1963.08.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18η

Πέμπτη 22 Αὐγούστου 1963

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Γ. Ματθαιουδάκης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Γ. ΜΑΤΘΑΙΟΥΔΑΚΗΣ. (Γραμμ.). (Ἀναγινώσκει). Ἡ Διαρκὴς ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει πρότασιν «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ προσθήκης μεταβατικῶν διατάξεων εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Παπαρρηγόπουλος, Α. Ταλιαδούρης, Χ. Σιανίδης, Π. Γυιόκας, Ν. Λαμπρινάκος, Π. Ξενοδοχειάρης, Α. Δεληγιαννίδης, Β. Πανούσης, Χ. Γκαργκάνας, Α. Φράγκος, Π. Κάβδας, Γ. Οἰκονομόπουλος, Γ. Λύχνος, Κ. Φρόντζος, Δ. Καρατζένης, Θ. Δούκας, Γ. Ἀνδρεάδης, Ι. Τιρρῆς, Ι. Λαυρεντίδης, Ε. Σκορδίλης, Ν. Ἀθανασίου, Κ. Παληός, Α. Ψάρης, Α. Καρασπήλιος, Σ. Βρεττός, Α. Καμβύσης, Χ. Μπουγᾶς, Γ. Καρότσης, Α. Παπαχρήστου, Κ. Ἀποσκίτης, Α. Γεροκωστόπουλος, Χ. Ζησιάδης, Ζ. Ζησάκης, κ. ἄ. καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Δαβάκης καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Δ. Δαβάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ, Βιομηχανικοῦ, Ἐπαγγελματικοῦ καὶ Βιοτεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου Γυθείου, αἰτουμένου ὅπως τὰ εἰσπραττόμενα δικαιώματα τῶν θεωρημένων τιμολογίων ἐξαγωγῆς προσωρινῶν ἢ ὁριστικῶν ἀνήκουν κατὰ τὰ ¾ εἰς τὸ ἐμπορικὸν ἐπιμελητήριον τῆς περιφερείας εἰς ἥν ὑπάγεται τὸ τελωνεῖον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ¼ εἰς τὸ Ἐπιμελητήριον παρ’ ᾧ ἔχει συγκροτηθῆ ἡ θεωρήσασα τὸ τιμολόγιον ἐπιτροπὴ κλπ. Ἐπιτροπὴ πληττομένων αὐτοκινητιστῶν διαμαρτύρεται δι’ ἄδικον μεταχείρισίν των παρὰ τῆς ἁρμοδίας Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνιῶν ἀρνουμένης τὴν χορήγησιν ἀδειῶν ἀντικαταστάσεως ἀκαταλλήλων πρὸς περαιτέρω κυκλοφορίαν αὐτοκινήτων στεροῦσα οὕτω τούτους τοῦ δικαιώματος ἐργασίας. Ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος κ. Δ. Κωστῆς διὰ τηλεγραφήματός του συνηγορεῖ ὑπὲρ ἐπιλύσεως αἰτημάτων ἐργαζομένων εἰς Υ.Ε.Β. Φθιώτιδος καὶ Εὐρυτανίας. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Δ. Δαβάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Σαράντου Παν. Λιναρδῆ ἐφέδρου ἀνθυπολοχαγοῦ πεζικοῦ, αἰτοῦντος τροποποίησιν τῆς συνταξιοδοτικῆς νομοθεσίας. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Λ. Δερτιλῆς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Προοδευτικοῦ καὶ Ἐξωραϊστικοῦ Συλλόγου «ΑΣΤΡΥΦΟΣ» Ἁγίου Τρύφωνος Ἀκαδημία Πλάτωνος, αἰτουμένου τὴν ὑπαγωγὴν τῆς περιοχῆς των εἰς τὸ σχέδιον πόλεως καθὼς καὶ τὴν ἐπέκτασιν εἰς τὴν περιφέρειαν ταύτην δικτύου ὑδρεύσεως. Ὁ βουλευτὴς Εὐβοίας κ. Μ. Στεφανίδης, καταθέτει τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν κατοίκων Μαρμαρίου Εὐβοίας, διότι ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Μαρμαρίου καὶ τῆς πέριξ περιοχῆς ἀπεφασίσθη ἡ διάνοιξις ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Ἁγίου Δημητρίου μέσῳ Κατσάρογλου πρὸς Κάρυστον καὶ οὐχὶ μέσῳ Μαρμαρίου ὡς ἕδρας τοῦ τέως Δήμου Μαρμαρίου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συνεχίζεται ἡ αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., ἔχει τὸν λόγον.

§4Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (παρατεταμένα χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καθ’ ἑαυτό, θεωροῦμεν ἐξηντλημένον. Λαμβάνω τὸν λόγον διὰ νὰ συναγάγω μόνον τὰ πολιτικὰ συμπεράσματα καὶ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἐπὶ 20 μῆνας, τὸ αἴτημα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου ἦτο τριπλοῦν: Τίμιον Κράτος, τίμιον σύστημα, τίμιαι ἐκλογαί. Καὶ βραδύτερον προσδιωρίσθη συγκεκριμένως: Σχηματισμὸς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως πλήρους ἐμπιστοσύνης, ἐκλογικὸν σύστημα, ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καὶ μὴ παροχὴ ψήφου εἰς τοὺς κληρωτούς. Αὐτὸ ἦτο τὸ τριπλοῦν οὐσιαστικὸν αἴτημα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ἀρχίζομεν ἀπὸ τὸ θέμα τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἐπρόκειτο τὸ κριτήριον νὰ εἶναι ἀπολύτως δίκαιον θὰ ἔπρεπε τὸ αἴτημα τῆς Ε.Κ. νὰ μὴ εἶναι Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις. Ἀφοῦ, τὸ Κράτος εἶναι κομματικόν, ἔχει καταστῆ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν 8 ἐτῶν κομματικὸν φέουδον τῆς ΕΡΕ, ἐπεβάλλετο, ἡ ἐκλογικὴ Κυβέρνησις τοὐλάχιστον νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν Ε.Κ. Μόνον τοιουτοτρόπως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ μία στοιχειώδης ἀντιστάθμισις. Καὶ ἐν τούτοις, δὲν τὸ ἐζητήσαμεν. Ἐζητήσαμεν ἁπλῶς Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν πλήρους ἐμπιστοσύνης. Τίθεται τὸ ἐρώτημα: Δύναται μία Κυβέρνησις ὑπηρεσιακὴ ἐντὸς συντόμου χρονικοῦ διαστήματος νὰ δημιουργήσῃ τὸ τίμιον Κράτος; Ὑπάρχουν δύο ἀπαντήσεις: Βεβαίως ὁ χρόνος εἶναι ὀλίγος. Ὁ Ἱπποκράτης εἶχε δώσει εἰς τοὺς ἰατροὺς δύο ἐντολάς: «Ὠφελέειν, μὴ βλάπτειν». Ἀπὸ τὴν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, τὴν προεκλογικήν, ἐπρόκειτο νὰ ἀναμείνωμεν ἁπλῶς τὸ μὴ «βλάπτειν». Τὸ «ὠφελέειν», ἡ δημιουργία Κράτους δικαίου, ἡ δημιουργία μιᾶς ἀνακαινίσεως τῆς διοικήσεως εἶναι ὑπόθεσις μετεκλογικῆς δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ μὴ «βλάπτειν» ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι θὰ ἠμποδίζετο τὸ Κράτος καὶ τὸ παρακράτος νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ ἐλεύθερον φρόνημα τῶν πολιτῶν, κατὰ τὴν γνώμην μας, ἐὰν ἦτο πράγματι ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ζητεῖται σήμερον ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, τὸ ἠδύνατο. Ἄλλωστε, ὅταν ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγγυηθῇ τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογῶν δὲν βασιζόμεθα μόνον εἰς τὰς δυνάμεις τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Ὁ μέγας ἐγγυητής, καθ’ ἡμᾶς, παραμένει ἡ μαχητικὴ δύναμις τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως. (Χειροκροτήματα). Καὶ εἰς αὐτήν, ἐὰν ἔλθῃ ὁ χρόνος τῶν ἐκλογῶν, κατ’ ἐξοχὴν θὰ ἐμπιστευθῶμεν. Ἀλλά, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις κατὰ τὸ προεκλογικὸν διάστημα, θὰ ἔπρεπε νὰ πείσῃ τὰ ὄργανα τοῦ Κόμματος ἐντὸς τοῦ Κράτους καὶ ἐντὸς τῶν παρακρατικῶν ὀργανώσεων, ὅτι δὲν δύνανται νὰ φατριάσουν. Θὰ ἔπρεπε νὰ δημιουργήσῃ τὴν πεποίθησιν, τὸ πνεῦμα, τὸ κλῖμα τῆς ἐλευθερίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολή, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, μιᾶς ἀληθοῦς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἶναι πράγματι ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις καὶ ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην; Κύριοι βουλευταί, ἡ ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, κάθε Κυβέρνησις, χαρακτηρίζεται κατ’ ἐξοχὴν ἀπὸ τὸν Πρόεδρόν της, ἀπὸ τὸν ἀρχηγόν της. Ἄλλωστε ὀνομάζεται καὶ μὲ τὸ ὄνομά του. Καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι πρόσωπον τρίτον, εὑρισκόμενον εἰς ἴσην ἀπόστασιν ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα! Προέρχεται ἀπὸ τὴν ΕΡΕ, ἐπολιτεύθη μὲ τὴν ΕΡΕ, ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς τῆς ΕΡΕ.

§5Θ. ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἀπέτυχεν ὅμως.

§6Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν λαόν. Τὰ φρονήματά του ἀφοροῦν τὸν ἴδιον. Ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς τῆς ΕΡΕ καὶ ἀνέλαβε τὴν Προεδρίαν τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν συστάσεως καὶ ἀδείας τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς ΕΡΕ, ὁ ὁποῖος δημοσίᾳ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι παρέσχε τὴν ἄδειαν καὶ ὠνόμασε τὸν σημερινὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως «στέλεχος τῆς ΕΡΕ». Δὲν κρίνομεν τὴν προσωπικότητα τοῦ κ. Πιπινέλη. Κρίνομεν τὴν πολιτικὴν προέλευσιν, τὴν πολιτικήν του θέσιν. Καὶ ἡ πολιτική του θέσις ἐξ αὐτῶν τῶν περιστατικῶν εἶναι ἐξ ἀντικειμένου δεδομένη. Εἶναι ΕΡΕ. Καὶ θέτω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος τὸ ἐρώτημα: Διατί ἡ προτίμησις; Εἴμεθα ἡμεῖς ἡ Ε.Κ. κόμμα δευτέρας κατηγορίας; Διατί θὰ ὑπάρξῃ εἰς μίαν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν Πρωθυπουργὸς ἀπὸ μίαν μερίδα τῆς Βουλῆς καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ εὔνοια, τὸ προνόμιον τῆς μιᾶς μερίδος καὶ ἡ δυσμένεια πρὸς τὴν ἄλλην; (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Ἀρνούμεθα! Ἐπαναλαμβάνομεν τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον καὶ εἰς ἄλλην περίπτωσιν διεκηρύξαμεν: Ἀρνούμεθα. Ζητοῦμεν ἴσην μεταχείρισιν. Ζητοῦμεν ἰσότητα, δικαιοσύνην. Οὐδέποτε ἐζητήσαμεν προνόμια, οὐδέποτε ἐζητήσαμεν εὔνοιαν. Ἀλλὰ ἔχομεν δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν ἰσότητα καὶ δικαιοσύνην. Ἴσην μεταχείρισιν. Καὶ θὰ παλαίσωμεν διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἴσην μεταχείρισιν. (Χειροκροτήματα). Καὶ τὸ δυνάμεθα. Καὶ τὸ δυνάμεθα, διότι τὸ αἴτημα εἶναι δίκαιον καὶ διότι ἔχομεν καὶ τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν νὰ ὑπερασπίσωμεν τὴν τιμιότητα τοῦ αἰτήματός μας. Αὐτὴ εἶναι, πρῶτον, ἡ προέλευσις τοῦ σημερινοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ποία τώρα εἶναι ἡ ἀπόδοσις. Κατὰ τὰς πρώτας ἑβδομάδας θὰ ἦτο δυνατὸν κανεὶς νὰ ἐλπίσῃ. Ἀλλὰ ἔχουν παρέλθει δύο μῆνες. Ποία εἶναι ἡ ἀπόδοσις; Εἶναι βέβαιον, ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἐπιβεβαιοῦται, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀπολύτως μεταβολὴ κλίματος, καὶ εἶναι εὔλογον. Διότι αἰσθάνεται ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως— καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἕνα αἴσθημα ἠθικῆς τάξεως— ὅτι δὲν δύναται νὰ στραφῇ ἐναντίον τῆς δεξιᾶς ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέρχεται καὶ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς ὁποίας στηρίζεται τώρα εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν προτίθεμαι νὰ τὸν ἐπικρίνω. Τὸν ἑρμηνεύω. Εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν δύναται νὰ στραφῇ ἀπὸ λόγους ἐσωτερικῆς ἠθικῆς ἀντιστάσεως ἐναντίον πρακτόρων τῆς δεξιᾶς οἱ ὁποῖοι καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν τους συνείδησιν, εἶναι ἐν τάξει, ἀφοῦ ὑπηρετοῦν τὴν δεξιάν. Βέβαιον εἶναι καὶ τὸ πληροφοροῦμαι ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ὅτι τὸ κομματικὸν Κράτος καθὼς καὶ ὁ παρακρατικὸς ὀργανισμὸς τῆς ΕΡΕ, εὑρίσκονται, ὄχι εἰς χαλάρωσιν, ἀλλὰ εἰς ἔντασιν. Κύριοι βουλευταί, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδικαιούμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ἀπὸ τὴν παροῦσαν ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, δύο μῆνες οἱ ὁποῖοι διέρρευσαν, ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀναμένωμεν. Ἴσως συγκεκριμένες περιπτώσεις νὰ ἀντιμετωπίζουν εὐσυνειδήτως οἱ Ὑπουργοί, τοὺς ὁποίους τιμῶμεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ διευθέτησις ὡρισμένων περιπτώσεων ἡ λύσις τοῦ προβλήματος. Μόνον ἡ δημιουργία κλίματος ἐκλογῶν ἀπελευθερώσεως τοῦ λαοῦ, αὐτὴ ἡ ἀστάθμητος ἠθικὴ δύναμις, ἡ ὁποία ἐνθαρρύνει τοὺς πολίτας καὶ παραλύει τοὺς πράκτορας τῆς φατρίας, κατὰ τῶν ὁποίων ἐπικρέμανται αὐστηραὶ κυρώσεις, εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ τὴν ἀτμόσφαιραν τῶν ἐκλογῶν. Καὶ δυστυχῶς αὐτὴν τὴν ἀτμόσφαιραν δὲν ἔχει δημιουργήσει οὔτε κατ’ ἐλάχιστον ἡ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις. Τὰ συμπεράσματα εἶναι, ὅτι ἡ σημερινὴ Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις, οὔτε πράγματι Ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις εἶναι, οὔτε δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ ἐμπιστοσύνην. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τῆς Ε.Κ. ἀπέναντι τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Πιπινέλη. Εἴχομεν, ἐπίσης, διακηρύξει, ὅτι ζητοῦμεν τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα. Καὶ προσεδιωρίσαμεν ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας φρονοῦμεν ὅτι ὑπηρετεῖ ὄχι τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος, ἀλλὰ τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς χώρας, ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἔχει τὴν πεποίθησιν ὅτι διαθέτει σήμερον τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ). Καὶ σᾶς παρέχομεν τὴν ἀπόδειξιν. Προκαλοῦμεν ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν καὶ ἰδικήν μας Κυβέρνησιν. Ἐπαναλαμβάνομεν τὴν πρόκλησιν: Ἐγκαταλείψατε τὸ Ν)διον διὰ νὰ βαδίσωμεν εἰς ἐκλογὰς ἐντὸς 45 ἡμερῶν, ἀλλὰ μὲ Κυβέρνησιν ἰδικήν μας, ἡ ὁποία θὰ ἀντισταθῇ εἰς τὸ κομματικὸν Κράτος καὶ τὰς παρακρατικὰς ὀργανώσεις τῆς ὀκταετίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ). Ἰσχυρίζεσθε ὅτι διαθέτετε τὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλὰ ὑπολογίζετε εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς βίας, τῆς νοθείας καὶ τῆς διαφθορᾶς, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὀργανώσει ἐπὶ 8ετίαν ἐντὸς τοῦ Κράτους καὶ τῶν παρακρατικῶν ὀργανώσεων. Ἐπαναλαμβάνομεν τὴν πρόκλησιν διὰ νὰ ἀκουσθῇ καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω. Δὲν ὑπάρχει ἀδιέξοδον. Εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ κάμωμεν ἡμεῖς ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικὸν καὶ μὲ ἰδικήν μας Κυβέρνησιν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ε.Κ.). Δὲν εἶναι, λοιπόν, διότι φοβούμεθα τὸ πλειοψηφικόν. Εἶναι, διότι φρονοῦμεν ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τὸ πλειοψηφικὸν ἀντὶ νὰ ὁδηγήσῃ πρὸς τὴν ὁμαλότητα, θὰ ὁδηγήσῃ πρὸς ἀνώμαλον πολιτικὸν βίον. Τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς χώρας ἐμπνέει τὴν ἀπόφασίν μας. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. (Θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ΕΡΕ). Ἐστερήθησαν ἑνὸς ὅπλου καὶ εἶναι εὔλογον νὰ στενοχωροῦνται. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ὑπὸ συζήτησιν. Ὑπάρχει κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι μὲ οἱοδήποτε ποσοστὸν βʹ κατανομῆς ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν εἰσέρχεται εἰς τὴν βʹ κατανομήν;

§7ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (ΕΡΕ). Ἀμφιβάλλω.

§8Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀμφιβάλλετε; Διεκδικεῖ βραβεῖον κρίσεως, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὸ ὑπεστήριξεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ε.Κ.). Δὲν ὑπάρχει, ἀσφαλῶς, κανεὶς στοιχειωδῶς σκεπτόμενος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ θέσῃ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ὅτι ἡ Ε.Κ. μὲ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, μὲ οἱονδήποτε μέτρον βʹ κατανομῆς, εἰσέρχεται εἰς τὴν βʹ κατανομήν. Δὲν εἶναι, λοιπόν, κομματικὸς ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς δὲν ἐγκρίνομεν τὴν βʹ κατανομήν, ἀλλὰ εἶναι γενικώτερος. Ἀφορᾷ τὴν ἔννοιαν τοῦ δικαίου ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ θέτω τὸ ἐρώτημα: Ἐὰν προτοῦ νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἡ βʹ κατανομή, ὅπως ἐψηφίσθη εἰς τὸν νόμον τοῦ 1961, ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίζεται ὡς ἔχει ἡ βʹ κατανομή, εἶναι δυνατὸν σήμερον, μετὰ τὴν ἐφαρμογήν της νὰ ἔχῃ ὑποστηρικτάς; Ἐπὶ 27 ἑδρῶν, εἰς τὴν βʹ κατανομὴν τὸ πρῶτον κόμμα ἔλαβεν 22 καὶ τὸ δεύτερον 5. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς, ἔπειτα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐμπειρίαν ἡ διατήρησις αὐτῆς τῆς διατάξεως; Δὲν παραβιάζει τὴν ἔννοιαν τῆς στοιχειώδους Δημοκρατίας; Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος.....

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ ἠκούσαμεν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ μὴ διακόπτετε. Ἀφήσατε τὰς ἀντεγκλήσεις, παρακαλῶ. Δυσχεραίνετε τὸ ἔργον μου.

§11Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι οὔτε ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ἀνταποκρίνεται εἰς τὰς περιστάσεις. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ θὰ ἦτο ἀκατανόητος, θὰ ἦτο πρόκλησις ἡ διατήρησις αὐτῆς τῆς βʹ κατανομῆς. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ὑποστηρίζομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ὄχι διότι ἀποτελεῖ κομματικὸν συμφέρον ἰδικόν μας, ὑποστηρίζομεν τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, διότι ἐγγυᾶται ἀσφαλέστερον τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον τῆς χώρας.

§12Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Τὰ ἀκούσαμεν αὐτά. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§13Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀκούσατε. Ὀφείλετε νὰ ἀκούσετε.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γιαννούση, ἀνακαλεῖσθε εἰς τὴν τάξιν. (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§15Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δύο εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι, ὅτι ὁδηγεῖ ἀσφαλέστερον εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, ἔπειτα ἀπὸ ὅσα συνέβησαν, ὑπερτάτην ἀνάγκην τῆς χώρας. Μόνον δημόσιοι ἄνδρες, χωρὶς αἴσθημα εὐθύνης εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀναγνωρίζουν πόσον εἶναι ἀναγκαία, σήμερον, καὶ διὰ λόγους ἐσωτερικοὺς καὶ διὰ λόγους διεθνεῖς, ἡ ἀποκατάστασις ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου. Καὶ ὁ δεύτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, συνδέεται μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Κράτους. Ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ψυχολογικῶς ἀποθαρρύνει τὴν βίαν καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἀποτελεῖ πολύτιμον παράγοντα κατευνασμοῦ καὶ ὁμαλῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ γενικώτεροι λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι σήμερον ἐπιβάλλεται ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ θέμα τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ. Ἀπέδωσεν ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ ἄνω τοῦ 90% εἰς τὴν ΕΡΕ καὶ ἐκπλήττομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι, κατόπιν αὐτῆς τῆς ἐμπειρίας ἐπιμένουν εἰς τὴν ἐπανάληψιν. Δὲν τιμᾷ τὸν στρατὸν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν, δυσφημεῖ τὸν στρατόν. Χάριν τῆς τιμῆς τοῦ στρατοῦ, ἔπειτα ἀπὸ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τοῦ 1961, πρέπει νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὴν ψῆφον. Ἐπαναλαμβάνεται ὁ λόγος, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν καὶ πάλιν ἐγγυήσεις διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ γνωρίζομεν εἰς τὶ συνίστανται αἱ ἐγγυήσεις, γνωρίζομεν τὶ ἔχει συμβῆ, ἀκόμη καὶ τώρα, εἰς συγκεντρώσεις ἀξιωματικῶν. Παράδειγμα εἶναι ἡ μεγάλη συγκέντρωσις τῶν ἀξιωματικῶν Θεσσαλονίκης ὅπου ἠκούσθησαν πάλιν οἱ ἴδιοι λόγοι οἱ ὁποῖοι εἶχον λεχθῆ πάλιν ἀπὸ τὸν ἀνάξιον στρατηγὸν Καρδαμάκην. Τὸ γνωρίζομεν ἀπὸ αὐτήκοον ἀξιωματικόν. Ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους ἔχομεν καθῆκον νὰ προφυλάξωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τὸν κομματισμόν, ὁ ὁποῖος καθίσταται ἀναπόφευκτος, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ. Τιμῶμεν τὰς ἐνόπλους δυνάμεις καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ διακηρύξωμεν, ὅτι ἀπὸ βαθεῖαν τιμὴν πρὸς αὐτάς, πρὸς τὴν ἀποστολήν των, ἐπιμένομεν νὰ καταργηθῇ ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἀξιωματικῶν μας ὑπάρχει πλήρης ἀνταπόκρισις. Κύριοι βουλευταί, αὐτὰ ὑπῆρξαν τὰ τρία αἰτήματα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Ὅπως ἡ πορεία τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύει, παραμένουν καὶ τὰ τρία ἀνικανοποίητα. Οὔτε Κυβέρνησις ἐμπιστοσύνης ὑπάρχει. Οὔτε ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καθιεροῦται. Καὶ ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ ἐπίσης διατηρεῖται. Κατὰ συνέπειαν τὸ σύνολον τῶν αἰτημάτων μας δὲν ἔχει λάβει ἱκανοποίησιν. Ἰδοὺ διατὶ καθίσταται αὐτονόητον, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μὲ ἀποφάσεις αὐτὸ τὸ γεγονός. Καὶ ἡ ἀπόφασις, εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξεν ἡ Ἕνωσις Κέντρου, εἶναι νὰ ἀποχωρήσωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἰς ἔνδειξιν διαμαρτυρίας, διότι κανὲν ἀπὸ τὰ δίκαιά μας αἰτήματα δὲν ἔχει εὕρει ἱκανοποίησιν. Ὑπάρχει ὁ ψίθυρος, ὅτι μὲ τὴν ἰδικήν μας ἀποχώρησιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ δημιουργηθῇ ἀδιέξοδον καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς ΕΡΕ νὰ ἐπανέλθῃ καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ἡγεσίαν τῆς πλειοψηφίας αὐτῆς εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ γίνῃ Κυβέρνησις ἄνευ ἐκλογῶν. Ἀπαντῶμεν, ὅτι δὲν δοκιμάζομεν καμμίαν συγκίνησιν ἀπὸ τὴν ἀπειλήν. Προτιμῶμεν τὴν κωμῳδίαν τῆς ἐπιστροφῆς ἀπὸ τὴν τραγῳδίαν νέου ἐκλογικοῦ πραξικοπήματος! Καὶ μάλιστα, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐπανέλθῃ, δὲν θὰ ἐστηρίζετο ἁπλῶς εἰς τὴν νόθον πλειοψηφίαν του, θὰ ἐστηρίζετο εἰς τὴν πτωμαΐνην τῆς νόθου πλειοψηφίας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου). Ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀποχωρήσωμεν ἀπὸ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς διὰ νὰ συναντήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Νὰ συναντήσωμεν τὴν μεγάλην δεξαμενὴν τῶν δυνάμεων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν καὶ ἠντλήσαμεν καὶ θὰ ἀντλῶμεν τὴν δύναμιν διὰ τὴν νίκην τοῦ ἀγῶνος. Δύο εἶναι οἱ παράγοντες τῆς Πολιτείας, συμφώνως πρὸς τὸ πολίτευμα: Ὁ λαὸς ὁ κυρίαρχος, καὶ ὁ Βασιλεύς. Εἶπεν εἰς μίαν προχθεσινὴν ὁμιλίαν του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Ἡ Βασιλικὴ Κυβέρνησις». Ἐὰν ἡ ὀνομασία ἐπρόκειτο νὰ νοῆται ὡς ὀνομασία γενικὴ εἶναι λάθος. Καὶ μάλιστα κακὸν λάθος. Ἐὰν ὅμως ἐπρόκειτο νὰ ἀποτελῇ ὀνομασίαν τῆς δικῆς του Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον της.

§16Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.).... (Διαπορεῖ).

§17Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἤκουσα ἀπὸ τὸ ραδιόφωνον ὁ ἴδιος. Ἐὰν ἐπρόκειτο ὁ ὁρισμὸς αὐτὸς νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν καθορισμοῦ Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως, τότε ἔχει τὸν λόγον του. Διότι καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἐρχομένη μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ προτοῦ ἀναλάβῃ ἡ μετεκλογικὴ Κυβέρνησις τοῦ λαοῦ δὲν ἔχει ἄλλο στήριγμα ἀπὸ τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν οὐσιαστικὴν εὐθύνην τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα διὰ νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ συναντήσωμεν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ κατόπιν εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν, διότι θὰ συναγείρωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰς ἐλευθερίας του. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἀπευθυνθῶμεν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ἄσκησιν τῶν προνομίων του, ὅπως ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον καὶ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην καὶ ἴσην μεταχείρισιν εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας. Καὶ ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἔκκλησιν πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα θὰ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν δημοκρατικὸν κόσμον, τοῦ ὁποίου θὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν μαχητικὴν συμπαράστασιν. Ἔχομεν διακηρύξει καὶ ἐπαναλαμβάνομεν, ὅτι εἰς παρῳδίαν ἐκλογῶν δὲν πρόκειται νὰ μετάσχωμεν. Ἀλλὰ προσθέτομεν σήμερον, ὅτι οὔτε θ’ ἀνεχθῶμεν παρῳδίαν ἐκλογῶν. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα). Ἀπὸ ἄνδρας ἀποτελεῖται ἡ δημοκρατικὴ παράταξις, οἱ ὁποῖοι ἔχουν παράδοσιν καὶ ἀγώνων καὶ θυσιῶν. Καὶ ἂν χρειασθῇ θὰ ἐπαναλάβουν καὶ τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θυσίας. (Χειροκροτήματα). Ὑπέρτατον εἶναι τὸ αἴτημα τῆς ἐλευθερίας. Ἀρχαῖος καὶ αἰώνιος εἶναι ὁ λόγος: «Εὔδαιμον τὸ Ἐλεύθερον. Ἐλεύθερον τὸ Εὔψυχον». Καὶ ἡ δημοκρατικὴ παράταξις θ’ ἀποδείξῃ τὴν εὐψυχίαν της. (Χειροκροτήματα). Θὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν συμπαράστασιν, τὴν μαχητικὴν συμπαράστασιν τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἀπαρτίζει ὁ δημοκρατικὸς κόσμος τῆς χώρας. Θὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν συμπαράστασιν τῆς πνευματικῆς ἡγεσίας, ἡ ὁποία συναισθάνεται, ὀφείλει νὰ συναισθάνεται, ὅτι εἶναι θεματοφύλαξ τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν, πρώτη τῶν ὁποίων εἶναι ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ ἀνθρώπου, ἡ Ἐλευθερία. (Χειροκροτήματα). Καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν Νεότητα, ἡ ὁποία δονεῖται ἀπὸ τὸν παλμὸν τῆς Δημοκρατίας καὶ ἔχει ἀναλάβει τὴν πρωτοπορείαν τοῦ ἀγῶνος. Εἰσέρχεται ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν εἰς τὴν τελικὴν φάσιν του. Καὶ πάλιν θὰ εὐοδωθῇ. Ἡ Δημοκρατία θὰ νικήσῃ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα. Ὄρθιοι οἱ βουλευταὶ τοῦ Κέντρου ὑποδέχονται τὸν κ. Γ. Παπανδρέου). (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, ἀπέρχονται οἱ βουλευταὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει τὸν λόγον.

§19Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Βαρεῖα εἶναι, κύριοι βουλευταί, ἡ εὐθύνη ὅλων ἡμῶν, ὅπως συντίθεται, ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, καὶ ἔν τινι μέτρῳ δραματικὴ ἡ στιγμή. Ἴσως, ὅμως, ἡ δραματικότης της νὰ μετριάζεται κατά τι ἀπὸ τὸ μελόδραμα τῆς ὁμαδικῆς ἀποχωρήσεως. (Χειροκροτήματα). Νομίζω, ὅμως, ὅτι ἡ τύχη τοῦ Ἔθνους καὶ ἡ εὐθύνη τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάζεται ἀπὸ τοιούτου εἴδους ἐκδηλώσεις. Διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι καὶ ἀπούσης τῆς μειοψηφίας, ἔχω καθῆκον ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ὅπως διὰ βραχέων ἐξηγήσω τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ἦτο, τῷ ὄντι, κύριοι βουλευταί, καταθλιπτικὴ δι’ ἐμὲ ἡ εὐθύνη ἐάν, ἐνώπιον τῆς τοιαύτης τροπῆς τῶν πραγμάτων, ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπομένῃ εἰς τὸ βάθος τῆς συνειδήσεώς μου καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι δὲν ἔπραξα τὸ πᾶν, ἢ ὅτι παρημέλησα καὶ τὸ ἐλάχιστον, προκειμένου νὰ διευθετηθῇ κατὰ τρόπον ὁμαλὸν ἡ προκύψασα πολιτικὴ κρίσις. Ἔπειτα ἀπὸ δύο καὶ πλέον μῆνας ἀνενδότου ἀγῶνος, τακτοποιήσεως τῶν πραγμάτων, καλῆς θελήσεως καὶ καλῆς πίστεως, νομίζω, ὅτι μὲ καθαρὰν τὴν συνείδησιν, δύναμαι νὰ ἀντιμετωπίσω καὶ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἔθνους καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἂς ἀνατρέξωμεν, δι’ ὀλίγων, εἰς τὰ συντελεσθέντα κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας, μὲ ψυχραιμίαν καὶ χωρὶς προκατάληψιν. Πρὸ δύο μηνῶν, ὅπως γνωρίζετε, λόγῳ ἐκτάκτου περιστατικοῦ, ἡ ὑπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως Κυβέρνησις, ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν της.

§20Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Ἐξεδιώχθη, δὲν ὑπέβαλε παραίτησιν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπρεδήμα, νὰ ἐξηγηθῶμεν. Δὲν θὰ γίνωνται διακοπαί...

§22Η. ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀκούωμεν ἀνακριβείας. Ποῖον εἶναι τὸ περιστατικόν; (Θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§23Π. ΠΙΠΙΝΕΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβ.). Δὲν πρόκειται νὰ ἀπαντήσω εἰς ὑμᾶς. Δύνασθε νὰ εἶσθε ἥσυχος. Πρὸ δύο περίπου μηνῶν, ὅπως εἶπον, λόγῳ ἐκτάκτου περιστατικοῦ, ἡ ὑπὸ τὸν κ. Καραμανλῆν Κυβέρνησις, ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν της. Θορυβωδῶς, ἡ μειοψηφία τῆς Βουλῆς, ἐξέφρασε τὴν χαράν της ἐπὶ τῷ γεγονότι αὐτῷ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀκριβῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, εἰς μίαν γνωστὴν εἰς ὑμᾶς, ἀποστροφήν του, ἐπεσήμανε τὴν παραίτησιν τῆς προηγηθείσης τῆς ἰδικῆς μου Κυβερνήσεως, ὡς μεγάλην κατάκτησιν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος. Ἐπηκολούθησεν ὁ σχηματισμὸς τῆς ὑπὸ τὴν Προεδρίαν μου Κυβερνήσεως. Καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἀπετελέσθη κατὰ παμψηφίαν σχεδὸν ἀπὸ πρόσωπα, μηδέποτε πολιτευθέντα ἐνεργῶς καὶ διὰ τὰ ὁποῖα οἱοσδήποτε ἔντιμος ἀνήρ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσδώσῃ τὴν παραμικρὰν κατηγορίαν ἐπὶ φατριασμῷ. Τὰ δύο κύρια Ὑπουργεῖα, τῆς Δικαιοσύνης καὶ Ἐσωτερικῶν, ἀνετέθησαν εἰς δύο ἀνωτάτους δικαστικούς, εἰς τὴν ἀκεραιότητα καὶ τὸν ἀδαμάντινον χαρακτῆρα τῶν ὁποίων καὶ αὐτὴ ἡ μειοψηφία ἀπέδωσεν ἐπανειλημμένως τιμήν, καὶ τὰ Ὑπουργεῖα Στρατιωτικῶν καὶ Ἀσφαλείας ἀνετέθησαν, ἐπίσης, εἰς ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατεύματος, οἱ ὁποῖοι καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν, τὴν μακράν, τῆς στρατιωτικῆς των ὑπηρεσίας, οὐδέποτε κατηγορήθησαν ἐπὶ φατριασμῷ καὶ οἱ ὁποῖοι, ἐπιπροσθέτως, θὰ εἶχον προσωπικὸν λόγον νὰ μὴ διάκεινται εὐμενῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Καραμανλῆ. Βεβαίως, εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ὑπάρχει καὶ τὸ πρόσωπόν μου. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν χθὲς καὶ σήμερον ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, μὲ ἐτίμησαν δι’ ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ ἐδαπάνησαν καὶ χρόνον καὶ ἐφευρετικότητα πολλὴν διὰ νὰ ἀμφισβητήσουν τὸν ὑπηρεσιακὸν χαρακτῆρα τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον ὁ ἀρχηγὸς αὐτῆς ἀνῆκεν εἰς κόμμα. Βεβαίως, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι μόνον ὑπηρεσιακή, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἀποτελεῖται κατὰ πλειοψηφίαν ἀπὸ ἀνωτάτους λειτουργοὺς τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἄλλην ἀποστολὴν παρὰ τὴν διεκπεραίωσιν τῶν τρεχουσῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ εἶναι καὶ εὐρύτατα πολιτική, ἐφ’ ὅσον εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ συνεργασθῇ μετὰ τῆς Βουλῆς δι’ ἓν κεφαλαιῶδες θέμα, τὴν σύνταξιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐπὶ πλέον, ἡ σύνταξις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου δὲν λαμβάνει χώραν ὑπὸ συνήθεις συνθήκας. Λαμβάνει χώραν εἰς μίαν στιγμήν, καθ’ ἣν ἔχει ἀποκορυφωθῆ ἡ ἐσωτερικὴ ἀντιδικία, εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν ἦτο ἀπαραίτητον νὰ πραγματοποιηθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρύτερος συγκερασμὸς τῶν ἀπόψεων τῶν περισσοτέρων ἐν τῇ Βουλῇ κομμάτων. Τὸ ἔργον τοῦτο, ὄχι μόνον εἶναι καθαρῶς πολιτικόν, ἀλλὰ καὶ δυσχερέστατον, προϋποθέτει δὲ καὶ τὴν συνεργασίαν τῆς Βουλῆς. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, χωρὶς τοὐλάχιστον ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐμπνέῃ κἄποιαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς; Ἢ ἔπρεπε νὰ ἱκανοποιηθῇ μόνον ἡ μειοψηφία καὶ νὰ θεωρηθῇ ἡ πλειοψηφία ὡς μία παρωνυχὶς τῆς πολιτικῆς πραγματικότητος τῆς Ἑλλάδος; Ἑπομένως, δὲν θὰ ἀντιδικήσω μὲ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν καὶ μὲ τὸν κ. Παπανδρέου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προέχει, ἵνα μία Κυβέρνησις ὀνομάζεται ὑπηρεσιακή, εἶναι τὸ ἔργον, αἱ πράξεις της. Ὁ ὑπηρεσιακὸς χαρακτὴρ μιᾶς Κυβερνήσεως θὰ διαπιστωθῇ καὶ διαπιστοῦται ἐκ τοῦ ἔργου της. Σημειώνοντες τὸ ἔργον τῆς ὑπὸ ἐμὲ Κυβερνήσεως, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας νὰ εἶναι ἀφατρίαστον. Ἡ ὑπ’ ἐμὲ Κυβέρνησις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσφύγῃ εἰς ἐκλογὰς μὲ τὸ ὑφιστάμενον ἐκλογικὸν σύστημα. Γνωρίζετε, ὅμως, μὲ ποίαν ἔντονον ἐπιμονὴν ἡ μειοψηφία δὲν ἤθελε νὰ παραδεχθῇ τὸ σύστημα αὐτό. Ὡς ἐκ τούτου, ἐδέχθην καὶ εἰσηγήθην, ὁ δὲ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐν πλήρει συναισθήσει τῶν εὐθυνῶν του, ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, ἀπεδέχθη νὰ ἐγκαταλειφθῇ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ἔρχεται, κατόπιν τούτου, ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσηγηθῇ, ὄχι τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τοῦ 1958, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶχε συμπέσει ἡ παμψηφία τῆς θελήσεως ὅλων τῶν κομμάτων τῆς τότε Βουλῆς, ἀλλὰ νὰ εἰσηγηθῇ τὸ σύστημα τοῦ 1961, τὸ σύστημα δηλαδή, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ, κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν, τὸ ὀλιγώτερον ἐνισχυμένον ἐκ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων τῆς ἀναλογικῆς. Καὶ τρίτον, ἀφοῦ ἀπεδέχθη τὸ σύστημα τοῦτο ὡς βάσιν τῶν σκέψεών της καὶ τὸ κατέστησε ἀποδεκτὸν κατόπιν ἐπιμόνων πιέσεων ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας, ἠθέλησεν, ἀκριβῶς, διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις καὶ τὰς ἐπιθυμίας τῆς μειοψηφίας, νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὸ ἤδη ἰσχῦον σύστημα τοῦ 1961 καὶ ἄλλας τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι καθιστοῦν ὀλιγώτερον ἐνισχυμένην τὴν ἀναλογικήν. Καὶ τοῦτο, κατόπιν τῶν εἰσηγήσεων τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Οὕτω, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημερινὸν νομοθέτημα. Πέραν τούτων, εἶναι γνωστόν, ὅτι εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, διὰ πρώτην φοράν, ἡ ἐκλογικὴ διαδικασία θὰ διεξαχθῇ ὑπὸ τὸ καθεστὼς τῆς πλήρους, δι’ ὁλόκληρον τὴν χώραν, λεξικογραφήσεως. Γνωρίζετε, τί σημαίνει τοῦτο, ἡ δὲ Κυβέρνησις, διὰ νὰ καταστήσῃ τὰς ἐγγυήσεις ταύτας ἀσφαλεῖς καὶ πραγματικάς, ἐνέταξεν εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν, μίαν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐξασφαλίζεται ἡ συμμετοχὴ ὅλων τῶν κομμάτων, εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς λεξικογραφήσεως, μέχρι τοῦ πέρατος τῶν ἐκλογῶν, οὕτως ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ καταγγελία καὶ ἡ ἐπιβολὴ κυρώσεων ἐναντίον καὶ τοῦ τελευταίου παραβάτου καὶ νὰ ἀποφευχθῇ πᾶσα νόθευσις τῆς ἐκλογῆς. Πέραν τούτου, ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς συγκροτήσεώς της, ἔθεσε τὴν ραδιοφωνικὴν ὑπηρεσίαν ὑπὸ τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον τοῦ Κράτους. Καὶ ἔχομεν σήμερον τὸ προνόμιον νὰ ἀκούωμεν ἀπὸ τῆς ραδιοφωνικῆς ὑπηρεσίας διαδιδόμενα καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ συνθήματα τῆς Ε.Δ.Α. Ἐπίσης, ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα παρενέβαλεν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας δίδεται εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἀντικαταστήσῃ ὅλους τοὺς Νομάρχας τοῦ Κράτους, διὰ δικαστικῶν λειτουργῶν, ὡς ἐπίσης καὶ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας. Πέραν τούτου, ἡ Κυβέρνησις, ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ της νὰ συναιτήσῃ τὰ αἰτήματα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν ἡγεσίαν τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως νὰ συγκατατεθῇ, ὅπως τὸ προβλέπον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἐκλογικὸν σύστημα ἰσχύσῃ καὶ διὰ τὸ μέλλον. Καὶ ἡ ἡγεσία τῆς Ε.Ρ.Ε. ἐν πνεύματι κατανοήσεως, εἰς τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπονείμω τὴν μεγίστην τιμήν, ἀπεδέχθη τὴν σύστασίν μου καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποβάλῃ σχετικὴν τροπολογίαν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐξ ἄλλου, κατὰ τὰς ἐπανειλημμένας συνομιλίας μου μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, προσεπάθησα νὰ ἱκανοποιήσω ὅλας τὰς ἐπιθυμίας, τὰς ὁποίας ἡ λογικὴ καὶ ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους θὰ ἐπέτρεπον. Καὶ ἐδήλωσα πρὸς αὐτόν, ὅτι ἐὰν συγκατατεθῇ νὰ παράσχῃ τὴν συμπαράστασίν του εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὡς ἐμφανίζεται εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἤμουν διατεθειμένος νὰ συζητήσω μετ’ αὐτοῦ καὶ οἱανδήποτε ἄλλην λογικὴν ἀπαίτησιν, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐθεώρουν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταστῇ ἀποδεκτὴ καὶ τὴν ὁποίαν, φυσικά, δὲν θὰ ἀπέκρουε ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς. Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ προϋποθέσεις καὶ αἱ συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ διεξαχθοῦν αἱ ἐκλογαὶ τῆς 3ης Νοεμβρίου καὶ τὰς ὁποίας, ἀνερυθριάστως, ρήτορες τῆς μειοψηφίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπεκάλεσαν παρῳδίαν ἐκλογῶν, ἰσχυριζόμενοι ὅτι τίποτε δὲν ἤλλαξεν κατὰ τὸ τελευταῖον δίμηνον εἰς τὸ Κράτος. Καὶ δικαιοῦμαι νὰ ἐρωτήσω: Πότε ἄλλοτε, εἰς τὴν σύγχρονον ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, ἐκλογαὶ ἐπρόκειτο νὰ διεξαχθῶσιν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας; Μήπως εἰς τὰ 1923, ὅταν ὑπουργοῦντος αὐτοῦ τούτου τοῦ σημερινοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, εἶχε γίνει ἀποδεκτὸν καὶ εἶχε ἐκδοθῆ εἰς Ἀναγκαστικὸν Νόμον ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον προέβλεπε τὸν τεμαχισμὸν τῆς Ἑλλάδος, τῆς μὲν Βορείου Ἑλλάδος εἰς εὐρυτάτας περιφερείας, τῆς δὲ Νοτίου εἰς στενὰς περιφερείας, ἐνῷ συγχρόνως ἀπεχωρίζοντο εἰς ἰδιαιτέρους ἐκλογικοὺς συλλόγους, οἱ Ἰσραηλῖται καὶ οἱ Μουσουλμᾶνοι τῆς χώρας; Ἢ μήπως τοιαῦται συνθῆκαι ἴσχυσαν τὸ 1928, ὅταν, τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου κατέχοντος ἐπίλεκτον θέσιν εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δι’ Ἀναγκαστικοῦ Νόμου κατηργεῖτο ἡ ἀναλογικὴ καὶ εἰσήγετο ἐκ νέου αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα τοῦ 1923; Τί ἔπρεπε, λοιπόν, νὰ γίνῃ διὰ νὰ ἱκανοποιηθοῦν τὰ αἰτήματα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου; Ἔπρεπε νὰ θεωρήσω μὴ ὑφισταμένην τὴν Βουλὴν ταύτην, ἔπρεπε νὰ θεωρήσω τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ὡς μειονεκτοῦσαν, ὡς ἀποτελοῦσαν μίαν πολιτικὴν δύναμιν μειωμένης ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς ὑποστάσεως καὶ νὰ ἀναλάβω κατ’ ἐπιταγὴν νὰ ζητήσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, οὔτε ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐθεώρουν παραδεκτὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, θὰ ἀπέρριπτεν; (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως). Ἂς ἴδωμεν, κ. βουλευταί, ποῖα εἶναι τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχωσιν ἱκανοποιήσεως ἀπὸ τὸν κατάλογον τῶν αἰτημάτων τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Τὸ πρῶτον εἶναι ἡ ἁπλῆ ἀναλογική, ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων τῶν τελευταίων ἑβδομάδων, ἐξήρθη ὡς τὸ κύριον αἴτημα τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ τὸ ὁποῖον, ἐν τούτοις, κατ’ ἐπανάληψιν, εἰς τὸ παρελθόν, οἱ ἴδιοι αὐτοὶ ἡγέται εἶχον ἀποκηρύξει. Νομίζω, ὅτι θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, ἐν προκειμένῳ, νὰ ἀναφέρω ἐλάχιστα κείμενα ἐκ τῶν τελευταίων ἐκδηλώσεων πολλῶν ἐκ τῶν ἡγετῶν τοῦ Κέντρου, τὰ ὁποῖα εἶχον τοῦτο τὸ χαρακτηριστικόν: Ὄχι ἁπλῶς διότι ὑπεστήριξαν μίαν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν μετέπειτα ἤλλαξαν,— διότι δὲν νομίζω, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο τίποτε τὸ παράδοξον,— ἀλλὰ διότι, ἀκριβῶς, ἐπεσήμαναν κατ’ ἐπανάληψιν τοὺς κινδύνους, τοὺς θανασίμους κινδύνους διὰ τὸ Ἔθνος ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ 1951, εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν ὁ κ. Μπακόπουλος, εἰσάγων τὸ νομοθέτημα περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, λέγει, μεταξὺ ἄλλων, τὰ ἑξῆς: «Ἡ δευτέρα κατηγορία προτεινομένων τροποποιήσεων — ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος δηλαδή — ἀποβλέπει εἰς τὴν κάλυψιν τοῦ κυριωτέρου μειονεκτήματος τοῦ ἐν ἰσχύϊ ἀναλογικοῦ συστήματος, τῆς κατανομῆς, τοὐτέστιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς βάρος τῆς σταθερᾶς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ὑπὸ ἰσχυρᾶς πλειοψηφίας». Αὐτὸ ἦτο τὸ μέγα ἁμάρτημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Μπακόπουλος, ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἠγωνίζετο διὰ νὰ ἀπαλείψῃ. Καὶ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῆς 19ης Ἰουλίου, προσέθετεν: «Εἴμεθα ἀπολύτως συνεπεῖς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ψήφισιν τοῦ ὁποίου ζητοῦμεν. Ποία εἶναι ἡ βάσις; Ὅτι δὲν θέλομεν μικρὰ κόμματα εἰς τὴν Βουλήν». Καὶ ὁ κ. Βενιζέλος, τὴν 10ην Ἰουλίου, τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἔλεγεν: «Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς παρελθούσης ἐκλογῆς τοῦ 1950, καὶ ἐφηρμόζαμεν τὸ προτεινόμενον σύστημα, τότε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα θὰ ἐλάμβανε 95 ἕδρας, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων 85, ἡ Ε.Π.Ε.Κ. ἀνάλογον ἀριθμόν, ὁπότε θὰ εἶχον τὴν δυνατότητα αὐτὰ τὰ τρία κόμματα συνεργαζόμενα νὰ δώσουν βιώσιμον Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ἐπαρκοῦν οὔτε τρία κόμματα διὰ νὰ δώσουν σταθερὰν Κυβέρνησιν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι σᾶς ὤθησαν νὰ δεχθῶμεν ὡς σταθμὸν διὰ τὴν μετάβασιν εἰς τὸ πλειοψηφικόν, τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν». Καὶ ὁ κ. Στεφανόπουλος, εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 11ης Ἰουλίου 1951, διεκήρυσσε: «Σήμερον τὸ κύριον αἴτημα εἶναι ἡ ὕπαρξις ἰσχυρᾶς καὶ σταθερᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ παρὰ μόνον ἐφ’ ὅσον θὰ ὑπάρχῃ ἀντιπροσωπευτικὸν σῶμα ἐκλεγόμενον διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἔχομεν ἀποκτήσει πικρὰν πεῖραν ἀπὸ τὰ πολλὰ κόμματα, ποὺ δημιουργεῖ ἡ ἀναλογική, καὶ γνωρίζομεν ποίαν ἀξίαν ἔχουν αἱ λεγόμεναι συμμαχικαὶ Κυβερνήσεις, ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς προγράμματος, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει νὰ κατευθύνῃ τὴν οἰκονομίαν μὲ συνέχειαν καὶ συνέπειαν. Μὲ Κυβερνήσεις συμμαχικὰς εἶναι ἀδύνατον νὰ καταλήξωμεν, ἀπὸ ἀπόψεως προγραμματισμοῦ, εἰς μίαν ἑνότητα καὶ μίαν συνέχειαν. Κατ’ ἀνάγκην, θὰ γίνωνται συμβιβασμοί, θὰ γίνωνται ὑποχωρήσεις, μὲ τελικὸν ἀποτέλεσμα νὰ κολοβοῦται καὶ νὰ ἀκρωτηριάζεται τὸ πρόγραμμα». Ὅταν οἱ ἴδιοι οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ἢ πρόσωπα μὲ μεγάλην ἐπιρροὴν ἐν αὐτῇ ἀσκοῦντα, ἔχουν τοιαύτην ἀντίληψιν, θὰ ἦτο, νομίζω, παράδοξον νὰ θεωρηθῇ ὡς μέγα μειονέκτημα καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἰδικήν μου, ὅτι δὲν τοὺς παρηκολούθησα ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατρέξω ὀλίγον εἰς μίαν ἐπίκρισιν κατὰ τῆς Κυβερνήσεώς μου ἐκτοξευθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου κατὰ μίαν τῶν τελευταίων συζητήσεων καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Νικ. Μπακοπούλου, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐμέμφθησαν, διότι ἀποδίδω ἰδιαιτέραν σημασίαν καὶ ἀξίαν εἰς τὸν συγκερασμὸν τῶν συστημάτων καὶ ἐπιθυμῶ νὰ εὕρω σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ τύχῃ τῆς γενικωτέρας δυνατῆς ἀποδοχῆς. Δὲν εἶχον ἴδιον πρόγραμμα καὶ ἰδίαν σκέψιν, ἀλλὰ περιωρίσθην εἰς τὸν ρόλον τοῦ κακοῦ μεσολαβητοῦ, ὅπως εἶπον καὶ δὲν ἐτόλμησα, ὅπως μὲ προεκάλεσεν ὁ κ. Παπανδρέου, νὰ θέσω εὐθέως τὰς ἀπόψεις μου πρὸ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ πέσω μαχόμενος ὑπὲρ αὐτῶν. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἐπίκρισις αὐτὴ εἶχε πράγματι μεγάλην ἀπήχησιν εἰς τὴν συνείδησίν μου, τόσον διότι προήρχετο ἀπὸ ἄνδρας, τοὺς ὁποίους τιμῶ, ἀδιαφόρως τῶν ἀντιθέσεων τῶν πολιτικῶν, ὅσον καὶ διότι πράγματι πιστεύω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολὴ τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρός, νὰ προβάλλῃ τὰς ἀπόψεις του, νὰ ἀγωνίζεται ὑπὲρ αὐτῶν καί, ἐνδεχομένως, νὰ πίπτῃ ὑπὲρ αὐτῶν. Νομίζω δὲ ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὴν δρᾶσιν μου εἰς ἄλλας στιγμὰς τῆς Ἐθνικῆς μας ἱστορίας, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μοῦ ἀποδώσουν αὐτὴν τὴν μομφήν, ὅτι ἐδίστασα ποτὲ νὰ προβάλω τὰς ἀπόψεις μου καὶ ὅταν ἀκόμη αὐταὶ ἦτο δυνατὸν νὰ στοιχίσουν ἀκριβὰ διὰ τὴν πολιτικήν μου σταδιοδρομίαν. Ἀλλά, ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀληθῆ καὶ ἰσχυρά, ὅταν ἀγωνίζεται κανεὶς καὶ πίπτει ὑπὲρ τῶν ἰδίων του ἀπόψεων καὶ ὄχι ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τῶν ἄλλων. Καί, ἐν προκειμένῳ, αἱ ἰδικαί μου ἀπόψεις εἶναι σαφεῖς καὶ κατηγορηματικαί: Πιστεύω ἀκραδάντως, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἐδημιούργησε πάντοτε δεινὰ εἰς τὸ Ἔθνος καὶ διότι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ τὰς ἰδίας συνεπείας. Ἐλέχθη — καὶ ἐλέχθη ἀπὸ ἄνδρα, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἔχῃ ἐγκύψει εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ μὲ ἰδιαιτέραν προσοχήν, τὸν κ. Μητσοτάκην — ὅτι δὲν ἔχεται ἀληθείας, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ὁδηγεῖ εἰς θρυμματισμὸν τῶν κομμάτων. Δὲν γνωρίζω, ποῦ ἀνεῦρε τὴν δυνατότητα διὰ νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν, ἡ ὁποία εἶναι κατεχωρημένη εἰς τὰ πρακτικά, ὅπως ἀκριβῶς τὴν ἀνέφερον. Νομίζω, ὅτι ἡ πραγματικότης, ἡ σημερινὴ καὶ ἡ ἁπλῆ παρατήρησις εἰς ὅλας τὰς χώρας τῆς Εὐρώπης ὑπογραμμίζει ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου εἶπον, τοὺς κινδύνους καὶ τὴν ἀναρχίαν εἰς τὴν ὁποίαν ὁδηγεῖ ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ μὲ τελικὴν αὐτῆς κατάληξιν τὸ χάος καὶ τὸν ὁλοκληρωτισμόν. Ὅταν τὸ πρῶτον εἰς τὴν Σουηδίαν ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς τὸ 1911, ἀμέσως μετά, εἰς τὰς πρώτας ἐκλογάς, τὸ Συντηρητικὸν Κόμμα διεσπάσθη εἰς δύο, τὸ Φιλελεύθερον ἐδιχάσθη ἐπίσης. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν τὸ 1919 ὅταν ἴσχυσε τὸ πρῶτον ἡ ἀναλογική, πρώτη ἐπίπτωσις ὑπῆρξε τὸ Ριζοσπαστικὸν Κόμμα νὰ διασπασθῇ εἰς δύο, σὺν τῷ χρόνῳ δὲ τὰ κόμματα ηὐξήθησαν ἀπὸ πέντε εἰς 31, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν τοπικῶν κομμάτων τῶν Καντονίων. Εἰς τὴν Νορβηγίαν, τὰ ἴδια συνέβησαν. Εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, ὅταν ἴσχυσε τὸ πρῶτον ἡ ἀναλογική, τὸ 1918, προεβλήθησαν ἀμέσως δέκα κόμματα ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς καὶ τὰ δέκα αὐτὰ κόμματα ἔγιναν σήμερον 53 μὲ ἀποτέλεσμα τὰς μεγάλας, μακρὰς καὶ ἀτελειώτους πολιτικὰς κρίσεις, ὅπως θὰ ἐνθυμῆσθε πρὸ ὀλίγου χρόνου, ἐν Ὁλλανδίᾳ, ἡ ὁποία δὲν κατώρθωσε νὰ ἀποκτήσῃ Κυβέρνησιν μετὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, εἰμὴ μετὰ δύο ὁλοκλήρων μηνῶν διαπραγματεύσεις. Εἰς τὴν Γερμανίαν τῆς Βαϊμάρης, ὅταν τὸ πρῶτον ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ὡδήγησεν ἀκριβῶς εἰς τὰ ἴδια ἀποτελέσματα καὶ ὑπὸ πολὺ τραγικωτέρας συνθήκας. Ἀπὸ τοῦ 1919 μέχρι τοῦ 1933, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολιτεύματος τῆς Βαϊμάρης, ἐνηλλάγησαν 20 Κυβερνήσεις καὶ ἡ μέση ἀναλογία διαρκείας ἑκάστης αὐτῶν ὑπῆρξε 8 μῆνες καὶ μερικαὶ ἡμέραι. Δὲν εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς αὐτὸς ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν σημαντικῶν λόγων, ὁ ὁποῖος μαζὶ μὲ τὸν θρυμματισμὸν τῆς μεσαίας ἀστικῆς τάξεως, κατέληξεν, ἀναποτρέπτως, εἰς τὴν δικτατορίαν μιᾶς τάξεως τῆς δεξιᾶς καὶ τὸν ὁλοκληρωτισμόν. Καὶ τί νὰ εἴπωμεν περὶ Ἑλλάδος; Τὰ ἀνέφερεν εἰς μίαν τῶν ἀρίστων ἀγορεύσεών του ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ ὁ ἀξιότιμος κύριος Βουρδουμπᾶς καὶ νομίζω, ὅτι θὰ ἐσπατάλουν χρόνον περιττόν, ἂν τὸ ἐπανελάμβανον. 29 κόμματα εἴχομεν μὲ τὴν ἀναλογικὴν τοῦ 1926. Περιωρίσθησαν εἰς 12 μὲ τὴν ἀναλογικὴν τοῦ 1936, διὰ νὰ γίνουν καὶ πάλιν 29 μὲ τὴν ἀναλογικὴν τοῦ 1950. Καὶ ποία ἦτο ἡ κατάληξις τῶν Βουλῶν ἐκείνων, ποὺ ἴσχυσεν ἡ ἀναλογική; Εἰς τὴν πρώτην, ἡ ἀναρχία καὶ τὸ ἄγχος τῶν μικτῶν Κυβερνήσεων συνεργασίας, αἱ ὁποῖαι ἐτέλουν διαρκῶς ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν μιᾶς ἀποστασίας, ἢ μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ ἑνὸς ἡγέτου πρὸς τὸν ἄλλον, γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν ἐντὸς βραχέως χρονικοῦ διαστήματος εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον, εἰς τὴν δικτατορίαν τοῦ 1936 καὶ τὸ 1950–51 πάλιν εἰς μίαν σειρὰν Κυβερνήσεων ἀσθενῶν, αἱ ὁποῖαι μόλις ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβιώσουν μὲ μίαν ἢ μὲ δύο ψήφους πλειοψηφίαν, διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου. Πῶς ἦτο δυνατόν, ἑπομένως, ἀναλογιζόμενοι τὰς εὐθύνας ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, νὰ φέρωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐντὸς 3 μηνῶν εἰς ἀνάλογον κατάστασιν, ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ ἐξοικονομήσωμεν σήμερον περιστάσεις καὶ κομματικὰς ἐπιθυμίας, αἱ ὁποῖαι προβάλλονται ὑπὸ τὸ περικάλυμμα ἐθνικῆς ἐξεγέρσεως; Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ δεύτερον αἴτημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν δευτέραν κατὰ τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς μορφήν της, τὴν περίφημον ὑποκλοπὴν τῶν ψήφων. Ἐδῶ, νομίζω, ὅτι θὰ ἠδίκουν τοὺς τόσον εὐστόχως καὶ ἐπιμόνως ἀναπτύξαντας τὸ θέμα, ἐὰν ὑπεστήριζαν, ὅτι καὶ πρὸς στιγμὴν ἐπίστευον σοβαρῶς, αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔλεγον. Διότι, ἐκ τῆς πρώτης ἐπαφῆς πρὸς τὸ θέμα, προκύπτει, ὅτι ἀφ’ ἧς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, πρόκειται νὰ εἶναι ἐνισχυμένη, εἶναι πολὺ φυσικόν, εἶναι ἀναγκαῖον, εἶναι συμφυὲς πρὸς τὸ σύστημα, εἶναι ἀπαραίτητον, ὅπως παρέχεται κἄποια πριμοδότησις, κἄποια ἐνίσχυσις εἰς τὸ ἰσχυρότερον κόμμα. Δὲν ἀποτελεῖ ἀντίφασιν τὸ πρᾶγμα καὶ δὲν ἦτο κἂν ἄξιον προσοχῆς. Ἀλλά, τί συμβαίνει, ἐν προκειμένῳ; Ἐν προκειμένῳ ἡ παρανόησις προχωρεῖ πολὺ μακρὰν καὶ ἄν, ὅπως εἶπον, δὲν ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι σοβαρῶς προβάλλεται τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, θὰ ἦτο, νομίζω, χρήσιμον, ἁπλῶς διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τῆς σκέψεώς σας, ἐπὶ τοῦ προκειμένου, νὰ εἴπω μόνον τοῦτο: ὅτι διὰ τὰ ἐλεύθερα ἐκλογικὰ πολιτικὰ συστήματα, ὅπως ἰσχύουν εἰς τὸν πεπολιτισμένον δημοκρατικὸν κόσμον, δὲν ὑπάρχει ἀπολύτως καμμία ἐπιταγή, ὅπως ἐκφράζουν οἱονεὶ φωτογραφικῶς, τὴν πραγματικότητα ἐν τῷ λαῷ. Ἕν δημοκρατικὸν ἐκλογικὸν σύστημα δὲν ἔχει καμμίαν τοιαύτην ὑποχρέωσιν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριοι, τὸ πλειοψηφικὸν θὰ ἦτο, ἁπλούστατα, λῃστρικὸν σύστημα. Χῶραι δέ, ὅπως ἡ Μεγάλη Βρεταννία καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, δὲν θὰ ἦσαν δημοκρατίαι ἀληθεῖς. Καί, βεβαίως, δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ σκοπὸς καὶ τὸ νόημα τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Θὰ ἤθελα δὲ νὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, κύριοι, ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διὰ νὰ ὁλοκληρώσω τὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως, νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν μικρὰν περικοπὴν ἑνὸς μεγάλου νομομαθοῦς τῆς Γʹ Γαλλικῆς Δημοκρατίας, ὁ ὁποῖος, βεβαίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῇ, οὔτε ἐπὶ φασισμῷ, οὔτε ἐπὶ ἄλλῃ τινὶ διαστροφῇ. Πρόκειται περὶ τοῦ Ἐσμέν, τοῦ γνωστοῦ Γάλλου συνταγματολόγου τῆς Γʹ Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Ἔγραφεν ὁ περὶ οὗ πρόκειται σοφὸς ἐπιστήμων, ἀναφερόμενος εἰς τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς: «Πρόκειται περὶ συγχύσεως. Τὸ ἀξίωμα τοῦτο θὰ ἦτο ὀρθόν, ἐὰν ἡ ἀποστολὴ ἑνὸς νομοθετικοῦ σώματος συνίστατο ἁπλῶς εἰς τὸ νὰ εἶναι ἀντιπροσωπευτικόν. Τοῦτο θὰ ἦτο, ἀναμφιβόλως, ὀρθόν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συνελεύσεως ἐκλεγομένης μέν, ἀλλ’ ἁπλῶς συμβουλευτικῆς. Τοιοῦτον σῶμα δὲν θὰ εἶχεν ἄλλον σκοπόν, ἀπὸ τοῦ νὰ ἐμφανίσῃ ἐν τῇ συνελεύσει τοὺς ἀντιπροσώπους ὅλων τῶν κεχωρισμένων συμφερόντων καὶ ὅλων τῶν σοβαρῶν ἀπόψεων τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος. Ἀλλ’ αἱ συνελεύσεις ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἀντιπροσωπευτικαὶ καὶ νομοθετικαὶ συγχρόνως. Δὲν ὑφίστανται μόνον διὰ τὴν συζήτησιν. Ἀποφασίζουν καὶ ἐκτελοῦν μίαν οὐσιώδη λειτουργίαν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία των ἀποστολή. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὰ νομοθετικὰ σώματα ὀφείλουν νὰ συγκροτοῦν κατὰ τὰ ἀρχὰς τῆς πλειοψηφίας, νὰ ἐξασφαλίζουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἀποφασίζειν καὶ ὄχι κατὰ τὸ πνεῦμα τῶν συμβουλευτικῶν, ἁπλῶς συνελεύσεων». Αὐτὰ ἔλεγεν ἡ σοφία ἡ ἀδέκαστος καὶ ἀμερόληπτος, ὅταν ἠσχολήθη σοβαρῶς καὶ ἀνεπηρεάστως ἐπὶ τῶν πολιτικῶν θεμάτων. Θὰ ἠδυνάμην νὰ πιστεύσω, ὅτι αὐτὴ ἡ προβολὴ τῆς δῆθεν ὑποκλοπῆς ψήφων, δὲν ἀποτελεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ μίαν διακωμῴδησιν μιᾶς βασικῆς ἀρχῆς τῆς Δημοκρατίας, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ πλειοψηφίαι κυβερνοῦν καὶ αἱ μειοψηφίαι ἐλέγχουν. Θὰ ἐνθυμῆσθε τὴν ἀποστροφὴν τοῦ μεγάλου Ἄγγλου Φιλελευθέρου Κόμπτον, ὅταν συζητουμένου τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ὑπὸ ἀναλόγους περιστάσεις πρὸς τὰς σημερινάς, εἶχε διατυπώσει τὸν ἑξῆς περίφημον ἀφορισμὸν: «Ἡ μειοψηφία δὲν ἔχει, παρὰ ἓν καὶ μόνον δικαίωμα, τοῦ νὰ θέλῃ νὰ καταστῇ πλειοψηφία». Βεβαίως, δὲν σκέπτομαι νὰ περιορίσω τὸ παράπαν τὴν μειοψηφίαν εἰς αὐτὴν τὴν λειτουργίαν καὶ μόνον. Θὰ ἤθελα, ὅμως, νὰ προσθέσω, τελειώνων αὐτὸ τὸ σημεῖον τῆς ἀγορεύσεώς μου, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχωμεν τὴν ἀναλογικὴν ἐκπροσώπησιν μιᾶς ἑκάστης μεμονωμένης τάξεως ἐν τῷ ἐκλογικῷ σώματι, διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν τάσιν αὐτὴν ἐκπροσωπουμένην ἐν τῇ Βουλῇ. Εἶναι, κάλλιστα, δυνατὸν αἱ δυνάμεις, αἱ ζῶσαι, αἱ ἔχουσαι ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτάς, ἐντασσόμεναι εἰς τοὺς ἐπὶ μέρους συνασπισμούς, νὰ ἐμφανισθοῦν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἔχομεν ἁπτὸν παράδειγμα τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος τὴν μέθοδον αὐτὴν ἀξιοποίησεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ θὰ εἶμαι λίαν εὐτυχής, ἂν συνεχίσῃ νὰ τὴν ἀξιοποιῇ εἰς τὸ μέλλον καὶ εὑρεθῇ ὑπὸ τὸ νέον σύστημα πάλιν εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν. Ἔρχομαι τώρα, κύριοι, εἰς τὴν τελευταίαν ἐπίκρισιν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὅτι θὰ ψηφίσῃ ὁ στρατός. Ἐλέχθη, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ προσβολὴν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ καὶ κυρίως, ὅτι ἡ ἄσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ὑπὸ τῶν στρατευμένων κινδυνεύει νὰ ἀλλοιώσῃ τὸ φρόνημα τοῦ Ἔθνους. Ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἀποκρουστικὴ καὶ ἐξοργιστικὴ ἡ διατύπωσις τοιούτων ἀπόψεων, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς ἐξετάσωμεν μετὰ προσοχῆς. Καί, πρῶτον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ἀπὸ ὅσους γνωρίζουν τὰ πράγματα, ὅτι ἡ παρεμβολὴ τῆς στρατιωτικῆς ψήφου εἰς τὸ προσεχὲς ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι ἐλαχίστη. Καὶ τοῦτο, διότι ὑπολογίζεται αὐθεντικῶς ἀπὸ ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι ἐπεδόθησαν μετὰ προσοχῆς εἰς τὴν μελέτην τοῦ θέματος τούτου, ὅτι οὔτε τὸ ἥμισυ κἂν τῆς μαχίμου δυνάμεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μετάσχῃ τῆς ἐκλογικῆς διαδικασίας. Καὶ τοῦτο, πρῶτον, διότι κατὰ τὸν νέον νόμον τοῦ 1962, ψηφισθέντα ἐπὶ Κυβερνήσεως Καραμανλῆ, χρειάζεται, διὰ νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμά του, ὁ στρατιώτης ἢ ὁ ἀξιωματικός, νὰ εὑρίσκεται ἐπὶ τρίμηνον εἰς τὴν μονάδα, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρετεῖ. Αὐτὸς ὁ νέος παράγων θὰ ἀφαιρέσῃ, κατ’ αὐθεντικοὺς ὑπολογισμοὺς τὸ 30% περίπου ἐκ τῶν ψήφων τῶν στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ ψηφίσουν ἐκ τοῦ λόγου τούτου καὶ μόνον. Ἀλλά, πέραν τούτου, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχύσῃ εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογάς, προβλέπει ὅτι διὰ νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς καταλόγους τῶν ψηφοφόρων οἱ στρατεύσιμοι, δὲν ἀρκεῖ μόνον ἡ βούλησις τοῦ ἰδίου τοῦ στρατιωτικοῦ καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς μονάδος. Οἱ κατάλογοι θὰ ἐλεγχθοῦν. Θὰ πρέπει, συγχρόνως, οἱ μέλλοντες νὰ ψηφίσουν, νὰ εἶναι ἐγγεγραμμένοι καὶ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῶν περιφερειῶν των. Καὶ τὴν ἔρευναν αὐτήν, θὰ τὴν κάμουν τὰ Πρωτοδικεῖα, ἐνώπιον δὲ τῶν Πρωτοδικείων, κατόπιν ἐρεύνης τοῦ θέματος, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διατυπώσουν οἱανδήποτε ἔνστασιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Καὶ εἶπεν, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διακόπτων τὸν κ. Μπακόπουλον ὅταν ὡμίλει ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, «ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὶ ἀναφέρει ὁ νόμος τοῦ 1961, ἐνῷ τὸ καθεστὼς ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ὁ στρατὸς τὸ 1961, ἐν παραβολῇ μὲ τὸν νόμον τοῦ 1952, διαφέρει ὡς ἡ ἡμέρα τῆς νυκτός». Καί, ἐν τούτοις, αὐτὴν τὴν ἀναμφισβήτητον πραγματικότητα, οἱ ὁμιλήσαντες ἐκ τῆς μειοψηφίας, οὐδὲ κἂν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν. Ὁμιλῶν περὶ ὁμαδικῆς, ἀγεληδόν, ψήφου τοῦ στρατοῦ, ἡ ὁποία θὰ ἐπιφέρῃ ἀλλοίωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος. Ἀλλά, πέραν αὐτοῦ, θὰ ἠδυνάμην νὰ θέσω τὸ ἐρώτημα καὶ ὡς ὑπεύθυνος σήμερον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἁπλοῦς Ἕλλην πολίτης: Ἐν τίνι δικαιώματι, μὲ ποίαν αἰτιολογίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν ψῆφον ἀπὸ ἕνα μέγα, ζωντανόν, ὑπερήφανον τμῆμα τοῦ Ἔθνους; Μήπως διότι ἐνδέχεται νὰ προκύψουν κατὰ τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ παρεμβάσεις καὶ παρεκτροπαί; Ἀλλά, διὰ τὸν ἴδιον λόγον, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα ἀπὸ οἱονδήποτε Ἕλληνα πολίτην. Διὰ τὰς παρεκτροπάς, εἴμεθα ἡμεῖς ἐδῶ ἐγγυηταὶ καὶ ἐὰν συμβοῦν, θὰ ἐπιβάλωμεν κυρώσεις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβάλλεται συνεχῶς τὸ ὅτι ἐνδέχεται νὰ γίνουν παρεκτροπαὶ ἀξιωματικῶν καὶ πιέσεις πρὸς τοὺς ὑφισταμένους των. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στερηθῇ τῆς ψήφου ἓν μέγα τμῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Γνωρίζουν καὶ ὀφείλουν νὰ γνωρίζουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ τόσην ἐλαφρὰν τὴν καρδίαν ἠθέλησαν νὰ στερήσουν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν, ὅτι εἰς οὐδὲν Ἔθνος, ἐλεύθερον τῆς Εὐρώπης, ὁ στρατὸς δὲν στερεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου. Ψηφίζουν καὶ ἀπὸ τὰς ἀποικίας. Καὶ ἐν Ἑλλάδι ψηφίζουν οἱ ψυχοπαθεῖς, ψηφίζουν οἱ καταδικασθέντες, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχουν στερηθῆ, διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἀσκήσεως τῆς ψήφου, ψηφίζουν οἱ ὑπόδικοι, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει δι’ αὐτοὺς τελεσίδικον βούλευμα ἐπὶ κακουργήματι. Ὅλοι αὐτοὶ ψηφίζουν, οἱ ἀγράμματοι, οἱ ψυχοπαθεῖς, καὶ οἱ ἐγκληματίαι. Πῶς εἶναι νοητὸν νὰ μὴ ψηφίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός; Ἐλέχθη, ὅτι αὐτὸ ἐφηρμόσθη ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον αἰῶνα. Εἶναι ἀληθές, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιχείρημα εἶναι τόσον ἀσθενές, ὥστε δὲν εἶναι κἂν ἄξιον ἀναιρέσεως. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ προβάλλουν, λησμονοῦν μίαν οὐσιώδη μεταβολήν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ στρατεύματος ἐν τῇ Πολιτείᾳ, μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους. Πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων, ὁ στρατὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτό, διότι ἀπετέλει ἕνα εἶδος ἐπαγγελματικοῦ στρατεύματος. Μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους, ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἔγινεν Ἐθνικὸς Στρατὸς καὶ κατὰ τὸν συμμοριτοπόλεμον ἔγινεν τμῆμα ἀναπόσπαστον τοῦ Ἔθνους. Καὶ ἀποτελεῖ πρόκλησιν κατὰ τῆς Ἑλλάδος, πρόκλησιν κατὰ τοῦ Ἔθνους, ἐὰν ὁ στρατὸς στερηθῇ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα). Αὐταί, κύριοι, εἶναι ἐν συνόψει αἱ αἰτιάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ μειοψηφία τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ τῆς Ἀριστερᾶς. Ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ ἀνακόψῃ τὴν προοδευτικὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων πρὸς τὴν ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος τῶν πολιτῶν καὶ νὰ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ἀδιέξοδον. Ἓν μέγα κόμμα, τοῦ ὁποίου ἡ ἱστορία μᾶς ἔχει συνηθίσει εἰς σφοδρούς, ἐντόνους, ἀδίκους πολλάκις, ἀλλὰ εὐγενεῖς συνηθέστατα ἀγῶνας, τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὑπὸ τὴν σημερινήν του μορφήν, θέλει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ πεδίον τῆς μάχης διὰ νὰ ἀποσυρθῇ, δὲν θὰ ἔλεγον εἰς τὸ ὄρος Ἀβεντῖνον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποσυρθῇ εἰς τὸ σκότος καὶ νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν δημιουργίαν ἄλλων πολιτικῶν συνθημάτων καὶ ἄλλων πολιτικῶν καταστάσεων. Καὶ δύναμαι νὰ ἐρωτήσω, μὲ ποῖον δικαίωμα εἶναι δυνατὸν ἕνα μέγα κόμμα, τὸ κόμμα τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, τὸ Κόμμα τοῦ Ἀνδρέα Μιχαλακοπούλου, τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπαναστασίου, τοῦ Νικολάου Πλαστήρα, νὰ τηρῇ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν τῆς ἐγκαταλείψεως καί, ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, τῆς δολιοφθορᾶς; Μήπως, ἆρα γε, ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ζητήσωμεν ἡμεῖς, Κυβέρνησις ἀφατρίαστος καὶ τελείως ἐκτὸς τῶν κομματικῶν ἀντιδικιῶν εὑρισκομένη, αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἀπὸ τὴν σημερινὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς νὰ αὐτοκαταργηθῇ, νὰ λησμονήσῃ ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα πιστεύει, νὰ παύσῃ νὰ διεκδικῇ συμφέροντα, ὅπως διεκδικεῖ καὶ ἡ μειοψηφία; Ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ νὰ εἴμεθα ἀρεστοὶ νὰ υἱοθετήσωμεν τὸ σύνολον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν ἡ μειοψηφία; Δυνάμεθα, μήπως, νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ἀρχήν, ὅτι εἶναι δυνατὸν μία μειοψηφία νὰ ἀνακόπτῃ τὸν ροῦν τῶν πραγμάτων, ἐπειδὴ δὲν εἶναι ἱκανοποιημένη κατὰ 100%, δι’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησεν, ἀλλ’ εἶναι ἱκανοποιημένη 80% ἢ 90%; Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ Ἔθνος, οὐδέποτε θὰ δικαιώσῃ μίαν τοιαύτην τακτικήν. Ἔχω βεβαίαν τὴν ἐλπίδα, ὅτι, παρὰ τὴν σημερινὴν στάσιν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ χθὲς τῆς ΕΔΑ, ἠρεμώτεραι σκέψεις θὰ ἐπικρατήσουν καὶ ὅτι θὰ ἐπεκταθῇ καὶ πρὸς ἐκείνην τὴν πλευρὰν ἡ συνείδησις τῆς κατανοήσεως τοῦ κινδύνου καὶ τοῦ ἀδιεξόδου, εἰς τὸ ὁποῖον ὁδηγοῦν. Καὶ ὡμίλησα σκοπίμως περὶ ἀδιεξόδου, διότι θέλω νὰ τὸ προσδιορίσω. Διότι, τί θὰ συνέβαινεν, κύριοι, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ ἀντιρρήσεις τῆς μειοψηφίας ἐγένοντο δεκταί; Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον θὰ κατεψηφίζετο. Δὲν θὰ ἐπανερχώμεθα αὐτομάτως εἰς τὸ πλειοψηφικόν; Ἐὰν ὁ κ. Καραμανλῆς ἱκανοποίῃ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προδευτικῶν θὰ ἦτο δευτερεῦον τὸ ζήτημα. Ἡ χώρα θὰ ἐτέλει ὑπὸ τὸ καθεστὼς τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον ὑπεράνω ὅλων ἐστιγμάτισεν ἡ μειοψηφία εἰς τὴν ἀφετηρίαν καὶ τὸ κύριον κίνητρον τῆς σημερινῆς ἀνωμαλίας. Πῶς θὰ ἠδυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ ἀδιεξόδου καταψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως; Μήπως ἐπρόκειτο εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπιπτεν, ὅπως ἠθέλησεν ὁ κ. Παπανδρέου, διὰ νὰ προασπίσῃ τὰ ἰδικά του ἰδανικὰ καὶ ὄχι τὰ ἰδικά της νὰ ἔφερε τὸ Στέμμα, τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, εἰς τὴν θέσιν νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν πλειοψηφίαν τοῦ λαοῦ νὰ ἀσκήσῃ τὰ δικαιώματά της; Δὲν θὰ ἦτο τοῦτο ἀδιέξοδον; Καὶ εἰς ἄλλας ἄφρονας ἀνωμαλίας θὰ ὡδήγει τὴν χώραν ἡ Ἕνωσις Κέντρου. Κύριοι, δὲν διδάσκω νέα εἰς ὑμᾶς λέγων, ὅτι αὐτοὶ ἀκριβῶς εἶναι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐχάραξαν τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεώς μου, μίαν πορείαν συγκερασμοῦ ἀπόψεων, διαλλακτικότητος, κατανοήσεως πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις ἀνενδότου προσπαθείας ὅπως συναντηθοῦν εἰς κἄποιον κοινὸν παρανομαστὴν αἱ ἀντικρουόμεναι ἀπόψεις τῶν Κομμάτων. Καὶ ἴσως νὰ μὴ παρεξηγηθῶ ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου δι’ ὑπερβάλλοντα διδασκαλικὸν τόνον, ἂν ὑπομνήσω μίαν ἀπόλυτον ἀλήθειαν, ὅτι ψυχή, πνεῦμα, νόημα τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος εἶναι ἀκριβῶς ἡ διάθεσις πρὸς συνεργασίαν. Αὐτὴ ὅμως ἡ διάθεσις δὲν ἐκδηλοῦται ἐκ μέρους ἑνὸς ἐκ τῶν μεγάλων Κομμάτων τὸ ὁποῖον ἐγκατέλειψε τὴν μάχην ἀπόψε ἀπὸ τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν μεγαλυτέρας παραχωρήσεις ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους του. Ἄνευ τῆς τηρήσεως αὐτῆς τῆς ἀγράφου, ἀλλὰ βασικῆς διαδικασίας ἐν τῷ Κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, δὲν ἀγόμεθα εἰς ἄλλο τί, παρὰ εἴτε αἱ πλειοψηφίαι νὰ ἐπιβάλλουν μόνον τὴν θέλησίν των ἀδιαφοροῦσαι τελείως διὰ τὸ τὶ λέγει ἡ μειοψηφία, εἴτε αἱ μειοψηφίαι νὰ θέλουν νὰ ἐπιβάλλουν τὴν θέλησίν των, νομίζουσαι, ὅτι ἀσκοῦν τὴν Δημοκρατίαν, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν τὴν καταργοῦν. Ἔχω, λοιπόν, βαθεῖαν τὴν ἐλπίδα, κύριοι, ὅτι ἐν ὄψει ὅλων αὐτῶν, ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἢ τοὐλάχιστον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπακούουν εἰς ὡρισμένας ἐξτρεμιστικὰς τάσεις, θὰ θελήσουν νὰ ἀναθεωρήσουν τὰς σκέψεις των, νὰ συνεργασθοῦν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τὴν λογικὴν διέξοδον ἐκ τῆς παρούσης δυσκολίας. Εἶμαι, βέβαιος, ὅτι τὸ Ἔθνος, τὸ ἀπαιτεῖ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι παρ’ ὅλα ὅσα μεγαλοφώνως καὶ ἐντόνως καὶ κτυπῶν τὴν χεῖραν του ἐπὶ τῆς τραπέζης ταύτης, διεκήρυξεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ. ἐὰν θελήσῃ νὰ τεντώσῃ τὸ αὐτί του πρὸς τὸ τὶ λέγεται καὶ τὶ συμβαίνει εἰς τὴν ψυχὴν ἑκάστου Ἕλληνος, θὰ ἐννοήσῃ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Διότι, κύριοι, δὲν πιστεύω νὰ ἀμφιβάλλετε ὅτι ἔπειτα ἀπὸ ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, συνέβησαν εἰς τὸν τόπον αὐτόν, εἰς τὴν ταλαιπωρημένην γενεάν μας, δὲν ὑπάρχει σπίτι εἰς τὸ ὁποῖον ὁ διχασμός, οἱ πόλεμοι, αἱ ἐμφύλιοι συγκρούσεις, νὰ μὴ ἔχουν ἀφήσει ἴχνη καὶ δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος εἰς τὴν ψυχὴν ἢ τὸ σῶμα, τοῦ ὁποίου νὰ μὴ ὑπάρχουν ἀμιχαὶ ἀπὸ τὴν ἀθλιότητα τῶν ἐσωτερικῶν διενέξεων; Ἀκόμη καὶ τὰ ἰδανικὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔχουν ὑποστῆ μίαν βασικὴν ἀλλοίωσιν. Δὲν εἶναι πλέον ἰδανικὰ κατακτήσεων, ἐξορμήσεων ἰδεολογικῶν πρὸς πραγματοποίησιν ὀνείρων, τὰ ὁποῖα πρὸ πολλοῦ ἔχουν πραγματοποιηθῆ. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν χώραν αὐτὴν Βαστίλλη διὰ νὰ κατακτηθῇ οὐδὲ κἂν ὁ ξύλινος οἰκισμὸς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου. Δὲν ὑπάρχουν ἡρωϊκαὶ ἡμέραι διὰ νὰ ἐκδιωχθοῦν οἱ τύραννοι. Ὑπάρχει ζωηρὰ καὶ ἔντονος ἡ ἔφεσις εἰς ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐργασίας δημιουργικῆς καὶ συντόνου διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ εἰσόδημά μας, ἀπὸ τὸ ὁποῖον καὶ μόνον θὰ προέλθῃ ἡ κοινωνικὴ δικαιοσύνη καὶ διὰ νὰ εὕρῃ ὁ τόπος ὀλίγην θαλπωρὴν καὶ γαλήνην, διὰ νὰ μειδιάσῃ καὶ πάλιν δι’ ὅλους ἡ ζωή. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἀκούσουν τὴν φωνὴν αὐτήν. Ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ καὶ τὴν Κυβέρνησίν μου, κύριοι, νομίζω, ὅτι θὰ παρέλειπον τὸ πρὸς τὴν χώραν καθῆκον, ἐὰν δὲν διεκήρυσσον ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος τὴν στιγμὴν αὐτήν, ὅτι εἶμαι ἕτοιμος διὰ πᾶσαν λογικὴν συγκατάβασιν περιττὸν δὲ νὰ εἴπω καὶ διὰ πᾶσαν ἀνθρωπίνην θυσίαν διὰ νὰ διευκολύνω τὰ πράγματα πρὸς μίαν διέξοδον ἐκ τῆς σημερινῆς δυσκολίας. Εὔχομαι, ἐκ βάθους ψυχῆς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸ ὀλίγου νὰ λησμονηθῶσι, ὅταν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις εἰς κἄπως ἠρεμώτερον περιβάλλον. Καὶ ἔχω συγχρόνως τὴν στερρὰν ἀπόφασιν ὅπως διὰ νὰ ἡσυχάσῃ ὁ τόπος αὐτός, μὴ ὀρροδήσω πρὸ οὐδεμιᾶς εὐθύνης καὶ πρὸ οὐδεμιᾶς ἀπειλῆς προκειμένου νὰ ἐπαναφέρω τὴν χώραν εἰς τὸν ἤρεμον καὶ τελικὸν λιμένα τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἔχει τὸν λόγον.

§25Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρῶτον εὐχαριστῶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Κανελλόπουλον διὰ τὴν παραχώρησιν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔκαμε καὶ δηλῶ, ὅτι ἡ πρόθεσίς μου εἶναι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον ὁ λόγος του ἐστερεῖτο περιεχομένου, διὰ νὰ μοῦ δημιουργήσῃ αἰτίαν μακροτέρας ἀπαντήσεως. Ἐπιθυμῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐκφράσω τὴν μεγαλυτέραν μου δυνατὴν ἀπορίαν, ὅτι καθ’ ἥν στιγμὴν ὁ τόπος εὑρίσκεται πρὸ ὀξυτάτης πολιτικῆς κρίσεως, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπασχολεῖ τὸ βῆμα μὲ ἀκαδημαϊκὰς ὁμιλίας περὶ τοῦ ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον ἐκλογικὸν σύστημα, ἐνῷ πρέπει ἀποκλειστικῶς νὰ ἀσχολούμεθα μὲ τὸ κατὰ ποῖον τρόπον ἡ χώρα θὰ ἐξέλθῃ ταχύτερον ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν. Ἀνέπτυξεν τὰς θεωρίας του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ ἥμισυ κενὴν καὶ μὲ τὴν ἀπειλὴν ἀποχῆς ἀπὸ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Διερωτῶμαι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας πῶς ἠμπορεῖ πράγματι νὰ ἐμφανίζεται τόσον ἤρεμος καὶ πλήρης ἑαυτοῦ, ὅσον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λέγων, ὅτι ἐξεπλήρωσεν ἢ θὰ ἐκπληρώσῃ τὴν πρὸς τὸν Βασιλέα ὑπόσχεσιν, ὅτι θὰ ἐξαγάγῃ ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν τὸν τόπον καὶ θὰ τὸν εἰσαγάγῃ εἰς τὴν ὁμαλότητα. Μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτὴν ἐπιθυμῶ δύο τινὰ νὰ προσθέσω. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὸν χαρακτῆρα τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μᾶς ἱκανοποιήσῃ ἰδιαιτέρως καὶ νὰ μᾶς ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησίς του δὲν εἶναι ὑπηρεσιακή, ἔχει σύνθεσιν γενικὴν ἀπὸ ὑπηρεσιακὰ πρόσωπα, ἀλλὰ ὁ ἴδιος πράγματι εἶναι πολιτικὸν πρόσωπον καὶ εἶναι μάλιστα Κυβέρνησις μὲ χαρακτῆρα εὐρύτερα πολιτικόν. Νεώτερος ὅρος. Ἀπὸ τῆς ὥρας αὐτῆς, ὑπάρχει θέμα πλέον ποὺ πρέπει νὰ ἐνδιαφέρῃ τοὺς συνεργάτας του, ὅτι δέχονται νὰ συμμετάσχουν εἰς τοιαύτην εὐρυτάτης πολιτικῆς ἀποστολῆς Κυβέρνησιν. Ἐφ’ ὅσον ἀνεγνωρίσθη ὡς ὁμολογεῖται, ὅτι εἶναι πολιτικὴ Κυβέρνησις, τότε τονίζω, ὅτι αὕτη ἐσχηματίσθη μὲ πλήρη ἀδιαφορίαν τῶν διαθέσεων, ἐὰν θέλετε ἔστω τῆς ἐν τῇ Βουλῇ μειοψηφίας, ἀλλὰ πάντως σοβαρωτάτης μειοψηφίας καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἰλικρινῶς ὑποστηριζούσης, ὅτι αὐτὴ ἐκπροσωπεῖ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κατὰ συνέπεια ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς πρόσωπον ἀνῆκον εἰς τὴν ἐν τῇ Βουλῇ πλειοψηφίαν, δὲν εἶναι πρᾶξις ἴσης μεταχειρίσεως πρὸς τὴν ἄλλην μερίδα τῆς Βουλῆς. Ταῦτα καθ’ ἥν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ ἀδιέξοδον. Διότι ἐὰν δὲν ὑπῆρχε αὐτὴ ἡ περίπτωσις τοῦ ἀδιεξόδου, θὰ ἐλειτούργει κανονικῶς τὸ Κοινοβούλιον καὶ συνεπῶς μόνον ἡ πλειοψηφία θὰ εἶχε τὸν λόγον διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ἄλλη ἀπορία εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τὰ ἐπιχειρήματά του διὰ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι εἶναι ἴσως ὁ μόνος ποὺ εὑρίσκεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε τὴν εὐκαιρίαν εἰς ἄλλας περιόδους νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις του, ἐνῷ ὅλοι μας εἴχομεν, ἐπὶ τοῦ καλυτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος. Εὗρεν τὴν εὐκαιρίαν καὶ τὴν ἐξεμεταλλεύθη. Εἶμαι ὡς ἐκ τούτου ἐπιεικής. Διατὶ ὄχι; Ἐὰν ἤθελον νὰ ἤμουν αὐστηρός, θὰ ἔπρεπε καὶ ἐγὼ νὰ παραβῶ τὴν ὑπόσχεσιν ποὺ ἔδωσα εἰς τὸν κ. Κανελλόπουλον καὶ νὰ ἐπανελάμβανον ὅσα εἶπον εἰς τὴν προηγουμένην περίοδον. Ἀπαντῶν τότε εἰς τὸ ἐπιχείρημα περὶ τῶν 35 κομμάτων καὶ λέγων, ὅτι εἶναι ἀστεῖον νὰ ἐνθυμούμεθα καὶ τὸ Κόμμα τῆς βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας ἢ ἄλλα παρόμοια κόμματα, διότι εἰς τὴν πραγματικότητα ὅλα αὐτὰ τὰ κόμματα δὲν ὑπάρχουν. Εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν δὲν θὰ εἶναι περισσότερα ἀπὸ 4 κόμματα. Συνεπῶς δὲν ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα οὐσιαστικά. Ἐκεῖνο ποῦ εἰδικῶς θέλω νὰ τονίσω εἶναι τοῦτο. Ἐνεφανίσθη ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπεστήριξεν μετὰ πάθους τὴν ἄποψίν του ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς. Τὴν σέβομαι, ἄλλωστε καὶ ἐγὼ εἶμαι θεωρητικῶς ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δέχομαι εἶναι ἕνα, τὸ ὁποῖον ὅμως συνέβη, ὅτι ὅταν ὡμίλει μαζί μας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προηγουμένως, ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἔχει καταλήξει εἰλικρινῶς εἰς γνώμην, ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον σύστημα καὶ ὅτι ἐπιφυλάσσεται νὰ μᾶς ἀκούσῃ. Ἀπεναντίας σήμερον μᾶς ὑπεστήριξεν τελείως τὸ ἀντίθετον, ὅτι ἀνέκαθεν ἦτο ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ἀντίθετα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πέσῃ μαχόμενος διὰ σύστημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἄλλοι πιστεύουν. Διαπιστῶ τὴν ἀντινομίαν καὶ τὴν ἀντίφασιν ἡ ὁποία δι’ ἐμὲ αὐτὴν τὴν ἀξίαν ἔχει, ὅτι καὶ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀνέλαβεν τὴν Κυβέρνησιν μὲ προδιαγεγραμμένον σχέδιον νὰ ἀγνοήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἀπόψεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνῷ τὸ ἀντίθετον ὑπεστήριξεν ἐδῶ, ὅτι ἀνέλαβεν νὰ συμφιλιώσῃ. Δὲν ἀνέλαβεν ὡς συμφιλιωτής, διότι ἐξωθεῖ τὰ πράγματα εἰς ἀκρότητας. Παραμένων δ’ ὅσον κρίνω τοῦτο ἀναγκαῖον, νομίζω, ὅτι προσφέρω ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὑπηρεσίαν, διότι ἀκούεται καὶ ἡ ἄποψίς μας. Ἐὰν ἡ μία ἐκ τῶν δύο ἀποστολῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρέμεινε σκοτεινή —ἐὰν δηλ. ἐπέτυχε ἢ ἀπέτυχε τὸ ταξείδιον τῶν Βασιλέων εἰς τὸ Λονδῖνον— ἡ ἄλλη εἶναι φωτεινοτέρα. Ἡ ἀποστολὴ δηλ. τῆς ἐντολῆς τοῦ Βασιλέως ἀπέτυχεν οἰκτρῶς καὶ ὁ τόπος ὁδηγεῖται εἰς σκοτεινὰς ἡμέρας. (Χειροκροτήματα).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς Ἐθνικῆς Ριζοσπαστικῆς Ἑνώσεως κ. Κανελλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§27Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις ἔχει τὸ αἴσθημα, ὅτι καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν ἔπραξε καὶ πράττει τὸ καθῆκον της ἀπέναντι τῆς χώρας. Ἄλλοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρέλειψαν καὶ παραλείπουν νὰ τὸ πράξουν. Κατὰ τρόπον ἀνάγλυφον συμβολικὴ καὶ χαρακτηριστικὴ διὰ τὴν βαρεῖαν αὐτῶν παράλειψιν εἶναι ἡ ἀπουσία των ἀπὸ τὴν αἴθουσαν εἶναι ἡ παρουσία τῶν κενῶν ἑδωλίων...

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. (Ἐκ τῆς Ε.Ρ.Ε.). Λιποταξία.

§29Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ αἴθουσα αὐτή, ἀξιότ. μοι κ.κ. συνάδελφοι, εἶναι αἴθουσα τοῦ Ἔθνους, δὲν εἶναι διάδρομος, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ γίνωνται τόσον συχνὰ καὶ κατὰ τρόπον τόσον θεατρικὸν γυμνάσματα εἰσόδου καὶ ἐξόδου. Ἡ αἴθουσα αὐτὴ εἶναι αἴθουσα τοῦ Ἔθνους καὶ ἔπρεπεν ὁσάκις ἀποφασίζουν τὰ κόμματα σπανίως, σπανιώτατα νὰ τὴν ἐγκαταλείψουν, ἔπρεπε νὰ τὸ σκέπτωνται πολύ, ἐνῷ κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας διετίας εἶναι πλεῖσται αἱ περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἐπαίχθη τὸ παιχνίδιον τοῦτο. Κύριοι βουλευταί, τὶ θέλουν οἱ κύριοι, διατὶ ἔφυγαν, τὶ ζητοῦν; Διατί ἀπειλοῦν ἀποχὴν χωρὶς νὰ τὴν ἀποφασίζουν μάλιστα ἀκόμη; Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ΕΔΑ. Ἡ ΕΔΑ γνωρίζει τὶ πράττει, ἀλλὰ δὲν γνωρίζομεν ἡμεῖς καὶ δὲν γνωρίζει καὶ ἡ ἰδία τὶ θὰ πράξῃ αὔριον. Ὁμιλῶ περὶ τῆς Ἑνώσεως τοῦ Κέντρου, περὶ ἑνὸς κομματικοῦ ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος προῆλθε κυρίως ἀπὸ ἕνα μεγάλο κόμμα, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλα κόμματα συγγενῆ πρὸς τὸ μέγα ἐκεῖνο κόμμα. Πρόκειται περὶ τῆς Ἑνώσεως τοῦ Κέντρου, ἡ ὁποία ἔχει μακρὰν παράδοσιν πολιτικῶν καὶ δὴ ἐθνικῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Τὶ ἐπιδιώκει ἀπέχουσα ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν; Ἐπιδιώκει ἁπλῶς νὰ μὴ ἀκούσῃ τὰ ἐπιχειρήματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀνατραποῦν οἱ συλλογισμοὶ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου; Δὲν τὸ πιστεύω, διότι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἀνετρέποντο, θὰ εὕρισκε τρόπον ὁ συμπολίτης μου κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως τοῦ Κέντρου μὲ τὴν μεγάλην εὐφυΐαν, ἀλλὰ καὶ τὴν μεγάλην εὐγλωττίαν, τὴν ὁποίαν διαθέτει, θὰ εὕρισκε τρόπον νὰ ἀντικρούσῃ καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα λογικῶς δὲν ἀντικρούονται. Κάποιος ἄλλος, λοιπόν, πρέπει νὰ εἶναι ὁ σκοπός. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀνομάσω τὴν ἀποχώρησιν ἁπλῆν λιποταξίαν, ὅπως συνάδελφος, τὸν ὁποῖον δὲν εἶδα, τὴν ἐχαρακτήρισεν. Εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀγωνισθοῦν καὶ ὁ κ. Παπανδρέου καὶ τὰ στελέχη τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ νὰ ἀπαντήσουν εἰς τὸν σημερινὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς ὅλους σας. Κάποιος ἄλλος εἶναι ὁ λόγος τῆς ἐνεργείας των. Ἀλλὰ ἂς ἔλθωμεν, κύριοι, εἰς τὴν διαπίστωσιν ἑνὸς γεγονότος, τὸ ὁποῖον εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀναμφισβήτητον. Ἡ διαπίστωσις αὐτοῦ τοῦ γεγονότος θὰ ἀποκαλύψῃ ἔτι μᾶλλον τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουν διὰ τῶν διαφόρων εἰσόδων καὶ ἐξόδων οἱ κύριοι τῆς Ἑνώσεως τοῦ Κέντρου. Τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονὸς εἶναι κατ’ ἐμὲ καὶ κατὰ τὴν γνώμην ὅλων τῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τρόπον ἀντικειμενικὸν κρίνουν, ὅτι ἡ Ἕνωσις τοῦ Κέντρου δὲν ἔχει ζητήσει ἐκτὸς τῆς ἀποχωρήσεως τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀναλογικῆς καὶ τῆς καταργήσεως τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, δὲν ἔχει ζητήσει τίποτε τὸ συγκεκριμένον καὶ ἁπτὸν ἐν σχέσει μὲ τὸ Κράτος, τοῦ ὁποίου τὴν μεταβολὴν ζητεῖ, ἐν σχέσει μὲ τὴν διαδικασίαν ἐκείνην, μὲ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος τοῦτο θὰ μετεβάλλετο ἀπὸ μὴ ἔντιμον εἰς τίμιον. Κύριοι συνάδελφοι, τρία εἶναι τὰ συνθήματα, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιεῖ ἡ Ἕνωσις τοῦ Κέντρου. Εἶναι τὸ σύνθημα τοῦ τιμίου ἐκλογικοῦ νόμου, δεύτερον εἶναι τὸ σύνθημα τῆς τιμίας διενεργείας τῶν ἐκλογῶν καὶ τρίτον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν προϋπόθεσιν τῶν πάντων, εἶναι τὸ σύνθημα τοῦ τιμίου Κράτους. Μέχρι τῆς στιγμῆς τὰ συνθήματα αὐτὰ αἰωροῦνται ὑπὸ τὴν μορφὴν λόγων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν συγκεκριμένον περιεχόμενον. Δὲν εἶναι αἰτήματα, εἶναι συνθήματα κατάλληλα μόνον διὰ νὰ ἀποτελέσουν τὴν ἐπιγραφὴν εἰς τὰ «πανὼ» ἑνὸς συλλαλητηρίου. Κύριοι βουλευταί, μὲ ποῖον δικαίωμα ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως τοῦ Κέντρου καὶ οἱ ἐν τῇ Βουλῇ συνεργάται του χαρακτηρίζουν τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογικὸν σύστημα ὡς ἀντιφάσκον πρὸς τὸ αἴτημα τοῦ τιμίου ἐκλογικοῦ νόμου, μὲ ποῖον δικαίωμα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι εἰσήγαγον εἰς τὴν χώραν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, ἔστω ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐκτὸς τοῦ κ. Παπανδρέου, κατὰ τοῦ ὁποίου ἴσως ἐστρέφετο τὸ 1951 ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, μὲ ποῖον δικαίωμα ὅλοι αὐτοὶ οἱ κύριοι θεωροῦν τὴν ἐνισχυμένην ὡς μὴ εὑρισκομένην ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ αἴτημα τοῦ τιμίου ἐκλογικοῦ νόμου; Κύριοι τὸ 1958, αὐτὸς οὗτος ὁ νῦν Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν δύο παραγωγῶν τοῦ τότε ψηφισθέντος ἐκλογικοῦ νόμου, ἐθεώρησε τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ ποίαν, τὴν τοῦ 1958 ὡς τίμιον νόμον καὶ ἔρχεται αὐτὴν τὴν στιγμήν, δὲν ἔρχεται διότι ἀπουσιάζει...

§30Π. ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑΣ. Φεύγει, δὲν ἔρχεται.

§31Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔρχεται, ἀλλὰ φεύγει, ὅπως λέγει ὀρθῶς ὁ κ. Παπαληγούρας καὶ ὀνομάζει τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Πιπινέλη κατατεθὲν σχέδιον νόμου τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς τὸ βασιζόμενον ἐπὶ τοῦ νόμου τοῦ 1961 ὡς μὴ συμβιβαζόμενον πρὸς τὸ αἴτημα τοῦ τιμίου ἐκλογικοῦ συστήματος; Τὸ 1958 ὁ κ. Παπανδρέου ὑπῆρξεν ὁ εἷς ἐκ τῶν δύο παραγωγῶν πράγματι ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὑπεράγαν ἐνισχυμένης, διότι τὸ σύστημα τοῦ 1958 ἔδιδε τὴν δυνατότητα, καὶ τὸ εἴδομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, εἰς τὸ πρῶτον κόμμα τὸ ὁποῖον τότε ἔλαβε 42–43% νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ πλειοψηφίαν, μὲ βουλευτὰς ἄνω τῶν 172 ἢ 174. Εἰσῆλθε δηλαδὴ ἡ Ε.Ρ.Ε. εἰς τὴν Βουλὴν τὸ 1958 μὲ τὸ σύστημα, τοῦ ὁποίου συμπαραγωγὸς ὑπῆρξεν ὁ κ. Παπανδρέου, μὲ δύναμιν σχεδὸν τὴν αὐτήν, μὲ τὴν ὁποίαν εἰσῆλθε τὸ 1961, ὁπότε εἶχεν λάβει ἄνω τοῦ 50% τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι τὸ 1961 εἰσῆλθεν ἡ Ε.Ρ.Ε. μὲ 176 βουλευτάς. Ἡ διαφορὰ ἦτο διαφορὰ 4 βουλευτῶν, ἐὰν ὁ ἀριθμός, τὸν ὁποῖον ἐνθυμεῖται ὁ κ. Παπανδρέου εἶναι ὀρθὸς καὶ θὰ εἶναι. Ἡ διαφορὰ δηλαδὴ τοῦ 8% περίπου ἦτο διαφορὰ 4 μόνον βουλευτῶν. Καὶ ἀκριβῶς, ἐπειδὴ εἶχε διαπιστώσει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχε συναποφασίσει μετὰ τοῦ κ. Παπανδρέου ἦτο σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐνίσχυεν ὑπὲρ τὸ δέον τὸ ἴδιον αὐτοῦ κόμμα, δι’ αὐτὸ ἀπεφάσισε τὸ 1961 νὰ εἰσαγάγῃ ἕνα ἀσυγκρίτως ἠπιώτερον ἀπὸ ἀπόψεως πριμοδοτήσεως ἐκλογικὸν σύστημα καὶ εἰσήγαγε τοῦτο διὰ τῆς θελήσεως τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία θέλησις τῆς πλειοψηφίας ἐξεδήλωσεν αὐτὴν τὴν ἠθικὴν πολιτικὴν ἀνωτερότητα, ἐψήφισεν τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, οὐδέποτε θὰ ἔδιδεν εἰς κόμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξήρχετο ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς μὲ 42 ἢ 43 ἢ καὶ 45% πλειοψηφίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ ὑπεροχὴ τοῦ κ. Καραμανλῆ καὶ αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ ἀνιδιοτέλεια καὶ ἀνωτερότης ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπηρτίζομεν εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1958, τὴν Ε.Ρ.Ε. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα οὔτε ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα οὔτε τὰ στελέχη τῆς Ε.Κ. καὶ δὴ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα στρεφόμενα τότε ἐναντίον του ἐψήφισαν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν τοῦ 1951, νὰ ἀπαιτοῦν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ἀπὸ ἡμᾶς ὅλους νὰ θεωρηθῇ ὡς μόνον τίμιον σύστημα εἴτε τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, εἴτε τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Κύριοι βουλευταί, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν εἶπε χθὲς κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του κἄτι, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἀπορρίψω, ἀλλὰ θὰ τὸ ἑρμηνεύσω, διότι ἔτσι ὅπως τὸ εἶπεν, ἔχει ἄλλην ἔννοιαν ἢ εἶναι δυνατὸν ἄλλοι νὰ τοῦ δώσουν ἄλλην ἔννοιαν τῆς δεούσης. Εἶπεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε., ἡ ὁποία ὡρμήθη ἀπὸ τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ της πρὸς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ὅπως διενεργηθοῦν ἀμέσως ἐκλογαὶ μὲ τὸ σύστημα τὸ ἰσχῦον, τὸ πλειοψηφικόν, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε. οὐδεμίαν παραχώρησιν ἔκαμεν ὅταν δέχεται τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Καὶ ἐξήγησε τὸν συλλογισμόν του, ἀλλὰ τὸν ἐξήγησεν ἀνεπαρκῶς.... Ἐπαρκέστατα ἀπὸ ἀπόψεως ἰδικοῦ του πολιτικοῦ συμφέροντος, ἀνεπαρκῶς ὅμως ἀπὸ ἀπόψεως πλήρους ἀναλύσεως τοῦ νοήματός του. Εἶπεν, ὅτι ἀφοῦ ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος δὲν ἐδέχθη τὴν εἰσήγησιν περὶ ἀμέσου προκηρύξεως ἐκλογῶν μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα, τὸ πλειοψηφικόν, τὶ ἄλλο εἶχε νὰ κάμῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε., τὶ ἄλλο εἶχε νὰ κάμῃ ἡ Ε.Ρ.Ε. παρὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἐνισχυμένην; Παραχώρησιν θὰ ἀπετέλει ἐὰν ἔφθανεν εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Ὄχι. Ὀρθὸν εἶναι ὅτι δὲν ὑπῆρξε παραχώρησις ἀπέναντι ἄλλων κομμάτων, αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ἡ Ε.Ρ.Ε., αὐτό, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν αὐτὸς οὗτος ὁ Ἀρχηγός της, ὅταν δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ εἰσήγησίς του περὶ διενεργείας ἐκλογῶν μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Ἡ παραχώρησις ἐγένετο ἔναντι τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Ἐσεβάσθη καὶ ἐξετίμησε ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. —καὶ ἐξετιμήσαμεν ὅλοι— τοὺς εἰδικοὺς διὰ τὴν περίστασιν αὐτὴν λόγους, οἱ ὁποῖοι πρὸς ἐξασφάλισιν ὅσον τὸ δυνατὸν καλυτέρων προϋποθέσεων ὁμαλότητος ἀπῄτουν τὴν προσωρινὴν παραμέρισιν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἡ παραχώρησις, ἑπομένως, δὲν ἐγένετο ἀπέναντι ἄλλων κομμάτων. Ἐγένετο ὅμως ἀπέναντι τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Καὶ οὐχὶ μόνον ἀπέναντι τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος. Ἐγένετο ἡ παραχώρησις ἀπέναντι τοῦ συμφέροντος τῆς χώρας, ὅπως ὁ ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος τὸ συνέλαβε καὶ ὅπως μετὰ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἀνάπτυξιν τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον νὰ μὴ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὸ πλειοψηφικόν, ἐξετιμήθη ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἐπομένως ἀνάγκη βεβαίως ὑπηγόρευσε τὴν προσωρινὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ ἦτο συνυφασμένη μὲ ὡρισμένην ἐκτίμησιν τῆς ἱστορικῆς πολιτικῆς πραγματικότητος τῆς ὥρας αὐτῆς. Ἀλλά, κύριοι, ἔστω ὑπεχωρήσαμεν ἐνώπιον ἀνάγκης καὶ δὲν παρεχωρήσαμεν τίποτε. Διατὶ ἡ Ε.Κ. δὲν ὑποχωρεῖ ἐπίσης διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς σημεῖον συναντήσεως ἀπέναντι τῆς ἀνάγκης, τῆς πολιτικῶς καὶ δημοκρατικῶς ἀναντιρρήτου, ἡ ὁποία προκύπτει ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ ἐν τῇ Βουλῇ πλειοψηφία δὲν δέχεται τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν; Τὶ σημαίνει ἡ ἄρνησις ἑνὸς κόμματος, εἴτε θεωρεῖ τὸ κόμμα τοῦτο τὸν ἑαυτόν του ἐκπροσωποῦν τὴν παμψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἴτε ὄχι, ἡ ἄρνησις ἑνὸς κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ Βουλῇ μειονεκτεῖ ἀριθμητικῶς ἀπέναντι ἡμῶν, τὶ σημαίνει ἡ ἄρνησις αὐτοῦ τοῦ κόμματος νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀναγνώρισιν μιᾶς ἀνάγκης, εἰς ἀναγνώρισιν ἀνάλογον ἐκείνης εἰς τὴν ὁποίαν, μὲ τὴν ἀνωτερότητα τῆς ἱστορικῆς σκέψεώς μας, προέβημεν οἱ ἐγκαταλείψαντες προσωρινῶς τὸ πλειοψηφικὸν καὶ δεχθέντες νὰ συμβάλωμεν κατὰ τρόπον ἀποφασιστικὸν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νέου ἐκλογικοῦ συστήματος; Μὲ ποῖον δικαίωμα ἕνα Κόμμα βασιζόμενον εἴτε ἐπὶ πραγματικῆς ἀληθοῦς προβλέψεως, εἴτε ἐπὶ φαντασίας μεγάλης, μὲ ποῖον δικαίωμα ἕνα Κόμμα, τὸ ὁποῖον βασιζόμενον ἐπὶ φαντασίας μᾶλλον παρὰ ἀντικειμενικῆς προβλέψεως, νομίζει, ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὸ σύνολον σχεδὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὲ ποῖον δικαίωμα ἀγνοεῖ τὴν διαδικασίαν τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἐπιβάλλει; Τὸ Σύνταγμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγγυᾶται τὴν ὕπαρξιν τῆς Δημοκρατίας. Οὐχὶ ἡ φαντασία, οὐχὶ ἡ ἐλπίς, οὐχὶ ἡ πρόβλεψις ἡ ἀπολύτως ὑποκειμενικὴ τοῦ Α ἢ τοῦ Β ἡγέτου Κόμματος. Τὸ Σύνταγμα προβλέπει, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος πρέπει νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Καὶ προβλέπει, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται παρὰ μὲ νόμον, ὁ ὁποῖος ἔχει ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐπομένως, δύο πράγματα εἶναι ἐκεῖνα μεταξὺ τῶν ὁποίων ἔχει νὰ ἐκλέξῃ ὁ κ. Παπανδρέου: Εἴτε τὸ ἰσχῦον σύστημα, τὸ πλειοψηφικόν, εἴτε τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν ὑπὲρ τῆς ὁποίας κηρυσσόμεθα ἡμεῖς οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν πλειοψηφίαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Δ. Θανόπουλος). Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἀνάγκης, ὅπως διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς μεταβληθῇ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν ἀποτελεῖ παραχώρησιν, θὰ παραδεχθῇ, ἐλπίζω, ὁ φίλος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι κατόπιν ἐπανειλημμένων συζητήσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μετὰ τῆς διοικούσης ἐπιτροπῆς τῆς Ε.Ρ.Ε., ἐγένοντο, ἐπετεύχθησαν κατόπιν προσπαθείας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μὲ τὴν καλὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν ἐπεδείξαμεν ἡμεῖς, ἄλλαι μικραὶ ἀλλ’ οὐσιώδεις παραχωρήσεις. Ἐγένετο ἡ παραχώρησις, ἡ ἀφορῶσα τὴν τρίτην κατανομήν. Θὰ μοῦ εἴπῃ ὁ κ. Μαρκεζίνης, δὲν θὰ μοῦ εἴπουν, διότι ἀπουσιάζουν, ἀλλὰ θὰ τὸ σκεφθοῦν οἱ κ. Ἀρχηγοὶ καὶ ἐπιτελεῖς τῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου, ὅτι εἶναι ἀσήμαντος ἡ παραχώρησις αὐτή. Κύριοι, εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπιμείνω ἐπ’ ὀλίγον. Ἡ παραχώρησις αὐτὴ εἰς τὴν ὁποίαν προέβημεν εἶναι οὐσιώδης. Τὸ βάρος μιᾶς παραχωρήσεως ἐξευρίσκεται σταθμιζομένης τῆς παραχωρήσεως, ἐπὶ τῆς πλάστιγγος τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ, ὁ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικὸς νόμος. Βεβαίως δὲν θὰ εἶχε καμμίαν σημασίαν ἡ παραχώρησις αὐτή, ἐὰν ἡ πριμοδότησις τοῦ πρώτου ἢ δευτέρου Κόμματος ἦτο οἵα προβλέπεται ὑπὸ τοῦ νόμου 1958. Ἀλλὰ μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τοῦ νόμου τοῦ 1961 εἶναι οὐσιώδης ἡ παραχώρησις. Εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου ἀπόψε διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸ πόσον ἄδικος εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1961, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν εἰσῆλθον δύο Κόμματα καὶ ἐκ τῶν δύο Κομμάτων, τὸ πρῶτον, τὸ ἰδικόν μας, τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε., ἔλαβεν 22 ἕδρας, τὸ δεύτερον ἔλαβε 5. Δὲν ἐσκέφθη ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, δὲν συνέλαβε τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία θὰ παραχθῇ αὔριον ἐκ τοῦ παραδείγματος τὸ ὁποῖον ἔφερεν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἴσως ἀγνοεῖ, καὶ τὸ κατέστησε γνωστὸν ἀπόψε ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου, ὅτι ἡ πλειονότης τῶν βουλευτῶν, ἡ μεγάλη πλειονότης τῶν βουλευτῶν ἐξῆλθεν ἐκ τῶν καλπῶν τῆς πρώτης κατανομῆς. Ἐκ τῶν 300 βουλευτῶν οἱ 273, ὑπῆρξαν βουλευταὶ ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ἀπάντησιν καὶ διὰ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος ἀπεσιώπησε πλήρως τὴν πλευρὰν αὐτήν. Ἠγνόησε τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ ὑπὸ ψήφισιν ἐκλογικὸν σύστημα δίδει εἰς πᾶν Κόμμα— καὶ εἰς τὸ ἰδικόν του, τὸ ὁποῖον εὔχομαι νὰ ἀποδειχθῇ ἰσχυρότερον εἰς τὰς ἐρχομένας ἐκλογάς, δεδομένου ὅτι εἰς τὰς προηγουμένας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακριβώσωμεν τὴν δύναμίν του, καὶ ἄλλοι δικαιοῦνται νὰ τὸ ὑποτιμοῦν καὶ ἄλλοι νὰ τὸ ὑπερτιμοῦν— δίδει εἰς πᾶν Κόμμα, τὴν δυνατότητα νὰ καταλάβῃ ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς ἕδρας καὶ δὲν τοῦ δίδῃ ἁπλῶς τὴν δυνατότητα νὰ πάρῃ ἕδρας ἀπὸ τὰς 27 αἱ ὁποῖαι ἀπομένουν. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα πρόβλημα; Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα διὰ τὸ ὁποῖον ἐγείρεται ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἐξέρχεται ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν; Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα, χάριν τοῦ ὁποίου προβαίνει ὁ κ. Παπανδρέου εἰς αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν καὶ διατυπώνει τὴν ἀπειλὴν τὴν ὁποίαν εἰς τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του διετύπωσεν ἀπόψε; Θέτω τὸ ἐρώτημα κατὰ τὸν ἔντονον αὐτὸν τρόπον διὰ νὰ συναγάγω εἰς τὸ τέλος τὰ συμπεράσματα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν πρόθεσιν καὶ μὲ τοὺς ἀντικειμενικοὺς σκοποὺς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Καὶ ἔρχεται ἕνα δεύτερον θέμα συνδεόμενον ἐπίσης μὲ τὴν βʹ κατανομήν, τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιωδέστατον. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, ὅτι ἐκ τῶν 27 βουλευτῶν τοὺς 22 ἐπῆρεν ἡ Ε.Ρ.Ε. καὶ τοὺς 5 ἡ Ἕνωσις Κέντρου. Καὶ ἐπερίμενεν, ὅτι θὰ ἀναφωνοῦσαν ὅλοι: «Ὁποία ἀδικία, ὁποῖον φοβερὸν σύστημα». Καὶ δὲν ἔλαβον τὸν κόπον οἱ ἁρμόδιοι συνεργάται του νὰ πληροφορήσουν αὐτὸν καὶ ὁ ἴδιος δὲν ἔλαβε τὸν κόπον ὁμιλῶν εἰλικρινῶς, ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, νὰ εἴπῃ τί θὰ ἐλάμβανεν ἡ Ε.Ρ.Ε., ἐὰν— μὲ τὸ 50% ποὺ ἔλαβεν εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς— ἦτο ἁπλῆ ἀναλογική. Ἐδημιούργησε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τοὺς 22 βουλευτὰς ἐκ τῆς βʹ κατανομῆς τοὺς ὁποίους ἐπήραμε τοὺς ἐπήραμε ἀπολύτως ἀδίκως καὶ ὅτι εἶναι ἀσύλληπτος ἡ ἐνίσχυσις τοῦ πρώτου Κόμματος δι’ 22 βουλευτῶν. Καὶ παρέλειψε νὰ εἴπῃ — καὶ ἔκαμε κἄτι τὸ χειρότερον, ἐξῆλθεν, ἔφυγε, δὲν εὑρίσκεται ἐδῶ διὰ νὰ ἀκούσῃ—ὅτι μόνον ἓξ βουλευτὰς ἔδωσε τὸ σύστημα τοῦ 1961 εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. ὡς ἐνίσχυσιν, ὡς πριμοδότησιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, βάσει ἀντικειμενικῶν στοιχείων, ἡ Ε.Ρ.Ε. θὰ ἐλάμβανεν, ἀντὶ τῶν 22, 16 βουλευτὰς μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν της μὲ τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν θὰ ἦτο 176 πλὴν 6, ἑπομένως 170. Ἡ πριμοδότησις ἦτο, λοιπόν, ἓξ ἑδρῶν καὶ οὐχὶ 22! Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔφυγεν ὁ κ. Παπανδρέου μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ ἀκούσῃ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ πρὸ ὀλίγου γενομένη σύντομος, ἁπλῆ, λογικὴ ἀνάλυσις τοῦ θέματος μᾶς ὁδηγεῖ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Πιπινέλη καὶ τὸ ὁποῖον εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ψηφίσωμεν, τὸ σχέδιον αὐτὸ ἀποτελεῖ σχεδὸν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ κατ’ ἐλάχιστον εὐνοεῖ τὸ πρῶτον, τὸ δεύτερον καὶ τὸ τρίτον Κόμμα, ἐὰν τὸ τρίτον Κόμμα λάβῃ ἄνω τοῦ 15%. Δὲν ἀμφισβητοῦμεν τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Ε.Κ. θὰ λάβῃ τὸ 15%. Ἀλλὰ ἀποροῦμεν πῶς ὁ τόσον εὐφυὴς Ἀρχηγὸς της ἐχαρακτήρισεν ὡς μεγαλοφροσύνην τὸ ὅτι παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εὐνοεῖται ἡ Ε.Κ. διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ εὐνοεῖται, διότι ὁπωσδήποτε εἰσέρχεται εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν— ὁπωσδήποτε θὰ ὑπερβῇ τὸ 15%— ἐν τούτοις δὲν δέχεται τὸ σύστημα τοῦτο, διότι εἶναι ἄδικον καὶ ἐπιμένει χάριν τοῦ ἔθνους εἰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ θέμα— ἀλλὰ δὲν τὸ ὁμολογεῖ καὶ λυποῦμαι ποὺ θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Παπανδρέου ἀπουσιάζοντα— τὸ θέμα δὲν εἶναι, ἐὰν εἰσέρχεται εἰς τὴν δευτέραν κατανομὴν ἢ ὄχι, ἀλλὰ τὸ θέμα εἶναι, ἐὰν θὰ ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν, τὸ θέμα εἶναι πῶς, ἀφοῦ δὲν θὰ ἔχῃ πλειοψηφίαν, ἡ Ἕνωσις τοῦ Κέντρου, νὰ ἀποκλεισθῇ ἡ περίπτωσις νὰ ὑπάρξῃ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἄλλου Κόμματος εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζει ἄριστα ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι θὰ ἔπαιρνε τὸ 20 καὶ 22% καὶ εἶχε καὶ διὰ τῆς συνεργασίας τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν τὸ 35%, ὅπως τὸ ἐπῆρε καὶ εἰς τὰς προηγουμένας ἐκλογάς. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τὸ 34–35% διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν καὶ νὰ σχηματίσῃ αὐτοδύναμον Κυβέρνησιν. Καὶ τώρα, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν νὰ μὲ διακόψῃ.

§32Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ σᾶς διακόψω, ἀλλὰ ἐπειδὴ δὲν πρόκειται νὰ ἀπαντήσω μετὰ τὸ πέρας τῆς ὁμιλίας σας, προετίμησα νὰ τὸ πράξω διὰ νὰ διευκρινίσω κάτι ποὺ μὲ ἀφορᾷ ἐφ’ ὅσον ἀπηυθύνθητε εἰς ἐμὲ καὶ εἴπατε σχετικῶς μὲ τὸ ἐνδιαφέρον τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν εἰς τὸ συγκεκριμένον θέμα. Πρῶτον, λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ 22 ἢ 27 βουλευτῶν, κάμομεν ἕνα μέγα λάθος. Ἀναφερόμεθα εἰς δεδομένα τοῦ 1961. Δὲν γνωρίζομεν τὸ δεδομένον τοῦ 1963. Διότι ὅπως καλῶς γνωρίζετε— ἔχετε πεῖραν μεγαλυτέραν ἐμοῦ— ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι σταθερός. Ἐὰν λ.χ. κατέλθωμεν 4 Κόμματα εἰς τὰς ἐκλογάς, θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ 22 μεταβάλλεται εἰς ἄγνωστον καὶ ἀπίθανον ἀριθμόν, ἴσως 30 ἢ 35, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἔχει τεραστίαν σημασίαν. Δεύτερον εἶναι, ὅτι δι’ ἡμᾶς, διὰ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, ὅπως ξεύρετε, ὁ καταρτισμὸς συνδυασμῶν καὶ ἡ μάχη ἡ ἐκλογικὴ εἶναι συνάρτησις καὶ ψυχολογικῶν παραγόντων. Δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀγωνίζεσθε. Ὅταν ἀγωνίζεσθε διὰ τὴν πρώτην θέσιν ἀφαιρῆτε ἀπὸ τὸν ὑποψήφιον τὴν ἐλπίδα τῆς δευτέρας θέσεως. Ξεύρετε δέ, ὅτι τὰ μικρὰ Κόμματα ταλαιπωροῦνται ἀπὸ τὴν περιπέτειαν αὐτήν. Διότι εἶναι δυνατὸν εἰς πολλὰς περιφερείας νὰ βλέπουν τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων των νὰ εἶναι εἰς τὰ ὅρια τῆς βουλευτικῆς ἕδρας καὶ νὰ χάνουν ὁλόκληρον τὸν ἀριθμὸν εἰς ὄφελος τοῦ πρώτου Κόμματος, χωρὶς τὴν ἕδραν καὶ χωρὶς τὴν πιθανότητα καὶ τῆς δευτέρας κατανομῆς.

§33Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔχω πάθει καὶ ἐγώ.

§34Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, τὸ ἔχετε πάθει καὶ ἔχετε καὶ τὴν πεῖραν τῶν κοινοβουλευτικῶν, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ χρησιμοποιῆτε τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Ἀρκεσθῆτε εἰς ὅσα λέγετε διὰ τὴν Ε.Κ. καὶ μὴ ἀπευθύνεσθε εἰς ἡμᾶς. Ἡμεῖς εἴμεθα οἱ πράγματι ἀδικούμενοι καὶ δὲν ἐπιτρέπεται οἱ δίκαιοι ἄνθρωποι νὰ τὸ λησμονοῦν. Ἀλλὰ πέραν τούτου, διὰ νὰ ὁλοκληρώσω τὸ θέμα— δὲν εἶμαι βεβαίως ἁρμόδιος νὰ ὁμιλήσω διὰ τοὺς ἀπουσιάζοντας — ἀφοῦ τὸ θέμα περιορίζεται εἰς ἕνα «σχεδὸν ἀναλογική», εἶναι δίκαιον, εἶναι ὀρθόν, εἶναι ἠθικῶς ὠφέλιμον, σεῖς οἱ σώφρονες, νὰ μὴ κάμετε τὴν θυσίαν αὐτήν, ὑπὲρ αὐτῶν τῶν μὴ σωφρόνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν ἐπὶ τοῦ ἀντιθέτου; Εἶναι, λοιπόν, αὐτὸ τὸ «σχεδόν»; Ἀλλὰ μήπως αὐτὸ τὸ «σχεδὸν» θὰ κρίνῃ τὸν ἀγῶνα;

§35Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πρώτοις, θὰ ἤθελον νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε πρόθεσίς μου νὰ ὁμιλήσω προκλητικῶς, ὅπως εἶπεν ὁ ἴδιος, ἔναντι τοῦ Κόμματός του τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ πράγματι ἀδικούμενον. Δὲν ὑπῆρξε προκλητικότης εἰς τὸν συλλογισμόν μου καὶ ἀπορῶ πῶς ἐνομίσατε, ὅτι περιεῖχε ἡ φρασεολογία μου πρόκλησιν ἐναντίον σας. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι εἰδικώτερον διὰ Κόμματα ὅπως τὸ ἰδικόν σας, ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ ἀσκήσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν σύστημα ψυχολογικὰς ἐπιδράσεις εἰς τοὺς ὀπαδούς του δυσμενεῖς. Δὲν ὑπάρχει ὅμως καμμία περίπτωσις νὰ ἀσκήσῃ ψυχολογικὰς ἐπιδράσεις δυσμενεῖς εἰς τοὺς ὀπαδοὺς τῆς Ε. Κ. Καὶ ἑπομένως, ὡς πρὸς τὴν Ε.Κ. ἰσχύει ἀπολύτως τὸ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέν, ὅτι εἶναι «σχεδὸν ἁπλῆ ἀναλογική». Δὲν πρόκειται διὰ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς οὔτε μίαν ψῆφον νὰ πάρουν πάρα πάνω, διότι ἁπλούστατα καὶ διὰ τοῦ παρόντος συστήματος δὲν θὰ χάσουν καμμία ψῆφον, πλὴν τῶν ψήφων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔχασαν ἤδη διὰ τῆς ἀφροσύνης καὶ τοῦ φανατισμοῦ των. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, κατόπιν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι ἔγιναν μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιδείξαντος καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ διμήνου, ὑπερκομματικὴν ἀνωτερότητα καὶ ἐπιδιώξαντος παντὶ τρόπῳ νὰ ἐξεύρῃ λύσιν, νὰ ἀνοίξῃ ὁδόν, ἡ ὁποία θὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὴν ὁμαλότητα, κατόπιν πολλῶν συζητήσεων, ἐφάνημεν κατ’ ἀρχὴν διατεθειμένοι νὰ προβῶμεν καὶ εἰς ἄλλας παραχωρήσεις. Καὶ λέγω κατ’ ἀρχήν, διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν κατόπιν τῆς στάσεως ποὺ τηρεῖ ἡ Ε.Κ., πρέπει νὰ γίνουν καὶ ἄλλαι παραχωρήσεις. Θὰ ἐκτιμήσωμεν, πάντως, τὸ συμφέρον τῆς χώρας καί, ἔστω καὶ ἐὰν μᾶς προκαλῇ, καθ’ ὃν τρόπον μᾶς προκαλεῖ διὰ τῆς στάσεώς της ἡ Ε.Κ., θὰ ἴδωμεν τί πρέπει νὰ πράξωμεν. Θὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι εἶναι μικραὶ αἱ παραχωρήσεις αὐταί. Δὲν εἶναι διόλου. Ἐὰν δεχθῶμεν νὰ θεσπισθῇ ὡς μόνιμον σύστημα ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογική, ἂν καὶ γνωρίζῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., ὅτι πιστεύομεν εἰς τὸ πλειοψηφικόν, θὰ τὸ πράξωμεν ἴσως μόνον διὰ νὰ ἔχῃ τὴν δυνατότητα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μιᾶς ἀνετωτέρας διαχειρίσεως τῆς δυσκόλου ἀποστολῆς του. Καὶ ἐκτιμήσαντες τὸ πράγματι δύσκολον τῆς ἀποστολῆς του, εἴπομεν, ὅτι κατ’ ἀρχὴν συζητοῦμεν καὶ ἄλλα τινά, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν λεπτομερείας. Ἀλλὰ ὅλαι αὐταὶ αἱ λεπτομερειακαὶ παραχωρήσεις— ἡ παραχώρησις, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν τρίτην κατανομήν, ἡ διαγραφὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ ὡς μονίμου συστήματος— συναπαρτίζουν ὄγκον ἠθικῶν καὶ πολιτικῶν παραχωρήσεων. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑποθέσωμεν ὅτι αἱ παραχωρήσεις εἶναι μικραί, τί χρεωστοῦμεν εἰς τὴν Ε.Κ. διὰ νὰ τῆς κάμωμεν παραχωρήσεις μεγάλας; Διατί τάχα πρέπει ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπαρτίζομεν— καὶ τὸ πιστεύομεν ἀκραδάντως— τὴν πλειοψηφίαν ὄχι μόνον εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διατί τάχα πρέπει νὰ προβαίνωμεν εἰς μεγάλας παραχωρήσεις ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν, δὲν ἔπαυσαν νὰ χρησιμοποιοῦν τὰς βαρυτέρας ἐναντίον μας κατηγορίας; Διατί, τάχα, πρέπει νὰ προβῶμεν ἡμεῖς εἰς παραχωρήσεις ἀπέναντί των; Ἐπειδὴ μᾶς ὑβρίζουν πρέπει νὰ προβαίνωμεν ἡμεῖς εἰς διαφόρους θυσίας, ὥστε νὰ παύσουν τυχὸν νὰ μᾶς ὑβρίζουν; Δὲν θὰ παύσουν νὰ μᾶς ὑβρίζουν. Ἐὰν κατέλθουν εἰς τὰς ἐκλογὰς θὰ εἶναι μοιραῖον καὶ ἀναπόφευκτον νὰ μᾶς ὑβρίσουν ἀπὸ τὰ μπαλκόνια. Ὁλόκληρος ἡ τακτικὴ τῆς προεκλογικῆς των μάχης θὰ εἶναι τακτικὴ ἀρνητική, τακτικὴ ἀρνήσεως τοῦ μεγάλου ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐπετελέσθη ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ εἰδικώτερον τοῦ Ἀρχηγοῦ της κ. Καραμανλῆ, κατὰ τὸ διάστημα τῶν 7 ἐτῶν. (Χειροκροτήματα). Κύριοι συνάδελφοι, οὐδένα λόγον εἴχομεν, οὐδένα λόγον ἔχομεν καὶ οὐδένα λόγον θὰ ἔχωμεν καὶ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον νὰ προβῶμεν εἰς μεγάλας παραχωρήσεις ἀπέναντι τῆς

Ε.Κ.

Ἐκείνη, ἡ Ε.Κ., καλεῖται νὰ σταματήσῃ, νὰ ἀκολουθῇ τὴν ὁδὸν τῆς ἀρνήσεως καὶ νὰ προβῇ εἰς παραχωρήσεις ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐὰν θέλετε, ἀπέναντι τοῦ ἀντικειμενικοῦ αὐτοῦ δεδομένου, τὸ ὁποῖον ἀπαρτίζομεν διὰ τῆς πλειοψηφίας μας ἡμεῖς εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶναι ὑποχρεωμένοι, οἱ κύριοι τῆς Ε.Κ., νὰ συμμορφωθοῦν μὲ τὰς ἀπόψεις καὶ ἡμῶν, ὅπως ἐπεχειρήσαμεν, ἄλλως τε, καὶ ἡμεῖς νὰ συναιτίσωμεν αὐτοὺς εἰς τὴν ὁδὸν τῆς κοινῆς προσπαθείας διὰ τὴν ἔξοδον τοῦ τόπου ἐκ τῆς προσωρινῆς αὐτῆς ἀνωμαλίας. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ δεύτερον θέμα, τὸ δεύτερον αἴτημα τῆς Ε.Κ., εἶναι τὸ αἴτημα τῶν τιμίων ἐκλογῶν. Καὶ τὸ αἴτημα αὐτὸ συνοψίζεται — κατ’ οὐσίαν ἀποτελεῖ, ἄλλως τε, συνάρτησιν τοῦ πρώτου — εἰς τὴν ἀξίωσιν ὅπως παύσουν οἱ Ἕλληνες στρατιῶται, οἱ Ἕλληνες κληρωτοί, νὰ ψηφίζουν. Ἀπήντησε καὶ ἀπήντησε κατὰ τρόπον ἔξοχον ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Συμμεριζόμεθα πλήρως ὅσα εἶπε καὶ θεωρῶ ἀναγκαῖον, ἁπλῶς καὶ μόνον, νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: Δὲν βάλλει ὁ ζητῶν τὴν κατάργησιν τῆς ψήφου τῶν κληρωτῶν, ἐναντίον τῶν κληρωτῶν. Βάλλει, διότι αὐτὸ τὸ νόημα ἔχει τὸ αἴτημα καὶ εἶναι λυπηρόν, ὅτι τὸ αἴτημα τοῦτο διατυποῦται ὑπὸ κόμματος ἐθνικοῦ, ὅπως εἶναι ἡ Ε.Κ., βάλλει ἐναντίον τῆς ὑπολήψεως καὶ τῆς ἐντιμότητος τῶν στελεχῶν τοῦ στρατοῦ, ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῶν ὁποίων εὑρίσκονται οἱ κληρωτοί. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι ἔχει κανεὶς ἐξ ἡμῶν τὸ δικαίωμα νὰ βάλλῃ ἐναντίον αὐτῶν. Δικαιοῦται νὰ βάλλῃ ἐναντίον συγκεκριμένων, μεμονωμένων καὶ ἐλαχίστων προσώπων. Δὲν συμμεριζόμεθα διόλου τὴν ὑβριστικὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐπανειλημμένως ἐκδηλώσει ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου ἀπέναντι στρατιώτου ἀρίστου, πολεμιστοῦ, γενναίου — ἐπολέμησεν εἰς τὸ Ἐλ–Ἀλαμέϊν, ὅταν ἤσκουν τὰ καθήκοντα τοῦ Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν Αἴγυπτον — καὶ ἀρίστου ἐπιτελοῦς, ὅπως ὁ κ. Καρδαμάκης. Δικαιοῦται, ὅμως, νὰ βάλλῃ ἐναντίον, εἴτε τοῦ κ. Καρδαμάκη, εἴτε τοῦ κ. Καλλία, εἴτε τοῦ κ. Παπαληγούρα — αὐτοὺς τοὺς δύο συλλαμβάνει τὸ βλέμμα του αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ δι’ αὐτὸ τοὺς ἀναφέρω — ἀλλὰ δὲν δικαιοῦται νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ παραβίασις τῆς ἐλευθέρας συνειδήσεως τῶν κληρωτῶν νὰ γίνεται ἀποκλειστικῶς καὶ κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου ἢ διὰ τῆς παρεμβολῆς 2, 3 μυστηριωδῶν προσώπων τῆς ΚΥΠ. Θὰ ἔπρεπε ἢ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐπιχειρηματολογίαν του καὶ τὸ αἴτημα τῆς καταργήσεως τῆς ψήφου τῶν κληρωτῶν ἢ νὰ εἴπῃ καθαρὰ καὶ ξάστερα, ὅτι βάλλει ἐναντίον τῶν στελεχῶν τῶν Ἑλληνικῶν ἐνόπλων δυνάμεων, ὡς ἀκαταλλήλων νὰ ἀσκήσουν κατὰ τρόπον ἀνώτερον, ἐθνικῶς ἀνώτερον, τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀσκοῦν. Ἐφ’ ὅσον δὲν παρίστανται, κατὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ ἐφ’ ὅσον, κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐλεγκταὶ τῶν κινήσεων τοῦ κληρωτοῦ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν κομμάτων, μηδὲ τῆς Ε.Δ.Α. ἐξαιρουμένης, δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι πρέπει ἰδιαιτέρως εἰς τὸν στρατῶνα, εἰς τὸν λόχον, εἰς τὴν διμοιρίαν, εἰς τὴν οἱανδήποτε μικρὴν μονάδα, ἅπαντες οἱ ἀξιωματικοί, νὰ ἐπεμβαίνουν καθημερινῶς καὶ συστηματικῶς, διὰ νὰ πείσουν τὸν στρατιώτην, τὸν κληρωτόν, νὰ ψηφίσῃ ὡρισμένον κόμμα. Κύριοι, ἢ πρέπει νὰ εἴπῃ — καὶ τὸ δίλημμα αὐτὸ τὸ ἔθεσα εἰς τὸν κ. Παπανδρέου καὶ πρὸ 1½ ἔτους,— ὅτι ἅπαντες οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ἐπεμβαίνουν εἰς τὴν συνείδησιν τῶν κληρωτῶν ἢ πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ αἴτημά του. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ τρίτον θέμα. Ποῖον εἶναι τὸ τρίτον θέμα; Ἀπόψε ἠναγκάσθη ὁ ἴδιος ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Κ., νὰ θεωρήσῃ τὸ τρίτον καὶ μέγα αἴτημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν προϋπόθεσιν ὅλων τῶν ἄλλων αἰτημάτων, ὡς αἴτημα ἀέρος, κλίματος, ἀτμοσφαίρας. Ἀλλά, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., ὅτι ἡ αἴθουσα αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ πλατεῖα τοῦ Κλαθμῶνος, ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ ρίπτωνται συνθήματα πρὸς τοὺς ὠργανωμένους ὁμοϊδεάτας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἕτοιμοι νὰ τὰ παραλάβουν καὶ νὰ τὰ ἐπαναλάβουν ἐν χορῷ κατὰ τρόπον ἁρμονικὸν καὶ μουσικόν. Εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἶχε καθῆκον, παραμένων, νὰ καταστήσῃ συγκεκριμένον τὸ αἴτημα τοῦ τιμίου Κράτους. Δὲν γίνεται συγκεκριμένον τὸ αἴτημα μὲ τὸ νὰ λέγῃ, ὅτι θέλει Κυβέρνησιν πλήρους ἐμπιστοσύνης. Ἐν πρώτοις, τί σημαίνει Κυβέρνησις πλήρους ἐμπιστοσύνης; Τῆς ἐμπιστοσύνης τίνος; Ἑνὸς κόμματος; Βεβαίως, ἐννοεῖ Κυβέρνησιν τῆς πλήρους ἐμπιστοσύνης τῆς Ε.Κ. Δι’ αὐτὸ καὶ ἐζήτησε, κατὰ τρόπον καὶ πάλιν παράδοξον, νὰ τοῦ δοθῇ ἡ ἐντολὴ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως καὶ διενεργείας ἐκλογῶν μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλά, ἐὰν ἔμενεν ἐδῶ, θὰ τὸν ἠρώτων καὶ θὰ τὸν ἠρωτούσατε ὅλοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις πλήρους ἐμπιστοσύνης ἑνὸς καὶ μόνον κόμματος καὶ μάλιστα ἐν μειοψηφίᾳ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ εἰς τοὺς κόλπους τοῦ λαοῦ τελοῦντος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὑπηρεσιακὴ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ τυγχάνῃ τῆς πλήρους καὶ ἀνεπιφυλάκτου ἐμπιστοσύνης μιᾶς μόνον μερίδος; Κατ’ ἀνάγκην, θὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν συγκερασμοί. Δὲν πρόκειται, ὅμως, περὶ αὐτοῦ. Ἀπέφυγεν, ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Κ., νὰ καταστήσῃ συγκεκριμένον τὸ αἴτημα τοῦ τιμίου Κράτους καὶ νὰ μεταβάλῃ ἑπομένως τὸ σύνθημα εἰς οὐσιαστικὸν πολιτικὸν αἴτημα. Ὑπάρχει, ἄραγε, ὑστεροβουλία εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν; Ὑπάρχει, τάχα, ἡ ὑστεροβουλία τῆς βασικῆς ἀνατροπῆς τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους λειτουργεῖ ἡ κρατικὴ μηχανή; Ὑπάρχει, μήπως, ἡ πρόθεσις τῆς ἀνατροπῆς τῶν προϋποθέσεων, προϋποθέσεων συνδεομένων μὲ πρόσωπα καὶ πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ δημοκρατικὸν καὶ Ἐθνικὸν Ἑλληνικὸν Κράτος; Ποίους ζητεῖ νὰ ἀπομακρύνωμεν, νὰ ἀπομακρύνῃ ἡ Κυβέρνησις, συμφωνούντων φυσικὰ καὶ ἡμῶν, ἀπὸ τὴν διοίκησιν, ἀπὸ τὰς ἐνόπλους, γενικῶς, δυνάμεις καὶ ἀπὸ τὰ σώματα ἀσφαλείας; Ὡμίλησε περὶ κλίματος, ὁ κ. Παπανδρέου. Πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς 45 ἡμέρας— εἰς αὐτὸ εἶχε λογικῶς δίκαιον ὁ συνάδελφός του, κ. Βενιζέλος— νὰ μεταβάλῃ κανεὶς ἕνα κλῖμα; Ἄρα, δὲν πρόκειται περὶ κλίματος. Πρόκειται, ἴσως, περὶ βασικῶν μεταβολῶν, τὰς ὁποίας σχεδιάζει ἡ Ε.Κ., μεταβολῶν εἰς βάρος τῆς διοικήσεως, εἰς βάρος ἐνδεχομένως καὶ τῶν ἐνόπλων δυνάμεων τῆς χώρας. Ἡ ἀπόδειξις περὶ τοῦ ἐναντίου ἀνήκει εἰς τὸν ἀπουσιάζοντα κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ε.Κ. Θὰ ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ ὄχι εἰς τὴν πλατεῖα Κλαθμῶνος. Θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς εἴπῃ, ποίας ριζικὰς μεταβολὰς ζητεῖ. Ἐὰν δὲν εἶναι πολὺ ριζικαί, πιθανὸν νὰ συνηντώμεθα. Διατί ἀπέφυγε νὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε συγκεκριμένην διατύπωσιν μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ γίνουν εἰς τὴν κρατικὴν μηχανήν; Εἶναι φυσικὸν νὰ λέγωμεν ἢ ὅτι ἡ πρόθεσις του εἶναι, νὰ προβῇ εἰς μεταβολὰς αἱ ὁποῖαι θὰ θέσουν εἰς κίνδυνον τὸ Κράτος καὶ τὸ Ἔθνος, ἢ ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόθεσις οὐσιαστικῶν μεταβολῶν, ἀλλὰ ὅτι ἡ στάσις τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. εἶναι ἁπλῆ πρόφασις. Κύριοι συνάδελφοι, πρὸ ὀλίγου διετύπωσα εἰς βάρος τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ε.Κ. καὶ ἀγαπητοῦ καὶ σεβαστοῦ συμπολίτου μου, σοβαρὰς ὑπονοίας, ὡς πρὸς τὰς προθέσεις του. Ὄχι. Ἦτο μεταβατικὸς ὁ συλλογισμός μου. Δὲν ὑπάρχει, τοὐλάχιστον εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κ. Παπανδρέου, ἡ πρόθεσις, ὅπως ζητήσῃ μεταβολὰς ριζικάς. Ἡ ὅλη ὑπόθεσις, εὑρίσκεται εἰς τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἐχρησιμοποίησα καὶ τὴν ὁποίαν καὶ σεῖς, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, υἱοθετήσατε ἀμέσως, ἐπαναλαμβάνοντες αὐτήν. Προφάσεις εἶναι ὅλα. Δι’ αὐτὸ καὶ δὲν προβαίνει εἰς συγκεκριμένην ὀνομασίαν τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ζητεῖ, διὰ νὰ καταστῇ, τὸ μὴ τίμιον Κράτος, τίμιον. Δι’ αὐτὸ ἀποφεύγει νὰ εἴπῃ, ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖ εἶναι Α, Β, Γ. Πιθανὸν ἕως τὸ Γ, νὰ ἐφθάνομεν καὶ ἡμεῖς. Πιθανὸν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς παρεκάλει, ἐντόνως καὶ ἐπιμόνως, νὰ φθάσωμεν καὶ μέχρι τοῦ Δ. Ἐφ’ ὅσον θὰ ἦσαν τὰ ζητούμενα μέτρα συγκεκριμένα, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλά, δὲν γίνονται συγκεκριμένα. Δι’ αὐτὸ δὲν μένει εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἔφυγεν, καθ’ ὃν τρόπον ἔφυγε. Δι’ αὐτὸ μεταβαίνει νὰ συναντήσῃ τὸν λαὸν εἰς τὴν πλατεῖαν Κλαθμῶνος, ἀντὶ νὰ τὸν συναντήσῃ εἰς τὰς κάλπας. Διότι γνωρίζει, ὅτι ἡ Ε.Κ. ἔχει πέσει πολὺ περισσότερον κατὰ τοὺς τελευταίους δύο μῆνας, ἀπὸ ὅ,τι εἶχε πέσει, κατὰ τὸ διάστημα τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν. Καὶ ἀναζητεῖ προφάσεις, συνδεδυασμένας μὲ μεγάλας λέξεις καὶ μὲ συνθήματα ἠχηρά, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παράτασιν τοῦ ἀνενδότου ἀγῶνος. Ὁ ἀνένδοτος ἀγὼν γίνεται χάριν τοῦ ἀγῶνος καὶ ὄχι χάριν στόχου τινός. Γίνεται διὰ νὰ παραταθῇ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς νεολαίας τῆς Ε.Κ. ἡ ψυχολογικὴ διαδικασία τοῦ πολέμου, τοῦ πολέμου ἐναντίον, ὅμως τίνος; Τοῦ πολέμου διὰ τὸν πόλεμον. Τοῦ πολέμου καὶ τῆς μάχης, διὰ τὴν διατήρησιν τῶν στελεχῶν, ἰδίᾳ τῆς νεολαίας, εἰς κατάστασιν ἐντάσεως ψυχικῆς. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι λυπηρὸν ὅτι, Κόμμα μὲ τοιαύτην ἱστορίαν, Κόμμα μὲ τοιούτους ἡγέτας καὶ τοιαῦτα ἐκλεκτὰ κοινοβουλευτικὰ στελέχη, δὲν συνειδητοποιεῖ τὴν μεγάλην τὴν βαρεῖαν παράλειψιν, εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνει, ἔναντι τοῦ Ἔθνους, ὅταν διὰ τῆς παραλείψεως ἐνεργειῶν, ἰδίᾳ διὰ τῆς ἀποφυγῆς τῆς εἰλικρινοῦς ὁμολογίας τῶν ἀπόψεών του, δημιουργεῖ μίαν ἀτμόσφαιραν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία, βεβαίως, δὲν πρόκειται νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν μας πραγμάτων, ἡ ὁποία, ὅμως, ἐν πάσῃ περιπτώσει, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσω, δὲν εἶναι κατ’ ἀρχὴν εὐχάριστος. Δὲν εἶναι κατ’ ἀρχὴν εὐχάριστον νὰ μὴ γνωρίζωμεν, ποῖον κόμμα θὰ κατέλθῃ καὶ ποῖον δὲν θὰ κατέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογάς. Δὲν εἶναι ἐπίσης εὐχάριστον νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἄνευ τῆς παρουσίας δύο κομμάτων. Δὲν εἶναι βεβαίως, εὐχάριστον, ἀλλὰ τί νὰ πράξωμεν; Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ προχωρήσωμεν. Ἡ μόνη ἀπάντησις, εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, φοβούμενοι τὴν ἐκλογικὴν μάχην παρεμβάλλουν ἐμπόδια εἰς τὸν δρόμον τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς εἶναι νὰ ἀγνοηθοῦν τὰ ἐμπόδια αὐτά. Τὰ ἐμπόδια δὲ ταῦτα ἀποτελοῦν λέξεις, δὲν ἀποτελοῦν πράξεις. Αἱ ἀπειλαὶ μὲ μαχητικὰς συμπαραστάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι ἀπειλαὶ αἱ ὁποῖαι, γνωρίζει καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Κ., οὐδεμίαν οὐσιαστικὴν σημασίαν ἔχουν. Διότι, ἐὰν μὲν δὲν πρόκειται νὰ γίνουν αἱ μαχητικαὶ ἐκδηλώσεις, θὰ ἀποκαλυφθῇ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ε. Κ. ὡς χρησιμοποιῶν μεγάλας λέξεις, ἄνευ περιεχομένου. Ἐὰν πάλιν, πρόκειται, νὰ ὑπάρξουν περιπτώσεις τινὲς μαχητικῶν ἐκδηλώσεων, δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐπιτραποῦν, διότι μάχαι Ἑλλήνων πολιτῶν ἐναντίον τοῦ Κράτους ἢ ἄλλων Ἑλλήνων πολιτῶν, δὲν εἶναι νοηταί, χωρὶς κατ’ ἀνάγκην νὰ παρέμβῃ τὸ Κράτος δικαίου, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς ἐπικαλεῖται ὁ κ. Παπανδρέου. Κύριοι συνάδελφοι, τερματίζω. Ἐλπίζομεν, καὶ τὴν ἐλπίδα αὐτὴν διετύπωσε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Ε. Κ. θὰ ἐπανεξετάσῃ τὸ ὅλον ζήτημα καὶ θὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν στάσιν της. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, ὀρθὴ ὑπῆρξεν ἡ ἐπιφύλαξις, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε χθὲς ὁ ἀξιότιμος καὶ φίλος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἔναντι τοῦ προβλήματος τῆς κοινῆς ἐνεργείας τοῦ Κόμματός του μετὰ τῆς Ε. Κ. Ὀρθὴ ὑπῆρξε καὶ εἰς τὴν καλὴν τῆς λέξεως ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀμφότεροι, ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ ἐγὼ κατέχομεν Μακιαβελική. Διότι δὲν γνωρίζει τί θὰ πράξουν. Δὲν γνωρίζει ἐὰν θὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἢ ἐὰν θὰ ἀπόσχουν πράγματι ἀπὸ τὰς ἐκλογάς.

§36Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν μικρὰν διακοπήν; Μὲ ἱκανοποίησεν ἡ ὁμολογία σας, ὅτι ἀμφότεροι ὀρθῶς γνωρίζομεν. Εἶναι ἐπίσημος ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, διαπίστωσις.

§37Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν γνωρίζομεν τί θὰ πράξουν τελικῶς καὶ διατυποῦμεν τὴν εὐχήν, εὐχὴν εἰλικρινῆ καὶ βαθυτάτην, ὅπως θελήσουν, καὶ οἱ κ.κ. τῆς Ε. Κ. νὰ συμβάλουν κατὰ τρόπον θετικὸν καὶ δημιουργικὸν εἰς τὴν νομοθετικὴν παραγωγὴν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος ἢ ν’ ἀποδεχθοῦν ἐκ τῶν ὑστέρων τὸ σύστημα καὶ νὰ ἐγκαταλείψουν τὰς ἀρνητικάς των διαθέσεις. Εἴτε ὅμως θελήσῃ ἡ Ἕνωσις Κέντρου νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ταχεῖαν ἔξοδον τῆς χώρας ἀπὸ τὴν δημιουργηθεῖσαν ἀπὸ διμήνου ἐκκρεμότητα καὶ ἀνωμαλίαν, εἴτε δὲν θελήσῃ, ἡ Ἐθνικὴ Ριζοσπαστικὴ Ἕνωσις καὶ προβαίνω ἐξ ὀνόματός της ὑπευθύνως καὶ ἐπισήμως εἰς τὴν δήλωσιν αὐτήν, θὰ συμμορφωθῇ πλήρως μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος ὅπως διενεργηθοῦν αἱ ἐκλογαὶ τὴν 3ην Νοεμβρίου καὶ θὰ προχωρήσῃ πρὸς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἔχει οὐσιωδῶς αὐξηθῆ ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς αὐτὴν καὶ τὸν Ἀρχηγόν της. (Χειροκροτήματα).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Βαρβιτσιώτης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§39Ι. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Μπρεδήμας ἔχει τὸν λόγον. Ἀπὼν διαγράφεται. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι πολλοὶ συνάδελφοι, ἀνήκοντες εἰς τὸ Κόμμα τῆς ΕΔΑ καὶ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου. Οἱ συνάδελφοι ἀπεχώρησαν. Συνεπῶς, ὡς ἀπόντες διαγράφονται. Παρητήθησαν ὡρισμένοι συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας. Καλεῖται ὁ κ. Βασιλᾶτος νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ ἓν τέταρτον.

§41Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ διατυπώσω μίαν παράκλησιν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὡμίλησαν πολλοὶ καὶ ὅπως ὀρθώτατα εἶπε χθὲς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν τὸ τεχνικόν, νομικὸν καὶ θεωρητικὸν μέρος ἔχει ἐξαντληθῆ, ἤδη εἰς ἄλλας περιόδους τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ἦτο κἂν ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ οἵα ἐγένετο κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἑβδομάδων συζήτησις. Ἐφ’ ὅσον καὶ ἡ πολιτικὴ πλευρὰ τοῦ ὅλου ζητήματος ἔχει ἐξετασθῆ καὶ ἐξητάσθη εἰδικώτερον χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν καὶ σήμερον ὑπὸ τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ ὑπ’ ἐμοῦ ὁμιλήσαντος ἐξ ὀνόματος τοῦ Κόμματος τῆς πλειοψηφίας θὰ ἦτο λογικὸν νὰ διατυπωθῇ ἡ παράκλησις νὰ προχωρήσωμεν ἀπόψε εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀπὸ τῆς ἐρχομένης ἑβδομάδος νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν λεπτομερῆ καὶ ἀπολύτως συστηματικὴν ἔρευναν ἑκάστου ἄρθρου.

§42Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένετε εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ τετάρτου. Ὑπάρχει ἕνα κόμμα μὲ ἕναν ὁμιλητήν. Πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἄνεσιν νὰ ὁμιλήσῃ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι θέμα ἀρχῆς.

§44Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι θέμα οὐσίας καὶ αὐτὴν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι θέμα ἀρχῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τηρήσω τὸν Κανονισμόν.

§46Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ΕΡΕ μὲ τὴν πλειοψηφίαν τὴν ὁποίαν διαθέτει, εἴτε πραγματικήν, εἴτε πλασματικήν, κατ’ ἐμὲ νόθον, ἐπεφύλαξε διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς τελευταίαν φιλοφρόνησιν τὸν περιορισμὸν τοῦ λόγου εἰς τὸ ¼ τῆς ὥρας ἐπὶ ἑνὸς τοσοῦτον βασικοῦ νομοθετήματος οἷον εἶναι τὸ νομοθέτημα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅστις εἶναι ὁ σοβαρώτερος μετὰ τὸ Σύνταγμα. Βεβαίως, θὰ συμμορφωθῶ μὲ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν, νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ τέταρτον δὲν εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τις τὰς ἀπόψεις του ἐπὶ τοῦ σοβαρωτέρου νομοσχεδίου ποὺ ψηφίζει ἡ Βουλή, τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Κύριοι βουλευταί, βεβαίως, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι τὸ καλλίτερον καὶ μάλιστα μὲ τὴν ὑφισταμένην πολιτικὴν κατάστασιν εἰς τὴν χώραν. Τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ὑποστηρίζει, ὅτι τὸ προσῆκον διὰ τὴν Ἑλλάδα ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ πλειοψηφικόν, δι’ ἐμὲ ἀκόμη καλλίτερον εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς διὰ σφαιριδίου. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι τεχνικῶς ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σφαιριδίου, ἐγὼ θὰ ἐπρότεινα ἄλλο σύστημα ποὺ δὲν ἐπροτάθη ἀπὸ οὐδένα. Τὸ σύστημα τοῦ πλειοψηφικοῦ μετὰ φωτογραφίας τοῦ ὑποψηφίου ἀντὶ τοῦ μοναδικοῦ ψηφοδελτίου, εἶναι τὸ σύστημα τοῦ Ι. Θεοτόκη. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ ἐκλέγωνται οἱ ἀριστεῖς τῶν ὑποψηφίων καὶ θ’ ἀνέλθῃ ἡ στάθμη τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης ὑπάρχει καὶ ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ μονοεδρικὸν πλειοψηφικὸν μὲ 150 ἕδρας. Διότι αἱ 300 ἕδραι διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι πολυτέλεια. Συχνάκις βλέπομεν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς νὰ παρίστανται 50– 100 βουλευταὶ καὶ νὰ συζητοῦνται σοβαρώτατα θέματα. Οὐδέποτε παρίστανται οἱ 300 βουλευταί. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος λειτουργεῖ μὲ 75 βουλευτάς. Ἐρωτῶ τὶ θέλομεν τοὺς 300 βουλευτάς, ὥστε νὰ δίδωμεν ἐπιχειρήματα εἰς τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Κοινοβουλίου; Κύριοι βουλευταί τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἐνδείκνυται διὰ τὰς σημερινὰς πολιτικὰς συνθήκας, διότι κατ’ ἀρχὴν εἶναι σύστημα δικαιοσύνης καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ ἐκλογικὴ ἀπογραφὴ διὰ νὰ ἴδωμεν ἐπὶ τέλους τὶ δύναμιν ἀντιπροσωπεύει ἕκαστον κόμμα καὶ ἰδίᾳ ἡ ἀριστερὰ παράταξις. Διαφωνῶ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σημείου, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἐπέφερε πάντοτε εἰς τὸν τόπον μας ἀναταραχὴν καὶ πολλὰ τὰ δεινά. Κατὰ τὸ 1926 μᾶς ἐξήγαγεν ἀπὸ τὸ χάος. Εἶχε λάβει χώραν Μικρασιατικὴ καταστροφή. Ἡ θανάτωσις τῶν ἕξ. Τὸ κίνημα Γαργαλίδη, ἡ ἐκθρόνησις τοῦ Γεωργίου. Ἡ ἀποχὴ ἐκ τῶν ἐκλογῶν, αἱ ἀσχημίαι τῆς μονοπλεύρου Βουλῆς. Ἡ δικτατορία τοῦ Παγκάλου, αἱ συμφωνίαι αἱ ἀντεθνικαὶ μετὰ τῆς Σερβίας, τὸ κίνημα Κονδύλη, ἀληθῶς χαώδης κατάστασις, καὶ μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἐπῆλθεν ὁ κατευνασμὸς ἡ γαλήνη, ἡ συνεργασία τῶν μισουμένων παρατάξεων. Κατὰ τὸ 1936 δὲν ἔπταισεν ἡ ἀναλογικὴ διὰ τὴν δικτατορίαν ὅπως ὑπεστήριξεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δικτατορία ἐπεβλήθη ἐν ὄψει τῆς ἐπερχομένης θυέλλης τοῦ πολέμου. Καὶ τὸ 1946 ποὺ αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ σταθερὰς κυβερνήσεις ἐσχημάτισε καὶ νικηφόρον τὸν ἀγῶνα διεξήγαγον. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἐπῆλθεν εἰς τὴν χώραν μας ὁμαλότης καὶ ἠρεμία. Διότι καὶ εἰς τὰς τρεῖς περιπτώσεις πρὸ τῶν ἐκλογῶν ὑπῆρχε πολιτικὴ κρίσις, ὅπως σήμερον. Μὴ ξεχνῶμεν τὸ χάος ποὺ εἶχε δημιουργηθῆ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1926. Αἱ ἐκλογαὶ μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν ἐπέφερον τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν ἠρεμίαν. Ἦτο σφάλμα δὲ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου νὰ διαλύσῃ τὴν ἐκλεγεῖσαν τότε Βουλήν, διὰ τοῦτο καὶ ἐπροκάλεσε τὴν μῆνιν τοῦ συνεργάτου του ἀειμνήστου Καφαντάρη. Καὶ τὸ 1936 ἡ ἀναλογικὴ ἐπέφερεν εἰς τὴν χώραν μας τὴν ἠρεμίαν καὶ τὴν γαλήνην. Εἶναι σφάλμα ἐπαναλαμβάνω νὰ πιστεύουν ὅσοι πιστεύουν, ὅτι ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἐπέβαλε τὴν δικτατορίαν τοῦ Μεταξᾶ. Κατέχω ὡρισμένα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν, ὅτι ἡ δικτατορία τοῦ Μεταξᾶ εἶχε προετοιμασθῆ ἐν ὄψει τοῦ Βʹ Παγκοσμίου πολέμου καὶ ὅτι ἡ αἰτία τῆς δικτατορίας δὲν ἦτο ἡ ἁπλῆ ἀναλογική. Καὶ κατὰ τὸ 1946 ὅπου αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν μὲ τὸ σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ πάλιν ἔφερεν εἰς τὴν χώραν μας τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν ἠρεμίαν καὶ ἀντεμετώπισεν ἡ Ἑλλὰς νικηφόρως τὸν συμμοριτοπόλεμον. Πάντοτε ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ ἐφηρμόσθη εἰς ἀνωμάλους πολιτικὰς περιστάσεις διὰ νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν χώραν ἡ ἠρεμία, ἡ ὁμαλότης καὶ ὁ κατευνασμός. Καὶ ἐρωτῶ σήμερον ποὺ ὑφίσταται πολιτικὴ ἀνωμαλία ἥτις πανθομολογεῖται καὶ ποὺ ἐκλήθη ὁ κ. Πιπινέλης διὰ νὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογὰς καὶ νὰ ἀπομακρύνῃ τὴν ἀνωμαλίαν ἀπὸ τὴν χώραν μας, ἐρωτῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιμένῃ ἡ ΕΡΕ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὅταν ἐπὶ δύο συνεχῆ ἔτη ὑπάρχῃ εἰς τὴν χώραν μας πολιτικὴ ἀνωμαλία τὴν ὁποίαν προεκάλεσεν ἀκριβῶς τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας καὶ τῆς νοθείας; Ἐρωτῶ διὰ ποῖον λόγον ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτείνῃ τὴν ἀνωμαλίαν; Εἶπον προηγουμένως ὅτι τὸ καλλίτερον σύστημα εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν μὲ τὰς φωτογραφίας, διότι διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐκλέγονται οἱ ἀριστεῖς τῶν ὑποψηφίων καὶ διευκολύνεται ὁ ἐκλογεὺς νὰ καταψηφίσῃ ὅσους ἀντιπαθεῖ καὶ νὰ τιμήσῃ τοὺς ἐκλεκτοὺς του καὶ ἐξ ἄλλων κομμάτων. Ἀλλὰ δὲν τὸ πιστεύουν οὔτε οἱ ἴδιοι οἱ συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, ὅτι ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν. Αὐτὴν τὴν πεποίθησιν δὲν τὴν ἔχουν, δὲν τὴν εἶχον ποτὲ οὔτε τὸ 1955 ὅταν ἐγένετο ὁ ἀρχηγός των ὑπὸ τὰς γνωστὰς συνθήκας πρωθυπουργός. Διότι ἂν τὸ ἐπίστευον διατὶ νὰ κατολισθήσουν εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ 1955 τὸν ἀποκληθέντα τριφασικόν. Ἂν εἶχον πεποίθησιν εἰς τὰς δυνάμεις των, διατὶ νὰ ὀργιάσῃ ἡ φαντασία των διὰ τὴν ἐξεύρεσιν ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐνόθευεν ὅπως καὶ ἐνόθευσε τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐὰν εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἔχουν τὴν πλειοψηφίαν, διατὶ νὰ καταλήξουν εἰς αὐτὸν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἔκλεψε τὰς ψήφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Διατί νὰ τὰ κάνουν ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα δὲν περιποιοῦν τιμὴν εἰς τὸν τόπον ἀφοῦ ἔφερον τὴν ΕΔΑ δεύτερον κόμμα κατὰ τὸ 1958 μὲ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ὁ κ. Βενιζέλος ἀπεκάλεσεν ἄτιμον ἄλλοι Μεντερικόν, διότι ἦτο ἀνήθικος. Καὶ ἐφευρίσκει ἡ πλειοψηφία τῆς ΕΡΕ ἐν συνεχείᾳ τὸν ἐκλογικὸν νόμον τοῦ 1961 ὁ ὁποῖος εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν βίαν καὶ τὴν νοθείαν, τὴν ὁποίαν πρῶτος ἐγὼ κατήγγειλα ἐξ ἄλλου βήματος καὶ ἀνεγνώρισε καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ὡς πρὸς τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ καὶ ἡμεῖς τιμῶμεν τὸν στρατόν μας καὶ ὑπερηφανευόμεθα δι’ αὐτόν, καὶ εἴμεθα σύμφωνοι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ὅπως οἱ στρατιῶται νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ἀλλὰ διερωτώμεθα ἐὰν ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας πρέπει νὰ ψηφίζῃ ὁ στρατός. Ἔπειτα μάλιστα ἀπὸ τὰ δύο τελευταῖα ἄρθρα δύο Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως Παπάγου τῶν διακεκριμένων στρατηγῶν κ.κ. Γεωργούλη καὶ Γυαλίστρα, οἵτινες ὑπεστήριξαν ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον οὐδεμία ἐγγύησις ἱκανὴ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς γνησιότητος τῆς ψήφου τοῦ στρατοῦ, διότι μὲ τὸν νόμον ποὺ ἐψηφίσθη τὸ 1955 οὐσιαστικῶς ἤρθη ἡ μονιμότης τῶν ἀξιωματικῶν, ἀφοῦ δύναται ἡ Κυβέρνησις ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ τοὺς ἀποστρατεύῃ μὲ τὸ αἰτιολογικὸν τοῦ εὐδοκίμου τερματισμοῦ τῆς σταδιοδρομίας των. Δὲν θὰ πρέπει ἑπομένως ὁ κ. Κανελλόπουλος νὰ λέγῃ ὅτι ἀρνούμενοι εἰς τὸν στρατὸν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, ὅτι τὸν προσβάλλομεν, διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι κατηγορίαι πολιτῶν ὅπως εἶναι οἱ ἱερεῖς, οἱ ναυτικοὶ καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἀνωτέρας βίας δὲν ψηφίζουν, καὶ ὅμως δὲν προσβάλλονται. Περαιτέρω ὑπάρχει καὶ τὸ θέμα τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τῶν σχετικῶν διατάξεων διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ καὶ συγκεκριμένως ἡ ὑπ’ ἀριθ. 7)44)17)Ρ.Ι.Γ. τῆς 27.10.61 ἀπόρρητος διαταγὴ τοῦ κ. Βαρδουλάκη κατὰ παράβασιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 147 τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι «οἱ ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰς καταστάσεις νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰ Ἀστυνομικὰ Τμήματα μεμονωμένοι καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς συνοδείας» καὶ ἥτις διαταγὴ λέγει τὰ ἑξῆς: «Οἱ ψηφίζοντες βάσει καταστάσεων ὁδηγηθῶσιν εἰς ἐκλογικὰ τμήματα κατὰ τρόπον μὴ δημιουργοῦντα σχόλια». Τοῦτο τὸ κατήγγειλα ἔκτοτε, ἀλλὰ ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς δὲν ἐπελήφθη τῆς διώξεως. Πρόκειται, κ. Ὑπουργέ τῆς Δικαιοσύνης, περὶ καθαρᾶς παραβιάσεως τοῦ νόμου καὶ ἀναμένω ἀπὸ ὑμᾶς τὸν τιμήσαντα τὸ δικαστικὸν Σῶμα καὶ μετ’ ἐξαιρετικῆς προσοχῆς ἀσκοῦντα τὸ νέον σας ὑψηλὸν λειτούργημα, ὅτι θὰ διατάξετε τὴν δίωξιν, διότι τὸ ἀδίκημα δὲν ἔχει παραγραφῆ. Ὅταν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἐγκύκλιος, πῶς δὲν θὰ ἔχωμεν ἀνησυχίας, ὅτι θὰ ἀσκηθῇ ἐπηρεασμὸς καὶ πάλιν ἐπὶ τοῦ στρατεύματος ὅταν μάλιστα οἱ στρατιῶται εἶναι νεαρωτάτης ἡλικίας μὴ δυνάμενοι νὰ ἀντιληφθοῦν τὴν παρανομίαν; Διὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους, ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ὁμαλότητα κατὰ τὴν ἰδικήν μου προσωπικὴν γνώμην, πρέπει νὰ ἀνασταλῇ διὰ τὰς παρούσας ἐκλογὰς τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τῶν κληρωτῶν. Διότι, τὸ ὑποστηριχθὲν ὅτι ἐὰν ψηφίζῃ τοὺς ὑποψηφίους τῆς ἰδιαιτέρας των περιφερείας παύει ὁ κίνδυνος τοῦ ἐπηρεασμοῦ, ἀπεδείχθη καὶ τοῦτο ἀνίσχυρον, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς ἐκλογὰς τοῦ Νομοῦ Κεφαλληνίας τοῦ 1956, ὅτε ὁ πληθυσμὸς ἐξέλεξε βουλευτὰς τοὺς κυρίους Δενδρινόν, Τυπάλδον καὶ Φωκᾶν καὶ ἐπανηγύρισαν τὴν ἐκλογήν των καὶ ὅταν ἦλθον τὰ ψηφοδέλτια τοῦ στρατοῦ μὲ μεγάλο ποσοστὸν ἀνετράπη τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα καὶ ἐξελέγησαν οἱ τρεῖς τῆς ΕΡΕ. Πρέπει νὰ ἀντιληφθοῦν πάντες, ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν χώραν εἰς τὴν ὁμαλότητα. Οἱ καιροὶ δὲν εἶναι μενετοί. Πρέπει νὰ ἀντιληφθῆτε, κύριοι συνάδελφοι τῆς ΕΡΕ, ὅτι ἡ ἐποχὴ τῶν εὐνοιῶν τῶν πλεονεκτημάτων καὶ τῆς νοθεύσεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος παρῆλθε. Διότι, σήμερον γνωρίζομεν ὅλας τὰς μεθόδους καὶ θὰ ἀντιταχθῶμεν εἰς ἐπανάληψιν οἱουδήποτε καλπονοθευτικοῦ συστήματος. Ἕνεκα πάντων τῶν ἀνωτέρω δηλῶ, ὅτι θὰ καταψηφίσω τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον.

§47Β. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΟΥ. (Ὑπ. Δικαιοσύνης). Κύριοι βουλευταί, βάσει τῶν πρακτικῶν τῆς σημερινῆς συζητήσεως ἡ καταγγελία τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος κ. βουλευτοῦ θὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον δικαστικῆς ἐρεύνης. Προβαίνω εἰς αὐτὴν τὴν δήλωσιν καὶ παρακαλῶ ὅπως περιληφθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§48Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ ἐλύπησεν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης, ὅτι θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν συνάδελφος ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπηύθυνεν ἐναντίον κρατικῶν ὀργάνων καὶ θὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις. Δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν οἱαδήποτε κατηγορία, ἡ ὁποία ἀπευθύνεται ἐναντίον κρατικῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἁπλῶς ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον των. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ τεθῇ διάταξις, ὥστε νὰ παραγραφοῦν ὅλα τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς.

§49Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προβαίνω εἰς τὴν κάτωθι δήλωσιν: Τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, ἀντιτίθεται ἀπολύτως εἰς τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον. Ἐπιθυμεῖ κατὰ τὸν πλέον ἐμφαντικὸν τρόπον νὰ διαδηλώσῃ τὴν διαφωνίαν του. Πρὸς τοῦτο θὰ ἀπόσχῃ τῆς ψηφοφορίας, διὰ νὰ καταστῇ φανερόν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ψηφίζεται μόνον ὑπὸ τῆς ΕΡΕ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐξαντληθέντος τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, κηρύσσομεν περαιωμένην τὴν συζήτησιν καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν γίνεται τοῦτο κατ’ ἀρχὴν δεκτόν.

§51ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν τὸ σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῆς περὶ ἐπιλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§53ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα ἡμερησίας διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις. (Ὥρα 11.10′ μ.μ.)