόν σας. Τὰ ἰδεώδη τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ. Ἡ καραμέλλα αὐτή. Κύριοι βουλευταί, βεβαίως, τὸ περιεχόμενον τῆς ἐννοίας οὑμανισμὸς—ἀνθρωπισμός, εἶναι πλατύτατον καὶ μποροῦμε νὰ τοῦ δώσουμε εὐρυτάτην ἔκτασιν, ἀλλὰ δὲν μποροῦμε νὰ ἀγνοήσωμεν, ὅτι βασικῶς προϋποθέτει δικαίωμα, ὅπως ὁ κἄθε ἄνθρωπος ζῆ ἐλεύθερος, ἀπολαμβάνων δικαιοσύνης, ἀναγνωριζομένης τῆς ἀξίας του καὶ δικαιούμενος νὰ ἀξιοῖ πίστιν ἐπὶ τῆς ἱκανότητός του. Καὶ αὐτὰ τὰ συναισθήματα, δὲν τὰ ἀποκτᾶ κανεὶς χωρὶς διείσδυσιν εἰς τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ἀξίαν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐννοιῶν καὶ τὸ πνεῦμα αὐτὸ τὸ δημιουργεῖ μόνον ἡ κλασσικὴ παιδεία. Κύριοι συνάδελφοι κυριώτερα θέματα, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ τὸ ἐγκρινόμενον νομοθ. διάταγμα εἶναι: οἱ τεθειμένοι περιορισμοὶ τῆς διδασκαλίας τῶν ἀρχαίων γλωσσῶν εἰς τὰ γυμνάσια, ἡ προτεινομένη εὐρεῖα χρῆσις τῶν μεταφράσεων, ἡ διδασκαλία τῆς δημοτικῆς, ἡ μεταφορὰ τῶν θρησκευτικῶν εἰς τὰ μὴ κύρια μαθήματα καὶ ἡ προαιρετικὴ παρακολούθησις τῶν Λατινικῶν, ποὺ ὅλα μαζὶ ἀποτελοῦν ἓν σύνολον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξάγεται ἡ προσπάθεια τοῦ ἀσφυκτικοῦ περιορισμοῦ τῆς κλασσικῆς παιδείας καὶ τῆς γλώσσης τῶν συγγραφέων, τῶν σοφῶν καὶ τῶν φιλοσόφων καὶ ἐν συνεχείᾳ ἡ ἵδρυσις τοῦ ἰνστιτούτου, ἐκ τοῦ ὁποίου συνάγεται ἡ ἑτέρα προσπάθεια τῆς ὑποταγῆς τῆς παιδείας εἰς τὴν κομματικὴν ἐκμετάλλευσιν. Δὲν ὑποστηρίζομεν, βέβαια, ὅτι διὰ τῆς συνεχίσεως τῆς διδασκαλίας τῆς ἀρχαίας ἡμῶν γλώσσης καὶ γενικώτερα τῆς κλασσικῆς παιδείας, θὰ ἐδημιουργούσαμε μόρφωσιν, ἡ ὁποία θὰ καθίστα τοὺς νέους μας ἱκανοὺς νὰ ὁμιλήσουν τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικήν, ἢ νὰ ἀναγινώσκουν ἕνα ἀρχαῖο συγγραφέα μὲ τὴν αὐτὴν εὐχέρειαν ποὺ ἀναγινώσκουν ἕναν νεώτερον. Ἀλλά, ἂς μὴ παραβλέπωμεν, ὅτι ἡ μελέτη τῶν ἀρχαίων συγγραφέων τοὺς καθιστᾶ ἱκανοὺς νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰ εἰς τὴν ζωὴν προκύπτοντα ζητήματα, νὰ καλλιεργήσουν τὴν ψυχήν των, τὸ πνεῦμα των, τὸ αἴσθημα τοῦ δικαίου καὶ τῆς φιλαλληλίας καὶ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν μορφὴν τῆς γλώσσης τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων. Τοῦτο, ὅμως, προϋποθέτει ὄχι μεταφράσεις καὶ ἄψυχα κείμενα κ.σ, οὔτε περιορισμὸν τῶν ἐτῶν καὶ τῶν ὡρῶν διδασκαλίας. Σήμερα ὑπέρ ποτε ἄλλοτε. Διότι σήμερον ὅλαι αἱ ἀνακαλύψεις καὶ ἡ εὔρυνσις τῶν μέσων ψυχαγωγίας, προκαλοῦν τὰ παιδιά μας, τὰ ἀπασχολοῦν, τὰ παρασύρουν, ὥστε δυσκόλως περιορίζονται εἰς τὰ μαθήματά των γενικῶς καὶ πολὺ περισσότερον εἰς τὴν σπουδὴν τῶν κλασσικῶν συγγραφέων ποὺ εἰς πᾶσαν περίπτωσιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὰς ἀρχὰς τῶν σπουδῶν των, δὲν τοὺς εἶναι ἀκόμη νοητή. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ προσελκύσωμεν, νὰ τὰ ἐνισχύσωμεν καὶ νὰ τοὺς ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς μελέτης τῶν συγγραφέων — ἂν πιστεύωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν — καὶ ὄχι νὰ ἐμβλύνωμεν ἀκόμη περισσότερον τὸ ἐνδιαφέρον των διὰ τῆς διαδόσεως τῶν ἀντικλασσικῶν ἀντιλήψεων. Ἂν πιστεύωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν, ὅπως πρό τινος ἐπίστευεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, ὅπως διὰ νομοθετικῶν μέτρων, ἐντείνωμεν τὸ ἐνδιαφέρον τῶν νέων μας, βελτιοῦντες καὶ τὸν τρόπον τῆς διδασκαλίας διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν στάθμην τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προσωπικοῦ καὶ ὄχι νὰ ἀποθαρρύνωμεν αὐτούς. Ὡς πρὸς τὴν παράλληλον διδασκαλίαν τῆς δημοτικῆς ἐγράφησαν καὶ ἐλέχθησαν πράγματα πλεῖστα ὅσα, ὥστε δὲν θὰ προσέθετα οὐδέν, ἐὰν ἐπεχείρουν νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ διδακτικοῦ ἀδιεξόδου, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε. Δὲν εἶναι ζήτημα, οὔτε διατάγματος, οὔτε νόμου. Τὰ γλωσσικὰ ζητήματα λύονται μόνον διὰ τῆς καθημερινῆς ζωῆς. Ἡ περίφημος ἰσοτιμία τῶν γλωσσῶν, σύν τῷ χρόνῳ, ἔτεινε νὰ ἐπέλθῃ. Ἡ μία προσήγγιζε τὴν ἄλλην. Ἡ προσπάθεια ὑπονομεύσεως τῆς ἀρχαίας γλώσσης, διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ της ὡς ἀναχρονιστικῆς καὶ παρεμποδιζούσης τὴν πρόοδον, εἶναι καταδικασμένη νὰ ἀποτύχῃ. Καὶ ἡ νομοθεσία σας, τίποτε ἄλλο δὲν ἔκαμε παρὰ νὰ ἀνακόψῃ τὴν παράλληλον διαδρομὴν τῶν δύο γλωσσῶν εἰς βάρος καὶ τῆς ἰδίας τῆς δημοτικῆς, ἡ τῆς ὁποίας ἐκμάθησις ἐπιτυγχάνεται καλύτερα, μέσῳ τῆς καθαρευούσης. Ὁ συνδυασμὸς αὐτός, κύριοι συνάδελφοι, τῆς μειώσεως τῶν ἐτῶν καὶ τῶν ὡρῶν τῆς διδασκαλίας τῆς ἀρχαίας γλώσσης, μὲ τὴν διὰ μεταφράσεων διδασκαλίαν, ἐκεῖ ὅπου θὰ διδάσκεται καὶ θὰ εἶναι διὰ νόμου ὑποχρεωτικὴ ἡ ἐπιβολὴ τῆς δημοτικῆς, ὑποκρύπτει ἐπιδίωξιν διακοπῆς τοῦ συνδέσμου πρὸς ἀρχαίους συγγραφεῖς καὶ τὴν διδασκαλίαν των, ἀποσύνδεσιν ἀπὸ τὸ ἀθάνατον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἡ διδασκαλία των ἔχει μεταδώσει καὶ μεταλαμπαδεύσει εἰς τοὺς συγχρόνους, διότι τὸ πνεῦμα αὐτὸ παρεμποδίζει τὴν παραδοχὴν καὶ μετάδοσιν τῶν ὑλιστικῶν ἀρχῶν, εἰς τὰς ὁποίας τινὲς πιστεύουν καὶ ἀκόμη, ὡς καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ εἶπε πρό τινων ἡμερῶν, ὁμιλῶν εἰς Ἀλεξανδρούπολιν, κλονισμὸν τῆς ἰσορροπίας μεταξὺ παραδόσεως καὶ προόδου, μεταξὺ παραδόσεως καὶ νέων ἀξιῶν, αἱ ὁποῖαι νέαι ἀξίαι δὲν μποροῦν ποτὲ νὰ ἐκτοπίσουν τὰς ἀξίας ποὺ προῆλθον ἀπὸ τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ τὸν Χριστιανισμόν». Ὡς πρὸς τὴν ἵδρυσιν τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, ἐλέχθησαν πλεῖστα ὅσα ἐπ’ αὐτοῦ, διαφωτίσαντα πλήρως τὴν Βουλήν. Δὲν βλέπω, εἰλικρινῶς, καμμίαν διαφορὰν μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ καταργουμένου Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Σκοπὸς τῆς ἱδρύσεώς του εἶναι μόνον ἡ κατάργησις τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ ἐκείνου Συμβουλίου, διὰ νὰ ἀντικατασταθοῦν, ἁπλῶς, οἱ ἀποτελοῦντες τοῦτο. Ἄλλως τε ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν Ὑφυπουργὸν τότε τῆς Παιδείας, ἀείμνηστον Ἀκρίταν. «...(Ἀναγινώσκει)...». Θὰ ἔπρεπε νὰ βάλωμεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν στὴν μεταρρύθμισι καὶ κατήργησαν τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, διὰ νὰ μποῦν ἄνθρωποι τοῦ κόμματος, πρᾶγμα ποὺ σημαίνει ὑποδούλωσιν τῆς Παιδείας εἰς τὸ κόμμα. Κατὰ τὰ ἄλλα, ἐκτὸς ἐλαχίστων νέων δικαιοδοσιῶν, τοῦ ἀνατίθενται ὅλα τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Ὡς πρὸς τὴν ἐννεαετῆ ἐκπαίδευσιν, εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, κ.κ. συνάδελφοι. Θὰ εἶχον, ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐπιβάλλεται ὑποχρέωσις ἐννεαετοῦς ἐκπαιδεύσεως, χωρὶς ἐκπλήρωσιν ἀντιστοίχως ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους νὰ παράσχῃ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ δὴ στὸ χωριό, στὸν ἐργάτη, στὸν πτωχὸ ἀγρότη καὶ εἰς τὸν οἱονδήποτε πολίτη, πατέρα τοῦ ἐκπαιδευομένου, τὰ μέσα τῆς ἐκπαιδεύσεως, τοὐλάχιστον τὸ σχολεῖον καὶ τὸν διδάσκαλον. Ἡ ἐννεαετὴς ὑποχρεωτικὴ φοίτησις προϋποθέτει στὰ 7.000 χωριὰ τῆς Ἐπικρατείας, καὶ 7.000 σχολεῖα — γυμνάσια τριετῆ — καὶ ἔχομεν μόνον 600, δηλαδὴ λείπουν 6.400 σχολεῖα καὶ τοὐλάχιστον δεκαπλάσιοι καθηγηταί. Θὰ συμπληρωθοῦν σὺν τῷ χρόνῳ, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς Προεδρίας, ἀλλὰ πότε; Ἔκαναν ὑπολογισμὸν διὰ νὰ ἰδοῦν, μετὰ πόσα χρόνια; Ὡς πρὸς τὰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις ἀπὸ τὸ δημοτικὸν εἰς τὸ γυμνάσιον, βεβαίως, ἔπρεπεν αὗται νὰ καταργηθοῦν, ἐφ’ ὅσον ὑποχρεοῦνται νὰ φοιτήσουν εἰς τοῦτο. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, θὰ ἤθελα νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ οὕτω διαμορφουμένη διὰ τοῦ Ν.Δ. τριετὴς γυμνασιακὴ ἐκπαίδευσις, θὰ ἔπρεπε νὰ ἰσχύσῃ διὰ τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ ἀκολουθήσουν, ἐν συνεχείᾳ καὶ σπουδὴν εἰς τὸ Λύκειον καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Διὰ τοὺς λοιποὺς θὰ ἔπρεπε νὰ διαμορφωθῇ τριετὴς ἐκπαίδευσις εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ὁπότε οἱ πρῶτοι ἀσφαλῶς θὰ ὑπεβάλλοντο εἰς εἰσιτηρίους ἐξετάσεις καὶ οἱ λοιποὶ ὄχι. Διὰ τὰ λοιπὰ θέματα τοῦ Διατάγματος, ἀναφέρομαι εἰς τὰ ἐκτεθέντα παρὰ τῶν κ.κ. συναδέλφων τῆς ΕΡΕ, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, μοῦ ὑπενθυμίζει συνεχῶς τὴν ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ καθοριζομένην ὥραν ὁμιλίας. Εἶμαι, ὅμως, ὑποχρεωμένος τοὐλάχιστον δι’ ἓν ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχον ἀναλάβει ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσω, νὰ ἀσχοληθῶ, ἔστω καὶ δι’ ὀλίγων. Πρόκειται διὰ τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας κ. Παπανοῦτσον. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ παρεμβάλω τὸ προσωπικὸν τοῦτο ζήτημα εἰς τὸ ἐθνικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Δυστυχῶς, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας μου, παρὰ τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν κατέβαλον κατὰ τὴν τελευταίαν πρὸ παντὸς συνεδρίασιν, τῆς 7ης τρέχοντος, ὅπως ἀποφευχθῇ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, ἡ κατ’ ἀνεπίτρεπτον καὶ παρὰ τὸν Κανονισμὸν μάλιστα τρόπον παρεμβολὴ καὶ σχεδὸν ἀγόρευσις συναδέλφου, ἐπανέφερε τὸ ζήτημα, καὶ ἐπιμόνως μάλιστα, διὰ προσθέτου παρεμβάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Προεδρίας. Καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος, σύμφωνα μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, νὰ ἀσχοληθῶ καὶ μὲ τὸν κατέχοντα τὴν θέσιν τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§57Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριε συνάδελφε, ἡ παράταξίς σας παρενέβαλε τὸ προσωπικὸν θέμα.

§58Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Καὶ θὰ εἶχεν ἀποφευχθῇ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ συζήτησις, ἐὰν ὁ ὁμιλητὴς τῆς Ε.Κ. κ. Χασαπίδης, ὁ διακόψας καὶ ἀγορεύσας κ. Κοΐνης, καὶ ὑμεῖς, κ. Ὑπουργέ, δὲν εἴχατε ἐπὶ τοσοῦτον ἀσχοληθῆ μὲ αὐτό, δὲν εἴχατε προκαλέσει καθ’ ὃν τρόπον, ἰδίως ὁ κ. Κοΐνης, προεκάλεσε, τὴν παράταξίν μας, νὰ δηλώσῃ ἂν ὑφίσταται θέμα Παπανούτσου καὶ ἂν ἀκόμη δὲν εἴχατε προβῆ εἰς ἔξαρσιν τῶν πνευματικῶν καὶ ἐθνικῶν αἰσθημάτων καὶ τῶν ἐπιστημονικῶν του ἱκανοτήτων. Κύριοι, ὡμιλήσατε καὶ μετὰ περιφρονήσεως μάλιστα, ὅτι τὸ ὅλον θέμα Παπανούτσου τὸ ἔχει δημιουργήσει ἕνας Ὑπομοίραρχος. Τὸ εἴπατε καὶ σεῖς, κ. Ὑπουργέ, καὶ τὸ ἐπανέλαβε δὶς καὶ ὁ κ. Χασαπίδης.

§59Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Τὸ πόρισμα τοῦ κ. Ὑπομοιράρχου, ἀνετράπη.

§60Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Λοιπόν, ὁ «ἕνας Ὑπομοίραρχος» ἀκούσετε, νὰ ἴδητε, ποῖος εἶναι. Συνταγματάρχης Χωροφυλακῆς κ. Κινινῆς. Πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας Τὸ Βʹ Τάγμα Χωροφυλακῆς............... «...(ἀναγινώσκει)...». Τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἔστειλεν ἔγγραφον τὸ 1945, ἐπὶ ἀειμνήστου Βούλγαρη καὶ ἐζήτησε τὰς πληροφορίας.

§61Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Ὁ ἴδιος ὁ Παπανοῦτσος τὸ ἔστειλε τὸ ἔγγραφον.

§62Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Καὶ ἀπαντᾷ: «Ὑπῆρξεν ἕνας ἐκ τῶν πλέον φανατικῶν κομμουνιστῶν καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεως, ἣν κατεῖχε, μεγάλως ἐπέδρασεν... «...(ἀναγινώσκει)...». (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι, φωναί).

§63Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Δι’ ἐμὲ καὶ τοὺς περισσοτέρους συναδέλφους, ὀλίγα ἔχουν γράψει οἱ ἐνωμοτάρχαι; (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). Καὶ διὰ πολλοὺς ἀπὸ σᾶς ὀλίγα ἔχουν γράψει; Κύριοι συνάδελφοι, παρεκάλεσα ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου καὶ εἶπα νὰ ἔλθουν ἐδῶ πέρα οἱ ἐκθέσεις τῆς Χωροφυλακῆς περὶ τῶν κ.κ. Παναγιώτου Κανελλοπούλου καὶ Κωνσταντίνου Τσάτσου, ὅταν ἐξετοπίζοντο, διὰ νὰ ἴδωμεν, πὼς τοὺς περιέγραψαν, ὡς κομμουνιστὰς καὶ πράκτορας τῆς Ρωσίας.

§64Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Θὰ συνεννοηθοῦμεν, κ. Ὑπουργέ; Εἶναι ἀνάγκη νὰ συνεννοηθοῦμεν.

§65Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Ἔτσι ἐγίνοντο οἱ φάκελλοι. Τώρα ἦλθεν ἡ δημοκρατία, πλέον.

§66Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, διὰ νὰ συνεννοηθοῦμεν. Εἶσθε Ὑπουργός. Ἐκπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁμιλήσατε προχθὲς περὶ «ἑνὸς ὑπομοιράρχου». Καὶ σᾶς λέγω, λοιπόν, δὲν εἶναι «ἕνας ὑπομοίραρχος», ἀλλὰ εἶναι ἡ ἀσφάλεια τοῦ τόπου, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε: «ἕνας ὑπομοίραρχος».

§67Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Αὐτὸ ἀνετράπη.

§68Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1945, ποῖος ἦτο Ὑπουργός; Εἰπέτε μας τὰ ὀνόματα. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἰσέρχεται ἐντὸς τῆς αἰθούσης, συνοδευόμενος ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς κ. Γ. Ἀθανασιάδη–Νόβα, ὁ βουλευτὴς Κάτω Ρήνου, πρώην Πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας καὶ ἤδη Πρόεδρος τῆς Συμβουλευτικῆς Συνελεύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, κ. Πιὲρ Φλεμλέν, τὸν ὁποῖον οἱ βουλευταὶ ὑποδέχονται μὲ ζωηρὰ χειροκροτήματα). (Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας, καταλαβὼν τὴν προεδρικὴν ἕδραν, προσφωνεῖ τὸν κ. Πιὲρ Φλεμλέν, ὡς ἑξῆς):

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὲ πολλὴν εὐχαρίστησιν ἀνακοινῶ εἰς τὸ σῶμα, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν μᾶς κάμει τὴν τιμὴν νὰ παρακολουθῇ τὴν συνεδρίασίν μας ὁ συνάδελφος βουλευτὴς τοῦ Κάτω Ρήνου, πολλάκις Ὑπουργὸς καὶ πρώην Πρωθυπουργὸς τῆς Γαλλίας καὶ ἤδη Πρόεδρος τῆς Συμβουλευτικῆς Συνελεύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, κ. Πιὲρ Φλεμλέν. Ὁ κ. Φλεμλέν, ἀποτελεῖ μίαν ἀπὸ τὰς ἐπιφανεστέρας πολιτικὰς φυσιογνωμίας τῆς μεταπολεμικῆς Εὐρώπης, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε δέ, παρουσιάζων εἰς ὑμᾶς τὸν ἐκλεκτὸν συνάδελφον, νὰ ἐπαναλάβω ὀλίγας χαρακτηριστικὰς γραμμάς, μὲ τὰς ὁποίας προσεπάθησα χθὲς νὰ συνθέσω τὴν σκιαγραφίαν του. Ἡ πατρίς σας, εἶπον εἰς τὸν ἐξοχώτατον ξένον μας, κατέστησε διὰ σύμπασαν τὴν Εὐρώπην ζῶσαν πραγματικότητα τὰς διακηρυχθείσας ἀρχὰς περὶ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Ἀλλὰ καὶ προσωπικῶς, σεῖς ὑπήρξατε πάντοτε ὁ ἀπτόητος ὑπέρμαχος τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν καὶ ὁ εὔγλωττος κῆρυξ τῶν ἰδεωδῶν τῆς εἰρηνικῆς συνεργασίας, τῆς ἀδελφότητος καὶ τῆς ἑνότητος τῶν Εὐρωπαϊκῶν λαῶν, ἰδεωδῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὁποίων ἀφιερώθη μέγα μέρος τῆς περιλάμπρου πολιτικῆς σας δράσεως. Δράσεως, ἥτις σᾶς ἀνύψωσεν ἐπαξίως εἰς τὰ ὕπατα πολιτικὰ καὶ κυβερνητικὰ ἀξιώματα τῆς χώρας σας καὶ μάλιστα εἰς ὥρας κρισίμους διὰ τὴν μεταπολεμικὴν της ἐξέλιξιν, τὴν εὐτυχῆ πορείαν τῆς ὁποίας τόσον ἀποτελεσματικῶς ἐξυπηρετήσατε. Ἡ Συμβουλευτικὴ τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης Συνέλευσις, εἰς τὸ πρόσωπόν σας, ὡς τὸ πρόσωπον τοῦ ἐπιφανοῦς Γάλλου πολιτικοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ καὶ τοῦ μεγαλόφρονος Εὐρωπαίου, εὗρε τὸν ἰδεώδη Πρόεδρον, ὅστις ἐνσαρκώνει καὶ ζωοποιεῖ τὸ ἰδανικὸν τῆς εἰρήνης, τῆς συναδελφώσεως καὶ τῆς καρποφόρου συνεργασίας τῶν Εὐρωπαϊκῶν λαῶν. Ἔχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ γνωρίζετε τὴν Ἑλλάδα καὶ μάλιστα νὰ συνδέεσθε προσωπικῶς μὲ πολλὰ ἐπίλεκτα μέλη τοῦ πολιτικοῦ της κόσμου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εὐχεραίνει κατὰ πολὺ τὴν κοινήν μας προσπάθειαν. Γνωρίζετε μὲ πόσην ἀφοσίωσιν εἶναι προσηλωμένος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ αἴσθημα τοῦ Δικαίου, εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Δημοκρατίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τῆς Εἰρήνης τὴν εἰλικρινῆ ἐπιδίωξιν. Πιστεύοντες, ὅτι ἀπὸ ἀκριβῆ ἐκτίμησιν τῶν πατροπαραδότων τούτων φιλελευθέρων ἀρετῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπορρέει ἡ πρὸς τὴν χώραν μας ἀγάπη σας καὶ ἡ δοκιμασμένη φιλική σας εὐμένεια ὑπὲρ τῶν δικαίων της, σᾶς εἴμεθα, διὰ τοῦτο, πολλαπλασίως, εὐγνώμονες. Ὅσοι ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων ἔχουν μετάσχει τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, εἰς τὸ Στρασβοῦργον, τοῦ ὁποίου ὁ κ. Φλεμλὲν εἶναι ἐπίλεκτος Δήμαρχος, πανηγυρικῶς ἐπανεκλεγεὶς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ἐνθυμοῦνται πάντοτε ζωηρῶς πόσην φιλοφροσύνην καὶ ἐγκαρδιότητα, ὄχι μόνον φιλόξενον, ἀλλὰ καὶ φιλελληνικήν, συνήντησαν ἐκεῖ ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου, ὁ ὁποῖος ὑπενθυμίζει εἰς ὅλους μας παλαιὰς προσφιλεῖς μορφὰς τοῦ Γαλλικοῦ Φιλελληνισμοῦ. Βέβαιος, ὅτι ἀνταποκρίνομαι εἰς τὰ αἰσθήματα ὅλων τῶν κ.κ. συναδέλφων, χαιρετίζω μὲ αἰσθήματα τιμῆς καὶ φιλίας τὴν παρουσίαν τοῦ κ. Φλεμλὲν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Διακόπτομεν διὰ 5′ λεπτά.

(Ὥρα 1.00′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 1.05′ μ.μ.)

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Πετραλιᾶς). Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς, παρακαλεῖται, ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του, ἐπὶ τῆς συζητουμένης προτάσεως νόμου, περὶ ἀκυρώσεως τοῦ Ν.Δ. 4379)64.

§71Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ βῆμα, μετὰ τὴν διακοπήν, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ πάλιν νὰ τονίσω, γιὰ νὰ ἐξηγηθῶ πρὸς σᾶς καὶ νὰ συνεννοηθῶ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας Κυβερνήσεως. Ὑποχρέωσιν ἐκπληρῶν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον ἀπέναντι τοῦ σώματος κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Τετάρτης, ὁμιλῶ ἐπὶ τοῦ ἀνακύψαντος προσωπικοῦ θέματος, τοῦ θέματος τοῦ κ. Παπανούτσου. Ἐὰν δὲν εἶχε παρεμβληθῇ ὁ κ. Κοΐνης καὶ δὲν εἶχεν ἐπακολουθήσει ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν συνηγορίαν καὶ τὴν ὑπεράσπισιν, ἐπὶ τοῦ ἀνακύψαντος θέματος, τοῦ κ. Παπανούτσου, ἐπιτεθέντες καθ’ ὅλων ἐκείνων ποὺ ἔχουν ταχθῆ ἐναντίον του, δὲν θὰ ἄνοιγα ἐγὼ τὸ θέμα Παπανούτσου. Τώρα, ὅμως, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἰσέλθω καὶ ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ μὲ ἀκούσητε. Ἐλέχθη, ὅτι ἕνας ὑπομοίραρχος ἐσυκοφάντησε τὸν κ. Παπανοῦτσον. Ἔτσι μὲ ἕνα περιφρονητικὸν ὕφος πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τῆς χώρας, ὡμίλησαν, λέγοντες, ἐπὶ λέξει, «ἕνας ὑπομοίραρχος».

§72Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Δὲν ἤξευρα, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ὑπομοιράρχου.

§73Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἠξεύρετε περὶ τίνος πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, καὶ σεῖς καὶ ὁ κ. Χασαπίδης, εἴπατε, ὅτι ἕνας ὑπομοίραρχος ἔγραψεν ἕνα γράμμα καὶ κατηγόρησεν ἀδίκως τὸν κ. Παπανοῦτσον. Ἐπειδὴ δὲν τὰ γνωρίζετε τὰ πράγματα, καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς ἔχομεν ὑποχρέωσιν, καλύπτοντες τοὺς ἀποκαλουμένους ἀπὸ ὑμᾶς σκοταδιστάς, ἔχομεν, λέγω, ὑποχρέωσιν νὰ ἐκθέσωμεν ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὰ πράγματα, ὡς ἔχουν. Καὶ θὰ ἀναλύσω καὶ θὰ ἐκθέσω ὁλόκληρον τὴν σειρὰν τῶν κατὰ Παπανούτσου αἰτιάσεων, γιὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι δὲν εἶναι ἀδικαιολόγητα τὰ ὅσα λέγονται. Καὶ ἀρχίζω: Ἔγγραφον τοῦ Συνταγματάρχου τῆς Χωροφυλακῆς κ. Κινινῆ, εἰς ἀπάντησιν ἐπὶ σχετικοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου κατὰ Φεβρουάριον 1945 ἐπὶ Κυβερνήσεως Βούλγαρη, λέγει: «Λαμβάνω τὴν τιμὴν εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ὑπ’ ἀριθμ. Ε. 782)2.4.45, ὑμετέρας διαταγῆς — ὡς βλέπετε προηγήθη διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας ἀπὸ Ἀπριλίου ἀκόμη τοῦ 1945 ἐπὶ Κυβερνήσεως Βούλγαρη — νὰ ἀναφέρω περὶ τῆς δράσεως τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ Παιδείας Εὐαγγέλου Παπανούτσου, τὰ ἑξῆς: Τέως Διευθυντὴς Παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας Τριπόλεως, ὁ πρῶτος ὀργανώσας τὴν ἀντεθνικὴν ὀργάνωσιν τοῦ ΕΑΜ Ἀρκαδίας Πρόεδρος τῆς πρώτης Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς Τριπόλεως, ἀποτελουμένης 1) ἀπὸ τοὺς καθηγητὴν τότε τῆς Ἀκαδημίας Παπαηλίου Σπυρίδωνα καὶ ἤδη Διευθυντὴν Ἀκαδημίας Πειραιῶς, 2) Δικηγόρον Γρηγόριον Μίχα, 3) Δικηγόρον Νικόλαον Δεληβορηάν, 4) Ἰωάννην Ἀργυρόπουλον, Διευθυντὴν Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας καὶ 5) ἰατρὸν Σπυρ. Παρθενίου, κατοίκους Τριπόλεως. Πολλάκις ὡμίλησε πρὸς τοὺς σπουδαστὰς τῆς Ἀκαδημίας διὰ τὸν ταξικὸν ἀγῶνα. Ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν φανατικῶν κομμουνιστῶν καὶ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του ἣν κατέχει, μεγάλως ἐπέδρασαν αἱ ἀντιλήψεις του εἰς τοὺς σπουδαστάς τῆς Ἀκαδημίας Τριπόλεως». Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Κινινῆς, εἶναι εἷς ἐκ τῶν λαμπροτέρων ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς. Εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συλληφθεὶς ἀπὸ τοὺς Γερμανούς, δὲν ἔδωσεν εἰς αὐτοὺς τὰ ὀνόματα τῶν κομμουνιστῶν. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§74Τ. ΚΕΦΑΛΛΗΝΟΣ. .. (ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κεφαλληνέ, μὴ διακόπτετε, δὲν σᾶς ἐπιτρέπω διακοπάς.

§76Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βουρδουμπᾶ, ἡμεῖς τὸν κ. Παπανοῦτσον τὸν ἔχομεν καὶ θὰ τὸν ἔχωμεν κόσμημα.

§77Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐπακολουθεῖ ἡ ἔκθεσις Ὑπομοιράρχου Τσελέκη 19.7.45. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἕνας ὑπομοίραρχος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας. Θὰ σᾶς διαβάσω, τί λέγει σχετικῶς ἡ ἔκθεσις αὐτή.

§78Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριε Βουρδουμπᾶ, τὴν ἔκθεσιν ἀπὸ τὴν ἐπανεξέτασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἀνώτατος ἀξιωματικὸς τῆς Χωροφυλακῆς, τὴν ἔχετε; Ἀλλά, θέλετε νὰ ξεκαθαρίσω καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη, τὸ τί ἔχουν γραφῆ διὰ 1.500.000 καὶ πλέον Ἕλληνας; Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζετε; Ἀναμένω ἀπάντησιν.

§79Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Αὐτὸς ὁ ἕνας ὑπομοίραρχος, λέγει εἰς τὴν ἔκθεσίν του αὐτὰ ποὺ θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐν συνεχείᾳ. (... (Ἀναγινώσκει)...», καταλήγων, ὅτι συνειργάζετο στενῶς μετὰ τῶν ἀναρχοκομμουνιστῶν, πρωτοστατήσας εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς Ε.Π.Ο.Ν. καὶ ἀποτελέσας μέλος τῆς Λαϊκῆς Ἐπιτροπῆς Τριπόλεως καὶ ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀποτραπῇ ἡ ἀποστολὴ τούτου εἰς Λονδῖνον, λόγῳ τῆς ἀντεθνικῆς του δράσεως. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω, ἔχομεν τὸν Συνταγματάρχην τοῦ Πυροβολικοῦ Γεώργιον Πεταλᾶν, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς ὅλους γνωστὸς διὰ τὴν ἐθνικήν του δρᾶσιν, εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν καὶ φίλος τοῦ Κόμματός σας, κύριοι βουλευταὶ τῆς Ε.Κ., ὁ ὁποῖος εἰς σχετικὴν ἔκθεσιν τῆς 23ης Ἰουλίου 1965 λέγει περὶ τοῦ κ. Παπανούτσου: «Φέρεται ὡς φανατικὸς κομμουνιστὴς δράσας ἐν Τριπόλει εἰς τὸ Ε.Α.Μ. Πρόκειται νὰ ἀναχωρήσῃ προσεχῶς δι’ Ἀγγλίαν, παρακαλῶ ὅπως διατάξητε διὰ τὰ περαιτέρω».

§80Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβ.). Τότε ὑπῆρχον ψυχώσεις καὶ φοβίαι καὶ εἰς τὸν λαὸν καὶ εἰς τὴν ἡγεσίαν, κ. συνάδελφε.

§81Φ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖτε, κ. Βουρδουμπᾶ, διὰ τὸ 1945, διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ποὺ ἐγεμίσατε ὅλα τὰ νησιὰ μὲ ἀθώους ἀνθρώπους; Αὐτὰ ἐπαναφέρετε εἰς τὴν μνήμην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ;

§82Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβ.). Κύριε Βουρδουμπᾶ, σεῖς τὰ υἱοθετεῖτε αὐτὰ ποὺ λέγετε; Ἐὰν τὰ υἱοθετῆτε, τότε διατὶ ἐπὶ 16 μῆνας ἡ ΕΡΕ τὸν εἶχεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Παιδείας; Ὡς γνωστὸν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὑτήν, τὸ κυριώτερον στέλεχος, ἦτο ὁ κ. Παπανοῦτσος.

§83Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐπακολουθεῖ ἔκθεσις Ταγματάρχου Πλατάκη, Διοικητοῦ Εἰδικῆς Ἀσφαλείας Ἀρκαδίας, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὸν κ. Παπανοῦτσον ὡς τὸν δημιουργὸν τοῦ κομμουνιστικοῦ πυρῆνος εἰς τὸν Κλάδον τῶν Δημοδιδασκάλων Ἀρκαδίας, δηλητηριάσαντα διὰ τῶν ἀντεθνικῶν συνθημάτων καὶ κηρυγμάτων του τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν τούτων. Καὶ ἔρχεται τέλος ὁ καταπέλτης ὁ Παπαγεωργίου, ὁ καταπέλτης ὄχι κατὰ τοῦ κ. Παπανούτσου, ἀλλὰ κατὰ τοῦ ἤδη Διευθυντοῦ Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων. Λέγει, λοιπόν, ἡ ἔκθεσις: «Περὶ τῆς ἐν γένει ἐκπαιδευτικῆς δράσεως ... (ἀναγινώσκει)...». «Ὁ Εὐάγγελος Παπανοῦτσος ὑπηρετῶν ἐν Τριπόλει ὡς διευθυντὴς τῆς Παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας, δὲν ἐσημείωσε συγκεκριμένην δρᾶσιν... (Θόρυβος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς συμπολιτεύσεως». Δὲν προέκυψαν στοιχεῖα, λέγει ὁ κ. Παπαγεωργίου, ποὺ νὰ τὸν πείθουν, ὅτι εἶναι κομμουνιστής. «Δὲν προέκυψαν στοιχεῖα πείθοντα» καὶ πάρα κάτω «δὲν προέκυψαν ἱκανὰ στοιχεῖα καὶ τέλος φρονῶ ὅτι ὁ ἀνωτέρω ὑπάλληλος δὲν τυγχάνει κομμουνιστής, ἀλλὰ ἐκ παρεξηγήσεως ἐχαρακτηρίσθη ὡς τοιοῦτος, λόγῳ τῶν κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἀριστερῶν του ἀρχῶν». Καὶ συνεχίζω «... (ἀναγινώσκει)...». Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ περίφημον ἔγγραφον ἢ μᾶλλον τὸ περίφημον πόρισμα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ κ. Παπανούτσου. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Ἐπὶ ἀμφιβολιῶν θὰ στηρίξωμεν, κ. συνάδελφοι, τὸν Γενικὸν Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου καὶ Ἐπιτελάρχην τῆς Παιδείας; Ἐγὼ ἀγνοῶ πρὸς στιγμὴν ὅλας τὰς ἄλλας ἐκθέσεις, καὶ παίρνω μόνον ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θέλετε σεῖς, κύριοι, τὴν τελευταίαν τοῦ Παπαγεωργίου, μὲ ὅσα ἄλλα λέγει, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ «δὲν προέκυψαν στοιχεῖα πείθοντα» ἢ δὲν προέκυψαν «στοιχεῖα ἱκανὰ» ἢ τὸ «ἴσως ἐκ παρεξηγήσεως». Κατὰ τὰ λοιπὰ θὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν κ. Γενικὸν Γραμματέα.

§84Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σταματήσετε πλέον αὐτὴν τὴν κατάστασιν; Αὐτὴ εἶναι ἡ δημοκρατία σας; Διατὶ ἐπιτρέπετε διακοπάς; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι. Πολλοὶ βουλευταὶ ὁμιλοῦν μὴ ἀκουόμενοι).

§85Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, θέλετε νὰ τὰ λένε ὅλα αὐτά, οἱ παληο–ὑπομοίραρχοι, οἱ ὁποῖοι ὡς γνωστὸν ἔχυσαν τὸ αἷμα τους διὰ τὴν Πατρίδα; Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕνα πρακτικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς Νομιμοφροσύνης, θεσμοῦ τὸν ὁποῖον ἡ Πολιτεία εἶχε θεσπίσει.

§86Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Τὸ ἔχετε ἐδῶ;

§87Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ ξέρετε ὅτι ἔχει χαθῆ καὶ ἀκριβῶς διότι ἔχει χαθῆ τὸ ἀναφέρω. Ὅπως ἐπίσης χάθηκε καὶ ὁ φάκελλος Παπανούτσου, ὁ ὁποῖος ἐστέλλετο ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ἀσφαλείας εἰς τὸ Συμβούλιον Ἐπικρατείας.

§88Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Ἐγὼ ἕνα ξέρω, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐχάθηκε ἕνας φάκελλος τοῦ κ. Κόντα.

§89Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἂν ὑπάρχῃ, θὰ τὸ παραδεχθῆτε; Δηλώσατέ το.

§90Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἡ ἔκθεσις λοιπὸν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐχάθη. Ὁ τότε Ὑπουργὸς Παιδείας κ. Νόβας, εἶχε γράψει 4 ἄρθρα καὶ ἀποροῦσε τὸ πῶς ἐχάθη ἡ ἔκθεσις. Ὁ φάκελλος εἶχε δοθῆ λέγει τὸ ἄρθρον εἰς τὸν κ. Παπαδήμαν καὶ ἔκτοτε ἀπωλέσθη! Χάθηκε δὲ ὁ φάκελλος καὶ τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίας Ἀσφαλείας, μεταξὺ Ὑπουργείου Παιδείας καὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας! Περίεργοι, λίαν περίεργοι αὗται αἱ ἀπώλειαι.

§91Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβ.). Ὁ φάκελλος ὑπάρχει, κ. συνάδελφε.

§92Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ὑπάρχει, κ. Ὑπουργέ, ὁ φάκελλος τοῦ Ὑπουργείου, Παιδείας, ὄχι ὁ φάκελλος τοῦ Ὑπουργείου Ἀσφαλείας. Πέραν αὐτοῦ ὁ κ. Παπανοῦτσος εἶχε παρεξηγηθῆ καὶ διότι εἰς τὰ Ἰωάννινα ἔδωσε πρὸς διδασκαλίαν ἕνα βιβλίον τοῦ Λίπερ, τὸ ὁποῖον ὡμίλει ἐναντίον τοῦ Θεοῦ, Πατρίδος κλπ.

§93Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Ὁ Μὰκ Ἄρθουρ δὲν τὸ εἶχε πάρει χαμπάρι;

§94Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Τὸ Συμβούλιον Νομιμοφροσύνης ἐπ’ αὐτοῦ μὲ μειοψηφίαν ἐδικαιολόγησε τελικῶς δεχθὲν τὰς ἐξηγήσεις, τοῦ κ. Παπανούτσου, ἀλλὰ προέτεινε τὴν μετάθεσίν του ἐξ Ἰωαννίνων, ἡ ὁποία ἐγένετο μὲ τὴν αἰτιολογίαν, ὅτι ἡ ἄσκησις τῶν σπουδαστῶν θὰ μποροῦσε νὰ γίνεται διὰ συγγραμμάτων περιεχόντων ὀλιγωτέρους παραλογισμοὺς καὶ μὴ ἀποτελούντων ἰταμὴν πρόκλησιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινὴν γνώμην, μηδ’ ὄντων διεγερτικῶν τῆς φυσικῆς καὶ ψυχικῆς διαθέσεως τοῦ ἐφήβου.

§95Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Ἐπὶ ποίου Ὑπουργοῦ;

§96Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἡ ἔκθεσις εἶναι τοῦ 1939 ἐπὶ Ὑπουργοῦ Μανιαδάκη, περίεργον σᾶς φαίνεται;

§97Κ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ. Ἡ ἔκθεσις τοῦ Συμβουλίου Νομιμοφροσύνης εἶναι ἐπὶ Ὑπουργίας Γεωργακοπούλου.

§98Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Λέγει, λοιπόν, ἡ ἔκθεσις: «... (Ἀναγινώσκει)...». Καὶ τὸν καλεῖ τὸ Συμβούλιον εἰς ἀπολογίαν, καὶ μετὰ τὴν ἀπολογίαν του καὶ τὰς ἐξηγήσεις, τὸ Συμβούλιον ἀποφαίνεται καὶ λέγει: «...(ἀναγινώσκει) ...». Προτείνει λοιπόν, τὴν μετάθεσίν του. Καὶ μετὰ ταῦτα καὶ κατὰ τὴν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν Μυτιλήνης ὑπηρεσίαν του ἐτιμωρήθη δι’ ἀντιπαιδαγωγικὰς πράξεις, διότι ἀνεβίβασεν ἀπὸ σκηνῆς ἕνα ἔργον ἀντιπαιδαγωγικόν, στρεφόμενον κατὰ τοῦ Κράτους. Αὐτά, λοπόν, εἰς τὴν Τρίπολιν, αὐτὰ εἰς τὰ Ἰωάννινα, αὐτὰ εἰς τὴν Μυτιλήνην.

§99Θ. ΜΑΝΑΒΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§100ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς ΕΡΕ). Κύριε Πρόεδρε, ὅταν τελειώσῃ ὁ ρήτωρ. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουρδουμπᾶ, παρακαλῶ νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸ θέμα καὶ νὰ τελειώνετε.

§102Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι. Πέραν τούτων. Αὐτὸς ὁ κ. Παπανδρέου τὸ 1951 ὅταν ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας, ἐκάλεσε τοὺς πάντας διὰ νὰ τοὺς ὁμιλήσῃ καὶ εἰς τὸν κ. Παπανοῦτσον δὲν ἐπέτρεψε νὰ παρευρεθῇ εἰς τὴν συγκέντρωσιν. Εἶπε τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀπευθυνόμενος πρὸς ὅλους τοὺς συγκεντρωθέντας, ὅτι ἠμπορεῖ ἕκαστος νὰ ἔχῃ οἱασδήποτε ἀντιλήψεις περὶ παιδείας καὶ ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον του ὅμως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑπηρετῇ ὁ μὴ θέλων νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις καὶ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ἐθεωρήθη ἄμεσος παρατήρησις — ὅπως ἦτο — ἀπευθυνομένη εἰς τὰς γνωστὰς ἀρχὰς καὶ ἀντιλήψεις τοῦ κ. Παπανούτσου, ὁ ὁποῖος καὶ ἔσπευσε νὰ παραιτηθῇ. Ἔτσι ἀπεμακρύνθη τότε ἐκ τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας ὁ κ. Παπανοῦτσος. Ἐν συνεχείᾳ, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, εἰς τὴν ἐφημερίδα «ΕΛΛΑΣ», τὴν ὁποίαν ἐξέδιδεν ὁ κ. Παπανδρέου, ἐδημοσιεύθη ἀπάντησις πρὸς τὸν κ. Παπανοῦτσον ἐρωτήσαντα διὰ δημοσιεύματος ἂν ὑπάρχῃ εἰς τὰ συγγράμματά του φράσις ὑπὲρ τοῦ κομμουνισμοῦ, ἐδημοσιεύθη ἀπάντησις μὲ ὕφος ἐκφράσεως τοῦ ἰδίου τοῦ κ. Παπανδρέου ἐρωτῶντος ἀντιστοίχως ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς τὰ συγγράμματά του τὶ κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, μὲ προσθήκην παρατηρήσεως καθ’ ἣν οἱ ἡγέται τῆς παιδείας, οἱ ἔχοντες τὴν εὐθύνην τῆς διαπαιδαγωγήσεως τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ μας πρέπει νὰ εἶναι προπομποὶ καὶ ὄχι οὐραγοὶ εἰς τὴν ἐθνικήν των διαπαιδαγώγησιν. Κύριοι βουλευταί, δὲν αἰτιῶμαι τὸν κ. Παπανοῦτσον διὰ τὰς ἀντιλήψεις του. Μπορεῖ νὰ πιστεύῃ ὅ,τι θέλει καὶ νὰ πρεσβεύῃ ὅ,τι νομίζει ὅτι εἶναι ἐποικοδομητικὸν διὰ τὸ μέλλον τῆς ἀνθρωπότητος. Τὴν Ἑλληνικὴν Παιδείαν, ὅμως δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ τὴν διευθύνῃ αὐτὸς διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἐγὼ καὶ τὸ μέγιστον μέρος τῆς κοινῆς γνώμης διατηροῦμεν τὰς ἀμφιβολίας, τὰς ὁποίας ἡ μέχρι τοῦδε δρᾶσις του ἔχει καταλείπει, διότι πράγματι οἱ ἡγέται τῆς Παιδείας ὀφείλουν νὰ εἶναι κατὰ πάντα ἀπρόσβλητοι καὶ ἀναμφίβολοι. (Χειροκροτήματα).

§103Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Λυποῦμαι βαθύτατα, διότι συνάδελφος περιωπῆς, ὁ ὁποῖος θητεύει ἐπὶ μακρὸν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ἐπανειλημμένως διετέλεσεν Ὑπουργὸς καὶ ἔχει σημειώσει ἀξιόλογον πολιτικὴν δρᾶσιν, παρεσύρθη εἰς μίαν ἀπαράδεκτον καὶ ἀήθη προσωπικὴν ἐπίθεσιν ἐναντίον ἑνὸς φωτισμένου καὶ διακεκριμένου στελέχους τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἑνὸς ἐκ τῶν κυριωτέρων συνεργατῶν τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ Παιδείας. Ἀνεφέρθη εἰς ἐκθέσεις, δὲν ἤκουσα τοὺς βαθμούς, τοὺς ὁποίους ἔφερον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰς ἔκαμαν. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ὁ βαθμός των οὐδὲ τοὺς μέμφομαι δι’ αὐτό. Ἐκεῖνο πάντως ποὺ εἶναι βέβαιον εἶναι, ὅτι ὅσα ἀνέφερεν ὁ φίλος, ἀλλὰ καὶ σκληρὸς ἀντίπαλός μου κ. Βουρδουμπᾶς ἐγράφησαν εἰς ἐποχὴν συγχύσεως, εἰς ἐποχὴν ὀξύτητος καὶ ἀνωμάλους. Γνωρίζομεν ὅλοι κατὰ ποῖον εὔκολον τρόπον συνετάσσοντο τότε αἱ ἐκθέσεις, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεκράτει πλήρης σύγχυσις ἀντιλήψεων κατευθύνσεων, γνωμῶν, καὶ ἦτο εὔκολος ἡ παρεξήγησις καὶ ἡ καπηλεία τῆς ἐθνικοφροσύνης. Καὶ δὲν ὑπῆρξε θῦμα μόνον ὁ Παπανοῦτσος. Χιλιάδες Ἕλληνες καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἀδιάβλητοι ἐσυκοφαντήθησαν. Πολλοὶ μάλιστα ἔφθασαν καὶ εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ κατηγορουμένου. Ἄλλοι ἐσύρθησαν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ τὴν ἐξορίαν. Πολλοὶ συνάδελφοι τοῦ Κέντρου καὶ ἀκόμη τῆς ΕΡΕ, ποὺ ἐθήτευσαν προηγουμένως εἰς τὸ Κέντρον ὑπέστησαν διώξεις καὶ δι’ ὅλους ὑπάρχουν φάκελλοι μὲ χαρακτηρισμοὺς ὁμοίους πρὸς ἐκείνους ποὺ ἐγράφησαν διὰ τὸν Παπανοῦτσον. Πέραν ὅμως τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν, ὑπάρχει, κ. συνάδελφοι, ἡ κοινὴ συνείδησις τοῦ λαοῦ, ἡ κοινὴ συνείδησις τοῦ Ἔθνους. Καὶ ὁ πνευματικὸς κόσμος ὁ πολιτικὸς κόσμος καὶ γενικώτερον ἡ καθολικὴ συνείδησις τοῦ Ἔθνους ἔχει τελεσίδικα ἀναγνωρίσει καὶ κατατάξει καὶ τοποθετήσει τὸν Εὐάγγελον Παπανοῦτσον εἰς τὸ βάθρον τῆς μεγάλης περιωπῆς του. (Χειροκροτήματα). Ἐκπαιδευτικὸς ἐνάρετος, μὲ συναίσθησιν καὶ συνείδησιν εὐθύνης, ἀφωσιωμένος εἰς τὰ γράμματα, μὲ προβολὴν διεθνῆ — προχθὲς ἀκόμη Ἀγγλικὸν Πανεπιστήμιον τὸν ἀνηγόρευσε διδάκτορα—ἔχει ἐπιβληθῆ ὡς ἐπιστήμων, ὡς παιδαγωγὸς καὶ δημιουργός. Καὶ θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω διὰ τὴν ἀξίαν τῶν ἐκθέσεων περὶ Παπανούτσου, ὅτι καὶ ἄλλοι ἐπιφανεῖς ἄνδρες ὑπέστησαν τὴν ἰδίαν τύχην. Ἐσχηματίσθησαν μετὰ τὸ κίνημα τοῦ 1935 φάκελλοι διὰ τὸν Θεμιστοκλῆ Σοφούλην, τὸν Γεώργιον Καφαντάρην, τὸν Ἀλέξανδρον Παπαναστασίου καὶ ἀκόμη διὰ τὸν ἀρχηγόν μας καὶ Πρωθυπουργόν, τὸν Γ. Παπανδρέου. Οἱ φάκελλοι αὐτοὶ συνεπληρώθησαν καὶ μὲ ἄλλα διακοσμητικὰ ἐπὶ τετάρτης Αὐγούστου. Εἰς αὐτοὺς γράφονται πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἐγράφησαν διὰ τὸν Παπανοῦτσον. Ἀλλὰ καὶ ὁ Ἐλευθ. Βενιζέλος ἔχει χαρακτηρισθῆ εἰς ἐπισήμους ἐκθέσεις προδότης καὶ μαλλιαροκομμουνιστής. Σᾶς εἶπα πρὸ ὀλίγου, ὅτι παλαιότερα ἐστράφησαν καὶ κατὰ τῆς Βασιλίσσης Ὄλγας μὲ ὑπαινιγμοὺς περὶ ρουβλίων τῆς Τσαρικῆς βέβαια ἐποχῆς. Δὲν ἔχουν λοιπὸν ἀξίαν τὰ συναισθήματα, ὅταν ὑπάρχει ἡ καθολικὴ συνείδησις, ὅτι ὁ Εὐάγγελος Παπανοῦτσος εἶναι ἕνας ἄνθρωπος ἀδιάβλητος, μὲ ἀρετήν, μὲ περιωπήν, μὲ μόρφωσιν, μὲ παιδείαν, ποὺ ἀποτελεῖ τιμὴν καὶ δόξαν καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὰ γράμματα. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Χρέος μου εἶναι νὰ εἴπω ἐν συνεχεία, ὅτι ἔχω ρητὴν ἐντολὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι τὸν περιβάλλει μὲ ἀγάπην, μὲ στοργήν, μὲ ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην.

§104ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς ΕΡΕ). Καὶ ὅτι ἀποκηρύσσει τὰς παλαιάς του γνώμας.

§105Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ἀποκηρύσσει ἀπολύτως τίποτε. Διαφωνίαι ἐπὶ πνευματικῶν θεμάτων εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπῆρξαν. Ἀλλ’ οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἀμφισβήτησις διὰ τὴν προσήλωσιν εἰς τὰ ἰδεώδη τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνοχριστιανικοῦ πολιτισμοῦ τοῦ Εὐαγγέλου Παπανούτσου. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐκ τῶν πρώτων ἐνεργειῶν τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἦτο νὰ στρατεύσῃ τὸν φωτισμένον αὐτὸν ἐκπαιδευτικὸν λειτουργόν, ὡς ἄμεσον συνεργάτην του διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἀναγέννησιν. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνεφέρθην σὲ θέματα καὶ ἐπεκαλέσθην φακέλλους, οἱ ὁποῖοι παλαιότερον ἔγιναν δι’ ἄνδρας ποὺ εἰσῆλθαν εἰς τὴν ἱστορίαν, ποὺ ἐφώτισαν αὐτὸν τὸν τόπον ποὺ τὸν ἐμεγάλυναν καὶ τὸν ἐδόξασαν. Ἀλλὰ θὰ χρειασθῇ διὰ νὰ τελειώνωμεν αὐτὴν τὴν ἱστορίαν, θὰ χρειασθῇ καὶ θὰ τὸ κάμω μετὰ λύπης μου, νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τοὺς φακέλλους νὰ εἶναι ἐδῶ κατατεθειμένοι, ὥστε εἰς πᾶσαν περίπτωσιν νὰ ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς ἐπικαλούμεθα. Τότε θὰ ἔχετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἴδητε τὶ ἔχει γραφῆ διὰ τὸν σημερινὸν Ἀρχηγὸν τῆς ΕΡΕ καὶ διὰ ἐπίλεκτα στελέχη τῆς ΕΡΕ καὶ ἰδιαιτέρως δι’ ἐκεῖνα τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα ἐθήτευσαν εἴτε εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἴτε γενικῶς εἰς τὴν Δημοκρατικὴν παράταξιν καὶ σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὰ ἑδώλια τῆς ΕΡΕ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, θὰ λήξῃ, νομίζω, μιὰ γιὰ πάντα αὐτὴ ἡ ἱστορία. Καὶ ἐπειδὴ ὁμιλοῦμεν περὶ φακέλλων καὶ κατηγοριῶν, οἱ ὁποῖοι ἀφοροῦν συναδέλφους ποὺ εὑρίσκονται εἰς τὰ ἕδρανα τῆς Δεξιᾶς καὶ ἤσκησαν ἔντονον πολιτικὴν τοῦ νομοθετήματος, ἀναφέρω ὅτι ἐναντίον ἑνὸς ἐξ αὐτῶν διετυπώθη κατηγορία περὶ ἐντόνου ἀναμίξεώς του εἰς τὸ ΕΑΜ καθ’ ὅν χρόνον οὗτος ὑπερέτει εἰς τὴν Α.Τ.Ε. Δὲν υἱοθετῶ τὴν αἰτίασιν. Ἁπλῶς τὴν ἀναφέρω πρὸς ἀπόδειξιν τῆς εὐκολίας μὲ τὴν ὁποίαν διετυποῦντο αἱ κατηγορίαι. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ πράγματα εἶναι ξεκαθαρισμένα. Καὶ κάθε ἕνας εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἔχει τὴν ἰδικήν του θέσιν. Καὶ ἡ ἀναγνώρισις ἡ καθολική, ἡ ὁποία ὑπάρχει διὰ τὸν Εὐάγγελον Παπανοῦτσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μειωθῇ ἐξ αἰτίας ἀορίστων καὶ ἀβασίμων αἰτιάσεων, ἀπὸ ὅσα ἡ παράταξις τῆς ΕΡΕ, ὡρισμένοι μᾶλλον τῆς παρατάξεως τῆς ΕΡΕ, ἀπηύθυναν ἀδίκως κατὰ Παπανούτσου. Καὶ διὰ νὰ τελειώνωμεν, μεθαύριον τὴν ἄλλην Μεγάλην Τρίτην θὰ ἀκούσωμεν, —ἂς μᾶς λέγουν ἀθρήσκους, θὰ πᾶμε εἰς τὴν ἐκκλησίαν καὶ θὰ πάῃ καὶ ὁ κ. Παπανοῦτσος— θὰ ἀκούσωμεν τὸ ὡραῖον ἐκεῖνο κήρυγμα περὶ ὑποκρισίας. Θὰ ἐνθυμηθῶμεν τότε τοὺς ὁμιλητὰς τῆς ΕΡΕ. Θὰ ἀναπολήσωμεν τὰς ὁμιλίας τῶν ρητόρων μας ὅταν θὰ ἀκούωμεν τὸν ἱερέα νὰ διαβάζῃ καὶ νὰ ἑρμηνεύῃ τὸ περὶ ὑποκρισίας κήρυγμα τοῦ Χρηστοῦ. Διότι, πράγματι, μὲ καταπλήσσουν ὅσα λέγονται περὶ Παπανούτσου, μὲ τόσην εὐκολίαν. Ἀλλὰ λησμονοῦν οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ μὲ Ὑπουργοὺς τῆς Παιδείας τὸν κ. Βογιατζῆν καὶ τὸν κ. Κασιμάτην, ἐπέλεξαν τὸν ἄθρησκον καὶ ἐθνικῶς ἀπαράδεκτον κατ’ αὐτοὺς Εὐάγγελον Παπαντοῦτσον ὡς βασικὸν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ποὺ κατήρτισε διὰ τὰ θέματα τῆς Παιδείας. Τὸν εἶχαν καλέσει πρῶτον ἀνάμεσα στοὺς πρώτους. Ἐπὶ δέκα ὀκτὼ μῆνας εἰς τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ ὑπῆρξεν ὁ κύριος εἰσηγητὴς τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ τὸν ἐτίμησαν καὶ τοῦ ἐξέφρασαν καὶ ἐξεδήλωσαν ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην των. Καὶ ἐρωτῶ, ὅταν τοῦ ἀποδίδωνται ὅσα τοῦ ἀποδίδονται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, πῶς τότε συμβιβάζεται τὸ ἄλλο, ἐπὶ τῇ βάσει ποίων δεδομένων καὶ ποίων κανόνων εὐθύτητος καὶ καλῆς πίστεως ἐκαλέσατε κ. συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ ἕνα ἐκπαιδευτικὸν ἠθικῶς καὶ ἐθνικῶς μειωμένον, ὡς κύριον συνεργάτην τῶν Κυβερνήσεών σας; Ἐπὶ 18 μῆνας εὑρίσκετο μέσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἐπὶ Ὑπουργίας Βογιατζῆ, ἐπὶ Ὑπουργίας Κασιμάτη. Καὶ ἦτο ὁ Εὐάγγελος Παπανοῦτσος, ὁ κύριος εἰσηγητής. Καὶ δικαιοῦμαι τότε νὰ εἴπω, ὅτι κάμω κάποιον παραλληλισμὸν, ὅταν ὁμιλῶ περὶ ὑποκρισίας καὶ ὅταν παραπέμπω εἰς τὸ Εὐαγγέλιον τῆς Μεγάλης Τρίτης. Ἀλλὰ κ. συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, ἡ ἱστορία αὐτὴ ἔληξε πλέον, ἀνήκει εἰς τὸ παρελθόν. Ὅλος ὁ λαὸς γνωρίζει ὅτι καπηλεύεσθε τὴν ἐθνικοφροσύνην. Ὁ τόπος ὅμως προχωρεῖ εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν προκοπὴν καὶ δὲν ἠμπορεῖτε, κύριοι συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ νὰ σταματήσετε τὴν ἐθνικὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως ποὺ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἄνοδον τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ ἀγαθοῦ τῆς Παιδείας. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ εἶπε ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, ὅτι ἐπὶ δύο γενεὰς παρεσκευάζετο τὸ νομοθέτημα. Δὲν παρεσκευάζετο. Ἁπλῶς ὁ κ. Γ. Παπανδρέου διὰ τοῦ νομοθετήματος ἐξέφρασε τὰς βλέψεις, τὰς ἰδέας, τὰς προσδοκίας δύο γενεῶν. Θὰ ἔλεγα πολὺ περισσοτέρων γενεῶν. Ὅλων τῶν γενεῶν ποὺ ὡραματίσθησαν ἕνα Ἑλληνισμὸν φωτισμένον, γενναῖον καὶ ὑπερήφανον. Πρὸ πάντων ζωντανόν. (Χειροκροτήματα).

§106Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἡλιοῦ.

§108Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος καὶ εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ μοῦ τὸν δώσητε.

§109Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ὑπάρχῃ προσωπικὸν θέμα νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ καὶ νὰ ἐκκαθαρισθῇ καὶ κατόπιν νὰ λάβω τὸν λόγον.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἐὰν δέχεται, ὅτι ὑπάρχει προσωπικὸν θέμα. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ὑπάρχει προσωπικὸν θέμα παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (ἐκ τῆς ΕΡΕ). Ποῦ ἠκούσθη κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος ἀποφαίνεται ἡ Βουλή;

§112Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ προσωπικοῦ θέματος ἐννοοῦμεν προσωπικὸν θέμα καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει θέσιν. Παρακαλῶ νὰ μοῦ δώσητε τὸν λόγον.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§114Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας, ἀφοῦ ἀνεφέρθη κολακευτικῶς διὰ τὴν πολιτικήν μου ἐξέλιξιν, ἐλυπήθη, διότι ἐγὼ ἤχθην εἰς προσωπικὴν ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ κ. Παπανούτσου. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὰ ὅσα περὶ τῆς πολιτικῆς μου προόδου εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ. Ἀλλά, ἀπαντῶν, θὰ ἤθελα νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι τὰ ὅσα ἀνέφερον, τὰ ἀνέφερον διότι ἠθέλησα νὰ διαφωτίσω καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. Χασαπίδην καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ποὺ δὲν ἐγνώριζον περὶ Παπανούτσου. Καὶ τὸ ὅτι δὲν ἐγνωρίζατε, κ. Ὑπουργέ, ἀπεδείχθη ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι μόλις σήμερον ἐλάβατε θέσιν. Προχθὲς ὡμιλήσατε μόνον περὶ ἑνὸς Ὑπομοιράρχου. Σήμερον σᾶς ἀνέφερα τὰς φράσεις τῆς δράσεως τοῦ κ. Παπανούτσου καὶ τὰς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι ἀπησχολήθησαν. Καὶ ἐρωτῶ ὁ κ. Παπανδρέου τὸν ἀπέπεμψεν τὸ 1951 ναὶ ἢ ὄχι. Διατί δὲν ἠδύνατο νὰ συνεργασθῇ μαζί του; Ἐπ’ αὐτοῦ οὐδεμία ἐδόθη ἀπάντησις.

§115Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ συμφωνήσω μαζί σας, διότι καὶ ὡς ἀπὼν καὶ ὅταν κατελάβατε τὴν ἕδραν ἐὰν εἴχατε σημειώσει πόσας φορὰς μὲ ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς. Καὶ ἐνῷ, κ. Πρόεδρε, σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος ἐν τούτοις δὲν μοῦ τὸν ἐδώσατε, ἐνῷ εἰς τὸν κ. Βουρδουμπᾶν ἐδώσατε ἀμέσως ἐν συνεχείᾳ τὸν λόγον διὰ προσωπικὸν ζήτημα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπόλυτον αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, κ. συνάδελφε, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν πᾶς τις τοῦ ὁποίου ἀναφέρεται τὸ ὄνομα εἰς τὴν συζήτησιν νὰ θεωρῇ τοῦτο ὡς προσωπικὸν θέμα. Παρακαλῶ προχωρήσετε νὰ μᾶς εἴπητε ποῖον εἶναι τὸ προσωπικόν σας θέμα.

§117Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα, μᾶλλον ἐξωργίσθην διότι εἶχα διαβάσει εἰς τὰς ἐφημερίδας τὶ συνέβη καὶ ὁμολογῶ, ὅτι σήμερον αἰσθάνομαι ἐντροπὴν δι’ αὐτὸ ποὺ συνέβη καὶ ὑπεχώρησα. Τὸ θέμα Παπανούτσου, δὲν τὸ ἔθεσα ἐγώ. Φιλολογία πολλὴ ἠκούσθη, ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματός μου δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ προχωρήσατε εἰς τὸ προσωπικόν σας θέμα.

§119Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Ἀφήσατέ με, κ. Πρόεδρε, διὰ νὰ φθάσω ἐκεῖ. Ἠρώτησα προχθές, κ. Πρόεδρε, ἐὰν ὑπάρχῃ θέμα ἐθνικοφροσύνης τοῦ κ. Παπανούτσου καὶ δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν. Ἡ σημερινὴ θλιβερὰ συζήτησις μοῦ θυμίζει ἓν ἄλλο θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἐντρέπομαι.

§120Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι, διότι ἐνῷ ἀναμένομεν νὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἐπιτρέπετε εἰς τὸν κ. συνάδελφον νὰ κάμῃ ἀγόρευσιν, ποὺ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ προσωπικὸν θέμα.

§121Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Τί θέλετε, κύριε συνάδελφε, νὰ κάμω; Παντομίμαν; Ἀγορεύω. Ἡ Χωροφυλακὴ ὁλόκληρος κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον εἶχεν ἀρνηθῆ τὴν χειροτονίαν ἑνὸς παππᾶ διότι ἐξετέλεσε κἄποιον χωροφύλακα. (Διαμαρτυρίαι, κωδωνοκρουσίαι).

§122Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Εἶναι προσωπικὸν θέμα αὐτό, κύριε Πρόεδρε;

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, τελειώνετε, κ. Κοΐνη. Εἰσέλθετε εἰς τὸ αὐστηρῶς προσωπικὸν θέμα.

§124Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε. Ὑπάρχουν ἐκθέσεις μέχρι Συνταγματάρχου καὶ ὅταν —διὰ νὰ ἴδητε πῶς συντάσσονται αἱ ἐκθέσεις— ἔφθασε τὴν τελευταίαν φορὰν εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, παρουσίασαν τὸν ἐκτελεσθέντα, μὴ ἐκτελεσθέντα βεβαίως, χωροφύλακα. Καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἐντροπὴ καὶ δὲν ἔγινε καμμία κύρωσις, οὔτε κατὰ τοῦ Ἀνθυπομοιράρχου οὔτε κατὰ τοῦ Συνταγματάρχου, διότι ἔβγαλαν, ὅτι εἶχεν σκοτώσει ὁ ὑποψήφιος παππᾶς. Αὐτὰ πρέπει νὰ εἶναι γνωστά. Καὶ ἐδῶ ἡ εὐθύνη καὶ ἡ ἐντροπή. Ὅταν εὑρισκόμεθα εἰς τὰ 1965, ὅταν ἔχῃ διαδράμει τόσος χρόνος, ὅταν προχθὲς ἀκόμη ἐπολέμησα νὰ πείσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν δι’ ἀσχημίας, διότι ἕνα παιδάκι, ὑποψήφιος ἔφεδρος ἀξιωματικός, τὸν ὁποῖον εἶχε χαρακτηρίσει Διευθυντὴς Σχολείου, ὅτι μετεῖχεν ἀντεθνικῆς κινήσεως, ὅταν ταῦτα εἶναι γνωστά, ἔρχομαι καὶ ἐρωτῶ καὶ ἀπάντησιν δὲν ἐπῆρα. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ προσωπικὸν θέμα. Ἠρώτησα: υἱοθετεῖτε τὴν ἄποψιν, ὅτι ὁ Παπανοῦτσος εἶναι μειωμένος ἐθνικῶς; Καὶ ἡ παράταξις ἐκείνη ἦλθε νὰ μεταφέρῃ ἔγγραφα Ὑπομοιράρχου ἢ ἄλλου καὶ δὲν ἐτόλμησε, δὲν εἶχε τὸ θάρρος νὰ εἴπῃ ὅτι συντάσσομαι... (Διαμαρτυρίαι, θόρυβος ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς Ε.Ρ.Ε. Κωδωνοκρουσίαι).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κοΐνη, λυποῦμαι, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐπιτρέψω νὰ συνεχίσητε. Θὰ ἐπανέλθητε ἀργότερον. Ὁ κ. Η. Ἠλιοῦ, ἔχει τὸν λόγον.

§126Η. ΗΛΙΟΥ. Ἔγινε σαφές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ πρότασις πρὸς ἐπανασυζήτησιν καὶ κατάργησιν τοῦ νομοθετήματος τοῦ σχετικοῦ μὲ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, ὑπῆρξε τὸ πρόσχημα διὰ νὰ ἐπιστρατευθῇ ἕνα πανάρχαιο καὶ καταδικασμένο, πιστεύω, μέσον καὶ μεθόδευμα τῶν δυνάμεων τῆς κοινωνικῆς καθυστερήσεως, νὰ προβληθῇ ὁ κίνδυνος τῶν ἱερῶν καὶ τῶν ὁσίων. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν θὰ τρίζουν τὰ κόκκαλα τοῦ Γ. Μιστριώτου, τοῦ Νεοκλῆ Καψάλη, τοῦ Κόντου, τῶν ὑποκινητῶν τῶν Ὀρεστιακῶν καὶ τῶν Εὐαγγελικῶν, διότι ὅλη ἡ σκουριά, ὅλη ἡ μούχλα ὅλες οἱ ἀράχνες, ὅ,τι παρελθοντολογικόν, ὅ,τι μεσαιωνικόν, ὅ,τι σχετίζεται μὲ τὰς προλήψεις καὶ τὰς δεισιδαιμονίας τῶν γραϊδίων, σήμερον, εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ αὐτοματισμοῦ, στὸν ἀτομικὸν αἰῶνα, ἐπαναφέρεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, σὰν νὰ θέλουν νὰ δημιουργηθῇ μία ἐντύπωσις, ὅτι δὲν σώζεται τὸ Ἔθνος παρὰ ταυτιζόμενον μὲ τὴν καθυστέρησιν. Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ὑπῆρχε μέσα εἰς τὸν Κανονισμὸν διαδικασία, θὰ ἐπρότεινα νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ἀπαγγελθεὶς ὁ λόγος τοῦ κ. Βουρδουμπᾶ. Ἕνας σοβαρὸς ἄνθρωπος, ἕνας κατ’ ἐπανάληψιν Ὑπουργὸς ἦλθεν ἐδῶ, ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, ὄχι ἐνώπιον Ἐπιτροπῆς Ἀσφαλείας ἢ τῆς Κ.Υ.Π., νὰ ὁμιλήσῃ μὲ στοιχεῖα ἐπιτροπῆς ἀσφαλείας, μὲ στοιχεῖα εἰδικῆς ἀσφαλείας, μὲ στοιχεῖα τῆς 4ης Αὐγούστου. Πράγματι, ὁ κ. Κινινῆς, πρῶτος ἐπικληθείς, ἦτο πρόσωπον διακεκριμένον ἐπὶ 4ης Αὐγούστου, ἐξελίχθη πέρα–πέρα εἰς Ὑπαρχηγὸν τῆς Κ.Υ. Π., ὁ δὲ Ὑπομοίραρχος Τσελέκης εἶναι ἐγκληματίας καὶ εἰς τὴν Λέσβον, τῆς ὁποίας ἦτο Διοικητὴς Χωροφυλακῆς, τὴν περίοδον τοῦ πραξικοπήματος, καὶ εἰς τὸ Αἰγάλεω ἐδημιούργησεν ἐν γνώσει ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν ἀπὸ ἐγκλήματος εἰς ἔγκλημα καὶ μέχρι τοῦ νὰ τραυματίσουν τὸν Π. Ἀργυρόπουλον, τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἕνα πρεσβύτην 82 ἐτῶν. Τὸν καιρὸν δὲ ποὺ κατηγορεῖται ὁ ὑπάλληλος, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος, ὁ ἐπιστήμων ὁ διακεκριμένος, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐναβρυνώμεθα ἐὰν συνέπιπτον αἱ ἀντιλήψεις του μὲ τὰς ἰδικάς μας — δυστυχῶς δὲν συμβαίνει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα— τὴν στιγμὴν ποὺ κατηγορεῖτο, ὅτι προέτρεψεν εἰς ἐθνικὴν ἀντίστασιν τὸ 1941, ὁ κ. Τσελέκης, ἀκολουθῶν τὸν κ. Μανιαδάκην, ἐπέρασε τὴν περίοδον τοῦ ἐθνικοῦ δράματος τῆς κατοχῆς εἰς τὴν Ἀργεντινήν...

§127Σ. ΤΣΙΑΠΑΡΑΣ. Ἐβίτα Περόν;

§128Η. ΗΛΙΟΥ. ... καὶ ἦλθεν ὕστερα νὰ διδάξῃ ἐθνικοφροσύνην εἰς τοὺς Μυτιληνιοὺς καὶ τοὺς κατοίκους τοῦ Αἰγάλεω.

§129Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε, τὸν Δεκέμβριον καὶ τὸν συμμοριτοπόλεμον, ποῖος τὸν ἔκαμεν;

§130Η. ΗΛΙΟΥ. Θὰ σᾶς εἴπω μερικὰ πράγματα. Διότι συνηθίζετε νὰ φωνασκῆτε, ἐμφανίζοντες μονοπλεύρως τὴν ἱστορίαν. Ἐὰν θέσητε τὸ θέμα, θὰ σᾶς εἴπω διὰ τοὺς 50 διακεκριμένους πολίτας, μὲ τὸν Γυμνασιάρχην Πρεβέζης, ποὺ ἐσφαγιάσατε μέσα εἰς τὴν Πρέβεζαν. Δηλαδή, τὰ δικά σας εἶναι σῦκα καὶ δὲν βροντοῦν καὶ τὰ δικά σας εἶναι καρύδια καὶ ἀκούονται.

§131Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Ὁ Γαλάνης ἐπάνω εἰς τὴν μάχην.

§132Η. ΗΛΙΟΥ. Τὸν ἐσφαγιάσατε μέσα στὴν Πρέβεζα. Θὰ τρίζουν τὰ κόκκαλα τῶν γλωσσαμυντόρων. Καὶ ἔρχεται νὰ μᾶς φέρῃ μὲ στοιχεῖα τῆς 4ης Αὐγούστου ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, τί κατηγορίες; Ὅ,τι λέγει ὁ Ὑπομοίραρχος, ὅτι ἐκ τῶν συγγραμμάτων τοῦ Παπανούτσου προκύπτει, πιθανόν, ὅτι πρόσκειται στὴν κομμουνιστικὴν ἰδεολογίαν; Καὶ αὐτὸ τὸ στέλεχος τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ὁ κατ’ ἐπανάληψιν Ὑπουργός, δὲν παίρνει τὰ συγγράμματα νὰ τὰ φέρῃ ἐδῶ καὶ νὰ ἀποδείξῃ —καθ’ ὁμολογίαν Παπανούτσου— ὅτι εἶναι ἀνάξιος, ἐὰν εἶναι ἀνάξιος —ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὴ εἶναι ἡ νοοτροπία τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἔλθω εἰς αὐτὸ— ἐὰν εἶναι ἀνάξιος νὰ ὑπηρετῇ, ἀλλὰ λέγει διὰ τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα δὲν ἔλαβε τὸν κόπο νὰ προμηθευθῇ καὶ νὰ συμβουλευθῇ καὶ ἐὰν δὲν εἶχε χρήματα νὰ τὰ ἀγοράσῃ νὰ πάῃ εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς νὰ τὰ διαβάσῃ. Ἀλλ’ ἰσχυρίζεται βάσει ἀρχείων ἀσφαλείας, ὅτι ἀπὸ τὰ βιβλία αὐτὰ συνάγεται —καὶ εἶπεν ὁ κ. Παπασπύρου «κάποιος Ὑπομοίραρχος», ἐνῷ εἶναι ὁ ἀξιότιμος κ. Τσελέκης, ὁ ἐγκληματίας αὐτὸς— ἀπὸ τὰ βιβλία συνάγεται, ὅτι ὁ κ. Παπανοῦτσος εἶναι κομμουνιστής.

§133Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Πῶς τὸν ἐκράτησεν ὁ Ρέντης;

§134Η. ΗΛΙΟΥ. Ἠξεύρετε ποίους καὶ πόσους ἐκράτησεν ὁ Ρέντης. Αὐτὰ τὰ πράγματα θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἀκούωνται ἐδῶ μέσα. Ἀλλ’ ἴσως ἦτο σωστὸν ν’ ἀκούωνται, διότι ἔδωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσῃ ἐναντίον τοῦ σκοταδισμοῦ καὶ ὑπὲρ τοῦ φωτός, ἐναντίον τῶν προλήψεων καὶ τῆς καταπιέσεως τοῦ πνεύματος καὶ ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Λέγουν οἱ Γάλλοι, ὅτι εἶναι μὲν ἕνα μεγάλο ἐλάττωμα ἡ ὑποκρισία, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε εἶναι φόρος τιμῆς εἰς τὴν ἀρετήν. Διότι καὶ ὁ κλέπτης δὲν λέγει ὅτι εἶναι καλὸ πρᾶγμα ἡ κλοπή. Δημοσίᾳ ὑποκρίνεται καὶ κατηγορεῖ τοὺς κλέπτας· καὶ ἡ ἀνήθικος γυνὴ ὁμιλεῖ περὶ ἠθικῆς κλπ. Ὅμως οἱ χονδρὲς αὐτὲς κουβέντες ἐναντίον τοῦ σκοταδισμοῦ δὲν ἠξεύρω πῶς συμπορεύονται μὲ τὶς τρομερὲς κυβερνητικὲς ἐκδηλώσεις ποὺ ἀποτελοῦν σήμερον, αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα, στῖγμα καὶ κηλίδα δι’ οἱονδήποτε πολίτην ποὺ λέγει, ὅτι εἶναι Δημοκράτης. Δὲν ξεύρω πῶς συμπορεύονται ὅλα αὐτὰ ἐνισχυόμενα μὲ χαφιεδισμὸν καὶ Μακαρθισμόν. Δὲν ὁμιλῶ φυσικὰ διὰ τὴν ΕΡΕ, ἡ ὁποία εἶναι ἀσυγχρόνιστος καὶ χρησιμοποιεῖ μεθόδους τῆς ἐποχῆς Μιστριώτη. Πῶς συμβιβάζονται ὅλα αὐτὰ μὲ τὴν ἐγκύκλιον τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ἐδῶ, πρὸ ἑβδομάδος, ὁ κ. Κασιμάτης, ἡ ὁποία συνιστᾶ τὴν ἀστυνόμευσιν τῶν μαθητῶν τεκμηριωμένων τῶν φρονημάτων των εἰς τὰς πολιτικὰς τοποθετήσεις τῆς οἰκογενείας των;

§135Α. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Ἐλευθερία σκέψεως, ὄχι ὅμως Πάστερνακ.

§136Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐδῶ ἔχομεν κατέβει σὲ χαμηλὸν ἐπίπεδον χαφιεδισμοῦ καὶ Μακαρθισμοῦ. Λέγει λοιπόν, ἡ ἐγκύκλιος σημαδεύετε τὰ παιδιά, διότι ὑπάρχει καὶ ἕνα 12% προερχόμενον ἀπὸ ἀριστερὰς οἰκογενείας. Ἐξετοπίσθησαν 6 μαθηταὶ ἀπὸ τὴν Ἤπειρον, —διότι περὶ ἐκτοπίσεως πρόκειται— δι’ ἐξωσχολικὴν δρᾶσιν καὶ εἰδικῶς διότι προσέφεραν ἕνα λουλούδι εἰς τὸν συνάδελφον, μουσικοσυνθέτην καὶ Πρόεδρον τῆς Δημοκρατικῆς Νεολαίας «Λαμπράκη», τὸν κ. Θεοδωράκην.

§137ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸν κομμουνιστήν.

§138Η. ΗΛΙΟΥ. Καὶ ἐρωτᾶται, ποῦ θὰ φθάσωμεν μὲ τὴν ἐγκύκλιον αὐτήν; Ἀνέφερα προηγουμένως τὴν περὶ ὑποκρισίας γαλλικὴν παροιμίαν, διότι εἶναι σχετικὴ μὲ τὸ θέμα. Ἐπὶ ΕΡΕ, ἐφαρμόζων τὰς ὑψηλὰς ἠθικὰς ἀρχὰς ποὺ ὁ Σοφοκλῆς ὕμνησεν εἰς τὴν Ἀντιγόνην του, εἷς μαθητὴς ἠρνήθη νὰ γράψῃ τὴν ἔκθεσιν ποὺ τοῦ ἐπέβαλε περὶ τῆς δράσεως τοῦ πατρός του —πρόκειται περὶ τοῦ υἱοῦ τῆς συναδέλφου κ. Καραγεώργη Γυφτοδήμου— τότε ἐνθυμοῦμαι, ἐξεσηκώθησαν ὅλοι —τοῦ Κέντρου— καὶ πολῖται καὶ ἐφημερίδες καὶ πολιτικὰ στελέχη, ὀρθῶς κατήγγειλαν τὴν ἐκ μέρους τῆς ΕΡΕ ἀποβολὴν τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἤδη ἐρωτᾶται σύμφωνα μὲ τὴν προαναφερθεῖσαν ἐγκύκλιον ποῦ θὰ ἀχθῶμεν, ὅταν μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν τὸν ἀστυνομικὸν θέλωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν ἢ νὰ ἀπαγορεύσωμεν φρονήματα καὶ ἰδεολογίας; Ἀσφαλῶς εἰς χιλιάδας ἐκτοπίσεων μαθητῶν, ἀποβαλλομένων ἀπὸ τὰ γυμνάσια μιᾶς περιοχῆς διὰ νὰ ἀναγκασθοῦν νὰ φοιτοῦν μακρὰν τῶν σπιτιῶν των εἰς ἄλλην. Καὶ ταῦτα, ὅταν εἰς τὴν Γαλλίαν ποὺ ὀρθῶς διαπιστοῦται ὅτι μὲ τὴν προσωπικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ντὲ Γκὼλ εὑρίσκεται εἰς ὑποχώρησιν ἀπὸ ἀπόψεως δημοκρατίας, ὁ ROGER GARAUDY, μέλος τοῦ πολιτικοῦ γραφείου τοῦ Κ.Κ.Γ. εἶναι συγχρόνως καθηγητὴς τῆς φιλολογίας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Λυών, διορισθεὶς τὸ 1962 ἐπὶ Ντὲ Γκώλ, καὶ ὁ G. GOGNIOT μέλος ἐπίσης τοῦ πολιτικοῦ γραφείου τοῦ Κ.Κ.Γ., ὁ ὁποῖος λόγῳ τῶν πολλαπλῶν ἀπασχολήσεών του εἶχε παραιτηθῆ τῆς θέσεως τοῦ καθηγητοῦ τῶν γραμμάτων εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Παρισίων, μόλις ἀπέτυχεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1959 διωρίσθη καὶ πάλιν καθηγητὴς ἐπὶ Ντὲ Γκώλ. Θὰ δῆτε ὅτι αὐτὰ ποὺ ἔχετε ὡς πρότυπον καὶ ὁμιλεῖτε περὶ ἐλευθερίας καὶ Δημοκρατίας εἶναι κάτι τὸ ὁποῖον συρρικνοῦται ἀπὸ μέρα μὲ μέρα εἰς τρόπον, ὥστε ὅταν προχθὲς ἐδιάβασα τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀποβολῆς τῶν μαθητῶν καὶ εἰς τὴν διπλανὴν στήλην τὰς προτροπὰς πρὸς αὐτοδικίαν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, ἐσκέφθην ποῖος τάχα ἔγραψε τὸ ἕνα, ποῖος τὸ ἄλλο καὶ ποία ἡ οὐσιώδης διαφορὰ ἐὰν μετετίθετο τὸ ὄνομα τοῦ ἑνὸς εἰς τὴν στήλην ποὺ εἶχε τὸ κείμενον τοῦ ἄλλου. Καλὸν εἶναι νὰ ὁμιλῶμεν κατὰ τοῦ σκοταδισμοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ τὸν ἐφαρμόζωμεν. Ἐμνήσθη, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας, τοῦ Εὐαγγελίου τῆς Μεγάλης Τρίτης, θὰ ἐνθυμηθῶ ἐγὼ τῆς ἰδίας ἡμέρας τὸ τροπάριον τῆς Κασσιανῆς. Καὶ ἡ Κυβέρνησις φαίνεται ἤδη, ὅτι εἶναι μετανοοῦσα ἔναντι τῆς ΕΡΕ δι’ ὅσα περὶ Δημοκρατίας ἐκόμπαζε. (Χειροκροτήματα).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Βογιατζῆς.

§140Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ ξεκαθαρισθῇ μιὰ γιὰ πάντα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπανελήφθη καὶ σήμερον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως. Κατηγορεῖται ἡ ΕΡΕ ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς ἐπὶ σκοταδισμῷ καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης διὰ τὸ γεγονός, ὅτι εἰς μίαν μεγάλην Ἐπιτροπὴν ἐξετάσεως τῶν προβλημάτων τῆς Παιδείας ἐκάλεσε μεταξὺ τῶν ἄλλων, τῶν δυναμένων νὰ ἔχουσι γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος καὶ τὸν κ. Παπανοῦτσον. Διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν γενικῶν αὐτῶν πραγμάτων τῆς Παιδείας ἐκάλεσεν ἡ Ε.Ρ.Ε., βάσει τῆς ἰδικῆς της πολιτικῆς γραμμῆς ἐπὶ τοῦ μεγάλου θέματος τῆς Παιδείας, ὅλους τοὺς δυναμένους, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἔχουν γνώμην, γνώμην ἁπλῆν. Νομίζω, ὅτι διὰ τὴν Ε.Ρ.Ε. ἀποτελεῖ ἔπαινον ἡ χρησιμοποίησις ὅλων τῶν τάσεων διὰ τὴν προσπάθειαν τοὐτέστιν τῆς εὑρέσεως τῆς καλυτέρας δυνατῆς τομῆς ἐπὶ τοῦ προβλήματος τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑφυπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§142Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Προεδρ. Κυβερν.). Ὁμιλῶ διὰ τὸν ἀπουσιάζοντα κ. Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη ἐπειγόντως εἰς τὸ Κ.Ο.Σ., ὅπου εἶχε νὰ εἰσηγηθῇ ἕνα θέμα καὶ καθυστέρησε πολὺ νὰ φύγῃ. Ἐκλήθην δι’ ὀλίγα λεπτὰ νὰ τὸν ἀναπληρώσω καὶ μοῦ εἶπεν, ὅτι συζητεῖ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ἐπαναφερόμενον κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶδον νὰ συζητῇ ἡ Βουλή. Ἤκουσα πρῶτον μία συνεχῆ ἐπίθεσιν κατὰ ἑνὸς προσώπου καὶ γενικῶς μίαν ἐπίθεσιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἄλλας ἐνεργείας. Οὔτε περὶ ἑνὸς ἄρθρου ἤκουσα λέξιν, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν. Μίαν λέξιν εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀγαπητὸς κ. Βογιατζῆς. Εἶπεν, ὅτι ἀνήκει ἔπαινος εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε., διότι ἐκάλεσε τὸν κ. Παπανοῦτσον νὰ τὸν συμβουλευθῇ διὰ πράγματα ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν προβλημάτων ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς.

§143Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Διὰ νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀπόψεις του.

§144Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Προεδρ. Κυβερν.). Ἐκαλέσατε σεῖς τὸν κ. Παπανοῦτσον διὰ νὰ ἀκούσετε τὰς ἀπόψεις του, διότι τὸν ἐθεωρούσατε, ὡς ἕνα ἄνθρωπον, τοῦ ὁποίου αἱ ἀπόψεις ἀσφαλῶς ἀξίζει νὰ ἀκουσθοῦν καὶ νὰ ἐφαρμοσθοῦν, καὶ δι’ ἡμᾶς δὲν ἀνήκει ἔπαινος, διότι ἐκαλέσαμεν τὸν αὐτὸν ἄνθρωπον καὶ ἔχοντες βεβαίως μεγαλυτέραν ἐμπιστοσύνην, καὶ πλήρη ἐμπιστοσύνην τοῦ ἀνεθέσαμεν τὴν διεύθυνσιν τῆς Γενικῆς Γραμματείας τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Δὲν νομίζω, ὅτι ἀπέχομεν πάρα πολύ. Ἡμεῖς ἀνεθέσαμεν εἰς ἕνα πεφωτισμένον ἄνδρα τὸ θέμα τῆς Παιδείας. Καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κατηγορία;

§145Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ὑπῆρξε ἐμφύλιος πόλεμος. Ἦτο ξενοκίνητος ἀνταρσία.

§146Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπουργὸς Προεδρίας Κυβερν.). Σεῖς τὸν λέγετε ξενοκίνητον. Ἤθελον νὰ ξεύρω, πιστεύει εἰλικρινῶς, οἱοσδήποτε καλόπιστος ἄνθρωπος ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ, ὅτι ὅλοι οἱ ἔχοντες φάκελλον ἦσαν κομμουνισταί; Μὰ τότε, εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ θὰ εἶχε πρὸ πολλοῦ καταστραφῆ ἡ Ἑλλάς. Ἔχετε μίαν ἀντίρρησιν, μίαν ἀντίθεσιν πρὸς ὡρισμένα ἐκπαιδευτικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλο αὐτὸ καὶ ἄλλο ἡ ἐπίθεσις κατὰ προσώπων τὰ ὁποῖα ἔζησαν καὶ αὐτὰ τὸν σάλον τῶν τελευταίων ἐτῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν, ἐνδεχομένως, φακέλλους, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τίποτε τὸ βάσιμον ἐναντίον των. Θὰ ἀναφερθῶ εἰς κείμενα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς. Σᾶς ἐρωτῶ: ὅταν ἐπὶ 4ης Αὐγούστου, ἐπὶ καθεστῶτος δικτατορίας, ἤρχετο τὸ τελευταῖον συμβούλιον καὶ ἔλεγεν, ὅτι δὲν πείθεται, ὅτι συμβαίνει τίποτε μὲ τὸν Παπανοῦτσον καὶ ἐπείσθη, ὅτι κἄτι συμβαίνει διὰ τὸν κ. Κανελλόπουλον, διὰ τὸν κ. Τσάτσον καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους, δὲν ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πλάνης μεγάλης; Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχα νὰ κάμω καὶ νὰ μὲ συγχωρήσῃ ἡ Βουλὴ διὰ τὴν παρέμβασιν ποὺ ἔκαμα ἀναπληρῶν τὸν συνάδελφον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Προεδρίας.

§147Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μία διευκρίνισιν ζητῶ. Ὁμιλεῖτε, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὡς Μυλωνᾶς, ὅταν ὁμιλῆτε περὶ ἐμφυλίου πολέμου;

§148Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Προεδρ. Κυβερν.). Ἀσφαλῶς ὡς Ὑπουργός.

§149Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις ὁμιλεῖ περὶ ἐμφυλίου πολέμου, ἐνῷ ὁ πόλεμος ἦτο ξενοκίνητος, ὁ ὁποῖος προῆλθεν ἀπὸ τὰς δύο πλευράς. Ἐγὼ διαφωνῶ.

§150Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφ. Προεδρ. Κυβ.). Καὶ κατὰ τὸν ἐμφύλιον πόλεμον τοῦ 1945–1950 ὑπῆρξεν ἐνίσχυσις τῆς κομμουνιστικῆς παρατάξεως ἔξωθεν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἐμφυλίου πολέμου. Εἰς τὴν Ἱσπανίαν καὶ ἐκεῖ ἐμφύλιος πόλεμος ὠνομάσθη καὶ εἶναι γνωστόν, ὅτι ἀμφότεραι αἱ παρατάξεις ἐνισχύοντο ἀπὸ τὰς ξένας δυνάμεις.

§151Α. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγῃ αὐτὰ ὁ κ. Ὑφυπουργός, ὅταν ὅλος ὁ κόσμος γνωρίζῃ, ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μὲ ἐπικεφαλῆς τὸν ἀείμνηστον Θεμιστοκλῆ Σοφούλη, ἠγωνίσθησαν εἰς τὸν Ο.Η.Ε νὰ ἀναγνωρισθῇ ὁ πόλεμος ὡς ξενοκίνητος.

§152Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ λυθῇ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἀλλὰ ἀπορῶ, διατὶ ὡρισμένοι συνάδελφοι θέλουν νὰ φέρουν τὸν ἑαυτόν των εἰς δύσκολον θέσιν καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Τσαλδάρης. Ξέχασε ὁ κ. Τσαλδάρης, ὅτι τὸ 1956 συνειργάσθη μὲ αὐτοὺς ποὺ ἀποκαλεῖ σήμερον ξενοκινήτους καὶ ἦτο μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἐκλογικοῦ ἀγῶνος καὶ παρεκάθησεν εἰς τὴν ἰδίαν τράπεζαν μὲ αὐτοὺς ποὺ ἀποκαλεῖ σήμερον ξενοκινήτους.

§153Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Εἶναι προφανές, ὅτι Ἕλληνες ἐμάχοντο κατὰ Ἑλλήνων, αὐτὸ εἶναι ἐμφύλιος πόλεμος, καὶ ὅτι ἡ πλευρὰ ἡ κομμουνιστικὴ ἐνισχύετο ἀπὸ ἔξω. Καὶ αὐτὰ τὰ δύο γεγονότα εἶναι δεδομένα. Ὁποιοσδήποτε ἀμφισβητήσῃ εἴτε τὸ ἕν, εἴτε τὸ ἄλλο, ἁπλῶς κάμνει πολιτικήν. Πρόκειται περὶ γεγονότων.

§154Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Οἱ ἄλλοι ποὺ ἔλεγον «Ἰδοὺ ὁ στρατός σας», ἀπευθυνόμενοι πρὸς τὸν Ἐὰν Φλίτ; (Θόρυβος — κωδωνοκρουσίαι).

§155Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Νὰ κάμητε πολιτικὸν ἀγῶνα, ὄχι ἀγοραῖον.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τσαλδάρης, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§157Α. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχουν δύο θέματα. Τὸ πρῶτον θέμα εἶναι τοῦ ἐμφυλίου πολέμου ἢ τοῦ ξενοκινήτου πολέμου. Ἐγὼ ἐδήλωσα εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, μοῦ κάμνει κατάπληξιν, Ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λησμονῇ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μεταξὺ 1946 καὶ 1949 ἐπέρασε μίαν κρισιμωτάτην στιγμὴν τῆς ἱστορίας της, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡγεσία ὅλη μαζὺ ἀπὸ κοινοῦ ἔδωσεν ἕνα ἀγῶνα καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἰς τὸν Ο.Η.Ε., διὰ νὰ γίνῃ δεκτὴ μία ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε., ἡ ὁποία ἐχαρακτήριζε τὸν πόλεμον, ὡς ξενοκίνητον. Εἶναι ἀπόφασις τοῦ Ο.Η.Ε., εἴτε τὸ θέλει ὁ κ. Μπριλλάκης, εἴτε ὄχι. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἓν θέμα. Διὰ τὸ δεύτερον θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Μπριλλάκης ἐπανέρχεται, τὴν ἀπάντησιν τὴν ἔδωσα καὶ τὴν ἄλλην φοράν. Πράγματι, τὸ 1956 ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος —αὐτὸ δὲν εἶναι μυστικὸν πρᾶγμα— ἐδημιούργησεν ἕνα μέτωπον ἑνιαῖον κατὰ τῆς Ε.Ρ.Ε. Καὶ τὴν στιγμὴν ἐκείνην καὶ ὁ πατήρ μου, ὡς Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐθεώρησε πολιτικὴν πρᾶξιν νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν παράταξιν ἐκείνην. Οὔτε ἐντρέπεται δι’ αὐτό οὔτε εἶπον ποτὲ ὅτι ἔκαμε κακά. Ἕτερον ἑκάτερον. Ἐὰν ἐγὼ συνεφώνουν ἢ ὄχι μὲ τὸν πατέρα μου, αὐτὸ εἶναι θέμα οἰκογενειακόν μας. Ἐγὼ ἐσυνήθισα νὰ πειθαρχῶ ἐκεῖ ὅπου ἀνήκω. Καὶ συνειργάσθην εἰς μίαν ἐπιτροπήν, εἰς ἕνα ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Δὲν βλέπω τίποτε τὸ ὑποτιμητικὸν δι’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Λησμονεῖ ὁ κ. Μπριλλάκης, ὅτι εἰς τὸ μέτωπον, τὸ ὁποῖον ἐσχηματίσθη, δὲν ὑπῆρχε πρόγραμμα τῆς Ε.Δ.Α. Ὑπῆρχε πρόγραμμα ἰδικόν μας, τοῦ κ. Παπανδρέου, τοῦ ἀειμνήστου Βενιζέλου, τοῦ πατρός μου καὶ τῶν ἄλλων Ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι συνειργάσθησαν εἰς τὸ πρόγραμμα. Εἰς τὸ πρόγραμμα εἶχε προεκλογικῶς προσχωρήσει ἡ Ε.Δ.Α. Εἶχε δὲ δηλωθῆ ὑφ’ ὅλων τῶν Ἀρχηγῶν καὶ ἠμπορῶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἦτο πρόγραμμα συνεργασίας. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέραν, ἂν ὁ κ. Μπριλλάκης θέλει νὰ κάμωμεν πολιτικὸν ἀγῶνα, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ τὸν διεξαγάγωμεν. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν λέγω, ὅτι εἶμαι ἄντικρυς ἀντίθετος μὲ τὴν κοσμοθεωρίαν, τὴν ὁποίαν πρεσβεύει.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Λυμπέρης, ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§159Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ μιᾶς ὥρας ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἐγγράφως. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος, προβλέπει, ὅτι ἐπὶ προτάσεων νόμων ἡ συζήτησις περιορίζεται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν πρότασιν νόμου. Οὐδέποτε δὲ εἶναι δυνατὸν οἱ ἀγορηταί, οἱ ὁποῖοι ἀναπτύσσουν τὰ ἐπιχειρήματά των ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ νόμου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκταθῶσιν εἰς θέματα προσωπικά, εἰς θέματα μάλιστα, τὰ ὁποῖα μποροῦν νὰ γίνουν ἀντικείμενον ἐρωτήσεως ἢ ἐπερωτήσεως. Ἀσχολούμεθα, ἐν τούτοις, σήμερον ἐπὶ τετράωρον περίπου καὶ ἡ ὅλη συζήτησις περιωρίσθη εἰς ἕνα καὶ μόνον προσωπικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσαν οἱ ἀγορηταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὸ θέμα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ συζήτησις ἐξέφυγε πλήρως ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ὠφείλατε νὰ διακόψητε τοὺς ἀγορητὰς καὶ νὰ τοὺς εἴπητε εὐθέως καὶ εὐθαρσῶς, ὅτι, ἐὰν ἔχουν τοιαῦτα θέματα, ἠμποροῦν νὰ τὰ φέρουν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐρωτήσεως ἢ ἐπερωτήσεως. Ἐπῆγαν οἱ ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι καὶ ἀνεδίφησαν ἀρχεῖον, τὸ ὁποῖον φέρεται ὡς ἰδιωτικόν, ἀρχεῖον Ὑπουργοῦ τῆς Ἀσφαλείας μιᾶς δικτατορικῆς φασιστικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὁποῖον ἀπορῶ καὶ δι’ αὐτὸ ἐλέγχω τὴν Κυβέρνησιν, πῶς εὑρίσκεται αὐτὸ τὸ νεκροταφεῖον εἰς τὰ χέρια ἀκόμη τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς δικτατορικῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν κατεσχέθη ἀκόμη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ νομίζω, ἀξιότιμε κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀρχεῖα χιτλερικά, ἀρχεῖα φασιστικὰ νὰ ἔρχωνται ἐδῶ καὶ νὰ ἀποτελοῦν, δῆθεν, ἀποδείξεις ἐναντίον εὐϋπολήπτων ἀνθρώπων. Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον κατηγοροῦν τὸν ἀξιότιμον κ. Γραμματέα τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, ἦτο δυνατὸν μὲ τὸ ἴδιον ἀρχεῖον νὰ κατηγορήσουν καὶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ὅλους τοὺς μεγάλους πολιτικοὺς τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν θύματα τῆς φασιστικῆς δικτατορίας τοῦ Μεταξᾶ.

§160Μ. ΜΥΡΙΔΑΚΗΣ. Ἡ ὁποία ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα. (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῶν πτερύγων Κέντρου καὶ Ε.Δ.Α.).

§161Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Κάμνω, λοιπόν, ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κατάσχῃ αὐτὸ τὸ νεκροταφεῖον τοῦ φασισμοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰ χέρια ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἠσέλγησεν ἐπὶ τοῦ σώματος τῆς Πατρίδος.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τὸ Προεδρεῖον ἔκαμε τὴν σύστασιν εἰς τοὺς ρήτορας νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸ θέμα.

§163Γ. ΜΥΛΩΝΑΣ. (Ὑφυπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Μίαν μόνον παρατήρησιν. Ἡ Δημοκρατία δὲν φοβεῖται κανένα ἀρχεῖον, εἴτε δημόσιον εἴτε ἰδιωτικόν. Τοὐναντίον ἴσως εἶναι χρήσιμον νὰ ἀκούωμεν καμμιὰ φορά, τί λέγουν τὰ ἀρχεῖα τῆς 4ης Αὐγούστου.

§164Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Διὰ νὰ φαίνεται, ποῖοι ἐδολοφόνησαν τὸν Μιχαλακόπουλον, τὸν Καφαντάρην καὶ τοὺς ἄλλους πολιτικούς.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Βερνῖκος.

§166Α. ΒΕΡΝΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προηγουμένης Τετάρτης, ἤμην ἐγγεγραμμένος ὡς πρῶτος ὁμιλητὴς διὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν. Εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς τὴν 2.30′ ἀπογευματινὴν ὥραν καὶ δὲν βλέπω νὰ προχωρῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ. Ἐν συνεχείᾳ ἐπὶ μιᾶς ἐρωτήσεως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Μπριλλάκης ἔθεσεν εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην, ἐπὶ τοῦ ὅτι συμμετέσχομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956 εἰς κοινὸν μέτωπον κατὰ τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ἐπειδὴ τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐθίγησαν ἔχουν κἄποιαν συνάφειαν, εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἀπάντησις καὶ νὰ γίνῃ ἡ δέουσα διευκρίνισις. Ἡ συμμετοχή μας τότε εἰς τὸν κοινὸν ἀγῶνα ὅλων τῶν Κομμάτων κατὰ τῆς Ε.Ρ.Ε. δὲν σημαίνει, ὅτι παραγράφει τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα διέπραξεν ἡ ἄκρα ἀριστερὰ κατὰ τὴν περίοδον, τὴν πρὸ τοῦ 1950. Ὁ τόπος ἂν ταλαιπωρῆται, ταλαιπωρεῖται ἀπὸ τὰ σφάλματα τῆς ἀριστερᾶς. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς φακέλλους, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Λυμπέρης, δὲν συμφωνῶ, πρέπει νὰ παραμείνουν ὑφιστάμενοι. Διότι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἀποδείξωμεν αὔριον εἰς τὰ παιδιά μας, ὅτι εἴχομεν τὴν δύναμιν νὰ παραμείνωμεν ἀμετακίνητοι καὶ πιστοὶ εἰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας καὶ σήμερον ὑποστηρίζομεν.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λαζαρίδης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§168Γ. ΛΑΖΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤμην ἐγγεγραμμένος ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν Τετάρτην νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ μὲ τὰς ἐνδιαμέσους παρεμβάσεις τῶν κυρίων συναδέλφων, δὲν κατωρθώσαμεν νὰ προχωρήσωμεν, ὥστε νὰ ἔλθῃ καὶ ἡ ἰδική σας σειρά. Ἐρωτῶ, εἶσθε διατεθειμένος νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ὁμαλῶς, ἢ ἂν προχωρήσῃ καθ’ ὃν τρόπον διεξήχθη μέχρι τώρα, θὰ τὴν ἀναβάλωμεν διὰ τὸ 1966; Διότι ὅπως πᾶμε, οὔτε τὸ 1966 πρόκειται νὰ ὁμιλήσωμεν. Ὡς γνωστόν, ἡ Ε.Ρ.Ε. ἐπροκάλεσε τὴν συζήτησιν αὐτὴν ἐπαναφέρουσα τὸ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ψηφισθὲν Νομοθ. Διάταγμα 4379)64. Καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε. εἶναι ἐκείνη ποὺ δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν συζήτησιν καὶ κωλυσιεργεῖ. Ἡ Ε.Ρ.Ε. ἐπαναφέρουσα τὸ Νομοθετικὸν αὐτὸ Διάταγμα, δὲν ἠσχολήθη εἰσέτι μὲ τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ, ὁ σκοπός της, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ ἀπὸ τὴν ὅλην συζήτησιν, δὲν ἦτο νὰ ὁμιλήσῃ καὶ νὰ διατυπώσῃ τὰς ἀντιρρήσεις της ἐπὶ τοῦ ψηφισθέντος Ν. Δ. Ἦτο ἕνας τρόπος ἔμμεσος προσωπικῆς ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ κ. Παπανούτσου. Καθ’ ἡμᾶς, εἴτε τὸ θέλουν οἱ κύριοι τῆς Ε.Ρ.Ε., ὁ κ. Παπανοῦτσος εἶναι καὶ θὰ παραμείνῃ ὁ Ἐπιτελάρχης τῆς Παιδείας μας, εἶναι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἡγεῖται καὶ θὰ ἡγῆται τῆς σπουδαζούσης νεότητος πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἐπιστήμην.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§170Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἔννοια τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ διευκρινίζωνται ὡρισμένα σημεῖα τῶν συζητήσεων, ὥστε νὰ μὴ ἐμφανίζεται ἡ Βουλὴ ἀνιστόρητος, ἀνακριβολογοῦσα, ἢ ἀποδεχομένη ἀδιαμαρτυρήτως συκοφαντικοὺς ἰσχυρισμούς. Ἐλέχθη, ὅτι δῆθεν ἡ Γενικὴ Συνέλευσις τοῦ Ο.Η.Ε. ἀπεφάνθη, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1945–1950 ἐπρόκειτο περὶ ξενοδούλου πολέμου, τὸν ὁποῖον ἐπροκάλεσαν ἐνισχύσαντες τοὺς κομμουνιστάς, πρόκειται περὶ ἀνακριβείας. Διότι ἡ τότε πλειοψηφία τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τοῦ Ο.Η.Ε., παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἦτο δεσμία τῶν Ἀγγλοαμερικανῶν ἰμπεριαλιστῶν, ὡμίλησε περὶ ἐνισχύσεως ἁπλῶς τῆς κομμουνιστικῆς παρατάξεως καὶ ὄχι περὶ ξενοκινήτου πολέμου. Ἐξ ἄλλου, ὁ τέως Πρωθυπουργὸς τῆς χώρας κ. Κωνσταντῖνος Τσαλδάρης, μεταξὺ 1947 καὶ 1948, εἶχε κάμει μίαν ἐπίμονον προσπάθειαν, ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰς προτάσεις τῆς Ἀριστερᾶς καὶ τὴν ὁμόθυμον Ἑλληνικὴν θέλησιν ὑπὲρ τερματισμοῦ τοῦ ἐμφυλίου πολέμου, τῆς χορηγήσεως γενικῆς ἀμνηστίας καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς ὁμαλότητος. Καὶ ἐνῷ εὑρίσκετο εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς εὐτυχοῦς αὐτῆς λύσεως, ἠμποδίσθη νὰ τὴν πραγματοποιήσῃ ἀπὸ τὴν ἐπέμβασιν τῶν Ἀμερικανῶν ἰμπεριαλιστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν συνέχισιν τοῦ πολέμου. Ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ὁ πόλεμος ἦτο Ἀμερικανοποίητος ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται τὸ ξενοκίνητον εἰς ἡμᾶς. Ὁ κ. Α. Τσαλδάρης, δύναται νὰ πληροφορηθῇ ἀπὸ τὸν πατέρα του πόση πικρία ἐδοκίμασε διὰ τὴν ἐξέλιξιν αὐτήν, ἡ ὁποία ἐστοίχισε πανάκριβα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις;

§172ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§173Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνεται ἐπὶ τόσας ἑβδομάδας, ὅταν μάλιστα ἡ συζήτησις, ἐπὶ τοῦ σχεδίου Νομοθ. Διατάγματος κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος εἰς τὴν Εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος κατηνάλωσεν 20 καὶ πλέον ὁλονυκτίους συνεδριάσεις. Ἐξετέθησαν καὶ ἐγράφησαν ὅλαι αἱ ἀπόψεις τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ δὲν ἀπέμεινε τίποτε, ποὺ νὰ μὴ ἔχῃ λεχθῇ. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θέλετε νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις; Ἡ Κυβέρνησις διαφωνεῖ μὲ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως καὶ ἐπιθυμεῖ ὅπως προχωρήσωμεν, εἰς τὴν περαιτέρω συζήτησιν. Ὁ κ. Δ. Ἰωάννου, ἔχει τὸν λόγον.

§175Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἀνηγγείλατε εἰς τὸ Σῶμα τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις.

§177Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ δηλωθῇ εἰς τὸ Σῶμα, ὥστε νὰ καταστῇ ἀντιληπτὸν ἀπὸ τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λύεται ἡ συνεδρίασις αὐτὴν τὴν ὥραν. Πρέπει ἡ συνεδρίασις τῆς Τετάρτης νὰ συνεχίζεται καὶ μέχρι τῆς 4ης ἀπογευματινῆς, διὰ νὰ τελειώνωμεν.

§178Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ παράταξίς μας συμφωνεῖ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, διότι ἀναμένει ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ σαφῶν ἐρωτημάτων της.

§179Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρίας Κυβερνήσεως). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω, κύριε συνάδελφε.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ καὶ πάλιν τὴν Βουλήν. Δέχεται νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον τὸ ἀπόγευμα;

§181ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6ην μ.μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ Νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.45′ μ.μ.).