1965.04.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69η.

Τετάρτη 7 Ἀπριλίου 1965

Προεδρία κ. Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ–ΝΟΒΑ

(Ὥρα 11 π.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Σ. Κατσώτας, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῆς 1ης, 2ας καὶ 3ης Ἀπριλίου ἐ.ἔ.

§2Σ. ΚΑΤΣΩΤΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῆς 1ης, 2ας καὶ 3ης Ἀπριλίου ἐ.ἔ., μὲ φραστικὰς διορθώσεις τῶν κ.κ. Στειροπούλου, Παπαλουκᾶ καὶ Κωτιάδη. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ἀχ. Καραμανλῆς καὶ Εὐάγ. Ἀβέρωφ– Τοσίτσας, ζητοῦν ἄδειαν ἀπουσίας, προκειμένου ν’ ἀναχωρήσουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγκρίνεται, ἐγκρίνεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν χορήγησιν τῆς αἰτουμένης ἀδείας. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸ σῶμα, ὅτι: Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πληρώσεως τῶν κενῶν Μητροπολιτικῶν ἑδρῶν καὶ τρόπου ψηφίσεως τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος». Οἱ βουλευταὶ κ.κ.: 1) Χ. Ἀποστολάκος, 2) Θ. Μανωλόπουλος, Ι. Βαλυράκης, 3) Ι. Τσιριμῶκος καὶ 4) Κ. Τρικούπης, καταθέτουσι προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ πληρώσεως τῶν κενῶν Μητροπολιτικῶν ἑδρῶν καὶ τρόπου ψηφίσεως τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. 1) Ι. Βαλυράκης, 2) Ι. Σπηλιωτόπουλος καὶ 3) Ε. Σαββόπουλος, καταθέτουσι προσθήκας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ὑπαλληλικοῦ Κώδικος κλπ.» Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Τσιριμῶκος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§6Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Παπανικολάου, Μ. Καραγιώργη, καὶ Ε. Σακελλάρης, καταθέτουν τηλεγραφικὰς ἀναφορὰς τοῦ Κοιν. Συμβουλίου Ρούσου, κατοίκων τῶν χωρίων Φαναρίου, Κοσκινᾶ, Λεονταρίου, Καλυμβακίων, Μεταμορφώσεως, τοῦ Νομοῦ Καρδίτσης κ.ἄ., σχετικὰς μὲ τὴν μελετωμένην ἐκτέλεσιν ὑπὸ τῆς Ἱσπανικῆς Κυβερνήσεως τοῦ Λοπέζ. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Σ. Ἐλαφρὸς καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Λογιστῶν Μαγνησίας, αἰτουμένης τὴν ὑπαγωγὴν τῶν ἀνασφαλίστων ἐπικουρικῶς λογιστῶν καὶ βοηθῶν λογιστῶν εἰς τὸ ΤΕΑΥΕΚ. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Σ. Ἐλαφρὸς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Πλατάνου, αἰτουμένου χορήγησιν πιστώσεως ἐξ 100.000 δραχμ. ἐκ τοῦ Νομαρχιακοῦ Ταμείου Μαγνησίας διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ δικτύου ὑδρεύσεως τοῦ ἐν λόγῳ χωρίου ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Π. Δούκας, Β. Εὐφραιμίδης, καταθέτουν ὑπόμνημα τῆς Ἰατρικῆς Ἑταιρείας Καβάλας, αἰτουμένης ὅπως ἐγκριθῇ ἡ αὔξησις ἀπὸ 180 εἰς 200 τῶν συμβεβλημένων κλινῶν τοῦ Θεραπευτηρίου «Ἐλπὶς» (Σανατόριον Καβάλας) ἐπιβαλλομένη διὰ τὴν ἐπαρκῆ καὶ ἄμεσον ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀπόρων φυματικῶν Ἀνατολικῆς Μακεδονίας– Θράκης. Ὁ βουλευτὴς Κοζάνης κ. Σ. Ἀθανασιάδης, καταθέτει τηλ. ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου «Παραγωγικότης» Κρατικοῦ Ἐργοστασίου Λιπασμάτων Πτολεμαΐδος, αἰτουμένου μὴ ἔγκρισιν τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Βιομηχανίας Κανονισμοῦ Ἐργασίας τοῦ Ἐργοστασίου Ἀζώτου, ὡς ἀντεργατικοῦ. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Ἁγίου Θωμᾶ αἰτουμένης ὅπως συμπεριληφθῇ εἰς τὸ πρόγραμμα ἐξηλεκτρισμοῦ τῆς Δ. Ε.Η. τοῦ ἔτους 1965. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Παπαδημητρίου, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Ἁγίου Θωμᾶ, αἰτουμένης οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν ἐκ τῶν Κρατικῶν Λαχείων πρὸς διαπλάτυνσιν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ αὐτῆς. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης καὶ Π. Δούκας, καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Νέας Ζίχνης —Σερρῶν, αἰτουμένου προαγωγὴν τῆς Κοινότητος ταύτης εἰς Δῆμον. Οἱ βουλευταὶ Μαγνησίας κ.κ. Ἀθ. Φροντιστῆς καὶ Στ. Ἐλαφρὸς καταθέτουν ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Φρεατοτεχνιτῶν Βόλου αἰτουμένων τὴν ψήφισιν εἰδικοῦ νόμου ἀποζημιώσεως τῶν ἐξ αὐτῶν ἀνικάνων πρὸς ἐργασίαν, ὡς καὶ τὴν χορήγησιν ἐκτάκτου βοηθήματος παρὰ τοῦ ΟΑΑΑ ἄνευ προϋποθέσεων, διὰ τοὺς ὑπολοίπους. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Πανάγος καὶ Α. Τσιάρας καταθέτουν ὑπόμνημα τοῦ Ἀναστασίου Ἀρ. Ἰωαννίδου, κατοίκου Ὡραιοκάστρου–Θεσσαλονίκης, αἰτουμένου ἐπαναπατρισμὸν τοῦ πολιτικοῦ πρόσφυγος πατρός του Ἀριστείδου Ἰωαννίδου. Οἱ βουλευταὶ Μαγνησίας κ.κ. Ἀθ. Φροντιστῆς καὶ Στ. Ἐλαφρὸς καταθέτουν ψήφισμα τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως τῆς Ἑνώσεως Ἠλεκτροτεχνιτῶν Μαγνησίας, αἰτουμένων νομιμοποίησιν τοῦ Ἐπικουρικοῦ των Ταμείου, ὑπαγωγὴν των εἰς τὰ βαρέα καὶ ἀνθυγιεινὰ ἐπαγγέλματα κλπ. Οἱ βουλευταὶ Μαγνησίας κ.κ. Ἀθ. Φροντιστῆς καὶ Στ. Ἐλαφρὸς καταθέτουν ἀναφορὰν τῆς Κοινότητος Κάτω Λεχωνίων Μαγνησίας, αἰτουμένης τὴν ἐπέκτασιν τῆς Ἀστικῆς Συγκοινωνίας μέχρι αὐτῆς. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Παπανικολάου, Μ. Καραγιώργη καὶ Ε. Σακελλάρης καταθέτουν ὑπομνήματα κατοίκων τῶν χωρίων Γεωργανάδων, Καστρακίου, Νεοχωρίου, Ἐλάτης, Πετροπόρου, Γοργορυγίου, Σαραγίων, Ἁγίας Μονῆς κ. ἄ. Νομοῦ Τρικάλων, κατοίκων Λεβαδείας, Ὠρεῶν–Ἱστιαίας κλπ., αἰτουμένων χορήγησιν γενικῆς πολιτικῆς ἀμνηστίας, κατάργησιν τῶν ἐκτάκτων μέτρων κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Δ. Παπανικολάου, Ε. Σακελλάρης καὶ Μ. Καραγιώργη, καταθέτουν ἀναφορὰς κατοίκων τῶν Συνοικιῶν Ἁγ. Χαραλάμπους, Ἁγίου Νικολάου, Ταξιαρχῶν, Ἁγίου Κωνστ)νου, Ἁγίων 40 Μαρτύρων, Ἀμπελοκήπων, Φιλιππουπόλεως καὶ Νέας Σμύρνης–Λαρίσης, διαμαρτυρομένων διὰ τὰς ἀεροπορικὰς ἐπιθέσεις τῶν Η.Π.Α. κατὰ τοῦ Βορ. Βιετνάμ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Κύρκος, Β. Νεφελούδης, Δ. Παπανικολάου καὶ Ε. Σακελλάρης καταθέτουν ψήφισμα κατοίκων Δάφνης, τηλ)ματα τῶν Κοινοτικῶν Συμβούλων Κρανιᾶς, ὑπομνήματα κατοίκων Ἀνθοχωρίου καὶ Λοφυστίου τοῦ Ν. Βοιωτίας κ.ἄ., διαμαρτυρομένων διὰ τὴν προφυλάκισιν τοῦ Δημάρχου Δάφνης Χρήστου Μιχαλοπούλου καὶ τοῦ Δ. Δημητρίου (Νικηφόρου) καὶ ἄλλων διὰ τὰ γεγονότα τοῦ Γοργοποτάμου. Ὁ βουλευτὴς Φωκίδος κ. Α. Γκελεστάθης καταθέτει τηλ. ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἀμφικλείας, αἰτουμένης διάθεσιν εἰς τὰς ὀρεινὰς καὶ ἡμιορεινὰς Κοινότητας αὐτῆς τῶν 1100 στρεμμάτων καπνοῦ. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Π. Δούκας, διὰ τηλεγραφήματός του αἰτεῖται ἄμεσον ἐπέμβασιν ΕΟΚ ὑπὲρ καπνοπαραγωγῶν περιοχῆς Παγγαίου. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Π. Δούκας, διὰ τηλεγραφήματός του αἰτεῖται ἄμεσον ἔναρξιν μαθητικῶν συσσιτίων εἰς δημοτικὸν σχολεῖον χωρίου Ἀμορίου Διδυμοτείχου. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Κ. Σιγανίδης, διὰ τηλεγραφήματός του διαβιβάζει αἴτημα Διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας Ἑλλάδος περὶ ἀπαλείψεως παραγράφου 1 ἄρθρου 19 τοῦ Νόμου 4379)1964, δι’ ἧς περιορίζεται τὸ δικαίωμα ἐπιλογῆς ἐπιθεωρητῶν Δημ. Σχολείων μόνον μεταξὺ τῶν μετεκπαιδευθέντων διδασκάλων κλπ. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Ἰωάννης Βαλυράκης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἰωάννας Λιουδάκη, κατοίκου Συνοικισμοῦ Παπάγου, αἰτουμένης τὴν πρόσληψιν (εἰς ἀνάλογον θέσιν) τῆς κόρης της ἀριστούχου τοῦ Ἐθνικοῦ Ὠδείου καὶ κεκτημένης πτυχίον Μουσικῆς καὶ Ἁρμονίας. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Ἰωάννης Βαλυράκης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων ἐπαρχίας Σφακίων Χανίων, αἰτουμένων ἐπίλυσιν τῶν αἰτημάτων τῆς ἐπαρχίας ταύτης. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Ἰωάννης Βαλυράκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σωματείου τεχνικῶν ΟΤΕ Ἀθηνῶν, αἰτουμένου τὴν ἄρσιν τῶν προσγενομένων ἀδικιῶν εἰς τὰ μέλη του καὶ τὴν μονιμοποίησιν τούτων. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Ἀθ. Φροντιστῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Συνταξιούχων Ἀναπηρίας ΙΚΑ καὶ Συνταξιούχων Ταμείων Ἐπικουρικῆς Ἀσφαλίσεως Μισθωτῶν Κλωστοϋφαντουργίας, αἰτουμένων τὴν ἐπίλυσιν θεμάτων ἀφορώντων τοὺς ὡς ἄνω ἠσφαλισμένους. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Ἀθ. Φροντιστῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἐργατοϋπαλλήλων προσκαίρως ἀπασχολουμένων Ε.Ε.Υ., αἰτουμένων τὴν ἔνταξίν των εἰς τὸν ἐσωτερικὸν Κανονισμὸν τῆς Ἑλλην. Ἑταιρείας Ὑδάτων. Ὁ βουλευτὴς Χανίων κ. Ἰωάννης Βαλυράκης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἐκτάκτων Κοινοτικῶν Εἰσπρακτόρων Δημοσίου Ταμείου Καστελλίου Κισσάμου Χανίων, αἰτουμένων τὴν μονιμοποίησίν των. Οἱ βουλευταὶ Μαγνησίας κ.κ. Ἀθ. Φροντιστὴς καὶ Στ. Ἐλαφρός, καταθέτουν ἔγγραφον τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Βόλου, αἰτουμένου τὴν συνέχισιν τῆς συνεργασίας μετὰ τοῦ Ταμείου Ἀσφαλίσεως Ἐμπόρων. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Δ. Θεοχαρίδης, καταθέτει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Ἀμυνταίου, διαμαρτυρομένης διὰ τὴν μὴ παρὰ τοῦ Κράτους συγκέντρωσιν γεωμήλων πεδινῶν χωρίων. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Ἐπιτροπῆς Στρατευσίμων Νομοῦ Ἀχαΐας κλάσεων 1957 ἕως 1960 (τέως βοηθητικῶν), αἰτουμένων ρύθμισιν ἐκπληρώσεως ὑπολοίπου χρόνου στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως κλπ. Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Θ. Ἀνδρεάδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Θεοδοσίου Ἰωαννίδου, Προέδρου Συνδέσμου Κοινοτήτων Ἀλμωπίας Νομοῦ Πέλλης, αἰτουμένου τὴν διάθεσιν ἀναλόγου πιστώσεως διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐν τῇ ἀκριτικῇ πόλει τῆς Ἀριδαίας, ἡμιτελοῦς νοσοκομειακοῦ κτιρίου. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Γ. Σταμάτης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Πολυτέκνων Ἀστακοῦ καὶ Περιχώρων, αἰτουμένων κτηματικὴν ἀποκατάστασιν. Ὁ βουλευτὴς Μαγνησίας κ. Σ. Ἐλαφρός, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ ἰδιώτου Θεόδ. Καρανικόλα, αἰτουμένου τὴν ἐπιδότησίν του ἐκ τοῦ Ταμείου Ἀνεργίας. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Δ. Θεοχαρίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἁλιευτικοῦ Πιστωτικοῦ Συνεταιρισμοῦ Ἁγ. Παντελεήμονος «Ὁ Φάρος», αἰτουμένου μείωσιν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου ἁλιευομένων ἰχθύων εἰς 15% κλπ. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Δ. Θεοχαρίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν Νομοῦ Φλωρίνης, αἰτουμένης ἔγκρισιν μετατροπῆς τῶν πετρομύλων εἰς κυλινδρομύλους κλπ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ι. Μποῦτος, καταθέτει ἀναφορὰς τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Πεταλιδίου καὶ Καστανιῶν, αἰτουμένων χορήγησιν ἀδείας ἐπαναλειτουργίας Φαρμακείου Π. Βλαχάκη. Ὁ βουλευτὴς Φλωρίνης κ. Δ. Θεοχαρίδης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Ἀμυνταίου, αἰτουμένου τὴν παρὰ τοῦ ΕΟΤ χρηματοδότησιν ἐξωραϊστικῶν ἔργων ἐν τῷ ἐν λόγῳ Δήμῳ. Ὁ βουλευτὴς Καβάλας κ. Π. Δούκας, διὰ τηλεγραφήματός του διαβιβάζει ψήφισμα οἰκοδόμων Καβάλας, αἰτουμένων ἐκδημοκρατισμὸν τῆς ΓΣΕΕ κλπ. Ὁ βουλευτὴς Ἕβρου κ. Α. Κωνσταντινίδης, καταθέτει ἀναφορὰν κατοίκων Σπηλαίου Ὀρεστιάδος, αἰτουμένων μὴ ἐπικύρωσιν πράξεως ρυμοτομήσεως τοῦ ἐν λόγῳ χωρίου. Ἀπαντήσεις ἐπὶ ἐρωτήσεων τῶν κ.κ. βουλευτῶν: Ι) Τοῦ Ὑπουργείου Συντονισμοῦ. αʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Χ. Πιπιλῆ. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2162)2.2.65 ἐγγράφου ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐν θέματι ἐρωτήσεως, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ ἀκόλουθα: Διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἐξωτερικοῦ ὑδραγωγείου τοῦ συνοικισμοῦ Φασκομηλιᾶς τῆς Κοινότητος Φυγαλείας– Ἠλείας, ἐνεκρίθη πίστωσις δραχμῶν 150.000, — ὅσον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου — διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 49255) ΥΝΤ 378)13.11.64 ἀποφάσεως ἡμῶν, ἐξ ἧς 90.000 δραχ. ὡς ἐπιδότησις (δωρεὰ) τοῦ ἔργου, 40.000 δραχ. ὡς δάνειον καὶ 20.000 ὡς συμμετοχὴ τῶν ἐνδιαφερομένων. Ἡ πίστωσις διεβιβάσθη εἰς τὸ οἰκεῖον Νομαρχιακὸν Ταμεῖον Ἠλείας ἀμέσως, πλὴν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου καθυστέρησεν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν μέχρις ὅτου πεισθῇ ἡ Κοινότης Φυγαλείας νὰ ἀναδεχθῇ τὸ ἐκ τῆς πιστώσεως ποσὸν τοῦ δανείου (40.000) καὶ ἀφ’ ἑτέρου, διότι προέκυψε θέμα διαπραγματεύσεων μεταξὺ τῆς Κοινότητος Φυγαλείας καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου τῆς πηγῆς ἐξ ἧς θὰ ἐγένετο ἡ ὕδρευσις. Τῇ προσωπικῇ μου φροντίδι, διετέθη πίστωσις 20.000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς πηγῆς ἐξ ἧς θὰ γίνῃ ἡ ὕδρευσις. Ἤδη, ὑπερπηδηθέντων τῶν ὡς ἄνω παρουσιασθέντων ἐμποδίων, τὸ ἔργον θὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν πραγμάτωσίν του. Ἐν Ἀθήναις τῇ 12 Φεβρουαρίου 1965

Ὁ Ὑφυπουργὸς

ΑΘ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ

βʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Μητακίδη. Ἔχομεν τὴν τιμήν, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 16221) 11.12.64 ἐγγράφου ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐν θέματι ἐρωτήσεως, νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ ἀκόλουθα. Τὸ πρόγραμμα Δημοσίων Ἐπενδύσεων 1965, εἰς τὴν τελικήν του μορφήν, θέλει ἀνακοινωθῆ προσεχῶς, μὴ διατυπωθὲν εἰσέτι. Συνεχίζεται ἡ ἐπεξεργασία τῶν ὑποβληθεισῶν ἡμῖν προτάσεων ἐντάξεων ἔργων, μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνεται καὶ ἡ τοῦ ἐν λόγῳ ἔργου, ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Ἐν Ἀθήναις τῇ 1 Φεβρουαρίου 1965

Ὁ Ὑφυπουργὸς

ΑΘ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ

γʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Χ. Πιπιλῆ. Ἔχομεν τὴν τιμὴν εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1433) 26.1.1965 ἐγγράφου ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐν θέματι ἐρωτήσεως νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι: Λόγῳ τοῦ χρόνου τῆς αἰφνιδίως ἐπισυμβάσης πλημμύρας, ἤτοι κατὰ μῆνα Δεκέμβριον, δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ πρόβλεψις πιστώσεως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πρὸς καταβολὴν τῶν ἀποζημιώσεων, αἵτινες, ἐξ ἄλλου, παρὰ τὴν καθιερωθεῖσαν σύντομον διαδικασίαν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καθορισθοῦν ἐντὸς τοῦ λήξαντος οἰκονομικοῦ ἔτους. Ἡ συσταθεῖσα εὐθὺς ὡς ἐγνώσθη ἡ γενομένη ζημία εἰδικὴ ἐπιτροπή, περατώσασα τὸ ἔργον της, ὑπέβαλε τὸ πόρισμα αὐτῆς. Ἀμέσως καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς καθυστερήσεως, ἡ σχετικὴ πίστωσις ἐνεγράφη εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ Δημοσίων ἐπενδύσεων καὶ ἐπεσπεύσθη ἡ σχετικὴ διαδικασία, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ χρηματοδότησις καὶ ἑπομένως ἡ καταβολὴ τῶν ἀποζημιώσεων ἐντὸς τῶν πρώτων ἡμερῶν τοῦ Φεβρουαρίου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 3 Φεβρουαρίου 1965

Ὁ Ὑφυπουργὸς

ΑΘ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ

δʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Σ. Πολυζωγοπούλου. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2064)1.2.65 ἐγγράφου ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐν θέματι ἐρωτήσεως, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι κατηρτίσθη ἤδη νομοσχέδιον, δι’ οὗ θὰ ἀποκατασταθῇ ἡ οἰκονομία τῶν πληττομένων ἐκ τοῦ φράγματος τοῦ Πηνειοῦ Ἠλείας. Τὸ νομοσχέδιον παρ’ ἡμῶν καὶ τῶν συναρμοδίων Ὑπουργῶν, κατατίθεται λίαν προσεχῶς εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν καὶ ἱκανοποιεῖ πλήρως τὰ σχετικὰ αἰτήματα τῶν θιγομένων. Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Φεβρουαρίου 1965

Ὁ Ὑφυπουργὸς

ΑΘ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ

ΙΙ) Τοῦ Ὑπουργείου Δικαιοσύνης. αʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἀθ. Τσαλδάρη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4862)4763 ἐ. ἔ. ἐγγράφου ὑμῶν, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1727 ἐρώτησις κατατεθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἀθαν. Τσαλδάρη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι αἱ οἰκοδομικαὶ ἐργασίαι εἰς τὸ ἀνεγειρόμενον Σωφρονιστικὸν Κέντρον Κορυδαλλοῦ βαίνουν μὲ ταχύτατον ρυθμόν, ἀποπερατωθείσης ἤδη τῆς ἀνοικοδομήσεως τριῶν πτερύγων χωρητικότητος 360 κρατουμένων. Εὐθὺς ὡς περατωθῆ καὶ ἡ ἀνέγερσις τῶν ἀναγκαίων βοηθητικῶν ἐγκαταστάσεων θὰ μεταφερθοῦν εἰς Κορυδαλλὸν οἱ εἰς τὰς περὶ ὧν πρόκειται φυλακὰς Καλλιθέας κρατούμενοι, ἐν συνεχείᾳ δὲ καὶ οἱ κρατούμενοι εἰς τὰς λοιπὰς φυλακὰς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἡ τοιαύτη μεταφορὰ θὰ πραγματοποιηθῇ ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους. Εἰδικώτερον ὡς πρὸς τὸ θέμα τῶν ψυχοπαθῶν, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ἀπὸ εἰκοσαετίας λειτουργεῖ εἰς τὰς φυλακὰς Καλλιθέας Ψυχιατρικὸν Παράρτημα, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσάγονται πρὸς παρατήρησιν ὑπόδικοι διὰ τὴν διαπίστωσιν τῆς ψυχικῆς αὐτῶν ὑγείας. Ἐπειδὴ λόγῳ ἐλλείψεως χώρου ἡ ἐν τῷ Παραρτήματι τούτῳ διαβίωσις τῶν κρατουμένων ἦτο λίαν δυσμενής, διετάξαμεν ἐσχάτως ὅπως διὰ τὴν κράτησιν τῶν ὑποδίκων τούτων διατεθοῦν δύο εἰσέτι θάλαμοι τῶν φυλακῶν. Οὐδεμία μεταφορὰ εἰς Καλλιθέαν νέων ψυχοπαθῶν κρατουμένων πρόκειται νὰ πραγματοποιηθῇ, ἐντὸς δὲ τοῦ ἔτους θὰ μεταφερθῇ εἰς Κορυδαλλὸν συγχρόνως μὲ τὰς φυλακὰς καὶ τὸ Ψυχιατρικὸν αὐτῶν Παράρτημα. Ἐν Ἀθήναις τῇ 3 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

βʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Α. Μπριλλάκη, Β. Ἐφραιμίδη, Λ. Κύρκου καὶ Ν. Γανίτη. Ἔχομεν τὴν τιμὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 654)352 ἐ.ἔ. ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Μπριλλάκη κλπ., νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι ἐὰν αἱ καταγγελλόμεναι πράξεις στοιχειοῦσι ποινικὰ ἀδικήματα ἁρμόδιοι ὅπως ἀσκήσουν ποινικὴν δίωξιν εἶναι οἱ κατὰ τόπον Εἰσαγγελεῖς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ γενικώτερον θέμα τῆς διατηρήσεως ἢ μὴ τῶν ΤΕΑ, ἁρμόδιον τυγχάνει τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Ἀμύνης. Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

γʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ι. Παπαδημητρίου, Μ. Καραγεώργη καὶ Δ. Παπανικολάου. Ἔχομεν τὴν τιμὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3956) 3031 ἐ.ἔ. ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ι. Παπαδημητρίου κλπ., νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν, ὅτι ἐὰν ἔχουσι λάβει χώραν παραβάσεις ποινικῶν διατάξεων τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας ἁρμόδιος ὅπως ἐπιληφθῇ τυγχάνει ὁ κατὰ τόπον Εἰσαγγελεύς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

δʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ι. Παπαδημητρίου καὶ Ε. Σακελλάρη. Ἔχομεν τὴν τιμὴν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 298)143 ἐ.ἔ. ὑμέτερον ἔγγραφον καὶ τὴν διὰ τούτου διαβιβασθεῖσαν ἡμῖν ἐρώτησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ι. Παπαδημητρίου κλπ., νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι ἐὰν ἔχουσι λάβει χώραν παραβάσεις τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας ἁρμόδιος τυγχάνει ὁ κατὰ τόπον Εἰσαγγελεύς. Ἐν Ἀθήναις τῇ 4 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

εʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Κ. Στεφανοπούλου καὶ Α. Τσαλδάρη. Εἰς ἀπάντησιν τῶν ὑπ’ ἀριθ. πρωτοκόλλου 4881)27.2.65 καὶ 5162)3.3.65 ἐγγράφων ὑμῶν, δι’ ὧν διεβιβάσθησαν ἡμῖν ἐρωτήσεις τῶν βουλευτῶν κ.κ. Κ. Στεφανοπούλου καὶ Ἀθαν. Τσαλδάρη, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσωμεν ὑμᾶς τὰ κάτωθι: Τὸ Ταμεῖον Ἀρωγῆς προσωπικοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Δικαιοσύνης, συσταθὲν διὰ τοῦ ἀπὸ 14)28.11.1956 Β.Δ., τροποποιηθέντος διὰ τοῦ ἀπὸ 25)8– 30.9.1957 ὁμοίου, κυρωθέντων δὲ ἀμφοτέρων διὰ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 3303)58 Ν.Δ. ἔμεινεν ἄνευ Διοικητικοῦ Συμβουλίου μετὰ τὴν 17ην Αὐγούστου 1964, καθ’ ἣν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Ν.Δ. 4352)64 ἀπεχώρησαν ἐκ τῆς Δημοσίας ὑπηρεσίας οἱ συγκροτοῦντες τὸ Συμβούλιον τοῦτο ὑπάλληλοι, οἵτινες μετεῖχον αὐτοῦ ὡς ἐκ τῆς κατεχομένης ὑπ’ αὐτῶν θέσεως (EX OFFICIO). Ἐκ τοῦ λόγου τούτου κατέστη ἀδύνατος ἡ ἔκδοσις ἐντολῶν πρὸς τὴν Τράπεζαν πρὸς καταβολὴν τῶν βοηθημάτων εἰς τοὺς δικαιούχους. Ἀνασυγκροτηθέντος ἤδη δι’ ἀποφάσεως ἡμῶν τοῦ Δ.Σ. τοῦ Ταμείου θὰ καταβληθῶσι τὰ καθυστερούμενα βοηθήματα εἰς τοὺς δικαιούχους. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν δυναμικότητα τοῦ Ταμείου διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ὑποχρεώσεών του ἡ διενεργηθεῖσα ἀναλογιστικὴ μελέτη μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν τῶν δικ. λειτουργῶν ἐπισημαίνει τὸν κίνδυνον, ὅτι θὰ περιέλθῃ τὸ Ταμεῖον εἰς ἀδυναμίαν ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεών του. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον διὰ καταρτισθέντος σχεδίου νόμου καθωρίσθη, ὅπως τὸ ὑπὸ τοῦ Καταστατικοῦ παρεχόμενον βοήθημα εἰς τοὺς δικαιούχους ἀνέρχεται ἐφεξῆς εἰς τὰ εἴκοσιν ἑκατοστὰ τῶν καταβαλλομένων κατὰ τὴν 31ην Δεκεμβρίου 1963 ἀποδοχῶν καὶ οὐχὶ εἰς τὰ εἴκοσιν ἑκατοστὰ τῶν ἑκάστοτε καταβαλλομένων ἀποδοχῶν ὡς μέχρι τοῦδε ἐγένετο. Ἐν Ἀθήναις τῇ 5 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

στʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Βαρβιτσιώτη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5623 ἀπὸ 10.3.65 ὑμετέρου ἐγγράφου, δι’ οὗ διεβιβάσθη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1854 ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Ἰω. Βαρβιτσιώτη, περὶ ἀπομακρύνσεως τῶν κρατουμένων ἐκ τῶν Φυλακῶν Καλλιθέας, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐγνωρίσαμεν ὑμῖν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 21719 ἀπὸ 3.3.65 ἐγγράφου ἡμῶν. Ἐν Ἀθήναις τῇ 15 Μαρτίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς

Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΙΙΙ) Τοῦ Ὑπουργείου Βορ. Ἑλλάδος. αʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Ι. Λαυρεντίδη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 18086)19.12.64 ἐγγράφου ὑμῶν, δι’ οὗ ἀπεστάλη ἡμῖν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1079 ἐρώτησις τοῦ βουλευτοῦ κ. Λαυρεντίδη, περὶ τοῦ ἐν περιλήψει ἀντικειμένου, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν ὅτι τρόπος ἀμέσου τακτοποιήσεως τοῦ θέματος καθίσταται ἀνέφικτος. Ἡ Κοινότης Ἰβήρων, προκειμένου νὰ ἐπιτύχῃ τὴν μόνιμον καὶ ἀδάπανον ὕδρευσιν ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Ὀρεσκείας, συμφωνεῖ νὰ ἐξυπηρετηθῇ προσωρινῶς μὲ τὰ ὑφιστάμενα φρεάτια ὕδατα. Ἐπὶ τούτοις γνωρίζομεν ὅτι μελετᾶται τὸ θέμα μεταφορᾶς τοῦ ὕδατος Ὀρεσκείας, προκειμένου νὰ ἐξυπηρετηθῶσι καὶ ἕτεραι Κοινότητες. Ἐν Ἀθήναις τῇ 11 Φεβρουαρίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς Βορ. Ἑλλάδος

ΖΗΣΗΣ ΠΑΠΑΛΑΖΑΟΥ

βʹ) Ἐπὶ ἐρωτήσεως τῶν βουλευτῶν κ.κ. Π. Δούκα καὶ Β. Ἐφραιμίδη. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 17062)8.12.1964 ἐγγράφου ὑμῶν, περὶ τῶν ἀπασχολούντων τὴν νῆσον Θάσον ζητημάτων, ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν ὑμῖν τὰ κάτωθι δι’ ἕκαστον ζήτημα: α. Ἐπέκτασις τοῦ δικτύου ἠλεκτροφωτισμοῦ εἰς τὰ ὑπόλοιπα χωρία τῆς νήσου Θάσου: Ἡ Δ.Ε.Η., εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ γενικωτέρου προγράμματος ἐξηλεκτρισμοῦ τῆς χώρας, προβαίνει εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῶν δικτύων διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας πρὸς ἠλεκτροδότησιν νέων χωρίων, κατ’ ἐφαρμογὴν προγράμματος καταρτιζομένου ἑκάστοτε βάσει τῶν δυναμένων νὰ διατεθῶσιν ὑπ’ αὐτῆς πιστώσεων πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν καὶ τῆς ἀποδοτικότητος τῶν ἀναγκαίων πρὸς τοῦτο ἐπεκτάσεων τῶν δικτύων διανομῆς. Ὑπὸ τοῦ ἐκτελουμένου ἤδη προγράμματος ἠλεκτροδοτήσεων νέων χωρίων περιόδου 1964–1965 προβλέπεται πλὴν ἠλεκτροδοτουμένων ἤδη ὑπὸ τῆς Δ.Ε.Η. πέντε χωρίων τῆς νήσου Θάσου καὶ ἡ ἠλεκτροδότησις ἑτέρων τριῶν χωρίων, ἤτοι Καλλιράχης, Σκάλας Καλλιράχης καὶ Παναγίας. β. Τηλεφωνικὰ κυκλώματα. Ὡς προκύπτει ἐκ τοῦ πρὸς ὑμᾶς ὑπ’ ἀριθ. 160968)5.12. 1964 ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνιῶν, ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἐξασφαλίζεται συνεχὴς σύνδεσις τῆς Κοινότητος Θάσου μετὰ τῆς Καβάλας, διότι μετὰ τὸ κλείσιμον τοῦ ἐν τῇ Κοινότητι ταύτῃ Γραφείου τοῦ Ο.Τ.Ε. τὰ τηλεφωνικὰ κυκλώματα διατίθενται εἰς τὰς Λιμενικὰς καὶ Ἀστυνομικὰς Ἀρχάς, μέσῳ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν ἐπείγουσαι ἀνάγκαι ἐπικοινωνίας τῶν κατοίκων μετὰ τῆς Καβάλας κατὰ τὰς νυκτερινὰς ὥρας. Πρὸς ὁλοκλήρωσιν τοῦ μέτρου καὶ διὰ νὰ παρασχεθῇ δυνατότης ἐπικοινωνίας καὶ τῶν ὑπολοίπων χωρίων τῆς Νήσου μετὰ τῶν πλησιεστέρων Τηλεπικοινωνιακῶν Κέντρων καὶ τῶν πόλεων εἰς περιπτώσεις ἐκτάκτου ἀνάγκης μελετᾶται καὶ πρόκειται ν’ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἐφαρμοζόμενον, σταδιακῶς, εὐρύτερον πρόγραμμα εἰκοσιτετραώρου λειτουργίας ὅλων τῶν τηλεπικοινωνιακῶν Γραφείων τῆς χώρας. γ. Ἵδρυσις Ὑγειονομικοῦ Σταθμοῦ. Ἡ ἵδρυσις ἐν Θάσῳ Ὑγειονομικοῦ Σταθμοῦ, ὡς παραρτήματος τοῦ Γενικοῦ Νοσοκομείου Καβάλας, δὲν κρίνεται ἀναγκαία διότι: 1) Ἡ νῆσος συνδέεται διὰ πυκνοῦ συγκοινωνιακοῦ δικτύου μετὰ τῆς πρωτευούσης τοῦ Νομοῦ καὶ οὕτω ἡ νοσοκομειακὴ περίθαλψις τῶν κατοίκων τῆς νήσου ἀντιμετωπίζεται εὐχερῶς ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Νοσοκομείου Καβάλας, τῶν ἐκτάκτων περιστατικῶν ἀντιμετωπιζομένων ὑπὸ τῶν Κοινοτικῶν καὶ Ἀγροτικῶν ἰατρείων. 2) Ὁ πληθυσμὸς ταύτης εἶναι μικρὸς μὴ ὑπερβαίνων τὰς 16.000 κατοίκων καὶ 3) ἡ ἰατρικὴ περίθαλψις τοῦ πληθυσμοῦ τῆς νήσου καλύπτεται ἐπαρκῶς ἐκ τῶν λειτουργούντων πέντε ἀγροτικῶν καὶ ἑνὸς κοινοτικοῦ ἰατρείου. Πλὴν τῶν ἀνωτέρω, ἡ ἐπάνδρωσις τοῦ Σταθμοῦ διὰ χειρουργοῦ Ἰατροῦ δὲν εἶναι εὐχερής. δ. Ἐπάνδρωσις Γυμνασίου Θάσου. Τὸ ἱδρυθὲν ἐν Λιμένι Θάσου Γυμνάσιον Αʹ βαθμίδος λειτουργεῖ κανονικῶς ἀπὸ τοῦ σχολικοῦ ἔτους 1964–65 καὶ εἶναι ἐπηνδρωμένον διὰ καθηγητῶν ὅλων τῶν εἰδικοτήτων, ἀποσπασθέντων ἐξ ἄλλων σχολείων τῆς Περιφερείας. ε. Ἀσφαλτόστρωσις τῆς παραλιακῆς Ἐθνικῆς ὁδοῦ Θάσου. Ἔργα ἀσφαλτοστρώσεως εἰς τὴν ὡς ἄνω παραλιακὴν Ἐθνικὴν ὁδὸν Θάσου δὲν δύνανται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐκτελεσθοῦν διότι ἐλλείπουν τὰ τοιαῦτα ὑποδομῆς, ἅτινα ἀποτελοῦν ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν. Τὰ ἔργα ὑποδομῆς εὑρίσκονται ἐν ἐκτελέσει εἰς μέγα τμῆμα τῆς ὁδοῦ, ἐκτελουμένων διὰ τῆς πρὸς τοῦτο διατεθείσης πιστώσεως κατὰ τὸ ἔτος 1964 ἐκ δραχμῶν 4.000.000. Διὰ τὴν συνέχισιν τῶν ἔργων τούτων ἐζητήθη ἡ διάθεσις, ἐντὸς τοῦ ἔτους 1965, πιστώσεως ἑτέρας ἐκ 4.000.000 δραχμῶν. Πέραν τούτου κατ’ ἔτος διατίθεται ποσὸν ἐκ δραχ. 400.000 διὰ τὴν συντήρησιν τῆς ὁδοῦ ταύτης. Διὰ τῆς κατ’ ἔτος συντηρήσεως τῆς ὁδοῦ, ἐν συσχετισμῷ μὲ τὰ ἐκτελούμενα ἔργα ὑποδομῆς, δημιουργοῦνται συνθῆκαι βελτιώσεως ἐπὶ τοῦ παρόντος ταύτης εἰς σημεῖον πολὺ καλῆς βατότητος. Ἐν Θεσσαλονίκῃ τῇ 22 Φεβρουαρίου 1965

Ὁ Ὑπουργὸς Βορείου Ἑλλάδος

ΖΗΣΗΣ ΠΑΠΑΛΑΖΑΡΟΥ

§7Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ θέματος ἀναφερομένου εἰς τὴν σημερινὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἔχει καλῶς. Ἄλλως, θὰ παρακαλοῦσα νὰ συνεννοηθῶμεν προηγουμένως εἰς τὸ γραφεῖον μου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔρχεται θέμα ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ προσυνεννόησις. Τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι σαφές. Ἐννοεῖ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ προκύψασαν κατὰ τὴν συζήτησιν.

§9Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς γνωρίζετε, ἔχομεν πάντοτε τὴν διάθεσιν, νὰ συνεννοούμεθα μαζί σας. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε, σᾶς ὑπεβάλαμεν πρὸ 25ημέρου περίπου μαζὶ μὲ ἄλλους συναδέλφους μίαν πρότασιν, ὅπως ἡ Συνεδρίασις τῆς Τετάρτης ἀντὶ τῆς πρωΐας γίνεται τὸ ἀπόγευμα. Καὶ ἀφέθη εἰς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐρευνήσετε τὸ θέμα ἐξεταζομένης καὶ τῆς περιπτώσεως τῆς Συνεδριάσεως τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν τὸ ἀπόγευμα τῆς Τετάρτης. Σᾶς πληροφορῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι οὐδεμία τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν συνεδριάζει τὸ ἀπόγευμα τῆς Τετάρτης. Ἐὰν πάλιν σᾶς ἐνδιαφέρει ἡ ἀπαρτία, ὅπως θὰ διαπιστώσητε καὶ σήμερον δὲν εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς αἰθούσης πέραν τῶν 25 βουλευτῶν. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἐπειδὴ παρῆλθε τὸ χρονικὸν διάστημα, ἂν καὶ σεῖς συμφωνῆτε, ὅπως θελήσητε καὶ δώσητε συνέχειαν εἰς τὴν πρότασίν μας.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνῶ, ἀλλὰ ὡς σᾶς εἶπον, ἔχω καὶ ἄλλας προτάσεις ἐκκρεμεῖς περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Κανονισμοῦ καὶ προσεπάθησα νὰ ἀκούσω καὶ τὰς γνώμας ἄλλων συναδέλφων, προκειμένου νὰ καλέσω τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀπόψεις καὶ ἄλλων συναδέλφων ἐπὶ τῶν συγκεκριμένων θεμάτων ὥστε νὰ συζητήσωμεν μερικὰ θέματα ποὺ κατὰ γενικὴν συνείδησιν χρήζουν ἀντιμετωπίσεως. Εἴπομεν ἐν πνεύματι ἀμοιβαίας ἀγάπης καὶ κατανοήσεως νὰ συνεργαζώμεθα, ὥστε νὰ μὴ γινώμεθα στόχος καὶ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τοῦ τύπου βασίμως. Ὁ κ. Α. Γεροκωστόπουλος, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἰδίου θέματος.

§11Α. ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω, συμφωνῶν μαζί σας, ὅτι πᾶσα μεταβολὴ τῶν ἡμερῶν συνεδριάσεως εἶναι θέμα τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ ἔχω νὰ παρατηρήσω, ἐπίσης, ὅτι ὅλοι συμφωνοῦμεν, ὅπως μία τῶν συνεδριάσεων εἶναι πρωϊνή. Ἔχει ὁρισθῆ ἡ Τετάρτη. Ἐὰν ἄλλοι συνάδελφοι, προτιμοῦν ἄλλην ἡμέραν, φέρ’ εἰπεῖν τὴν Παρασκευήν, ἐγὼ προσωπικῶς δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω, εἶναι θέμα τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἀντωνιάδης, ἔχει τὸν λόγον.

§13Δ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡμεῖς οἱ καταγόμενοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν συνεδρίασιν τοῦ ἀπογεύματος τῆς Παρασκευῆς, ἐπειδὴ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας, θὰ παρεκάλουν ἡ πρωϊνὴ συνεδρίασις νὰ ὁρισθῇ διὰ τὴν Παρασκευὴν καὶ μάλιστα εἰς τακτὴν ὥραν, 9–10 ἢ ἐὰν θέλετε 10–1 διὰ νὰ ἠμποροῦμε νὰ τὰς παρακολουθήσωμεν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ αὐτό. Ὁ κ. Δ. Βρανόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§15Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρῶτον διαμαρτύρομαι, διότι ἐνῷ ἐζήτησα πρῶτος τὸν λόγον, ἐδόθη εἰς ἄλλον συνάδελφον.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε, κ. Βρανόπουλε, ὅτι τὸ Προεδρεῖον πάντοτε σᾶς προσέχει.

§17Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Εἶσθε ὁ πλέον εὐνοούμενος βουλευτής.

§18Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κ. συνάδελφον, ποὺ ἔθιξε τὸ θέμα. Διότι, ὅπως γνωρίζετε, εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς τοῦ κόσμου, γίνονται πρωϊνὲς συνεδριάσεις. Ἔχω τοῦτο ὑπ’ ὄψιν μου ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Φρονῶ, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ρυθμισθῇ τὸ θέμα, ὥστε αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ νὰ συνεδριάζουν τὸ ἀπόγευμα τῆς Τετάρτης.

§19Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργὸς Πρ. Κυβερνήσεως). Θὰ φθάσῃ πολὺ συντόμως.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§21Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, γνωρίζω, ὅτι γίνομαι ἐνοχλητικὸς εἰς τὴν Βουλήν, ἐλπίζω ὄχι προσωπικῶς εἰς ὑμᾶς, ὅταν λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Πρέπει ὅμως μερικὰ πράγματα νὰ ἐκτίθενται εἰς τὰς ἀληθινάς των διατάξεις. Ἡ ἄποψίς μου εἶναι, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἀπέτυχεν ὁ καθορισμὸς τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἀντιθέτως — καὶ ὑπάρχει ἡ διαπίστωσις καὶ σήμερον ἀκόμη — ἐπέτυχε πλήρως. Ἡ ἀδυναμία τῆς προσελεύσεως ὅλων τῶν βουλευτῶν κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν τῆς Τετάρτης φρονῶ, ὅτι θὰ πρέπει νὰ ἀναζητηθῇ εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ θέματος τῆς συζητήσεως, τὸ ὁποῖον ὡρίσθη κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν. Ὡς γνωστόν, εἰς τὴν συνεδρίασιν ταύτην ἔχει ἀφιερωθῆ ἡ ἐπανασυζήτησις νομοθετικῶν διαταγμάτων ψηφισθέντων ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος. Θέμα τὸ ὁποῖον δὲν προσελκύει τοὺς βουλευτάς, διότι δὲν συζητοῦνται τροπολογίαι, οὔτε πρακτικῶς δύνανται νὰ γίνουν δεκταὶ τροπολογίαι. Ἂν κατὰ τὴν πρωϊνὴν συζήτησιν συνεζητοῦντο θέματα ἐνδιαφέροντα εἰδικῶς μεγάλον ἀριθμὸν βουλευτῶν, εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ αἴθουσα θὰ ἦτο πάντοτε πλήρης. Ἡ πεῖρα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἐξουσιοδοτήσεως ἐπιβεβαιώνει τὰς ἀπόψεις μου, διότι ἐκεῖ, ὡς γνωστόν, αἱ συνεδριάσεις τῆς Τετάρτης καὶ Παρασκευῆς γίνονται τὸ πρωῒ ἐν πλήρει ἀπαρτίᾳ. Τὸ ἀνακινηθὲν ἀπὸ μέρους συναδέλφων τῶν ἐπαρχιῶν θέμα διὰ τὴν μετάθεσιν τῆς συζητήσεως ἀπὸ τὴν πρωΐαν τῆς Τετάρτης διὰ τὴν πρωΐαν τῆς Παρασκευῆς δὲν μὲ εὑρίσκει σύμφωνον, ἀλλ’ ἀντιθέτως φρονῶ ὅτι ἐπὶ πλέον, πρὸς διευκόλυνσιν τῶν κυρίων συναδέλφων, τὸν καθορισμὸν τῆς συνεδριάσεως καὶ τῆς Παρασκευῆς, ὡς πρωϊνῆς. Οὕτω, κ. Πρόεδρε, ἐὰν εἰσαγάγητε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Κανονισμοῦ πρότασιν περὶ μεταθέσεως ἢ καταργήσεως τῆς πρωΐας τῆς Τετάρτης, θὰ παρεκάλουν ὅπως εἰσαγάγητε καὶ τὴν ἰδικήν μου πρότασιν διὰ τὴν παραμονὴν ὡς ἔχει τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως τῆς Τετάρτης καὶ τὴν μετατροπὴν καὶ τῆς βραδυνῆς συνεδριάσεως τῆς Παρασκευῆς εἰς πρωϊνήν.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ λάβω σημείωσιν ὅλων τῶν ἀπόψεων τῶν κυρίων βουλευτῶν καὶ προτοῦ ληφθῇ ἀπόφασις θὰ συνεννοηθῶμεν καὶ πάλιν. Ὁ κ. Γ. Καραγκιώζης ἔχει τὸν λόγον.

§23Γ. ΚΑΡΑΓΚΙΩΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν σᾶς διαφεύγει ὅτι τὰ πρωϊνά, ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τῶν ἐπαρχιῶν, τὰ διαθέτομεν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ψηφοφόρων μας εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα καὶ τὰς ὑπηρεσίας. Ἐγὼ σήμερον, ἐπὶ παραδείγματι, ἔχω 4 ἐπιτροπὰς ἀπὸ Προέδρους Κοινοτήτων καὶ ὁμάδος πολιτῶν διὰ νὰ τὰς παρουσιάσω εἰς Ὑπουργεῖα. Φυσικὸν εἶναι λοιπόν, νὰ προτιμῶμεν ἡμεῖς οἱ τῶν ἐπαρχιῶν τὴν συνεδρίασιν τὸ ἀπόγευμα. Πέραν τούτου συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὴν μετάθεσιν τῆς ἀπογευματινῆς συνεδριάσεως τῆς Παρασκευῆς, ὅπως γίνεται τὴν πρωΐαν, διὰ νὰ μᾶς δίδεται ὁ καιρὸς νὰ ἐπιστρέψωμεν τὸ ἀπόγευμα εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, διὰ νὰ ἐπικοινωνήσωμεν μὲ τὸν λαόν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐσημείωσα τὰς γνώμας τῶν κ.κ. συναδέλφων καὶ θὰ συνεννοηθῶμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Κανονισμοῦ.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4379)64 Ν.Δ. «περὶ ὀργανώσεως καὶ διοικήσεως τῆς Γενικῆς (Στοιχειώδους καὶ Μέσης) Ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Γ. Πανάγος, ἔχει τὸν λόγον.

§25Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, πρὶν ἢ μελετηθῇ τὸ Ν.Δ. ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, πρὶν ἀκόμη διαμορφωθῇ κἄν, ὁ ἀντιδραστικὸς τύπος καὶ ἄλλοι παράγοντες τῆς δεξιᾶς ἤρχισαν τὴν πολεμικὴν ἐναντίον του. Ἤρχισε ἕνα πρωτοφανὲς «τὰμ–τὰμ» ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἄρθρα πύρινα φωτοσβεστῶν περὶ δῆθεν δημιουργουμένου, διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐθνικοῦ κινδύνου δημοσιεύονται. Τοῦτο δὲ διότι εἶχε συνηθίσει ἡ δεξιὰ μὲ τὴν ἄποψιν ὅτι πᾶς σκεπτόμενος ἀντίθετα μὲ τὶς ἀπόψεις της, δὲν εἶναι, παρὰ ἐθνικὸς κίνδυνος. Καὶ ὅταν ἦλθε τὸ Ν.Δ. ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος, τότε ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον του, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς (τῆς δεξιᾶς) ὡλοκληρώθη. Παρηκολούθησα, κ. συνάδελφοι, ὅλας τὰς συνεδριάσεις ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὰς θέσεις αἱ ὁποῖαι ἐστήριζον τὴν ἐπίθεσιν τῆς δεξιᾶς ἐναντίον τοῦ Ν.Δ. Καὶ κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἠθελημένης ἐπιθέσεως ἐναντίον του, διαπιστώσας συγχρόνως ὅτι οὐδεμία πρόθεσις συμβολῆς διὰ τὴν ἀρτιωτέραν κατάρτισιν τοῦ Ν.Δ. ἐπιδιώκετο ὑπὸ τῆς δεξιᾶς. Διάβασα ὅλα τὰ ἐναντίον τοῦ Ν.Δ. ὑπὸ τοῦ δεξιοῦ τύπου ἀναγραφέντα ἄρθρα καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον λειτουργεῖ τὸ μυαλὸ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Θὰ προσπαθήσω, κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου νὰ ἀποδείξω ὅτι τόσον ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ΕΡΕ ὅσον καὶ ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν τοῦ εἰδικοῦ ἀγορητοῦ τῆς κ. Ἀποσκίτη, δὲν ἐτέθησαν σοβαρὰ ζητήματα θέτοντα ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ἐθνικὴν βάσιν τοῦ Ν.Δ., πέραν τοῦ ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ἀντιφάσεις μεταξὺ τῶν ὑπὸ τῆς παρατάξεως τῆς ΕΡΕ ἀναπτυχθέντων. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ νομοσχέδιον. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ φλογερὸς ἐκεῖνος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἀπεδήμησεν κατὰ τὴν ἄσκησιν τῶν καθηκόντων του, ὁ Λουκῆς Ἀκρίτας, εἶχε καθορίσει τοὺς βασικοὺς σκοποὺς τοῦ Νομοθετήματος. Οἱ σκοποὶ αὐτοὶ ἦσαν πρῶτον ἡ δωρεὰν παιδεία, δεύτερον ἡ ἐπέκτασις τῆς φοιτήσεως τῆς ἀρχικῆς ἀπὸ 6 εἰς 9 ἔτη, τρίτον ἡ ἰσοτιμία τῆς δημοτικῆς μὲ τὴν καθαρεύουσαν καὶ τέταρτον ἡ Οὐμανιστικὴ βάσις τῆς παιδείας μας. Ἐπὶ τῶν βασικῶν αὐτῶν σκοπῶν ἂν σκεφθῇ κανεὶς διαπιστώνει ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπαναστατικοῦ μέτρου, ἀλλὰ περὶ ἀποπείρας βελτιώσεως μιᾶς καταστάσεως τῆς ὁποίας ἡ συνέχισις ἦτο ἀδύνατος. Πέραν αὐτῶν, ὅλα ὅσα λέγονται ἀπὸ τοὺς ἀντιδραστικοὺς καὶ τοὺς φωτοσβέστας, ὄχι μόνον δὲν εἶναι προσπάθεια βελτιώσεως, ἀλλὰ εἶναι καθαρὰ ἀρνητικὴ θέσις ἔναντι τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐκτενῶς ἀνέπτυξα ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 35, ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἁπλῆ ἀνάγνωσις ἀκόμη μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπαναστατικῶν μέτρων. Καὶ διερωτᾶται κανείς: Ὑπάρχει ὁλοκληρωτικὴ δωρεὰν παιδεία; Νομίζω ὄχι. Μὲ τὸ νὰ μὴ πληρώνῃ δίδακτρα τὸ παιδὶ καὶ μὲ τὸ νὰ μὴ τοῦ ἐπιβάλλωνται τὰ γνωστὰ χαράτσια τῶν σχολικῶν ἐφοριῶν γιὰ καθαρίστριες, γιὰ σκοῦπες κλπ., δὲν σημαίνει ὅτι ὑπάρχει δωρεὰν παιδεία. Ἡ βάσις εἶναι ἂν τὰ παιδιά, ὅλα τὰ παιδιὰ τοῦ τόπου μας, ξεκινᾶν ἀπὸ τὶς ἴδιες προϋποθέσεις διὰ τὴν μόρφωσίν τους. Μπορεῖ ὅμως τὸ παιδὶ τοῦ ἀγρότη, τὸ παιδὶ τοῦ ἐργάτη, νὰ ξεκινᾷ μὲ τὶς ἴδιες προϋποθέσεις ποὺ ξεκινᾶ τὸ παιδὶ ἑνὸς εὐκαταστάτου καὶ οἰκονομικῶς ἀνεπτυγμένου πολίτου; Νομίζω ὄχι. Γιὰ τὴ μόρφωση τοῦ παιδιοῦ τὰ δίδακτρα ἀντιπροσωπεύουν ἕνα μικρὸ μόνο ποσοστὸ τῶν ὅλων δαπανῶν γιὰ τροφή, ἔνδυση, οἴκηση, βιβλία ψυχαγωγία κλπ. Πέραν ἀπ’ αὐτὰ τὸ παιδὶ σὲ μιὰ οἰκογένεια ἐργαζομένων ἀποτελεῖ μιὰ οἰκονομικὴ μονάδα ἡ ὁποία ρίχνεται στὴν παραγωγὴ καὶ συνεισφέρει στὴν οἰκογενειακὴ οἰκονομία. Ὅταν ἀφιερώνεται στὴ σπουδή, ἡ ἐργατικὴ οἰκογένεια στερεῖται αὐτῆς τῆς εἰσφορᾶς. Αὐτοὶ ὅλοι οἱ παράγοντες δὲν συνθέτουν ἴση ἀφετηρία γιὰ σπουδὴ σ’ ὅλα τὰ Ἑλληνόπουλα καὶ παραμένουν ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῶν οἰκονομικῶς ἰσχυρῶν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεβάσωμεν τὸ μορφωτικὸν πεδίον τῶν μαζῶν, νὰ ἀνεβάσωμεν τὰ φτωχόπαιδα μορφωτικὰ καὶ νὰ δώσωμεν νέον αἷμα εἰς τὴν ἐπιστήμην; Νομίζω ὅτι δὲν παρέχονται μέσα γιὰ μιὰ τέτοια παιδεία ἀπὸ τὸ συζητούμενον νομοθέτημα. Τὸ παιδὶ τοῦ ἀγρότη καὶ τοῦ ἐργάτη δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ Λύκειον, δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Τὰ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν παρεχόμενα μέσα δὲν ἐγγυῶνται γιὰ μιᾶς τέτοιας μορφῆς παιδεία διὰ τὰ ἀγροτόπαιδα καὶ τὰ ἐργατόπαιδα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ παιδὶ τοῦ ἀγρότου εἶναι ἀναγκασμένο, λόγῳ οἰκογενειακῶν βαρῶν, νὰ μείνῃ κοντὰ στὸ σπίτι καὶ ἀπὸ πολὺ μικρὸ νὰ βοηθήσῃ εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ σπιτιοῦ. Ἂν ὅμως πρόκειται νὰ πάῃ στὴ πόλι, θὰ χρειασθῇ μέσα διαβιώσεως καὶ χίλια ἄλλα δύο μέσα διὰ νὰ μπορέσῃ νὰ σπουδάσῃ. Τοῦ παρέχονται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν, τὰ μέσα καὶ αἱ προϋποθέσεις διὰ τοῦ συζητουμένου νομοθετήματος; Ἀσφαλῶς ὄχι. Φυσικὰ ἡ ΕΡΕ οὔτε αὐτὴν τὴν ἐλάφρυνσιν, τὴν ἐπουσιώδη προσφοράν, δὲν ἐδέχθη νὰ κάμῃ πρὸς τὸν Λαόν. Ἐὰν πρέπει κάποιος νὰ σιωπᾷ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ θὰ πρέπει νὰ εἶναι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν τὸν τόπον ἐπὶ 8ετίαν καὶ πλέον. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν γνώμην μας δὲν ἔχομεν ὡλοκληρωμένην δωρεὰν παιδείαν, διότι δὲν ἠκολουθήθη τὸ σύγχρονον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθοῦν αἱ ἄλλαι χῶραι, αἱ ὁποῖαι θεωροῦν τὴν παιδείαν ὅτι ἀποτελεῖ τὴν πρώτην ἐπένδυσιν καὶ αἱ ὁποῖαι τὴν πριμοδοτοῦν. Ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ συμπληρωθῇ τὸ νομοθετικὸν διάταγμα περὶ ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ νὰ ὁλοκληρωθῇ ἡ δωρεὰν παιδεία, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι τὴν παρέχωμεν πράγματι δωρεάν. Μὲ τὸ νὰ μεταφέρωνται οἱ μαθηταὶ δωρεάν, καθὼς ἐπίσης καὶ μὲ τὸ νὰ ἀπαλλάσσωνται ἀπὸ μιὰ σειρὰ ἐπιβαρύνσεων, αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι παρέχομεν δωρεὰν παιδείαν ὡλοκληρωμένην.

§26Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριε συνάδελφε, σὲ τί ἐπιβαρύνεται ὁ μαθητὴς σήμερον; Μήπως μὲ τὴν ἐγγραφήν, μὲ τὴν ἀνανέωσιν, μὲ τὰ δίδακτρα, μὲ τὰ ἐξέταστρα;

§27Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, φαίνεται δὲν μὲ παρακολουθήσατε εἰς τὸν συλλογισμόν μου. Εἶπον ὅτι ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε αὐτὴν τὴν στιγμήν, τὰ ἀπολαμβάνει ὁ μαθητής. Ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦν ἕνα ἐλάχιστον συντελεστὴν πρὸς τὴν ὡλοκληρωμένην δωρεὰν παιδείαν. Ὁ μαθητής, ὁ σπουδαστής, ἔχει πλείστας ὅσας ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀντιμετωπίζονται.

§28Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριε συνάδελφε, φτιάχνομεν τὴν Πανεπιστημιούπολιν. Σεῖς τὰ θέλετε ὅλα νὰ γίνουν εἰς μίαν ἑβδομάδα. Δὲν εἶναι δυνατὸν μέσα εἰς μίαν ἑβδομάδα νὰ θεμελιώσωμεν τὰ πάντα.

§29Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατόν, οὔτε ἔχομεν τὴν ἀπαίτησιν, μέσα εἰς μίαν ἑβδομάδα νὰ γίνουν τὰ πάντα. Ἡ εὐχή μας εἶναι ὅπως τὸ ταχύτερον διὰ νέου Νομοσχεδίου νὰ ὁλοκληρωθῇ ἡ δωρεὰν παιδεία. Ἡμεῖς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐξετάζοντες τὸ Νομοσχέδιον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ βάλωμεν τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὸν τύπον τῶν ἥλων καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν εἶναι ὁλοκληρωμένη ἡ δωρεὰν παιδεία.

§30Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὸ ποὺ γίνεται ἐδῶ σήμερον μὲ τὴν παιδείαν, δὲν ἔχει γίνει εἰς καμμίαν ἄλλην χώραν.

§31Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰς τὰς προηγμένας χώρας γίνεται πριμοδότησις τῆς παιδείας, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν γίνεται εἰς τὴν χώραν μας. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸν δεύτερον στόχον, τὴν 9ετῆ φοίτησιν. Πράγματι εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον τέμνει νέαν ὁδὸν καὶ εἶναι μία μεγάλη προσφορὰ εἰς τὴν Παιδείαν μας. Εἶχα τὴν τιμή, εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος νὰ ἀκούσω τὸν ἀείμνηστον Ὑφυπουργὸν τῆς Παιδείας Λουκῆν Ἀκρίτα, τοποθετοῦντα τὸ θέμα τῆς 9ετοῦς φοιτήσεως εἰς τὴν πραγματικήν του βάσιν. Εἶπεν ὁ Λουκῆς Ἀκρίτας, ὅτι δημιουργοῦμεν τὰς προϋποθέσεις εἰς τὸ παιδὶ τοῦ Λαοῦ νὰ φθάσῃ εἰς ἕνα κύκλον γνώσεων τοιοῦτον, ὥστε νὰ ἠμπορῇ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ σημερινὰ δεδομένα καὶ τὴν σημερινὴν ἐξέλιξιν τῆς ἐπιστήμης. Ἡ θέσπισις τῆς 9ετοῦς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως εἶναι ἕνα μέτρον θετικόν, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι μία προσφορὰ δημοκρατική, τὴν ὁποίαν δὲν ἔκαμεν ἡ ἀντιδραστικὴ δεξιὰ ἐπὶ τόσα ἔτη, ποὺ ἐκυβέρνα τὸν τόπον, ἕνα μέτρον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο εὐχερῶς νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐξ ἴσου, ἦτο γνωστόν, ὅτι ἐθεσπίζετο εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἡ ΕΡΕ, ὅμως ἠρκεῖτο εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ μόνον. Ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε. Κ. καὶ τὴν ἔδωσε.

§32Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Τὴν ἔδωσεν; Ὄχι, κ. συνάδελφε, δὲν τὴν ἔδωσε, λέγει ὅτι θὰ τὴν δώσῃ. Μὴ παρασύρεσθε καὶ σεῖς ἀπὸ τὰ «θὰ» τῆς Κυβερνήσεως.

§33Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἔδωσε, κ. Βογιατζῆ, ἤρχισεν ἤδη ἐφαρμοζομένη ἀπὸ τοῦ τρέχοντος σχολικοῦ ἔτους.

§34Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπικροτῶ τὸ μέτρον αὐτό, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑποχρεώνεται ἡ Κυβέρνησις νὰ πραγματοποιήσῃ ἀμέσως τὸ βῆμα αὐτό.

§35Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν τὴν ὑποχρεώνει ὁ νόμος τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ. Διὰ Διατάγματος θὰ γίνῃ αὐτό. Χωρὶς νὰ ὁρίζεται οὐδεμία δέσμευσις ἀπὸ ἀπόψεως χρόνου.

§36Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριε Πανάγο, ἀφοῦ δέχεσθε διακοπάς, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπανέλθω καὶ νὰ ἐπαναλάβω αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπον προχθὲς καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας, ὅτι τὸ πρῶτον μέτρον ἦτο ἡ ἐγγραφὴ τῶν μαθητῶν εἰς τὰ γυμνάσια ἄνευ ἐξετάσεων. Ὅλα δὲν γίνονται διὰ μιᾶς. Τί θέλετε νὰ γίνουν ὅλα εἰς μίαν ἑβδομάδα;

§37Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἔχει τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως τὸ ὡλοκληρωμένον μέτρον......

§38Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Σεῖς εἴπατε, ὅτι καθιερώθη ἡ 9ετὴς φοίτησις καὶ ἐγὼ σᾶς ἀπήντησα, ὅτι δὲν καθιερώθη.

§39Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Τὸ μέτρον αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι μία μεγάλη προσφορὰ πρὸς τὸν λαόν. Ἡμεῖς θὰ παρακολουθήσωμεν ἀγρύπνως τὴν ὡλοκληρωμένην ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς ἐπιβεβλημένον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν του, εἶναι ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν. Θὰ πρέπει νὰ παρέχωνται ὅλα τὰ μέτρα εἰς τοὺς μαθητάς, μεταφορᾶς κλπ. Θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξεύρῃ τὸ κατάλληλον προσωπικόν, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ πλαισιώσῃ τὰ γυμνάσια τῆς ὑπαίθρου. Μόνον διὰ τῆς ἐπαρκοῦς ἐπανδρώσεως αὐτῶν θὰ ἔχωμεν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ τοῦ μέτρου.

§40Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν κ. Βογιατζῆν, ὑπενθυμίζων περικοπὴν τῆς προχθεσινῆς ὁμιλίας μου, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτό. Ἰδοὺ τί ἔλεγα, «ἔγινε μία μεθόδευσις, κύριοι συνάδελφοι, ἀναλόγως μὲ τὴν ὕπαρξιν ὡρισμένων προϋποθέσεων. Ποῖαι εἶναι αἱ προϋποθέσεις αὗται; Τὸ διδακτήριον, ὁ ἐξοπλισμός του μὲ ἀνάλογον προσωπικόν. Αὗται εἶναι αἱ πρῶται προϋποθέσεις. Καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν ἐτέθη ἤδη εἰς ἐφαρμογήν». Νομίζω, ὅτι ἐδώσαμεν καλοπίστους, σαφεῖς καὶ τιμίας ἐξηγήσεις. Θέλουν, οἱ κ.κ. συνάδελφοι τῆς ἀντιπάλου παρατάξεως, νὰ τὰς ἀμφισβητήσουν, δικαίωμά των εἶναι. Δὲν δύνανται, ὅμως, νὰ ἀμφισβητήσουν τὴν νοημοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπίστευσεν εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν.

§41Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Εἴπατε, ὅτι χρειάζονται μεταφορικὰ μέσα. Τὸ μέτρον ὅμως, αὐτό, κ. συνάδελφε, δὲν ἀρχίζει ἐφαρμοζόμενον ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν. Ἀρχίζει ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν καὶ τὰς μεγάλας πόλεις. Πότε θὰ φθάσῃ, κ. Ὑπουργέ, εἰς τὴν ἐπαρχίαν; Ἐνῷ ὅλοι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἀπὸ τὸ χωριὸ θὰ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐντονωτέρα ἐκπαίδευσις, καὶ ἡ ἐπέκτασις τῆς 9ετοῦς παιδείας. Αὐτὴ ἡ γλῶσσα, ἡ δημοτική, εἶναι ἡ ζωντανὴ γλῶσσα τοῦ λαοῦ. Αὐτό, ὅμως, δὲν σημαίνει, ὅτι μένει χωρὶς ἐξέλιξιν καὶ ὅτι δὲν πλουτίζεται ὅλο ἕνα κατὰ τρόπον ἐπιστημονικόν. Ἂν σήμερα βρίσκεται σὲ μιὰ κατάσταση ὄχι ὡλοκληρωμένην, σχεδὸν αὐτοφυῆ, αὐτὸ ὀφείλεται στὸ ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν τὴν ἐφρόντισε μὲ ἐπιστημονικὴν ἐπίβλεψιν, δὲν τὴν ἐπροστάτευσε. Ὅ,τι ὑπάρχει σήμερα, ὅ,τι λέμε σήμερα δημοτικὴ γλῶσσα, εἶναι δημιούργημα τῶν δοκίμων λογοτεχνῶν μας, ποὺ μὲ τὸ ὄργανον αὐτὸ ἐξέφρασαν τὸν ἐσωτερικό τους κόσμο στὶς πιὸ λεπτὲς ἀποχρώσεις του. Εἶναι φυσικὸν νὰ ὑπάρχουν ἀποχρώσεις τῆς δημοτικῆς σὲ κάθε συγγραφέα καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ μιὰ ἑνιαία, στρωτή, δημοτική, κοινῆς ἀποδοχῆς, ὅπως θὰ συνέβαινε ἂν ὑπῆρχε κατεύθυνση ἀπὸ τὴ Πολιτεία. Εἰσάγεται, λοιπόν, ἡ γλῶσσα αὐτή, ἡ δημοτική, εἰς ἰσοτιμίαν μὲ τὴν καθαρεύουσαν; Ὄχι, διότι λόγῳ τῶν ἀδυναμιῶν της, εἶναι μᾶλλον πτωχὴ συγγενής. Πολλὰ ἐλέχθησαν ἀπὸ σοφοὺς καθηγητὰς καὶ ἄλλους, γύρω ἀπὸ τὸ θέμα αὐτό. Νά τί λέγει ὁ Κακριδῆς: «Ἡ εἰσαγωγὴ ἰσότιμης τῆς καθαρεύουσας εἶναι ἕνα μέτρο συντηρητικό, γιατὶ θὰ βοηθήσῃ νὰ παραταθῇ περισσότερο τὸ ψυχορράγημα τῆς νόθας γλώσσας τῆς καθαρεύουσας, ποὺ τόσα κακὰ ἐπροξένησε καὶ προξενεῖ στὴ Παιδεία τοῦ τόπου μας. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ διδασκαλία δύο γλωσσῶν, ἡ καθεμιὰ μὲ τὴ πολυτυπία της, θὰ ἐξακολουθήσουν ν’ ἀνακατεύωνται στὰ μυαλὰ τῶν παιδιῶν μας, θολώνοντας τὸ γλωσσικὸ αἴσθημα».

§42Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Διαβάζετε μίαν ἐφημερίδα, ἑβδομαδιαία, ποὺ λέγεται «Ἐλεύθερος»;

§43Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Ὄχι.

§44Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν διαβάζω ἐγὼ καὶ λέγει: «Πρὸς Θεοῦ, ὄχι τὴν γλῶσσα τοῦ Κακριδῆ».

§45Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Θὰ σᾶς πῶ καὶ διὰ τὸν Κακριδῆ. Ὁ συνάδελφος κ. Ἀποσκίτης, ὁμιλῶν προχθές, εἶπεν, ὅτι εἶχε πεῖ ὁ Κακριδῆς, ὅτι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα θὰ περάσουν 50 χρόνια.

§46Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπουργ. Προεδρ. Κυβερν.). Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ ἀνεφέρθητε εἰς τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Κακριδῆ καὶ διὰ μίαν πληρεστέραν ἐνημέρωσιν, σᾶς ὑπενθυμίζω ὅσα, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ ἀγαπητὸς φίλος, κ. Κ. Τσάτσος, εἶχεν εἴπει καὶ γράψει ἐξ ἀφορμῆς τῆς περιφήμου δίκης τῶν τόνων. Κατ’ αὐτὴν καὶ ἄλλοι ἐπιφανεῖς ἄνδρες, ὡς ὁ Γεώργιος Παπανδρέου καὶ οἱ ἀείμνηστοι Γεώργιος Καφαντάρης καὶ Ἀλέξανδρος Μυλωνᾶς, εἶχον λάβει σαφῆ καὶ ἀπερίφραστον θέσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς. Καὶ ἡ θέσις τοῦ κ. Κωνσταντίνου Τσάτσου, δὲν διέφερε, τότε, ἀπὸ τὴν ἰδικήν των. Καὶ συνεπορεύετο μὲ τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Κακριδῆ.

§47Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Ποῖον εἶναι τὸ δημοσίευμα;

§48Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Εἶναι τὰ ὅσα εἶπε καὶ ἔγραψεν ὁ κ. Τσάτσος ἐξ ἀφορμῆς τῆς δίκης τῶν τόνων.

§49Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Αὐτά, λοιπόν, λέγει ἡ πλέον ἔγκυρος πηγή. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξοβελίσῃ τὴν καθαρεύουσα, διότι ἡ γλῶσσα αὐτὴ δὲν εἰσεχώρησε στὴν Ἑλληνικὴ ψυχή. Εἶναι ἕνα κατασκεύασμα τῶν λογίων, χωρὶς ἀπήχηση στὴν ψυχὴ τοῦ Ἔθνους.

§50Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ἄρα παραδέχεσθε, ὅτι ἡ δημοτικὴ εἶναι σήμερα εἰς θέσιν νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν καθαρεύουσα.

§51Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Νὰ μείνῃ, λοιπόν, ἡ δημοτικὴ ἡ πραγματικὴ γλῶσσα τοῦ λαοῦ, ἀφοῦ γίνῃ ἡ κατάλληλος ἐπεξεργασία. Καὶ νὰ μὴ καλλιεργηθῇ ἄνωθεν, ἀλλὰ μέσα εἰς τὴν παιδείαν, ἐὰν πραγματικὰ θέλωμεν νὰ ἀποδώσωμεν. Πιστεύω, ὅτι μὲ ὅλα τὰ τρωτά της, ὅπως εἶναι σήμερα ἡ δημοτική, εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν καθαρεύουσα. Ἔπρεπε, λοιπόν, ἡ Κυβέρνηση νὰ ἐξοβελίσῃ τὴν καθαρεύουσα καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ δέσποινα τὴν δημοτική. Νομίζω, ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνηση, πάνω σ’ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἔκανε συμβιβασμό. Ἄκουσε τὴν ἀντιδραστικὴ Δεξιὰ — καὶ μ’ αὐτὸ δὲν ἐννοῶ, ὅτι ὅλη ἡ Δεξιὰ εἶναι ἀντιδραστικὴ — ἄκουσε τοὺς φωτοσβέστες ποὺ μὲ τὴν μέχρι τοῦδε τακτική τους ἐκράτησαν τὸ λαὸ ὑποανάπτυκτο. Καὶ ἐδῶ παρουσιάζεται τὸ χάσμα ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ νὰ λεγώμαστε ὑποανάπτυκτοι καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη νὰ ὑπερηφανευώμαστε, ὅτι εἴμαστε ἀπόγονοι τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων. Ἔπρεπε, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀδιαφορήσῃ στὶς κραυγὲς ποὺ ἔρχονται ἀπὸ τὴ Δεξιὰ καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ σὲ ὅλες τὶς βαθμίδες τῆς ἐκπαίδευσης τὴ δημοτική, ἡ ὁποία εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ. Αὐτὴ θὰ συμβάλῃ στὴν ἀνάπτυξη τοῦ ἐθνικοῦ μας πολιτισμοῦ καὶ θὰ μᾶς φέρῃ σὲ ἐπαφὴ μὲ τοὺς ἐθνικοὺς πολιτισμοὺς τῶν ἄλλων λαῶν. Συνεπῶς εἰς τὸ θέμα τῆς γλώσσας, ἔχομεν ἀντιρρήσεις, διότι ἡ Κυβέρνηση ἐδίστασε καὶ εἶναι εἰκονικὴ ἡ δῆθεν ἰσοτιμία της μὲ τὴν καθαρεύουσα. Τέταρτος στόχος. Ἡ Κυβέρνησις δίδει βάση οὐμανιστικὴ εἰς τὴν παιδείαν. Δηλαδή, προσανατολιζόμαστε πρὸς τοὺς πολιτισμοὺς ποὺ ἔχουν ὡς βάσιν τὴν ἀνθρωπιά. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐλέχθησαν πάρα πολλὰ ἀπὸ τὸν ἀείμνηστο Λ. Ἀκρίτα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐγέμισαν μὲ συγκίνηση καὶ θὰ ἤθελα νὰ ξανακούσω τὰ ὡραῖα ἐκεῖνα λόγια. Οὐμανισμός, ὅμως, εἶναι ἕνα θέμα, τὸ ὁποῖον δὲν θεμελιώνεται ἀπόλυτα μὲ τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ὁ στόχος εἶναι ἡ πρόθεσις, ἀλλὰ τὰ μέτρα ποὺ λαμβάνονται δὲν συντείνουν σ’ αὐτό. Ἐλέχθη, ὅτι διὰ νὰ διδάξουμε τὸν οὐμανισμόν, εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ κρατᾶμε καὶ τὴν ἀρχαία. Κύριος ἐκπρόσωπος τῆς ἄποψης αὐτῆς, εἶναι ὁ Κωνσταντῖνος Τσάτσος, ὁ ὁποῖος καὶ σὲ ὡλοκληρωμένη ὁμιλία του ἀπὸ τῆς πλευρᾶς του, ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ ἀρχαία γλῶσσα εἶναι ἡ βάσις τοῦ οὐμανισμοῦ. Ἄλλοι ἀπὸ τοὺς ὁμιλήσαντας τῆς ἀντιδραστικῆς Δεξιᾶς εἶπαν, ὅτι ἡ ἀρχαία γλῶσσα εἶναι τὸ ἅπαν τῶν ἐννοιῶν. Ὑπεστήριξαν δέ, ὅτι θὰ χαθοῦμε σὰν Ἔθνος, ἂν ξεκόψουμε ἀπὸ τὶς ρίζες τῆς γλώσσας αὐτῆς. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει νὰ σταθῶ στὴν ἄποψη αὐτή, ἡ ὁποία μᾶλλον εἶναι συναισθηματικὴ καὶ τῆς ὁποίας ἔγινεν ἀγρία ἐκμετάλλευση ἀπὸ τὴ Δεξιά. Στέκομαι μονάχα στὴν ἄποψη τοῦ κ. Τσάτσου, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἡ ἵδρυση τῶν κλασσικῶν γυμνασίων θὰ κάμῃ τοὺς μαθητὰς νὰ ἀφομοιώσουν τὸν ἀρχαῖον πολιτισμόν. Καὶ αὐτοῦ ἐστήριξε τὴν ἄποψή του ὁ κ. Τσάτσος, νὰ διδάσκεται ἡ ἀρχαία γλῶσσα. Ἡ ἀρχαία παιδεία εἶναι τρόπος ἐκπαιδεύσεως, λέει ὁ κ. Τσάτσος. Τὸ ἀρχαῖο πνεῦμα, ὁ ἀρχαῖος λόγος, εἶναι ἕνα τέλειο πνεῦμα, σφαιρικό, σὲ ἀντίθεση μὲ τὸ σύγχρονο, ποὺ τείνει νὰ κατακερματίσει, αὐτὴ τὴν ἑνότητα. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἡ Κυβέρνηση δὲν προχώρησεν εἰς τὴν κατάργηση τῆς καθαρευούσης, δὲν ἐπροχώρησεν εἰς τὸν οὐμανισμόν. Ἀλλὰ ἡ ἀρχαία γλῶσα, δὲν εἶναι τὸ ἅπαν τοῦ οὐμανισμοῦ. Ὑπάρχει σήμερα μία καταπληκτικὴ συσσώρευση γνώσεων. Καὶ ἐρωτῶ, ἐὰν τὰ Ἑλληνόπουλα ἀφομοιώσουν τὴν ἀρχαία γλῶσσα στὰ 50 αὐτὰ γυμνάσια ποὺ ἱδρύθησαν, προάγεται τὸ Ἔθνος; Ὄχι. Ἔχω τὴν γνώμη, ὅτι ἡ ἐκμάθηση μόνον τῆς ἀρχαίας γλώσσας χωρὶς τὴν ὕπαρξη ἄλλων γνώσεων, δὲν προάγει τὸ Ἔθνος, ἀλλὰ τὸ καθυστερεῖ. Μετρᾶμε στὴν ἄμμο καὶ δημιουργοῦμε ἕνα χάσμα μεταξὺ τῶν βασιλικῶν ἀνδρῶν τοῦ κ. Τσάτσου καὶ τοῦ ὑπολοίπου Ἔθνους. Τέτοια παιδεία, δὲν εἶναι οὐμανιστική. Ἡ παιδεία πρέπει νὰ κατακτᾶται καὶ ἀπὸ τὸ τελευταῖο χωριὸ καὶ ἀπὸ τὸ καλύβι τοῦ ἀγρότη. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐμανιστικὴ παιδεία. Ἡ ἄλλη εἶναι ἀντιδραστική. Ἀπασχολεῖται τὸ παιδὶ ἐπὶ πολλὰς ὥρας εἰς τὴν ἐκμάθηση τοῦ ἀρχαίου λόγου, ἀλλά, παρὰ ταῦτα, αὐτὸς παραμένει μία ἄγνωστη καὶ νεκρὴ γλῶσσα. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπιτυγχάνεται ἡ ἀφομοίωσις τῆς ἀρχαίας γλώσσας, γιατί νὰ ἀπασχολῆται τὸ παιδὶ μὲ αὐτὰ, ἄσκοπα καὶ σὲ βάρος τοῦ ὠκεανοῦ τῶν γνώσεων, ποὺ τοῦ προσφέρει ἡ ἐποχὴ μας; Κύριοι συνάδελφοι, οὐμανισμὸς εἶναι ἡ κατάκτησις ἐπιστήμης, ἡ κατάκτησις τῆς ἀληθείας καὶ ἡ κατάκτησις τῆς γνώσης. Ὅταν παρεμβάλλουμε ἐμπόδια στὴν κατάκτηση τοῦ οὐμανισμοῦ, τότε ἐφαρμόζομεν φασισμόν. Ὁ Ἑλληνισμὸς εἶναι αὐτὸς ποὺ ἐστερέωσε τὴν ἐπιστήμην, τὴν τέχνην τὴν γνώση καὶ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν μετέδωσε εἰς τοὺς ἄλλους λαούς. Ἔχει, λοιπόν, τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ, ὅπως καὶ τὰ τέκνα του διδαχθοῦν τὸν οὐμανισμὸν καὶ κατακτήσουν τὴν ἐπιστήμην, τὴν γνώμη καὶ τὴν ἀλήθεια. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ καθιερώσῃ νὰ διδάσκωνται εἰς τὰ σχολεῖα μεταφράσεις ἀπὸ νεοέλληνας. Καὶ ἐὰν θέλωμεν νὰ γευθῇ καὶ τὸ παιδὶ κείμενα τῆς ἀρχαίας γλώσσας, νὰ καθιερώσωμεν τρεῖς ὥρες τὴν ἑβδομάδα, γιὰ τὴν διδασκαλία τῆς ἀρχαίας γλώσσας. Τὸ νομοσχέδιον ποὺ φέρει ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει καθαρὰν οὐμανιστικὴν θέσιν. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέκυψεν εἰς τὰς ἀντιδράσεις τῆς Δεξιᾶς, τὴν ὁποίαν κατεδίκασεν ὁ λαὸς μας εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς, ὁριστικὰ καὶ ἀμετάκλητα.

§52Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, ξέρετε πῶς μᾶς λένε; Μαλλιαροκομμουνιστάς.

§53Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. Βογιατζῆς, ὁ ὁποῖος διετέλεσε καὶ Ὑπουργὸς Παιδείας, μᾶς διάβασε ἕνα κείμενο τοῦ Ἐφταλιώτη καὶ μᾶς ἠρώτησε τί εἶναι «σνίχη» καὶ τί εἶναι «σοφράς» Καὶ μᾶς εἶπεν, ἐὰν εἶναι Ἑλληνικὲς λέξεις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὁ κ. Βογιατζῆς, καμμία γλῶσσα δὲν μένει ὅπως ἐγεννήθη, ἀλλὰ ἐξελίσσεται καὶ σ’ αὐτὴν πολιτογραφοῦνται πολλὲς ξένες λέξεις. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Βογιατζῆ, νὰ μοῦ πῆ, ὁ ἀρχαῖος λόγος ἔμεινε ὅπως τὸν ἔγραψεν ὁ Πλάτων;

§54Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῶν τῶν λέξεων, ἀντιβαίνει εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ ἰδικοῦ σας νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλή. Τοῦτο λέγει, ὅτι εἰσάγεται εἰς τὸ σχολεῖον ἡ συντεταγμένη καὶ ἄνευ ἰδιωματισμῶν δημοτικὴ γλῶσσα. Καὶ ἀναφέρει ὁ Ἐφταλιώτης εἰς τὸ βιβλίον του λέξεις μὲ ἰδιωματισμούς, ποὺ δὲν μποροῦν νὰ μποῦν εἰς τὸ σχολεῖον, διότι εἶναι λέξεις ποὺ πλάσσει ὁ συγγραφεύς, ἀλλὰ δὲν ὁμιλοῦν οἱ Ἕλληνες. Εἰς κανένα σχολεῖον τοῦ κόσμου δὲν εἰσάγονται ἰδιωματισμοί, ἀλλὰ γλῶσσα συντεταγμένη εἰς κατάλληλον ἐκφραστικὸν ὄργανον. Αὐτὸ εἶπον, κ. συνάδελφε, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῶν τῶν λέξεων ἀντιβαίνει εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ σχετικοῦ νόμου.

§55Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Λυποῦμαι, διότι πάλι θὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐξηντλήθη. Πρόκειται περὶ ποιητικοῦ λόγου. Δυστυχῶς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρέμβῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους, συγχρόνους ποιητὰς καὶ Πρόεδρος τῆς Ἀκαδημίας, ὁ πλέον ἁρμόδιος διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸν ποιητικὸν λόγον.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ λεξιλόγιον.

§57Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἠναγκάσθην νὰ εἴπω, ὅτι τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπαινίσσεται ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι ποιητικὸς λόγος. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ μοῦ εἴπητε, ὁ μεγάλος ποιητής μας, ὁ Παλαμᾶς, ἔχει λέξεις ποὺ χρῄζουν ἑρμηνείας; Καὶ ἄλλοι σπουδαῖοι καὶ δόκιμοι ποιηταὶ χρησιμοποιοῦν εἰς τὸν ποιητικόν των λόγον λέξεις, ποὺ χρειάζονται ἑρμηνείαν. Ἀκόμη, οἱ ποιηταί, κατασκευάζουν λέξεις εἰς τὰ ποιητικὰ των κείμενα. Αὐτὰ εἶναι χιλιοειπωμένα. Σᾶς εἶπα καὶ προχθές, ὅτι πολιτικός, τοῦ ὁποίου δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀμφισβητήσετε τὰ ἐθνικὰ φρονήματα, ὁ κ. Θ. Τουρκοβασίλης, εἰσήγαγεν εἰς τὰ σχολεῖα τὴν μετάφρασιν τοῦ Ἐφταλιώτη, ὡς ἐλεύθερον ἀνάγνωσμα. Καὶ ταῦτα πάντα ἐγένοντο ἐν ἔτει 1933. Καὶ ἔρχεσθε τὸ 1965, νὰ ἐπικρίνετε ὅσα εἰς τὸ 1933 ἀπὸ Ὑπουργόν, ποὺ ἔχει ὡς ἔμβλημά του τὴν ἀδιάλλακτον ἐθνικοφροσύνην, ἔχουν καθιερωθῆ.

§58Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ὡς ἐλεύθερον ἀνάγνωσμα καὶ ὄχι ὡς διδακτικὸν βιβλίον, ὅπως τὸ καθιερώνετε σεῖς, εἶπεν ὁ κ. Τουρκοβασίλης.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πανάγο, σᾶς παρακαλῶ, νὰ μὴ δέχεσθε διακοπάς. Λυποῦμαι, ἀλλὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ λύσωμεν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, ὅσαι διακοπαὶ καὶ ἐὰν γίνουν.

§60Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ νομοθετικὸν διάταγμα δὲν ὁμιλεῖ γιὰ σπάνιες λέξεις, ἀλλὰ γιὰ τοπικοὺς ἰδιωματισμούς, ὅπως τὴν Κρητικὴν καὶ τὴν Ποντιακὴν διάλεκτον. Θὰ σᾶς διαβάσω μίαν περικοπὴν ἀπὸ τὴν μετάφρασιν τοῦ Ἐφταλιώτη, ὅταν ὁ Ὀδυσσέας πῆγε εἰς τὸ νησί του καὶ συνήντησε τὸν πατέρα του Λαέρτη ἔξω νὰ σκάβῃ στὸ κτῆμα του καὶ νὰ περιποιῆται τὰ δένδρα τοῦ κήπου.

§61Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, νὰ διαβάσετε καὶ κείμενα τοῦ κ. Κανελλοπούλου, Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ.

§62Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Ὁ κ. Κανελλόπουλος, δὲν ἔχει τέτοια κείμενα.

§63Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Ἡ μετάφρασις τοῦ Ἐφταλιώτη λέγει: «Ξένε μου, ἀλήθεια στὴ γῆ ποὺ ρωτᾶς εἶσαι τώρα φτασμένος· μὰ τὴν κατέχουν ἀφέντες ἀπόκοτοι καὶ ἀδικοπράχτες, καὶ πᾶν’ τὰ δῶρα σου ἐκεῖνα χαμένα, ποὺ χάριζες μύρια· γιατὶ ἂν τὸν εὕρισκες στὴ χώρα ἐδῶ τῆς Ἰθάκης καὶ ζοῦσε, μὲ πλούσια δῶρα καὶ σένα ἀνταμείβοντας θὰ προβοδοῦσε καὶ μὲ φροντίδες καλές, ὡς ταιριάζει στὸν πρῶτο ποὺ ἀρχίσει. Μὰ ἔλα κι’ αὐτὸ νὰ μοῦ πῇς καὶ μ’ ἀλήθεια νὰ μοῦ τὸ ἐξηγήσης,— πόσα περάσανε χρόνια, ἀπὸ τότε ποὺ φίλεψες κεῖνον τὸν καψερό σου τὸν ξένο, τ’ ἀγόρι μου;— ἂν ζοῦσεν ἀκόμα τὸ ἄμοιρο!...». Ἡ μετάφραση αὐτὴ στὴ δημοτικὴ γλῶσσα μᾶς δίνει τὸ κλῖμα τῆς Ὁμηρικῆς ἐποχῆς καὶ μᾶς μεταφέρει στὸν ἀργὸ καὶ γαλήνιο ρυθμὸ τῆς ἀγροτικῆς ἐκείνης κοινότητος ποὺ τὴν ἀποτελοῦσαν ἄνθρωποι σφιχτὰ δεμένοι μὲ τὸ φυσικὸ περιβάλλον τους, μὲ ἁπλὲς καὶ καθαρὲς σκέψεις, μὲ ἁπλᾶ καὶ ἐγκάρδια αἰσθήματα. Ἡ καθαρεύουσα τὸ μόνο ποὺ θὰ κατάφερνε θὰ ἦταν νὰ νοθεύσῃ καὶ τὸν Ὅμηρο καὶ τὴν ἐποχή του. Αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ καὶ κάνει ἔγκλημα ἐκεῖνος ποὺ τὴν ἀρνεῖται. Ἐάν, λοιπόν, ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὸν κλασσικὸν πολιτισμόν, καὶ τὸν ἀρχαῖον λόγον, θὰ πρέπει ἐξ ἴσου νὰ ἐνδιαφερθῆτε καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἐργασίας των μᾶς δίδουν τὰ μέσα νὰ ἀντιληφθῶμεν καὶ νὰ κατανοήσωμεν τὸν ἀρχαῖον Ἑλληνικὸν πολιτισμόν. Ἐὰν ἀρνῆσθε τοὺς νεωτέρους, ὁμοιάζετε μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτεινον τοὺς προφήτας. Ἐπετέθητε, κύριοι τῆς Δεξιᾶς καὶ κατὰ τῶν κορυφαίων τοῦ νεοελληνικοῦ πνεύματος καὶ ἀπεκαλέσατε θρησκευτικῶς ἀπαράδεκτον καὶ ἄθεον ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἤνοιξε τὴν ὁδὸν τῆς μεταρρυθμίσεως εἰς τὴν παιδείαν. Μεγαλυτέραν ἄρνησιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιτάξητε. Κατόπιν τούτων, θὰ ψηφίσω, κ.κ. βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς ἐπιφυλάξεις, ὅμως, τὰς ὁποίας ἐπεσήμανα. Θὰ τὸ ψηφίσω, διότι δι’ αὐτοῦ ἀνοίγει ἡ ὁδὸς πρὸς τὴν πρόοδον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς κριτικὴν γιὰ τὰ πρόσωπα ποὺ τὸ ἐπλαισίωσαν. Ἐγκαλεῖται ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τῆς ΕΡΕ, διότι ἐπέλεξε καὶ ἕνα ὑπηρετήσαντα ἄλλοτε εἰς τὸν ΕΛΑΣ, ἔστω καὶ ἂν αὐτὸς ὁ ἴδιος ὑπηρέτησε καὶ ὑπὸ τὰς ἰδικάς της διαταγὰς ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ σὲ ὑπευθύνους θέσεις. Ὁ πολεμιστής, ὅμως, τοῦ ΕΛΑΣ, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἐπολέμησε τὸν κατακτητήν. Ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ πολεμήσῃ τὸν κατακτητὴν καὶ κατετάγη εἰς τὴν ἀντίστασιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, πρὸ τῶν ἐπικρίσεων τῆς ΕΡΕ ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπολογηθῇ καὶ νὰ παρουσιάσῃ πιστοποιητικὰ ἐθνικοφροσύνης. Μὲ αὐτὴν τὴν τακτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν συμφωνοῦμεν. Ὑπενθυμίζομεν μόνον, ὅτι εἶναι ἄξιοι τιμῆς ὅσοι ἐπολέμησαν τὸν κατακτητὴν καὶ κατακριτέοι ὅσοι ἀπουσίασαν στὶς κρίσιμες ὧρες τοῦ Ἔθνους, ὅσοι δὲν ἐπολέμησαν τὸν κατακτητὴν καὶ ἔρχονται τώρα μὲ ὡραίους λόγους νὰ κατηγορήσουν ἐκείνους ποὺ ἐθυσιάσθησαν γιὰ τὴ λευτεριὰ τῆς χώρας μας.

§64Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Καὶ οἱ ἐγκληματίαι;

§65Γ. ΠΑΝΑΓΟΣ. Τοὺς ἐγκληματίας τοὺς ἀποκηρύσσω, εἰς οἱανδήποτε παράταξιν καὶ ἂν ἀνήκουν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Χασαπίδης, ἔχει τὸν λόγον, ὡς ἀντίλογον.

§67Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ εἶναι σύμφωνος ὁ κατελθὼν τοῦ βήματος πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τί ἀντίλογος θὰ εἶναι ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Χασαπίδη;

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διεφώνησεν εἰς πλεῖστα σημεῖα.

§69Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι μία ὁποιαδήποτε μεταρρύθμισις θὰ εὕρῃ ἐπικριτὰς καὶ θὰ προκαλέσῃ ἀντιδράσεις. Αὐτὸ εἶναι φυσικόν. Τὰς ἀντιδράσεις αὐτὰς δυνάμεθα νὰ διαχωρίσωμεν εἰς δύο κύκλους ἀναλόγως τῆς προβλέψεώς των. Ἡ μία κατηγορία εἶναι ἡ προερχομένη ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι διὰ τῆς ἐπιχειρουμένης μεταρρυθμίσεως θὰ καταστραφῇ ἡ παράδοσις καὶ ἡ ἱστορία. Ἡ ἄλλη κατηγορία εἶναι ἡ προερχομένη ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν κάθε μεταρρύθμισιν, καταστροφὴν καὶ οἱ ὁποῖοι κατέχονται ἀπὸ τὸ ἔξαλλον πάθος τῆς διατηρήσεως ἐσαεὶ τῶν γνωστῶν καὶ τετριμμένων πραγμάτων. Μὲ τὸν τελευταῖον κύκλον τῶν ἐπικριτῶν τῆς ἐπιχειρουμένης μεταρρυθμίσεως δὲν θὰ ἀσχοληθῶ. Θὰ ἀπαντήσω μόνον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι διὰ τῆς ἐπιχειρουμένης μεταρρυθμίσεως εἰς τὴν παιδείαν θὰ συντριβῇ ἡ παράδοσις καὶ ἡ ἱστορία. Ἡ ΕΡΕ ἔχει διαφωνήσει εἰς τέσσαρα κυρίως σημεῖα τῆς ἐπιχειρουμένης μεταρρυθμίσεως. Τὸ πρῶτον σημεῖον ἀναφέρεται εἰς τὴν ἐννεαετῆ ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν. Καὶ δέχεται ὡς ὀρθὴν τὴν ἐννεαετῆ ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν, δηλώνει ὅμως ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ καὶ δι’ αὐτὸ τὴν κατακρίνει. Ἀλλ’ ὡς εἶπε καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ἐννεαετῆ ὑποχρεωτικὴν φοίτησιν θὰ τὴν ὁλοκληρώσωμεν κατὰ τὴν πορείαν καὶ εὐθὺς ὡς ἐξασφαλίσωμεν τὰς προϋποθέσεις διὰ τὴν ἐφαρμογήν της. Ὁρίζομεν ὅμως ἀπὸ τοῦδε ὡς ὑποχρεωτικὴν τὴν ἐννεαετῆ φοίτησιν καὶ αὐτοδεσμευόμεθα. Ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης καὶ ἡμεῖς καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὴν πρᾶξιν τὴν ὑποχρεωτικὴν ἐννεαετῆ φοίτησιν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Α. Πετραλιᾶς). Διὰ τὸν θεσμὸν ὅμως αὐτὸν καθ’ ἑαυτὸν δὲν θὰ πρέπει οὐδεὶς νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν, ὅταν μάλιστα εἰς ἄλλα κράτη ἡ ὑποχρεωτικὴ παιδεία ἀνέρχεται εἰς 10 καὶ 12 ἔτη. Βέβαια ὑπάρχουν ὡρισμένα ἐμπόδια τὰ ὁποῖα ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ὑπερπηδήσωμεν. Εἶναι ἡ ἔλλειψις τῶν διδακτηρίων καὶ τὸ λεωφορεῖον ποὺ δὲν πηγαίνει εἰς ὅλα τὰ χωρία. Μὲ τὴν πάροδον ὅμως τοῦ χρόνου καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κοινῆς γνώμης καὶ αὐτὰ θὰ ὑπερπηδηθοῦν. Εἶπεν, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι μὲ τὴν κατάργησιν τῶν εἰσιτηρίων ἐξετάσεων διὰ τὸ Γυμνάσιον τὸ μεγάλο κῦμα τῆς νεολαίας ἐμπῆκε εἰς τὸ σχολεῖον καὶ ηὐξήθη τὸ ποσοστὸν τῶν διδασκομένων νέων κατὰ 50%. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ βάλωμεν κατὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου διότι ἡ ἄρνησις αὐτοῦ ἀποτελεῖ ἄρνησιν τοῦ θεμελίου λίθου τῆς ὁλοκληρώσεως τῆς παιδείας. Τὸ δεύτερον σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει ἀντιρρήσεις ἡ ΕΡΕ εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Ἡ ὅλη συζήτησις ἔχει στραφῆ περὶ τὸ κάλλος τοῦ ἀρχαίου λόγου. Ἐκτὸς ὅμως ἀπὸ τὸ κάλλος εἶναι καὶ τὸ βάθος τοῦ ἀρχαίου λόγου. Καὶ ἐρωτᾶται τί πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ μάθουν οἱ νέοι. Τὸ βάθος ἢ τὸ κάλλος τοῦ ἀρχαίου λόγου; Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν γνώμην ὅτι κυρίως θὰ πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ ἀντιληφθοῦν οἱ νέοι τὸ βάθος τοῦ ἀρχαίου λόγου. Ἐξ ἄλλου μέχρι τοῦδε οἱ νέοι οὔτε τὸ κάλλος οὔτε τὸ βάθος τοῦ ἀρχαίου λόγου εἶχον γευθῆ. Καὶ κατηγόρησαν οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ ὅτι ὁ Ἐφταλιώτης ἔχει πολλοὺς ἰδιωματισμούς. Αὐτὸ εἶναι σωστό. Εἶναι μία ἀδυναμία τοῦ μεταφραστοῦ. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς δὲν εἴπομεν ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς τελείου ἔργου. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως μόνον αὐτὸ ἔχομεν. Εἰς τὸ μέλλον θὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ διδαχθῶμεν τὸν ἀρχαῖον λόγον ἀπὸ τελειοτέρας μεταφράσεις. Κύριοι βουλευταί, εἶναι βέβαιον ὅτι καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις θὰ διαπράξῃ λάθη καὶ θὰ ὑποπέσῃ εἰς σφάλματα. Παραλείψεις ὅλοι εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν. Πρέπει ὅμως νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀνοίγει τὴν ὁδὸν διὰ τὴν διδασκαλίαν τῆς συντεταγμένης δημοτικῆς γλώσσης. Ἰδοὺ ὅμως τί λέγει καὶ ἡ ἀντίθετος πλευρά, ἡ Ε. Δ.Α. Δὲν προχωρεῖται, λέγει, ἀποτελεσματικὰ πρὸς τὴν ὁδὸν τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι ἐχαράξατε. Εἶσθε ἐπιφυλακτικοὶ καὶ διστακτικοὶ συρόμενοι ἀπὸ τὴν ἀντίδρασιν τῆς ΕΡΕ. Νομίζω ὅμως, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου εὗρε τὴν χρυσῆν τομήν. Τὸ τρίτο σημεῖο, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν. Ἔγινε πάρα πολὺς θόρυβος γιὰ τὸ μάθημα τοῦτο. Καὶ ὑπεστήριξεν ἡ ΕΡΕ ὅτι ἐὰν δὲν καταργῆται ἐντελῶς τὸ μάθημα, ὡστόσο τὰ Θρησκευτικὰ ἔχουν μπῆ εἰς τὴν τελευταίαν σειράν. Τὸ Θρησκευτικὸν μάθημα, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι βασικό, διότι ἁπλῶς δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν διὰ τὴν ἀνέλιξιν πρὸς Ἀκαδημαϊκὰς σπουδάς. Ὡς μάθημα ὅμως εἰς τὰ Γυμνάσια παραμένει. Διὰ τοῦ μαθήματος τούτου θὰ μαθαίνουν τὰ Ἑλληνόπουλα καὶ τὴν θρησκείαν των καὶ τὸν ἀρχαῖον λόγον. Ὅπως δὲν καταργεῖται ἡ φιλοσοφία, ἔτσι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταργηθῇ καὶ ὁ θρησκευτικὸς λόγος. Αὐτὰ ποὺ ὑποστηρίζουν οἱ ἔξαλλοι ἀντιδραστικοὶ περὶ τοῦ μαθήματος τῶν Θρησκευτικῶν, νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτα καὶ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἐνθαρρύνῃ τοιαύτας ἐκδηλώσεις.

§70Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ ὑπόμνημα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου;

§71Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ ἴδιο ἀκριβῶς ἐγένετο καὶ ὅταν ὁ κ. Βογιατζῆς ἐπεχείρησε τὴν μεταρρύθμισιν κατὰ τὸ 1959.

§72Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ξεύρετε πόσον σᾶς σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ τὰς ἀπόψεις σας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀντικειμενικαί, ὅσον ἠμπορεῖ νὰ εἶναι κανεὶς ἀντικειμενικὸς ἐφ’ ὅσον ἀνήκει εἰς μίαν παράταξιν. Θὰ ἤθελα νὰ μοῦ εἰπῆτε τὸ ἑξῆς: Τὰ Θρησκευτικὰ προηγουμένως ἦσαν εἰς τὴν ἰδίαν μοῖραν μὲ τὴν ἱστορίαν. Τώρα ἀποκολλᾶται ἡ ἱστορία, ἡ ὁποία εἶναι βασικὸν μάθημα, ἐνῷ τὰ Θρησκευτικὰ εἶναι μὴ βασικόν. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις σαφῶς διαχωρίζει, δηλαδὴ ἀξιολογεῖ τὴν ἱστορίαν εἰς ὑψηλοτέραν βαρύτητα ἀπὸ τὰ θρησκευτικά. Εἶπεν ὁ κ. Νικολαΐδης ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ δώσω προσοχὴν εἰς τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ ὅταν τὸ βλέπω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὸ ἐπισημάνω, διότι τὰ Θρησκευτικὰ μένουν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μὴ βασικῶν μαθημάτων, ἐνῷ τὰ ἄλλα ἀνῆλθον τὴν κλίμακα καὶ μπῆκαν εἰς τὰ βασικὰ μαθήματα. Αὐτὸ εἶναι ἕνα ἀντικειμενικὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ παρίδῃ κανεὶς καὶ τὸ ὡμολογήσατε καὶ σεῖς, ἄλλο ἐὰν τὸ πρᾶγμα αὐτὸ ἐκρίθη ἔτσι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἡ ἄποψις ἡ ἰδική μας, ὅτι ἐγκαταλείπεται τὸ μάθημα αὐτὸ καὶ κατὰ ἕνα τρόπο μειώνεται εἰς βάθος, διότι τὰ Θρησκευτικὰ δὲν εἶναι ἁπλῶς νὰ μάθῃ κανεὶς πέντε πράγματα, εἶναι τὸ βάθος τῆς ἀνθρωπίνης γνώσεως. Ἐλέχθη ὅτι πᾶμε εἰς τοὺς πυραύλους καὶ τὰ ἄστρα. Ἀλλὰ ποτὲ ὁ ἄνθρωπος δὲν θὰ παύσῃ νὰ ἔχῃ ἕνα βάθος ἀπροσμέτρητον πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ τὴν ἄβυσσον τοῦ ὕψους, διότι ἔχομεν ἀνάγκην μεγίστην νὰ ἐρευνήσωμεν τὸ βάθος τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως καὶ αὐτὸ γίνεται εἰς μέγιστον ποσοστὸν μὲ τὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν.

§73Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὸν διαχωρισμὸν ὅτι τὰ θρησκευτικὰ ἀποτελοῦν μὲν ὑποχρεωτικὸν μάθημα, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ ληφθοῦν ὡς μάθημα διὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν Ἀπολυτήριον. Ἐπειδὴ ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ἀνερούσης τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν Ἀθηνῶν, θὰ πρέπει καὶ σεῖς, κ. Βογιατζῆ, νὰ ὁμολογήσετε ὅτι καὶ διὰ σᾶς ἡ Σχολὴ αὐτὴ ὑπῆρξεν ἄδικος.

§74Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε συνάδελφε, χαίρω ἰδιαιτέρως διότι μοῦ θυμίζετε πράγματι ἕνα ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος εἶχε γίνει τότε. Ἀλλὰ ἡ ἀντίθεσις τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τότε, κυρίως, ἐστρέφετο εἰς τὸ ὅτι μὲ τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ 1959 κατεστρέφετο, κατὰ τὴν σχολὴν αὐτήν, τὸ Γυμνάσιον, διότι τότε ἐδημιουργήσαμεν Γυμνάσια Τεχνικά, Γεωργικά, Οἰκονομικὰ καὶ Ξένων Γλωσσῶν καὶ αὐτὸ ἦτο κατὰ τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν καταστροφὴ διὰ τὸ Γυμνάσιον. Τώρα ὅμως τί συνέβη; Εἰς τὸ συγκεκριμένον αὐτὸ σημεῖον ἡ Κυβερνητικὴ μεταρρύθμισις συμφωνεῖ μὲ τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολήν, καταργεῖ καὶ τὰς ἰδικάς μου διακρίσεις τοῦ Γυμνασίου καὶ ἐπανέρχεται εἰς τὸ μονολιθικὸν Γυμνάσιον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις συνοδοιπορεῖ μὲ τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολήν.

§75Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ πρὸ ὀλίγου ὡμίλησα περὶ τοῦ σοβαρωτάτου ὑπομνήματος τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὄχι τῆς Φιλοσοφικῆς, ἐναντίον τῆς ὁποίας μὲ τόσην μανίαν καταφέρονται, καίτοι εἰς τούτους ἀνήκει ἡ τιμὴ δημιουργίας ἐκπαιδευτικῶν.

§76Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Τὸ τέταρτον σημεῖον τῆς ἀντιθέσεως τῆς ΕΡΕ, ἦτο τὸ Ἰνστιτοῦτο. Τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὄργανον ἐρεύνης. Τὴν ἵδρυσιν τοῦ θεσμοῦ τούτου τὴν ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχὰς καὶ ἡ ΕΡΕ. Ἀντίθεσιν μόνον ἔχει ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν τοῦ Ἰνστιτούτου. Αὐτά, κ. συνάδελφοι, εἶναι τὰ 4 σημεῖα, ποὺ πρέπει νὰ συζητήσωμεν χωρὶς πάθος καὶ μὲ καλὴν θέλησιν. Πέραν αὐτῶν τῶν σημείων ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προσφέρει εἰς τὰ Ἑλληνόπουλα ζωντανὴν καὶ ζεστὴν Παιδείαν. Προσφέρει δωρεὰν Παιδείαν. Ἡ δωρεὰν Παιδεία εἶναι κατάκτησις ἐθνική. Ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, καταργοῦνται τὰ τέλη ὄχι μόνον τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου καὶ τοῦ Γυμνασίου, ἀλλὰ καὶ τὰ τέλη τῶν Ἀνωτάτων Σχολῶν......

§77Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ λέτε σοβαρὰ αὐτό, κ. συνάδελφε;

§78Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ὅταν θὰ πάρετε τὸν λόγον καὶ θὰ ὁμιλήσετε, κ. Ράλλη, δύνασθε νὰ ἀναπτύξετε τὰς ἀπόψεις σας. Ὅταν λέγω ἕνας πατέρας ἀπὸ τὸ χωριὸ ἐσκέπτετο νὰ στείλῃ τὸ παιδί του εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, τοῦ ἐκόπτοντο κυριολεκτικῶς τὰ πόδια. Καὶ ἂν ἀκόμη ἐπωλοῦσε καὶ αὐτὴν τὴν μοναδικήν του ἀγελάδα, καὶ πάλιν δὲν ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ ὅτι θὰ ἠμποροῦσε νὰ στείλῃ τὸ παιδί του εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Σήμερον ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, τὸ στέλνει. Ἡ Κυβέρνησις σήμερον προσφέρει τὴν γεφύρωσιν ἀνάμεσα εἰς τὴν Παιδείαν καὶ τὸ πτωχὸ παιδί. Βλέπομεν σήμερον τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ νὰ φοιτοῦν εἰς τὰ Πανεπιστήμια καὶ ἡμεῖς ὅλοι πραγματικὰ χαιρόμεθα. Ὁ ἐξαίρετος τρόπος τῶν εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων διὰ τοῦ ὁποίου κατωρθώθη νὰ ἐπιτύχουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, τὰ τέκνα τῶν πτωχῶν καὶ ταπεινῶν ἀνθρώπων, εἶναι πραγματικῶς μία ἐθνικὴ ὑπηρεσία.

§79Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸς τιμὴν τῶν πτωχῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν λαϊκῶν τάξεων οἱ πλεῖστοι σχεδὸν τῶν κ.κ. καθηγητῶν τῶν Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Ἱδρυμάτων καὶ ἄλλοι ἐξέχοντες ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων καὶ τῆς ἐπιστήμης τοῦ τόπου μας, προέρχονται ἀπὸ πτωχοὺς καὶ ἐντίμους γονεῖς καὶ ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴν ἐπαρχίαν. Τοῦτο εἶναι πρὸς τιμὴν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Ἄρα, δὲν παρουσιάζεται διὰ πρώτην φορὰν τὸ φαινόμενον νὰ εἰσάγωνται καὶ νὰ φοιτοῦν εἰς τὰς Ἀνωτάτας Σχολὰς παιδιὰ προερχόμενα ἀπὸ πτωχοὺς γονεῖς καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν, λόγῳ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς δωρεὰν Παιδείας, ἀντιθέτως πάντοτε καθ’ ὅλην τὴν μακραίωνα ἱστορίαν τοῦ Ἔθνους οἱ ἄνθρωποι κυρίως τοῦ λαοῦ ἀποτελοῦν τὴν ἡγέτιδα τάξιν τῆς Ἑλλάδος μας.

§80Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ἡ μέθοδος αὐτὴ τῶν ἐξετάσεων, εἶναι ἡ ἀρίστη. Δὲν γίνεται, κύριοι, πνευματικὴ ἡγεσία χωρὶς Πανεπιστήμια καὶ Ἀνωτάτας Σχολάς. Εἰς αὐτὰς τὰς Σχολὰς εἰσέρχονται πλέον διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Κέντρου τὰ παιδιὰ τῶν πτωχῶν ἀνθρώπων.

§81Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Παιδεία ὑπῆρξε πάντα λαϊκὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§82Π. ΓΥΙΟΚΑΣ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν μικρὰν διακοπήν; Καὶ ὁ κ. Πανάγος καὶ ἡμεῖς σκιαμαχεῖτε ἐπὶ παραγράφων τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπῆρξεν ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῆς παρατάξεώς μας. Ἡ ΕΡΕ, εἶχε καὶ ἔχει ἀντιρρήσεις δι’ ὡρισμένα ἄλλα βασικὰ σημεῖα τοῦ Νομοθετήματος. Ἀσφαλῶς ἡ δωρεὰν Παιδεία ἀποτελεῖ ἕνα βῆμα προόδου. Ὑπάρχουν ὅμως πολλὰ καὶ σοβαρὰ πράγματα ποὺ ἀμφισβητοῦνται ὑπὸ τῆς παρατάξεώς μας ἀπὸ τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομ. Διάταγμα.

§83Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Προχωρῶ, κύριοι συνάδελφοι. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς Κυβερνήσεώς μας, κτίζονται κατὰ ἑκατοντάδες τὰ σχολικὰ κτίρια, δημιουργοῦνται τὰ μαθητικὰ συσσίτια εἰς τὰ ὁποῖα καθημερινῶς σιτίζονται χιλιάδες πτωχοὶ μαθηταί. Ἀποκτοῦν τὰ παιδιὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ αἴσθημα τῆς συνεργασίας γύρω ἀπὸ τὸ κοινὸ τραπέζι καὶ διαμορφώνουν τὸ πνεῦμα τῆς συνεργασίας. Βεβαίως, τὴν εὐθύνην διὰ τὴν μεταρρύθμισιν φέρει ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραγνωρισθῇ ὅτι τὴν εὐθύνην, βεβαίως, φέρουν καὶ ὡρισμένα μυαλά. Ὁ φωτεινὸς Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας. Καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ἐπ’ εὐκαιρίᾳ νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὴν ἄδικον ἐπίθεσιν, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, ἐκ μέρους τοῦ κ. Ἀποσκίτη, κατὰ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, ποὺ ἐμπνέει τὴν μεταρρύθμισιν. Ἔκανεν ὁ κ. συνάδελφος μίαν ἀπαράδεκτον προσωπικὴν ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ Γεν. Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ὑφίσταται ὁ κ. Παπανοῦτσος σιωπηλὸς αὐτὴν τὴν ἀνεπίτρεπτον ἐπίθεσιν. Δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι δικαία καὶ διὰ τὸ κῦρος τῆς Βουλῆς μία ἐπίθεσις ἐναντίον ἑνὸς προσώπου ποὺ ἔχει δώσει τὴν ψυχήν του εἰς τὴν Παιδείαν. Ἰδιαίτερα ἐνόμιζα, ὅτι θὰ ἀντιδράσουν κατὰ κάποιον τρόπον οἱ κ.κ. Βογιατζῆς καὶ Τσάτσος.

§84Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ἀνεφέρθην εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν συνεργάτην του κ. Παπανοῦτσον.

§85Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ἐγώ, κύριε συνάδελφε, ἀνεφέρθην, κυρίως, εἰς τὸν κ. Ἀποσκίτην. Ἀλλὰ ὁ κ. Ἀποσκίτης, ἐνῷ κατασυκοφαντεῖ τὸν κ. Παπανοῦτσο καὶ φθάνει εἰς τὸ σημεῖον νὰ λέγῃ ὅτι εἶναι ἐθνικῶς, κοινωνικῶς καὶ θρησκευτικῶς διαβλητός, ὁ ἴδιος κατὰ τὸ 1942 ἦτο μὲ ἐκπαιδευτικὴν ἄδειαν ἐνῷ ἡ χώρα εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν Γερμανικὴν κατοχήν.

§86Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν ἀπουσίᾳ του τὰ λέτε αὐτά;

§87Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Πράγματι, κύριοι συνάδελφοι, αἰσθάνομαι αἴσθημα λύπης, διὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ εἴπω, ἔστω καὶ ἐν ἀπουσίᾳ του, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐπανέλθω, ἐπειδὴ ἀπουσιάζει ὁ κ. Ἀποσκίτης. Λυποῦμαι, λέγω, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τοῦ κ. συναδέλφου καὶ νὰ τοῦ εἴπω ὅτι ὅταν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν Γερμανικὴν μπόταν, αὐτὸς ἐσπούδαζε εἰς τὴν Γερμανίαν.

§88Ε. ΑΝΕΡΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, λυποῦμαι βαθύτατα, διότι θίγετε ἀπόντα συνάδελφόν μας. Ὁ κ. Ἀποσκίτης εὑρίσκεται πλησίον τῶν σεισμοπλήκτων τῆς περιφερείας του, ζῇ κοντὰ εἰς τὸ δρᾶμα τῶν συμπολιτῶν του, οἱ ὁποῖοι τόσον ἐδοκιμάσθησαν ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τῆς φύσεως καὶ δὲν εἶναι ἐδῶ διὰ νὰ σᾶς δώσῃ τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν, εἰς ὅσα εἰς βάρος του λέγονται καὶ συνεπῶς, νομίζω, ὅτι διὰ λόγους ἠθικῆς τάξεως δέν ἠμπορεῖτε νὰ λέγετε αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς τὸ Σῶμα.

§89Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ἐγώ, κ. συνάδελφε, ἁπλῶς ἀνέφερα τὸ γεγονός, ὅτι ὁ κ. Ἀποσκίτης, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν Γερμανικὴν κατοχήν, ἐπῆρεν ἄδειαν καὶ μετέβη εἰς τὴν Γερμανίαν διὰ σπουδάς. Δὲν ἠμπορεῖ, λοιπόν, νὰ κατασυκοφαντῇ κατὰ τρόπον ἕνα φωτισμένο μυαλό, ὅπως ὁ κ. Παπανοῦτσος.

§90Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Καὶ σεῖς, ποὺ ἤσαστε εἰς τὴν κατοχήν;

§91Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§92Α. ΔΕΡΔΕΜΕΖΗΣ. Καὶ τί ἐκάνατε;

§93Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Σεῖς, τί ἐκάνατε; Λέγουσιν, οἱ κατήγοροι τοῦ κ. Παπανούτσου, ὅτι τὸ 1944 ἕνας Ὑπομοίραρχος ἔγραψεν ἕνα γράμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν, ὅτι ὁ κ. Παπανοῦτσος ἔδιδε τὸ σύνθημα εἰς τὰ παιδιὰ νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τὸ ΕΑΜ. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ κατηγορία. Τὸ 1945–46 ὁ κ. Παπανοῦτσος ἦτο γεν. διευθυντὴς διότι δὲν ἠμποροῦσαν νὰ κάμουν ἄλλως, διότι δὲν εἶχον νὰ ἀνεύρουν ἐρείσματα καὶ ἔκαμαν νόμον, ποὺ κατήργησαν τὴν θέσιν.

§94Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς ἐρωτῶ, τί θὰ ἀπαντήσετε σεῖς εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγοῦ σας κατὰ τοῦ κ. Παπανούτσου καὶ τὶ θὰ ἀπαντήσετε εἰς τὰς δηλώσεις καὶ καταγγελίας τῶν θρησκευτικῶν σωματείων καὶ περιοδικῶν.

§95Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη κατηγορία ἀπὸ ἐκείνην, ποὺ σᾶς ἀνέφερα καὶ ἐπίσης ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις τοῦ 1944 τοῦ ταξιάρχου Παπαγεωργίου καὶ τίποτε ἄλλο. Ἴσως, μάλιστα, θὰ ἠδυνάμην νὰ ὑποθέσω, ὅτι ὁ κ. Παπανοῦτσος, θὰ αἰσθάνεται κάποιαν στενοχώριαν, διότι δὲν εἶχεν ἀνάμιξιν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντίστασιν.

§96Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω, ὅτι ὑπάρχει ἀμφισβήτησις τῆς ἐθνικοφροσύνης, κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων λόγων, τοῦ κ. Παπανούτσου; Ὑπάρχει θέμα; Δηλαδή, ὑπάρχουν Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι συζητοῦν καὶ ἐπαναλαμβάνουν νὰ ἐρωτοῦν, ὅτι ὁ κ. Παπανοῦτσος, δὲν εἶναι ἐθνικόφρων Ἕλλην; Εἶναι, τάχα, δυνατὸν τοῦτο; Καὶ εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ Σώματος, ὅταν συζητῇ ἕνα τέτοιο πρᾶγμα; Καὶ δὲν ἀναλογίζεται, ὅτι πέφτει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅταν ἀποπειρᾶται νὰ συζητήσῃ, ὅτι ὁ κ. Παπανοῦτσος δὲν εἶναι ἐθνικόφρων;

§97Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Αὐτό, ἀκριβῶς, κ. συνάδελφε, ἐνόμισα, ὅτι εἶχα χρέος νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος, χάριν τοῦ κύρους τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἶπεν ὁ κ. Ἀποσκίτης, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος διὰ τὴν παιδείαν, διότι εἰς ὁμιλίαν του τὴν 15ην Ὀκτωβρίου 1964, εἰς συγκέντρωσιν τῶν καθηγητῶν, εἶπεν, ὅτι δὲν «μοῦ ἐμειδίασεν ἡ παιδεία». Βεβαίως, ἡ ὁμιλία ἔγινε. Ἀλλά, τὶ συμβαίνει; Ἔχω, κύριοι συνάδελφοι, τὸ δελτίον, τὸ ὁποῖον ἐκδίδει ὁ κ. Γιαννόπουλος καὶ ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς διαβάσω, τί εἶπεν ὁ κ. Παπανοῦτσος: «Κύριε Ὑπουργέ, κ. Πρόεδρε, κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι πάρα πολὺ εὐτυχὴς ποὺ μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ ἐπικοινωνήσω μαζί σας. Ἀνήκω εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν οἰκογένειαν ἀπὸ τὰ τρυφερά μου χρόνια. Ἤμουν ὄχι νέος, ἔφηβος σχεδόν, ὅταν ἤρχισα τὴν θητείαν μου στὴν ἐκπαίδευσιν. Φέτος συμπληρώνονται 45 χρόνια ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Σαράντα πέντε χρόνων ἀγώνων καὶ ἀγωνίας διὰ τὴν ἐθνικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐθήτευσα εἰς τὴν ἐθνικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅπως θητεύει ὁ ἀσκητὴς σ’ ἕνα Θεό, ποὺ δὲν τοῦ χαμογέλασε ποτέ, γιατὶ πίστευσα σ’ αὐτὴν καὶ νόμισα χρέος μου νὰ τῆς δώσω ὅλες τὶς δυνάμεις μου». Δηλαδή, ἀκούσατε, κ.κ. συνάδελφοι, τί λέγει. Ἔδωσα τὸ πᾶν καὶ δὲν πῆρα τίποτα. Πρέπει νὰ γνωρίζετε, ἀκόμη κ.κ. συνάδελφοι, ὅτι ὁ κ. Παπανοῦτσος ἐκλήθη νὰ γίνῃ, κατ’ ἐπανάληψιν, καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δὲν ἐδέχθη.

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς ΕΡΕ). Διότι κατεψηφίσθη.

§99Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν κατεψηφίσθη, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι δὲν ἐδέχθη ποτὲ τίποτε.

§100Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ συνάδελφος κ. Κοΐνης, ἔθεσε ἕνα ἐρώτημα. Εἶπε, δηλαδή, ὁ κ. συνάδελφος, ὑπάρχουν ἄνθρωποι, ποὺ σοβαρῶς ἀμφισβητοῦν τὴν ἐθνικοφροσύνην, τοῦ κ. Παπανούτσου, καὶ τὸ συζητοῦν; Θὰ ἤθελα νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. συνάδελφον, νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἀπευθύνῃ τὸ ἐρώτημα αὐτὸ εἰς τὸν Ἀρχηγόν του καὶ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ποὺ τὸ 1951 ἔδωσε τὸ πιστοποιητικὸν εἰς τὸν κ. Παπανοῦτσον. Δεύτερον ἐρώτημα πρὸς σᾶς, κ. συνάδελφε. Ὁ κ. Παπανοῦτσος ὅσον ἀφορᾷ τὰς θρησκευτικάς του ἀντιλήψεις, σᾶς ἐρωτῶ, πιστεύει εἰς τὸν Θεόν;

§101Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὰς συνεχεῖς διακοπὰς ποὺ γίνονται εἰς βάρος τοῦ ρήτορος καὶ παρακαλῶ νὰ ἀφεθῇ ὁ κ. συνάδελφος νὰ διατυπώσῃ τὰς ἀπόψεις του. Ἀλλά, ἐπειδὴ προεκλήθη ἡ συζήτησις, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πάντοτε καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ τώρα, περιβάλλει μὲ ἀπόλυτον ἐκτίμησιν καὶ μὲ τιμὴν καὶ μὲ ὅλην του τὴν ἐμπιστοσύνην τὸν Ε. Παπανοῦτσον, ὅπως τὸν περιβάλλει ὁλόκληρος ὁ πνευματικὸς κόσμος καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ μόνον ἀπὸ πνεῦμα εὐθηνῆς δημαγωγίας, ποὺ ἀσκεῖται ἀπὸ ὡρισμένους συναδέλφους τῆς ἄκρας δεξιᾶς, εἰς τὰς ἡμέρας μας, γίνεται ἡ ἀήθης ἐπίθεσις κατὰ τοῦ σοφοῦ διδασκάλου, τοῦ Εὐαγγ. Παπανούτσου.

§102Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ὑπάρχουν αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Παπανδρέου.

§103Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Σεῖς ὑπήρξατε δημιούργημα τοῦ Γεωργίου Παπανδρέου. Λυποῦμαι, διότι ἐπιχειρεῖτε, ἐπ’ ὀνόματί του, διαστρέβλωσιν τῆς ἀληθείας. Ἡ ἔνταξίς σας εἰς τὴν Δεξιάν, βλέπω, ὅτι σᾶς ἐξωθεῖ εἰς ἀπαραδέκτους ἀκρότητας.

§104Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Δὲν ὑπῆρξα δημιούργημα οὐδενός. Αἱ δηλώσεις ἐγένοντο.

§105Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἡ ἐμπιστοσύνη καὶ ἡ τιμὴ μὲ τὴν ὁποίαν περιβάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν κ. Εὐάγγ. Παπανοῦτσον, ἕνα ἀπὸ τοὺς μεγάλους πνευματικοὺς ἡγέτας τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν ὑπῆρξαν εἰς τὸ παρελθὸν στιγμιαῖαι διαφωνίαι ἐπὶ θεμάτων πνευματικῶν, αὐτὸ δὲν μειώνει τὴν βαθεῖαν τιμὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὸν κ. Παπανοῦτσον. Ἀλλ’ οὐδέποτε ὑπῆρξε προσωπικὴ ἀντίθεσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὸν κ. Παπανοῦτσον.

§106Γ. ΣΤΑΜΑΤΗΣ. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§107Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Μὴ μὲ ἀναγκάζετε νὰ ἀναγνώσω κείμενα δι’ ὅσα εἶχον ἄλλοτε λεχθῆ ὑπὸ συναδέλφων τῆς Δεξιᾶς ἐναντίον τοῦ σημερινοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ καὶ ἄλλων ἐναντίον τοῦ κ. Καραμανλῆ...... (Φωναί, θόρυβος). Μεταξὺ πνευματικῶν ἀνθρώπων, ὑπάρχουν, ὡς εἶπον, διαφωνίαι ἐπὶ πνευματικῶν θεμάτων. Οὐδέποτε, ὅμως, ὑπῆρξαν ἐκδηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς βάρος τοῦ κ. Ε. Παπανούτσου. Εἶναι ἐντροπὴ νὰ συνεχίζεται ἡ συζήτησις αὐτή. Ἡ συνείδησις τοῦ Ἔθνους, ἡ μεγάλη πλειοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ἀποδέχεται τὸν δημαγωγικὸν θόρυβον, ποὺ γίνεται ἐκ μέρους ὡρισμένης πλευρᾶς, διὰ νὰ σπιλωθοῦν πνευματικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι τιμοῦν τὸν τόπον. Ἀντιπαρέρχομαι μὲ περιφρόνησιν τὴν πρόκλησιν διὰ τὴν θρησκευτικότητα τοῦ κ. Παπανούτσου. Καθ’ ἕνας ἔχει δώσει ἐξετάσεις καὶ καθ’ ἕνας εἶναι γνωστός. Ἑπομένως, ἡ τακτικὴ αὐτὴ εἶναι ἀπαράδεκτος. Κύριε συνάδελφε, προχωρήσατε χωρὶς διακοπάς.

§108Κ. ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα τῆς ΕΡΕ τὴν δίδει ὁ ἴδιος ὁ Πρωθυπουργός.

§109Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ ποῦ ὁ κ. Ὑπουργός, ἀντλεῖ τὸ δικαίωμα νὰ διατάσσῃ τὸν ρήτορα καὶ τὸν Πρόεδρον, νὰ μὴ δέχωνται διακοπάς;

§110Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει, ὅτι αἱ διακοπαὶ γίνονται μὲ τὴν συγκατάθεσιν τοῦ κ. Προέδρου. Ἐφ’ ὅσον δὲ ὁ Πρόεδρος δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς, ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ καμμίαν διακοπήν. Ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν διέταξεν, ἀλλὰ ἁπλῶς παρεκάλεσε νὰ συνεχίσω, ἄνευ διακοπῶν.

§111Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐπιλοχίας, διὰ νὰ διατάσσω, οὔτε τὸ κόμμα μας ἔχει ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους καὶ νὰ διατάσσουν. Ἐγὼ σύστασιν ἔκαμα πρὸς τὸν κ. συνάδελφον.

§112Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Εἶπεν ἀκόμη, ὁ κ. Βογιατζῆς, δι’ ἓν ἄλλο πρόσωπον, διὰ τὸν κ. Χάρην, ὅτι «λέγεται», ὅτι ὑπῆρξε ταξίαρχος τοῦ ΕΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ «λέγεται», δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ὡς βάσις στηρίγματος συζητήσεως, οὔτε ὡς τοιαύτη νὰ ἀναφερθῇ ἀπὸ τὸν τέως Ὑπουργόν.

§113Λ. ΛΑΣΚΑΡΙΔΗΣ. Ὁ Δημάρατος ποὺ ἦτο Μέραρχος τοῦ ΕΛΑΣ, δὲν ἦτο Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Ἀμύνης;

§114Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Τὸ ἐδέχθη, ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἦτο ταξίαρχος τοῦ ΕΛΑΣ.

§115Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Δὲν ἐδέχθη τίποτε. Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, κριθεὶς ἐθεωρήθη νομιμόφρων καὶ ὑπηρέτησεν εἰς τὸν στρατόν. Ἔχει δὲ ἀποχρωματισθῆ. Ἑπομένως, κ. Βογιατζῆ, ὅταν φέρετε στοιχεῖα, πρέπει νὰ εἶναι ἠλεγμένα. Ἀλλὰ τίθεται ἕνα θέμα μεγάλο. Ἐπειδὴ ἕνας ἦτο εἰς τὸ ΕΑΜ καὶ συμμετεῖχεν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντίστασιν, εἶναι ὕποπτος ἐθνικῶς; Ἔτσι θὰ συνεχίσωμεν; Κύριοι συνάδελφοι, ὁ χρόνος θὰ σβήσῃ τὰ μίση καὶ τὰ πάθη, ἀλλὰ θὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἐθνικὴν ἀντίστασιν ὡς τίτλον ἀξιοπρεπείας, ἀνθρωπίνης καὶ ἐθνικῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἕνας ποὺ ἀνῆκεν εἰς τὸ ΕΑΜ εἶναι ἐθνικῶς ὕποπτος. Οὔτε, νομίζω, ὅτι καὶ σεῖς θὰ δεχθῆτε, ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν ἀντίστασιν, ἀνήκουν εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν.

§116Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Ἄλλο αὐτὸ τὸ θέμα, κ. συνάδελφε.

§117Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Δὲν τὰ πιστεύουν, κ. συνάδελφε. Ἐκμετάλλευσιν κάνουν οἱ ἄνθρωποι. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος).

§118Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νὰ προσέχετε τὰ λόγια σας. Πρέπει τὰ λόγια σας νὰ εἶναι σοβαρώτερα. Ἐὰν σεῖς δὲν πιστεύετε εἰς τίποτε, αὐτὸ δὲν συμβαίνει μὲ ἡμᾶς.... (Θόρυβος, φωναί).

§119Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ λέγετε συνεχῶς, ὅτι ὅποιος ἐπῆρε τὰ ὅπλα ἐναντίον τῶν Γερμανῶν, δὲν ἦτο πατριώτης.

§120Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅσοι γνωρίζουν ἐξ ἡμῶν τὴν νοοτροπίαν τοῦ χωριοῦ, καὶ τὴν γνωρίζουν οἱ περισσότεροι, διότι οἱ περισσότεροι εἴμεθα ἀπὸ ἐπαρχίαν, γνωρίζουν ὅτι εἰς τὰ χωριὰ γνωρίζονται ὅλοι μεταξὺ των. Ὅταν ἐδιάβασα εἰς τὰς ἐφημερίδας τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ Χάρη ἔμεινα κατάπληκτος. Ὄχι διὰ τὸν ἀνέλεγκτον αὐτὸν χαρακτηρισμόν, ὄχι διὰ κἄτι τὸ ὁποῖον θὰ ἔθιξεν—εἶμαι βέβαιος ὅτι κάποτε θὰ ὑπάρξῃ μία ἀντίδρασις—ἀλλὰ διὰ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνα ἀνώτατον Σῶμα, τὸ Σῶμα τῶν Ἑλλήνων Βουλευτῶν, μὲ τὴν κολοσσιαίαν εὐθύνην τὴν ὁποίαν ἔχει αὐτὴν τὴν στιγμήν, μὲ τόσην ἐπιπολαιότητα νὰ μεταφέρῃ τοῦ ἐλαχίστου, ἀνευθύνου, συκοφάντου καὶ ποταποῦ πράκτορος ἢ παρακρατικοῦ, πληροφορίας καὶ νὰ ἐγγράφωνται εἰς τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ μείνουν εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ νὰ σπιλώνωνται ὑπολήψεις. Ἐὰν δὲν ἀναμετρήσωμεν τὰς εὐθύνας μας, δὲν σκεφθῶμεν ποίαν περίοδον ἐπέρασεν ὁ τόπος αὐτὸς καὶ ἐὰν δὲν ἀναλογισθῶμεν τί θὰ παραδώσωμεν εἰς τὰ ἔγγραφα κείμενα τῶν πρακτικῶν, καθένας ἐξ ἡμῶν ἂς σκεφθῇ ποῖον εἶναι τὸ ἔγκλημά του αὐτὴν τὴν στιγμήν. Διότι φοβοῦμαι ὅτι, καὶ ἐὰν ὑπῆρξεν ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἀπὸ ἐπιπολαιότητα ἢ εἰς στιγμὰς βίας ἢ ἔστω—δὲν θέλω νὰ τὸ παραδεχθῶ—διὰ λόγους ἐθνικῆς προδοσίας ἐνετάχθη εἰς τὴν ἀντίστασιν, ἔκανε πολὺ ὀλιγώτερον κακὸν ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὁποῖον συντελεῖται τὴν στιγμὴν αὐτήν. Τὴν ὥραν ποὺ ἐρχόμεθα νὰ κάνωμεν ἕνα νομοθέτημα βασικὸν διὰ τὴν διαπαιδαγώγησιν τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας, τῆς ἐλπίδος τοῦ μέλλοντος, μεταβαλλόμεθα ἐδῶ εἰς στίβον ταυρομαχιῶν καὶ ρίχνομεν τὴν λάσπην ἐναντίον ἐκείνων, τοὺς ὁποίους παρουσιάζομεν ὡς βιτρίνας εἰς ἄλλας περιπτώσεις. Ἡ ἔννοια, κύριοι, ποὺ δίνεται, τῆς ἐθνικοφροσύνης εἶναι ψεῦδος. Ἡμεῖς, ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς ἐθνικοφροσύνης, παίρνομεν τὴν λάσπην αὐτῶν ποὺ δὲν πιστεύουν εἰς τὰ ἰδεώδη τὰ Ἑλληνικά, τῶν πρακτόρων, τῶν χυδαίων Ἑλλήνων καὶ τὴν ρίχνομεν εἰς τὸ πρόσωπον ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἵστανται ὑψηλὰ κοινωνικῶς καὶ τοὺς ὁποίους ἐν πάσῃ περιπτώσει τοὺς ἔχομεν ὡς προμετωπίδα τοῦ Κράτους.

§121Ε. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὰ ποὺ λέγετε, κ. συνάδελφε, γράφονται. Προσέξετε.

§122Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Μοῦ ἐδόθη καὶ ἄλλοτε, κ. Πρόεδρε, ἡ εὐκαιρία νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον ἄλλης Βουλῆς διὰ τὴν Ἐθνικοφροσύνην καὶ διὰ τὸ ἔγκλημα τὸ ὁποῖον συντελεῖται. Διὰ τὸν Χάρη, σᾶς λέγω, ὅτι θὰ ἐντρεπόμην, ἔστω καὶ ἐὰν εἶχα προσωπικὰ πάθη ἐναντίον του, νὰ μεταφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ψευδεῖς πληροφορίας, ὅταν μάλιστα θὰ ἀνῆκον εἰς αὐτὴν τὴν παράταξιν, διότι ἡ παράταξις αὐτή, κατὰ σύμπτωσιν, τὸν προήγαγε. Τὸν εἶχεν...

§123Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Τὶ σχέσιν ἔχει αὐτό; Σημασίαν ἔχει ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὁμολογεῖ, ὅτι ὑπῆρξε ταξίαρχος τὸν ἐπιλέγει μεταξὺ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πολὺ περισσότερα προσόντα ἀπὸ τὸν κ. Χάρη. Δι’ αὐτὸ ἐπικρίνομεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἄφησε πίσω ἄλλους μὲ πολὺ περισσότερα προσόντα, διὰ νὰ ἐπιλεγῇ ὁ κ. Χάρης.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ μὴ διακόπτετε, κ. συνάδελφοι.

§125Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Εἶμαι εὐτυχὴς διὰ τὴν διακοπήν. Ὅταν ὁ ὁμιλήσας τέως Ὑπουργὸς τῆς ΕΡΕ καὶ ἡ παράταξίς του ἔχουν τὸν Χάρη διευθυντὴν Παιδαγωγικῶν Ἀκαδημιῶν, εἶναι ἀκίνδυνος καὶ ἔρχεται λόγῳ τῆς θέσεώς του εἰς ἐπαφὴν μὲ χιλιάδας ἐκ τοῦ κόσμου τῆς παιδείας καὶ ὅταν ἡ Ε. Κ. τὸν τοποθετῆ εἰς τὴν διεύθυνσιν προγραμματισμοῦ......

§126Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Καὶ νὰ κρίνῃ τοὺς ἄλλους...

§127Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Καὶ νὰ κρίνῃ, ἐφ’ ὅσον θέλετε εἶναι ἀκίνδυνος. Καὶ ὅταν εἶναι καθηγητὴς τῆς Παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας, ὅπου θὰ ἐδίδασκε τοὺς διδασκάλους, ποὺ θὰ διδάξουν τὰ παιδιά, εἶναι ἀκίνδυνος. Καὶ αὐτὸ τὸ λέει ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Ὁ Χάρης ἐνεγράφη τότε ποὺ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι λόγῳ τῆς γενικῆς ἐπικρατήσεως τοῦ ΕΑΜ, τότε ποὺ μόνον τὸ Κολωνάκι ἦτο ἐλεύθερον καὶ ἦσαν ὑποχρεωμένοι ὅλοι νὰ γραφοῦν. Ἂν ἡ ψυχὴ του ἦτο ἐκεῖ, θὰ πήγαινε 4 ὁλόκληρα χρόνια πρὶν καὶ ὄχι τὸ 1944. Καὶ εἶναι ἐντροπὴ νὰ λέγεται, ὅτι ἦτο ταξίαρχος τοῦ ΕΛΑΣ, ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος τιμοῦσε τὸ χωριό του ὁλόκληρον τὴν κατοχὴν καὶ διὰ τὸν ὁποῖον οὐδεὶς ἀπὸ τὸ χωριό του βρέθηκε νὰ πῇ τι εἰς βάρος του.

§128Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Διὰ νὰ τελειώνῃ ἡ περὶ Χάρη συζήτησις, ἡ ὁποία συνεχίζεται, καίτοι ἔχει ἐξαντληθῆ μὲ πλήρη δικαίωσιν τοῦ λαμπροῦ αὐτοῦ ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ λειτουργοῦ, ἀναγκάζομαι νὰ ἐπαναλάβω ὅτι τρία Β.Δ. μὲ ὑπογραφὴν ὡς Ὑπουργοῦ Παιδείας τοῦ κ. Βογιατζῆ ἔχουν ἐκδοθῆ διὰ προαγωγὰς καὶ τοποθετήσεις του εἰς τὰς πλέον σοβαρὰς καὶ ἐμπιστευτικὰς θέσεις. Πέραν τούτου, ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου κ. Χατζῆς ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Βογιατζῆ ἔκαμε τὴν ἑξῆς εἰσήγησιν διὰ τὸν Χάρην: «Ὁ Χάρης εἶναι ἐκλεκτὸς ἀπὸ τοὺς πολὺ ὀλίγους ἐκλεκτοὺς ἐπιστήμονας ποὺ διαθέτομεν εἰς τὰς Παιδαγωγικὰς Ἀκαδημίας, κατὰ δὲ τὸ ἦθος, ὁ μεταξὺ αὐτῶν κορυφαῖος». Τὸ Συμβούλιον συνεφώνησε πρὸς τὸ περιεχόμενον καὶ ἐδέχθη ὁμοφώνως τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ἀν. Ἐκπαιδ. Συμβουλίου κ. Χατζῆ. Τὴν ἀπόφασιν ἀπεδέχθη καὶ ἐπεκύρωσεν ὁ τότε ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς τῆς ΕΡΕ κ. Γεώργιος Βογιατζῆς. Κρίνατε ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα τὴν ἀξίαν τῶν αἰτιάσεων τῶν ὁμιλητῶν τῆς ΕΡΕ κατὰ τοῦ Χάρη.

§129Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸν Ὑπουργὸν αἱ ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων.

§130Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Ἐὰν ὑπέθαλπε τὸ Συμβούλιον, αὐτοὺς τοὺς ὁποίους ὑπονοεῖτε καὶ ἤμην Ὑπουργὸς θὰ ἐλάμβανα μέτρα κατὰ τῶν μελῶν τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Σεῖς ἐπεκυρώσατε τὴν ἀπόφασιν καὶ τὸν προηγάγατε καὶ τὸν ἐτοποθετήσατε εἰς σημαίνουσαν καὶ τιμητικὴν θέσιν. Καὶ τώρα ἐμφανίζεσθε ὡς κατήγορος.

§131Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Διότι ὑμεῖς συνηθίζετε νὰ παρανομῆτε.

§132Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Γνωρίζετε πῶς μᾶς λέγουν οἱ ὑπερπατριῶται τῆς Δεξιᾶς; Μαλλιαροκομμουνιστάς.

§133ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἀποδεικνύει ἡ συνεργασία σας.

§134Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τελειώνοντας τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, θὰ ἤθελα νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὄχι ὡς διάδοχος κατάστασις, ἀλλὰ ὡς νέα ἐποχή. Ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν διὰ νὰ δημιουργήσῃ νέαν ἐποχὴν καὶ ὁ μεγάλος στόχος εἶναι ἡ ἀνάπλασις τοῦ ἐθνικοῦ μας βίου. Πράγματι, ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν εἰς αὐτὸν τὸν στόχον ἀποβλέπει καὶ ὅλοι οἱ φωτισμένοι ἄνθρωποι ὅπου κι’ ἂν ἀνήκουν, στρατεύονται διὰ νὰ ὑπηρετήσουν αὐτὸν τὸν σκοπόν, καὶ ὁ λαός μας αἰσθάνεται μέσα του νὰ ἀναμοχλεύωνται ὅλες οἱ ζωντανὲς δυνάμεις. Ὡς Ἕλληνες ἔχομεν μίαν βαθεῖαν κληρονομίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διασώσωμεν. Ἀνοίγεται ὁ δρόμος γιὰ νὰ ξαναβροῦμε τὶς ρίζες μας. Θὰ χρειασθῇ νὰ ἐξορμήσωμεν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν τὸ παρὸν εἰς τὸ προσκλητήριον τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ ποὺ πραγματοποιεῖ ἡ ἀνθρωπότητα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δεχθῇ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου ποὺ προτείνει ἡ ΕΡΕ, εἶναι σὰν νὰ θέλωμεν νὰ μείνωμεν πίσω, νὰ προδώσωμεν τὴν ἐπιταγήν, νὰ εὑρεθῶμεν μὲ τοὺς ἄλλους λαοὺς εἰς τὸ παγκόσμιον μέτωπον τῆς πνευματικῆς ἀναδημιουργίας.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§136Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ ἐκθέσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, εἶμαι ὑποχρεωμένος, πρῶτον, νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν τακτικὴν τοῦ Προεδρείου, διότι δὲν μοῦ ἐδώσατε τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐν συνεχείᾳ παραβιάζοντες τὸν Κανονισμόν, ἐπιτρέψατε εἰς τὸν συνάδελφον κ. Κοΐνην, νὰ ὁμιλήσῃ καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησεν ἐπὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας. Κύριε Πρόεδρε, κακῶς ἐπιτρέψατε εἰς τὸν συνάδελφον κ. Χασαπίδην νὰ ἀναφερθῇ εἰς θέματα προσωπικὰ καὶ νὰ ἐρωτήσῃ ὑμᾶς ἂν ὑπάρχῃ θέμα Παπανούτσου, καθὼς ἐπίσης, κακῶς ἔπραξεν ὁ συνάδελφος κ. Κοΐνης νὰ μᾶς ἐρωτήσῃ καὶ αὐτὸς μὲ τὴν σειράν του ἂν ὑπάρχῃ κατὰ τὴν γνώμην μας θέμα Παπανούτσου. Κατόπιν τῶν τεθέντων ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων ἐρωτημάτων, τίθεται ἐκ μέρους ἡμῶν τὸ ἐρώτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειοψηφίαν, ὑπάρχει θέμα Παπανούτσου; Δὲν σᾶς προκαλέσαμεν. Σεῖς μᾶς προκαλέσατε καὶ σεῖς ἐθέσατε τοιαῦτα ἐρωτήματα. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἐτέθη καὶ πάλιν θέμα Παπανούτσου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας ἔκαμεν μίαν ἔκκλησιν πρὸς τοὺς κ. συναδέλφους ὅλων τῶν πτερύγων νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν προκληθεῖσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος Παπανούτσου καὶ νὰ προχωρήσωμεν ὁμαλῶς εἰς τὴν περαιτέρω συζήτησιν περὶ ἐπανεξετάσεως τῆς ὑπὸ κρίσιν προτάσεως. Δι’ ἡμᾶς, δὲν ὑπάρχει θέμα Παπανούτσου. Ὑπάρχει θέμα νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐφέραμεν πρὸς ἐπανεξέτασιν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐπὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ ἀσκοῦμεν τὴν κριτικήν μας. Ἐὰν θέλετε νὰ συζητήσωμεν τὸ θέμα Παπανούτσου ὑπάρχει ἄλλος τρόπος, ὁ τρόπος τῶν ἐπερωτήσεων, διὰ νὰ συζητηθῇ ἐν ἐκτάσει. Ἐὰν ἐπιθυμῆτε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, τότε, θὰ τὴν ἔχετε ἐκ μέρους μας καὶ θὰ θέσωμεν ὑπ’ ὄψει τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας πλεῖστα ὅσα στοιχεῖα εὑρίσκονται εἰς χεῖρας μας. Ἐφ’ ὅσον, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐθέσαμεν τοιοῦτον θέμα, διατὶ μᾶς τίθενται τοιαῦτα ἐρωτήματα; Εἶναι δυνατόν, ὅταν ὁ κ. Κούνης μᾶς ὑποβάλῃ ἐρώτημα περὶ Παπανούτσου νὰ μὴν ἀπαντήσωμεν; Διατί, κ. Πρόεδρε, ἐπιτρέψατε εἰς τοὺς κ. συναδέλφους, νὰ θέσουν τοιαῦτα ἐρωτήματα; Διαμαρτύρομαι, διότι κακῶς τοὺς ἐδώσατε τὸν λόγον. Ἅπαξ ὅμως καὶ ἐτέθη τὸ θέμα Παπανούτσου, δι’ ἡμᾶς ὑπάρχει καὶ παραμένει πρὸς ἐξέτασιν.

§137Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβ.). Μία πληροφορία διὰ τὸν συνάδελφον, συμπολίτην μου κ. Βουρδουμπᾶν. Τὸ θέμα Παπανούτσου κ. συνάδελφε, τὸ ἔθιξε ὁ εἰσηγητὴς τῆς παρατάξεώς σας, ἐπὶ τῆς προτάξεως ἐπανασυζητήσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος, κ. Γ. Βογιατζῆς καὶ τὸ ἐπανέλαβεν ὁ κ. Ἀποσκίτης ὡς εἰδικὸς ἀγορητὴς τῆς Ε.Ρ.Ε.

§138Γ. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Λάθος, κ. Ὑπουργέ. Οὐδὲν ἀνέφερον ἐγὼ περὶ Παπανούτσου.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Τὸ θέμα τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Ἀποσκίτης.

§140Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Χασαπίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§142Α. ΧΑΣΑΠΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, εἶπεν, ὅτι κακῶς ἀνέφερα τὸ θέμα. Τοῦ ἀπαντῶ, ὅτι τὴν περασμένην Τετάρτην ὁ εἰσηγητὴς τῆς πτέρυγός του δὲν περιωρίσθη στὸ θέμα, ἀλλὰ εἶπεν ὅτι ὁ κύριος ἐμπνευστὴς τῆς μεταρρυθμίσεως εἶναι ὁ κ. Παπανοῦτσος. Καὶ ἔκαμε καὶ μίαν ἀχαρακτήριστον πρᾶξιν, εἰπών, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδιάβασε τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Παπανούτσου. Καὶ διεμαρτυρήθημεν ἡμεῖς. Νομίζω λοιπόν, ὅτι θὰ συμφωνήσῃ ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, ὅτι αὐτοὶ ἔθεσαν τὸ θέμα. Αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, διότι εἶπεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς ὅτι ἐγὼ ἔθιξα τὸ θέμα. Βεβαίως τὸ ἔθιξα διότι προηγήθη ὁ εἰσηγητής τους.

§143Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Τότε ὑπάρχει θέμα. Ἔχει δεχθῆ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Προεδρεῖον, ὅτι ὑπάρχει θέμα. Καὶ θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§145Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπί τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ἐπὶ τέλους πρέπει νὰ ἐπισημανθῇ καὶ διατυπωθῇ ἐντόνως ἡ διαμαρτυρία, ὅτι ἐνῷ ἡ Βουλὴ συνεδριάζει ἐπὶ τῇ βάσει συγκεκριμένης ἡμερησίας διατάξεως, ἡ ὁποία ἐν προκειμένῳ ἀφορᾷ τὸ Δ)γμα περὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως συζητοῦμεν τώρα περίπου ἐπὶ μίαν ὥραν ὄχι περὶ τοῦ ἀντικειμένου ἐπὶ τοῦ ὁποίου αὐστηρῶς μᾶς περιορίζει ὁ Κανονισμός, ἀλλὰ περὶ προσωπικῶν θεμάτων τὰ ὁποῖα, ἀφοροῦν δύο ἐξέχοντα πρόσωπα τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μας κόσμου. Δὲν πρόκειται, ἐξ ἀφορμῆς μάλιστα λόγου τὸν ὁποῖον ἔχω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ἀναφερθῶ στὸ θέμα. Κάμνω μόνον τὴν διαπίστωσιν, ὅτι αὐτὴ ἡ παράβασις σαφῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ δὲν διαβάλλει μόνον τὴν ἔννοιαν τῶν συζητητήσεων, δὲν διαβάλλει μόνον ἀδικαιολογήτως πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐφ’ ὅσον ἵστανται εἰς ὡρισμένην θέσιν, πρέπει νὰ προφυλάσσεται, τὸ κῦρος τους διὰ νὰ ἐπιτελοῦν ἀποτελεσματικώτερον τὸ ἔργον τους, ἀλλὰ ἐν συνεχείᾳ αὐτὴ ἡ παραβίασις γίνεται πρόξενος καὶ ἄλλων ζημιῶν, κ. Πρόεδρε, ὄχι μόνον ἀμέσων, ἀλλὰ καὶ ἀπωτέρων καὶ ἐθνικῶν καὶ ἰδιαιτέρως διὰ τὴν Παιδείαν μας. Διότι κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν διεπράχθησαν ἀνήκουστα ἐγκλήματα, ὅταν ἑκατέρωθεν ρήτορες ἀναφερόμενοι εἰς τὸ ἔπος τῆς Ἐθνικῆς ἀντιστάσεως ἠθέλησαν νὰ γραφοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ ἐκπαιδευτικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς πρόκειται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον μελέτης καὶ τῶν διδασκάλων καὶ τῶν καθηγητῶν καὶ τῆς νεολαίας μας, ἠθέλησαν νὰ γραφοῦν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὰ πρακτικὰ διατυπώσεις αἱ ὁποῖαι συνιστοῦν ἐθνικὸν ἔγκλημα. Κύριε Πρόεδρε, εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον θεωρεῖται ὑπερηφάνεια ἡ ὑπόθεσις τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιστάσεως καὶ ἔχει εἰσαχθῆ καὶ διδάσκεται εἰς ὅλα τὰ Σχολεῖα διὰ νὰ φρονηματίζεται ἡ νεολαία. Ἐνῷ εἰς τὰ δικά μας, τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, καθυβρίζεται ἀστόχως, ὅταν παρατηρεῖται καὶ ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὑπερασπισθοῦν τὰ θιγόμενα πρόσωπα, νὰ διαρρηγνύουν τὰ ἱμάτιά των διὰ νὰ ἀποδείξουν ὅτι δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντίστασιν, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι τίτλος τιμῆς, κ. Πρόεδρε, καὶ νὰ λέγεται μάλιστα ἀκόμη, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι δάσκαλος καὶ καθηγητής, ἐὰν κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ποὺ ἐδοκιμάζετο τὸ Ἔθνος καὶ ἐκινδύνευεν ἡ ἰδεολογική του ὑπόστασις, ἡ ἐθνική του ὑπόστασις, αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἦτο ἢ θέλει νὰ εἶναι δάσκαλος ἢ καθηγητὴς δὲν μετέσχε, καὶ μάλιστα ἐνεργῶς, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντίστασιν. Ἐάν, κ. Πρόεδρε, ἔγιναν παραλείψεις ἢ καὶ λάθη ἐρωτῶ: Ποῖος ποτὲ ἠθέλησε νὰ σπιλώσῃ τὸ 1821; Διότι καὶ τότε καὶ ἐμφύλιοι πόλεμοι ὑπῆρξαν καὶ παραλείψεις καὶ λάθη ἔγιναν καὶ ἐγκλήματα ἀκόμη, καὶ ἐν τούτοις ἐπὶ 150 χρόνια φυλάσσομεν τὸ 1821 ὡς ἱερὰν παρακαταθήκην καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ 1821 ἔζησε τὸ Ἔθνος, ζῇ καὶ θὰ ζήσῃ. Εἶναι ἔγκλημα, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπιτρέπεται ἡ παραβίασις τοῦ Κανονισμοῦ καὶ κατὰ τὴν παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ νὰ διαπράττωνται ἐγκλήματα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης ἔχει τὸν λόγον ὡς εἰδικὸς ἀγορητὴς τῆς ΕΡΕ.

§147Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Σᾶς ἐζήτησα κ. Πρόεδρε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Βουρδουμπᾶς διηρωτήθη διατὶ ἀπηύθυνα τὸ ἐρώτημα αὐτὸ. Θὰ τοῦ ἐξηγήσω.

§148Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Ὁ κ. Νικολαΐδης, κ. Πρόεδρε, ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Δὲν θὰ τοῦ τὸν δώσετε;

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὸ καταργήσετε τὸ Προεδρεῖον, κ. συνάδελφε; Δὲν ὑπέβαλε σχετικὴν αἴτησιν ὁ κ. Νικολαΐδης, συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμόν.

§150Κ. ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ἐφραιμίδης ἐκανόνισε καὶ σᾶς, κ. Πρόεδρε, καὶ τὸν Κανονισμὸν καὶ ὅλους.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἐκ τῶν προτέρων τὶ θὰ εἴπῃ ἐκεῖνος ποὺ ὁμιλεῖ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§152Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Καὶ λέγω, κ. Πρόεδρε, εἶπεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς πὼς ἐνεφανίσθην καὶ ἠρώτησα ἐὰν ὑπάρχῃ θέμα Παπανούτσου. Καὶ διηρωτήθη...

§153Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δὲν διηρωτήθην. Εἶπον, ὅτι ἐθέσατε θέμα.

§154Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Δὲν τὸ ἔθεσα ἐγώ. Τὸ θέμα ἦτο τεθειμένον. Τὸ ἐδιάβασα εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἔρχομαι ἐδῶ — ὑποτεθήστω, ὅτι εἶμαι ἀκροατὴς ἐνῷ ἔχω ηὐξημένην εὐθύνην, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν— καὶ ἀκούω συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐμφανίζει τὴν εἰκόνα, ὅτι ὁ Παπανοῦτσος καὶ ὁ Χάρης εἶναι ἠλαττωμένης ἐθνικῆς συνειδήσεως.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουρδουμπᾶς ἔδωσεν ἐξήγησιν.

§156Γ. ΚΟΪΝΗΣ. Συνεπῶς δὲν ἔθεσα θέμα ἐγώ. Ἐγὼ δὲν ἦλθον νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν προσωπικότητα τοῦ κ. Παπανούτσου καὶ τοῦ κ. Χάρη. Ἠρώτησα ἐὰν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ὑπάρχουν ποιοτήτων Ἕλληνες καὶ ποῖος εἶναι δυνατόν, ἂν ἔχῃ ἐγκληματήσῃ ἕνας ἄνθρωπος, νὰ ἔρχεται καὶ νὰ δίδῃ πιστοποιητικὰ ἐθνικοφροσύνης εἰς αὐτὰς τὰς προσωπικότητας. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Κασιμάτην νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος.

§158Λ. ΛΥΜΠΕΡΗΣ. Δὲν ἐδώσατε τὸν λόγον εἰς τὸν κ. Νικολαΐδην ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κασιμάτης ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος. Δὲν θὰ δώσω τὸν λόγον εἰς οὐδένα.

§160Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὅταν ὁ κ. Κασιμάτης εἶναι ἤδη ἐπὶ τοῦ βήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ στέλλετε τὴν αἴτησιν διὰ νὰ σᾶς δοθῇ ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Γ. Κασιμάτης, παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ὁμιλίαν του.

§162Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνεβαίνω εἰς τὸ βῆμα εἰς μίαν στιγμὴν νευρικότητος, ποὺ παρατηρεῖται εἰς τὴν αἴθουσαν, συζητοῦσαν περὶ πολλῶν καὶ διαφόρων. Διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἀρχίσωμεν διαλογικὴν συζήτησιν. Ἐὰν αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω ἀρέσκουν εἰς τοὺς μὲν καὶ ἀπαρέσκουν εἰς τοὺς δέ, ἂς κρατήσουν τὰς κρίσεις των δι’ ὕστερα. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῶν διακοπῶν, ἀλλὰ ἐφ’ ὅσον ἔγινε σήμερον αὐτὸ ποὺ ἔγινε καὶ ἐπερπατήσαμεν εἰς ὅλα τὰ χωράφια, ἐκτὸς ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, δὲν νομίζω, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ μὴ τὸ ἀποφύγω αὐτό. Παρακαλῶ λοιπόν, κ. Πρόεδρε, οὐδεμίαν διακοπήν, οὔτε φυσικά, ἀπὸ τὸν τὸν φίλτατόν μου κ. Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας, ὄχι διότι μὲ ἐνοχλοῦν αἱ διακοπαί, ἀλλὰ ἐπειδὴ ἔχουν τὸ φοβερὸν μειονέκτημα νὰ μὴ ἀφήνουν τὸν ἄνθρωπον νὰ εἴπῃ ἐκεῖνα ποὺ θέλει. Καὶ ἐπειδὴ ἐκεῖνος ποὺ εἶναι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπὶ τοῦ βήματος θὰ εἴπῃ ὁπωσδήποτε ἐκεῖνα ποὺ θέλει, καταλαβαίνετε ἂν αἱ διακοπαὶ θὰ ὁδηγήσουν εἰς παρατραβηγμένην καὶ ὀξεῖαν συζήτησιν.

§163Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. (Ὑπ. Πρ. Κυβερνήσεως). Καὶ ἂν εἶναι φιλικὴ ἐκ μέρους μου;

§164Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Πάντοτε φιλικὴ θὰ εἶναι ἀπὸ μέρους σας, δὲν γεννᾶται ζήτημα. Ἀλλὰ γνωρίζετε τὸ ρητόν, τὸ ὁποῖον κοινοβουλευτικῶς λέγεται, τί εἶσαι ἐσὺ καὶ τί εἶμαι ἐγώ, διατὶ θὰ ἐπιτρέψω εἰς σᾶς καὶ ὄχι εἰς τοὺς ἄλλους, δι’ αὐτὸ καλύτερον οἱ καλοὶ λογαριασμοὶ κάμνουν τοὺς καλοὺς φίλους. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης ἐθέσπιζε τὴν δυνατότητα ἐπανασυζητήσεως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξέδωσεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς, ἀπέβλεπε εἰς δύο σκοπούς. Πρῶτον ἐδημιούργει μίαν προσφυγὴν εἰς «Φίλιππον ἐγρηγορότα», δηλαδὴ προσφυγὴν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία αὐτὴ νομοθετεῖ καὶ τυπικῶς, ὄχι μόνον οὐσιαστικῶς μὲ τὰ Νομοθετικὰ Διατάγματα. Διότι εἶναι φυσικὸν τὰ νομοθετήματα τῆς ἀνάγκης —διότι τοιαῦτα μόνον ἐπιτρέπει τὸ Σύνταγμα νὰ εἶναι τὰ ἐγκρινόμενα ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν— νὰ ἔχουν τὴν σφραγίδα τῆς βιασύνης καὶ νὰ πρέπει νὰ κριθοῦν ἐκ νέου ἐν νηφαλιότητι ὅταν παρέλθῃ ἡ ἄμεσος ἀνάγκη. Τοῦτο εἶναι ἀκόμη ἀκριβέστερον εἰς τὰς περιπτώσεις ποὺ ἐν τῷ μεταξὺ τὰ θεσπισθέντα μέτρα ἐφηρμόσθησαν καὶ ἐκρίθη ἡ ἀξία των εἰς τὴν πρᾶξιν. Δεύτερον, ἐσκόπει ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης νὰ δώσῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐξετάσῃ ὡς αὐτοτελὴς ἐξουσία τοὺς θεσμοὺς ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγνωμοδότησεν, ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ ἐπείγοντος, ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτῆς. Δὲν κατέχομαι ἀπὸ τὴν νοσηρὰν αἰσιοδοξίαν νὰ πιστεύω, ὅτι ὑπάρχει πράγματι σήμερον νομοθετικὴ ἐξουσία ἄλλη πλὴν τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦτο εἰς τὸ σχέδιον Συνταγματικῶν Μεταρρυθμίσεων ποὺ ὑπέβαλον τὸ 1947 εἰς τὴν Δʹ Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ἐπρότεινον εὐθέως νὰ παύσουν τὰ προσχήματα ποὺ καταλήγουν μόνον εἰς ρουσφετολογικοὺς συμβιβασμοὺς καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην εὐρυτέρων τομέων τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας ἡ Κυβέρνησις, τῆς Βουλῆς περιοριζομένης εἰς τὸν ἔλεγχον αὐτῆς καθιστάμενον οὐσιαστικὸν καὶ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν βασικῶν οὐσιαστικῶν ἢ τυπικῶν νόμων, ὅπως εἶναι ὁ ἐκλογικὸς νόμος π.χ. καὶ ὁ προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἐψηφίσθη ἀπὸ τριακονταετίας ἀπὸ τὴν Βουλήν, οὔτε φυσικὰ ἀπὸ τὴν παροῦσαν εἰς πεῖσμα καὶ τῆς δημαγωγίας ποὺ ἠσκήθη ἐπὶ ἔτη ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς Δημοκρατίας ποὺ ἐνίκησε. Δὲν ἐνόμιζα ὅμως, παρὰ τὴν ἔλλειψιν αὐτὴν αἰσιοδοξίας, ὅτι θὰ παρουσίαζε καὶ αὐτὴν τὴν ἀδιαφορίαν Κυβέρνησις καὶ πλειοψηφία διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν, τὴν ὁποίαν ἐψήφισε ἀσθμαίνουσα καὶ ἀσχάλλουσα τὸ καλοκαίρι καὶ τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ γνωρίζουν ὅλοι τὰς συνεπείας κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Ὁ μὲν Φίλιππος καμώνεται, ὅτι καθεύδει ἀκόμη. Δὲν τὸ πιστεύω. Δὲν δέχομαι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐσυνειδητοποίησε τὸ πελώριον φιάσκο εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ἡ πολυπραγμοσύνη τῶν μαστροχαλαστήδων. Δὲν δέχομαι ἀκόμη, οὔτε, ὅτι ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας, ὁ μόνος δημιουργὸς τῆς ἐσπευσμένης αὐτῆς καὶ ἀμελετήτου μεταβολῆς, διότι οἱ ἄλλοι ἦσαν ἁπλῶς δικηγόροι αὐτῆς —ὅπως ἔγινε τώρα καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας— δὲν δέχομαι λέγω, ὅτι αὐτὸς δὲν βλέπει τὸ ἀδιέξοδον εἰς τὸ ὁποῖον ὡδήγησεν ἡ βιασύνη του. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆρε τὰς ρούγας καὶ τὰς ἀγυιὰς καὶ περιφέρεται εἰς τὰ σχολεῖα, συνιστῶν νὰ ἀποφεύγωνται αἱ «ἐκζεζητημέναι» —μπράβο παρακείμενος— λέξεις, αἱ ὁποῖαι ὅμως φεῦ! εὑρίσκονται εἰς τὸ βιβλίον τοῦ δασκάλου, τῶν λεξιλογικῶν ἀσκήσεων τοῦ ἀειμνήστου Μανώλη Τριανταφυλλίδη. Καμώνεται, λοιπόν, ὁ Φίλιππος, οὐ μὴν ἀλλὰ ὁ Ναθαναήλ, ὅτι ὑπνώττουν. Διότι ἡ ἀφύπνισις εἶναι πικρὰ καὶ ἀπαιτεῖ θυσίας. Ἄς μὴ φαντάζωνται ὅμως, ὅτι θὰ τὰς διαφύγουν. Ἔσεται ὥρα καὶ ἐγγὺς ἐστὶν καθ’ ἣν οἱ θεσμοί, αἱ ἰδέαι καὶ αἱ δυνάμεις ποὺ ἐνόμισαν, ὅτι ἐφόνευσαν μὲ τοὺς ὡραίους λόγους θὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, διότι θὰ ἀνοίξουν τὰ μάτια τοῦ λαοῦ. Ἠμπορεῖτε ἔλεγεν ὁ μέγας Ἀμερικανὸς νὰ ἐξαπατήσετε τοὺς ὀλίγους ἐπὶ πολὺ καὶ τοὺς πολλοὺς ἐπ’ ὀλίγον χρόνον, δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ ἐξαπατήσετε τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Ὅσον καὶ ἂν ἦσθε ὅπως ἔλεγεν ὁ Ἀριστοφάνης «λαλεῖν ἄριστοι», διότι εἶσθε «ἀδυνατώτατοι λέγειν τὰ δέοντα». Ὅπως ὁ Κλέων... Ἀλλά, μήπως, ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, προκειμένου περὶ θέματος ποὺ δὲν ἔπρεπε ποτὲ νὰ θεωρῆται κομματικὸν —καὶ οὐδέποτε τὸ ἐθεώρησα κομματικὸν ἐγώ, οἱ λόγοι μου εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ αἱ πράξεις μου τὸ ἀποδεικνύουν— θὰ ἀπεφάσιζε νὰ ἀρθῇ ὑπεράνω τῆς κομματικῆς ἐξαρτήσεως τῆς πλειοψηφίας της ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, δηλαδὴ ἀπὸ τὸ κόμμα καὶ τὴν Κυβέρνησιν; Διατὶ ἡ πλειοψηφία νὰ μὴ ἀκούσῃ τὰ ὅσα ὀρθὰ ἔλεγε τὸ 1953 (βλ. περιοδικὸν «Παιδεία» τῆς 15 Ὀκτωβρίου 1953), ὁ σημερινὸς Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας κ. Παπανοῦτσος:

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΝ «ΠΑΙΔΕΙΑ»

15 Ὀκτωβρίου 1953 Τὰ μεγάλα ζητήματα τῆς Παιδείας μας πρέπει νὰ μὴ γίνωνται ἀντικείμενα κομματικῶν διενέξεων, ἀλλὰ σὰν καθαρὰ ἐθνικὰ θέματα νὰ ἐξετάζωνται καὶ νὰ λύωνται ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον. Ἔτσι μόνον θὰ λείψουν οἱ συχνὲς μεταρρυθμίσεις καὶ ἀλλαγές, οἱ ἀναθεωρήσεις καὶ οἱ παλινωδίες, τὸ ἀδιάκοπον ράβε–ξήλωνε ποὺ ταλανίζει τὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ ἐδῶ καὶ σαράντα πάνω–κάτω χρόνια.

Ε. ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΣ

Βλέπω, κύριοι συνάδελφοι, τὰ ἑδώλια τῆς Βουλῆς κενά, ἐνῷ εἶναι γεμᾶτα ὅταν πρόκειται νὰ συζητηθοῦν θέματα ἐπιδεκτικὰ τροπολογιῶν ἱκανοποιουσῶν τὴν πολιτικὴν τοῦ κωδωνοστασίου. Καὶ διερωτῶμαι μήπως εἶχε δίκαιον ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος, συνάδελφος ὑπὸ διπλῆν ἔννοιαν καὶ ὡς βουλευτής, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀκαδημαϊκὸς διδάσκαλος, ὁ κ. Ρουσόπουλος ποὺ ἐπροφήτευσεν, ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ θὰ εἶναι ἡ τελευταία; Φοβοῦμαι, ὅτι ἔχει δίκαιον. Ἀλλ’ ἀρνοῦμαι νὰ ὑποταχθῶ εἰς τὴν προφητείαν του. Πιστεύω, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ ἀντίδρασις καὶ θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν θεσμῶν. Καὶ διὰ τοῦτο, ὄχι διότι ἔχω καμμίαν ἐλπίδα ἀμέσου ἀντιδράσεως κατὰ τῆς παρακμῆς ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ προσπαθῶ νὰ προπαρασκευάσω τὴν φιλοσοφίαν τῆς ὁμαλῆς ἀνατροπῆς τοῦ ἀθλίου πειράματος ποὺ ἐπεχειρήθη ἀβασανίστως ἀπὸ κομματισμὸν καὶ ἀπὸ φανατισμὸν κατὰ τοῦ μέλλοντος τοῦ λαοῦ. Διότι κατὰ τοῦ μέλλοντος τοῦ λαοῦ στρέφεται ἡ μεταρρύθμισις. Ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸν λαὸν τὴν δυνατότητα νὰ ἔχῃ γλωσσικὸν ὄργανον. Ὅσοι ἔχουν παιδιὰ γνωρίζουν, ὅτι δὲν μαθαίνουν πλέον γλῶσσαν εἰς τὰ σχολεῖα. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Ν.Δ. τὸν περασμένον Σεπτέμβριον ἀνέλυσα τοὺς κομματικοὺς λόγους τῆς προσπαθείας. Δὲν πταίει τὸ λεγόμενον Κέντρον. Πταίει τὸ μῖσος μιᾶς κλίκας ἀνθρώπων ποὺ ἔχουν ἔναντι τοῦ συγχρόνου Ἑλληνισμοῦ τὴν πικρίαν, ὅτι δὲν τοὺς ἔδωσε τὴν θέσιν ποὺ διεξεδίκουν καὶ τὸν ἐκδικοῦνται μὲ τὴν ὑποστάθμισίν του. Γυρίζομεν εἰς τὸ Δημοτικὸν σχολεῖον. Καὶ διαλύομεν ὅ,τι ἔγινεν ἕως τώρα διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἱστορία ἀπὸ ἡμᾶς. Ὅπως ἀρχίζει ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἡ Δημοκρατία. Πράγματι Γυμνάσιον δὲν ὑπάρχει πλέον. Ὑπάρχει ἀνώτερον δημοτικὸν σχολεῖον. Καὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἐκδημοκρατικοποιήσεως τῆς παιδείας καὶ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς ὑποχρεωτικῆς φοιτήσεως ἀφαιρεῖται κάθε ἀξία καὶ ἀπὸ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον καὶ ἀπὸ τὸ γυμνάσιον. Εἰς μίαν ἀπέλπιδα προσπάθειαν νὰ συνεφέρω τοὺς μεταρρυθμιστάς, ἐπρότεινα τὸν περασμένον Σεπτέμβριον νὰ διατηρηθοῦν αἱ εἰσιτήριοι ἐξετάσεις εἰς τὰ Γυμνάσια, ἐπεκτεινομένου εἰς ὀκταετὲς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου διὰ τοὺς ἀποτυγχάνοντας ἢ τοὺς μὴ ἐπιθυμοῦντας νὰ τύχουν Μέσης Παιδείας. Ἔτσι δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ πέσῃ ἡ στάθμη τῶν σπουδῶν τοῦ Γυμνασίου. Ἀλλ’ οἱ μεταρρυθμισταὶ εἶχον τὴν μεταρρύθμισιν ἑτοίμην. Καὶ δὲν ἐδέχοντο, μὲ θεολογικὸν πραγματικὰ φανατισμὸν καμμίαν συζήτησιν. Ἐξηυτέλισαν τὴν Μέσην Παιδείαν ὑπὸ τὰ κεχηναῖα βλέμματα τῶν καθηγητῶν της, οἱ ὁποῖοι σήμερον διαπληκτίζονται ποῖος νά... μὴ διδάξῃ εἰς τὴν πρώτην τάξιν, εἰς ἐκείνην ποὺ ἐφαρμόζεται ἡ μεταρρύθμισις... Τὸ δὲ Ὑπουργεῖον δι’ ἐγκυκλίων συνιστᾷ νὰ διανέμωνται πολυγραφημένα φυλλάδια ἀντὶ βιβλίων, ἀντιγράφοντα παλαιὰ κείμενα καὶ εἰσάγει τὴν διδασκαλίαν μεταφράσεων ποὺ εἶναι λογοτεχνικαὶ προσπάθειαι καὶ οὐδέποτε οἱ συγγραφεῖς των ἐσκέφθησαν, ὅτι θὰ ἐχρησιμοποιοῦντο ὡς διδακτικὰ βιβλία. Εἴμεθα, λοιπόν, ὁ λαὸς ποὺ δὲν θέλει νὰ ἔχῃ γλῶσσα; Τὸ γλωσσικὸν ζήτημα δὲν ὑπάρχει. Ὑπῆρχε ἄλλοτε ὁ καθαρευουσιανικὸς γλωσσαμυντωρισμὸς καὶ ὑπάρχει σήμερον ὁ δημοτικιστικὸς γλωσσαμυντωρισμός. Ἀλλ’ ὁ καθαρευουσιανικὸς γλωσσαμυντωρισμὸς εἶχε μίαν ἐξήγησιν. Ἦτο μὲν ἐκδήλωσις συντηρητικότητος, ἦτο ἐχθρὸς τῆς ἐξελίξεως, ἀλλ’ εἶχε νὰ προβάλῃ μίαν συγκροτημένην τεχνητὴν γλῶσσαν. Τὶ προβάλλει ὁ δημοτικιστικὸς γλωσσαμυντωρισμός; Μακάρι νὰ ὑπῆρχε πλήρως διαμορφωμένη δημοτικὴ διὰ νὰ εἶναι ἰσότιμος μὲ τὴν καθαρεύουσαν. Διότι, ὅλοι ἀντιδρῶμεν κατὰ τῶν ὑπερβολῶν τῶν καθαρευόντων, ποὺ δὲν ὑπάρχουν ἄλλωστε εἰς τόσην ἔκτασιν σήμερον καὶ ὅλοι μας γράφομεν τὴν δημοτικήν, τὴν δημοτικήν μας καθένας, πολὺ πρὶν τὴν γράψουν ἢ τὴν ὑποπτευθοῦν οἱ δικηγόροι τῆς μεταρρυθμίσεως. Ἀλλ’ ἡ δημοτικὴ εἶναι ἀδιαμόρφωτος. Εἶναι μία ἀντίδρασις ποὺ δημιουργεῖ τὸ ρεῦμα τῆς συνθέσεως τῆς λαϊκῆς παραδόσεως μὲ τὴν λογίαν. Εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐποχὰς ὑπάρχουν τὰ δύο ρεύματα. Σιγὰ–σιγὰ γίνεται εἰς τὴν πρᾶξιν, ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν ἔργων τῶν μορφωμένων ἀνθρώπων καὶ ὄχι τῶν νόμων, ἡ σύνθεσις. Εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς τῆς συνθέσεως. Καὶ παρεσκευάζομεν διὰ νὰ βοηθήσωμεν τὴν ἐπιτάχυνσίν της διὰ νὰ ἀποδεσμεύσωμεν τὰς δειλίας τῶν βραδυπορούντων καὶ ὄχι διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὰς ἀπόψεις μας τὴν σύγκλησιν τοῦ Ἐθνικοῦ Συμβουλίου Παιδείας. Τὸ Συμβούλιον αὐτὸ θὰ εἶχε συζητήσει ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς καὶ μὲ ὅλας τὰς ἀπόψεις τὸ θέμα τῆς μεταρρυθμίσεως. Διότι μεταρρύθμισις ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ γίνῃ. Ὄχι, ὅμως αὐτὴ ποὺ ἔγινε. Ὄχι μονόπλευρος καὶ ἐμπαθής, ὄχι κομματικὴ καὶ ὑστερόβουλος, ὄχι ὄργανον ὑποδουλώσεως τοῦ λαοῦ εἰς τὴν ἀμάθειαν. Διότι πάντα ταῦτα γίνονται σήμερον, διότι σήμερον τὰ πάντα διαλύονται. Ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεώς μας ἐματαίωσε τὸν Ἰούνιον τοῦ 1963 τὴν σύγκλησιν τοῦ ἐθνικοῦ Συμβουλίου καὶ ἤνοιξε τὴν θύραν εἰς τὴν περιπέτειαν. Διότι περιπέτειαν ἀποτελεῖ ἡ μεταρρύθμισίς σας. Δὲν τὸ ἀπεδείξαμεν μόνον ἡμεῖς τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον. Τὸ ἀπέδειξαν τὰ πράγματα μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων σας. Πρῶτον, ἡ γλωσσικὴ μεταρρύθμισις ὑπῆρξεν ἀρνητική. Δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὸ νὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῆς δημοτικῆς, δηλαδὴ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὰ βήματα ποὺ ἔχει κάμει ἡ λογοτεχνικὴ γλῶσσα. Ἡ γλῶσσα αὐτὴ διαμορφώνεται ἀπὸ τοὺς λογίους. Διότι λόγιοι εἶναι οἱ λογοτέχναι. Καὶ εἶναι καὶ αὐτὴ γλῶσσα τεχνητή, πεποιημένη. Ὅπως εἶναι κάθε γλῶσσα. Ἂς παύσωμεν, λοιπόν, νὰ ὁμιλῶμεν περὶ μητρικῆς γλώσσης καὶ περὶ γλώσσης τοῦ λαοῦ. Ἡ μητρικὴ γλῶσσα εἶναι ἐκείνη ποὺ μαθαίνει στὸ σπίτι του, στὰ πρῶτα του χρόνια τὸ παιδί. Ἔτσι ὅμως, ὑπάρχουν τόσες μητρικὲς γλῶσσες ὅσοι καὶ τόσοι. Διαβάστε τὶ ἔγραφε πρὸ τριάντα ἐτῶν ἕνας φωτισμένος ἐκπαιδευτικός, ὁ Ἀχιλλέας Τζάρτζανος, διὰ τὴν διγλωσσίαν καὶ διὰ τὴν μητρικὴν γλῶσσαν: «Τὰ αἴτια τῆς διγλωσσίας θὰ ἀργήσουν νὰ ἐκλείψουν ἀπὸ τὴν χώραν μας. Διότι γοητεύουν καὶ ὑπνωτίζουν οἱ ὅροι γλῶσσα μητρική, γλῶσσα λαϊκή, γλῶσσα ζωντανή. Ἀλλὰ χρειάζεται μία κοινὴ ἐθνικὴ γλῶσσα καὶ αὐτὴ δὲν εἶναι οὔτε μητρική, οὔτε λαϊκή, οὔτε ζωντανή». Τὸ γλωσσικό μας πρόβλημα. Πῶς ἐμφανίζεται τώρα καὶ ποία εἶναι ἡ ὀρθὴ λύσις του (Κολλάρος 1934). Καὶ συνεχίζει εἰς τὴν σελ. 19: «Λαὸς δὲν εἶναι μόνον ὅσοι ἁπλῶς γνωρίζουν ἀνάγνωσιν καὶ γραφήν, δὲν εἶναι μόνον οἱ κοινοὶ ἐργάτες, οἱ κοινοὶ κτίστες, οἱ κοινοὶ ἀγρότες, οἱ βαρκάρηδες, οἱ ἁμαξάδες καὶ οἱ βοσκοί. Λαὸς εἶναι καὶ οἱ κάπως μορφωμένοι τεχνίτες καὶ οἱ ἔμποροι καὶ οἱ ἐπαγγελματίες καὶ οἱ ἐπιστήμονες πάρα πέρα οἱ γιατροί, οἱ δικηγόροι, οἱ ἀξιωματικοί, ποὺ βγῆκαν ἀπὸ στρατιωτικὲς σχολές, οἱ δάσκαλοι, οἱ δημοσιογράφοι κλπ. Καὶ ὅταν γράφῃ κανεὶς πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τούτους —πρὸ παντὸς ἐτούτους— ὑπ’ ὄψει του καὶ στὸ γλωσσικὸ αἴσθημα τούτων πρὸ πάντων, πρέπει νὰ φροντίζῃ νὰ μὴ προσκρούῃ, καθόσον αὐτοὶ ἀποτελοῦν τὴν τάξιν ἐκείνην τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Ἔθνους ποὺ σὰν μορφωμένη τάξις δημιουργεῖ καὶ χρησιμοποιεῖ μία κοινὴ ὁμιλουμένη, μία οὕτως ἐθνικὴ γλῶσσα...». Καὶ εἰς τὴν σελ. 21: «Ἡ κοινὴ ὁμιλουμένη νεοελληνικὴ ἔχει διαμορφωθῆ κατὰ τὴν τελευταίαν ἑκατονταετίαν, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν μας ἀπὸ τὸν τουρκικὸν ζυγόν, στὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα καὶ πρὸ πάντων καὶ κυρίως στὴν πρωτεύουσαν τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ κράτους». Τὰ συγκροτημένα ἔθνη προσπαθοῦν νὰ δημιουργήσουν εἰς τὸ δεύτερον στάδιον ἑνότητα καὶ ὄχι κατάτμησιν. Δὲν εἶναι νοητὴ ἡ ὕπαρξις γλωσσικῶν μειονοτήτων μέσα εἰς τὴν ἰδίαν γλῶσσαν. Οἱ ντοπιολαλιὲς εἶναι παρεκκλίσεις ποὺ ἠμποροῦν νὰ χρησιμεύσουν εἰς τὴν τοπικὴν λογοτεχνίαν. Ὁ Καζαντζάκης π.χ. παρὰ τὸ ἀναμφισβήτητον κάλλος τοῦ ὕφους του ἰδίως εἰς τὰς περιγραφὰς σὲ τέτοια κρητικὴ τοπικὴ γλῶσσα γράφει, προσθέτων φυσικὰ καὶ τὰς ἐγκεφαλικάς του ὑπερβολὰς ποὺ πηγάζουν ἀπὸ τὴν δῆθεν νιτσεϊκήν του ἐγωπάθειαν. Λέγει π.χ. εἰς τὸν ἀνεκδιήγητον Ζορμπᾶν: «Ἡ χήρα ἀναντράνισε, γοργοβλεφάρισε». «Ὁ ἄνθρωπος εἶναι χτῆνος, μεγάλο χτῆνος». «Ὁ πισινὸς τῆς μυλωνοῦς εἶναι ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου» κλπ. Διὰ τοῦτο διαβάζεται καὶ γίνεται ἀντιληπτὸς εὐκολώτερα εἰς τὰς ξένας μεταφράσεις ἀπὸ τὸ πρωτότυπον. Ὁ Ζορμπᾶς εἶναι καλύτερος γαλλικά, ἡ Ὀδύσσεια, ἀγγλικά. Τέτοιες ὅμως μητρικὲς γλῶσσες δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀποτελέσουν κοινὸν γλωσσικὸν ὄργανον τοῦ ἔθνους. Ἠμπορεῖ τὸ πολὺ τὸ ἔθνος ποὺ δὲν ἔχει ἀκόμη ὠργανωμένον γλωσσικὸν ἰδίωμα νὰ διαλέξῃ μίαν ἀπὸ τὰς μητρικὰς γλῶσσας. Ὅταν ὅμως καὶ αὐταὶ ἔγιναν ἤδη τεχνηταί, δηλαδὴ ὠργανώθησαν. Ἔτσι ἔγινε εἰς τὴν Ἰταλίαν LIN-GUA TOSCANA IN BOCCA ROMANA. Ἔτσι ἔγινε εἰς τὸ Ἰσραήλ, ὅπου ἐπῆραν τὴν γλῶσσαν τοῦ Ταλμοὺδ καὶ τῆς Βίβλου. Παντοῦ ὅμως ἡ μητρικὴ γλῶσσα γίνεται τεχνητή. Καὶ ἐπιδώκει τὸν ἐξοβελισμὸν ἢ τὸν κατὰ τόπους περιορισμὸν τῶν ἰδιωματισμῶν. Τὸ κατ’ ἐξοχὴν προωδευμένον ἀπὸ ἀπόψεως παιδείας κράτος, ἡ Γαλλία αὐτὴν τὴν γλωσσικὴν πολιτικὴν ἔχει, τὸν ἐξοβελισμὸν τῶν ἰδιωματισμῶν καὶ τὴν ἑνοποίησιν τῆς γλώσσης καὶ τὴν προστατεύει ὄχι τὸ κράτος, ἀλλ’ ἡ πνευματικὴ Γαλλία μὲ φανατισμόν. Ἔτσι ἡ Ἑταιρεία τῶν ἀνθρώπων τῶν γραμμάτων ἐκηρύχθη κατὰ τῆς ὀρθογραφικῆς μεταρρυθμίσεως (βλ. τὸν MONDE τῆς 31ης Μαρτίου ἐ.ἔ.), ποὺ ἐπρότεινε μία ἐπιτροπὴ καὶ ποὺ ἀπέβλεπε εἰς τὴν ἁπλούστευσιν ὡρισμένων, ἐλαχίστων — εἰς τὸ 6% τῶν λέξεων, ἀναφέρεται — δυσκολιῶν, ὅπως ἡ κατάργησις τῶν διπλῶν συμφώνων καὶ ἡ εὐρύτερη ὁμοιομορφία τῆς καταλήξεως τοῦ πληθυντικοῦ, περιοριζομένης τῆς κρίσεως τοῦ Χ. Καὶ ὁ νόμος ποὺ κρίνομεν περὶ κοινῆς ὁμιλεῖ. Ποῦ εἶναι ὅμως ἡ κοινή; Ἡ δημοτικὴ πρέπει νὰ ὁλοκληρωθῇ ὡς τεχνητὴ γλῶσσα. Διότι ἡ πραγματικὴ δημοτικὴ εἶναι τεχνητὴ γλῶσσα, ὅπως εἶναι καὶ ἡ καθαρεύουσα, ὅπως εἶναι καὶ ὅλαι αἱ γλῶσσαι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὡλοκληρωμένη. Εἰς τὴν καθυστέρησιν αὐτὴν ὀφείλονται αἱ πολυτυπίαι της, ποὺ εἰς πεῖσμα τῆς θύραθεν ἢ μᾶλλον ὑποθύραθεν σοφίας τοῦ φίλου κ. Ὑπουργοῦ, τἀναντία μετὰ πεποιθήσεως βεβαιοῦντος, δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰς ὡλοκληρωμένας γλῶσσας. Εἰς τὸ ἀνολοκλήρωτον αὐτὸ τῆς δημοτικῆς ὀφείλονται καὶ αἱ πολυτυπίαι καὶ ἡ ἐκζήτησις λέξεων ποὺ προκαλοῦν τὴν θυμηδίαν. Ἠκούσθησαν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ διάφοροι τοιαῦται λέξεις. Δὲν θὰ ἐπανηρχόμην εἰς τὸ θέμα ἂν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας δὲν κατηγόρει ἀνώτερον ἐκπαιδευτικόν, ὅτι τὰς κατέδειξε, ἀρνούμενος τὴν ὕπαρξίν των. Δυστυχῶς καὶ ἐδῶ, πλανᾶται ὁ κ. συνάδελφος. Καὶ ἔχει δίκαιον ὁ κ. Γεωργοῦντζος. Εἰς τὴν σελ. 4 τῶν Λεξιλογικῶν Ἀσκήσεων (βιβλίον τοῦ δασκάλου), πράγματι ἀναφέρονται ὡς συνώνυμα τοῦ προσώπου αἱ λέξεις: «μούρη, μοῦτρο, μουτσοῦνα καὶ φάτσα». Ὡς συνώνυμα τοῦ κοντοῦ αἱ λέξεις «κοντακιανός, κοντούλιακας, κοντοπίθαμος, κοντοπίθαρος, κοντορεβυθούλης, κοντοστούπης, κούτσικος, νάνος, πιτσιρῖκος, φασοῦλι, πρῶτο μπόϊ». Ὡς συνώνυμα τοῦ λιγνοῦ αἱ λέξεις «τσίρος, ρέγκα, βέργα, σπάγγος, σπαγέτο, ὀδοντογλυφίδα». Ὡς συνώνυμα τοῦ ψηλοῦ αἱ λέξεις «ψηλέας, κυπαρύσι, καμινάδα, τηλεγραφόξυλο, οὐρανοξύστης, στέκα, κατέβα νὰ φᾶμε». Καὶ ἄλλα ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Αἱ δὲ Λεξιλογικαὶ ἀσκήσεις εἰσήχθησαν εἰς τὰ Γυμνάσια διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 137688 Ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου τῆς 2.11.64. Πρέπει ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐγνώρισα ὅσον ὀλίγοι τὸν ἀείμνηστον Μανώλην Τριανταφυλλίδην. Ἡ πίστις του διὰ τὴν δημοτικὴν εἶχε διπλοῦν χαρακτῆρα. Λεξικογραφικὸν καὶ γλωσσοπλαστικόν. Ἤθελε νὰ καταγράψῃ τὸ λεξιλογικὸν ὑλικὸν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἤθελε ἀκόμη νὰ φτιάξῃ τὴν δημοτικήν. Νὰ τῆς δώσῃ ἕνα τεχνητὸν πλαίσιον. Καὶ ὕστερα νὰ προχωρήσῃ. Δι’ αὐτὸ ὑπάρχουν αἱ πολυτυπίαι. Φοβοῦμαι, ὅτι διὰ μίαν ἐξ αὐτῶν ἔχω καὶ ἐγὼ ἕνα μέρος εὐθύνης. Διὰ τὴν γενικὴν τῶν τριτοκλίτων ποὺ ὑπεστήριξα ὅτι πηγαίνει πολὺ μακρυὰ ἡ γραμματική του μανία. Καὶ εἰς τὸ τέλος —ὄχι μόνον ἐξ αἰτίας μου, νὰ ἐξηγούμεθα— ἐδέχθη τὸ –εως, ὅπως ἐδέχθη εἰς ἄλλην συζήτησιν τὸ ὑποστηριζόμενον ἀπὸ ἄλλον καὶ τὸ –η τῆς ὑποτακτικῆς. Ἀλλ’ ὁ Μανώλης Τριανταφυλλίδης ἔκαμεν ἐπιστημονικὴν ἔρευναν. Καὶ δι’ αὐτὴν θὰ μείνῃ εἰς τὴν ἱστορίαν. Δὲν ἐπέβαλε τὴν γλῶσσαν πρὶν κἂν τὴν φτιάξῃ. Καὶ πρὸ παντὸς δὲν ἤθελε τὸ μονοπώλιον διὰ τὰ δόγματά του. Αὐτὸ τὸ ἔργον ἐφιλοδοξήσατε νὰ τὸ κάμετε σεῖς. Ἡ ἀνάλυσις αὐτὴ δὲν ὁδηγεῖ κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν διγλωσσίαν. Ἡ διγλωσσία ἔχει ἄλλα αἴτια καὶ θὰ ἐκλείψῃ βαθμηδόν. Μολονότι διγλωσσία ὑπάρχει πάντοτε καὶ παντοῦ. Εἶναι θεμελιώδης ἡ διαφορὰ μεταξὺ ὁμιλουμένης καὶ γραφομένης γλώσσης. Ὅποιος διαβάσῃ τὰ βιβλία τοῦ μεγαλυτέρου γλωσσολόγου τῶν ἰνδοευρωπαϊκῶν γλωσσῶν τοῦ πρὸ τετραετίας ἀποθανόντος JOSEPH VENDRUES, καὶ τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν ἑλληνικήν, ἰδίως ὅμως τὴν γλωσσικήν του εἰσαγωγὴν εἰς τὴν ἱστορίαν, θὰ ἐγκαταλείψῃ πολλὰς ἀπὸ τὰς καφενειακὰς πλάνας ποὺ μᾶς δημιουργεῖ ἡ μανία τῆς ἁπλουστεύσεως. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἡ διαφορὰ αὐτὴ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε. Κανένας δὲν ἐσκέφθη νὰ τὴν καταργήσῃ. Κανένας ἐκτὸς ἀπὸ σᾶς. Τὸ θέμα εἶναι ἄλλο. Πῶς θὰ καταργηθῇ ἡ διγλωσσία εἰς τὸν γραπτὸν λόγον. Σεῖς ἐνομίσατε, ὅτι θὰ καταργηθῇ μὲ τὴν ἐξολόθρευσιν τῆς καθαρευούσης. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι θὰ γίνῃ μὲ τὴν σύνθεσιν. Σεῖς ἐπιβάλλετε τὶς ντοπιολαλιές, διότι δὲν ἔχετε ὡλοκληρωμένην τεχνητὴν γλῶσσαν νὰ βάλλετε εἰς τὴν θέσιν τῆς καθαρευούσης, ποὺ εἶναι μία ὡλοκληρωμένη τεχνητὴ γλῶσσα. Καὶ δανείζεσθε φυσικὰ ἀπὸ τὴν καθαρεύουσαν καὶ λέξεις καὶ τύπους, φροντίζοντες μόνον νὰ ἀποβάλλετε τὰ νὶ καὶ νὰ ψευτοαλλάζετε τὰς καταλήξεις. Ὁ ἀρχιτέκτονας, ὁ ἱδρυτής, ὁ κυνικὸς φιλόσοφος, εἶναι λέξεις παρμένες τυχαίως ἀπὸ τὴν σελίδα 73 τῶν Λεξιλογικῶν Ἀσκήσεων, ποὺ διδάσκετε. Ἡμεῖς τοὐναντίον πιστεύοντες εἰς τὴν δημοτικὴν ὡς κίνημα ἐκσυγχρονισμοῦ τῆς ἐθνικῆς μας γλώσσης θέλομεν τὴν βαθμιαίαν ἁπλούστευσιν καὶ ἐκλογίκευσιν καὶ τῶν τύπων καὶ τῆς ὀρθογραφίας τῆς καθαρευούσης, διότι θεωροῦμεν ὅτι ἡ ἐθνική μας γλῶσσα εἶναι ἑνιαία καὶ ἔχει ἑνιαίαν δομήν. Ἡ γλῶσσα εἶναι ὄργανον ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴν παράδοσιν καὶ ἀντικατοπτρίζει τὴν ἱστορίαν τοῦ λαοῦ, τὴν ψυχολογίαν του καὶ τὸ πνευματικόν του παρελθόν. Δὲν εἶναι βιολογικὸν φαινόμενον, ὅπως ὑπεστήριξε, ἀκολουθῶν ἀλλὰ καὶ παραποιῶν τὴν θεωρίαν τοῦ Δαρβίνου, ὁ SCHLEICHER καὶ ἐδέχετο ὁ Ψυχάρης. Βιολογικὸν φαινόμενον εἶναι ἡ κραυγὴ ἂν θέλετε, ἡ λέξις (LA PAROLE). Ἡ γλῶσσα, (LA LANGUE) εἶναι φαινόμενον πνευματικόν. Διότι δὲν εἶναι πνευματικὸν φαινόμενον ὑφίσταται τὴν διαμόρφωσιν ποὺ ἐπιβάλλει ἡ ἀνάπτυξις τοῦ λαοῦ. Εἶναι ἔργον τῶν πνευματικῶν ἀνθρώπων ἡ ὀργάνωσις τῆς γλώσσης. Ὁ λαὸς δίδει τὸ ὑλικόν. Καὶ αὐτὴν τὴν ὁδὸν ἠκολούθησε καὶ ἡ δημοτική. Οἱ πνευματικοὶ ἄνθρωποι τὴν καλλιεργοῦν καὶ εἰς αὐτοὺς ὀφείλεται ἡ μικρὰ ἢ μεγάλη πρόοδός της. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο συνδυάζεται μὲ τὴν καθαρεύουσαν καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ συμπορεύεται μὲ αὐτήν. Ἡ γλωσσικὴ μισαλλοδοξία, ἀπὸ ὁποιανδήποτε καὶ ἂν προέρχεται πλευράν, εἶναι ἐθνικὸν ἔγκλημα. Καὶ τὸ πρῶτον ἔγκλημα ὁδηγεῖ εἰς ἄλλα. Συνέπεια πράγματι τῆς μισαλλοδοξίας αὐτῆς ποὺ ἀρνεῖται τὴν ἑνότητα τῆς ἐθνικῆς μας γλώσσης εἶναι ὁ ἐξοστρακισμὸς τῶν ἀρχαίων. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις πράγματι ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἴμεθα μόνον ὁ λαὸς ποὺ δὲν θέλει νὰ ἔχῃ γλῶσσαν. Εἴμεθα καὶ ὁ λαὸς ποὺ δὲν θέλει νὰ διατηρήσῃ τὴν πολιτιστικήν του παράδοσιν. Δὲν πιστεύω, δὲν θέλω νὰ πιστεύω ὅτι τὸ μῖσος κατὰ τῶν ἀρχαίων πηγάζει ἀπὸ κανένα ἄλλο ὕποπτον αἴσθημα. Πηγάζει μόνον ἀπὸ τὴν ἐχθρότητα πρὸς τὴν καθαρεύουσαν. Θέλοντας ὅμως νὰ ξερριζώσωμεν τὴν καθαρεύουσαν κόπτομεν τὰς ρίζας ποὺ μᾶς συνδέουν μὲ τὸν ἑλληνικὸν πολιτισμόν. Καὶ τὰς ρίπτομεν εἰς τοὺς ἄλλους ποὺ ἀσφαλῶς γνωρίζουν νὰ τὰς χρησιμοποιήσουν. Ὅπως ἄλλοτε εἰς τὸν 17ον αἰῶνα ὑπῆρχεν ἡ μάχη τῶν παλαιῶν καὶ τῶν συγχρόνων, ἔτσι σήμερον ὑπάρχει μία ἄλλη ἀντίθεσις. Ἡ μάχη μεταξὺ ἀνθρωπιστικῶν καὶ τεχνικῶν σπουδῶν. Ὅλαι αἱ ἀντιθέσεις ὅμως πηγάζουν εἰς κἄποιαν σύνθεσιν. Δύο κολοσσοὶ τῆς πυρηνικῆς φυσικῆς ἐξεγείρονται κατὰ τῆς τομῆς. Ὁ ROBERT OPPENHEI-MER τονίζει, ὅτι χωρὶς τὴν ἀνθρωπιστικὴν παιδείαν ὁδηγούμεθα εἰς τὸ χάος. Ὁ δὲ HEISENBERG γράφει, ὅτι ἐὰν ἐγνωρίζαμεν καλύτερον νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸν Τιμαῖον τοῦ Πλάτωνος ἐκ τοῦ πρωτοτύπου, θὰ εἴχομεν σαφεστέραν ἔννοιαν τῆς δομῆς τοῦ «ἀτόμου». Ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀντίθεσιν μεταξὺ ἀνθρωπιστικῆς καὶ τεχνικῆς παιδείας ἐπήγασεν ἡ κατάτμησις τῶν σπουδῶν εἰς ἄλλας χώρας. Ἐκεῖ δὲ ὅπου τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ δὲν εἶχαν σχέσιν ἄμεσον μὲ τὴν σύγχρονον γλῶσσαν ἐσκέφθησαν νὰ περιορίσουν τὴν διδασκαλίαν των, ἀναζητοῦντες ἄλλους τρόπους ἀπορροφήσεως τῆς ἀρχαίας σκέψεως καὶ τοῦτο εἰς τὴν τεχνικὴν παιδείαν, ὄχι εἰς τὰ τμήματα τὰ κατευθυνόμενα πρὸς τὰς πνευματικὰς καὶ κοινωνικὰς ἐπιστήμας. Ἡμεῖς ἐδῶ, μισοῦντες τὴν καθαρεύουσαν, ξερριζώνομεν τὴν ἀρχαίαν, ὄχι δὲ μόνον εἰς τὴν τεχνικὴν παιδείαν περὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐλήφθη ἀκόμη καμμία πρόνοια, ἀλλ’ εἰς ὅλην τὴν παιδείαν μας. Λησμονοῦμεν ὅτι ἡ Εὐρώπη στηρίζεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν παράδοσιν, ὅτι ἑλληνικαὶ εἶναι αἱ ρίζαι τῆς Εὐρωπαϊκῆς ἑνότητος, ὅτι ὅπως λέγει ὁ KEY-SERLING «ἡ Ἑλλὰς ἐξανάζησε ὡς τέχνη μὲ τὴν Ἀναγέννησιν, ὡς πνεῦμα μὲ τὸν γαλλικὸν κλασσικισμὸν καὶ ὡς φιλοσοφία μὲ τὸν γερμανικὸν ἰδεαλισμὸν» καὶ λησμονοῦμεν ἀκόμη τὶ ἔλεγε ὁ Ραμπιτρανὰθ Ταγκὸρ εἰς τοὺς Κινέζους φοιτητὰς πρὸ δεκαετηρίδων: «Ξαναβουτῆξτε εἰς τὸ παρελθὸν τῆς Ἀσίας διὰ νὰ κάμετε νὰ ξαναζήσῃ ἡ ψυχή της». Ἡμεῖς θέλομεν νὰ φονεύσωμεν τὴν ψυχὴν τῆς Εὐρώπης, ποὺ εἶναι ἡ ψυχὴ τῆς Ἑλλάδος. Διότι δὲν πιστεύομεν εἰς τὴν Εὐρώπην, τὸ ἔγραψε ἐξ ἀφορμῆς ἰδικῆς μου μελέτης πρὸ ἐτῶν, ὁ κ. Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΝ «ΠΑΙΔΕΙΑ»

15 Σεπτεμβρίου 1951 Τεῦχος 59–60, Σελὶς 313–315 Παράδειγμα πρὸς ἀποφυγήν. Εὐτυχῶς ἡ ἀπόπειρα νὰ διχοτομηθοῦν ἀπὸ τοῦτο κιόλας τὸ σχολικὸν ἔτος μὲ βάσιν ἕνα βιαστικὸ καὶ προχειρογραμμένο, πενιχρὸ καὶ ἀσυνεπὲς πρὸς τὴν κεντρικὴν ἰδέαν Νομοθέτημα δὲν ἐπέτυχε. Τὴν 12ην ὥραν ἀπεχώρησε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὁ πολιτικὸς ἀρχηγὸς ποὺ εἶχε σπεύσει νὰ δώσῃ στὸ κατασκεύασμα τοῦτο τὸ χρῖσμα Ἀναγκ. Νόμου καὶ ὁ Ὑπουργὸς ποὺ τὸν διαδέχεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Παιδείας ἀνέστειλε τὴν ἐφαρμογήν. Ἔτσι πραγματοποιήθηκε διπλὸ κέρδος. Ἀποφύγαμε μιὰ ἄσκοπη ἀναστάτωση τῶν σχολείων καὶ προστατεύθηκε μία πολὺ σωστὴ ἰδέα ἐκπαιδευτικῆς μεταβολῆς ἀπὸ τὴν διαπόμπευσιν ποὺ θὰ ἔδιδε ὅπλα εἰς τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ σκοταδισμοῦ, νὰ ματαιώσουν τὴν ἐπιβολήν της εἰς τὸ μέλλον. Ἡ νέα Κυβέρνησις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὸν μελετήσῃ προσεκτικά, νὰ προβῇ σὲ ριζικὴν ἀναμόρφωσιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ κειμένου του πρὶν τὸν θέσει ὑπ’ ὄψει τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἀποτελεῖ βῆμα προόδου, ἀλλὰ ἕνα ἀτυχές, ἀτυχέστατο κατασκεύασμα ποὺ ἔγινε μόνον γιὰ λόγους ἐντυπωσιακούς. Ὁ Α.Ν. 1823 δὲν πρόκειται νὰ προσφέρῃ στὴν Νομοθετικὴν καὶ ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν κανένα κέρδος, ἐκτὸς ἐὰν θεωρηθῇ λαμπρὸν παράδειγμα πρὸς ἀποφυγήν.

Ε. ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΣ»

Θὰ ἦτο νοητὴ ἡ προσπάθεια προσανατολισμοῦ τῆς παιδείας μας πρὸς τὴν τεχνικήν. Καὶ θὰ ἦτο ἴσως συγχωρητὴ καὶ ἡ ἄποψις, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν τεχνικὴν παιδείαν θὰ ἠμποροῦσε νὰ εἶναι πολὺ μικρότερη ἡ ἐπιμονή μας εἰς τὰ ἀρχαῖα κείμενα. Παρὰ τὴν γνώμην, ἔστω τοῦ ΟΡΡΕΝ-HEIMER καὶ τοῦ HEISENBERG. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔφερε νομοσχέδιον τεχνικῆς παιδείας μὲ τὸ ὁποῖον νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ ἀποτυχόν, κατ’ ἐμέ, σύστημα τοῦ 1959 περὶ διαφόρων κατευθύνσεων τοῦ Γυμνασίου. Ἀποτυχὸν διότι εἶχε τὸν χαρακτῆρα ἐξαναγκασμοῦ τοῦ μαθητοῦ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν κατεύθυνσιν ποὺ εἶχε ἀναγκαστικῶς τὸ Γυμνάσιόν του. Ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὸ πείραμα μόνον εἰς μεγάλας μαθητοπόλεις, ὅπου θὰ ὑπῆρχε ἡ δυνατότης τῆς ἐλευθέρας ἐπιλογῆς. Διότι πράγματι χρειάζεται ἀναπροσαρμογὴ —τὶ λέγω— χρειάζεται δημιουργία πραγματικῆς τεχνικῆς παιδείας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον οἱ ξένοι ποὺ μᾶς ἐπαναφέρουν εἰς τὴν πραγματικότητα. Ἰδοὺ τὶ ἔγραφεν εἰς τὸν «Ταχυδρόμον» τῆς Ἀλεξανδρείας ὁ Πρόεδρος τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου τὸν ὁποῖον διωρίσατε, ὁ κ. Κακριδῆς: «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ» Ἀλεξανδρείας 2.8.1953 ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΝ «ΠΑΙΔΕΙΑ» τεῦχος 15.11.1953 (Ἀναδημοσίευσις) Στὸ Ἑλληνικὸ Γυμνάσιον εἶναι ἀδύνατον νὰ λείψῃ ἡ διδασκαλία τῶν Ἀρχαίων Ἑλλήνων καὶ Ρωμαίων συγγραφέων ἀπὸ τὸ πρωτότυπον. Καμμία μετάφρασις καὶ ἡ πιὸ ἄρτια δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ πρωτότυπον γιατὶ καὶ ἡ ἴδια ἡ Ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι μορφωτικὴ ἀξία ἀπὸ τὶς πιὸ μεγάλες. Δὲν εἶναι μόνον τὰ νοήματα, τὸ περιεχόμενον τοῦ ἀρχαίου κειμένου ποὺ μορφώνει εἶναι ἡ γλῶσσα καθαυτή.... Ἡ μετάφραση θὰ χρησιμοποιηθῇ μόνο συμπληρωματικὰ ................... ἐγὼ δὲν ξέρω οὔτε ἕνα Ἕλληνα Δημοτικιστὴ ποὺ νὰ ὑπεστήριξε ποτὲ ἕνα τέτοιο πρᾶγμα, δηλαδὴ τὴν κατάργησιν τῆς διδασκαλίας τῆς ἀρχαίας γλώσσας ἀπὸ τὰ Γυμνάσια καὶ παρακαλῶ ἂν κάνω λάθος νὰ μοῦ τὸ ἀναφέρουν.

ΚΑΚΡΙΔΗΣ».

Ἡ Κυβέρνησις καυχᾶται, ὅτι ἐδιπλασίασε τὰς δαπάνας διὰ τὴν Παιδείαν. Καὶ πλαστογραφεῖ, χωρὶς αἰδὼ ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Καβάφης, ἀλλὰ καὶ χωρὶς περίσκεψιν ὅπως θὰ ἀποδειχθῇ, τὴν ἀλήθειαν. Πράγματι οἱ ἀριθμοὶ ποὺ ἔρριψεν εἰς τὸ κενὸν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὁ κ. Παπασπύρου, συγκρίνουν τὰς πιστώσεις ποὺ ἐνεγράφησαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δι’ ἕκαστον ἔτος μὲ τὰς πραγματοποιηθείσας δαπάνας τοῦ προηγουμένου ἔτους. Ἡ σύγκρισις γίνεται μεταξὺ ὁμοίων. Καὶ οἱ ἀριθμοὶ εἶναι ἀνελέητοι! Τὶ ἐγράψατε εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ὅμως, ἰδιαιτέρως ἡ ἰδική σας Κυβέρνησις, ὅπως καὶ τὶ εἴπατε ποίαν σημασίαν ἔχει; Δὲν εἴπατε, ὅτι διεθέσατε τὸ 15% διὰ τὴν Παιδείαν; Καὶ λέγουν οἱ προϋπολογισμοί σας: 1964: Σύνολον δαπανῶν προϋπολογισμοῦ: 32.214.004.000. Δαπάναι Παιδείας: 3.438.540.000 (2.884.540.000 σὺν 554.000.000). Ποσοστόν: 10,7%. Καὶ τὸ ποσοστὸν αὐτὸ μειώνεται εἰς 9,7% ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὰς ἐπενδύσεις διετέθησαν, κατὰ πρόσφατον κυβερνητικὴν βεβαίωσιν, τὸ 1964, μόνον 344 ἑκατομμ. ἔναντι τῶν προϋπολογισθέντων 554 καὶ εἰς τὸ σύνολον διετέθησαν 2.952 ἑκατομμ. ἀντὶ τῶν 3.438! Ὅπως θὰ συμβῇ καὶ ἐφέτος. Τὸ «θὰ» τὸ ἔσπειραν καὶ δὲν ἐφύτρωσε! 1965: Σύνολον δαπανῶν προϋπολογισμοῦ: 37.492.762.000. Δαπάναι Παιδείας: 4.088.579.000 (3.418.579.000 σὺν 670.000.000). Ποσοστὸν: 10,9% ἀκριβῶς.

§165ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ποὺ σέβεσθε τὸν ἑαυτόν σας;

§166Γ. ΚΑΣΙΜΑΤΗΣ. Ὁ κ. αὐτὸς μοῦ εἶναι ἄγνωστος καὶ οὔτε θέλω νὰ τὸν μάθω. Καὶ ἐὰν κάμωμεν τὴν ἰδικήν σας ταχυδακτυλουργίαν καὶ ἴδωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1964 θὰ ἔχωμεν: Δὲν ὑπάρχουν ἀκριβεῖς ἀριθμοὶ διὰ τὰ πράγματι δαπανηθέντα ποσὰ δι’ ἕκαστον τομέα. Εἴμεθα ἴσως τὸ μόνον κράτος τοῦ κόσμου ποὺ δὲν δημοσιεύει ἀπολογισμοὺς τῶν χρήσεών του. Περιορίζεται εἰς κομματιαστὰς πληροφορίας ποὺ δημοσιεύονται μὲ τρομερὴν καθυστέρησιν εἰς τὸ μηνιαῖον δελτίον στατιστικῆς δημοσίων οἰκονομικῶν, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὅταν προσέξῃ κανεὶς βλέπει τὴν καθυστέρησιν τῶν πληρωμῶν ἔναντι τῶν προϋπολογισθέντων. Πταίει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ποὺ ροκανίζει τὰς πιστώσεις; Πταίει ἡ εὐκολία τῶν ὑποσχέσεων ποὺ περιέχει ὁ προϋπολογισμός. Τὰ γεγονότα εἶναι χειροπιαστά. Δὲν διαθέτομεν εἰς τὴν πραγματικότητα διὰ τὴν παιδείαν παρὰ τὸ 10% περίπου τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐνῷ ἡ περίφημος ἀρχὴ τοῦ JULES GREVY εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι τὸ ἓν ἕκτον τῶν δημοσίων δαπανῶν αἱ δαπάναι τῆς παιδείας, ἡ δὲ Γαλλία τοῦ Ντὲ Γκὼλ παρέλαβε τὸ ποσοστὸν εἰς τὸ 12% καὶ τὸ ἔφθασεν ἐφέτος εἰς τὸ 17%. Καὶ αἱ ἀνάγκαι εἶναι μακρὰν ἀπὸ τοῦ νὰ ἀντιμετωπισθοῦν. Καὶ ἐφέτος θὰ εἶναι μικρότερον καὶ ἀπὸ 10% εἰς τὴν πραγματικότητα. Δυστυχῶς αὐτὸ δὲν σᾶς ἐμποδίζει νὰ διακηρύσσετε καὶ νὰ θέτουν ἀνάλγητοι ὑπηρεσίαι εἰς τὸ στόμα τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὴν κραυγαλέαν ἀνακρίβειαν, ὅτι ὑπερέβητε τὸ 15%, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς, οἱ κακοί, δὲν ἠθέλαμεν νὰ διαθέσωμεν. Ἡ Ἕνωσις ἔρχεται, ἡ ἕνωσις εἶναι γεγονός, ἡ ἕνωσις ἦλθε......... Κρῖμα! Τὸ δεύτερον ἔγκλημά σας εἶναι ἡ πλήρης διάλυσις τῆς μέσης παιδείας. Διάλυσις ἠθελημένη, προγραμματισμένη καὶ μεθοδικῶς προχωροῦσα, ἐὰν σᾶς μείνῃ ὁ χρόνος νὰ τὴν ὁλοκληρώσετε. Διότι τὴν μὲν πρώτη βαθμίδα της τὴν μεταβάλλετε ὅπως εἶπα εἰς δημοτικὸν σχολεῖον, τὴν δὲ δευτέραν, τὸ Λύκειον, τὴν περιορίζετε. Διότι δὲν θέλετε καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταστήσετε καὶ τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Λυκείου ἄχρηστον, ὅπως καθιστᾶτε τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου. Μήπως κάθε φορὰν δὲν ἐκδίδονται ἐγκύκλιοι ποὺ κατευθύνουν τοὺς καθηγητὰς πρὸς μείζονα κάθε φορὰν ἐπιείκειαν; Πῶς θὰ ἀνθέξουν αἱ εἰσιτήριοι ἐξετάσεις τοῦ Λυκείου, ὅταν ἀβασανίστως κατηργήθησαν αἱ εἰσιτήριοι τοῦ Γυμνασίου; Ἀλλὰ δὲν φθάνει, ὅτι διελύθη ἡ μέση παιδεία ἐξ ἀπόψεως μορφωτικῆς σημασίας. Διελύθη καὶ ἐξ ἀπόψεως ἐθνικῆς δημιουργίας. Δὲν ἐπαγγέλλομαι τὸν ἀντικομμουνιστὴν οὔτε τὸν ἐθνοκάπηλον. Ὑπάρχουν ἐθνοκάπηλοι, δημοκρατοκάπηλοι καὶ γλωσσοκάπηλοι. Δὲν ἔχω καμμίαν προτίμησιν εἰς τὴν ἀντιπάθειάν μου κατὰ πάσης καπηλείας. Ἐλεεινολογῶ ἐκείνους ποὺ πίπτουν θύματά της. Ἀλλὰ περισσότερον ἐκείνους ποὺ τὴν ἐκμεταλλεύονται. Ἔχομεν ὅμως κείμενον ἐπίσημον τὴν ἀπὸ 12ης Μαρτίου ἐγκύκλιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ Ὑπουργοῦ Παιδείας πρὸς τοὺς Γενικοὺς Ἐπιθεωρητὰς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἔχει ἐπὶ λέξει ὡς ἑξῆς: «Πανταχόθεν καταγγέλλεται, ὅτι ἡ Κομμουνιστικὴ Νεολαία Λαμπράκη καταβάλλει μεγάλας προσπαθείας προσεταιρισμοῦ μαθητῶν τῶν Γυμνασίων». Βεβαίως ἐφ’ ὅσον διεπιστώθη ποσοστὸν 12% ὀπαδῶν τῆς Ε.Δ.Α. κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, εὐνόητον εἶναι, ὅτι θὰ ὑπάρχουν καὶ μαθηταὶ ἐμποτισμένοι ἀπὸ τὰς οἰκογενείας των μὲ ἀριστερὰν ἰδεολογίαν. Καὶ αὐτούς, βεβαίως, κατὰ πρῶτον λόγον, θὰ χρησιμοποιῇ ἡ Κομμουνιστικὴ προπαγάνδα πρὸς προσηλυτισμὸν τῶν νέων. Ἐφιστῶ διὰ τοῦτο καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν ὅλων τῶν Καθηγητῶν τῶν Γυμνασίων καὶ τοὺς καθιστῶ ὑπευθύνους διὰ πᾶσαν σχετικὴν δραστηριότητα τῆς Νεολαίας Λαμπράκη. Ὁ κομμουνισμὸς εἶναι ἐχθρὸς καὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Δημοκρατίας. Καὶ τοῦτο πρέπει νὰ καταστῇ συνείδησις τῆς Νέας Γενεᾶς. Ὁ ἐθνικὸς φρονηματισμὸς καθὼς καὶ ἡ ἠθικὴ καὶ πολιτικὴ ἀγωγὴ τῶν μαθητῶν εἶναι ἡ πρώτη ἀποστολὴ τοῦ Διδασκάλου. Καὶ εἰς αὐτὴν ὀφείλουν νὰ ἐπιδοθοῦν. Πᾶσα ἐκτροπὴ πρέπει νὰ κολάζεται αὐστηρότατα. Καὶ ἂν συμβῇ νὰ ὑπάρξουν διδάσκαλοι, ὄχι ἀνήκοντες, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς συμπαθοῦντες, ἢ ἀνεχόμενοι τὴν κομμουνιστικὴν προπαγάνδαν, δὲν ἔχουν θέσιν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Ὅσοι πιστεύουν εἰς τὰ Ἰδεώδη των, τὰ ὑπερασπίζουν. Καὶ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν Ἰδανικῶν μας καὶ τὴν ἔμπνευσιν τῆς Νέας Γενεᾶς ἔχει ἀναθέσει ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία εἰς τὸν Ἐκπαιδευτικὸν Κόσμον. Γνωρίζω, ὅτι ἔχουν μέχρι τοῦδε ἐκδοθῆ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας πολλαὶ σχετικαὶ ἐγκύκλιοι. Ἀλλὰ ἐπεθύμουν, λόγῳ τῆς μεγάλης σοβαρότητος τοῦ θέματος, νὰ ἐπικοινωνήσω καὶ ἐγὼ προσωπικῶς μεθ’ ὑμῶν». Παρακαλῶ νὰ δημοσιευθῇ ὁλόκληρος εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἐγκύκλιος αὐτή. Διότι ἀποτελεῖ κραυγὴν φόβου. Ἐπὶ τέλους ἡ Δημοκρατία φοβεῖται! Καὶ περιέχει ἡ ἐγκύκλιος τὰ ἑξῆς δημοκρατικώτατα — δημοκρατικώτατα σύμφωνα μὲ τὴν θεωρίαν τῆς Δημοκρατίας ποὺ ἐθριάμβευσε, φυσικὰ κατὰ τοῦ φασισμοῦ: «Καὶ ἂν συμβῇ νὰ ὑπάρξουν διδάσκαλοι ὄχι ἀνήκοντες ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς συμπαθοῦντες ἢ ἀνεχόμενοι τὴν κομμουνιστικὴν προπαγάνδαν, δὲν ἔχουν θέσιν εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν». Οὕτως κατέληξε ὑπὸ τὸν φόβον τῶν πραγμάτων τὸ θλιβερὸν δόγμα, ὅτι τὸ πνεῦμα εἶναι ἐλεύθερον καὶ κολάζεται μόνον ἡ πρᾶξις! Τλῆμον Δημοκρατία! Ἀγνοεῖ, φαίνεται, ἡ Δημοκρατία ὅτι ὑπάρχουν κουφιοκεφαλάκηδες ποὺ ἰσχυρίζονται πὼς ὅταν ὁ Παπαδιαμάντης λέγει στὸν «Ἀβασκαμὸ τοῦ Ἀγᾶ» ποὺ ἐπέθανε ἀπὸ τὴν ὑποβολὴν διότι τὸν ἐβάσκανε μία γυναῖκα, ἐπειδὴ ἦτο ἄρρωστος, ὅταν λέγῃ «καὶ τὸν ἄρρωστον, τῶν 444 ἐτῶν ἀσθενῆ, ποῖος θὰ τὸν ἀβασκάνῃ» (διὰ νὰ ἀποθάνῃ καὶ αὐτός), ἐννοεῖ ὄχι ὅπως εἶναι προφανὲς τὴν Τουρκίαν, τὸν Μέγα Ἀσθενῆ (Ὁ Ἀβασκαμὸς τοῦ Ἀγᾶ ἐγράφη τὸ 1897 δηλαδὴ 444 χρόνια ἀπὸ τῆς ἁλώσεως), ἀλλὰ λέγει ὁ σοφὸς κύριος «κάνει ὑπαινιγμὸ γιὰ τὴν κατάντια τῆς Ἑλλάδος γιατὶ ὁ Παπαδιαμάντης πιστεύει πὼς ἡ Ἐπανάσταση τοῦ 21 δὲν ἦταν παρὰ ἀλλαγὴ Τυράννων! Καὶ ὁ κύριος αὐτὸς θιασώτης φυσικὰ τῆς μεταρρυθμίσεως —νὰ μὴ τὴν ἀβασκάνῃ— ἐκλήθη ὡς ἐπληροφορήθην πρῶτος ἀπὸ τοὺς πρώτους νὰ διδάξῃ εἰς τὸ χωλὸν Πανεπιστήμιον τῆς ἀκριτικῆς Ἠπείρου! Μήπως, ὅμως, εἶναι καλύτερη ἡ κατάστασις τῆς στοιχειώδους παιδείας. Ἕνας δάσκαλος, ὅπως ὑπογράφεται, γράφει εἰς τὰ «ΝΕΑ» τῆς 5ης Ἀπριλίου: «Τὰ Ἀναγνωστικὰ τῆς Δʹ, Εʹ καὶ Στʹ τάξεως Δημοτικοῦ, περιέχουν στὸ αʹ μέρος κεφάλαια τῆς δημοτικῆς καὶ στὸ βʹ μέρος τῆς καθαρευούσης. Μέχρι τὸ περασμένο ἔτος διδάσκαμε ὡς τὸ Φεβρουάριο περίπου τὸ αʹ μέρος κι’ ἀφήναμε γιὰ τὸ βʹ ἑξάμηνο τὰ κεφάλαια τῆς καθαρευούσης. Ἀλλὰ ἐπὶ τέλους ἐφέτος καταργήθηκε ἡ καθαρεύουσα εἰς τὸ Δημοτικὸ κι’ ἐξεδόθη ἡ ὑπ’ ἀριθ. 148204)13.11.64 Διαταγὴ τοῦ ὑπουργείου Παιδείας μὲ τὴν ὁποία ἀπαγορεύεται ἡ διδασκαλία παντελῶς κεφαλαίων τῆς καθαρευούσης. Στὴν ἴδια μάλιστα ἐγκύκλιο τονίζεται, ὅτι ὅταν ἐξαντληθοῦν τὰ κεφάλαια τῆς Δημοτικῆς θἄπρεπε νὰ προμηθευτοῦμε βιβλία ἀπέξω ἢ περιοδικά, ἢ ἐν ἀνάγκῃ νὰ δακτυλογραφήσωμε κεφάλαια δημοτικῆς γιὰ νὰ ἐξαντλήσωμε τὸ ὑπόλοιπο τῆς σχολικῆς χρονιᾶς (4 περίπου μῆνες!). Διάφοροι ὅμως ἐκδοτικοὶ Οἶκοι ἐτύπωσαν ἐλεύθερα ἀναγνώσματα μὲ κεφάλαια Δημοτικῆς παρμένα ἀπὸ παλιὰ ἀναγνωστικά. Πολλοὶ δὲ τὰ προμηθεύτηκαν. Ἦρθε ὅμως ἡ ὑπ’ ἀριθ. 16012)3.2.65 νέα ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργείου Παιδείας, ποὺ ἀπαγορεύει τὴν προμήθειαν ἀναγνωστικῶν ἀπὸ τὸ ἐμπόριο, —γιατὶ καπηλεύεται ἡ δωρεὰν Παιδεία— ἀλλὰ καὶ ὅτι «θὰ κυκλοφορήσουν ἐντὸς τῶν ἡμερῶν νέα Ἀναγνωστικὰ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐντελῶς δωρεάν». Ὡς ἐδῶ πάει καλά. Ἀλλὰ τώρα ὁ Μάρτης τέλειωσε καὶ γιὰ τὰ νέα κρατικὰ Ἀναγνωστικὰ οὔτε φωνὴ δὲν ἀκούγεται. Ἐν τῷ μεταξὺ τὰ κεφάλαια τῆς δημοτικῆς τῶν Ἀναγνωστικῶν μας ἔχουν ἐξαντληθῆ ἀπὸ διμήνου καὶ τὶ διδάσκονται ὡστόσο τὰ παιδιά μας; Σᾶς ἀπαντῶ: Κάθε δάσκαλος ὅ,τι μπορεῖ κάνει. Οἱ πιὸ πολλοὶ ἔχουν καταφύγει στὰ βοηθητικὰ τῶν ἄλλων μαθημάτων (Θρησκευτικά, Γεωγραφία, Ἱστορία κλπ.), τὰ ὁποῖα οὔτε στὴν δημοτικὴ εἶναι γραμμένα, ἀλλὰ καὶ πλήρη ἀπὸ φραστικὰ καὶ ὀρθογραφικὰ ἀκόμη σφάλματα, γιατὶ ἔχει ἐλεγχθῆ τὸ περιεχόμενό τους μόνο. Τὶ θὰ γίνῃ λοιπόν; Πότε θὰ κυκλοφορήσουν τὰ νέα Ἀναγνωστικὰ τοῦ Κράτους; Τὸ θέμα καὶ σοβαρὸ εἶναι ἀλλὰ καὶ δὲν ἐπιδέχεται παραπέρα καθυστέρηση». Ἀλλὰ τὰ ἐγκλήματα δὲν σταματοῦν καὶ δὲν τελειώνουν. Ἡ αὐτοδιοίκησις τῆς ἐκπαιδεύσεως κατάκειται εἰς ἐρείπια. Τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἠμπορεῖ νὰ εἶχε πολλὰ μειονεκτήματα. Εἶχε ὅμως τὸ κῦρος τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν. Ἡ αὐτοδιοίκησις τῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς αὐτὸ συνίσταται. Εἰς τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀτμοσφαίρας κοινῆς ἀναγνωρίσεως ἐπὶ τὸ ἀδιάβλητον τῆς Διοικήσεως. Δεύτερον οὐσιῶδες βῆμα θὰ ἀπετέλει ἡ ὀργάνωσις πειθαρχικῆς ἐξουσίας τῶν συνδικαλιστικῶν Ὀργανώσεων τῶν Ἐκπαιδευτικῶν. Εἶχα συστήσει ἐπισήμως εἰς τὴν Ὁμοσπονδίαν τῶν Λειτουργῶν τῆς Μέσης τὴν προσπάθειαν τῆς ὀργανώσεως τοιαύτης ἐξουσίας διὰ τὴν ποιοτικὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ κλάδου, ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κλάδον. Δυστυχῶς εἴμεθα πολὺ μακρὰν ἀπὸ τὸ στάδιον αὐτό. Καὶ δὲν πταίει ἡ Πολιτεία. Πταίει ἡ παρεξήγησις ποὺ ἐπικρατεῖ εἰς τοὺς διευθύνοντας τὰς συνδικαλιστικὰς ὀργανώσεις ὡς πρὸς τὴν ἀποστολήν των. Εἶναι ἡ ἀποστολή των αὐτὴ εἰς τὸ σύγχρονον κράτος πολὺ ὑψηλότερη, ἀλλὰ καὶ πολὺ βαθύτερη ἀπὸ τὴν διεκδίκησιν ἐπιμισθίων καὶ ἀπὸ τὴν προσπάθειαν τῆς διατηρήσεως τοῦ Προεδρείου διὰ ἰσοβίου προσκολλήσεως εἰς τὰς σχετικὰς πολυθρόνας τοῦ Ὑπουργείου ὡρισμένων ἀνθρώπων μας εἰς πεῖσμα κάθε ἐννοίας χρηστῆς διοικήσεως. Ὕστερα ἀπὸ ὅλα αὐτά, βέβαια ὑπάρχουν καὶ δικαιολογίαι διὰ τὸν περιορισμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ἡ μεταρρύθμισις τὴν κατήργησε ὁλοσχερῶς. Ἀναμένει νὰ τοποθετήσῃ τὰ ὄργανά της καὶ νὰ τὴν ἐπαναφέρῃ. Καθ’ ὃν τρόπον ἐπὶ Δηλιγιάννη κατηργεῖτο ἡ μονιμότης καὶ ἐπανεφέρετο μόλις διωρίζοντο οἱ ἄνθρωποι τοῦ κόμματος. Τότε ὅμως δὲν ὑπῆρχον αἱ συνταγματικαὶ κατοχυρώσεις. Σήμερον διὰ νὰ καταστρατηγηθοῦν αὗται κατηργήθη τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ ἱδρύθη τὸ Παιδαγωγικὸν Ἰνστιτοῦτον τὸ ὁποῖον ὅμως ἀφήνει ἤδη ἔξω ἓν μέγα τμῆμα τῆς διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως μεταφερομένου εἰς τὰ Ὑπηρεσιακὰ Συμβούλια δηλαδὴ εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἀναζητοῦνται οἱ κομματικοὶ φίλοι τοῦ ἀδιαλλάκτου δημοτικισμοῦ ἢ οἱ φίλοι τῶν φίλων διὰ νὰ διορισθοῦν. Καὶ γεμίζουν αἱ θέσεις ἀπὸ γνωστοὺς καὶ ἀγνώστους, ἐκ τῶν ὁποίων μερικοὶ εἶναι ἀξιόλογοι ἐπιστήμονες, δὲν ἐπιλέγονται ὅμως διὰ τοῦτο, ἀλλὰ ἄλλοι μὲν τοποθετοῦνται διότι ἔχουν «μπάρμπα στὴν Κορώνη», ἄλλοι διότι δὲν εὑρίσκονται εὔκολα πλέον ἀφωσιωμένοι καὶ ἄλλοι διότι ἀποτελοῦν μέλη τῆς παρέας τῶν μαστροχαλαστήδων. Σύρεται ἔτσι εἰς τὸ προσκήνιον ὁ Νῖκος Κρητικός, ἰδιόρρυθμος στοχαστὴς τῆς μαθηματικῆς ἡττοπαθείας, ὁ ὁποῖος ἀδιάφορον ἂν εἶναι ἢ ὄχι κομμουνιστὴς εἶναι πάντως ἀνίκανος νὰ συλλάβῃ τὰς ἀντιφάσεις τῆς κοινωνικῆς ζωῆς καὶ ὁ Ἰωάννης Κακριδῆς, ὁ Δὸν Κιχώτης τῶν τόνων, τὸν ὁποῖον ὑπεστήριξα ὅταν κατεδιώκετο ἀπὸ τοὺς καθαρευουσιάνους ἐπὶ κατοχῆς, μὴ παραλείψας ὅμως νὰ τονίσω, ὅτι περὶ ἀσημάντων ἠσχολεῖτο καὶ ὄχι περὶ ἐθνικῶν ἀναγκῶν, ὡς ἐνόμιζε, ὅτι ἦτο εὔκολον νὰ μᾶς πείσῃ. Οὐκ ἐᾷ αὐτὸν καθεύδειν τὸ τοῦ Ψυχάρη τρόπαιον. Καὶ ἀφήνονται ἀσυμπλήρωτοι αἱ θέσεις διὰ νὰ εὑρεθοῦν οἱ «ἡμέτεροι» ποὺ δὲν ἐφρόντισαν ἀκόμη νὰ ἐκδηλωθοῦν. Ἀπὸ 20 θέσεις συμβούλων συμπληροῦνται αἱ 12, ἀπὸ 20 παρέδρων αἱ 5 καὶ ἀπὸ 10 εἰσηγητῶν καμμία. Ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι ἡ πρώτη ἀπόφασις τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου ἦτο νὰ διαταχθοῦν τὰ σχολεῖα νὰ καθορίσουν, ὅτι οἱ μαθηταὶ πρέπει νὰ προμηθευθοῦν τετράδια 50 σελίδων, τὰ ὁποῖα νὰ καταθέσουν εἰς τὰ Γυμνάσια καὶ ἀπὸ αὐτὰ νὰ ἀποσπῶνται κάθε φορὰ δύο φύλλα διὰ νὰ γίνωνται τὰ διαγωνίσματα. Εἶναι καὶ αὐτὸ ἀπὸ τὰ κατορθώματα τῆς δωρεὰν παιδείας. Φυσικὰ δὲν ὑπάρχει καθηγητὴς ποὺ νὰ μὴ γελᾷ μὲ τὴν καρδιά του διὰ τὰς σοφὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἰνστιτούτου. Καὶ ὡς ἐὰν δὲν ἤρκει, ἡ φαιδρὰ αὐτὴ ὄψις τῶν ἐνασχολήσεων τοῦ Παιδαγωγικοῦ Ἰνστιτούτου, ἰδοὺ καὶ ἐξαπολύεται πρὸ μηνὸς ἡ ὑπ’ ἀριθ. 313 ἐγκύκλιος αὐτοῦ πρὸς ὅλους τοὺς διδάσκοντας, συντεταγμένη, φυσικά, εἰς καθαρεύουσαν, μὲ μίαν μόνον προσπάθειαν δῆθεν ἁπλουστεύσεώς της (ἀντὶ «μεθ’ ὥριμον σκέψιν» γράφει «ὕστερα ἀπὸ ὥριμον σκέψιν») διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ ἀπὸ τοὺς λειτουργοὺς τῆς Παιδείας, Στοιχειώδους, Μέσης καὶ Ἐπαγγελματικῆς νὰ τοὺς ὑποδείξουν μὲ ποῖα θέματα πρέπει νὰ ἀσχοληθοῦν καὶ νὰ γράψουν τὰς ἀπαντήσεις των ἐπὶ δελτίου χάρτου διαστάσεων ¼ τοῦ φύλλου διαγωνισμοῦ! Ἔτσι ἀναδημιουργεῖται ἡ ἐκπαίδευσις καὶ προχωρεῖ μὲ τυμπανοκρουσίας ἡ μεταρρύθμισις! Τὸ Παιδαγωγικόν σας Ἰνστιτοῦτον, κύριοι, εἶναι ὑπόθεσις κωμική, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀσχολῆται κανείς. Θὰ καταρρεύσῃ ἐνωρίτερα ἀπὸ ὅ,τι φαντάζεσθε. Εἶναι καὶ αὐτὸ φιάσκο! Ἀλλὰ μήπως δὲν εἶναι φιάσκο τὸ ἀκαδημαϊκὸν ἀπολυτήριον; Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ θέμα τῆς προσπελάσεως τῆς Ἀνωτάτης Παιδείας εἶναι πελώριον. Καὶ ὅτι τὸ σύστημα τῶν εἰσιτηρίων ἐξετάσεων δὲν ἦτο τὸ προσῆκον. Ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἄλλη μέθοδος ἐπιλογῆς, ἡ ὁποία νὰ ὡδήγει εἰς δικαίαν κρίσιν, μὲ κατάργησιν τῶν εἰσιτηρίων ἐξετάσεων. Ἀπέβλεπα εἰς τὴν προπαρασκευὴν τοιαύτης λύσεως μὲ τοὺς διαγωνισμοὺς τῶν ἀριστούχων. Θὰ ἦτο δὲ δυνατὸν ὠργανωμένων τῶν διαγωνισμῶν αὐτῶν κατὰ κλάδους νὰ ὑπάρξῃ ἓν τμῆμα τοὐλάχιστον τῶν εἰσαγομένων τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ὑπόκειται εἰς τὴν τυχηρὰν ἐντελῶς δοκιμασίαν. Παραλλήλως θὰ ἔπρεπε νὰ ἑτοιμασθῇ ἡ ἵδρυσις προπαρασκευαστικοῦ ἔτους εἴτε εἰς τὰ Πανεπιστήμια εἴτε —καλύτερον— εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, ὥστε νὰ γίνεται ἡ ἐπιλογὴ βάσει σοβαρῶν κριτηρίων. Ἀντὶ ὅμως πάσης ἄλλης προσπαθείας, ποὺ θὰ ἀπῄτει προπαρασκευὴν καθιερώθη προχείρως πέρυσι συστηματικώτερον ἐφέτος τὸ ἀκαδημαϊκὸν ἀπολυτήριον. Ἀποτέλεσμα ἡ στάθμη ἔπεσε, τὸ πρόβλημα ποῖοι εἰσήχθησαν καὶ ποῖοι ὄχι ἐξακολουθεῖ ἐν μηνὶ Ἀπριλίῳ νὰ εἶναι ἐκκρεμές, αἱ ἐγκύκλιοι, παράνομοι κατὰ βάσιν, διαδέχονται ἡ μία τὴν ἄλλην, ἄλλα ὑπόσχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἄλλα ἀποφαίνεται ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς καὶ αὐθέντης τοῦ Ὑπουργείου καὶ τελικῶς πληροφοροῦνται οἱ ὑποψήφιοι διὰ τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολήν, ὅτι θὰ ἐξετασθοῦν καὶ εἰς τὰ Μαθηματικά, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γίνουν Μπρόνσβινγκ! Ἐπήρατε ὅλα τὰ ἐλαττώματα τῶν εἰσιτηρίων ἐξετάσεων, διότι διατηρεῖτε τὸν κλειστὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν εἰδίκευσιν καὶ ὅλα τὰ ἐλαττώματα τοῦ γαλλικοῦ μπακαλωρεά. Καὶ δὲν ἐπήρατε τὰ προτερήματα τοῦ τελευταίου. Καὶ πρὸ παντὸς τὸ θεμελιῶδες, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται διὰ νὰ προσέλθῃ ὁ ὑποψήφιος εἰς αὐτὸ κανένας τίτλος σπουδῶν. Ἠμπορεῖ νὰ μάθῃ μόνος του. Καὶ νὰ προσέλθῃ ὅποτε θέλῃ. Ἔτσι ἀμείβεται ἡ σφραγὶς τῆς δωρεᾶς, τὴν ὁποίαν τονίζετε κάθε ἡμέραν. Καὶ ἔχομεν τὸ παράδειγμα τοῦ Γαλλοέλληνος Μπογιατζῆ υἱοῦ ἑνὸς Ἕλληνος ἐργάτου καὶ μιᾶς Γαλλίδος διδασκαλίσσης— ὄχι δηλαδὴ πλουσίου— ὁ ὁποῖος ἠρίστευσεν εἰς ἡλικίαν 14 ἐτῶν καὶ συνεχίζει ἤδη τὰς σπουδάς. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἀπαγορεύομεν νὰ εἶναι κανεὶς ἐγγεγραμμένος εἰς δύο ἀνωτάτας Σχολάς. Θέλομεν τὴν ἰσότητα πρὸς τὰ κάτω. Ἀποκεφαλίζομεν τοὺς σφραγισμένους μὲ τὴν δωρεάν. Ἢ μᾶλλον τοὺς σφραγίζομεν τὸ μπόϊ διὰ νὰ μὴ μεγαλώσῃ. Γνωρίζετε, ὅτι εἶναι σπάνιον τὸ φαινόμενον Γάλλου ἐπιστήμονος, ποὺ νὰ ἔχῃ ἓν μόνον δίπλωμα ἀνωτάτης Σχολῆς. Διατί οἱ Ἕλληνες πρέπει νὰ μείνουν εἰς τὴν μέσην; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰσοκρατία τῆς μετριότητος, ὄχι ἡ ἀξιοκρατία τῆς Δημοκρατίας. Καὶ κυρίως δὲν ἀντεμετωπίσατε τὸ μέγα, τὸ βασικὸν πρόβλημα, τὴν ἵδρυσιν νέων Πανεπιστημίων. Ἢ μᾶλλον τὸ ἀντεμετωπίσατε εἰς τὰ χαρτιά. Καὶ μὲ τεχνάσματα. Διότι τέχνασμα εἶναι τὸ Ἀττικὸν Πανεπιστήμιον, ποὺ μηχανᾶσθε. Τέχνασμα διὰ νὰ κρύψετε ὑπὸ μίαν πομπώδη περικεφαλαίαν τὴν ρουσφετολογίαν σας. Νὰ κάμετε τοὺς φίλους σας καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Τέχνασμα ἦτο καὶ ἡ περιλάλητος Σχολὴ τῶν Ἰωαννίνων, ὅπου συνέρρευσαν κουτσοὶ στραβοὶ καὶ ἄλλοι, ὅλοι εἰς τὸν Ἅγιον Παντελεήμονα. Διὰ δὲ τὸ Πανεπιστήμιον Πατρῶν διατίθενται, πρὸς τὸ θεαθῆναι, ἐφέτος ἄλλα 10 ἑκατομμύρια! Δὲν νομίζω, ὅτι χρειάζονται περισσότεραι ἀναπτύξεις διὰ νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ ἴδουν τὰ πράγματα, ὅτι τὸ νομοθέτημα τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως ἦτο βεβιασμένον, ἐστηρίζετο εἰς τὸ πεῖσμα καὶ τὸν φανατισμὸν τῶν ὀλίγων, ἦτο εἶμαι βέβαιος ξένον καὶ πρὸς τῆς ἰδίας τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τὰς ἀντιλήψεις καὶ ἐσημείωσε τραγικὴν ἀποτυχίαν εἰς τὴν πρᾶξιν. Εἰς ὅλα ὅμως αὐτὰ τὰ μειονεκτήματα πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἓν ἄλλο, ἀκόμη μεγαλύτερον. Καὶ δι’ αὐτὸ κυρίως ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τοῦ εἰσηγηθέντος τὴν μεταρρύθμισιν εἶναι βαρυτάτη. Διέβαλε τὴν ἀνάγκην τῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἀπεδέσμευσε τὰς δυνάμεις τῆς ἀντιδράσεως κατὰ πάσης μεταρρυθμίσεως. Διὰ πολλὰ ἔτη φοβοῦμαι, ὅτι μετὰ τὴν ἀνατροπὴν τῆς μεταρρυθμίσεώς σας, διότι μὴ ἀπατᾶσθε θὰ ἀνατραπῇ, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ μεταβολῆς εἰς τὰ ἐκπαιδευτικά μας πράγματα. Καὶ θὰ πηγαίνωμεν ἀπὸ κακοῦ εἰς χειρότερον. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν τί ἔγραψεν ὁ κ. Παπανοῦτσος τὸ 1951, κατηγορῶν μίαν ἄλλην μεταρρύθμισιν, ποὺ χαρακτηρίζει ὡς παράδειγμα πρὸς ἀποφυγήν. Λέγει ὁ κ. Γενικός: Αὐτὸ εἶναι τὸ μεγαλύτερον ἔγκλημα τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τοῦ τόπου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς

Ε.Ρ.Ε.).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Βανταλῆς, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ θέματος.

§168Ε. ΒΑΝΤΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος κ. Κασιμάτης ἐξεφράσθη κατὰ τρόπον ποὺ δὲν τὸν κολακεύει καὶ ὀλιγώτερον προσβάλλει ἐμέ. Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κύριος Κασιμάτης εἶπεν ὅτι δὲν μὲ γνωρίζει. Εἶναι δικαίωμά του, διότι διαφορετικοὺς δρόμους ἠκολουθήσαμεν εἰς τὴν ζωήν. Τώρα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς χωρὶς τὴν ἄδειάν του μὲ ἐξέλεξε βουλευτήν. Ἡ ἔκφρασίς του αὐτὴ εἶναι ἀμετροεπὴς καὶ δὲν ταιριάζει εἰς τὸ στόμα ἀνθρώπου ποὺ διεκδικεῖ τίτλους δι’ ἑαυτόν. Ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ ναρκισσισμοῦ του μᾶς βλέπει ὡς μείρακας ὁ κύριος καθηγητής. Ἀλλὰ διὰ νὰ κριθῇ ἕνας ἄνθρωπος, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κύριος καθηγητής, ὅτι χρειάζεται νὰ γίνεται σύγκρισις καὶ τοιαύτη σύγκρισις δὲν ἔγινε. Τότε καὶ μόνον θὰ ἴδωμεν ποῖος ἔχει δικαίωμα νὰ λέγῃ εἰς τὸν ἄλλον ὅτι δὲν θέλει νὰ τὸν μάθῃ.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Νικολαΐδης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§170Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§172ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6ην μ.μ. μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 2.45′ μ.μ.)