1963.08.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17η

Τετάρτη 21 Αὐγούστου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.20′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Περρωτῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως.

§2Α. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἐδημιουργήθη ἕνα ἐπεισόδιον μεταξὺ τοῦ Προεδρεύοντος καὶ ἐμοῦ καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἐδόθησαν ἐξηγήσεις. Μένω κατάπληκτος, διότι ἐνῷ εἰς τὸ δελτίον τύπου ἀναγράφονται τὰ πραγματικὰ γεγονότα, εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφονται διαφορετικά. Συγκεκριμένως ὁ Προεδρεύων εἶπε τὰ ἑξῆς: Εἶναι γνωστόν, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν ὑπάρχουν ὡρισμένα «νούμερα», ἐνῷ εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφονται ἄλλα. Μὲ τὴν τακτικήν σας γίνεσθε νούμερο». Εἶχα τὴν πληροφορίαν, ὅτι θὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν διόρθωσιν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ συνεννοηθῇ μαζί μου. Ἀλλὰ ὁ κ. Θανόπουλος ἀκολουθεῖ καὶ ὡς Πρόεδρος τὴν τακτικὴν τῆς Ε.Ρ.Ε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἴπατε εἶναι ἀκριβές, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ Προεδρεύων ἐβελτίωσεν, ἢ μᾶλλον κατέστησε ἠπιωτέραν τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε. Δὲν εἶναι παραποίησις ἡ βελτίωσις, ἡ μείωσις μιᾶς ἐκφράσεως. Ἠθέλησε, ὡς Πρόεδρος, νὰ μὴ φανῇ, ὅτι εἶπε τόσα πολλά. Γίνεται δὲ αὐτὸ πάντοτε. Δὲν σᾶς τὸ ἀποκρύπτω. Καὶ μὲ σᾶς ἄλλωστε γίνεται. Πολλάκις διαγράφομεν ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν κοινῇ συναινέσει, πρωτοβουλίᾳ τοῦ Προεδρείου. Συνεπῶς, δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ κατηγορηθῇ κανεὶς διὰ μείωσιν διατυπώσεως. Δι’ ἔντασιν διατυπώσεως μάλιστα. Τότε θὰ εἴχατε δίκαιον νὰ τὸ εἴπητε. Διότι ἀποτελεῖ, οὕτως εἰπεῖν, μίαν ἐκδήλωσιν —ἂς μὴ τὴν εἴπωμεν μετάνοιαν— ὅτι δὲν ἤθελε τόσα πολλὰ νὰ εἴπῃ, «τὴν ἔπαθα», «μοῦ ἔφυγε». Καὶ αὐτὸ τὸ λέγετε παραποίησιν; Τοὐναντίον, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκτιμήσητε τὴν χειρονομίαν αὐτὴν τοῦ Προεδρεύοντος. Τώρα, ἐὰν εἰς σᾶς ἀρέσῃ ὅσα λέγονται νὰ μένουν εἰς τὴν ἱστορίαν, ἡ ἱστορία θὰ μᾶς κρίνῃ ἄσχημα. Καλὰ κάμνει λοιπὸν τὸ Προεδρεῖον ἐνίοτε νὰ βελτιώνῃ — νὰ μειώνῃ τὴν διατύπωσιν καὶ τὴν ἔκφρασιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν δίδω.

§5Ι. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὀρθὰ ὅσα εἴπατε ἐφ’ ὅσον δίδετε αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν. Ἀλλὰ ἀνέφερε καὶ διὰ ἄλλα νούμερα καὶ δι’ αὐτὸ ἐναπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζετε, ὅτι ὑπῆρξεν ἀτυχὲς τὸ χθεσινὸν ἐπεισόδιον;

§7Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Φραστικαὶ διορθώσεις.

§8Χ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ πρακτικά.....

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ρουχωτᾶ, θὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ὅτι ἐσεῖς δὲν περιλαμβάνεσθε εἰς τὰ νούμερα. Τί ἄλλο θέλετε; (Χειροκροτήματα).

§10Χ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ τὰ πρακτικὰ ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι...... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε καὶ νομικός. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλῆτε ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Εἰς αὐτὰ τὰ πρακτικὰ ἔχετε καμμίαν διόρθωσιν νὰ κάμετε; Ἔκαμον τὴν δήλωσιν, ὅτι εἰς τὸν πληθυντικὸν ποὺ ἐτέθη, σεῖς δὲν περιλαμβάνεσθε, δὲν εἶσθε νούμερον. Δίδω αὐτὴν τὴν διαβεβαίωσιν.

§12Χ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης... (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως;

§14Χ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ. Τὸ θέμα τῶν πρακτικῶν εἶναι γενικόν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Ἰωάννου, ἔχετε τὸν λόγον.

§16Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πειραιῶς συνάδελφος κ. Σαββόπουλος, ὁμιλῶν χθὲς μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρῃ ὡρισμένας φράσεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ προχθὲς εἶπον. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρών, διὰ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι τὰ ὅσα ἀνέφερε δὲν ἔχουν σχέσιν οὔτε μὲ ὅσα εἶπον, οὔτε....

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Εἶναι ἴσως παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ ἐπικύρωσις τῶν πρακτικῶν ἔχει ἕνα σκοπόν, νὰ πιστοποιηθῇ, ὅτι ἐγράφη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη.

§18Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω περισσότερον, ἐνόμισα, ὅτι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς κυρώσεως τῶν πρακτικῶν ἠμποροῦσα νὰ εἴπω, ὅτι τοὐλάχιστον εἰς τὸ πρῶτον μέρος, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος......

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖ, κύριε βουλευτά, νὰ ἔλθῃ νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον αὔριον.

§20Δ. ΙΩΑΝΝΟΥ. Τότε νὰ ὁμιλήσω αὔριον.

§21Χ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ δευτέραν φορὰν θὰ ὁμιλήσετε;

§23Χ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὸ πλέον ἀσήμαντον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον φέρει καὶ τὴν παραμικρὰν παραποίησιν, θεωρεῖται πλαστογραφία. Διατὶ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νὰ πλαστογραφοῦνται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν; Δὲν εἶναι παραδεκτὴ ἡ κατάστασις.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶπε τοιοῦτόν τι.

§25Χ. ΡΟΥΧΩΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε......

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον. Σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον.

Κύριοι Βουλευταί, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Κύριοι βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ καθυστερήσαμεν ἐδῶ, πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν Νομοθετικῆς Ἐργασίας, προκειμένου νὰ ὁμιλήσουν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, κ. Μαρκεζίνης.

§27Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, κατεθέσαμεν μίαν δήλωσιν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὴν ἀναγνώσω. Μὲ συγχωρεῖτε, μὲ ἐνέπλεξαν τὰ νούμερα καὶ τὴν ἐλησμόνησα. Ὁρίστε, κύριε Γραμματεῦ, ἀναγνώσατε παρακαλῶ τὴν δήλωσιν τῆς Ε.Δ.Α. Κύριοι βουλευταί, ἡ κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς τῆς Ἑνιαίας Δημοκρατικῆς Ἀριστερᾶς, ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τὴν κατωτέρω ἐπιστολήν, ἡ ὁποία ἔχουσα σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον θέμα, θὰ ἀναγνωσθῇ πρὶν δοθῇ ὁ λόγος εἰς τὸν κ. Μαρκεζίνην. Ὁρίστε, κ. Γραμματεῦ, εὐκρινῶς, παρακαλῶ, νὰ ἀναγνωσθῇ. Πρὸς Τὸν Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων Ἐνταῦθα Κύριε Πρόεδρε, Ἡ πορεία τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης ἐκτάκτου συνόδου τῆς Βουλῆς ἐπεβεβαίωσε τὴν ὀρθότητα τῆς διακηρύξεώς μας, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔπρεπε νὰ μὴ ἐμπλακῇ εἰς τὴν παγίδα ποὺ ἀπετέλεσεν ὁ σχηματισμὸς τῆς λεγομένης ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως Πιπινέλη καὶ ν’ ἀρνηθῇ οἱανδήποτε συζήτησιν καὶ συνεργασίαν μαζί της. Διότι ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, νὰ ἀποσπάσῃ τὴν προσοχὴν καὶ ἐκτονώσῃ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ λαοῦ ἀπὸ τὰς μεγίστας εὐθύνας διὰ τὰ ἐγκλήματα καὶ τὰ σκάνδαλα τῆς ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ πραξικοπήματος προελθούσης Κυβερνήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ νὰ ὀργανώσῃ νέον ἐκλογικὸν πραξικόπημα, διαφορετικοῦ τύπου, ἦτο κατάδηλος καὶ ὡμολογημένη. Ἄλλαι σκέψεις ὅμως ἐπεκράτησαν ὡς πρὸς τὴν στάσιν ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αἱ ὁποῖαι συνετέλεσαν ὥστε νὰ χαθῇ πολύτιμος χρόνος. Ὑπῆρξεν ὅμως τοὐλάχιστον τὸ ἀντιστάθμισμα, ὅτι σήμερον κανεὶς πλέον δὲν δύναται καλοπίστως ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ε.Ρ.Ε., τῶν συμφερόντων τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὁ ἐπιμελητής, ἐμμονὴν εἰς τὸν δρόμον τῆς ἀνωμαλίας καὶ τὴν ἐσκεμμένην ἀπόφασιν νὰ μὴ ἀποκατασταθῇ ὁ λαὸς εἰς τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματά του, ἐλεύθερος ρυθμιστὴς τῶν τυχῶν του. Ἐμμονὴ εἰς ἄνισον ἐκλογικὸν σύστημα, τεῖνον εἰς παραμόρφωσιν τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας. Διατήρησις ἀθίκτου τοῦ ἐγκληματικοῦ μηχανισμοῦ βίας, τρόμου καὶ αἵματος, εἴτε εἰς κρατικὰς ὑπηρεσίας ἔχει εἰσδύσει καὶ ἐγκατασταθῆ οὗτος, εἴτε ὑπὸ μορφὴν παρακρατικῶν ὀργανώσεων δρᾷ καὶ ἐπιμελὴς προσπάθεια διὰ τὴν ἐνθάρρυνσιν, ἀναπτέρωσιν τοῦ ἠθικοῦ του καὶ δραστηριοποίησίν του καθὼς καὶ τακτικὴ συγκαλύψεως τῶν εὐθυνῶν του. Σειρὰ μηχανορραφιῶν καὶ προκλήσεων πρὸς νόθευσιν καὶ βιασμὸν τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Παραβίασις τῶν στοιχειωδῶν συνταγματικῶς ἠγγυημένων πολιτικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, ἐν ὄψει μάλιστα ἐκλογῶν, μαρτυροῦν τὴν ἀκαταλληλότητα τῆς Κυβερνήσεως Πιπινέλη πρὸς διεξαγωγὴν στοιχειωδῶς ἐλευθέρων ἐκλογῶν. Ὑπὸ τὰς συνθήκας ταύτας ἡ περαιτέρω συμμετοχὴ εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποφασίζει ἡ νόθος πλειοψηφία, ὄχι μόνον στερεῖται νοήματος, ἀλλὰ δημιουργεῖ καὶ βαρείας διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν εὐθύνας, διότι νομιμοποιεῖται διὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὰς συζητήσεις καὶ ὁ ἀπαράδεκτος ἐκλογικὸς νόμος καὶ ἡ ὅλη πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ διαπίστωσις αὐτὴ ἤγαγεν ἤδη ἀπὸ τῆς 13ης Αὐγούστου εἰς δημοσίας δηλώσεις τοῦ Προέδρου τῆς Ε.Δ.Α. κ. Ι. Πασαλίδη περὶ ἀποχωρήσεώς μας ἀπὸ τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς. Ἡ ἀποχώρησίς μας ἀποτελεῖ ἔντονον καταγγελίαν πρὸς τὸν λαόν, τῶν ὅσων εἰς βάρος του τεκταίνονται καὶ ἀπεύθυνσιν πρὸς αὐτόν, μόνον πλέον ἁρμόδιον, διὰ τῆς δημοκρατικῆς ἀντιστάσεως καὶ πάλης του νὰ ματαιώσῃ τὰς σκοτεινὰς ἐπιδιώξεις τῶν κύκλων τῆς ἀνωμαλίας, νὰ ἐπιβάλῃ τὰ κυριαρχικά του δικαιώματα καὶ ν’ ἀποκαταστήσῃ τὴν δημοκρατικὴν ὁμαλότητα εἰς τὴν χώραν. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἀποχωροῦμεν, κύριε Πρόεδρε, τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος καὶ ἀφήνομεν εἰς τὴν νόθον πλειοψηφίαν καὶ εἰς τὴν λεγομένην ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν Πιπινέλη ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν ἀπεργάζεται. Ἐν Ἀθήναις τῇ 21ῃ Αὐγούστου 1963 Μετὰ τιμῆς Διὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμάδα τῆς Ε.Δ.Α.

Η. ΗΛΙΟΥ

(Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἀποχωροῦν τῆς αἰθούσης οἱ βουλευταὶ τῆς Ε.Δ.Α.). (ΦΩΝΑΙ. Μπράβο. Στὸ καλὸ καὶ νὰ μᾶς γράφετε. Γιὰ τὸ παραπέτασμα). (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ κάμετε ἡσυχίαν. Οἱ κ.κ. Κ. Ἀρλιώτης (Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ) καὶ Χ. Παναγιωτόπουλος (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 27556)8929)18.8.60 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ Συντονισμοῦ «περὶ προκηρύξεως ἀπογραφῆς πληθυσμοῦ — κατοικιῶν καὶ γεωργίας — κτηνοτροφίας τῆς χώρας», ὡς καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διενεργηθείσης τὴν 19ην Μαρτίου 1961 ἀπογραφῆς πληθυσμοῦ». Ὁ κ. Γ. Σωφρονόπουλος (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν), καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ ἐπιβολῆς φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τῶν κηρωδῶν ὑλῶν». Παραπέμπονται εἰς τὰς ἁρμοδίας Ἐπιτροπάς. Ἔχομεν ἤδη εἰσέλθει εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν Νομοθεσίας». Τὸν λόγον ἔχει ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν.

§30Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Φρονῶ, κ. βουλευταί, ὅτι εἶναι αὐτονόητον, ὅτι ἡ σημερινή μου ἀγόρευσις δὲν θὰ ἔχῃ τὸ παράπαν ἀκαδημαϊκὸν χαρακτῆρα, ἀφ’ ἑνὸς διότι τὰ προκύπτοντα προβλήματα δὲν ἀναφέρονται εἰς τὴν ἀφῃρημένην θεωρητικὴν ἄποψιν τοῦ ποῖον εἶναι καλύτερον ἐκλογικὸν σύστημα, ἀφ’ ἑτέρου, διότι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ θεωρητικὴ ἄποψις ἔχει ἐπανειλημμένως ἀναπτυχθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἔχει ἐξαντληθῆ. Καὶ ὄχι μόνον κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς σχεδὸν τοῦ μεσοπολέμου εἶναι τόσον συνήθης ἡ ἐκλογικὴ μεταβολὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ περίοδος ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἔχῃ ἀσχοληθῆ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Καὶ εἰς τὴν τελευταίαν, ὅσοι εἶσθε μέλη, θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ἠσχολήθημεν ἐπανειλημμένως μὲ τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσῃ εὐρέως τὰς ἀπόψεις του. Εἶναι, λοιπόν, ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τὸ θέμα ἐξηντλημένον. Ἐνῷ ὅμως οὕτως ἔχει ἀπὸ τῆς ἀκαδημαϊκῆς του πλευρᾶς, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς εἶναι ἀνεξάντλητον. Καὶ τοῦτο εἶναι φυσικόν, διότι ἡ πολιτικὴ πλευρά, ἡ πολιτικὴ ἐκτίμησις εἶναι συνάρτησις τῶν ἑκάστοτε δημιουργουμένων συνθηκῶν καὶ περιστάσεων. Κατ’ ἐξοχὴν μάλιστα σήμερα ἀπὸ τὴν πλευρὰν αὐτὴν πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον. Ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐδηλώθη, ὅταν αὕτη ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὑπῆρξε διττή, ἀφ’ ἑνὸς ἡ πραγματοποίησις τῆς Βασιλικῆς ἐπισκέψεως εἰς τὴν Βρεταννίαν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ διεξαγωγὴ ἐκλογῶν ἐγγυωμένων τὴν εἴσοδον τῆς χώρας εἰς τὴν ὁμαλότητα διὰ τῆς ἐν τῷ μεταξὺ ἐκτονώσεως καὶ τῆς βαρείας πολιτικῆς ἀτμοσφαίρας. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην αὐτῆς ἀποστολὴν ἡ Κυβέρνησις, ἀτυχῶς, δὲν ἠθέλησε νὰ διαφωτίσῃ τὸ Σῶμα διὰ νὰ γνωρίζωμεν ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Βασιλικοῦ ταξιδίου εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν. Ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε εἰς κάθε περίπτωσιν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία δικαιοῦται νὰ εἶναι πληροφορημένη ἰδίως μάλιστα, ὅταν πρόκειται περὶ περιστάσεων τόσων βαρυσημάντων, διότι ἐπὶ τέλους τὸ Βασιλικὸν αὐτὸ ταξίδι προεκάλεσε σοβαρωτάτην κυβερνητικὴν κρίσιν καὶ ἐξελίξεις, τὰς ὁποίας ζῶμεν σήμερον. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ, εἶχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσῃ τὰς ἀπόψεις του, διότι ἦτο ὑπὲρ τοῦ ταξιδίου καὶ διότι πιστεύει ὅτι αἱ σχέσεις μεταξὺ Μ. Βρεταννίας καὶ Ἑλλάδος πρέπει νὰ εἶναι ἄριστοι. Ἔχω ἕνα λόγον, λοιπόν, ἐπὶ πλέον νὰ ἤθελον ὡς μέλος τῆς Βουλῆς αὐτῆς, νὰ εἶμαι ἐπισήμως ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ διαφωτισμένος. Ἴσως ἀπὸ ηὐξημένην μετριοφροσύνην ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἠθέλησε νὰ ἐνημερώσῃ τὸ Σῶμα περὶ τῶν πιθανῶν λαμπρῶν ἐπιτυχιῶν του ἀπὸ τὰς πολλαπλᾶς ὁμιλίας, τὰς ὁποίας εἶχεν εἰς τὴν Μ. Βρεταννίαν. Δὲν ἤθελον, κύριοι, νὰ μὴ κάμω τὴν παρέκβασιν αὐτήν, διότι ἐπιμένω νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως, ἐὰν ἐπὶ τοιούτων βασικῶν θεμάτων δὲν διαφωτίζεται. Ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐξετάσω ἐὰν ἡ δευτέρα ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως ἠμπορεῖ νὰ πραγματοποιηθῇ. Δηλαδὴ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἱκανὴ πράγματι καὶ παρέχει ὅλας ἐκείνας τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις, ἵνα ἐξαγάγῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν καὶ τὸν ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ὁμαλότητα. Καὶ ἐκείνη μὲ ὑποστηρίζει, ὅτι εἶναι ὑπηρεσιακὴ καὶ ἄχρους καὶ συνεπῶς, παρέχει ὅλας κατ’ αὐτήν, τὰς ἐγγυήσεις διὰ νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἔργον αὐτό, εἰς ἡμᾶς ἐναπόκειται ὅμως νὰ κρίνωμεν ἐὰν πράγματι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ἡ Κυβέρνησις ὑπάρχει, δηλαδὴ νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς τίτλους της καὶ νὰ ἴδωμεν ἐὰν πράγματι, ἡ Κυβέρνησις ὡς λέγει καὶ ὑποστηρίζει, εἶναι ὑπηρεσιακὴ καὶ ἄχρους. Καὶ ἐκ συνθέσεως καὶ γενέσεως ἡ Κυβέρνησις βεβαίως, δὲν εἶναι ὑπηρεσιακή. Τὰς Κυβερνήσεις, κύριοι βουλευταὶ —καὶ δὲν εἶμαι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος τὸ λέγω αὐτό, ἔχει ὑποστηριχθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐπανειλημμένως— τὰς χαρακτηρίζουν οἱ Πρόεδροί των. Καὶ δι’ αὐτὸ καὶ φέρουν, ὅπως ἐλέχθη, τὴν ἐπωνυμίαν τοῦ Προέδρου των, «Κυβέρνησις Παγκάλου», «Κυβέρνησις Μαξίμου», «Κυβέρνησις Τσαλδάρη», «Κυβέρνησις Καραμανλῆ», «Κυβέρνησις Πιπινέλη». Ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ὑπηρεσιακὸν πρόσωπον, εἶναι πολιτικὸν πρόσωπον. Τὸ ὅτι προέρχεται ἀπὸ τὸν διπλωματικὸν κλάδον, δὲν ἔχει καμμίαν, βεβαίως, σημασίαν. Ἠμπορεῖ νὰ προήρχετο ἀπὸ τὸν ἐκκλησιαστικὸν ἢ τὸν δικαστικὸν κλάδον, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν θὰ μετέβαλε τὴν ἰδιότητα τοῦ προσώπου. Τὸ ὅτι ἠτύχησεν καὶ δὲν ἐξελέγη βουλευτής, οὔτε μὲ αὐτὸ ἀπεχρωματίσθη, καθὼς ἐπίσης καὶ τὸ ὅτι παρ’ ὅλον, ὅτι δὲν ἔγινε βουλευτὴς ἔγινεν Ὑπουργός. Οὔτε ἐπίσης τὸ ὅτι ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν θὰ πολιτευθῇ, αὐτὸ δὰ ἔλειψε. Νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὑπερβολικόν. Τὸ ἀζημίωτον τὸ ἔχει πάντως ἐξασφαλίσει, διότι, ἐφόσον ἔγινε Πρωθυπουργὸς τοῦ λοιποῦ δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκη σταυρῶν διὰ νὰ ἐκλεγῇ. (Γέλωτες). Ἐπ’ αὐτῶν, κ. βουλευταί, ἐπιμένω καὶ δὲν θέλω νὰ δίδω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἶμαι σκληρὸς διότι ἁπλῶς λέγω τὴν ἀλήθειαν καὶ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ λέγεται ἡ ἀλήθεια. Δὲν νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν τὸ ἀνέκδοτον τοῦ Ρωΐδη «ἀρκεῖ δηλ. νὰ βαπτίζωμεν τὴν χήνα εἰς ἰχθῦν καὶ νὰ τὴν τρώγωμεν εἰς οἱανδήποτε ἡμέραν νηστείας!». Δὲν εἶναι νοητὸν εἷς ἐν ἐνεργείᾳ Ὑπουργὸς πολιτικός, διότι προάγεται εἰς Πρωθυπουργὸν νὰ εἶναι ἱκανὸς δι’ ἄλλην πολιτικὴν ἢ αὐτομάτως νὰ ἀποχρωματίζεται ὡς ὑπηρεσιακός! Ἐνθυμοῦμαι ἀπὸ τὸ πρόσφατον παρελθὸν ὡρισμένα παραδείγματα, ὅπως τοῦ ἀειμνήστου Ι. Θεοτόκη. Ἐπρόκειτο νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς ὑπηρεσιακὸς Πρωθυπουργός. Πρὸς τοῦτο πολὺ ἐνωρίτερον ἔσπευσε καὶ παρῃτήθη τοῦ ἀξιώματος τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ διέκοψεν ἢ μᾶλλον παρῃτήθη κάθε ἀναμίξεως μὲ τὰ πολιτικὰ Κόμματα. Τὴν ἐκλογήν του δέ, ὡς ὑπηρεσιακοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὴν ἀπεδέχθησαν ὅλα τὰ κόμματα. Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ δεύτερον σημεῖον: Δηλαδή, ὅτι ἐπιτέλους ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πάσχῃ ἀπὸ τοιοῦτον προπατωρικὸν ἁμάρτημα εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπευθῇ; Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐρώτημα. Καὶ οἱ ἄνθρωποι γεννῶνται μὲ προπατωρικὸν ἁμάρτημα, ἀλλὰ βαπτιζόμενοι λυτρώνονται ἀπὸ αὐτό. Ἐν προκειμένῳ θὰ ἦτο περίπτωσις τοῦ βαπτίσματος τό, ἐὰν ἔστω καὶ ἓν κόμμα ἐψήφιζεν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅμως, μέχρι τῆς στιγμῆς οὐδὲν τοιοῦτον συνέβη. Ἀντιθέτως μάλιστα, κινδυνεύομεν νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς μεγαλυτέραν ὀξύτητα ἀπὸ ἐκείνην, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν, ὅταν ὡρκίζετο ἡ Κυβέρνησις. Δὲν γνωρίζω ἐὰν οἱοσδήποτε τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ἠρωτήθη διὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως Πιπινέλη. Δὲν ξεύρω τὶ συνέβη μὲ τοὺς κ.κ. Παπανδρέου καὶ Πασαλίδη. Ἡμεῖς δὲν ἠρωτήθημεν. Εὐθὺς δὲ ὡς ἐσχηματίσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Πιπινέλη, ἔσπευσα καὶ διεδήλωσα δι’ ἀνακοινώσεως, ἡ ὁποία μετεδόθη καὶ ἀπὸ ραδιοφώνου, τὴν ἀντίθεσίν μου. Ἀλλὰ ἔστω. Καὶ μεταγενεστέρως. Ὑπάρχουν τὰ προηγούμενα ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας πρόσφατον ἑλληνικὴν ἱστορίαν. Ἔχομεν τὴν περίπτωσιν τῆς Κυβερνήσεως Γεωργακοπούλου. Αὕτη ἐγένετο ἀποδεκτὴ καὶ ἀπὸ ἄλλα κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁμοίως, ἔχομεν τὴν περίπτωσιν τῆς Κυβερνήσεως Κιουσοπούλου, ἡ ὁποία ἦτο μία περίπτωσις Κυβερνήσεως διενεργησάσης ἐκλογάς, χωρὶς νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ὡς ἐκ τούτου μὴ ἐχούσης ἀνάγκην νὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης ὅλων τῶν κομμάτων. Καὶ ὅμως, τότε ὁ κ. Κιουσόπουλος εἶχε βολιδοσκοπήσει τὸν Στρατάρχην Παπάγον, τὸ γνωρίζω, διότι ἐγένετο δι’ ἐμοῦ, ἐὰν ἔχῃ ἀντιρρήσεις νὰ ἀναλάβῃ τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ πράγματι δὲν εἶχεν ἀντίρρησιν καὶ ἔχω κάθε λόγο νὰ πιστεύω, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην παρεσχέθησαν αἱ ἐγγυήσεις διὰ τὴν διεξαγωγὴν ἐλευθέρων ἐκλογῶν ἐνῷ ταυτοχρόνως ἐπροστατεύετο καὶ τὸ ὄνομα τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ κυρίως ἐπροστατεύετο τὸ Στέμμα καὶ τὸ πολίτευμα. Δὲν ὑπῆρξε, λοιπόν, ἐκ γενέσεως ἡ Κυβέρνησις ὑπηρεσιακή, ἀλλ’ οὔτε ἔστω ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ ἀδυναμία της ἐκαλύφθη. Τουλάχιστον τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ ἐτύγχανε κάποιας εὐρυτέρας ἀναγνωρίσεως. Ἔστω καὶ ἓν κόμμα νὰ ἐδέχετο νὰ συνεργήσῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Μέχρι τῆς στιγμῆς, ὅμως, οὔτε αὐτὸ συμβαίνει. Ἐὰν συμβῇ, τότε θὰ ὑπάρχῃ ἓν δικαιολογητικόν, ἀλλά, ὅπως γνωρίζετε, καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ὥραν ποὺ ὁμιλῶ, κανὲν κόμμα δὲν εἶναι διατεθειμένον νὰ ψηφίσῃ τὸ ὑποβληθὲν ἐκλογικὸν νομοσχέδιον διὰ νὰ στέρξῃ τοιουτοτρόπως εἰς τὸ νὰ γίνῃ τοῦτο νόμος τοῦ Κράτους μὲ εὐρυτέραν βάσιν. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, καὶ ἀρκοῦν μόνον αὐτοί, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ γνωρίζῃ, καὶ γνωρίζει, ὅτι ἡ ἐνέργεια τῶν ἐκλογῶν θὰ γίνῃ ὑπὸ δυσμενεστέρας συνθήκας ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπεκράτουν ἐὰν διεξήγαγε τὰς ἐκλογὰς ταύτας ἡ ἰδία Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ. Ἐγὼ δὲ θὰ τὸ προετίμων. Διότι πιστεύω, ὅτι ἡ δημοκρατία προστατεύεται ἀπὸ τὰς καθαρὰς καταστάσεις. Θὰ ἦτο λοιπόν, προτιμότερον νὰ ἔχωμεν νὰ κάμωμεν ἀπ’ εὐθείας μὲ τὴν Ε.Ρ.Ε., παρὰ μὲ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία πράττει οὕτως ἢ ἄλλως ὅ,τι θὰ ἔπραττεν ἂν ἦτο Κυβέρνησις τῆς ΕΡΕ. Ἡμεῖς ὅμως ἤδη ἔχομεν στόχον τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, καὶ πρέπει ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἀποδεικνύωμεν, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν εἶναι τρίτη Κυβέρνησις, ἀλλὰ ὑποκατάστατον. Φυσικὰ ἐὰν ὅλα αὐτὰ τὰ συνειδητοποιήσωμεν ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι τὸ νὰ ὁμιλοῦμεν περὶ ἐκτονώσεως τῆς πολιτικῆς ἀτμοσφαίρας καὶ εἰσόδου εἰς τὴν ὁμαλότητα μόνον ὡς ἀστειότης δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ. Διατρέχομεν ἁπλῶς περίοδον μεταβατικῆς ἡσυχίας ἡ ὁποία προαναγγέλλει ἐπερχομένην μᾶλλον θύελλαν. Δὲν θὰ ἀρκεσθῶ ὅμως μόνον εἰς ὅσα σᾶς ἐξέθεσα καίτοι φρονῶ, ὅτι θὰ ἤρκουν, ἀλλὰ θὰ προχωρήσω μὲ τρόπον ἀντικειμενικὸν καὶ περαιτέρω διὰ νὰ ἐξηγήσω διατὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὔτε ἄχρους εἶναι οὔτε ὑπηρεσιακή. Θὰ ἐξετάσω τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον πολιτεύεται καὶ θὰ εἰσέλθω κατόπιν εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὁποίου ἐζήτησεν τὴν ψήφισιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Κατέβαλε κάθε προσπάθειαν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ παρουσιάζεται ὡς τρίτος καὶ ἠθέλησεν ἡμεῖς νὰ τὸ πιστέψωμεν. Ἐπεδίωξε νὰ μᾶς διδάξῃ τὶ ἐστὶ Κοινοβουλευτισμὸς καὶ πῶς ἀσκεῖται. Ἐν συνεχείᾳ ἀνέπτυξε τὰς παραδόξους θεωρίας του ὡς πρὸς τὴν ἀριστερὰν ἐπικαλεσθεὶς τὸ ἀτυχὲς παράδειγμα τὸν φυλετικὸν ἀγῶνα τῶν μαύρων μὲ τοὺς λευκοὺς εἰς Η.Π.Α. Κατόπιν κατὰ τὰς ἐπαφάς του μὲ τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐζήτησεν πάλιν νὰ παρουσιασθῇ ὡς τρίτος, ὡς διαιτητής, διὰ νὰ ἐπιλύσῃ τὰς διαφορὰς αὐτῶν. Ἔσπευσα νὰ τοῦ δηλώσω, ὅτι δὲν ἀντιλαμβάνομαι τὸν ρόλον αὐτὸν ὅταν ἀνήκῃ εἰς μίαν πλευράν. Τοῦ ἐτόνισα τὸ δι’ ἐμὲ ἀκατανόητον, τὸ νὰ αὐτοδιορίζεται τὶς διαιτητὴς ἢ νὰ διορίζεται ἀπὸ μίαν μερίδα εἰς τὴν ὁποίαν καὶ νὰ ἀναφέρεται. Τότε εἶναι τοποτηρητὴς ἢ ἐντολοδόχος. Καὶ ἠπόρησε διατὶ νὰ μὴ ἀναφερώμεθα κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν ΕΡΕ. Εἰς τὴν προηγουμένην βουλευτικὴν περίοδον συνεζητήθη καὶ ἐψηφίσθη ἐκλογικὸς νόμος μὲ τὴν Κυβέρνησιν τῆς ΕΡΕ. Προσωπικῶς ἐπικοινωνῶ μὲ τὸν κ. Ροδόπουλον καὶ ὡς Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τὴν νέαν του ἰδιότητα. Ἐπεκοινώνησα καὶ μὲ τὸν κ. Παπαληγούραν ἂν δὲ δὲν ἐπεκοινώνησα μὲ τὸν κ. Κανελλόπουλον εἶναι διότι ἦτο ἀσθενής. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ συζητῶ μὲ ὅλους ὅταν μάλιστα αὐτὸ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ καλυτέρου δι’ ὅλους μας καὶ διὰ τὸ καλὸν τῆς Πατρίδος. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὸν ἁπλοϊκὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον προεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ τρίτη δῆθεν ἄποψις. Εὑρέθημεν, ἐλέχθη πρὸ ἀκραίων προτάσεων τῶν κομμάτων, οἱ μὲν ὑπεστήριζον τὸ πλειοψηφικὸν οἱ δὲ ὑπεστήριζον τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τὴν μέσην λύσιν. Ἔ, λοιπόν, ποῖος εἶπεν ὅτι ἀκραῖαι λύσεις εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν ἢ ἡ ἀναλογική; Ἀποτελοῦν ἀμφότεραι ὀρθοδόξους λύσεις καὶ οὐδεὶς διενοήθη νὰ ὑποστηρίξῃ ποτέ, ὅτι εἶναι ἀκραῖαι λύσεις οὔτε λ.χ. εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅπου ἐφαρμόζεται συνεχῶς τὸ πλειοψηφικόν, οὔτε εἰς τὸ Ἰσραὴλ ὅπου ἐφαρμόζεται ἡ ἀναλογικὴ καὶ μάλιστα μὲ μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Αὗται αἱ λύσεις ἐμφανίζονται ἐνίοτε μὲ συγκερασμόν. Ἔχομεν πλειοψηφικὸν μὲ εὐρυτάτην ἐκλογικὴν περιφέρειαν μὲ στενωτέραν ἢ μὲ στενήν. Ἔχομεν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἢ ἀναλογικὴν μὲ 10% κατ’ Ἐφετεῖον εἰς τὴν δευτέραν κατανομήν. Κάθε ἓν ἀπὸ αὐτὰ τὰ συστήματα ἐξυπηρετεῖ μίαν ἀποστολήν. Τὸ πλειοψηφικὸν τὴν σταθερότητα τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν κρίνει ὡς ὕψιστον ἀγαθὸν καὶ ἡ ἀναλογικὴ τὴν δικαιοσύνην δι’ ὅλα τὰ κόμματα καὶ δι’ ὅλας τὰς παρατάξεις. Τὸ ἐνδιαφέρον νόθον σύστημα ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ εὐνοήσῃ μίαν παράταξιν καὶ νὰ στραφῇ ἐναντίον τῆς ἄλλης. Τὸ 1951 ἦτο σύστημα στρεφόμενον κατὰ τοῦ κ. Παπανδρέου. Τὸ 1958 ἐστρέφετο κατ’ ἐμοῦ καὶ τὸ 1961 ἦτο σύστημα κατὰ τοῦ κ. Βενιζέλου συνεργαζομένου τότε μὲ τὸν Στρατηγὸν Γρίβαν. Τὸ 1963 δὲν θὰ εἶναι σύστημα κατ’ οὐδενός, θὰ εἶναι μόνον ὑπὲρ τῆς ΕΡΕ, ὡς θὰ ἐξηγήσω παρακάτω. Ἐκτὸς τούτου προτείνουσα ἁπλῶς ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν μεταχειρίζεται ἀνίσως τὰς δύο παρατάξεις. Διότι ἐὰν ἐνεφανίζετο εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως ὤφειλε καὶ ὑπεστήριζε κατὰ τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, στηριζομένη εἰς τὸ ὅτι αὐτὸ ὑπῆρξεν αἴτημα ὅλης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, (διότι ὡς γνωρίζω τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ὅλα τὰ κόμματα ἦσαν σύμφωνα)· καὶ φυσικὰ ὅταν ὁμιλῶ διὰ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἀναφέρομαι καὶ εἰς τὸν ὀρθόδοξον τρόπον ὑπολογισμοῦ τῆς δευτέρας κατανομῆς ἐκ τοῦ ὑπολοίπου, ἐὰν ὑπεστήριζε λέγω αὐτὴν τὴν ἄποψιν τὶ θὰ συνέβαινε; Ἡ μὲν ΕΡΕ θὰ ἠδύνατο ἢ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἢ νὰ τὸ καταψηφίσῃ. Ἐὰν κατεψήφιζε τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, οὐδὲν εἶχε νὰ ζημιωθῇ ἡ ΕΡΕ, διότι θὰ ἐπεκράτει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριζε, τὸ πλειοψηφικὸν καὶ μόνον ἐὰν ἔκρινεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὁδηγηθῇ ὁ τόπος εἰς ἄλλας περιπλοκὰς ἠμπορεῖ νὰ ἐψήφιζε τὴν ἀναλογικήν. Ἐνῷ σήμερον ἐὰν ψηφίσῃ τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον ἐπωφελεῖται, διότι ἐξέρχεται ἀπὸ τὸ ἀδιέξοδον, διότι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι τῆς ἐπιθυμίας τῆς Α.Μ. τοῦ Βασιλέως. Ἐλᾶτε τώρα εἰς ἡμᾶς. Ἐὰν ψηφίσωμεν ἐναντίον τοῦ προτεινομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίου, ψηφίζομεν ἐναντίον μας, διότι τότε θὰ ἰσχύῃ τὸ πλειοψηφικόν. Ἐὰν ψηφίσωμεν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου πάλιν ψηφίζομεν ἐναντίον μας, διότι δὲν ψηφίζεται ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Αὐτὸς ὁ τρόπος ἐξυπηρετεῖ τῆς μιᾶς μερίδος τὸ ἐνδιαφέρον. Εἶναι λοιπὸν ἄχρους; Θὰ ἐπικαλεσθῶ τώρα καὶ παρεμπίπτουσαν περίπτωσιν ποὺ ἀποδεικνύει πόσον ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ εἶναι εὐάρεστος εἰς μίαν μερίδα τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἡ περίπτωσις τοῦ δυσυποστάτου πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Ἀντιπαρέρχομαι ἀντιφάσεις, ἀντινομίας καὶ ὑπαναχωρήσεις καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν διὰ νὰ παρακολουθήσωμεν τὸ θέμα καλύτερα. Γνωρίζομεν ποία ἦτο ἡ γενεσιουργὸς αἰτία τῆς παρεμβολῆς τῆς διατάξεως ἐκείνης ἀρχικῶς εἰς τὸν νόμον τοῦ 1961, ὅπως αἱ μεταπροσεχεῖς ἐκλογαὶ ἐνεργηθοῦν μὲ πλειοψηφικόν. Ἐὰν ἐσκέφθη ἡ ΕΡΕ, ὅτι παρ’ ἐλπίδα δὲν θὰ εἶχε ἀπόλυτον πλειοψηφίαν διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν θὰ ἤρχετο πάντως πρῶτον κόμμα, ὅλοι δὲ οἱ ἄλλοι διὰ νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν θὰ ἔπρεπε νὰ στηριχθοῦν εἰς τὴν ἀριστεράν. Τότε θὰ ἀπέβλεπεν ἡ ΕΡΕ εἰς νέας ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ εὑρίσκετο εἰς τὸ δίλημμα ἢ νὰ συνεργασθῇ μὲ τὴν ἀριστερὰν καὶ νὰ διαβληθῇ ἢ νὰ κατέλθῃ χωριστὰ καὶ νὰ σφαγῇ ὡς ἀρνίον. Ἐχρειάζετο τὴν διάταξιν περὶ πλειοψηφικοῦ διὰ νὰ τὴν χρησιμοποιήσῃ, ἂν δὲν διέθετε εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Τώρα, ὡς Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν καὶ εἰς τὴν παροῦσαν, ἐδήλωσα, ὅτι δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἡ διάταξις, διότι εἶναι θέμα δυνάμεως. Θὰ ἴδητε διατὶ τὴν ἐπικαλοῦμαι. Τὴν ἐπικαλοῦμαι διὰ νὰ ἀποδείξω τὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν εἶχε τὴν εὐχέρειαν ἡ ΕΡΕ καὶ παρῃτήθη ταύτης, διότι δὲν τῆς τὸ ἐπιτρέπουν αἱ σημεριναὶ συνθῆκαι. Τῆς τὴν παρέχει καὶ διὰ τὸ μέλλον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, μὲ προσποιητὴν ἀφέλειαν. Προσπαθεῖ δηλαδὴ νὰ ἐξυπηρετήσῃ καὶ εἰς αὐτὸ τὴν ΕΡΕ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν φιλοσοφίαν του. Ἀντελήφθητε διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι οὔτε ὑπηρεσιακή, οὔτε ἄχρους καὶ δὲν θέλει νὰ προσφέρῃ λύσιν ἱκανοποιοῦσαν ὅλα τὰ κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ ἐνδιαφέρεται πῶς θὰ διέλθῃ ἀπὸ τὰς συμπληγάδας πέτρας μὲ τὰς ὀλιγωτέρας θυσίας. Θὰ τὸ ἀντιληφθῆτε καλύτερα ἐξετάζοντες τὸ νομοσχέδιον. Αἱ τρεῖς ἀρεταὶ τοῦ νομοσχεδίου λέγουν ὅτι εἶναι αἱ ἑξῆς: Πρῶτον, ἐξυπηρετεῖ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, δεύτερον, εἶναι τὸ δικαιότερον δυνατὸν σύστημα καὶ τρίτον, ἀποτρέπει τὸ κυβερνητικὸν χάος καὶ τὴν ἀκυβερνησίαν μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἂς ἐξετάσωμεν ἓν ἕκαστον ἐπιχείρημα. Εἶναι, λέγουν, κατ’ ἐξοχὴν ἐπωφελὲς διὰ τὸ Ἔθνος. Ἀξιότιμοι, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁμιλοῦμεν περὶ «ἐθνικοῦ» ἐννοοῦμεν «ἀντικομμουνιστικοῦ». Νομίζω, ὅτι οἱ τίτλοι μου εἶναι ἀδιάβλητοι ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικοφροσύνης. Αὐτὸ μοῦ ἐπιτρέπει νὰ διακηρύσσω πόσον ἀπεχθάνομαι τὸν ὅρον «ἀντικομμουνιστικός». Διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ προσφέρωμεν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν κομμουνισμὸν καὶ νὰ ἀντιστρατευώμεθα τὰ ἰδικά μας συμφέροντα. Πάντως εἶναι γεγονὸς ὅταν λέγωμεν «ἐθνικὸν» σημαίνει, ὅτι φέρομεν εἰς δύσκολον θέσιν τὴν ἀριστερὰν καὶ ἡ συνέπεια εἶναι ἁπλῆ. Σᾶς λέγουν, ἀφοῦ ἡ ἄκρα ἀριστερὰ ὑποστηρίζει τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν στοιχειῶδες συμφέρον τῶν ἐθνικοφρόνων εἶναι νὰ μὴ συμφωνοῦμεν εἰς ἕνα μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ἡ ἀριστερά. Ἀλλοίμονον ἐὰν τὸ Κράτος δὲν δύναται — ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἠμπορεῖ ἄριστα — νὰ προλάβῃ κινδύνους προερχομένους ἀπὸ τὴν ἄκραν ἀριστερὰν καὶ χρειάζεται νὰ σκέπτεται τοιουτοτρόπως. Ἀλλὰ ἔστω νὰ δεχθῶ ὅτι εἰς αὐτὸ ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Τὶ διαφέρει τοῦτο ἀπὸ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄκραν ἀριστεράν; Χρειάζεται 15% διὰ νὰ εἰσέλθῃ ἕνα κόμμα εἰς τὴν Βʹ κατανομήν. Δὲν πιστεύω νὰ φρονῇ κανεὶς ἐξ ὑμῶν, ὅτι ἡ ἀριστερὰ δὲν διαθέτει τὸ 15%. Ἄλλως θὰ εἶχε τὸ θέμα ἐὰν τὸ ποσοστὸν ἦτο 20% ἢ 25% ἢ ἐὰν ὑπεστηρίζετο τὸ σύστημα τοῦ 1958. Τότε θὰ εἶχε κἄποιαν ἀξίαν τὸ ἐπιχείρημα.

§31Κ. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἄλλως μὲ τὴν παροῦσαν διάταξιν τὸ τρίτον κόμμα εἰσέρχεται εἰς τὴν Βʹ κατανομήν.

§32Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Μητσοτάκης. Βεβαίως δὲν ἠμποροῦν νὰ πιστεύουν, ὅτι τὸ Κέντρον δὲν θὰ περάσῃ τὸ 15%. Ποῖον ἄλλον λοιπὸν ἐσκέφθη τὸ νομοσχέδιον; Ἐσκέφθη τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ὅτι δὲν διαθέτει τὸ 15%; Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ εἷς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ ὁποῖος νὰ νομίζῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις νομοθετεῖ ἐναντίον μας. Θὰ μοῦ ἔκαμε μεγάλην τιμὴν τοῦτο, ἀλλὰ δὲν τὸ πιστεύω. Πρέπει συνεπῶς νὰ ἐρευνήσωμεν τὴν ἀληθῆ πρόθεσιν τοῦ Νομοθέτου. Δὲν στρέφεται ἐναντίον τῆς ἀριστερᾶς, διότι ἡ ἀριστερὰ θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βʹ κατανομήν, οὔτε ἐναντίον τοῦ Κέντρου ποὺ θὰ εἰσέλθῃ καὶ αὐτὸ εἰς τὴν Βʹ κατανομήν, ἀλλὰ οὔτε ἐναντίον ἐμοῦ. Διατὶ λοιπὸν ὅλη αὐτὴ ἡ ἱστορία; Καὶ δὲν ἀποφασίζομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν; Ὑπάρχει ἁπλῶς ἡ ἄλλη πλευρὰ τοῦ νομίσματος. Τὸ νομοσχέδιον εὐνοεῖ, ἁπλούστατα, τὴν ΕΡΕ. Τοῦτο δὲ ἔχει τεραστίαν σημασίαν. Καὶ ἰδοὺ ποίαν: Δημιουργεῖ ψυχολογίαν «δοβλετίου», ἢ ἄλλως αὐτοδυνάμου Κυβερνήσεως τῆς ΕΡΕ. Αὐτὸ ἐξουδετερώνει καὶ τῶν καλοπίστων Ὑπουργῶν τὴν προσπάθειαν. Οἱαδήποτε διαταγή, διδομένη ὑπὸ ὑπηρεσιακῶν Ὑπουργῶν πρὸς οἱαδήποτε «κακὰ» ὄργανα—δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν καλῶν ὀργάνων— δὲν θὰ τὴν ἐφαρμόσουν, διότι τὰ ὄργανα αὐτὰ δὲν ἐνδιαφέρονται τὶ λέγει ὁ ὑπηρεσιακὸς Ὑπουργός, ἀλλὰ τὶ θὰ εἴπῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικότης. Εἶμαι βαθύτατα δημοκρατικὸς καὶ ὑποστηρίζω πάντοτε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πιστεύω ἀφόβως, ἔχω κοινὴν προέλευσιν μὲ τὴν σημερινὴν πλειοψηφίαν καὶ δὲν ἔχω ἀντιπάθειαν πρὸς αὐτὴν ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ παριστάνωμεν τὰ «κουτορνίθια» καὶ νὰ δεχώμεθα, ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα ἐξασφαλίζει ἰσοτιμίαν καὶ ἴσην μεταχείρισιν. Δὲν συζητῶ οὔτε περὶ ἐγκυκλίων, οὔτε περὶ ἀντικαταστάσεως Νομαρχῶν, οὔτε περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, διότι ἐγὼ δίδω σημασίαν εἰς ἓν καὶ μόνον, εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποφασιστικὸν σημεῖον. Θέλετε νὰ ἐλαφρύνωμεν τὴν συζήτησιν, θὰ ἐπικαλεσθῶ ἕνα παράδειγμα ποὺ δείχνει τὴν σημασίαν τῶν ἐγκυκλίων καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως ὀργάνων. Κατὰ τὸ 1853......

§33ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄντε!

§34Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὄχι, εἰς ἐμὲ δὲν λέγουν ἄντε. (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§35Γ. ΤΣΑΚΑΛΟΣ. .. (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ὁμιλοῦν ἀρχηγοὶ κομμάτων δὲν ἐπιτρέπεται οὐδεμία διακοπή. Αὐτὸ τηρεῖται κατὰ κανόνα. Θὰ παρακαλέσω ὅλους τοὺς κ. συναδέλφους νὰ ἀκούσουν μετὰ προσοχῆς τὸν ἀγορεύοντα. Σᾶς παρακαλῶ δὲ προσωπικῶς ὅπως μὴ διακόπτετε.

§37Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κατὰ τὸ 1853 ὁ Ὑπουργὸς Σπ. Πήλικος παρίστατο εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τοῦ ὁποίου προήδρευε κατ’ οὐσίαν ὁ βασιλεὺς Ὄθων παρὰ τὴν παρουσίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ Κριεζῆ καὶ τὸ ὁποῖον εἶχε συνέλθει διὰ νὰ ἐξετάσῃ πῶς θὰ διηνηργοῦντο αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἂν θὰ ἐγίνοντο οἱ ἐπίσημοι πίνακες τῶν ὑποψηφίων, διότι τὴν μακαρίαν ἐκείνην ἐποχὴν «τῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν» ἐπεκράτει ἡ διαδικασία τῶν ἐπισήμων πινάκων τῶν ὑποψηφίων. Ὁ Πήλικος διεμαρτυρήθη. Τοῦ ἀντέτεινον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταβληθῇ ἡ τακτικὴ καὶ ὅτι θὰ γίνῃ ἁπλῶς διὰ τῶν Νομαρχῶν ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἐπισήμων ὑποψηφίων. Ὁ Πήλικος ὑπεχώρησεν, ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζε τὴν συνέχειαν. Ὁ Χρηστίδης ἀντετάχθη εἰπών, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκθέσωμεν τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ μὴ τοὺς ὑποστηρίξωμεν! Ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν Ἀμβροσιάδης διεμαρτύρετο μετ’ οὐ πολὺ ἐναντίον τοῦ Πήλικου, διότι συνέλαβεν ἐγκυκλίους τοῦ τότε Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης διὰ τῶν ὁποίων ὁ Ὑπουργὸς συνίστα εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς καὶ τοὺς Εἰρηνοδίκας ν’ ἀπέχουν οἱασδήποτε ἀναμίξεως εἰς τὰ θέματα τῶν ἐκλογῶν καὶ τῶν προσώπων ὑποψηφίων. Ὁ Ἀμβροσιάδης διεμαρτυρήθη καὶ εἶπεν, ὅτι διὰ τῶν ἐγκυκλίων πρέπει νὰ συνιστᾶται ἀντιθέτως ἡ ἠθικὴ ἐνίσχυσις τῶν ὑποψηφίων. Ὁ ἀτυχὴς Πήλικος ἐπεκαλέσθη, ὅτι ἀκόμη καὶ ἐπὶ Κωλέττη ἐγίνοντο τοιαῦται ἐγκύκλιοι καὶ ὁ Ἀμβροσιάδης τοῦ ἀπήντησε τὸ περίφημον: «Ἀλλὰ ποίαν σημασίαν ἔχουν αὐταὶ αἱ ἐγκύκλιοι; Τότε ἐπὶ Κωλέττη καὶ προτοῦ καὶ μετὰ ταῦτα ἔγραφον ὡς «ἄγγελοι», ἀλλὰ πῶς ἐνεργοῦσαν; Ποία ἦτο ἡ μυστικὴ ἀλληλογραφία των; Θὰ μᾶς ἐγελοῦσαν οἱ τότε Ὑπουργοὶ μὲ τὴν ἠθικήν μας συνδρομήν, διότι καὶ φόνοι καὶ πλαστογραφίαι καὶ ὅλα τὰ ἐγκλήματα παρηγγέλλοντο, καὶ μόνη παραγγελία ἦτο νὰ ἐπιτύχῃ ἡ ἐκλογή· τὸ πῶς μὴ ἐρεύνα!!!». Κύριοι βουλευταί, εἶμαι ὑπερήφανος, διότι ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐπὶ ἔτη λέγων πράγματα, τὰ ὁποῖα χειροκροτοῦνται ἑκάστοτε ἀπὸ τὴν μίαν πλευρὰν καὶ ἀποδοκιμάζονται ἀπὸ τὴν ἄλλην. Ἀλλὰ οὐδέποτε ἔπαυσα νὰ λέγω ὅσα εἰλικρινῶς πιστεύω — ταῦτα πρὸς τοὺς θορυβοῦντας. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ δίκαιον. Πῶς ὀνομάζεται ἕνα νομοσχέδιον δίκαιον ὅταν ἀποβλέπῃ εἰς τὴν τοιαύτην λεόντειον κατανομήν; Ἀποβλέπει εἰς τὴν κατανομὴν τῶν ὑπολοίπων τῶν ἑδρῶν μὲ σκοπὸν νὰ εὐνοηθῇ τὸ ἓν μόνον κόμμα ἔναντι ὅλων τῶν ἄλλων. Ἢ ὅταν ἐφθάναμεν οὐσιαστικῶς εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ κυριαρχῇ ὡς RAISON D’ ETAT τὸ νὰ ἐξασφαλισθῇ δῆθεν ὁ τόπος ἀπὸ τὴν ἀκυβερνησίαν. Νομίζω ὅτι ἀποτελεῖ τοῦτο καὶ μόνον κίνδυνον μεγίστης ἀνωμαλίας Ἐὰν ἀρχίσῃ καὶ ἡ ἄλλη πλευρὰ νὰ σκέπτεται κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, τότε θὰ ἐπήγαινε περίπατο αὐτὴ ἡ ἰδέα τῆς δημοκρατίας. Σήμερον, αὔριον ἢ μεθαύριον. Πάντως κάποτε! Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπὸ οὐδένα ἀποδεκτὴ ἡ ἄποψις, ὅτι ἡ πιθανότης τῆς μετεκλογικῆς Κυβερνήσεως συνεργασίας θὰ ἀπετέλει χάος. Ἀφίνω ὅτι θὰ ἤμην ἕτοιμος νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ὑπάρχουν περιστάσεις ὅπου τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐπιβάλλει κυβερνήσεις συνεργασίας. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν ὅπου ἀντιπαθοῦν τὰς Κυβερνήσεις συνεργασίας, ὑπάρχουν στιγμαὶ καθ’ ἃς ἐπεδιώχθη διὰ λόγους ἐθνικοῦ συμφέροντος, ἡ δημιουργία Κυβερνήσεων συνεργασίας Ἡ Ἑλληνικὴ πραγματικότης εἶναι πλήρης τοιούτων παραδειγμάτων. Τὸ 1926 ἡ Κυβέρνησις συνεργασίας εἶναι ἐκείνη, ποὺ ἔσωσε τὸν τόπον ἀπὸ τὰς συμφορὰς ποὺ εἶχεν ἐπισωρεύσει ἡ δικτατορία τοῦ Παγκάλου. Τὸ τέλος τοῦ συμμοριτοπολέμου δὲν ἐγένετο ἀπὸ μονόπλευρον Κυβέρνησιν ἀλλὰ ἀπὸ Κυβέρνησιν συνεργασίας. Αὐτὰ πρέπει νὰ γνωρίζουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν ἀντίθετον ἄποψιν. Ὡς γνωρίζετε καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ ταυτοχρόνως ὑποστηρίζω ὅπως εἶπε καὶ ὁ Θουκυδίδης «τὸ παρὸν ἀεὶ βαρὺ τοῖς ὑπηκόοις». Ἡ ἐπὶ μίαν 8ετίαν διατήρησις ἑνὸς κόμματος εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐδημιούργησε πολλὰς ἀνωμαλίας. Ἐὰν συνεχισθῇ καὶ εἰς τὴν ἑπομένην 4ετίαν, δηλαδὴ ἐπὶ μίαν 12ετίαν θὰ ἦτο διὰ τὸν τόπον συμφορά. Θὰ ἐχρειάζετο δημοκρατικωτέρα ἀλλαγή. Τὸ ὑποστηρίζω καὶ θὰ ἦτο εὐτύχημα καὶ διὰ τὴν ΕΡΕ, ἐὰν συνελάμβανε τὸ νόημα τῶν λόγων μου. Καὶ θὰ ἦτο εὐτύχημα διὰ τὸ Ἔθνος νὰ μὴ συνεχισθῇ αὐτὴ ἡ μονοκομματικὴ Κυβέρνησις! Ὅσα εἶπον δὲν τὰ εἶπον διὰ νὰ θίξω οὐδένα, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδείξω πῶς σκέπτεται ἡ δῆθεν ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις. Ἐπιθυμεῖ νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ἂν δὲν ψηφισθῇ ἡ ΕΡΕ θὰ ἐπακολουθήσῃ χάος. Δηλαδὴ θέλει δι’ ἐντέχνως ὑποβολιμαίων τρόπων νὰ βοηθήσῃ πάλιν ἕνα σκοπόν. Καὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἀποκαλύπτω. Ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα. Τὶ θέλετε νὰ κάμωμεν, λέγουν. Ἠμποροῦμεν ἡμεῖς ὡς ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις νὰ ἀγνοήσωμεν τὴν πλειοψηφίαν; Θὰ ἤρκει ὅμως αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ἀκατανόητον ἐπιχείρημα διὰ νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν δρᾷ κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς πλειοψηφίας, τότε τί διαφέρει ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν; Ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, ἐὰν ἦτο ὑπηρεσιακή, ἔπρεπε νὰ φέρῃ ἐκλογικὸν νόμον ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἐλευθέραν κρίσιν της θὰ ἦτο προσήκων καὶ ἂν κατεψηφίζετο θὰ παρῃτεῖτο. Τὶ θὰ ἐσήμαινεν αὐτό; Θὰ ἐσήμαινεν, ὅτι θὰ εἶχε ἐκτελέσει τὸ καθῆκον της καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, ὁ καθεὶς μὲ τὴν σειράν του, θὰ ἀνελάμβανε τὰς εὐθύνας του. Ὅταν ὅμως ἔρχεσθε ἐδῶ καὶ λέγετε, δὲν δύνασθε νὰ ἀγνοήσητε τὴν πλειοψηφίαν, τότε ὁμολογεῖτε, ὅτι εἶσθε ὑποκατάστατον τῆς ΕΡΕ. Καὶ εἶναι πολὺ καλύτερα τότε νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Καραμανλῆς νὰ συζητήσωμεν μαζί του ἀπ’ εὐθείας. Ἀνεξαρτήτως ἐξ ἄλλου, κ.κ. βουλευταί, τοῦ ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐζήτησεν ὑπὲρ αὐτῆς τίποτε παρὰ ἁπλῶς νὰ μὴ γίνουν πράξεις ἐναντίον της, ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀνεγνώρισεν καὶ ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία ἀπεδέχθη, ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἀνωμαλία καὶ ὅτι ἀποστολή της εἶναι νὰ ἐξαγάγῃ τὸν τόπον αὐτὸν ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν αὐτὴν καὶ ἐφ’ ὅσον τὴν ἀνωμαλίαν τὴν δέχεται ὡς ἀποτέλεσμα τῶν ἀντιθέσεων μεταξὺ Ἀντιπολιτεύσεως καὶ πρώην Κυβερνήσεως εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ προσέξῃ πρωτίστως τὰς γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶχεν ὑποχρέωσιν πρὸς τοῦτο ὄχι μόνον ἐξ οὐδετερότητος, ἀλλὰ καὶ πρακτικῶς. Διότι μόνον τοιουτοτρόπως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξέλθῃ ὁ τόπος ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν. Διότι ἄλλως ἡ ἀνωμαλία θὰ ἐπιταθῇ καὶ ἡ ἀποστολὴ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἔναντι τοῦ Βασιλέως, ἡ Κυβέρνησις, θὰ εἶχε πλήρως ἀποτύχει. Πρέπει τώρα νὰ προσθέσω, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν ὅσων εἶπον εἶναι λάθος νὰ λησμονῶμεν τὰ ἐπιχειρήματα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, τῆς ὁποίας ἄλλωστε ἡ ἐφαρμογὴ βοηθεῖ εἰς τὸ ἀδιάβλητον τῶν ἐκλογῶν, ὅπως πρέπει νὰ πράξωμεν ἰδιαιτέρως ἀκριβῶς διὰ νὰ εἰσέλθῃ ὁ τόπος εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον τὸ ταχύτερον. Ὅλοι πρέπει νὰ βοηθήσωμεν εἰς τοῦτο. Ἔχει διαμορφωθῆ κατάστασις γύρω μας σοβαρά. Ὁ τόπος ἔχει εἰσέλθει εἰς περίοδον πράγματι δυσχερῆ. Ὅλος ὁ κόσμος ζεῖ εἰς μεταβατικὴν ἐποχήν. Σοβαρὰ θέματα ἐξωτερικὰ καὶ ἀποφασιστικῆς καὶ τεραστίας σημασίας καθημερινῶς συμβαίνουν γύρω μας, πολὺ κοντά μας. Οἰκονομικὰ προβλήματα κολοσσιαῖα ἐμφανίζονται καὶ καθημερινῶς αἱ ὑποχρεώσεις τῆς χώρας αὐξάνονται καταπληκτικῶς. Ὅλος ὁ κόσμος μεταβάλλει μορφὴν καὶ φέρεται εἰς προοδευτικότητα. Ἡμεῖς δὲν δίδομεν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὁ ὁποῖος ζητεῖ πράγματι τὴν ἀλλαγήν, τὴν δυνατότητα νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἀλλαγήν. Ὑψίστη ὑποχρέωσις δι’ ὑμᾶς εἶναι τὸ ἐκλογικὸν νομοθέτημα νὰ εἶναι τοιοῦτον ὥστε νὰ διευκολύνῃ ἀκριβῶς τὴν ἔκφρασιν εἰς τὴν νέαν Βουλήν, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων τάσεων. Αἱ φάσεις αὗται, αἱ πλέον προοδευτικαὶ θὰ ἠμποροῦσαν συγκεκριμένως νὰ ἀποτελέσουν τὴν ἀναγκαίαν βάσιν διὰ τὴν σύνθεσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ἠμποροῦσε νὰ στηριχθῇ ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ ἐλπίσῃ εἰς μίαν καλυτέραν αὔριον. Ἄλλως ἂν ζήσωμεν μὲ ἀντιλήψεις παρωχημένας καὶ συντηρητικάς, ἂν ζήσωμεν μὲ τὸ ἰδανικὸν νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὰ ἰδανικά, μὲ τὰ ὁποῖα ἔζησεν εἰς τὸ τέλος τοῦ 19ου αἰῶνος καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 20οῦ ἢ ἀκόμη καὶ εἰς τὸ 1909, τότε δὲν θὰ ἀκολουθοῦμεν καλὸν δρόμον καὶ ἀντιθέτως μελαναὶ ἡμέραι προβάλλουν ἐνώπιόν μας. Ἀντιθέτως εἰς αὐτὴν τὴν κοσμογονικὴν κατάστασιν ἡμεῖς οἱ σύγχρονοι, πρέπει νὰ εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ πρωτοποροῦμεν καὶ εἰς θέσιν ταχύτατα νὰ προσαρμοζώμεθα. Δὲν προσαρμοζόμεθα δὲ ὅταν κατεχώμεθα ἀπὸ συντηρητισμόν, ἀπὸ ἄρνησιν πρὸς κάθε τι τὸ καινοφανές, καὶ ὅταν εἰς κάθε τι τὸ νέον τρομάζωμεν. Καὶ δὲν προσαρμοζόμεθα ὅταν δὲν διευκολύνωμεν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλὴν νέαι τάσεις ζωντανότεραι, πλέον συγχρονισμέναι καὶ ἱκαναὶ νὰ αἱμοδοτήσουν καὶ νὰ δημιουργήσουν τὰς νέας καταστάσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἀλλοίμονον, ἐὰν εἰς τὴν ὥραν αὐτῆς τῆς κοσμογονίας, ἡ Ἑλλὰς καταντήσῃ καὶ πάλιν ὁ ἀσθενὴς εἰς τὰ Βαλκάνια, ὁ αἰωνίως γκρινιάρης φίλος ἢ ὁ ἐντελῶς ἀσήμαντος πρὸς συμπαράστασιν. Ἀλλοίμονον διὰ σήμερον, δι’ αὔριον καὶ μεθαύριον. Ὁσάκις, ἀντιθέτως ὁ τόπος κατώρθωσε νὰ ἀξιοποιήσῃ τὸ τεράστιον αὐτὸ δυναμικὸν καὶ νὰ προσαρμοσθῇ καὶ νὰ πρωτοπορήσῃ εἰς τὰς ἐπερχομένας μεταβολάς, ἐθαυματούργησεν. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, ποὺ πιστεύουν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δικαιοῦται καὶ δύναται νὰ θαυματουργήσῃ. Δι’ αὐτὸ καὶ νομίζω, ὅτι ρίπτοντες καὶ ἡμεῖς οἱ Προοδευτικοὶ ὅλον μας τὸ βάρος εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐξυπηρετοῦμεν. Σᾶς κάμνω δὲ καὶ ἄλλην ἐξομολόγησιν μὲ πᾶσαν εἰλικρίνειαν. Ἔχω κάμει ἐπανειλημμένως ἐκλογὰς καὶ γνωρίζω ποία δυσκολία παρουσιάζεται ὅταν διεξάγωνται ἐκλογαὶ μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ γνωρίζω, ὅτι εἶναι καλύτεραι ἐκλογαί, αἱ ὁποῖαι παρέχουν δυνατότητα συνεργασίας καὶ ὅμως ἀγωνίζομαι τὸν δυσκολώτερον δρόμον, διότι πιστεύω, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐξυπηρετῶ πρῶτον καὶ κατόπιν τὸ κομματικόν.

§38ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε τόσον γρήγορα.

§39Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ ἂν παρασύρομαι κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ ὁμιλῶ ἢ ταχύτερον ἢ καὶ ἀτεχνότερον ἐνώπιον τῶν μικροφώνων, καὶ συνεπῶς, δὲν παρέχω τὴν εὐκαιρίαν νὰ μὲ παρακολουθῆτε εἰς ὅσα λέγω. Ἔχω ὅμως τὴν γνώμην καὶ κολακεύομαι νὰ τὸ πιστεύω, ὅτι ἀντιθέτως σπανίως ἡ Βουλὴ μὲ παρακολουθῇ μὲ τόσην προσοχήν, ὅσον σήμερον. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν).

§40Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλοῦμεν ὀλίγον ἀργότερον.

§41Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὶ γενήσεται τώρα ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τὰς οἱασδήποτε ἀντιδράσεις, τὰς ὁποίας ἀκούει ἀπὸ ὅλας τὰς πλευρὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Κύριοι βουλευταί, εἰλικρινῶς πιστεύω, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὄχι ἕκαστος ἰδιαιτέρως, ἀλλὰ ἀπὸ κοινοῦ δρῶντες εἴμεθα ἰσχυρότεροι διὰ νὰ καθορίσωμεν τὴν πορείαν τῶν πραγμάτων. Εἶπον ἀπὸ τοῦ ἐξώστου, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα, ὅτι ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις μὲ προδιαγεγραμμένον σχέδιον ἤθελε νὰ συνδέσῃ τὴν παρουσίαν της ἢ τὴν συμμετοχήν της εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, θὰ ἐπετύγχανε τὸ προσδοκώμενον. Δὲν μὲ ἔχετε ἰδῆ ποτὲ νὰ παρακολουθῶ οἱανδήποτε πολιτικήν, ἡ ὁποία δίδει τὴν παραμικρὰν ἐντύπωσιν ἐκβιασμοῦ. Τὰ ὅσα λέγω συνιστοῦν μέθοδον ἀμύνης πρὸς παροχὴν διεξόδου. Λέγω, λοιπόν, ὅτι δὲν πιστεύω τελικῶς, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διενεργηθοῦν ἐκλογαὶ ἂν τὸ ἐκλογικὸν νομοσχέδιον, τελικῶς γίνῃ ἀποδεκτὸν ἀπὸ μόνην τὴν προηγουμένην κυβερνητικὴν παράταξιν. Ἔχω καὶ ἐγὼ λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ θελήσουν μέχρι τέλους νὰ ἐπωμισθοῦν τὸ βαρὺ αὐτὸ φορτίον (ψίθυροι ἐκ τῆς Δεξιᾶς), μάλιστα καὶ θέλω νὰ τὸ πιστεύω. Τιμῶ τοὺς Ὑπουργούς. Δὲν προκαλῶ κανένα. Οὔτε ζητῶ καμμίαν δήλωσιν, οὔτε μὲ ἐνδιαφέρει οἱαδήποτε διάψευσις. Ἐγὼ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Ἔχει σημασίαν, διότι θὰ ἤθελα νὰ ἴδω ἂν ἡ Κυβέρνησις θὰ παραμείνῃ, ὅταν αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοὶ θὰ παραιτηθοῦν. Βεβαίως, εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐπειδὴ ζῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν παλαιὰν περίοδον, τὴν ὁποίαν ἀνεμνήσθην προηγουμένως, νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ ὁ νῦν Πρωθυπουργός, ὅπως καὶ ὁ παλαιὸς συνάδελφός του, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἂν παραιτηθοῦν ὡρισμένοι Ὑπουργοί, οἱ Ὑπουργοὶ φεύγουν. Ἔρχονται ἄλλοι.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ εἴπατε σεῖς.

§43Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Πολὺ λυποῦμαι διὰ τὰς διακοπάς, δὲν μὲ παρακολουθεῖτε. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, κ. συνάδελφοι, ὅτι τὸ νὰ βλέπω τὴν φορὰν αὐτὴν νὰ γίνεται αὐτὴ ἡ ἀναταραχὴ καὶ δὴ ἀπὸ ἡγετικὰ στελέχη μιᾶς παρατάξεως ἐδῶ μέσα, θὰ εἴπῃ, πατῶ ἀσφαλῆ σανίδα καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ δημιουργοῦνται αὐταὶ αἱ ἀντιδράσεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν). Θὰ ἦτο περίεργον ἐὰν ἔλεγον πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξυπηρετοῦν μίαν πλευρὰν καὶ αὐτὴ νὰ μὲ ἐπιδοκιμάζῃ!

§44Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ὅμως σᾶς παρακολουθοῦμεν ἠρεμώτατα.

§45Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἦτο βλασφημία ἂν ὁμιλῶν ἔδιδον τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ τοιαύτη κατηγορία εἶναι ἐναντίον σας, ὁμιλῶ δι’ ὡρισμένας χαρακτηριστικὰς διακοπὰς αἱ ὁποῖαι μὲ λυποῦν. Ἀπορῶ πῶς ἐσκέφθητε, ὅτι ἀφοροῦν ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος εἶσθε ἠρεμώτατος.

§46Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ καὶ αἱ διακοπαὶ ἦσαν ἁπλῶς ἐρωτιματικαί, δὲν ἦσαν διακοπαὶ ἀναταραχῆς.

§47Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι ἡ θέσις σας σᾶς ἐπιβάλλει νὰ εἶσθε συμβατικός. Καλύτερον νὰ μὴ παρεμβαίνετε καὶ χαλᾶτε τὸν χαρακτῆρα σας.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεμβαίνων καὶ ἐγὼ θὰ προτιμοῦσα νὰ μὴ ὑπάρχουν διακοπαί, διὰ νὰ μὴ τίθεται θέμα ἑρμηνείας αὐτῶν.

§49Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη περίπτωσις, κύριοι. Ἡ Ἀντιπολίτευσις συνειδητοποιοῦσα τὴν δύναμίν της ἠμπορεῖ καὶ τὴν ὑστάτην ὥραν ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία εὐνοεῖ τὰ πρῶτα κόμματα καὶ ἀποφασίσῃ μὲ πλήρη συνείδησιν εὐθύνης, νὰ ἐξετάσῃ ἂν μπορῇ νὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὴν πρώτην θέσιν, ἐγὼ ἀκραδάντως πιστεύω, ὅτι ἠμπορεῖ. (Θόρυβος ἐκ τῆς Δεξιᾶς). Μὴ κάμνετε ἑρμηνείας, διότι δίδει ἀκριβῶς δικαίωμα εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἤθελον νὰ εἴπω — καλομελέτα καὶ ἔρχεται!—, νὰ παρεμβαίνῃ καὶ νὰ ὁμιλῇ περὶ ἑρμηνείας, μὴ σπεύδετε, λοιπόν! Τί συμβαίνει αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἔχομεν μίαν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι εἶναι Ὑπηρεσιακή, OURBI ET ORBI διακηρύσσει, ὅτι εἶναι Ὑπηρεσιακή, ἠμπορῶ νὰ τῆς εἴπω νὰ μὴ τὸ λέγῃ; Εἶναι σὰν νὰ ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ, θέλετε καὶ δὲν θέλετε ὅτι εἶμαι ὁ Ἄδωνις, τὸ ὑποστηρίζω, καὶ ἂν τὸ δεχθῆτε θὰ εἴπῃ, ὅτι μοῦ κάμνετε φιλοφρόνησιν, ἀλλὰ δὲν τὸ πιστεύετε! Ὅσον καὶ ἂν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι δὲν εἶναι, αὐτὴ ὑποστηρίζει τὸ ἀντίθετον. Νὰ ἴδωμεν ὅμως τί λέγει ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὁ λαός. Ὑπάρχει ἡ ΕΡΕ ἡ ὁποία λέγει ὡς ἐδῶ ἔκαμα παραχωρήσεις. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ, ἀλλὰ διερωτῶμαι διατὶ ἔγιναν αἱ παραχωρήσεις; Μήπως ἀναγκάζεται νὰ μᾶς κάμῃ τὰς παραχωρήσεις; Ἐὰν ἀναγκάζεται, ἂς ἴδωμεν μέχρι ποῦ σταματᾶ ἡ ἀνάγκη. Ἐὰν τὰς κάμῃ ἰδίᾳ θελήσει, κακῶς τὰς κάμνει. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἰδικήν μας θέσιν τῶν ἀντιπολιτευομένων. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀκολουθοῦμεν μίαν παράλληλον πορείαν. Εἶναι πρόοδος. Ἀλλ’ ἐμέ, δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ αὐτό. Αἱ παράλληλοι γραμμαὶ ὅσον καὶ ἂν εἶναι εὐθεῖαι (ὄχι τεθλασμέναι ἢ καμπύλαι), δὲν συναντῶνται ποτέ, ἐνῶ ἐγώ, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ συνάντησις, ἐπιβάλλεται ὁ κοινὸς συντονισμὸς καὶ δι’ αὐτὸ ὅταν ἀκούω περὶ ἀποχῆς ἀπὸ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τώρα, εἶμαι ἀπολύτως ἐπιφυλακτικός. Δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἀπόσχω. Διατί; Θὰ σᾶς ἐξηγήσω διατί. Ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς μὲ ἠκούσατε πάντοτε νὰ λέγω, ὅτι ἡ ἀποχή, δὲν εἶναι ἁπλῆ πρᾶξις. Εἶναι πάρα πολὺ σπουδαία πολιτικὴ πρᾶξις. Καὶ ἡ ἀποχὴ περίπου θυμίζει ὅσα εἶπεν ὁ Σόλων διὰ τὴν δικτατορίαν. «Εἶναι ὡραία ἡ εἴσοδος, ἀλλὰ δύσκολη ἡ ἔξοδος». Ἀντιθέτως ἐδῶ εἶναι ὡραία ἡ ἔξοδος καὶ δύσκολος ἡ εἴσοδος. Τὶ σημαίνει αὐτό; Πάντοτε πρέπει νὰ ἀποκλείεται; Βεβαίως ὄχι. Πρέπει νὰ συνεκτιμηθῇ μὲ πολλὰ πράγματα. Πρέπει νὰ προγραμματισθῇ, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὡς πρώτη πρᾶξις, δευτέρα πρᾶξις, τρίτη πρᾶξις καὶ ἐπίλογος. Καὶ ὅταν αὐτὸ γίνῃ, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι καὶ τὸ μέρος θὰ δικαιωθῇ. Ἐὰν ὅμως τοῦτο δὲν γίνῃ, τότε ἡ ἐπὶ μέρους ἐνέργεια ἔχει ἀμφιβόλου ἀξίας περιεχόμενον διὰ τὰ περαιτέρω. Αὐτὸ ἀποτελεῖ καὶ ἰδικήν μου δήλωσιν. Σήμερον δὲν ἀποχωρῶ. Θὰ μείνω εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Δὲν ἀποκλείεται κατὰ τὴν διερεύνησιν τῆς καταστάσεως νὰ βεβαιωθῶ, ὅτι ἡ ἄλλη Ἀντιπολίτευσις ἐπιθυμεῖ νὰ ἀντιμετωπίσῃ προγραμματισμένα τὴν περαιτέρω ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων, τότε δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἠμπορεῖ καὶ ἐγὼ νὰ ἀπόσχω ἀπὸ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ μέλλον. Ἀπὸ τὴν ἑπομένην ἢ μεθεπομένην ἢ ἄλλην συνεδρίασιν. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ εἶναι τότε ἀποτέλεσμα συνεννοήσεως εἰς τὰ καθ’ ὅλα. Δὲν κατηγορῶ, λοιπόν, τοὺς ἄλλους ἀπέχοντας, ἀλλ’ ἐξηγῶ διατὶ δὲν ἀπέχω ἀπὸ τοῦδε. Θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ὑπάρχει προγραμματισμένον σχέδιον καθ’ ὅλα καὶ ἂν ὑπάρξῃ καὶ φθάσῃ μέχρι τέλους, εὐχαρίστως θὰ συνδράμω καὶ ἐγώ. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, προτιμῶ τὴν ἀσφαλεστέραν ὁδὸν τῆς ἐπιφυλάξεως καὶ ἀναμονῆς.

§50Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. (Δὲν ἠκούσθη).

§51Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν ὑπῆρξα, ἀγαπητὲ συνάδελφε, λαϊκὸς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, διότι ἐγώ, ὅπως ξέρετε, καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1946 συνεργαζόμενος ἤμην. Δὲν θὰ ἦτο προσβολή μου, ἀλλὰ διὰ τὴν πλήρη ἀλήθειαν τὸ λέγω. Ἔτυχε νὰ μὴ εἶμαι. Κατὰ τὴν διάρκειαν, λοιπόν, τῆς παραλλήλου πορείας, θὰ διερευνήσωμεν ἡμεῖς οἱ Προοδευτικοὶ τὴν κατάστασιν καὶ ἐὰν ὅπως ἐλπίζομεν καὶ εὐχόμεθα πεισθῶμεν, ὅτι ἔχει ἀντιμετωπισθῆ ὠφέλιμος συνέχεια, ὁλοψύχως καὶ ἡμεῖς θὰ συντρέξωμεν. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει καὶ μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἠθέλαμεν ἀπολύτως ἀπογοητευθῆ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ συντονισμὸς εἰς τὴν δρᾶσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μόνον τότε θὰ σταθμίσωμεν τὶ ἐπιβάλλεται νὰ πράξωμεν ἔστω καὶ μόνοι, χαράσσοντες τὴν ἰδικήν μας πορείαν μὲ κριτήριον τὴν πλήρη συνείδησιν τῆς εὐθύνης ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δ. Βρανόπουλος. Ὑπενθυμίζω εἰς τοὺς κ.κ. ἀγορητάς, ὅτι ἰσχύει τὸ τέταρτον.

§53Δ. ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐκφράσω τὰς προσωπικάς μου γνώμας καὶ θὰ προτιμήσω νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τῆς θέσεώς μου ταύτης, διότι ἀπ’ ἐδῶ θὰ εἴπω ὀλιγώτερα, ἵνα καὶ ἐγὼ συμβάλλω εἰς τὴν περαίωσιν τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως τοῦ συζητουμένου σχεδίου νόμου, καθ’ ὅτι εἶναι πλέον καιρὸς νὰ σταματήσῃ ἡ ἀτέρμων συζήτησις καὶ ἀπὸ τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἂν βεβαίως πρὸς τοῦτο συμφωνοῦν οἱ ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσωσι συνάδελφοι. Σκοπὸς τῆς ὁμιλίας μου θὰ εἶναι ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἐπισύρω τὴν προσοχὴν τοῦ Σώματος, ἐπὶ ὡρισμένων ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην ἐνδέχεται νὰ δημιουργήσουν βαρύτατον ἐθνικὸν τραῦμα υἱοθετούμεναι τυχὸν ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι δὲν εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸ περιεχόμενον ὡρισμένων ἄρθρων τοῦ συζητουμένου σχεδίου τούτου. Θέλω νὰ πιστεύσητε, ὅτι οὐχὶ τὸ ἀτομικὸν ἢ τὸ παραταξιακὸν συμφέρον ἀποτελεῖ κίνητρον τῶν σκέψεων αὐτῶν τοῦ ἔχοντος τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ ὁ φόβος μήπως ἐν ὀνόματι αὐτῶν τῶν συμφερόντων προξενήσωμεν ζημίαν εἰς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον πολὺ ἐδεινοπάθησεν ἀπὸ τὰ πάθη, τοὺς διχασμοὺς καὶ τὰς Ἐθνικὰς ἀναστατώσεις κατὰ τὸ ἀπώτερον καὶ τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ εἶδεν ἐπὶ τέλους μετὰ ἀπὸ Ἡράκλειον προσπάθειαν νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ ὁμαλότης καὶ ἡ Ἐθνικὴ ἀσφάλεια καὶ ἰδίᾳ κατὰ τὴν τελευταίαν ὀκταετίαν. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μίχας). Κατ’ ἀρχὴν τὸ συζητούμενον σχέδιον νόμου, ἐπαναφέρει τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλ’ αἱ παραλλαγαὶ ὡς ἐτονίσθη καὶ ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν ὑπάρχει σοβαρὰ διαφορὰ μὲ τὴν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Θὰ ἐπίστευέ τις εὐλόγως, ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο νόμου, θὰ ἐγένετο δεκτὸν παρ’ ὅλων τῶν Κομμάτων, ἅτινα ἐπεθύμουν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Παραδόξως ὅμως, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῆς μέχρι σήμερον συζητήσεως, τοῦτο δὲν ἐγένετο. Καὶ ἡ βασικὴ Δημοκρατικὴ ἀρχὴ τῆς καθολικότητος τῆς ψήφου παντὸς ἐνηλίκου Ἕλληνος πολίτου ἀμφοτέρων τῶν φύλων πῶς ἐξωστρακίζεται μὲ τοιαύτην ἔλλειψιν αἰσθήματος εὐθύνης ἀπὸ τοὺς κήνσορας τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ψήφου τοῦ Στρατοῦ. Εἰς ποῖον σύγχρονον Κράτος ὁ Στρατὸς τὸ ζωντανώτερον καὶ ἐκλεκτώτερον τμῆμα ἑκάστης χώρας, στερεῖται τοῦ ἀναφαιρέτου δικαιώματός του; Ἡ ἄποψις τῆς ἀποστερήσεως τῶν στρατευμένων τέκνων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου των υἱοθετουμένου ἀποτελεῖ σπορὰν ὀλέθρου διὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος θὰ κληθῇ νὰ θερίσῃ θυέλλας. Διότι εἰσάγει εἰς τὴν πολιτικὴν τὸν ἐτσιθελισμὸν μὲ ὅλας τὰς συμπαρομαρτούσας ὀδυνηρὰς διὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἔθνους συνεπείας. Οὐδεὶς ἀρνεῖται νὰ συζητήσῃ πᾶσαν ἐποικοδομητικὴν πρότασιν, σκοποῦσαν εἰς τὴν διασφάλισιν τῆς γνησιότητος τῆς ψήφου οἱουδήποτε τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τοῦτ’ αὐτὸ ἰσχύει καὶ διὰ τὸν Στρατόν. Ἀπὸ τῆς ὑγιοῦς ὅμως αὐτῆς ἀρχῆς πᾶσα παρέκκλισις φθάνουσα μέχρις ἀποστερήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ πολιτικῶς βούλεσθαι, τὸ ὁποῖον εἰς τὰς Δημοκρατίας ἀναγνωρίζεται καὶ εἰς τὸν τελευταῖον ἀλήτην ὑπήκοόν των, ἀποτελεῖ ἔγκλημα Ἐθνικὸν διὰ τὸ ὁποῖον δὲν θεωρῶ τὴν Ἐθνικήν μας Ἀντιπροσωπείαν ἀξίαν νὰ τὸ διαπράξῃ. Δὲν συμφωνῶ ἑπομένως μὲ τὴν γνώμην ὡρισμένων συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίζουν οἱ κληρωτοί, διότι θὰ ὑφίστανται τὴν ἐπιρροὴν τῶν ἀξιωματικῶν των καὶ ὡς παράδειγμα ἔφερον, τὸ τερατῶδες κατ’ αὐτοὺς ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1961, ὅτι ποσοστὸν 95% ἐψήφισεν ὑπὲρ τῆς ΕΡΕ. Ἡ ἀποδοχὴ τῆς γνώμης ταύτης ἀποτελεῖ δεινὴν ὕβριν καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικούς μας καὶ διὰ τοὺς στρατιώτας μας, οἵτινες ἄγοντες τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των ἔχουσι πλήρη πολιτικὴν ὡριμότητα καὶ γνωρίζουν νὰ ψηφίζουν ὥστε νὰ εἶναι κατώτερον αὐτῶν νὰ ἐπηρεάζωνται ἀπὸ τὰς ὑποδείξεις τῶν προϊσταμένων των. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου διὰ τὴν τοιαύτην τακτικήν, διότι ὅλα τὰ Κόμματα πεισμόνως ἐζήτουν τὴν καθιέρωσιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἥτις διὰ τοῦ κατατεθέντος σχεδίου νόμου οὐδόλως εὑρίσκεται μακρὰν τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Ἐὰν λοιπὸν ἐπέλθῃ συμφωνία ὅλων μας εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς θὰ συμβάλλωμεν ὅλοι εἰς τὸν ἐπιτυχέστερον συγκερασμὸν τῶν ἐπὶ μέρους ἀπόψεων τῶν διαφόρων πτερύγων τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοθετήματος τούτου, ὥστε ἡ χώρα μας, ὡς προεῖπον, νὰ βαδίσῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ὁ κυρίαρχος Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀποφασίσῃ εἰς ποῖον Κόμμα θὰ ἐναποθέσῃ τὰς τύχας του. Καίτοι ὡς ἐτόνισα διαφωνῶ ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενον ὡρισμένων ἄρθρων τοῦ σχεδίου, παρὰ ταῦτα πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσηγεῖται ἕνα τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ εἶναι ἀξία θερμῶν συγχαρητηρίων. Ἠκούσθησαν ἐνταῦθα ἀπόψεις ἀπὸ ὡρισμένα Κόμματα, ἐξαιρέσει τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, πρὸς τιμήν του, ὅτι πρέπει νὰ στερήσωμεν τὰ στρατευμένα τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου των. Δηλαδὴ νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ καὶ δι’ ἐπισήμου ἀποφάσεώς της νὰ θεσμοθετήσῃ, ὅτι στερεῖ ἀπὸ τὸ ἄνθος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ ἱερώτερον δικαίωμα παντὸς πολίτου Κοινοβουλευτικῆς χώρας, τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν. Καὶ δὲν ἐσταθμίσθη ποσῶς ἡ πικρία, τὴν ὁποίαν θὰ ἐνσταλάξωμεν ἡμεῖς εἰς τὰς τρυφερὰς καρδίας τῶν περιβεβλημένων τὸ χακὶ νεαρῶν βλαστῶν τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τοὺς ὁποίους ὅμως ἀξιοῦμεν τὴν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν θυσίαν τοῦ αἵματός των, τοῦ ἀναποτιμήτου ἀγαθοῦ τῆς πλήρους μέλλοντος ζωῆς των, διὰ τὴν προάσπισιν τῆς Ἐθνικῆς μας ἀνεξαρτησίας καὶ ἀκεραιότητος ἀπὸ τὴν ἐπιβουλὴν παντὸς ἐξωτερικοῦ ἢ ἐσωτερικοῦ μας ἐχθροῦ. Καὶ ἡ Συνταγματικὴ Ἀρχὴ τῆς ἰσότητος ὅλων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν ἔναντι τοῦ νόμου, πῶς τίθεται ἐλαφρᾷ τῇ καρδίᾳ ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι λόγοις κόπτονται ὑπὲρ τῆς Συνταγματικῆς Τάξεως; Τὸ 1961 τὸ ποσοστὸν τοῦ Στρατοῦ ποὺ ἐψήφισε τὴν Ε. Ρ.Ε. ἦτο σημαντικὸν καὶ φοβοῦμαι ἤδη, ὅτι θὰ φθάσῃ τὸ 100%, ὅταν βλέπῃ τὸ ἄνθος τοῦτο τῆς νεολαίας μας νὰ ὑφίσταται τοιαύτην κακομεταχείρισιν ἀπὸ ὡρισμένα Κόμματα. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ἑπομένως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν συναδέλφων τῶν Ἐθνικῶν Κομμάτων νὰ πάψουν τὴν τοιαύτην τακτικήν των, καθ’ ὅτι ἐὰν ὁ Στρατὸς δὲν τοὺς ψηφίσῃ καὶ πάλιν οὐδένα ἄλλον πρέπει νὰ αἰτιῶνται εἰ μὴ ἑαυτούς. Εἶναι δυνατὸν ἡ στρατευομένη νεολαία νὰ ψηφίζῃ ὡρισμένα Ἐθνικὰ κόμματα κατὰ προτίμησιν, ἀφοῦ ταῦτα δὲν τῆς ἀμφισβητοῦν τὸ ἱερώτερον δικαίωμα ποὺ ἔχει καὶ ὁ τελευταῖος πολίτης. Εἶναι ἄλλως γνωστὴ ἡ ἀμεροληψία καὶ ἡ ἀφοσίωσις εἰς τὸ καθῆκον ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐνόπλων δυνάμεων, ὥστε δὲν θὰ ἔπαιζον τὸν ταπεινὸν τοῦτον ρόλον διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν ὡρισμένα Κόμματα. Ὑπηρέτησα καὶ ἐγὼ ἐπὶ 35 ἔτη εἰς τὰ Σώματα Ἀσφαλείας καὶ ἐπὶ 30 ἔτη διετέλεσα ἡγήτωρ μικρᾶς ἢ μεγάλης δυνάμεως. Οὐδέποτε κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο καίτοι ἐγένοντο πολλαὶ ἐκλογαὶ διεπίστωσα ἐπηρεασμὸν τῶν κατωτέρων ὀργάνων ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς των. Ἡ υἱοθέτησις τοιαύτης ἀπόψεως θὰ ἀδικοῦσε καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ὑφισταμένους των. Ὁμοίως δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς μονοσταυρίας ἐκεῖ ὅπου ἐκλέγονται ἄνω τῶν 10 βουλευτῶν, παρ’ ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς δὲν τὴν φοβοῦμαι. Τοὐναντίον νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ καθιερωθῇ καὶ εἰς ὡρισμένους Νομοὺς ποὺ ἐκλέγουν κάτω τῶν 10 βουλευτῶν ἡ πολυσταυρία. Εἰς ἕνα ψηφοδέλτιον ὅπου ὑπάρχουν ὀνόματα διακεκριμένων ὑποψηφίων δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ δὲν θὰ πρέπει ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν νὰ δώσῃ τὴν ψῆφον του εἰς πλείονας τοῦ ἑνὸς ἐξ αὐτῶν. Ὡς Ὑπουργὸς ποὺ διετέλεσα, μοῦ ἐδόθη ἡ ἀφορμὴ νὰ διαπιστώσω πολλάκις ποῖα προσωπικὰ ζητήματα δημιουργοῦνται καὶ ποῖαι ἔριδες ἐκ τῆς μονοσταυρίας. Καλὸν ἑπομένως εἶναι νὰ μὴ ἐπεκτείνωμεν τὸν ἀλληλοσπαραγμὸν καὶ μεταξὺ τῶν συναδέλφων τῶν μεγάλων πόλεων. Κατόπιν τούτου νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ μὴ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τῆς μονοσταυρίας εἰς τὰς μεγάλας τοὐλάχιστον πόλεις. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω ἐπίσης μὲ τὴν ἀντικατάστασιν τῶν Νομαρχῶν καὶ εἶναι κακή, κακίστη ἡ ἐντέχνως καλλιεργουμένη χάριν μικροκομματικῶν ἀντιπολιτευτικῶν σκοπιμοτήτων, ἄποψις, ὅτι οἱ Νομάρχαι εἶναι κομματικοὶ ἐγκάθετοι τοῦ κυβερνῶντος κόμματος. Τοῦτο ἀποτελεῖ ψεῦδος καθαπτόμενον τῶν θεμελίων τῶν δημοκρατικῶν μας θεσμῶν. Ἀκριβῶς διότι κατὰ τὸ παρελθὸν οἱ Νομάρχαι, διοριζόμενοι ἀπὸ τὴν ἑκάστοτε Κυβέρνησιν κατὰ τὴν αὐθαίρετον ἐπιλογήν της ἀπετέλουν τοὺς ἐν τῷ Νομῷ τοποτηρητὰς τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, τῇ προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἐθεσμοθετήθη ὁ νέος τρόπος καταρτισμοῦ τοῦ καταλόγου τῶν διορισθησομένων Νομαρχῶν βάσει προσόντων, εἰδικῆς δοκιμασίας αὐτῶν καὶ ἐξετάσεων, ὑπὸ Ἐπιτροπῆς ἐκ τῶν κορυφαίων ταγῶν τῶν διοικητικῶν δικαστηρίων τῆς χώρας. Αὐτῶν, τὸ κῦρος καταρακώνομεν μὲ τὰς προτάσεις ἀντικαταστάσεως τῶν Νομαρχῶν, προερχομένων ἐκ τοῦ ὑπ’ αὐτῶν συνταγέντος πίνακος. Εἶναι ὡς νὰ διακηρύττωμεν, ὅτι οἱ ταγοὶ τῶν δικαστικῶν μας ἐξουσιῶν, τὰ ἀπαρασάλευτα αὐτὰ θεμέλια τῆς κρατικῆς μας ὑποστάσεως, οἱ ὁποῖοι ἐν παντὶ ἀπέδειξαν ρωμαλέαν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀδέκαστον δικαστικὴν συνείδησιν ἔναντι παντὸς κρατοῦντος, ὅτι οὗτοι ἀπὸ κοινοῦ συμφέροντος κινούμενοι συμμαχήσαντες μὲ τὸ ἑκάστοτε κυβερνῶν κόμμα κατέστησαν ὑπηρέται τῶν κομματικῶν του ἐπιδιώξεων, καταρτίσαντες τοὺς πίνακας διοριστέων Νομαρχῶν μὲ κριτήρια κομματικά. Τοῦτο ἀποτελεῖ ὕβριν πρὸς τὸ ὑπερήφανον Σῶμα τῆς Διοικητικῆς μας Δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον κοσμοῦν ἀδάμαντες ἀκεραιότητος, πνευματικῆς συγκροτήσεως καὶ ἤθους. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς λοιπὸν ἡ ἀντικατάστασις συλλήβδην τῶν Νομαρχῶν τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τοῦ ὅτι τραυματίζει τὸ κῦρος των διὰ τὴν μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἄσκησιν τῶν καθηκόντων των, ἀποτελεῖ καὶ ἀνεπίτρεπτον πρᾶξιν εὐθέως βάλλουσαν κατὰ τῶν θεμελίων τῆς δικαστικῆς μας ἐξουσίας. Δὲν ἀποκλείω νὰ ὑπάρξῃ μεμονωμένον ἢ μεμονωμένα περιστατικὰ Νομάρχου ἢ Νομαρχῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν ἐκτρεπόμενοι τοῦ καθήκοντός των νὰ καταστοῦν ὄργανον τοῦ κόμματος κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον. Ἂς μὴ λησμονῶμεν ὅμως, ὅτι ὑφίσταται διὰ τὸν παραδειγματικὸν κολασμὸν τοιούτων ἀκριβῶς ἐκτροπῶν ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, προεδρευομένη ἀπὸ κορυφαῖον πολιτικὸν ἄνδρα, ὅστις σήμερον θέτει ὡς νόημα τῆς πολιτικῆς του ζωῆς τὴν διενέργειαν ἀδιαβλήτων καὶ γνησίων ἐκλογῶν ἔχων τὴν ἐπαξίαν συμπαράστασιν τῶν μελῶν της καὶ ἰδίᾳ τῶν Ὑπουργῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Δικαιοσύνης, οἵτινες διακονήσαντες καθ’ ὅλην τὴν ζωήν των εἰς τὸν Ναὸν τῆς Θέμιδος ἐπέδειξαν τὸ ὕψος τοῦ ἤθους των. Δὲν βλέπω εἰς τὸ σχέδιον νόμου διάταξιν ρυθμίζουσαν τὸν τρόπον τῆς καθιερώσεως τῆς ψήφου τῶν ναυτικῶν μας τοῦ Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ. Ἔχω καταθέσει τροπολογίαν μαζὶ μὲ ἄλλους συναδέλφους καὶ θὰ τὴν ἀναπτύξω κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Διαφωνῶ ἀκόμη ἀπολύτως καὶ δὲν θὰ περιβάλω μὲ τὴν προσωπικήν μου ψῆφον τὴν ἀντικατάστασιν τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, καθ’ ὅσον οἱ νῦν ὑπηρετοῦντες εἰς αὐτὰ εἶναι πρόσωπα λευκανθέντα εἰς ἀπέραντον μόχθον καθ’ ὅλον τὸν ὑπηρεσιακόν των βίον καὶ τὰ ὁποῖα χάρις εἰς τὴν χαλκέντερον ἐργατικότητά των, τὴν ἀφοσίωσιν εἰς τὸ καθῆκόν των, τὰς διοικητικάς των ἱκανότητας καὶ τὸ ἦθος των, ἐπαξίως ἐσταδιοδρόμησαν καὶ κατέκτησαν τὰς κορυφὰς τῆς διοικητικῆς πυραμίδος, τῶν ὧν προΐστανται σήμερον Σωμάτων. Ἀποτελεῖ μείωσιν, ὄχι μόνον προσωπικῶς πρὸς τοὺς ἀξίους αὐτοὺς ἡγήτορας, ἀλλὰ πρὸς ὁλόκληρον τὸν κορμὸν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, τὰ ὁποῖα καθημερινῶς προμαχοῦν καὶ διακινδυνεύουν διὰ τὴν διασφάλισιν τῆς τάξεως καὶ τῆς ἡσυχίας αὐτοῦ τοῦ τόπου. Ἡ ἀντικατάστασις τῶν ἀνωτάτων τούτων ἀξιωματικῶν συμφώνως τοῖς κεκανονισμένοις, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν μακρὰν πεῖραν τῆς παλαιᾶς μου ἰδιότητος, γίνεται δι’ ἀδίκημα ποινικὸν ἢ πειθαρχικὸν ποὺ θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μείωσιν τοῦ κύρους τῆς διοικήσεώς των, ὥστε οὗτοι νὰ μὴ δύνανται νὰ διοικοῦν τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς ἀστυνομικοὺς ὑπαλλήλους. Πῶς, ἑπομένως, θὰ γίνῃ ἡ ἀντικατάστασις αὐτῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς τοιαύτης προϋποθέσεως καὶ πῶς οὗτοι ἐπανερχόμενοι μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ δύνανται νὰ διοικήσουν; Πέραν τούτου θέλω νὰ πιστεύσητε, ὅτι ἡ ἀντικατάστασίς των, ἐν ὄψει τῶν ἐκλογῶν, δημιουργεῖ τὴν πικρίαν καὶ εἰς τὴν ὁλότητα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀνδρῶν των, ὅτι ἡ Πολιτεία ἀντὶ εὐσήμων διὰ τὴν μετ’ αὐταπαρνήσεως ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός των συμφώνως πρὸς τὰς ἑκάστοτε προσταγάς της, τοὺς ποτίζει χολήν. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρέπει, νομίζω, νὰ ὑπονομεύωνται τὰ θεμέλια τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος μὲ θυσίας ἀρίστων ἀξιωματικῶν ποὺ ἐλευκάνθησαν ὑπηρετοῦντες τὴν Πατρίδα, προμαχοῦντες ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων αὐτῆς, διότι οὕτω πράττοντες, ἕρμαιοι τῶν παθῶν καὶ τῶν σκοπιμοτήτων τῆς στιγμῆς, τοποθετοῦμεν τὴν θρυαλλίδα διὰ τὴν ἀνατίναξιν τοῦ οἰκοδομήματος ὑπὸ τὰ ἐρείπια τοῦ ὁποίου θὰ ταφῶμεν συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παπασπύρου, ἔχει τὸν λόγον.

§55Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἔχει ἐξηγήσει δημοσίᾳ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν τὴν καθιέρωσιν τοῦ συστήματος τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Εἰς τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου θὰ εὕρῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξῃ καὶ ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὰς ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ ἀπόψεις ὁλοκλήρου τοῦ Κόμματος καὶ εἶναι περιττὸν ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνεται πρὸς τὸ νομοθετικὸν Σῶμα νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον μὲ ὅλην τὴν εὐθύνην καὶ μὲ ὅλην τὴν βαρύτητα ὁ ἡγέτης μας θὰ ἐξηγήσῃ κατὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν. Ἐὰν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τὸ ἔπραξα μόνον διὰ νὰ ἐπισημάνω ὡρισμένας ἀπόψεις ἐπὶ θεμάτων ποὺ ἀφοροῦν τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἔχει τάξει τὸ κόμμα μας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διεξαγωγὴν τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν. Εἶναι οἱ ἑπτὰ ὅροι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν εὐρύτατα ἀναπτυχθῆ. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ ὅλων τῶν ὅρων, εἶναι ὅμως δύο σημεῖα τὰ ὁποῖα μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις θὰ θελήσω νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ ἀπασχολεῖ πολὺ τὴν δημοσίαν γνώμην. Ἐδημιουργήθη σάλος ὁλόκληρος ἐκ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν, εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 λόγῳ τῶν ἀτοπημάτων, λόγῳ τῆς ἀσυλλήπτου νοθείας, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις. Ἡ Δικαιοσύνη ἐπὶ πολὺ ἀπησχολήθη μὲ παραβάσεις, τὰς ὁποίας στρατιωτικοὶ σχηματισμοὶ ὑπὸ τὴν προσωνυμίαν τῶν ΤΕΑ εἰς τὰς διαφόρους περιοχάς, ἀλλὰ ἰδιαιτέρως εἰς τὰς ἀκριτικὰς περιοχὰς ἔκαμον εἰς βάρος τοῦ κόμματός μας. Ἀλλὰ πέραν τούτου καὶ μὲ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα ὄχι 90, διότι εἶναι πολὺ περισσότερον τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ὅτι ἐψήφισε τὸ Κόμμα τῆς ἄκρας δεξιᾶς, εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτερον, διότι οἱ στρατιῶται ἐψήφισαν εἰς τμήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐψήφισαν καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ δι’ αὐτὸ περιωρίσθη τὸ ποσοστὸν εἰς 90%. Εἰς τὰς περισσοτέρας περιοχὰς ποὺ ἔλαβον μέρος οἱ στρατιῶται καὶ ἐψήφισαν εἰς τὰ στρατιωτικὰ τμήματα τὸ ποσοστὸν ἀνῆλθε πέραν τοῦ 90%, ἔφθασε τὰ 95, ὑπάρχουν περιπτώσεις ποὺ ἔφθασε καὶ τὰ 98% καὶ παρ’ ὅλον τὸ σύστημα τῆς βίας καὶ νοθείας δὲν ὑπερέβη τὸ ποσοστὸν τὸ ὁποῖον συνεκέντρωσε τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961 τὸ 50%. Καὶ ὑπάρχει πλέον τὸ ἀμείλικτον ἐρώτημα, πῶς τὰ παιδιὰ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὰς ἄλλας πολιτικὰς παρατάξεις, πῶς ἔγιναν ἐπιλήσμονα τῆς πολιτικῆς τοποθετήσεως τῶν οἰκογενειῶν των, πῶς ἐγκατέλειψαν τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ἔχει χαράξει εἰς τὴν πολιτικὴν τοποθέτησιν ἡ οἰκογένειά των. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξηγηθῇ, ὅτι ὅταν ἀκόμη ἔλαβον μέρος αἱ στρατιωτικαὶ μονάδες εἰς τὴν ἀναμέτρησιν τὴν ἐκλογικὴν ἐπὶ Παπάγου ποὺ τέλος πάντων εἶχε τὴν αἴγλην τὴν προερχομένην ἐκ τῆς ἀρχιστρατηγίας ὁ στρατάρχης Παπάγος, πῶς τὸ ποσοστὸν ἦτο κατὰ πολὺ μικρότερον, κατὰ πολὺ ἐλάχιστον ἔναντι τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον ἐνεφανίσθη εἰς τὰ 1961; Καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, κ. συνάδελφοι, καὶ πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἡγέται, οἱ ὁποῖοι ἐπωμίσθησαν καὶ ἐτιμήθησαν μὲ τὴν δρᾶσιν τοῦ νικηφόρου πολέμου ἔναντι τῶν συμμοριτῶν, μὲ ὑπεύθυνον γνωμάτευσιν πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα ἐν ἔτει 1951 οἱ στρατηγοὶ Τσακαλῶτος, Γρηγορόπουλος, Πεζόπουλος, ποὺ ἦσαν οἱ ἡγέται τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ συμμοριτοπολέμου, μὲ ὑπεύθυνον ἀνακοίνωσιν πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα ἐπεσήμαναν καὶ ὑπεγράμμισαν τοὺς κινδύνους διὰ τὸ στράτευμα καὶ ἔφθασαν εἰς τὸ σημεῖον νὰ τονίσουν καὶ νὰ ὑπογραμμίσουν, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ὁ κίνδυνος τῆς διαλύσεως τοῦ στρατεύματος μὲ τὴν ἀνάμιξιν τοῦ στρατοῦ εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας. Καὶ μὲ τὴν εὐθύνην τῆς στρατιωτικῆς ἡγεσίας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔγινεν αὐτὸ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἱστορικὸν καὶ ἀπηυθύνθη ἡ ἡγεσία πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ ἐπεσήμανε τοὺς κινδύνους. Γνωρίζομεν ἄλλωστε καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκρυβῇ, ὅτι καὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1950 καὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1951 ποὺ εἶχε τότε καθορισθῆ τὸ δικαίωμα τῆς ψηφοφορίας διὰ τὰς Ἐνόπλους Δυνάμεις, ξεύρομεν ποῖα ἀτοπήματα ἔγιναν, ἀλλὰ αὐτὰ ὠχριοῦν μπροστὰ εἰς τὸ μέγεθος τῆς νοθείας, τῆς βίας, τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐσημειώθη εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1961. Ὑπῆρξεν ἀπερίγραπτος ἡ καταπίεσις τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν τὰ παιδιὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ποὺ ὑπηρετοῦν ὑπὸ τὰς Ἑλληνικὰς σημαίας καὶ εἶναι ἕνα στοιχεῖον δυσάρεστον, ποὺ προοιωνίζει σημαντικοὺς ἐθνικοὺς κινδύνους. Πέραν τῶν κομματικῶν ὑπολογισμῶν, πέραν τῶν κομματικῶν ἐπιδιώξεων ἂς ἀναλογισθῇ ὁ κάθε ἕνας τὴν εὐθύνην του καὶ ἂς συλλάβῃ αὐτὸν τὸν μεγάλον, τὸν τεράστιον κίνδυνον ποὺ δημιουργεῖται διὰ τὰ θέματα τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων. Εἶπον ὡρισμένοι κ. συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ ὁ στρατὸς ἔξω ἀπὸ τὴν ἄσκησιν τοῦ πολιτικοῦ δικαιώματος καὶ ἀμφισβητοῦν ὡρισμένοι συνάδελφοι, τὰς ἐπιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ἀπὸ τὴν συμμετοχὴν τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Ὁμιλεῖ δικαστικὴ ἀπόφασις, ποὺ ἀποτελεῖ τιμὴν καὶ δόξαν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην καὶ ἰδῆτε, κ. Πρωθυπουργὲ καὶ κ.κ. Ὑπουργοὶ ποῦ ὁδηγεῖται ὁ ἐθνικὸς στρατὸς μὲ τὴν ἀνάμιξιν εἰς τὴν πολιτικήν. Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 1424 τοῦ 1963 ἀπόφασις τοῦ Τριμελοῦς Ἐφετείου Ἀθηνῶν ἀποτελεῖ, ὅπως σᾶς εἶπα πρὶν καὶ τιμὴν καὶ δόξαν διὰ τὴν Δικαιοσύνην, διότι μὲ γενναιότητα, μὲ εὐθυκρισίαν, μὲ ὑψηλὸν φρόνημα καὶ ἦθος προέβη εἰς τὴν διάγνωσιν ποινικῆς ὑποθέσεως, μὲ κατήγορον τὸν τότε Ἀρχηγὸν τοῦ ΓΕΣ Καρδαμάκην, καὶ κατηγορούμενον τὸν γενναῖον μαχητὴν τῆς Δημοκρατίας, τὸν διευθυντὴν τῆς ἐφημερίδος «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ». Εἰσήχθη εἰς τὸ Τριμελὲς Ἐφετεῖον μὲ τὴν κατηγορίαν τῆς περιϋβρίσεως τῆς ἀρχῆς. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι συνάδελφοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σκεπτικὸν τῆς ἀποφάσεως διὰ νὰ ἴδητε εἰς ποῖον ὀλισθηρὸν δρόμον ὁδηγεῖ ἡ ἀνάμιξις τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικήν. Λέγει τὸ σκεπτικὸν τῆς ἀποφάσεως «...(ἀναγινώσκει)...». Καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου κοινοποιεῖ τὴν ὑβριστικὴν ἀπάντησιν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ τῆς ὁποίας ἐπεχειρεῖτο νὰ δυσφημισθῇ ὁ Ἀρχηγός μας, ἕνας πολιτικὸς ἡγέτης, ὁ ὁποῖος ἔχει τιμήσει καὶ δοξάσει τὸν τόπον. Λέγει περαιτέρω τὸ σκεπτικὸν τῆς ἀποφάσεως «...(ἀναγινώσκει)...». Καὶ τὴν ὑβριστικὴν αὐτὴν ἀνακοίνωσιν κατὰ τοῦ κ. Σοφοκλῆ Βενιζέλου τὴν κοινοποιεῖ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ΓΕΣ διὰ νὰ ἐνημερωθοῦν οἱ στρατιῶται. Καὶ ἔρχεται ἡ ἀπόφασις τοῦ Τριμελοῦς Ἐφετείου, ἡ ὁποία ἀναφέρεται εἰς καταθέσεις μαρτύρων διακεκριμένων στρατιωτικῶν ὡς τοῦ στρατηγοῦ Σειραδάκη καὶ τοῦ στρατηγοῦ Νικολοπούλου, οἱ ὁποῖοι λέγουν εἰς τὰς καταθέσεις των «...(ἀναγινώσκει)...».

§56Ν. ΛΑΜΠΡΙΝΑΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὰ ποὺ ἀναγινώσκετε δὲν εἶναι ἀπόφασις τοῦ δικαστηρίου, εἶναι καταθέσεις μαρτύρων.

§57Ν. ΙΝΤΖΕΣ. Τὸ ὅτι ἡ παράταξις τῆς Ε.Ρ.Ε. ὑπεραμύνεται τοῦ Καρδαμάκη, αὐτὸ σημαίνει πόσον τὴν ἐβοήθησεν ὁ Καρδαμάκης.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παρακαλῶ μὴ διακόπτητε.

§59Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅλη αὐτὴ ἡ φασαρία ἐδημιουργήθη ἀπὸ τὴν ἀνάμιξιν τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικήν.

§60Γ. ΛΥΧΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, νὰ καταθέσητε τὸ κείμενον ποὺ ἀναγινώσκετε.

§61Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἀνέγνωσα, κ. συνάδελφε, ὡρισμένας περικοπὰς τῆς ἀποφάσεως τοῦ δικαστηρίου, καὶ θὰ καταθέσω ἀντίγραφον τῆς ἀποφάσεως. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ἐγένετο καὶ μία ἄλλη δίκη μὲ κατηγορουμένους πάλιν διακεκριμένους δημοσιογράφους μὲ κατηγορουμένας τὰς ἐφημερίδας «Ἐλευθερία» καὶ «Βῆμα». Καὶ ἐσύρθη ὁ ἀείμνηστος Συριώτης μαζὶ μὲ τὸν διευθυντὴν τῆς «Ἐλευθερίας» εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ κατηγορουμένου διὰ τὴν ἀνάμιξιν καὶ πάλιν τοῦ στρατοῦ διὰ νὰ διαπιστωθῇ τὸ μέγεθος τῆς ἀνωμαλίας ἐκ τῆς ἀναμίξεως τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων εἰς τὴν πολιτικήν. Καὶ παρήλασαν τετιμημένοι στρατιωτικοὶ ἐν ἀποστρατείᾳ καὶ προσεφέρθησαν καὶ ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικοὶ τοὺς ὁποίους ὅμως δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἐκθέσωμεν, καὶ κατήγγειλαν καταπληκτικὰ πράγματα καὶ ἠθωώθησαν καὶ ἡ «Ἐλευθερία» καὶ τὸ «Βῆμα».

§62Ν. ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Ἡ «Ἐλευθερία» κατεδικάσθη.

§63Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Ἀνακριβέστατον. Ἠθωώθη πανηγυρικῶς ὅπως καὶ τὸ «Βῆμα». Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, πέραν τῶν διαπιστωθέντων στοιχείων ὅλοι μας ἐζήσαμεν αὐτὴν τὴν περίοδον. Αἱ ἀπόψεις μας ἐπεβεβαιώθησαν πανηγυρικῶς καὶ ἀπὸ τὸν τρόπον τῆς διενεργείας τῆς ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Φθιώτιδος. Ὑπὸ τοῦ Ἐκλογοδικείου ἠκυρώθησαν δύο ἐκλογαί, μία εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἑτέρα εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Φθιώτιδος. Τὸ Ἐκλογοδικεῖον εἶχε δεχθῆ, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα εἰς τὸν νόμον προθεσμία διὰ τὴν θεώρησιν τῶν καταστάσεων τῶν στρατιωτικῶν εἶναι ἐνδεικτική. Καὶ ἐθεώρησε νομίμους τὰς καταστάσεις αἱ ὁποῖαι εἶχον θεωρηθῆ μέχρι τοῦ μεσονυκτίου τῆς παραμονῆς τῶν ἐκλογῶν. Εἰς τὴν Φθιώτιδα ὅμως ἐψήφισαν πολλοὶ στρατιῶται ἐγγεγραμμένοι εἰς καταστάσεις ἄλλων περιφερειῶν καὶ ἐκ τούτου ἠκυρώθη ἡ ἐκλογὴ τῶν στρατιωτικῶν τμημάτων. Δέκα βουλευταὶ τῆς Ε.Κ. παρηκολουθήσαμεν τὴν ἀναπληρωματικὴν ἐκλογὴν καὶ ἠσθάνθημεν ὡς Ἕλληνες ἐντροπήν, ὅταν ἐβλέπαμε τὰ παιδιὰ τοῦ λαοῦ νὰ ὁδηγοῦνται καθ’ ὃν τρόπον ὡδηγοῦντο καὶ νὰ ψηφίζουν βάσει τῶν ἐντολῶν καὶ τῆς γραμμῆς τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει ἀπὸ τὸν ἐντεταλμένον πρὸς τοῦτο ἀξιωματικόν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, σᾶς παρακαλῶ τελειώνετε. Παρῆλθεν τὸ τέταρτον.

§65Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Τελειώνω, κ. Πρόεδρε. Ὑποστηρίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐπιβάλλει τὴν μὴ συμμετοχὴν τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων, καὶ εἰδικώτερον τῶν κληρωτῶν, εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλὰ γίνεται καὶ κατὰ τρόπον ἀνεπίτρεπτον ἀνάμιξις τοῦ προσώπου τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος. Διότι καὶ εἰς τὰ παρασκήνια καὶ δημοσίᾳ λέγεται ὅτι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ ἀποτελεῖ ἐπιθυμίαν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ἀρνοῦμαι, ὅτι ἔχει οἱανδήποτε ἀνάμιξιν εἰς τὰ θέματα αὐτὰ ὁ Βασιλεύς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Ἐνόπλων Δυνάμεων νὰ θέλῃ τὸν ἐξανδραποδισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Ὅταν ὑπάρχουν δικαστικαὶ ἀποφάσεις καὶ σωρεία περιστατικῶν ποὺ ἀνέφερον ἀρνοῦμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι ἀποτελεῖ ἐπιθυμίαν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος ἡ συμμετοχὴ τοῦ στρατοῦ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας. Ἄλλωστε τοῦτο θὰ ἤρχετο εἰς ἀντίθεσιν μὲ ὅσα ὁ Ἄναξ διεκήρυξεν εἰς τὸν λόγον του εἰς τὸ Δημαρχεῖον Λονδίνου. Ἡ ὁμιλία του ἐκείνη, ἦτο ἐκδήλωσις πίστεως πρὸς τὰ δημοκρατικὰ ἰδεώδη καὶ τοῦτο δὲν συμβιβάζεται βεβαίως μὲ τὸν ἐξανδραποδισμὸν τῶν Ἑλλήνων στρατιωτῶν. Ἀφήσατε λοιπὸν τὸν στρατὸν ἀπερίσπαστον εἰς τὰ μεγάλα ἐθνικά του ἔργα καὶ ἀποκλείσατε κάθε ἀνάμιξίν του εἰς τὰς πολιτικὰς διαμάχας. Εἶδον περαιτέρω εἰς τὸ νομοσχέδιον μὲ ἱκανοποίησιν τὴν προβλεπομένην ἀντικατάστασιν τῶν Νομαρχῶν. Ἐπίσης τὴν δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι τὸ θέμα τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν διοικητῶν τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας μὲ δικαστικούς, θὰ ἐρευνηθῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Διὰ τὸ θέμα αὐτὸ θὰ πρέπει νὰ ληφθῇ εἰδικὸν νομοθετικὸν μέτρον. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὰς περισσοτέρας τῶν περιπτώσεων τὰ ὄργανα τῆς τάξεως ἐξαναγκάζονται νὰ παραβοῦν τὸ καθῆκόν των. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὸν φόβον τῆς δυσμενοῦς μεταχειρίσεως ἐὰν δὲν ὑπακούσουν εἰς τὰ κελεύσματα τὰ παράνομα τῶν ἀνωτέρων των. Μοῦ ἔλεγε κάποιο ὄργανον τῆς τάξεως πῶς δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπακούσῃ καὶ νὰ παραβῇ τὸ καθῆκον του, ἀλλὰ καὶ πῶς ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὸ μέλλον, ὅταν τὸ ὀλιγώτερον ἀπὸ πάνω του ἵσταται ἡ δαμόκλειος σπάθη τῆς δυσμενοῦς μεταθέσεως; Εἶναι ἀνάγκη, λοιπόν, νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἄνδρας τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Καὶ εἷς τρόπος προστασίας αὐτῶν εἶναι ἡ ἀντικατάστασις τῶν διοικητῶν τῶν ἀνωτέρων διοικήσεων μὲ Εἰσαγγελεῖς Πρωτοδικῶν, διὰ νὰ ἐμπνευσθῇ οὕτω εἰς πάντας τὸ συναίσθημα τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Ἀκόμη χρειάζεται καὶ μία νεωτέρα διάταξις ποινικοῦ περιεχομένου κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶν δημόσιον ὄργανον τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν νόθευσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, θὰ παραπέμπεται ἀμέσως κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ αὐτοφώρου πλημμελήματος χωρὶς προθεσμίας καὶ ἀναστολάς. Μόνον τοιουτοτρόπως θὰ προστατεύσωμεν τὰ ὄργανα τῆς τάξεως τὰ ὁποῖα παρὰ τὴν θέλησίν των ὑποχρεοῦνται νὰ παραβοῦν τὸ καθῆκόν των.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπασπύρου, παρακαλῶ νὰ τελειώνετε, διότι ἡ ὥρα παρῆλθεν.

§67Δ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ λεχθοῦν ὡρισμέναι ἀλήθειαι καὶ δι’ αὐτὸ συγχωρῆστε μου πέντε λεπτὰ περαιτέρω. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀξιότιμοι κ.κ. Ὑπουργοί, δὲν εἶναι ἀρκετὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλάβατε διὰ νὰ ἐξασφαλίσητε ἐλευθέρας ἐκλογάς. Ὅσοι ἀναμιγνύονται μὲ τὰ ἐκλογικά, γνωρίζουν, ὅτι τὸ προεκλογικῶς δημιουργούμενον κλῖμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει ἢ δὲν ἐπιτρέπει τὴν διενέργειαν ἀνοθεύτων ἐκλογῶν. Δυστυχῶς, ἡ Κυβέρνησις Πιπινέλη δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τὸν λαὸν τὸ αἴσθημα ὅτι αἱ μέλλουσαι ἐκλογαὶ θὰ εἶναι ἐλεύθεραι καὶ ἀνεπηρέασται. Μικρὸν παράδειγμα: Ἀκόμη καὶ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, τοῦ δημιουργοῦ τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, οὐδεὶς ἀπετόλμησε τότε νὰ ἀναρτήσῃ τὴν φωτογραφίαν εἰς δημόσιον γραφεῖον. Σήμερον ὅλως ἀντιστρόφως, εἰς πολλὰ ἀκόμη δημόσια γραφεῖα εἶναι ἀνηρτημένη ἡ εἰκὼν τοῦ Κ. Καραμανλῆ. Πῶς ὑπὸ τοιούτους ψυχολογικοὺς ὅρους ἠμποροῦν νὰ διεξαχθοῦν ἐλεύθεραι ἐκλογαί; Θὰ ἤθελα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ καλέσητε δημοσίους ὑπαλλήλους διὰ νὰ ἐξομολογηθοῦν ἐὰν πρὸ πάντων εἰς τὴν ὕπαιθρον δύνανται νὰ ἀναγινώσκουν ἄνευ συνεπειῶν τὰς ἐφημερίδας «Ἐλευθερία» καὶ «Βῆμα». Ἀκόμη καὶ οἱ μπακάληδες ἐὰν ἀποτολμήσουν τοιοῦτόν τι, τίθενται ὑπὸ τὴν δίωξιν τοῦ Ἀστυνομικοῦ Σταθμάρχου, ὁ ὁποῖος, ὅπως γνωρίζετε, ἔχει ὅλην τὴν εὐχέρειαν νὰ τοὺς ἐξουθενώσῃ ἐπαγγελματικὰ μὲ τὴν μέθοδον τῶν μηνύσεων. Αὐτὸ εἶναι τὸ κλῖμα φοβίας, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐξαπλωθῆ παντοῦ τῆς Ἑλλάδος. Δὲν δύνασθε, λοιπόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ παίξετε τὸν ρόλον τοῦ διαιτητοῦ. Δυστυχῶς. Ἀλλὰ τὶ ζητοῦμεν ἐπιτέλους; Μήπως ζητοῦμεν πράγματα παράλογα; Τὴν ἰσότητα εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα διεκδικοῦμεν καὶ πρέπει νὰ τὴν ἔχωμεν. Ὑπάρχει ἀπὸ αὐτὸ δικαιότερον αἴτημα; Θὰ ἀποτελῇ, κ.κ. βουλευταί, ἐντροπὴν διὰ τὴν ἐποχήν μας, ὅταν ἡ γενεὰ ποὺ θὰ μᾶς διαδεχθῇ, ἀντλοῦσα ἀπὸ τὸ παρελθόν, θὰ βλέπῃ, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1963 ἐγένετο εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην τεράστιος ἀγὼν διὰ νὰ ἐξασφαλισθοῦν τίμιαι, ἁπλῶς τίμιαι ἐκλογαί. Μετὰ δύο αἱματηροὺς παγκοσμίους πολέμους καὶ τὴν ἐπικράτησιν καὶ τὸν θρίαμβον τῶν δημοκρατικῶν ἰδεωδῶν, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ περίπτωσις διεξαγωγῆς ἀγώνων διὰ τὴν ἐξασφάλισιν ἐλευθέρων ἐκλογῶν. Καὶ μὴ νομίσητε, κύριοι τῆς δεξιᾶς, ὅτι τὸν Αὔγουστον τοῦ 1963 θὰ ἐπαναληφθῇ ὁ Αὔγουστος τοῦ 1936. Πλανᾶσθε ἂν νομίζετε ὅτι μὲ ἀπάθειαν θὰ ἀντιμετωπίσωμεν οἱανδήποτε ἀπόπειραν στραγγαλισμοῦ τῶν ἐλευθεριῶν ἢ ἀποπνιγμοῦ τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἐὰν πάλιν ἐλπίζετε εἰς ρωγμὰς καὶ διασπάσεις, εἶσθε οἰκτρὰ γελασμένοι. Διότι πάνω κι’ ἀπὸ ἡμᾶς ἵσταται ὁ κυρίαρχος Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος καθὼς γνωρίζετε ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἀγωνισθῇ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων του. Καὶ ὁπωσδήποτε εἰς παρῳδίαν ἐκλογῶν, ἡμεῖς δὲν πρόκειται νὰ συμμετάσχωμεν. Καὶ ὄχι ἁπλῶς δὲν θὰ συμμετάσχωμεν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ὀρθώσωμεν τὸ ἀνάστημά μας καὶ θ’ ἀγωνισθῶμεν στῆθος μὲ στῆθος καὶ θὰ σᾶς συντρίψωμεν. Διότι ἡ Δημοκρατία ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβληθῇ καὶ θὰ ἐπιβληθῇ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κέντρου).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§69ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως, νομοθετικὴν ἐργασίαν. (Ὥρα 9.30′ μ.μ.)