1962.03.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 53η

Τρίτη 27 Μαρτίου 1962

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.10′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Περρωτῆς, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§2Α. ΠΕΡΡΩΤΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ κ.κ. Σ. Γκίκας (Ὑπουργὸς Δημοσίων Ἔργων) καὶ Δ. Ἀλιπράντης (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν), καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. 4210)1961 «περὶ συνταξιοδοτήσεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὀργανισμοῦ Λιμένος Πειραιῶς». Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 69)1961 πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου «περὶ ρυθμίσεως θεμάτων ἀφορώντων εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν Σχολῶν Χωροφυλακῆς». Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας κ. Φ. Ζαΐμης, καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Β. Ἐφραιμίδης καὶ Α. Μπριλλάκης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Γ. Τσαρουχᾶς καὶ Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Ι. Εὐαγγελίδης καὶ Σ. Ἡλιόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λ. Κύρκος, Α. Μπριλλάκης καὶ Β. Ἐφραιμίδης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Εὐαγγελίδης, Γ. Τσαρουχᾶς καὶ Α. Κελτεμλίδης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Μπριλλάκης, Ι. Παπαδημητρίου καὶ Ι. Εὐαγγελίδης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης, Σ. Ἡλιόπουλος καὶ Κ. Χιωτάκης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Παπαδημητρίου, Α. Μπριλλάκης καὶ Ε. Σακελλάρης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ι. Παπαδημητρίου, Μ. Σβώλου καὶ Ε. Σακελλάρης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης, Σ. Ἡλιόπουλος καὶ Ι. Παπαδημητρίου, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης, Θ. Παππᾶς καὶ Α. Γιάννου, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Ν. Τσόχας καὶ Μ. Σβώλου, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ ἀντικαταστάσεως διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς». Ὁ βουλευτὴς Πέλλης κ. Α. Γκίλλας, καταθέτει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μέτρων ἀφορώντων εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου». Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀνακοινοῖ, ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 82212)16.3.1962 ἀποφάσεώς του παρέσχε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς τὸ Ταχυδρομικὸν Ταμιευτήριον διὰ τὴν μέχρι ποσοῦ δραχ. 45.000.000 δανειοδότησιν τοῦ Ταμείου τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης διὰ τὴν ἀνέγερσιν στρατιωτικῶν οἰκημάτων εἰς διαφόρους φρουράς. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Παπαμιχαλόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν Συλλόγου Γονέων καὶ Κηδεμόνων μαθητῶν Γυμνασίου Μολάων, αἰτουμένου ἀνοικοδόμησιν τοῦ Γυμνασιακοῦ Διδακτηρίου τῆς ἐν λόγῳ πόλεως. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου Ἐπαγγελματιῶν μισθωτῶν ὁδηγῶν αὐτοκινήτων Μεσσηνίας, αἰτουμένων χορήγησιν 6 νέων ἀδειῶν λεωφορείων ἀστικῆς συγκοινωνίας. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Γ. Αὐγερόπουλος, Μ. Σβώλου, Σ. Ἡλιόπουλος καὶ Ι. Εὐαγγελίδης, καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν συνταξιούχων Ι.Κ.Α. Ν. Ἰωνίας, αἰτουμένων ἄμεσον καταβολὴν τῆς κρατικῆς εἰσφορᾶς εἰς Ι.Κ.Α., αὔξησιν τῶν συντάξεων κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Β. Ἐφραιμίδης, Δ. Κελτεμλίδης καὶ Θ. Παππᾶς, καταθέτουν ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως Ἐκτάκτων Ἐργατοτεχνικῶν καὶ ὑπαλλήλων τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης, αἰτουμένης χαρακτηρισμὸν τῆς συνδεούσης τὰ μέλη της μὲ τὸν Δῆμον ἐργασιακῆς σχέσεως ὡς συμβάσεως ἀορίστου χρόνου. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Σ. Χούτας, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων Γ.Π.Σ. Στάνου–Βάλτου, αἰτουμένων, ὅπως ἀνατεθῇ εἰς καπνοπαραγωγοὺς ἡ καταπολέμησις τοῦ περονοσπόρου καὶ οὐχὶ εἰς Κρατικὰ Συνεργεῖα. Ὁ βουλευτὴς Θεσπρωτίας κ. Χ. Παπασταύρου, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν ἀποστράτων Ἀξ)κῶν κατοίκων Ἰωαννίνων ἀποστρατευθέντων πρὸ τοῦ 1952, διαμαρτυρομένων δι’ ἄνισον μεταχείρισίν των, ὡς πρὸς τὸ διδόμενον ἐπίδομα παρὰ τοῦ Τ.Α.Α.Σ. κλπ. Ὁ βουλευτὴς Θεσπρωτίας κ. Ν. Ἀθανασίου, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Προέδρων τῶν Κοινοτήτων Ξηρομερίου, Φοινικίου, Σίδερη, Κερασοχωρίου, Παλαμπᾶ καὶ Φανερωμένης τῆς ἀκριτικῆς περιφερείας Φιλιατῶν, διαμαρτυρομένων διὰ δημιουργίαν ζητήματος ἐράνου βορείων ἐπαρχιῶν καὶ ἐπιθυμούντων συνέχισιν παροχῆς ὑπηρεσιῶν πρὸς ἀκριτικὰς περιοχὰς ἀπὸ μέρους τῆς Βασιλικῆς Προνοίας. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Κοκκέβης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συλλόγου Τυφωνοπλήκτων Γαργαλιάνων–Λεύκης Τριφυλλίας, αἰτοῦντος, ὅπως αἱ πρὸς τὴν Α.Τ.Ε. ὀφειλαὶ τῶν μελῶν του ἐξοφληθοῦν ἐντὸς 8ετίας μὲ τόκον 2% καὶ χορηγηθοῦν ὅλα τὰ ἐφετεινὰ καλλιεργητικὰ δάνεια καὶ γενικῶς, ὅπως τύχουν τῆς ἰδίας μεταχειρίσεως ποὺ ἔτυχον οἱ πληγέντες τῆς Κρήτης. Ὁ βουλευτὴς Αἰτωλ)νίας κ. Σ. Χούτας, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Καπνοπαραγωγῶν Κοινότητος Κάτω Χρυσοβίτσης, αἰτουμένων ἀναπροσαρμογὴν τιμῶν καπνοῦ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Α. Σχινᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν Ἑνώσεων Ἀναπήρων, Θυμάτων Πολέμου, Ἐργατικοῦ Κέντρου κλπ. Μεσσήνης, αἰτουμένων, ὅπως ἰσχύσῃ καὶ διὰ τὴν ἐν λόγῳ πόλιν τὸ προνόμιον μικρᾶς ἐπιβαρύνσεως ἐπὶ τῶν Δημοσίων θεαμάτων. Ὁ βουλευτὴς Θεσπρωτίας κ. Χ. Παπασταύρου, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Πανηπειρωτικοῦ Συλλόγου ἀποφοίτων, πενταταξίου Ἐθνικοῦ Ἀγροτικοῦ Οἰκοτροφείου Ἰωαννίνων, αἰτουμένου μονιμοποίησιν τῶν ὑπηρετούντων ἤδη εἰς Δημοσίας Ὑπηρεσίας κλπ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Γ. Λούλης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως σχετικῶς μὲ τὴν λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν καὶ ὀπωροπαραγωγῶν Πηλίου κλπ.

§4Γ. ΛΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστὴ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν κατοίκων τοῦ Πηλίου, συνεπείᾳ τῶν καταστροφῶν ἐκ σεισμῶν, παγετώνων, πλημμυρῶν καὶ συνεχῶν ἀφοριῶν. Κύρια προϊόντα τοῦ Πηλίου εἶναι αἱ ἐλαῖαι καὶ αἱ ὀπῶραι. Αἱ τιμαὶ τῶν ἐλαιῶν εὑρίσκονται εἰς ἐξευτελιστικὰ ἐπίπεδα. Αἱ ὀπῶραι, ἂν καὶ ἦτο πλουσία ἡ ἐσοδεία, ἕνα μέρος μὲν αὐτῶν δὲν ἐπωλήθη ἐλλείψει ψυκτικῶν χώρων καὶ τὸ ἄλλο μέρος ἐπωλήθη εἰς ἐξευτελιστικὰς τιμάς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ ποῖα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν προστασίαν τῶν ἐλαιῶν καὶ τὴν μέλλουσαν ἐσοδείαν τῶν ὀπωρῶν.

§5Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη, εἰς τὸ παρελθόν, τὸ Πήλιον, ὅπως εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς συναδέλφους, τοὺς προερχομένους ἐκ τῆς περιοχῆς, ἔλαβεν εἰδικὰ μέτρα πιστοδοτήσεως, διετέθησαν, μάλιστα, σημαντικώτατα ποσά, περὶ τὰ 30 ἑκατομμύρια, ἐν συνόλῳ. Τώρα, εἰδικώτερον, διὰ τὴν παραγωγὴν τὴν ἐφετεινήν, ἔχω νὰ πληροφορήσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὰς βρωσίμους ἐλαίας, ἐλήφθησαν τὰ ἑξῆς μέτρα: Πρῶτον μὲν ἐχρηματοδοτήθησαν αἱ συνεταιριστικαὶ ὀργανώσεις, ἵνα, ἢ συγκεντρώσωσιν καὶ διατηρήσωσιν πρὸς πώλησιν τὰς ἐλαίας τῶν παραγωγῶν ἢ καὶ ἀγοράσωσιν αἱ ἴδιαι. Διετέθησαν δὲ 5.500.000 διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἔπειτα, διετέθη σημαντικὸν ποσὸν διὰ ἔλαιον ἐπὶ ἐνεχύρῳ ἐκ μέρους τῶν παραγωγῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς προκαταβολάς, αἱ ὁποῖαι ἀπεφασίσθησαν ἐκ μέρους τῆς Α.Τ.Ε. νὰ δοθοῦν εἰς τοὺς παραγωγοὺς βρωσίμων ἐλαιῶν, κυμαίνονται ἀπὸ 3–7,50 διὰ τὰς μαύρας καὶ ἀπὸ 3,50–9 διὰ τὰς πρασίνας. Τὰ μέτρα αὐτά, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐλήφθησαν ἔκτακτα μέτρα καὶ διὰ τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς ἐλαίου, διότι γενικῶς εἰς τὸ Πήλιον ἡ συγκέντρωσις ἐγένετο ὑπὸ εὐνοϊκωτέρους ὅρους παρὰ εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπαρκῆ διὰ τὴν προστασίαν τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀπωροπαραγωγήν, ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ὑστερεῖ τὸ Πήλιον, ὅπως καὶ πολλαὶ ἄλλαι περιφέρειαι, εἶναι, ὅτι αἱ ποικιλίαι τῶν φρούτων, τὰ ὁποῖα παράγουν, δὲν εἶναι κατάλληλοι δι’ ἐξαγωγήν. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας ἐφαρμόζει εἰδικὸν πρόγραμμα προσαρμογῆς τῶν ποικιλιῶν πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἀγορᾶς τοῦ ἐξωτερικοῦ. Μάλιστα, διωργάνωσεν ἕνα πρότυπον τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἔχει σκοπὸν νὰ παραχθοῦν δενδρύλλια ποικιλιῶν καὶ εἰδῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι κατάλληλα δι’ ἐξαγωγήν. Διὰ ψυκτικοὺς χώρους, πρέπει νὰ πληροφορήσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἀκόμη ἡ παραγωγὴ τοῦ Πηλίου δὲν ἔφθασεν εἰς τὸ ὕψος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον, ὥστε νὰ χρειάζεται νὰ γίνῃ ἡ δαπάνη ψυκτικῶν ἐγκαταστάσεων. Ὅταν φθάσῃ ἡ παραγωγὴ εἰς τὸ ὕψος αὐτό, τότε θὰ μελετήσωμεν καὶ τὴν ἵδρυσιν τῶν ψυκτικῶν ἐγκαταστάσεων τοῦ Πηλίου.

§6Γ. ΛΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ ἀπαντήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ἱκανοποιητικαί. Εἶναι ἀληθές, ὅτι διὰ τὰς ἐλαίας ἐλήφθησαν ὡρισμένα μέτρα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα κατέληξαν εἰς τὸ ἀντίθετον. Διὰ τὴν συγκέντρωσιν, ὅμως, τῶν ἐλαιῶν, αἱ προκαταβολαὶ ἦσαν τόσον μικραί, ὥστε νὰ παρασύρουν καὶ τὰς τιμὰς τοῦ ἐμπορίου. Θὰ ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ ἱκανοποιητικὴ τιμὴ ἀσφαλείας, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐπηρέαζεν οὔτε τὴν ἐξαγωγήν, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τὰς τιμὰς καταναλώσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε περίπτωσις μιᾶς ζημίας κατὰ τὴν ἐξαγωγήν, αὕτη δὲν θὰ ὑπερέβαινε τὰ 15 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ψυκτικοὺς χώρους, εἶναι γνωστόν, ὅτι οὗτοι δὲν γίνονται ἀπὸ τὴν μίαν ἡμέραν εἰς τὴν ἄλλην καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ παραγωγὴ τῶν ὀπωρῶν συνεχῶς αὐξάνει, θὰ ἔπρεπε νὰ προγραμματισθῇ ἡ κατασκευὴ ψυκτικῶν χώρων. Ἀλλὰ οὐδεμία ἐνέργεια γίνεται ἐπ’ αὐτοῦ, ὡς καὶ διὰ τὴν δημιουργίαν βιομηχανικῆς ἀπορροφήσεως τῶν πλεονασμάτων καὶ τῶν κατωτέρων ποιοτήτων.

§7Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Εἶπα προηγουμένως, ὅτι αἱ προκαταβολαὶ διὰ τὰς ἐλαίας ἦσαν ἱκανοποιητικαί, διότι διὰ μὲν τὰς μαύρας ἔφθασαν τὰς 3,20– 9 δραχ. διὰ δὲ τὰς πρασίνας 3,50–9,70 δραχ. Ἡ πρότασις περὶ συγκεντρώσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή, διότι τὸ Κράτος θὰ μετεβάλλετο εἰς μπακάλην. Γίνεται, βεβαίως, συγκέντρωσις ἐλαίου, ἀλλὰ ὑπὸ ἄλλην μορφήν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τὴν προστασίαν τῶν μικρῶν παραγωγῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ νὰ ἔχῃ ἀποθέματα τὸ Κράτος διὰ νὰ παρεμβαίνῃ ὁσάκις ἐπιχειρεῖται ἀνύψωσις τῶν τιμῶν. Διὰ τοὺς ψυκτικοὺς χώρους εἶπα, ὅτι ἡ ποσότης δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ γίνουν ψυκτικαὶ ἐγκαταστάσεις, αἱ ὁποῖαι στοιχίζουν 25.000.000 δραχ. Ἐὰν ἡ παραγωγὴ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ ἐπαρκῇ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ψυκτικῶν ἐγκαταστάσεων, τότε θὰ μελετηθῇ τὸ θέμα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γκλαβάνης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 2 ἐρωτήσεως.

§9Κ. ΜΑΡΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει μίαν παρεμφερῆ, κ. Πρόεδρε.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀριθμὸν ἔχει; Διότι ἂν δὲν εἶναι εἰς τὸν κατάλογον, εἶναι ὀλίγον δυσχερής.

§11Κ. ΜΑΡΗΣ. Εἶναι παρεμφερής.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαρῆ, σᾶς πιστεύω, ἀλλὰ δὲν εἶναι σωστόν. Θὰ τὴν φέρωμεν καὶ θὰ ὁμιλήσητε. Ξεύρετε, ὅτι μὲ τὸν κ. Δενδρινὸν εἶχα ἕν ἐπεισόδιον, διότι δὲν τοῦ ἐπέτρεψα νὰ ἀναπτύξῃ ἐρώτησιν εἰς παρομοίαν περίπτωσιν. Λοιπόν, σεῖς, ποὺ συνδεόμεθα, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ τὴν ἀφήσωμεν διὰ σήμερον.

§13Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ συνάδελφος κ. Γκλαβάνης ἀσθενῶν παρεκάλεσεν, ὅπως μὴ διαγραφῇ ἡ ἐρώτησις του, ἀλλὰ ἀναβληθῇ καὶ συζητηθῇ εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται καὶ θὰ συζητηθῇ μαζὶ μὲ τοῦ κ. Μαρῆ. Ὁ κ. Κ. Χιωτάκης, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἐρωτήσεως σχετικῶς μὲ τὴν λῆψιν μέτρων, διὰ τὴν ἐπίλυσιν ζητημάτων ἀφορώντων τοὺς κατοίκους τῆς Κοινότητος Μινάτου–Λασηθίου κλπ.

§15Κ. ΧΙΩΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ ἐρώτησίν μας τῆς προηγουμένης βουλευτικῆς περιόδου ὑπεβλήθη καὶ ἀναφορὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Μιλάτου–Λασηθίου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεφέρετο ἡ τραγικὴ κατάστασις τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος αὐτῆς. Εἴχομεν δὲ ζητήσει διὰ τῶν ἐρωτήσεών μας αὐτῶν, τὴν λῆψιν προστατευτικῶν μέτρων, διὰ τοὺς κατοίκους τῆς Κοινότητος αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀναγνωρίζεται, ὅτι εἶναι ἡ πτωχοτέρα Κοινότης τοῦ Νομοῦ Λασηθίου πληγεῖσα δεινῶς ἐκ τῆς καταστροφῆς τῆς παραγωγῆς της. Τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας ἀπήντησεν, ὅτι πρόκειται νὰ ληφθοῦν ὡρισμένα προστατευτικὰ μέτρα. Παρῆλθεν ὅμως, ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα καὶ οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη ὑπὲρ τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος αὐτῆς. Ἀπὸ πλευρᾶς Ὑπουργείου Γεωργίας, οὐδεμία ὑπῆρξεν ἀπάντησις καὶ οὐδὲν προστατευτικὸν μέτρον ἐλήφθη διὰ τὴν ἀνακούφισιν τῶν γεωργῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος αὐτῆς, τῶν ὁποίων κατεστράφη ἡ παραγωγή. Μεταξὺ τῶν ἄλλων αἰτημάτων τῆς Κοινότητος ἦτο καὶ ἡ κατασκευὴ λιμενοβραχίονος, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν οἱ ἀγρόται ἀσχολούμενοι καὶ μὲ τὴν ἁλιείαν νὰ αὐξήσουν τὸ εἰσόδημά των. Ἐπειδὴ οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη μέχρι τοῦδε, ἐρωτῶμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου αὐτοῦ θέματος, ποῖα μέτρα ἐλήφθησαν διὰ τὴν Κοινότητα Μιλάτου–Λασηθίου.

§16Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ὅπως εἶναι ἀντιληπτὸν ἡ κατασκευὴ λιμενοβραχίονος δὲν ἀνάγεται εἰς τὰς ἁρμοδιότητας τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, τὸ δὲ χειρότερον εἶναι, ὅτι ἡ ἐρώτησις ἀπηυθύνθη εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς Γεωργίας καὶ Δημ. Ἔργων. Κατὰ συνέπειαν, διότι δὲν ἔχω ἁρμοδιότητα εἰς τὸ θέμα τοῦ λιμενοβραχίονος, δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ ἀπαντήσω. Ἐπὶ τῶν ἄλλων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τοὺς γεωργοὺς κατοίκους τῆς Κοινότητος, πληροφορῶ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἡ περιοχὴ αὐτὴ ἔχει κυρίως 3 εἰσοδήματα. Τὸ εἰσόδημα ἐκ τοῦ ἐλαίου, ἐκ τῶν χαρουπίων καὶ τῶν ἀμυγδάλων. Καὶ διὰ μὲν τὸ ἔλαιον εἶναι γνωστὸν ποῖα προστατευτικὰ μέτρα ἐλήφθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, μὲ ἀποτέλεσμα ἡ τιμὴ συγκεντρώσεως νὰ φθάσῃ τὰς 16,50 δραχμὰς κατὰ κιλὸν διὰ τὰ πεντάρια καὶ διὰ συγκέντρωσιν σημαντικῶν ποσοτήτων. Διὰ τὰ χαρούπια, ἐλήφθη κοινὴ ἀπόφασις τῶν Ὑπουργῶν Οἰκονομικῶν καὶ Γεωργίας διὰ τὴν οἰνοπνευματοποίησίν των, μὲ ἀποτέλεσμα αὐξήσεως τῆς τιμῆς των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραγωγὴν ἀμυγδάλων, εἶναι γνωστόν, ὅτι ὑπάρχει μείωσις τῆς παραγωγῆς ἐκ τῆς ὑπάρξεως νόσου, ἡ ὁποία ἤδη καταπολεμεῖται ὑπὸ τῶν Ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Κατὰ συνέπειαν, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι διὰ τὴν περιοχὴν αὐτήν, ἐλήφθησαν ὡρισμένα προστατευτικὰ μέτρα, ὅπως ἄλλωστε ἐγένετο καὶ εἰς ἄλλας περιοχάς. Πέραν δὲ τούτου, ἐχορηγήθησαν καὶ ἐπιδοτήσεις διὰ τὴν φύτευσιν δένδρων καὶ ὅλα αὐτὰ συντρεχούσης καὶ τῆς καλῆς ἐσοδείας τοῦ 1961 –1962 ἐβοήθησαν τοὺς παραγωγοὺς νὰ ἔχουν ἕνα καλὸ εἰσόδημα.

§17Κ. ΧΙΩΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι γενικὰ καὶ πλήρως ἀνεπαρκῆ. Πέραν τούτου, ὅμως, ἀφοροῦν τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν τῆς Κοινότητος Μιλάτου. Τὸ θέμα τῶν ἐρωτήσεων εἶναι συγκεκριμένον καὶ ἀναφέρεται εἰς τὴν ἀναφορὰν τοῦ Προέδρου τῆς Κοινότητος Μιλάτου διὰ τὴν λῆψιν εἰδικῶν μέτρων προστατευτικῶν ὑπὲρ τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον δὲν ἐλήφθησαν καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐπανερχόμεθα ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεώς μας. Πρόκειται περὶ τῆς ἀνάγκης λήψεως εἰδικῶν προστατευτικῶν μέτρων διὰ τοὺς πληγέντας ἐκ τῶν δυσμενῶν συνθηκῶν κατοίκων τῆς Μιλάτου.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Γεωργίου, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐρωτήσεώς του σχετικῶς μὲ τὴν χορήγησιν λιπασμάτων εἰς τοὺς ἀγρότας τοῦ Νομοῦ Λαρίσης κλπ.

§19Δ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐρώτησιν, διότι καθίσταται ἄνευ ἀντικειμένου, διότι μετὰ 2μηνον φθάνομεν εἰς τὸν θερισμὸν καὶ συνεπῶς, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω καὶ νὰ ὑποχρεώσω εἰς ἀπάντησιν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Δὲν προτίθεμαι, ἐπίσης, νὰ τὸν ἐλέγξω, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως. Μοῦ παρέχεται, ὅμως, ἡ εὐκαιρία νὰ τονίσω, ὅτι εἰς τὸν νέον Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ ψηφισθῇ, θὰ πρέπει αἱ ἐπίκαιροι αὗται ἐρωτήσεις νὰ ἔρχωνται πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τοῦ Σώματος εἰς τὸν συντομώτερον χρόνον, διὰ νὰ μὴ καθίστανται ἄνευ ἀντικειμένου, ὡς συμβαίνει εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν.

§20Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπ. Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος, ἐὰν ἤθελεν, ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἐπερώτησίν του, ἐφ’ ὅσον, βεβαίως, αὕτη ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰ πράγματα. Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. συναδέλφου, ἀφεώρα ἕνα παραγωγόν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔτυχε λιπασμάτων ὑπὸ τῆς Α.Τ.Ε., διότι ἦτο ἀδικαιολόγητος ὀφειλέτης πρὸς αὐτήν. Πληροφορῶ τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι οὐδεὶς παραγωγός, ἐφ’ ὅσον δικαιολογημένως δὲν ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις του πρὸς τὴν Α.Τ.Ε., στερεῖται τῆς χορηγήσεως λιπασμάτων. Ὑπάρχουν καλλιεργηταί, οἱ ὁποῖοι, παρὰ τὴν καλὴν ἐσοδείαν, τὴν ὁποίαν εἶχον, δὲν ἦλθον κἂν εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῆς Α.Τ.Ε. διὰ νὰ ἐκπληρώσουν ὄχι τὸ σύνολον τῆς ὀφειλῆς των, ἀλλὰ ἔστω καὶ μέρος αὐτῆς. Νομίζω, συνεπῶς, ὅτι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἀδικαιολογήτως καὶ παρὰ τὴν καλὴν ἐσοδείαν, τὴν ὁποίαν ἔχουν, δὲν ἔρχονται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν Α.Τ.Ε. διὰ νὰ καταβάλλουν ἔστω καὶ μέρος τῆς ὀφειλῆς των, δὲν πρέπει νὰ διαμαρτύρωνται, διότι δὲν τοὺς χορηγοῦνται λιπάσματα. Ὑπάρχουν, βεβαίως, καὶ περιπτώσεις δεδικαιολογημέναι μὴ ἐγκαίρου ἐξοφλήσεως ὀφειλῆς πρὸ τὴν Τράπεζαν. Εἰς τὰς περιπτώσεις αὐτάς, τόσον ἡ Κυβέρνησις, ὅσον καὶ τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, ἔχει δώσει ἐντολὴν εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ χορηγῇ λιπάσματα.

§21Δ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, τὸν ὁποῖον ἠθέλησα κατ’ ἀρχὴν νὰ ἀπαλλάξω τῆς φροντίδος νὰ ἀπαντήσῃ. Ἡ φράσις του «ἀδικαιολογήτως» περιέχει κἄποιαν σημασίαν. Ὑπάρχει εἰς τὴν ὕπαιθρον ἕνας ἀριθμὸς ἀγροτῶν, ὁ ὁποῖος ταλαιπωρεῖται διὰ διαφόρους λόγους ἀπὸ τὴν Α.Τ.Ε. καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἀριθμὸν ἀγροτῶν δὲν χορηγοῦνται λιπάσματα. Κατὰ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ οἱ ἀδικαιολογήτως καθυστεροῦντες δὲν λαμβάνουν λιπάσματα. Ἀναληθῶς. Διότι λιπάσματα, δὲν ἔλαβον πολλοὶ ἀγρόται οἱ ὁποῖοι ὤφειλαν χρήματα δικαιολογημένως. Παλαιότερον ἐὰν ἕνας ἀγρότης κατεστρέφετο δὲν ἐλάμβανε λιπάσματα, διότι δὲν εἶχε δηλώσει ἐγκαίρως τὴν ζημίαν. Ὅμως, οὐδέποτε εἰδοποιεῖτο διὰ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλῃ αἴτησιν καὶ ἀπεκλείετο ἄνευ λόγου. Τώρα πάλιν, δὲν λαμβάνει καὶ ἂν δὲν εἶχε παραγωγήν, διότι λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ μέση ἀπόδοσις τοῦ χωρίου καὶ πολλοὶ ἀδικοῦνται. Ὑπάρχουν βεβαίως καὶ ὀφειλέται, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις των εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ διαφόρους λόγους. Ἐρωτᾶται ὅμως, εἶναι ὀρθὸν ἡ Τράπεζα διὰ μίαν ὀφειλὴν 20 ἢ 25 χιλιάδων δραχμῶν νὰ ἀρνῆται τὴν χορήγησιν λιπασμάτων τριῶν χιλιάδων δραχμῶν; Ἐὰν δὲν δοθοῦν τὰ λιπάσματα εἰς τὸν ἀγρότην αὐτόν, ἔστω καὶ ὀφειλέτην, πῶς εἶναι δυνατὸν οὗτος νὰ ἔχῃ παραγωγὴν διὰ νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ χρέος του πρὸς τὴν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν;

§22Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Καὶ ἐγὼ θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. συνάδελφον, ἂν ὀφειλέται πρὸς τὴν Τράπεζαν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐσοδείαν, ἀδικαιολογήτως δὲν ἀποδίδουν εἰς αὐτήν, ἂν μὴ τὸ σύνολον τῆς ὀφειλῆς των, τοὐλάχιστον μέρος αὐτῆς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ Α.Τ.Ε.; Διὰ τῆς χορηγήσεως προνομίου ἐκδόσεως μὲ ἀποτέλεσμα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν πληθωρισμόν; Ὁσάκις ὑπάρχουν περιπτώσεις δεδικαιολογημέναι, οὐδέποτε ἡ Α.Τ.Ε. ἠρνήθη τὴν χορήγησιν λιπασμάτων. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ, ἔστω καὶ μία συγκεκριμένη περίπτωσις, θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ μοῦ τὴν καταγγείλουν, διότι τοιουτοτρόπως θὰ συντρέξουν τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἐλέγξῃ τὴν Α.Τ.Ε. ἐὰν αὕτη ἐκτελῇ τὰς ἐντολὰς τῆς Κυβερνήσεως.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Τσαρουχᾶς, ἔχει τὸν λόγον, ἐπὶ ἐρωτήσεως σχετικῶς μὲ τὴν λῆψιν μέτρων διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος ὑδρεύσεως καὶ ἀρδεύσεως Κοινοτήτων τοῦ Νομοῦ Χαλκιδικῆς κλπ.

§24Γ. ΤΣΑΡΟΥΧΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν συνάδελφοι τῆς παρατάξεώς μας, ἐζήτουν νὰ πληροφορηθοῦν ποῖα μέτρα ἐπρόκειτο νὰ ληφθοῦν διὰ τὸ θέμα τῆς ὑδρεύσεως καὶ ἀρδεύσεως Κοινοτήτων τοῦ Νομοῦ Χαλκιδικῆς. Εἰδικώτερον δὲ διὰ τοὺς κατοίκους Πλατανοχωρίου, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῶν δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας ἀντιμετωπίζουν εἰς τὸ θέμα τῆς ὑδρεύσεως —ὑδρεύονται ἀπὸ τὰ πέριξ ρέματα— ἠναγκάσθησαν νὰ προβοῦν δαπάναις των εἰς γεώτρησιν καὶ τὴν ἀνεύρεσιν ἱκανῆς ποσότητος ὕδατος. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ὕδατος ἀπαιτοῦνται ὑδροσωλῆνες μήκους 6½ χιλιομέτρων καὶ δὲν διαθέτουν τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ διὰ τὴν προμήθειάν των, ἀπετάθησαν εἰς τὸν ἁρμόδιον Νομάρχην καὶ ἐζήτησαν τὴν χορήγησιν δωρεὰν ὑδροσωλήνων, πλὴν ὅμως οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως ἔτυχον ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ἐπίσης κ. Πρόεδρε, οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Χαλατίτσης, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸ ὑπέδαφός των ὑδροφόρος ὁρίζων μεγάλης παροχῆς, ἐζήτησαν τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ Κράτους διὰ τὴν ἐκτέλεσιν γεωτρήσεως, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρδευθοῦν 2.000 στρέμματα. Θέλω ἀκόμη νὰ προσθέσω, ὅτι 200 οἰκογένειαι τῆς Κοινότητος Νέων Πλαγίων, ἀντιμετωπίζουν ὀξὺ τὸ πρόβλημα τῆς ὑδρεύσεως διότι πράγματι στεροῦνται παντελῶς ὕδατος. Ἐζήτησαν νὰ ὑδροδοτηθοῦν ἀπὸ ἀρτεσιανὸν φρέαρ γειτονικῆς Κοινότητος ἀπέχοντος 1.500 περίπου μέτρα. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποῖα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν αἰτημάτων τῶν κατοίκων τῶν ἐν λόγῳ Κοινοτήτων.

§25Κ. ΑΔΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὸ θέμα τῆς ὑδρεύσεως δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, ἀλλὰ τῶν Ὑπουργείων Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Ἐσωτερικῶν. Ὡς πληροφοροῦμαι, διετέθησαν ἀνάλογοι σωλῆνες διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς ὑδρεύσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ὕδρευσιν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι συνεχῶς ἐξοπλιζόμεθα μὲ γεωτρύπανα, οὕτως ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἀρδεύωνται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεραι ἐκτάσεις.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Σαραφιανός, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορῶν κτηνοτρόφων Μ. Παναγίας καὶ Στανοῦ Χαλκιδικῆς, σχετικῶς μὲ τὴν δενδροφύτευσιν βοσκοτόπων.

§27Λ. ΣΑΡΑΦΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν Χαλκιδικήν, γίνονται εἰς εὐρεῖαν ἔκτασιν ἀναδασώσεις, ἀλλὰ τὰ δασικὰ ὄργανα κατὰ τὰς δενδροφυτεύσεις, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐμποδίζεται ἡ κτηνοτροφία νὰ προσπελάσῃ πρὸς τοὺς βοσκοτόπους. Εἰς τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔστειλεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἀναφέρεται, ὅτι καὶ αἱ διαβάσεις πρὸς τοὺς βοσκοτόπους θὰ μείνουν ἀνοικταὶ καὶ μὴ κατάλληλοι πρὸς δενδροφύτευσιν ἐκτάσεις θὰ παραμείνουν ὡς βοσκότοποι. Τρέφω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐκ μέρους τῶν δασικῶν ὀργάνων θὰ τηρηθοῦν αἱ ὁδηγίαι τοῦ Ὑπουργείου.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας διὰ τὰς ἀναφο-

ρὰς καὶ ἐρωτήσεις, εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§29Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§31Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐρωτήσεων, ἡ ὁποία θὰ ἰσχύσῃ διὰ τὴν παροῦσαν ἑβδομάδα, περιλαμβάνονται ἐρωτήσεις τῶν Ὑπουργείων Δικαιοσύνης, Κοιν. Προνοίας καὶ Γεωργίας, ἐνῷ εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐκκρεμεῖ τὸ κατεπεῖγον θέμα τῶν καπνῶν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως. Θὰ ἐκδοθῇ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος συμπληρωματικὴ Ἡμερησία Διάταξις ἐρωτήσεων, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ περιλαμβάνωνται καὶ ἐρωτήσεις ἁρμοδιότητος Ὑπουργείου Ἐμπορίου.

§33Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§35Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Ὑφυπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Δαβάκης, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς τῆς 27.2.1962, ἀπαντῶν εἰς ἐμὲ διὰ τὸ θέμα τῆς βίας καὶ νοθείας ἐν Εὐβοίᾳ ἰσχυρίσθη, ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὸ Ὑφυπουργεῖον Ἐσωτερικῶν ἔγγραφα, καταθέσεις μαρτύρων καὶ ἀπαλλακτικὰ πορίσματα, πλεῖστα τῶν ὁποίων ἀνέγνωσεν ἐν τῇ Βουλῇ, ἐξ ὧν καταδεικνύονται ἀβάσιμοι οἱ ἰσχυρισμοί μου. Διὰ τῆς ἀπὸ 2.3.1962 αἰτήσεώς μου πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἐζήτησα, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 50 τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν κατάθεσιν ὅλων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων, ἀναφερομένων εἰς τὰ εἰδικῶς μνημονευθέντα θέματα. Καίτοι παρῆλθεν ἡ τασσομένη 6ήμερος προθεσμία, οὐδὲν ἔγγραφον κατετέθη καὶ μετὰ παρέλευσιν 12 ἡμερῶν μοὶ ἀπέστειλε διὰ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς, ἀπάντησιν εἰς ἣν ἰσχυρίσθη, ὅτι οὐδὲν ἀπολύτως ἔγγραφον ὑπάρχει εἰς τὸ Ὑφυπουργεῖον καὶ οὐδὲν συνεπῶς, ἔχει τοιοῦτον πρὸς κατάθεσιν καὶ ὅτι ὅσα ἀνέφερε καὶ ἀνέγνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν προήρχοντο ἐκ πληροφοριῶν προφορικῶς καὶ τηλεφωνικῶς μεταδοθεισῶν αὐτῷ, ὑπὸ τῆς Διοικήσεως Χωροφυλακῆς Εὐβοίας. Τὴν αἴτησιν αὐτὴν καταθέσεως ἐγγράφων μετέτρεψα τὴν 20.3.1962 εἰς ἐπερώτησιν ἀναφερομένην εἰς τὴν μὴ ἐμπρόθεσμον κατάθεσιν ἐγγράφων καὶ ἐζήτησα τὴν πρόταξίν της εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 51 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐπερώτησις αὕτη κατεχωρήθη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων, ἀλλὰ δὲν ἐπροτάχθη ὡς ἔδει. Παρακαλῶ ὅθεν, νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου αὕτη, ἵνα συζητηθῇ κατὰ τὴν προσεχῆ ἡμέραν Κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶναι θέμα διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσητε ὁλόκληρον τὸ Σῶμα. Θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ ἔλθητε εἰς τὸ Γραφεῖον μου διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν. Ἔπειτα, συζητεῖται ἡ ἐπερώτησις διὰ τὸν τουρισμόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν πρὶν τελειώσῃ νὰ παρεμβληθῇ ἡ συζήτησις ἄλλης ἐπερωτήσεως. Πάντως, θὰ μελετήσω τὸ θέμα.

§37Μ. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔκρινα ὅτι ὤφειλα νὰ φέρω τὸ σοβαρὸν τοῦτο θέμα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ζητῶν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσάτσος, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως διὰ τὸν Τουρισμόν.

§39Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Τρίτης καὶ περὶ ὥραν 11ην νυκτερινὴν ἐκλήθη νὰ ἀγορεύσῃ ὁ κ. Μπουρνιᾶς, ὅστις ἀπουσίαζε καὶ διεγράφη.

§40Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Καὶ ἐνεγράφην ἐκ νέου.

§41Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμά σας νὰ ἐγγραφῆτε ἐκ νέου, μόνον ἐχάσατε τὴν σειράν τὴν ὁποίαν εἴχατε. Μετὰ τὸν κ. Μπουρνιᾶν, ἐκλήθην ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐνῷ ἤμην ἕτοιμος νὰ λάβω τὸν λόγον, λόγῳ τῆς ὑπάρξεως εἰς τὴν αἴθουσαν μικροῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν, ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Συνεπῶς, νομίζω ὅτι πρέπει ἐγὼ πρῶτος νὰ λάβω τὸν λόγον.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐκλήθητε, τὸ δικαίωμά σας ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ λάβητε καὶ σήμερον πρῶτος τὸν λόγον εἶναι σαφές. Μόνον ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ τοῦ κ. Τσάτσου, πρώην Ὑπουργοῦ, μήπως θὰ ἠθέλατε νὰ ὑποχωρήσητε;

§43Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ἐκτιμῶ τὸν κ. Τσάτσον ὡς πνευματικὸν ἡγέτην, καὶ θὰ ἤθελα νὰ λάβῃ πρῶτος τὸν λόγον, ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπεραμυνθῶ τῶν δικαιωμάτων ποὺ μοῦ παρέχει ὁ Κανονισμός.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§45Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὀφείλομεν χάριτας, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸν φίλτατον ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴν κ. Γ. Βασιλάτον, διότι διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του ἔδωκε τὴν ἀφορμὴν νὰ ἀχθῇ ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἕνα θέμα σημαντικώτατον, θέμα κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικόν, τὸ θέμα τοῦ Τουρισμοῦ. Βεβαίως, ὁ ὅρος τουρισμός, ληφθεὶς ἐκ τῆς Ἀγγλικῆς γλώσσης, σημαίνει, ἐν κυριολεξίᾳ, τὴν χάριν ψυχαγωγίας περιήγησιν. Εἰς τοὺς καθ’ ἡμᾶς χρόνους τὰ πάντα βιομηχανοποιοῦνται. Οὕτω ἐβιομηχανοποιήθη καὶ ὁ τουρισμός, ὄχι ὅσον ἀφορᾷ εἰς αὐτοὺς καθ’ ἑαυτοὺς τοὺς περιηγουμένους, ἀλλ’ ὁ Τουρισμὸς ὡς προετοιμασία καὶ ὀργάνωσις διὰ τὴν ὑποδοχὴν τῶν περιηγουμένων. Βλέπομεν δὲ ἀναπτυσσομένην ραγδαίως τὴν ἀποκαλουμένην βιομηχανίαν τοῦ τουρισμοῦ, μίαν πλήρη βιομηχανίαν, ἀποσκοποῦσαν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν προετοιμασίαν τῶν ἀπαραιτήτων ἐκείνων προϋποθέσεων καὶ μέτρων, ἅτινα θὰ καταστήσουν, εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ ταξιδεύσουν, τὸν βίον περισσότερον ἄνετον καὶ περισσότερον εὐχάριστον. Πέραν ὅμως τούτου ὁ Τουρισμὸς ἐξειλίχθη, εἰς τοὺς καθ’ ἡμᾶς χρόνους, καὶ πρὸς ποικίλας ἄλλας μορφάς, ἐκτὸς τῆς ἀρχικῆς, ἤτοι τῆς χάριν ψυχαγωγίας περιηγήσεως. Σήμερον ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ τουρισμοῦ περιλαμβάνεται, ἐπὶ παραδείγματι καὶ ὁ ἀθλητισμός, αἱ ἀθλητικαὶ δηλαδὴ συναντήσεις, ἐξ ἀφορμῆς τῶν ὁποίων πραγματοποιεῖται συγκέντρωσις μεγάλου ἀριθμοῦ τουριστῶν, περιηγητῶν ἢ φιλάθλων. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ τουρισμοῦ περιλαμβάνονται, ὡσαύτως, ἐκτὸς τῶν περιωνύμων πλέον Φεστιβάλ, καὶ τὰ ἐπιστημονικὰ συνέδρια. Ἀκόμη δὲ θὰ ἐτόλμων νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἡ πίστις, εἰς τὴν μορφὴν τῶν προσκυνημάτων, καθίσταται, ἐν πολλοῖς, στοιχεῖον τουριστικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Βλέπομεν δὲ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν τί συμβαίνει μὲ τὰς θαυματουργὰς εἰκόνας ἢ τὰ ὁμοιώματα τῶν Ἁγίων. Ἡ Παναγία τῆς Λούρδης, ἀποτελεῖ κλασσικὴν περίπτωσιν.

§46Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Καὶ ὁ Πάπας;

§47Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Βεβαίως καὶ αἱ εὐλογίαι τοῦ Ποντίφηκος, ἡ ἁπλῆ, δηλαδή, ἐμφάνισίς του ἀπὸ τοῦ ἐξώστου ἐν τῷ Βατικανῷ, συνιστοῦν μέγα στοιχεῖον τουριστικῆς ἐκμεταλλεύσεως διὰ τὴν Ἰταλίαν καὶ εἰδικώτερον διὰ τὴν Ρώμην. Ἑκατομμύρια καθολικῶν μεταβαίνουν ἐκεῖ διὰ νὰ δεχθοῦν τὴν ἀπὸ τοῦ ἐξώστου εὐλογίαν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας. Ἀλλὰ καὶ εἰς ἡμᾶς ἐδῶ, τὸ ἴδιον συμβαίνει. Καὶ μὴ λησμονῶμεν ὅτι εἰς τὴν Τῆνον, ἡ Παναγία, ἡ Μεγαλόχαρη, ἀποτελεῖ μέγα καὶ ἀξιολογώτατον τουριστικὸν στοιχεῖον, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ὁποίου, μάλιστα, ἀποζεῖ καὶ ἡ θαυμασία αὐτὴ νῆσος, ἡ ἰδιαιτέρα πατρὶς τοῦ φιλτάτου μου κ. Ἀλαβάνου. Αἱ συνθῆκαι, λοιπόν, διαμονῆς, αἱ διασκεδάσεις, αἱ τέρψεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθοῦν εἰς τοὺς χάριν ψυχαγωγίας, ἢ δι’ ἄλλους λόγους περιηγουμένους, δημιουργοῦν πλείστας ὅσας ὑποχρεώσεις διὰ τὰ Κράτη τὰ μέλλοντα νὰ δεχθοῦν τούτους. Ἡ ἄνεσις δὲ ἀποτελεῖ πρώτιστον καθῆκον των. Εἶναι εὐτύχημα καὶ αἰσθάνομαι καὶ ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, διότι ἔχω τὴν χαρὰν νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι πάντες ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρισκόμενοι, εἰς οἱανδήποτε πτέρυγα καὶ εἰς οἱονδήποτε σημεῖον καὶ ἐὰν εἴμεθα τοποθετημένοι, ὄχι μόνον συμφωνοῦμεν, ἀλλὰ καὶ ἐν πολλοῖς ὑπερθεματίζομεν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως πᾶσα προσπάθεια τείνουσα εἰς τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν τοῦ τουρισμοῦ ἐν Ἑλλάδι, καταστῇ ἔτι πλέον ἔντονος, καί, φυσικά, ἔτι πλέον ἀποτελεσματική. Ἡμεῖς, οἱ παρακολουθήσαντες τὴν περὶ τουρισμοῦ συζήτησιν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεώς της, γνωρίζομεν, ὅτι αὕτη ἐξειλίχθη, τρόπον τινά, εἰς πολυνησιακήν, παννησιακὴν θὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω. Ἔχομεν, ἄλλωστε, τὴν τύχην, ὅτι ἡ χώρα μας περιλαμβάνει πλείστας ὅσας θαυμασίας νήσους, παρεχούσας πάντα τὰ στοιχεῖα διὰ μίαν τουριστικὴν ἀξιοποίησιν. Οἱ δύο ὅμως πρῶτοι ἐκ τῶν ὁμιλησάντων, ὁ κ. Γ. Βασιλᾶτος καὶ ὁ ἀγαπητός μου φίλος κ. Ε. Δενδρινός, κατέστησαν τὴν συζήτησιν εἰδικώτερον Ἑπτανησιακήν. Ἀνεφέρθησαν καὶ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, καὶ εἰς τὴν Ἰθάκην, καὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον, ὁ δὲ ἀγαπητός μου συνάδελφος ἐν δημοσιογραφίᾳ, κ. Γ. Λύχνος, ἠναγκάσθη, ἑκὼν ἄκων, νὰ ὁμιλήσῃ καὶ περὶ Κερκύρας, ἔστω καὶ ἐὰν τὸν ταράσσῃ ἡ ἰδέα, ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ ὡς ἐνδεχομένως ἐπιδιδόμενος εἰς ψηφοθηρίαν. Οὕτω ἐκ τῶν νήσων τοῦ συμπλέγματος τῶν Ἑπτανήσων ἀπομένει μία, ἡ νοτιωτέρα, ἥτις ὑπάγεται νῦν εἰς τὸ πολυνησιακὸν σύμπλεγμα τοῦ Πειραιῶς. Ἐννοῶ τὴν νῆσον τῶν Κυθήρων. Ἀλλ’ ἀπομένει καὶ μία ἀκόμη θαυμασία νῆσος, ἡ Λευκάς, ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν εὑρεθῇ συνάδελφός τις νὰ ὁμιλήσῃ καὶ περὶ αὐτῆς θὰ εἶναι δεδικαιολογημένως παραπονουμένη........ (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μίχας).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἐγγεγραμμένος καὶ δι’ αὐτήν.

§49Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, καὶ ὑμᾶς καὶ τὸν κ. Πρόεδρον, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε, κύριε Τούμπα, ἐγγεγραμμένος καὶ θὰ ὁμιλήσητε μετὰ ταῦτα.

§51Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ἐφ’ ὅσον ἐπιμένετε καὶ ἐὰν δὲν πρόκειται περὶ ἀγορεύσεως, ἀλλὰ περὶ ἁπλῆς διακοπῆς, δύνασθε νὰ εἴπητε ὀλίγας λέξεις.

§52Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς παρεκάλεσα νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε τὴν διακοπὴν πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐπὶ ἑνὸς σημείου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπηρεάζει ὡς μὴ ἔδει τὸν προγραμματισμὸν τῶν τουριστικῶν ἔργων. Συμβαίνει νὰ ἔχουν προγραμματισθῆ καὶ ἐκτελεσθῆ κατὰ τὸ παρελθὸν τουριστικὰ ἔργα, ὄχι βάσει τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τουριστικῆς ἀξιοποιήσεως τῶν περιοχῶν, ἀλλὰ βάσει τῆς κομματικῆς ἐπιρροῆς τῶν ἐνδιαφερομένων τοπικῶν, πολιτικῶν παραγόντων. Οὕτως συνέβη νὰ παραλειφθοῦν κατὰ τὴν κατασκευὴν τουριστικῶν ἔργων περιοχαί, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔδει νὰ προηγηθοῦν ἄλλων. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου περιοχήν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει εἰσέτι περιληφθῆ εἰς τὸ τουριστικὸν πρόγραμμα, παρ’ ὅλα τὰ ἐξαίρετα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει τόσον ἀπὸ ἀπόψεως φυσικῶν καλλονῶν, ὅσον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχαιολογικοῦ ἐνδιαφέροντος. Ἀτυχῶς, ἔχει ἕνα μέγα μειονέκτημα. Τὸ ὅτι ἐκλέγει μόνον ἕνα βουλευτήν. Λέγων αὐτὰ, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν Λευκάδα. Εἶναι ἡ μόνη νῆσος, ἡ ὁποία συνδέεται ὁδικῶς μὲ τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία ἔχει ἄριστον ὁδικὸν δίκτυον μὲ ὁδὸν περιφερειακὴν ὅλης τῆς νήσου. Ἔχει τὸ πράγματι εἰδυλλιακὸ σύμπλεγμα τῶν νησίδων Μαδουρί, τῆς περιφήμου νησῖδος τοῦ Βαλαωρίτη, τῆς Σπάρτης, τοῦ Σκορπιοῦ, τοῦ Λετζανησιοῦ ἔχει δύο λίαν ἐνδιαφέροντα μεσαιωνικὰ φρούρια, ἔχει τὸν περίφημον δίαυλον καὶ τέλος παρουσιάζει ἐξαίρετον ἀρχαιολογικὸν ἐνδιαφέρον ἰδίᾳ, κατόπιν τῶν μελετῶν τοῦ ἀειμνήστου Δαῖρπφελδ. Ἡ φύσις εἶναι ὄντως μαγευτική. Καὶ ὅμως παρ’ ὅλα αὐτὰ εἶναι τελείως ἐγκαταλελειμμένη. Οὔτε τουριστικὸν ξενοδοχεῖον διαθέτει, οὔτε κἂν ἡ συνδέουσα αὐτὴν μὲ τὴν στερεὰν ἐθνικὴν ὁδὸν Ἀμφιλοχίας–Βονίτσης–Λευκάδος ἔχει κατασκευασθῆ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἔχῃ προσωπικὴν γνώμην, ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ εἰσηγούμην νὰ τὴν ἐπισκεφθῇ, ὁπότε εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἀσφαλῶς θὰ σπεύσῃ νὰ τῆς δώσῃ τὴν προέχουσαν θέσιν εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς τουριστικῆς ἀξιοποιήσεως τῆς χώρας. Θὰ συμβάλλῃ ἐξαιρετικὰ εἰς τὸν τουρισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ἡ τουριστικὴ ἀξιοποίησις τῆς Λευκάδος καὶ ἐκ παραλλήλου θὰ βελτιώσῃ τὸ βιοτικὸν ἐπίπεδον τῶν Λευκαδίων, οἱ ὁποῖοι ὡς εἶναι γνωστὸν ὑποφέρουν δεινῶς οἰκονομικῶς. Εὐχαριστῶ, ἀγαπητέ, κύριε συνάδελφε, διὰ τὴν διακοπήν.

§53Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Τούμπα, νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησίς σας, ὅτι ἡ τουριστικὴ ἀξιοποίησις ἐπηρεάζεται ἀπὸ παράγοντας κομματικοὺς ὑπῆρξεν ἔκφρασις τοὐλάχιστον ἀτυχής.

§54Ι. ΤΟΥΜΠΑΣ. Πολιτικὴν ἐπιρροήν.

§55Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐὰν ζητήσητε νὰ πληροφορηθῆτε ποῦ στρέφεται τὸ τουριστικὸν ἐνδιαφέρον, θὰ ἐβλέπατε, ὅτι τὰ περισσότερα ἔργα ἐκτελοῦνται εἰς περιοχὰς τουριστικάς, εἰς τὰς ὁποίας ἔχει ἀναπτυχθῆ ἤδη τουριστικὸν ἐνδιαφέρον καὶ τουριστικὸς προγραμματισμὸς καὶ συνεχίζεται ἡ προσπάθεια λόγῳ τοῦ διεθνοῦς τουριστικοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζουν. Εἰδικώτερα εἰς τὴν Λευκάδα, ἐξεδηλώθη ἐνδιαφέρον καὶ προχωροῦμεν πρὸς δέσμευσιν τῆς περιοχῆς Σκορπιοῦ, περὶ τῆς ὁποίας ὑπῆρχε πληροφορία, ὅτι ὑποβάλλεται αἴτησις ἐξαγορᾶς, ὡς ἀποτελούσης ἀτομικὴν ἰδιοκτησίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν βουλευτήν των, ἔχει ἀναμφιβόλως τὸ εἰδικόν του βάρος, κ. Τούμπα, κι’ ἂς εἶναι μοναδικός.

§56Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν σᾶς ἐπιτρέψῃ ὁ ρήτωρ.

§58Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ προχωρήσω.

§59Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἔχει μεγάλην σημασίαν αὐτὸ ποὺ θὰ εἴπω.

§60Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, εἰς ἑκάστην διακοπὴν θὰ πρέπει νὰ δίδεται ἀπάντησις. Ὅταν λοιπόν, ἐπιτρέπετε τὰς διακοπὰς θὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι θὰ δοθῇ ἀπάντησις.

§61Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ἡ ἀποφυγὴ τῶν διακοπῶν, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἔνδειξις φυγομαχίας. Καὶ ἡμεῖς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν δὲν συνηθίζομεν νὰ φυγομαχῶμεν. Αὐτὸ ἄλλωστε τὸ γνωρίζετε.

§62Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Δὲν τὸ γνωρίζω. Τὸ πληροφοροῦμαι. Ἐφ’ ὅσον θέλετε διάλογον θὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι θὰ δοθοῦν ἀπαντήσεις καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§63Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, κ. Πρόεδρε, ἀνεφέρθη ἡ νῆσος Σκορπιός, ἡ ὁποία εἶναι μία τῶν μικρῶν νησίδων τοῦ συμπλέγματος τῆς Λευκάδος. Αἱ νῆσοι Σκορπιὸς καὶ Μαδουρί, ἡ πατρὶς τοῦ Βαλαωρίτου, εἶναι πράγματι ἀσυλλήπτου ὡραιότητος. Διὰ τὸν Σκορπιὸν σᾶς παρέχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι κατὰ τὴν κατοχὴν ἠγοράσθη ἀπὸ ἕνα Ἰταλικὸν Ὅμιλον, παρ’ ὅλον, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς νόμος ἀπηγόρευε τὴν μεταβίβασιν νήσων καὶ ἀκραίων περιοχῶν εἰς ἀλλοδαπούς. Ὁ τότε Πρωθυπουργὸς Τσολάκογλου, ἠρνήθη νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν διὰ τὴν μεταβίβασιν τῆς νήσου ταύτης, ἐπικαλούμενος τὸν Ἑλληνικὸν νόμον. Παρὰ ταῦτα, ὁ φερόμενος ὡς ἰδιοκτήτης τῆς νήσου Μουστοξύδης, ἐπώλησε τὴν νῆσον κατόπιν ἀδείας τοῦ Ἰταλοῦ Διοικητοῦ Παρίνι, τὸ δὲ σχετικὸν συμβόλαιον, ὑπεγράφη εἰς τὴν Κέρκυραν, διότι ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τοῦ Παρίνι, ὅτι αἱ νῆσοι εἶχον προσαρτηθῆ εἰς τὴν Ἰταλίαν.

§64Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κατὰ σύμπτωσιν ὁ κ. Παρίνι, ἀπὸ τινων ἡμερῶν εὑρίσκεται ἐδῶ.

§65Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Καὶ ἐνῷ, κ. Πρόεδρε, ὁ κατοχικὸς Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη νὰ πωληθῇ ἡ νῆσος εἰς ἀλλοδαπόν, καὶ δὴ ὑπήκοον τοῦ κατέχοντος Κράτους, σήμερον διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν τὴν ὡραίαν ταύτην νῆσον πωλουμένην εἰς ἀλλοδαπόν, διότι ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀπαγορεύει τὴν μεταβίβασιν νήσων καὶ ἀκραίων περιοχῶν εἰς ἀλλοδαπούς.

§66Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ὁ κ. συνάδελφος, εἶχε προφανῶς ὑπ’ ὄψει του νὰ μεταχειρισθῇ ὡρισμένας ἐκφράσεις, τὰς ὁποίας μετεχειρίσθη διακόψας, πρὸς ἱκανοποίησιν καὶ μόνον τῶν ἰδίων του διαθέσεων. Εἶπον, ὅτι ἀφ’ ἧς ἐπληροφορήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἕνας ἄλλος ζητεῖ νὰ ἀγοράσῃ τὴν νῆσον Σκορπιός.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς αὐτό;

§68Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Διότι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ αἴτησιν καὶ νὰ ζητήσῃ ἄδειαν ἐξαγορᾶς ἰδιωτικῆς νήσου, ὡς εἶναι ὁ Σκορπιός.

§69Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας κατηργήθη ὁ νόμος ποὺ ἀπηγόρευε τὴν πώλησιν νήσων εἰς ἀλλοδαπούς, διότι δυστυχῶς αἱ Κυβερνήσεις τοῦ κ. Καραμανλῆ ἐπέδειξαν ὀλιγωτέραν δύναμιν ἀντιστάσεως ἀπὸ τὴν Κατοχικὴν καὶ αὐτοῦ τοῦ Τσολάκογλου.

§70Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, διατηρεῖται ἡ λῆψις ἀδείας διὰ τὰς παραμεθορίους περιοχάς. Πάντως, τὸ γεγονὸς ὅτι πρὶν ἀκόμη εἰσαχθῇ σχετικὴ αἴτησις, ἐκδηλοῦται τὸ προστατευτικὸν ὑπὲρ τῆς περιοχῆς ἐνδιαφέρον, ἀποδεικνύει τὴν ἀμέριστον στοργὴν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ αὐτῆς.

§71Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ὀφείλετε νὰ καταργήσητε τὸν νόμον, ὅστις ἐπιτρέπει τοιαύτας μεταβιβάσεις.

§72Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Δὲν ὑπάρχει τίποτα ποὺ πρέπει νὰ καταργηθῇ.

§73Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Εἶπον, λοιπόν, πρὸ τῶν διακοπῶν τῶν κ.κ. Τούμπα καὶ Βασιλάτου καὶ πρὸ τῶν ἀπαντήσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τοῦ Σώματος περὶ τῆς νήσου τῶν Κυθήρων. Κύριοι συνάδελφοι, ὄχι μόνον οἱ φιλολογοῦντες, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ σκεπτόμενοι ἄνθρωποι, ἕλκονται ἑκάστοτε ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ἑνὸς ταξιδίου εἰς Κύθηρα. Γνωρίζετε, ἄλλωστε, ὅτι ἡ ἕλξις αὕτη, τὸ ταξίδιον εἰς Κύθηρα, ἔχει γίνει ἀφορμὴ διὰ νὰ φιλοτεχνηθῇ ὁ περίφημος ὁμώνυμος ζωγραφικὸς πίναξ («Ταξίδι εἰς τὰ Κύθηρα»), ὅπως ἐπίσης ἔχει γίνει ἀφορμὴ διὰ νὰ γραφοῦν πλεῖσται καὶ ἐκλεκταὶ σελίδες τοῦ πεζοῦ καὶ τοῦ ἐμμέτρου λόγου.

§74Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ πεζοῦ καὶ τοῦ ἐμμέτρου λόγου.

§75Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν ὁμιλῶ.

§76Κ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως καὶ αὐτὴν χαιρόμεθα καὶ ἡμεῖς ποὺ ἀκοῦμε.

§77Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Συνεχίζω, λοιπόν. Καὶ λέγω, ὅτι εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένη ἡ ἕλξις δι’ ἕνα ταξίδιον εἰς τὰ Κύθηρα. Διότι ἡ νῆσος τῶν Κυθήρων ἔχει καὶ ἀρχαιοτάτην ἱστορίαν πλεῖστα ὅσα διδάσκουσαν καὶ συγκινοῦσαν, καὶ φύσιν, δύναμαι νὰ εἴπω, κατ’ ἐξοχὴν ἐμπνέουσαν. Ἰδοὺ διατὶ προεκρίθη ὑπὸ τῶν ἑλλήνων λογοτεχνῶν διὰ μίαν ἐκεῖ εἰδικὴν ἐγκατάστασιν, ἓν εἶδος πνευματικῆς ἀποικίας, πνευματικοῦ κέντρου, ὅπου ὅλοι οἱ σκεπτόμενοι ἄνθρωποι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συνέρχωνται, νὰ συζητοῦν καὶ νὰ ἀφίνουν ἐλεύθερον τὸ πνεῦμα των νὰ ἐκδηλοῦται καὶ νὰ ἐκφράζεται. Ὁ συνάδελφος, κ. Μαλλιάκας, ὁμιλῶν, νομίζω, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Τρίτης, ἀνέφερε τὴν νῆσον του, τὴν πράγματι ὡραιοτάτην Λέσβον, ὡς διαθέτουσαν ὑπὲρ αὐτῆς καὶ ἓν ἐπιπρόσθετον στοιχεῖον διὰ τουριστικὴν ἀξιοποίησιν: Τὸ γεγονός, ὅτι εἰς αὐτὴν ἐγεννήθη ἡ μεγάλη ποιήτρια τῆς ἀρχαιότητος, Σαπφὼ ἡ Λεσβία. Ὁ δέ, κ. Βασιλάτος, ἵνα μὴ ὑστερήσῃ καὶ εἰς τοῦτο, ἔσπευσε, διακόπτων, νὰ εἴπῃ, ὅτι ναὶ μὲν ἡ Σαπφὼ ἐγεννήθη εἰς Λέσβον, ἀλλ’ ὅτι, πάντως, κατὰ τὸν μῦθον καὶ μετὰ τὴν τραγικὴν αὐτοκτονίαν της ἀπὸ τοῦ βράχου τῆς Λευκάδος, ἐτάφη εἰς τὴν Κεφαλληνίαν. Ἡμεῖς, κύριοι βουλευταί, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀνέλθωμεν πολὺ ὑψηλότερον καὶ νὰ ἐγγίσωμεν, ὡς πρὸς τὰ Κύθηρα τὴν ἔννοιαν τοῦ Θείου. Διότι, ὡς γνωστόν, ἐκ τῆς μυθολογίας, ἐκεῖ εἰς τὴν κατὰ τὴν ἀρχαιότητα Πορφυροῦσαν ἢ Πορφυρίδα —λόγῳ τῆς ἁλιευομένης πορφύρας— ἐγεννήθη καὶ ἐλατρεύετο ἡ Κυθηρία Ἀφροδίτη, πολὺ ἐπικρατεστέρα τῆς Κυπρίδος τοιαύτης. Τὸ δὲ εἰς Κύθηρα ἱερὸν αὐτῆς, ὅπου καὶ ξόανον τῆς θεᾶς, ἐθεωρεῖτο, κατὰ τὸν κλασσικὸν περιηγητὴν ἢ ἂν θέλετε τουρίσταν καὶ γεωγράφον τοῦ δευτέρου μετὰ Χριστὸν αἰῶνος τὸν Παυσανίαν, ὡς τὸ ἀρχαιότερον καὶ σεπτότερον πάντων. Μάλιστα δέ, ὁ κατὰ τὸ 1207 κυρίαρχης τῆς νήσου, ὁ πολὺς Μᾶρκος Βενιέρης, ἐκαυχᾶτο, ὅτι κατήγετο ἀπ’ εὐθείας ἐκ τῆς Κυθηρίας Ἀφροδίτης. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἡ ἀρχαία ἱστορία καὶ ἡ τῶν μέσων καὶ ἡ τῶν νεωτέρων χρόνων καὶ ἡ νεωτάτη, μὲ ἐκείνους τοὺς θαυμασίους ριζοσπάστας ἀγωνιστὰς τῆς Ἰονίου Βουλῆς, τὸν Κοσμᾶν Πανάρετον καὶ τὸν Γεώργιον Μόρμορην, ἀποτελοῦν στοιχεῖα ἕλκοντα πάντα ἄνθρωπον. Πάντα δὲ ταῦτα ἐμπνέουν εἰς τοὺς πάντας τὴν ἐπιθυμίαν ἑνὸς ταξιδίου εἰς τὰ Κύθηρα. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως, κύριοι Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἡ ἐπιθυμία τείνει νὰ καταστῇ πραγματικότης, ἀρχίζει μία ἀτελείωτος σειρὰ ταλαιπωριῶν διὰ τὸν ταξιδιώτην. Ἡ παναρχαία προσταγή: «Μαλεὰς δὲ κάμψας ἐπιλάθου τῶν οἴκαδε», οὐδέποτε, διὰ μέσου τῶν χιλιετιῶν ἀπώλεσεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπολέσῃ, τὸ νόημά της. Περὶ τὰ Κύθηρα ἑνοῦνται τέσσαρα πελάγη: Τὸ Νότιον Αἰγαῖον, τὸ Μυρτῶον, τὸ Ἰόνιον καὶ τὸ Κρητικόν. Μόλις δὲ τὸ ἀτμόπλοιον προσεγγίσει εἰς τὰ δύο σημεῖα ἀποβιβάσεως, ἤτοι εἰς τὴν Ἁγίαν Πελαγίαν διὰ τὸν Ἔξω Δῆμον ἢ εἰς τὸ Καψάλι διὰ τὸν Μέσα Δῆμον, πλειστάκις ἡ ταλαιπωρία λαμβάνει διαστάσεις μαρτυρίου. Τὸ μαρτύριον τῆς ἀποβιβάσεως εἶναι ἄνευ προηγουμένου, ὅταν, φυσικά, ὁ Ποσειδὼν εὑρίσκεται ἐν ἐκνευρισμῷ. Ἀναμένει τις ἐναγωνίως τὸ κῦμα διὰ νὰ φέρῃ τὴν λέμβον πρὸς τὸ σημεῖον ἀποβιβάσεως ἐκ τοῦ πλοίου, ἐνῷ σαφῶς ἀντιλαμβάνεται τὸν κίνδυνον τοῦ νὰ εὑρεθῇ ἀνὰ πᾶν δευτερόλεπτον εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀλλ’ ὡς νὰ μὴ ἤρκουν οἱ γνωστοὶ ἄνεμοι: Βόρειοι, Νότιοι, Ἀνατολικοί, Δυτικοί, Ἐνδιάμεσοι, οἱ ὁποῖοι πλήττουν τὴν Ἁγίαν Πελαγίαν ἢ τὸ Καψάλι, ἐκεῖ, εἰς τὰ Κύθηρα, πνέει καὶ ἰδιότυπός τις ἄνεμος, μεταξὺ νοτιοδυτικοῦ καὶ δυτικοῦ, ὁ ἀποκαλούμενος «Προβέντζα». Πρόκειται περὶ ἀνέμου ἰσχυροτάτου, καὶ ὅταν πνέῃ, ἡ ἐπιβίβασις ἢ ἡ ἀποβίβασις καθίσταται ἀδύνατος. Οἱ δὲ μέλλοντες νὰ ἀποβιβασθοῦν ἢ ἐπιβιβασθοῦν καταδικάζονται ἢ εἰς μακρὰν ἀναμονὴν ἢ εἰς ἄδοξον ἐπιστροφήν. Ὑπάρχει, βεβαίως, καὶ εἷς ἄλλος τρόπος, ἵνα μεταβῇ τις εἰς τὰ Κύθηρα. Τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ ταξιδίου τούτου γίνεται ὁδικῶς, μέσῳ Σπάρτης καὶ Μολάων, καταλήγει δὲ ὁ ταξιδιώτης εἰς τὴν Νεάπολιν τῶν Βοιῶν. Ἐκεῖθεν ἐπιβαίνων μικροῦ βενζινοπλοίου διαπεραιοῦται, μετὰ πλοῦν δώδεκα μιλίων, καὶ μὲ ἀπείρους ταλαιπωρίας καὶ κινδύνους, εἰς Ἁγίαν Πελαγίαν τῶν Κυθήρων. Πρέπει ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἀντιμετωπίζονται χίλιοι κίνδυνοι, διότι ἡ δημοσία ὁδὸς Μολάων–Νεαπόλεως εἶναι εἰς πολλὰ σημεῖα τελείως ἄβατος, πρὸς δόξαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Οἱ δὲ ἐπιβάται τοῦ αὐτοκινήτου κατέρχονται αὐτοῦ καὶ διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ προχωρήσουν ὑψώνουν τὸ αὐτοκίνητον εἰς τὰς χεῖρας των, ὡς εἶδος Κουταλιανῶν, καὶ οὕτω ἐν κυριολεξίᾳ ὑπερπηδοῦν τὰ δύσβατα σημεῖα. Ὅπως δὲ προανέφερα καὶ ὅταν φθάσουν εἰς τὴν ἀκτὴν καὶ ἀποπειραθοῦν νὰ διαπεραιωθοῦν εἰς Ἁγίαν Πελαγίαν ἀντιμετωπίζουν πλείστους κινδύνους, λόγῳ κυρίως, τῶν θαλασσίων ρευμάτων. Εἴτε, λοιπόν, ἀκολουθήσῃ τις τὴν θαλασσίαν ὁδόν, εἴτε τὴν χερσαίαν τοιαύτην διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὰ Κύθηρα ὑφίσταται ἀπείρους ταλαιπωρίας καὶ κινδύνους, ὥστε νὰ ἐνθυμῆται, ὡς πρὸς τὴν ὡραιοτάτην αὐτὴν νῆσον, τὸ τοῦ ποιητοῦ: «Δὲν ὑπάρχει πλοῖον, οὐδὲ ὁδός». Πρωτίστη συνεπῶς καὶ ὑψίστη ἀνάγκη ἡ ἀπόκτησις λιμένος εἰς Ἁγίαν Πελαγίαν τῶν Κυθήρων. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ Κύθηρα ἔχουν ἤδη πρὸ πολλοῦ ἀνακηρυχθῆ, διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, τουριστικὴ περιοχή.

§78Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ποῖον ἔτος κ. συνάδελφε;

§79Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Νομίζω τὸ 1950. Καὶ ἐπανέρχομαι: Πρώτη ἀνάγκη διὰ τὰ Κύθηρα ὁ λιμήν. Εἰς τὴν παραλίαν τῆς Ἁγίας Πελαγίας ἀπόκεινται τεράστιοι κυβόλιθοι, οἱ ἀποκαλούμενοι «μπλόκια», κατασκευασθέντες δαπάναις τῶν ἀπανταχοῦ τῆς γῆς Κυθηρίων. Κύριοι, οἱ κυβόλιθοι ὑπάρχουν εἰς τὴν παραλίαν ἐπὶ τρία καὶ περισσότερα ἔτη, ἀλλ’ οὐδεὶς συνεκινήθη διὰ τὴν τοποθέτησίν των ἐκεῖ ὅπου πρέπει. Διότι, βεβαίως, ἡ θέσις των δὲν εἶναι εἰς τὴν παραλίαν, ἀλλ’ εἰς τὸν πυθμένα τοῦ θαλασσίου ἐκείνου σημείου, ὁπόθεν ὑψούμενοι θὰ ἐσχημάτιζον τὸν σωστικὸν λιμενοβραχίονα. Θὰ ἤθελον ἀκόμη νὰ σᾶς εἴπω, χωρὶς οὐδόλως νὰ ἐπιδιώκω πολιτικολογίαν, ὅτι ἑκάστοτε πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἢ πρὸ ἐνδεχομένως διαφαινομένων Κυβερνητικῶν κρίσεων, οἱ Κυθήριοι ἀκούουν ἐπαναλαμβανόμενον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμοῦν: «Ἡ μπίγα ἔρχεται, ἰδοὺ ἡ μπίγα ἔρχεται», ἤτοι τὸ μηχάνημα ἐκεῖνο, ὅπερ θὰ λάβῃ τοὺς κυβολίθους ἀπὸ τὴν παραλίαν (τοὺς κυβολίθους, οἱ ὁποῖοι κινδυνεύουν νὰ καταστοῦν ἕνα σῶμα μετὰ τῆς παραλίας) διὰ νὰ τοὺς ρίψῃ εἰς τὴν θάλασσαν πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ των. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ «ἰδοὺ ἡ μπίγα ἔρχεται», δὲν συνέβη ποτέ. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν, ἐν προκειμένῳ, νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τὴν προσωπικὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, διότι πιστεύω, ὅτι ναὶ μὲν δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητός του ἡ ρίψις τῶν κυβολίθων εἰς τὴν θάλασσαν, εἶναι ὅμως τῆς ἁρμοδιότητος ἑνὸς ὑπευθύνου Ὑπουργοῦ, κατέχοντος, μάλιστα, κατ’ ἐξοχὴν ὑπεύθυνον θέσιν πλησίον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐάν, συνεπῶς, ἤθελε καὶ πέραν ἡμῶν τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων, ἂς ἔπραττε κατὰ τρόπον ἀποτελεσματικόν, ὅ,τι ἡ συνείδησίς του καὶ τὸ καθῆκον του, φυσικά, τοῦ ἐπιβάλλουν νὰ πράξῃ. Ἂς διατάξῃ, ἐπὶ τέλους, νὰ ριφθοῦν τὰ «μπλόκια» εἰς τὴν θάλασσαν, ἵνα ἀποκτήσουν καὶ τὰ Κύθηρα ἕνα, ἔστω καὶ ὑποτυπώδη, λιμένα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἐάν, περιπετειωδῶς βεβαίως, κατορθώσῃ τις νὰ ἀποβιβασθῇ εἰς τὴν νῆσον, ἡ ἀνάβασις, διότι πρόκειται περὶ ἀναβάσεως, ἐπιφυλάσσει εἰς τὸν ἐπισκέπτην τῶν Κυθήρων μίαν ἀληθῆ, χαρὰν ψυχῆς, πνεύματος καὶ ὀμμάτων. Χαίρεται κανεὶς νὰ βλέπῃ καὶ χαίρεται, πρὸ παντός, ὅταν βλέπῃ ἀπέναντι τὸν Μαλέαν νὰ τὸν καλῇ, ὅπως χαρακτηριστικῶς λέγουν οἱ Κυθήριοι, εἰς μίαν ψυχικὴν καὶ πνευματικὴν πανδαισίαν. Τὸ προβαλλόμενον θέαμα εἶναι τῷ ὄντι ὑπέροχον. Τὸ ἀντίκρυσμα τοῦ Μαλέα ὑπεργοητευτικόν. Ἡ φύσις ὀνειρώδης, πράγματι σαγηνευτική. Αὐτοστιγμεὶ καὶ εὐθὺς ὡς τὶς ἀρχίσῃ νὰ ἀνέρχεται αἰσθάνεται τί πράγματι θὰ εἴπῃ ἀνάπαυσις. Εἶναι καταθλιπτικὴ ἡ ἐπήρεια τῆς ἀτμοσφαίρας τῆς νήσου, ἐκεῖ δέ, τις αἰσθάνεται ἔτι περισσότερον αὐτὸ τὸ ὁποῖον οἱ Ἄγγλοι ἀποδίδουν, διὰ τῆς παγκοσμίως πολιτογραφηθείσης, λέξεως RELAX, ἥτις σημαίνει μὲν χαλάρωσις, ἐξικνουμένη ὅμως, μέχρι περίπου μακαριότητος, τόσον ἀπαραιτήτου, ἐνίοτε, ἐν τῇ συγχρόνῳ ἐποχῇ τοῦ ὑπερεκνευρισμοῦ καὶ τῆς ὑπερδιεγέρσεως. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, τὸ δρᾶμα τῆς ἀποβιβάσεως μεταβάλλεται εἰς τραγῳδίαν ὅταν ἀναζητήσῃ τις κατάλυμα. Ἡ ἐπικρατοῦσα εἰς τὰ Κύθηρα κατάστασις, ὑπερβαίνει, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, κατὰ πολὺ πᾶσαν ἔννοιαν ἀποδιδομένην διὰ τῆς λέξεως πρωτόγονος. Πρόκειται περὶ καταστάσεως ἐγγιζούσης τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διαβιοῦν τὰ μὴ τυγχάνοντα περιποιήσεως ἄλογα ζῶα. Πρόκειται, τὸ τονίζω, περὶ ἀπελπισίας. Τί νὰ κάμουν, κύριοι συνάδελφοι, αἱ φιλότιμοι προσπάθειαι τῶν ἐπιχωρίων καὶ αὐτοσχεδίων ξενοδόχων, ὅταν διὰ νὰ φθάσῃ τις εἰς τὸ δωμάτιόν του, πρέπει νὰ δρασκελίσῃ τὰς κλίνας ἐκείνων τῶν ὁποίων τὰ δωμάτια εὑρίσκονται πρὸ τοῦ ἰδικοῦ του; Ταῦτα δὲ πάντα, ἐν ἔτει 1962, ἀποκαλοῦνται προσπάθειαι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν τουριστικῶν μας δυνατοτήτων. Εἶπεν, ὁ κ. Βασιλᾶτος, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι καὶ βεβαίως δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι μὲ τὰ 100.000.000 δραχμῶν τοῦ ταλαιπώρου ξενοδοχείου τῆς Πάρνηθος, τοῦ «MONT PAR-NES», θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεγερθοῦν 25 ἢ ἀκόμη καὶ 40 ξενοδοχεῖα. Ἐγώ, ἀνεξαρτήτως, τοῦ ὅτι εἶμαι θεωρητικῶς ὑπὲρ τῶν μεγάλων καὶ χρησίμων Δημοσίων ἔργων καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι πιστεύω, ὅτι μία ἀπὸ τὰς πλέον ἐνδιαφερούσας ἐκφράσεις τοῦ Ρωμαϊκοῦ Κράτους ὑπῆρξαν τὰ δημόσια ἔργα, ἅτινα, ἄλλωστε, εἶναι καὶ ἐκεῖνα ἅτινα μᾶς ὑπενθυμίζουν τὸ πάλαι ποτὲ ὑπάρξαν Ρωμαϊκὸν μεγαλεῖον, ἀνεξαρτήτως, ἐπαναλαμβάνω, τῆς τοποθετήσεώς μου ταύτης, πιστεύω, ὅτι μὲ τὰ 100.000.000 τῆς Πάρνηθος ἢ μὲ τὰ 150.000.000, ὅσα φημολογεῖται, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εἶναι, θὰ ἦτο δυνατὸν ἀντὶ δαπάνης 1.000.000 δι’ ἕκαστον ἔργον νὰ ἀνεγερθοῦν ἰσάριθμοι ξενῶνες τῶν 20 δωματίων καὶ τῶν τεσσαράκοντα κλινῶν. Ἤτοι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνουν εἰς διάφορα σημεῖα τῆς Ἑλληνικῆς γῆς 100 ἢ 150 ξενῶνες. Ἀναφέρω δὲ ὑπευθύνως τὸ ποσὸν τοῦ 1.000.000 δι’ ἕνα ξενῶνα τῶν 20 δωματίων καὶ 40 κλινῶν, διότι γνωρίζω, ὅτι εἰς τὸν Πόρον ἀνηγέρθησαν θαυμάσια ξενοδοχεῖα–ξενῶνες ἀντὶ δαπάνης 1.000.000 δραχμῶν περίπου. Θαυμάσια ξενοδοχεῖα, ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς πολυτελείας, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς ἁπλότητος, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς καθαριότητος, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς στοιχειώδους ἀνέσεως καὶ ἀνθρωπιᾶς, διότι, εἰς τὸν τόπον μας, καὶ διὰ πάρα πολλὰ πράγματα ἀτυχῶς, λείπει αὐτὴ ἡ βασικὴ ἐπιδίωξις, τείνουσα εἰς τὸν ἐξανθρωπισμὸν τῶν ἀνθρώπων, θὰ ἦτο, λοιπόν, δυνατὸν νὰ γίνουν 100 ἢ 150, ἀναλόγως τῶν ἑκατομμυρίων, ξενῶνες οἱ ὁποῖοι θὰ παρέχουν στοιχειώδεις ἀλλ’ ἀνθρωπινάς, ἀνέσεις. Ἐπειδὴ δὲ ἔφερα καὶ ἐγώ, μοιραίως, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ «MONT PARNES», ἐπὶ τοῦ ξενοδοχείου τῆς Πάρνηθος, θὰ ἐπεθύμουν νὰ καταγγείλω ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὰ ἐκεῖ συμβαίνοντα, καὶ τὰ ὁποῖα οὐδόλως τιμοῦν τὴν χώραν μας ἐν γένει, εἰδικώτερον δέ, ὅ,τι ἀποκαλεῖται προσπάθεια τουριστικῆς ἐμφανίσεως ἢ ἀξιοποιήσεως. Συνέβη πρὸ δύο–τριῶν Κυριακῶν, συνοδεύων ξένον ἐν δημοσιογραφίᾳ συνάδελφον, νὰ ἀνέλθω διὰ πρώτην φορὰν εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Πάρνηθος. Ὅταν ἐπλησιάσαμεν τὸ μεγαθήριον ἐκεῖνο —δὲν εἶμαι αἰσθητικός, ἀλλ’ ἐν τούτοις κάθε ἄνθρωπος γεννημένος ὡς ἄνθρωπος δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἔχῃ ποιάν τινα αἰσθητικὴν διάθεσιν— ὅταν, λέγω, ἐπλησιάσαμεν τὸ μεγαθήριον ἐκεῖνο καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν τεραστίαν ὑαλόφρακτον κεντρικὴν εἴσοδόν του, εἴδομεν μίαν ἐπιγραφὴν λέγουσαν τὰ ἑξῆς: «Πᾶς ὁ εἰσερχόμενος ὑποχρεοῦται εἰς κατανάλωσιν μιᾶς πάστας, ἑνὸς παγωτοῦ, ἑνὸς καφέ, ἑνὸς ποτοῦ». Μὲ ἠρώτησεν, ὁ συνάδελφος, περὶ τίνος πρόκειται, τί, δηλαδή, ἀναφέρει ἡ ἐπιγραφή, καὶ σᾶς βεβαιῶ ἐντίμως, ὅτι ἐντρεπόμην νὰ τοῦ εἴπω τὶ ἐγράφετο. Διότι αὐτό, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὸ χαρακτηριζόμενον ὡς ὑψίστης πολυτελείας ξενοδοχεῖον τῆς Πάρνηθος συνέβαινε πάλαι ποτὲ —τὰ χρόνια ἐπέρασαν καὶ συνεπῶς δὲν μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ γνωρίζω τὰ νῦν συμβαίνοντα— εἰς τὰ ὑπόγεια κέντρα τῆς ὁδοῦ Ἀθηνᾶς, ὅπου πᾶς ὁ εἰσερχόμενος εἰδοποιεῖτο διὰ πινακίδων, ὅτι ὑπεχρεοῦτο εἰς κατανάλωσιν, εἰς «κονσομασιόν». Τὴν ἰδίαν ἐκείνην Κυριακήν, ὡς μοῦ εἶπον, εὑρίσκετο εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Πάρνηθος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καί, ὡς μοῦ προσέθεσαν, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ παραμονὴν περίπου ἡμισείας ὥρας καὶ ἀφοῦ μᾶς ἐπεδείχθη ὡς καταπληκτικὸν πρᾶγμα τὸ Ὑδραϊκὸν σαλόνι τοῦ ξενοδοχείου καὶ μᾶς ἐπεστήθη ἡ προσοχή, ὅτι παρόμοιον ὑπάρχει καὶ ἐν Ὕδρᾳ εἰς τὸ ἀρχοντικὸν τοῦ Κουντουριώτη καὶ ἀφοῦ ὁ ξεναγήσας ἀνέμενε, ἐπὶ ματαίῳ, νὰ ἐκφράσωμεν τὸν θαυμασμόν μας διὰ τὸ μέγα τοῦτο ἐπίτευγμα, ἀπεφασίσαμεν νὰ ἀπέλθωμεν. Τότε εἰς τὴν κρυσταλλίνην ἢ μᾶλλον παρὰ τὴν κρυσταλλίνην μεγαλοπρεπῆ εἴσοδον, εἴδομεν τοποθετημένους, εἰς μικρὰ τραπεζίδια, ὑπαλλήλους τοῦ ξενοδοχείου, μὲ σμόκιν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐμπρός των τοποθετημένα μπλόκ. Ὁ κόσμος —ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀνέλθει ἐκεῖ, μὲ πούλμαν, καὶ μὲ ἄλλα μεταφορικὰ μέσα, διὰ νὰ γνωρίσῃ ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸ θρυλικὸν ξενοδοχεῖον— ἀνέμενεν ἐν οὐρᾷ νὰ πληρώσῃ τὸ ἀντίτιμον μιᾶς πάστας ἢ μιᾶς μπύρας ἢ ἑνὸς καφὲ καὶ εἶτα νὰ εἰσέλθῃ κατὰ τὸ σύστημα τὸ ἰσχῦσαν ἄλλοτε ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Μοναστηρακίου. Βεβαίως εἰς τὸ Μοναστηράκιον ἐπρόκειτο νὰ ἴδῃ τις μίαν γοργόνα ἢ ἕνα τέρας μὲ πέντε κεφαλάς, ἐνῷ εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Πάρνηθος θὰ ἀπελάμβανε ἕτερα θεάματα. Κατέστη, βλέπετε, τὸ «MONT PARNES» θρῦλος καὶ θέαμα ἀξιοπερίεργον —ἄλλου εἴδους τέρας. Ἐπικαλούμεθα, λοιπόν, τὴν σοβαρότητα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν προσωπικὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Προεδρίας, ὡς ἁρμοδίου, ἵνα ἡ πράγματι κωμικοτραγική, ἵνα μὴ εἴπω μόνον τραγική, αὐτὴ κατάστασις ἐκλείψῃ ἐκ τοῦ ξενοδοχείου τῆς Πάρνηθος, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων ἁμαρτημάτων ἅτινα τὸ παρακολουθοῦν. Ἐπανέρχομαι εἰς τὰ Κύθηρα. Ἐκεῖ, λοιπόν, εἶναι ἀπαραίτητοι τοὐλάχιστον δύο ξενῶνες τῶν 20 δωματίων καὶ τῶν 40 κλινῶν, ἤτοι δωμάτια 40 καὶ κλίναι 80. Εἰς τὴν νῆσον ταύτην διαμένουν νῦν 6.000 κάτοικοι, ἐνῷ 26.000 Κυθήριοι εὑρίσκονται εἰς τὰ πέρατα τῆς Οἰκουμένης, ἰδιαιτέρως δὲ εἰς τὴν Αὐστραλίαν, ἥτις θεωρεῖται ὁ κατ’ ἐξοχὴν Κυθηραϊκὸς τόπος μεταναστεύσεως. Αἱ 26.000 Κυθηρίων, νοσταλγοῦν μίαν ἐπάνοδον, διὰ χρόνον τινά, εἰς τὴν ἰδιαιτέραν των πατρίδα. Ἰδού, συνεπῶς, μία ἑτοίμη μᾶζα, τὴν ὁποίαν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν τουριστικῶς, ἀξιοποιοῦντες τὴν νῆσον. Εἶναι δέ, οἱ Ἕλληνες τῶν Κυθήρων ἀμετακινήτως Ἕλληνες καὶ ἀπὸ ὅ,τι βλέπω εἰς τὰς ἐπιστολάς των, θὰ εἶναι εὐτυχεῖς, ἐὰν τοὺς δοθῇ ἡ δυνατότης, ἐξανθρωπιζομένης τῆς καταστάσεως, νὰ ἐπισκεφθοῦν τὴν νῆσον των. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου ἀνεφέρθην εἰς τὴν Κυθηρίαν Ἀφροδίτην. Θὰ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω, ὅτι ἐκεῖ καὶ ἡ λατρεία τῆς Ἀρτέμιδος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ στοιχεῖον τουριστικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Θὰ ἦτο δυνατὸν ὡρισμένον τμῆμα τῶν Κυθήρων νὰ καταστῇ παγκόσμιον κυνηγετικὸν κέντρον. Διότι ἡ νῆσος ἀποτελεῖ μέγα καὶ κύριον σταθμὸν τῶν ἀποδημητικῶν πτηνῶν, ἅτινα διέρχονται ἐκεῖθεν, κινούμενα ἀπὸ τῆς Εὐρωπαϊκῆς εἰς τὴν Ἀφρικανικὴν Ἤπειρον. Ἰδού, λοιπόν, καὶ ἓν ἐπιπρόσθετον στοιχεῖον, ὅπερ θὰ ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν περαιτέρω ἀξιοποίησιν τῆς νήσου. Θὰ ἐπεθύμουν, ἀκόμη, νὰ προσθέσω, ὅτι πλεῖστοι Κυθήριοι ἐκ τῶν μεταναστευσάντων ἢ καὶ τὰ τέκνα τούτων τὰ γεννηθέντα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐπανέρχονται εἰς τὴν νῆσον των καὶ παραμένουν ἐκεῖ καὶ ἕνα καὶ δύο καὶ τρία ἔτη ἵνα καὶ πάλιν ἀναχωρήσουν διὰ νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν δευτέραν, τὴν μακρυνήν των, πατρίδα. Αὐτοί, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταστοῦν διαπρύσιοι κήρυκες τοῦ Κυθηραϊκοῦ τουρισμοῦ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἀκραίαν νῆσον τοῦ Πειραϊκοῦ νησιωτικοῦ συμπλέγματος. Λέγω ἀκραίαν, διότι ἀκροτάτη εἶναι ἡ νῆσος Ἀντικύθηρα, ἀπέχουσα μόλις 26 μίλια ἀπὸ τῆς Κρήτης. Ἐκ τῶν Ἀντικυθήρων διαγράφονται θαυμάσια αἱ σιλουέτται τῶν Λευκῶν Ὀρέων καὶ τῆς Ἤδης. Ἐκ τῶν ἄλλων νήσων τοῦ, ὡς εἶπον, Πειραϊκοῦ νησιωτικοῦ συμπλέγματος, αἱ Σπέτσαι, ὁ Πόρος καὶ ἡ Ὕδρα — πέραν τῆς ἐκεῖ ἀναπτυχθείσης ἀξιολογωτάτης ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, ὡς πρὸς τὸν τουρισμὸν — εἶδον, αἱ δύο πρῶται (Σπέτσαι καὶ Πόρος), πρὸ τινος, θεμελιούμενα δύο ξενοδοχεῖα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ὀργανισμοῦ Τουρισμοῦ, ἐνῷ εἰς τὴν Ὕδραν ὑφίστανται ἤδη καὶ λειτουργοῦν καὶ τουριστικὸν ξενοδοχεῖον καὶ τουριστικὸς ξενών. Θὰ ἤθελον δέ, ἀναφερόμενος εἰς τὰς νήσους τοῦ Ἀργοσαρωνικοῦ, νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν Ὕδραν καὶ τὰς Σπέτσας, ὅτι αὗται διατρέχουν ἕνα μέγα κίνδυνον, τοῦ νὰ ἴδουν κυκλοφοροῦντα αὐτοκίνητα. Φαντάζεσθε τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι μεταβαίνουν ἐκεῖ διὰ νὰ ἀναπνεύσουν καθαρὸν ἀέρα, νὰ διατρέχουν τὸν κίνδυνον τῶν καυσαερίων, ἀκριβῶς ἐκεῖνον, ἔναντι τοῦ ὁποίου ζητοῦν (φεύγοντες ἐκ τῶν πόλεων) καταφύγιον εἰς τὰς νήσους. Ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τονίζω, ὅτι ἀποτελεῖ καθῆκον ταύτης νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν κυκλοφορίαν αὐτοκινήτων εἰς Ὕδραν καὶ Σπέτσας. Ὅπως, ὡσαύτως, καθῆκον της ἀποτελεῖ ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ προβλήματος τῆς ὑδρεύσεως. Ἕν ἄλλο τμῆμα τοῦ Πειραϊκοῦ συμπλέγματος —πέραν τῆς Τροιζηνίας, ἀρχομένης ἀπὸ τῶν κρασπέδων τοῦ Ναυπλίου καὶ ἐξικνουμένης μέχρι τῶν κρασπέδων τῆς Ἑρμιόνης— εἶναι ἡ χερσόνησος τῶν Μεθάνων. Ἐκεῖ, χάρις εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν καὶ μόνον (διότι τὸ Κράτος οὐδόλως συνέβαλε) ἔχει ἐπιτευχθῆ ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ προβλήματος τῶν ξενοδοχείων. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει πολυτέλεια, ἀναμφισβητήτως ὅμως ὑπάρχει ἀνθρωπιὰ καὶ τοῦτο τὸ ὀφείλομεν εἰς ἰδιώτας ἀξίους παντὸς ἐπαίνου. Εἰς τὰ Μέθανα, λοιπόν, κατὰ τὸ σωτήριον ἔτος 1890, ἤτοι πρὸ 72 ὁλοκλήρων ἐτῶν τὸ Κράτος ἀνήγειρε ἕνα λουτρικὸν κατάστημα, ἕνα λουτροθεραπευτικὸν κέντρον. Ἔκτοτε καὶ μέχρι τῆς σήμερον τὸ Κράτος οὐδόλως ἐνδιεφέρθη διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ λουτρικοῦ καταστήματος, κατάστασιν, ἡ ὁποία δὲν ἀποδίδεται κἂν διὰ τῆς λέξεως φρίκη, ἵνα μὴ χρησιμοποιήσω βαρυτέραν ἔκφρασιν. Πρό τινος χρόνου ὑπέβαλα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως σχετικὴν ἐρώτησιν, μοῦ ἀπήντησε δέ, ὅτι τὸ ἀπαραίτητον λουτρικὸν κατάστημα τῶν Μεθάνων, ἀλλὰ καὶ γενικῶς ἡ λουτρόπολις τῶν Μεθάνων, δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὸ πρόγραμμα ἐπενδύσεων. Μοῦ προσέθεσεν ὅμως, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον Προεδρείας καὶ ὁ Ε.Ο.Τ. εὑρίσκονται εἰς συνεννοήσεις μετὰ τοῦ Ταμείου Παρακαταθηκῶν καὶ Δανείων διὰ τὴν χορήγησιν δανείου 7.000.000 δραχμῶν, ὅπερ, πραγματοποιούμενον, μέλλει νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ἀνέγερσιν νέου λουτρικοῦ καταστήματος. Μετὰ τὴν λῆψιν τῆς ὑπουργικῆς ἀπαντήσεως εἰδοποίησα τοὺς εἰς τὰ Μέθανα ἐνδιαφερομένους, ὅτι καταβάλλεται ἡ ἀπαραίτητος προσπάθεια καὶ ἀφοῦ τοὺς ἔστειλα καὶ ἀντίγραφα ταύτης, τοὺς προσέθεσα, ὅτι φαίνεται πὼς μέλλουν νὰ ἴδουν τὸ ὄνειρόν των πραγματοποιούμενον. Οὐδείς, ἀτυχῶς, μὲ ἐπίστευσε. Καὶ ἐλυπήθην διὰ τοῦτο. Μάλιστα πρὸ ὀλίγων εἰκοσιτετραώρων ἀπεστάλη πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τοὺς ἁρμοδίους, καθὼς καὶ πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου κ. Γ. Παπανδρέου καὶ πρὸς τὸν προσωπικόν μου Ἀρχηγὸν καὶ Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν κ. Σπ. Μαρκεζίνην, τὸ ἀκόλουθον τηλεγράφημα: «Διαμαρτυρόμεθα πρὸς Ὑμᾶς δι’ ἐπιδειχθεῖσαν καὶ ἐπιδεικνυομένην ἀδιαφορίαν διευθυνόντων Ὀργανισμὸν Τουρισμοῦ διὰ λουτρόπολίν μας δευτέραν Ἑλλάδος. Παρὰ ἐπανειλημμένας ὑποσχέσεις των εἰς συνεχεῖς ὀχλήσεις μας διὰ κατασκευὴν καινουργῶν Ὑδροθεραπευτηρίων, εἰς ἀντικατάστασιν προϋπαρχόντων ἀπὸ τὸ 1890, μελέτη κατασκευῆς τούτων ἐμελετᾶτο ἐπὶ διετίαν περατωθεῖσα δέ, πρὸ ἔτους, παραμένει ἀνεκτέλεστος. Ἔλλειψις ἐνδιαφέροντός των ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν πρὸ ἐτῶν ἀφίχθη ἐνταῦθα πρὸς μελέτην ἀναγκῶν πρὸς θεραπείαν των, ἐπιχορηγεῖ ἄλλην Λουτρόπολιν διὰ δωρεᾶς πεντακοσίων χιλιάδων ἐτησίως, ἐνῷ διὰ τὴν ἡμετέραν ἐξ ἧς τουρισμὸς κερδαίνει ἰσόποσον κονδύλιον, οὐδὲν διαθέτει καὶ ὅτι δὲν συμπεριέλαβον Λουτρόπολίν μας εἰς πρόγραμμα ἀξιοποιήσεώς της ἐκ κονδυλίων τουρισμοῦ. Ὑποβάλλομεν θερμοτάτην εὐχὴν διατάξητε ἄμεσον θεραπείαν δικαίων αἰτημάτων μας, ἀμέσου κατασκευῆς Ὑδροθεραπευτηρίων καὶ ἀπαραιτήτων τουριστικῶν ἔργων. Ὁ Δήμαρχος Δημ. Παρ. Ψυχογυιός. Ὁ Ἀντιπρόεδρος Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀντώνιος Ἀθανασίου». Βεβαίως ἡ ἀνησυχία τῶν Μεθανιτῶν εἶναι δικαιολογημένη. Ἐγὼ δὲ εὔχομαι ὅπως καταστῇ δυνατὴ ἡ πραγματοποίησις τοῦ δανείου τῶν 7.000.000 δραχμῶν, διὰ τὰς νέας λουτρικὰς ἐγκαταστάσεις τῶν Μεθάνων, εἰς τρόπον ὥστε, ἔστω καὶ ἐὰν βαίνωμεν πρὸς τὸ ὀγδοηκοστὸν ἔτος ἀπὸ τῶν πρώτων τοιούτων νὰ τὰς ἴδωμεν ἐξανθρωπιζομένας. Θὰ ἤθελα δὲ νὰ τονίσω, ὅτι ἡ λουτρόπολις τῶν Μεθάνων εἶναι ἡ κατ’ ἐξοχὴν λουτρόπολις τῶν πτωχῶν ἀνθρώπων. Ἀκριβῶς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, πιστεύω εἰλικρινῶς, ἀξίζουν κάθε ἀγάπης καὶ κάθε ἰδιαιτέρας στοργῆς. Καὶ εἶναι καθῆκον μας νὰ συμπαρασταθῶμεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀληθῶς ὑποφέροντας καὶ ἀληθῶς πενομένους συνέλληνας. Οὐδέν, ἐπίσης, τὸ ἀξιόλογον ἐγένετο εἰς ἑτέραν νῆσον τοῦ Πειραϊκοῦ συμπλέγματος, νῆσον ἥτις ἀπέχει ἐλάχιστα μίλια ἀπὸ τοῦ Πειραιῶς. Πρόκειται περὶ τῆς Αἰγίνης, ἡ ὁποία καὶ τὰς καθημερινὰς καί, κυρίως, καθ’ ἕκαστον Σαββατοκύριακον πλημμυρίζεται κυριολεκτικῶς ἀπὸ χιλιάδας ἀνθρώπων, ἀπὸ χιλιάδας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦν μὲν ἀνάπαυσιν καὶ ψυχαγωγίαν, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι, τελικῶς, ἐμπλέκονται εἰς πλείστας ὅσας ταλαιπωρίας. Διότι καὶ προηγουμένως ὡμίλησα περὶ φιλοτίμων προσπαθειῶν. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, τὶ νὰ κάμουν αἱ φιλότιμοι προσπάθειαι τῶν καλοπροαιρέτων ἀνθρώπων, ὅταν τὸ φιλότιμον φεῦ! οὐδόλως ἐπαρκῇ διὰ νὰ λύσῃ τὰ προβλήματα. Νομίζω, ὅτι προσπάθεια διὰ τὴν ἀπόκτησιν τουριστικοῦ ξενοδοχείου δὲν σημαίνει ἁπλῶς ὁ ἐλαιοχρωματισμὸς ἢ ὁ ὑδροχρωματισμὸς ἑνὸς παμπαλαίου Καποδιστριακοῦ ἢ Ὀθωνικοῦ οἰκήματος. Ἕνα παμπάλαιον οἴκημα ὑδροχρωματιζόμενον δὲν καθίσταται τουριστικὸν ξενοδοχεῖον. Καὶ ὑφίσταται καὶ εἰς τὴν Αἴγιναν, εἰς τὰς περισσοτέρας περιπτώσεις, ἐκεῖνο ὅπερ ὑφίσταται εἰς τὰ Κύθηρα. Διὰ νὰ μεταβῇ τις εἰς τὸ δωμάτιόν του διέρχεται ἐξ ἄλλων δωματίων καί, περίπου, ὑπερπηδᾶ τὰς κλίνας, αἵτινες εὑρίσκονται ἐκεῖ. Χρειάζεται διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τοῦ προβλήματος καλὴ διάθεσις. Τὴν δὲ καλὴν διάθεσιν πρέπει νὰ παρακολουθοῦν ὡρισμένα στοιχεῖα καὶ εἰδικῶς, ὅ,τι ἀποκαλεῖται ἄνεσις καὶ καθαριότης. Στοιχειώδης ἄνεσις, ἀλλ’ ὄχι στοιχειώδης καθαριότης, καθαριότης ἑκατὸ τοῖς ἑκατόν. Διότι, νομίζω, ὅτι ἡ καθαριότης δὲν ἐπιδέχεται διαβαθμίσεων. Εἰς κάθε δωμάτιον εἶναι ἀπαραίτητος εἷς καταιονητήρ, φυσικά, μετὰ τῶν ἀπαραιτήτων παρακολουθημάτων του. Ἐπαναλαμβάνω: Δὲν χρειάζεται πολυτέλεια, χρειάζεται παντοῦ τῆς Ἑλλάδος ὅπου παρέχονται δυνατότητες τουριστικῆς ἀναπτύξεως, ἐκεῖνο ὅπερ καὶ προηγουμένως ἀνέφερα: Ἡ ἀνθρωπιά. Τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀποτελεσματικῆς προσπαθείας πρὸς τουριστικὴν ἀνάπτυξιν. Μετὰ τὴν περιήγησίν μας, κύριοι βουλευταί, ἀνὰ τὴν Πειραϊκὴν πολυνησίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνδεχομένως νὰ σᾶς ἐταλαιπώρησα, φθάνομεν, ἐπὶ τέλους, καὶ εἰς τὸν Πειραιᾶ. Προπολεμικῶς εἰς τὸν Πειραιᾶ —ἐκτὸς τῶν ἄλλων δευτερευούσης σημασίας— ὑπῆρχεν ἕν ἀξιόλογον ξενοδοχεῖον, τὸ «Κοντινεντάλ». Κατὰ τὸν βομβαρδισμὸν τῆς 11 Ἰανουαρίου 1944, ὁ ὁποῖος ἐστοίχισε τὴν ζωὴν πολλῶν Πειραιωτῶν, κατεστράφη καὶ τὸ μόνον ἀξιόλογον ξενοδοχεῖον. Καὶ ἔκτοτε ὁ Πειραιεὺς εὑρίσκεται, ἀπὸ ξενοδοχειακῆς ἀπόψεως, εἰς πλήρη ἀφάνειαν. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὑφισταμένη εἰς τὸν Πειραιᾶ ξενοδοχειακὴ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ μόνον τὸν σεναριογράφον καὶ τὸν σκηνοθέτην τοῦ περιωνύμου ἐκείνου κινηματογραφικοῦ ἔργου τοῦ φέροντος τὸν τίτλον «Ποτὲ τὴν Κυριακή». Ἄλλη κατάστασις πλὴν αὐτῆς δὲν ὑφίσταται. Μάλιστα, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ λίαν ἐνδιαφερούσας πληροφορίας ἀπὸ ἀξιόλογον συνέλληνα, ὁ ὁποῖος διετέλεσε καὶ στενώτατος συνεργάτης του —κατέχων ὑψίστην θέσιν ἐν τῇ ὑπαλληλικῇ ἱεραρχίᾳ— ὅταν ὁ κ. Μακρῆς εὑρίσκετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπονοῶ δὲ τὸν γενναιότατον ταξίαρχον καὶ νῦν Γενικὸν Ἐπιθεωρητὴν Διοικήσεως κ. Ἰωάννην Καραμπέτσον. Ἐὰν τὸν ἠρώτα θὰ ἐπληροφορεῖτο πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα πάντως —ἀπὸ ξενοδοχειακῆς ἀπόψεως— δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ὑπερήφανος.

§80Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Εἶναι δύσκολον νὰ μεταβῇ εἰς τὸν Πειραιᾶ νὰ ἴδῃ τὶ γίνεται;

§81Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι δύσκολον. Ἡ Πειραϊκὴ ἐγκατάλειψις εἶναι γενική. Ἄπειρα ὅσα προβλήματα ἀναμένουν, ἀλλ’ ἐπὶ ματαίῳ τὰς λύσεις των. Εἰδικώτερον καὶ μὲ ὅλως ἰδιαιτέραν ὀξύτητα προβάλλεται τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας καὶ δὴ τῶν περιοχῶν ἐκείνων τῆς πόλεως, αἵτινες χαρακτηρίζονται ὡς βιομηχανικαί, ἐφ’ ὅσον εἰς αὐτὰς εἶναι ἐγκατεστημέναι καὶ λειτουργοῦν δεκάδες ἐργοστασίων, ἀπασχολούντων χιλιάδας ἐργατῶν. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω ἐνδεικτικῶς τὰς ὁδοὺς Κάστορος, Πολυδεύκους, Δερβενακίων καὶ πλείστας ἄλλας, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὰς βιομηχανικὰς ζώνας τοῦ Πειραιῶς καὶ αἵτινες τὸν μὲν χειμῶνα μεταβάλλονται εἰς ἀπροσπέλαστα τέλματα, τὸ δὲ θέρος εἰς πηγὰς παραγωγῆς ἑκατοντάδων τόννων κόνεως λίαν ἐπικινδύνου ὄχι μόνον διὰ τὴν ὑγείαν τῶν ἐκεῖ διαβιούντων ἢ ἐργαζομένων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων ὁλοκλήρου τῆς πόλεως. Ὀφείλεται δὲ ἡ κατάστασις αὕτη καὶ εἰς τὴν πλήρη καταστροφὴν τῶν ὁδοστρωμάτων (διὰ νὰ καταστοῦν δὲ αἱ ὁδοὶ ὑποτυπωδῶς βαταὶ ἐπιστρώνονται ὑπὸ τῶν περιοίκων διὰ φύλλων λαμαρινῶν ἢ διὰ χαλυβδίνων τεμαχίων ἐκ παλαιῶν θωρακίσεων διαλυομένων πλοίων), ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ γεγονός, ὅτι οὐδέποτε περισυνελέγησαν τὰ ἐρείπια τῶν πέριξ ἀκινήτων τῶν καταστραφέντων συνετείᾳ τῶν βομβαρδισμῶν, τῶν σημειωθέντων κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πρὸ δεκαεπταετίας λήξαντος Βʹ παγκοσμίου πολέμου. Τὶ δὲ νὰ πράξῃ ὁ Δῆμος Πειραιῶς, ὅταν καὶ αὐτός, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι μεγάλοι Δῆμοι τῆς Ἑλλάδος, ἐστερήθη τῶν φυσικῶν του πόρων, τοὺς ὁποίους ἐσφετερίσθη τὸ Κράτος; Τὸ ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον τοῦ Πειραιῶς, μιᾶς πόλεως μὲ ἰδιάζουσαν ἀρχαιολογικὴν σημασίαν εἶναι τελείως ἐγκαταλελειμμένον. Τὸ ὑφιστάμενον ἐν Πειραιεῖ τοπικὸν ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον ἔχει ἤδη ἀπὸ μακροῦ χρόνου κριθῆ ὡς τελείως ἀκατάλληλον, δεδομένου, ὅτι εἶναι ἐκτισμένον ἐπὶ τοῦ χώρου τοῦ ἀρχαίου Πειραϊκοῦ θεάτρου. Ἐπιπροσθέτως δέ, τυγχάνει καὶ τελείως ἀνεπαρκές, ὥστε πλεῖσται ἀρχαιότηται νὰ φυλάσσωνται εἰς τι ὑπόγειον ἰδιωτικῆς οἰκίας, ἄλλαι δὲ νὰ εὑρίσκωνται εἰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ περὶ τούτων θὰ ὁμιλήσω ἐκτενέστερον, ὅταν θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τοῦ Σώματος σχετικὰς ἐπερωτήσεις μου.

§82Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Δέν θὰ ἔλθῃ ποτὲ ἡ σειρά των. Εἰπῆτε τα τώρα ποὺ εὑρήκατε τὴν εὐκαιρίαν καὶ εἶσθε καὶ ἐντὸς τοῦ θέματος.

§83Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Εὐχαριστῶ φίλτατε, κ. Ζαννῆ, διὰ τὴν παρότρυνσιν. Ὁ Πειραιεύς, λοιπόν, ἔχει καὶ Ναυτικὸν Μουσεῖον. Ὄχι τοπικὸν Ναυτικὸν Μουσεῖον, ἀλλ’ Ἐθνικὸν τοιοῦτον. Ἀλλὰ τὸ Ναυτικὸν Μουσεῖον τῆς Ἑλλάδος ὡς εἶναι ἤδη ἐγκατεστημένον εἴς τινα οἰκίαν τοῦ Πειραιῶς δὲν ἐκπληροῖ —ἐλλείψει τῶν ἀναγκαιούντων χώρων καὶ δι’ ἄλλας αἰτίας— τοὺς ὑψηλοὺς σκοποὺς δι’ οὓς ἱδρύθη. Προτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, προχωρήσω εἰς τὸ θέμα τοῦ Ναυτικοῦ Μουσείου τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπανέλθω, δι’ ὀλίγων, εἰς τὸ θέμα τῶν ἀρχαιοτήτων τοῦ Πειραιῶς. Τῶν ἀρχαιοτήτων ἐκείνων, λόγῳ τῶν ὁποίων οἱ Πειραιεῖς εὑρίσκονται ἐν ἀναβρασμῷ. Γνωρίζετε, ὅτι πρό τινος χρόνου εὑρέθησαν εἰς τὸν Πειραιᾶ πλεῖσται ὑπερπολύτιμοι ἀρχαιότητες. Μεταξὺ δὲ τούτων καὶ ὁ περίφημος Κοῦρος. Ὅταν εὑρέθησαν αἱ ἐν λόγῳ ἀρχαιότητες, τὸ Κράτος παρέσχε τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι αὗται θὰ τοποθετηθοῦν εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ Πειραιῶς θὰ προβληθοῦν καὶ θὰ προβάλλωνται διεθνῶς. Ἀντὶ ὅμως τούτου, πρὸ ἡμερῶν μόλις, ἐγκαινιάσθη εἰς τὸ Ἐθνικὸν Ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον Ἀθηνῶν μία νέα αἴθουσα, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτοποθετήθη —ὡς μοναδικὸν ἔκθεμα— ὁ περίφημος Κοῦρος. Τοῦτο προεκάλεσε παμπειραϊκὴν δυσφορίαν καὶ ἀγανάκτησιν. Πιστεύσατε δέ, ὅτι, ὡς Ἕλλην, οὐδόλως ἐνθουσιάζομαι, ὅταν ἀκούω τὰ λεγόμενα, ἐν Πειραιεῖ, περὶ ἐπαναλήψεως μιᾶς περιπτώσεως Ἐλγινείων μαρμάρων. Μιᾶς περιπτώσεως, ὅπου τὸν ρόλον τοῦ Ἐλγίνου διαδραματίζει ἡ πρωτεύουσα τῆς χώρας μας. Ἢ, ὅπως λέγουν, μιᾶς περιπτώσεως ὑπενθυμιζούσης τὴν ἁρπαγὴν τοῦ περιφήμου Λέοντος τοῦ Πειραιῶς. Ἐνθυμεῖσθε δέ, ὅτι λόγῳ τοῦ μαρμαρίνου ἐκείνου Λέοντος, ὁ ὁποῖος ἀπὸ πολλῶν αἰώνων εὑρίσκεται εἰς τὸν πολεμικὸν Ναύσταθμον τῆς Βενετίας, ὁ Πειραιεὺς ἀπεκαλεῖτο Πόρτο–Λεόνε (λιμὴν τοῦ Λέοντος). Ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ Ναυτικοῦ Μουσείου τῆς Ἑλλάδος. Πιστεύω δὲ καὶ ἐγώ, ὅτι τὸ πρόβλημα τῆς στεγάσεώς του θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ θαυμάσια διὰ τῆς —συζητουμένης ἄλλωστε— παραχωρήσεως τοῦ ὑφισταμένου μεγάρου τοῦ Ναυτικοῦ Νοσοκομείου, παρὰ τῷ Πασαλιμάνι. Ἡ θέσις εἶναι πράγματι, περίοπτος, καὶ τὸ οἴκημα θαυμάσιον. Εἰς δὲ τὸν Πειραιᾶ δὲν ἑδρεύουν σήμερον μεγάλαι ναυτικαὶ δυνάμεις, πλὴν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι μετακαλοῦνται διὰ τὰς ἐκλογάς, ὅπως συνέβη κατὰ τὴν 29 Ὀκτωβρίου 1961. Θὰ εἶναι λοιπὸν δυνατόν, χρησιμοποιουμένου τοῦ μεγάρου τοῦ Ναυτικοῦ Νοσοκομείου, νὰ ἐμφανίσωμεν ἀξιολόγως καὶ νὰ προβάλλωμεν διεθνῶς ἓν Ἐθνικὸν Ναυτικὸν Μουσεῖον. Εἶναι δὲ τοῦτο ἀπαραίτητον, διότι ἡ Ἑλληνική μας Πατρὶς ὑπῆρξε, διὰ μέσου τῶν χιλιετιῶν, τὸ πρῶτον ναυτικὸν Κράτος εἰς τὸν πλανήτην μας. Εἰς τὸν Πειραιᾶ, κύριοι βουλευταί, ἐδιδάχθη ἡ Πολιτεία. Πλήρης δέ, νῦν ἡ ἐγκατάλειψις τοῦ Πειραιῶς ὑπὸ τῆς Πολιτείας. Οὐχὶ τῆς τοῦ Πλάτωνος, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς συγχρόνου Πολιτείας τοῦ Κυβερνῶντος Κόμματος. Ὁ Πειραιεὺς —τὸ γνωρίζετε ἄριστα— ἔχει ἕν ἐκ τῶν μεγίστων λιμένων τῆς Μεσογείου καὶ ἕν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων λιμένων τοῦ κόσμου. Τοῦτο ἀποτελεῖ πηγὴν πλούτου, πλούτου καὶ τοπικοῦ καὶ ἐθνικοῦ. Ὁ τετιμημένος δικαστικός, νῦν δὲ Γενικὸς Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ κ. Γεώργιος Βελοῦζος, ἐδημιούργησε, κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τῆς εὐτυχοῦς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ὑπὸ τοῦ Στρατάρχου Ἀλεξάνδρου Παπάγου μετὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν καὶ ἀρχηγοῦ μου κ. Σπ. Μαρκεζίνη, ἐδημιούργησε, λέγω, τὰς προϋποθέσεις τοῦ νὰ καταστῇ ὁ Ὀργανισμὸς Λιμένος Πειραιῶς, ὁ οἰκονομικῶς εὐρωστότερος Ὀργανισμὸς καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Νομίζω, ὅτι ὀφείλω καὶ ἀπὸ τοῦ ἐπισημοτάτου τούτου βήματος νὰ ἀπονείμω τὸν ὀφειλόμενον δημόσιον ἔπαινον εἰς τὸν κ. Γεώργιον Βελοῦζον. Ἐπιτελῶ δέ, ἐν προκειμένῳ καθῆκον. Διότι τὸν τόνον τῆς περισυλλογῆς, τὸν τόνον τῆς ἀνασυγκροτήσεως —τὸν τόνον, δηλαδή, τὸν ὁποῖον ἰδιαιτέρως χρειάζεται ἡ χώρα μας— τὸν εἶχε δώσει τότε, διὰ τοῦ προσωπικοῦ του παραδείγματος ὁ λιτοδίαιτος κ. Γεώργιος Βελοῦζος. Θὰ ἔπρεπε δὲ νὰ ἀκουσθῇ ἐντεῦθεν —ὡς παράδειγμα πρὸς μίμησιν— κάτι τὸ ἰδιαιτέρως χαρακτηριστικὸν τοῦ πνεύματος περισυλλογῆς. Ὅτε ὁ κ. Γεώργιος Βελοῦζος ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου τοῦ Ὀργανισμοῦ Λιμένος Πειραιῶς καὶ ἐγκατεστάθη εἰς τὸ γραφεῖόν του, παρουσιάσθη, περὶ τὴν μεσημβρίαν τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἐνώπιόν του, ὁ ἁρμόδιος διευθυντής, ὁ ὁποῖος τοῦ εἶπε: «Κύριε Πρόεδρε, κάτω σᾶς περιμένει τὸ αὐτοκίνητόν σας». Ἐκεῖνος δέ, κατάπληκτος ἠρώτησε: «Διατί, ἀπήργησαν τὰ λεωφορεῖα;». Ἐάν, κύριοι βουλευταί, αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς περισυλλογῆς ἴσχυε εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τοῦ δημοσίου βίου, εἰς τὸ ἴδιον τὸ Κράτος ἢ εἰς τοὺς κρατικοὺς ἢ ἡμικρατικοὺς καὶ λοιποὺς ὀργανισμούς, τότε, δυνάμεθα μετὰ βεβαιότητος νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους θὰ ἦσαν ἀνθηρότερα καὶ οἱ ὀργανισμοί, ἐν οἷς καὶ ὁ Ὀργανισμὸς Τουρισμοῦ αὐτάρκεις, ἂν μὴ πλούσιοι. Δεδομένης τῆς ἀπολύτου συνυφάνσεως τοῦ Λιμένος τοῦ Πειραιῶς πρὸς τὴν πόλιν τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς πρὸς τὸν Λιμένα τοῦ Πειραιῶς, νομίζω, καὶ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ἐνώπιον τοῦ Σώματος τὴν σκέψιν μου, ὅτι ὁ Ὀργανισμὸς Λιμένος Πειραιῶς θὰ ἠδύνατο νὰ προβῇ ἀκινδύνως καὶ εἰς δανεισμόν, ἀλλὰ καὶ εἰς πλήρεις χορηγίας τῶν ἀπαραιτήτων ποσῶν, ἵνα ἡ πόλις ἀποκτήσῃ, ὅ,τι τῆς λείπει. Δύναται νὰ προβῇ εἰς χορηγίας διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δικτύου ὁδοποιΐας καὶ δὴ εἰς τὴν βιομηχανικὴν ζώνην, διότι λιμὴν χωρὶς ἐνδοχώραν δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Ὅπως ἐπίσης λιμὴν χωρὶς τοπικὰ ἐνδιαφέροντα καὶ χωρὶς ἀξιοθέατα καὶ ἐν προκειμένῳ χωρὶς Μουσεῖα, δὲν ἐκπληροῖ τὸν προορισμόν του. Τὰ πληρώματα τῶν καταπλεόντων εἰς τὸν Πειραιᾶ πλοίων, εὐχαρίστως θὰ ἐπεσκέπτοντο ἓν ἀξιόλογον ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον. Ἀσφαλῶς δὲ θὰ εἵλκοντο ἰδιαιτέρως ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἐπισκεφθοῦν τὸ Ἐθνικὸν Ναυτικὸν Μουσεῖον τῆς, ὡς εἴπομεν, ἀρχαιοτάτης ναυτικῆς χώρας τοῦ κόσμου. Ἐπιπροσθέτως ὁ Ο.Λ.Π. θὰ ὤφειλε νὰ συντελέσῃ ἀποτελεσματικῶς καὶ εἰς τὴν οἰκοδόμησιν ἑνὸς νέου, ἐν Πειραιεῖ, ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου, ὡς καὶ εἰς τὴν ἐπίλυσιν πλείστων ἄλλων τοπικῶν μέν, ἀλλὰ γενικωτέρας σημασίας προβλημάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ εἰς τὴν ἀνέγερσιν τουριστικοῦ περιπτέρου τῆς κορυφῆς τοῦ λόφου τῆς Καστέλλας, τοῦ Προφήτου Ἠλία, ὅστις θὰ καταστῇ ὁ θαυμασιώτερος ἐξώστης διὰ νὰ ἀπολαμβάνῃ τις, ἐκεῖθεν, τὴν ὀνειρώδη θέαν τοῦ Σαρωνικοῦ. Κύριοι βουλευταί, σᾶς ἐταλαιπώρησα. Περαίνων ὅμως, θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω καὶ ὀλίγα τινὰ πράγματα γενικωτέρας σημασίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως ὁμιλῶν, νομίζω, κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βασιλάτου, εἶπεν, ἐπαιρόμενος διὰ τὸ ἔργον τοῦ Κυβερνῶντος Κόμματος, ὅτι μόνον ἡ τελευταία ἑξαετία ὑπῆρξε συντελεστικὴ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ τουρισμοῦ. Βεβαίως.....

§84Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τὸ εἶπε καὶ ὁ κ. Τούμπας.

§85Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὁμιλῶ διὰ τὸν κ. Μακρῆν. Ἄν σεῖς ἀρνεῖσθε τὸ παρελθόν σας, εὖγε καὶ εἰς σᾶς. Διότι τὸ 1952 ὑπήρξατε Συμπολιτευόμενος μὲ τὴν Κυβέρνησιν Παπάγου–Μαρκεζίνη καὶ διετελέσατε καὶ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Ναυτιλίας. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀρνεῖται τὸν ἑαυτόν του. Εἶναι ἕνα πρᾶγμα ποὺ ἐγὼ δὲν τὸ δέχομαι, τὸ ὁμολογῶ τιμίως.

§86Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Νομίζω, ὅτι σεῖς.....

§87Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Σᾶς θεωρῶ συζητητὴν ἐπὶ ὑψηλοτέρου ἐπιπέδου.

§88Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Καὶ ἐγώ.

§89Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Λέγω λοιπόν, ὅτι ὁ κ. Δ. Μακρῆς διεκήρυξεν, ὅτι τουριστικὰ ἐπιτεύγματα ὑπῆρξαν μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα ἓξ ἔτη. Ὅταν τὸ εἶπεν τοῦτο, ὁ φίλτατος συναδελφός μου, κ. Παυσανίας Λυκουρέζος, διακόπτων ἐτόνισεν, ὅτι ναὶ μὲν τὴν τελευταίαν ἑξαετίαν ἡ προσπάθεια ἐνετάθη, ἀλλ’ ὅτι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, αἱ προϋποθέσεις διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς προσπαθείας εἶχον τεθῆ λήγοντος τοῦ 1952 καὶ δὴ ἀπὸ τῆς 9 Ἀπριλίου 1953, ὅτε ἀνεπροσηρμόσθη τὸ ἑλληνικὸν νόμισμα.

§90Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἕνας διὰ τὸν ἑαυτούλην του. Τὸν Ὀργανισμὸν Τουρισμοῦ, ποῖος καὶ πότε τὸν ἔκανε; Ἄν δὲν ὑπῆρχεν........

§91Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὅταν θὰ ὁμιλήσω διὰ τὸν Ὀργανισμὸν Τουρισμοῦ θὰ εἴπω τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν. Πρέπει πρῶτα νὰ μὲ ἀκούσετε καὶ μετὰ νὰ μὲ κρίνετε.

§92Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Κάθε ἕνας τὸν ἑαυτόν του κοιτάζει. Καὶ λέγει, ὅτι πρὶν ἀπὸ αὐτὸν κανεὶς δὲν ἔκαμε τίποτε. Ὄχι ἔτσι.

§93Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ ἔλθω ἐπὶ τοῦ θέματος. Καὶ σᾶς παρεκάλεσα, πρῶτα νὰ μὲ ἀκούσετε.

§94Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὑπῆρξε τὸ ὀλιγώτερον ἄστοχος ἡ διακοπή σας. Χωρὶς τὴν ἀναπροσαρμογὴν δὲν θὰ ὑπῆρχε τουρισμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§95Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐτυχῶς καὶ ἦλθεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, ἄλλως δὲν θὰ ὑπῆρχεν Ἑλλάς. Μὰ δὲν ἐντρεπόμεθα;

§96Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Νὰ ἐντρέπεσθε ποὺ τὰ λέγετε αὐτά.

§97Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὰ λέγετε ὅλα.

§98Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Διακόπτετε χωρὶς νὰ ἔχετε κανένα δικαίωμα.

§99Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι κάτι ἔκαμαν, ὄχι μόνον σεῖς.

§100Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐντρέπεσθε νὰ τὰ λέγετε αὐτά.

§101Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς ἐζήτησα τὴν ἄδειαν, ὁρίστε.

§102Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ ὁρίστε νὰ τὸ λέγετε εἰς ἄλλους καὶ ὄχι εἰς ἐμέ.

§103Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κύριε Μπακόπουλε, σᾶς εἶπον, ἂν δὲν μὲ ἀκούσετε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ κρίνετε. Ἀκούσατέ με, λοιπόν, καὶ ἐν συνεχείᾳ κρίνατέ με. Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι τὸ Κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν.....

§104ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅλο διὰ τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ὁμιλεῖτε.

§105Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Βεβαίως. Καὶ τονίζω, ὅτι ἀνήκω εἰς τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, διότι τὸν τελευταῖον καιρόν, οἱ ἀγορηταὶ τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς ὁμιλοῦντες ἀποφεύγουν νὰ κατονομάσουν τὸ κόμμα των καὶ λέγουν ἀορίστως «Τὸ Κόμμα μας» ἢ «Ἡ παράταξίς μας». Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ καθορίζωμεν ἐπακριβῶς τὴν θέσιν μας καὶ δι’ αὐτὸ κατονομάζωμεν τὸ Κόμμα μας. Τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν. Λέγω, λοιπόν, ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἶναι ὑπὲρ τῶν ἀγώνων καὶ ἐναντίον τῶν ἐρίδων. Θὰ τὸ ἐπαναλάβω. Ἡμεῖς οἱ Προοδευτικοὶ εἴμεθα ὑπὲρ τῶν ἀγώνων καὶ ἐναντίον τῶν ἐρίδων. Τοῦτο, ὡς διακήρυξις, ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ πρὸ ὀλίγου συμβάντα. Ἐπανέρχομαι νῦν, ἐπὶ τοῦ θέματος τοῦ τουρισμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως θὰ γνωρίζῃ, καθ’ ὃ ἁρμόδιος ἐπὶ τοῦ τουρισμοῦ Ὑπουργός, ὅτι ὁ τουρισμὸς εἶναι τόσον ἀρχαῖος, ὅσον καὶ ὁ πολιτισμός. Πάντες δ’ ἐπίσης γνωρίζομεν, ὅτι ὁ τουρισμός, καὶ ὑπὸ τὴν σύγχρονον ἔννοιάν του, ἔλαβε παγκοσμίως εὐρυτάτην ἔκτασιν, κατέστη, δηλαδή, προνόμιον ὄχι τῶν ὀλίγων, ἀλλὰ κτῆμα τῶν πολλῶν, μετά, κυρίως, τοὺς Ναπολεοντείους πολέμους. Ἔκτοτε, ἡ ἀποκαλουμένη τουριστικὴ προσπάθεια προσέλαβε παγκόσμιον μορφήν. Θὰ ἤθελον δὲ νὰ προσθέσω, ὅτι εἰς τὸν τουρισμὸν καὶ εἰς τοὺς τουρίστας, εἰς τὸν περιηγητισμὸν καὶ τοὺς περιηγητάς, ἡ ἐπιστήμη τῆς ἱστορίας, καὶ εἰδικώτερον ἡ Ἑλληνικὴ ἱστορία, ὀφείλει πάρα πολλὰ πράγματα. Διότι, ἐὰν δὲν ὑπῆρχον οἱ περιηγηταί, οἱ ἀπὸ τῆς ἁλώσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἐντεῦθεν, ἀπὸ τοῦ 1453 καὶ ἐντεῦθεν, κατὰ τοὺς σκοτεινοὺς ἐκείνους χρόνους, δὲν θὰ εἴχομεν τὰς πολυτίμους πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν διὰ τὴν ἡμετέραν χώραν. Ἔχομεν δὲ πληροφορίας ἐκ περιηγητῶν ἀφορώσας μέχρι καὶ τῶν μέσων τοῦ δεκάτου ἐνάτου αἰῶνος. Ὀφείλομεν, συνεπῶς, εἰς τὸν περιηγητισμὸν καὶ τοὺς περιηγητὰς εἰδικὴν ἐθνικὴν εὐγνωμοσύνην. Ὡς πρὸς τὴν χώραν μας, ἀκούσατέ με, κ. Μπακόπουλε, μετὰ μίαν ἀπόπειραν ἀναγομένην εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν ἐγκαινίων τῆς Διώρυγος τοῦ Σουέζ, ὅτε ὁ Εὐστάθιος Λάμψας προσεπάθησε νὰ ἀναπτύξῃ τουριστικήν τινα κίνησιν καὶ νὰ ἀξιοποιήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν χῶρον, ὡς εὑρισκόμενον εἰς γεωγραφικὸν σημεῖον μεταξὺ τῆς κυρίως Εὐρώπης καὶ τῆς Αἰγύπτου, καὶ μετὰ μίαν ἑτέραν ἀπόπειραν ποιᾶς τινος τουριστικῆς ἀναπτύξεως κατὰ τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας τοῦ 1896 —τοὺς πρώτους Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας μετὰ τοὺς παναρχαίους, τότε, ὅτε χάρις εἰς τὸν βαρῶνον Κουμπερτὲν ἀνεβίωσε τὸ Ὀλυμπιακὸν πνεῦμα— ἡ ἐντατικὴ τουριστικὴ προσπάθεια ἔλαβε συγκεκριμένην μορφὴν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1914. Τότε, ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἵδρυσε τὸ Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ συνέστησε παρ’ αὐτῷ καὶ εἰδικὴν τουριστικὴν ὑπηρεσίαν. Συμβαίνει νὰ μὴ εἶμαι μόνον πολιτικός. Συμβαίνει νὰ εἶμαι καὶ κατά τι ἱστορικός. Καὶ δὲν ἀρνοῦμαι ποτὲ —ἀπευθύνομαι καὶ πάλιν πρὸς σᾶς, κ. Μπακόπουλε— τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι μετὰ τὸ 1914, τὸ 1919 καὶ τὸ 1929, καὶ πάλιν ἐπὶ Κυβερνήσεων τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ἡ προσπάθεια πρὸς τουριστικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας ἐνετάθη ἀκόμη περισσότερον.

§106Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἤθελον καὶ ἀνέμενον νὰ ἀκούσω ἀπὸ σᾶς. Καὶ διεμαρτυρήθην, ὅταν ἀντελήφθην, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὀρθῶς ἢ ἐσφαλμένως, ὅτι εἴπατε, ὅτι ἡ τουριστικὴ κοσμογονία ἤρχισεν εἰς τὰ 1953. Ἄρχεται ἀπὸ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς καὶ χαίρω, διότι τὸ ὁμολογεῖτε.

§107Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Δὲν χρειάζεται τὸ ρῆμα ὁμολογῶ. Ὀφείλομεν, ὑπηρετοῦντες τὴν ἱστορίαν, νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν.

§108Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ σᾶς καίῃ τὸ ὄνομα Βενιζέλος.

§109Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Συμβαίνει νὰ ἀπευθύνεσθε εἰς ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον οὐδόλως καίει τὸ ὄνομα Ἐλευθέριος Βενιζέλος.

§110Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου καίει.

§111Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ δὲ ὑπηρετοῦμεν τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι μετὰ τὰ προμνησθέντα ἔτη, ἡ τουριστικὴ προσπάθεια ἔλαβεν ἰδιαιτέραν ἔξαρσιν εἰς τὴν χώραν μας ἀπὸ τοῦ ἔτους 1936, ὅτε, ἐπὶ Κυβερνήσεως Ἰωάννου Μεταξᾶ, ἱδρύθη καὶ εἰδικὸν Ὑπουργεῖον, τὸ Ὑπουργεῖον Τύπου καὶ Τουρισμοῦ. Ταῦτα διὰ τὴν ἱστορικὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὴν μίαν καὶ πρὸς τὴν ἄλλην καὶ πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Βʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Β. Βύζας).

§112Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἠμπορεῖτε εἰς τὰς τρεῖς περιόδους, τὰς ὁποίας ἀναφέρατε, τόσον τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὅσον καὶ τοῦ Ἰωάννου Μεταξᾶ, ὅσον, τέλος, καὶ τῆς περιόδου 1952 καὶ ἐντεῦθεν, νὰ κατονομάσητε ἀποφασιστικὰς ἐκδηλώσεις τουριστικὰς αἱ ὁποῖαι νὰ ἔχουν συνυφανθῆ μὲ τὴν γενικωτέραν τουριστικὴν προσπάθειαν τῆς χώρας; Αὐτὸ θὰ εἶχε σημασίαν. Ἐγώ, πράγματι, ὑπεστήριξα, ὅτι προσπάθεια ἀξία λόγου καὶ σοβαρά, μὲ ἀξιώσεις διεθνοῦς τουριστικῆς προβολῆς, ἤρχισε νὰ ἐκδηλοῦται, πράγματι, μετὰ τὸ 1956. Νομίζω, ὅτι οἱοσδήποτε ἀμερόληπτος παρατηρητὴς καὶ συζητητής, πρέπει νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ ἀνεπιφυλάκτως, ἀσχέτως τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἐπὶ συγκεκριμένων ἔργων ἢ ἐπὶ συγκεκριμένης κατασκευῆς. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ σοβαρὰ προσπάθεια εἰς τὸν τομέα τοῦ τουρισμοῦ, ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1956. Σᾶς ἐρωτῶ καὶ πάλιν, εἰς τὰς τρεῖς περιόδους, ποὺ ἀνεφέρατε, ἠμπορεῖτε νὰ ὀνομάσητε συγκεκριμένας ἐκδηλώσεις τουριστικάς;

§113Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὁμιλῶ ἑλληνιστί. Ἡ λέξις προσπάθεια σημαίνει καὶ ὑποδηλοῖ προσπάθειαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Προσπάθεια δὲν σημαίνει ἐπίτευγμα. Ὁμιλῶμεν δέ, κατὰ βάσιν, περὶ προσπαθείας καὶ οὐχὶ περὶ ἐπιτευγμάτων. Πράγματι δὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, ὅτι δηλαδή, ἐν ἔτει 1914 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἐνεπνεύσθη, μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπιδιώξεων διὰ τὴν δημιουργίαν τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος, καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τουρισμοῦ της, ἀπετέλει, τὸ τονίζω, προσπάθειαν. Δὲν ὡμίλησα περὶ ἐπιτευγμάτων. Περὶ ἐπιτευγμάτων θὰ ὁμιλήσω ἐν συνεχεία καὶ ὅταν θὰ πρέπει.

§114Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Διὰ νὰ διαστείλλωμεν τὰ πράγματα. Μὴ νομίζετε, ὅτι μὲ ὅσα λέγω, θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὰς διαθέσεις, τὰς προθέσεις καὶ τὴν ἐπίδρασιν τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, ἰδιαίτατα δέ, τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου. Ἐνδέχεται, ὁ τουρισμὸς τότε νὰ μὴ ἦτο ἐκ τῶν τομέων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τόσην σημασίαν, ὅσην σήμερον. Ἐνδέχεται, γενικὴ οἰκονομικὴ προπαρασκευὴ νὰ συνετελέσθη καὶ μετὰ τὸ 1952. Οἱαδήποτε, ὅμως, δυνατότης ἦτο δυνατὸν νὰ διαρρεύσῃ πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις καὶ νὰ μὴ παροχετευθῇ εἰς τὸν τομέα τοῦ τουρισμοῦ. Λέγω, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν Κυβερνήσεων Καραμανλῆ ἐδόθη ἡ δέουσα σημασία εἰς τὸν τουριστικὸν τομέα, ὠργανώθη ὑπεράνθρωπος προσπάθεια ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἔχομεν ὡς ἀπόδοσιν ἕνα τεράστιον καὶ πρωτοφανὲς διὰ τὴν χώραν μας τουριστικὸν ἔργον.

§115Ε. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΙΣ. Εἰς τὰ ἄλλα Κράτη τί ἔγινε;

§116Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ὁμιλῶμεν διὰ τὸ ἰδικόν μας Κράτος. Θὰ ποῦμε πρῶτα τί ἔγινε σὲ μᾶς.

§117Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ κάμω μίαν ἀποκατάστασιν. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας, ὅτι φρονεῖ, ὅτι ἡ δέουσα σημασία ἀπεδόθη εἰς τὸν τουριστικὸν τομέα μόνον ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῶν Κυβερνήσεων τῆς Ε.Ρ.Ε. Νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἀνακρίβειαν. Χωρὶς νὰ ἀνατρέξω εἰς μακρότερον παρελθόν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ὅλαι αἱ μεταπολεμικαὶ Κυβερνήσεις καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κέντρου, κατὰ τὴν περίοδον 1950–1951, καὶ ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μολονότι ἡ χώρα διήρχετο σοβαρὰς περιπετείας, αἱ ὁποῖαι κἄθε ἄλλο παρὰ διηυκόλυνον τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τουρισμοῦ, ἀπέδωσαν εἰς τὸν τουρισμὸν κεφαλαιώδη σημασίαν. Βεβαίως, δὲν ἦτο δυνατὸν ἐκείνην τὴν ἐποχὴν νὰ γίνουν ὅλα, ἀλλὰ ἐλήφθησαν ὀργανωτικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προπαρεσκεύασαν τὰ πλαίσια, ἅτινα θὰ ἐπέτρεπον τὴν περαιτέρω ἀνάπτυξιν τοῦ τουρισμοῦ. Καὶ μὲ αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν, θὰ ἤθελα νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ὅλα τὰ ξενοδοχεῖα τὰ σημερινά, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν βάσιν διὰ τοὺς ἀρχαιολογικοὺς τόπους, τὰ ξενοδοχεῖα τῶν Δελφῶν, τῆς Παλαιᾶς Κορίνθου, τοῦ Ναυπλίου, τὸ περίπτερον τῆς Κνωσσοῦ, τῆς Αἰδηψοῦ, τῆς Ἐπιδαύρου, τῶν Μυκηνῶν εἶναι ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐθεμελιώθησαν κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἐτῶν 1949–1950–1951 καὶ ἡ κατασκευή των συνεχίσθη καὶ κατὰ τὰ ἔτη τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Συναγερμοῦ. Εἰδικώτερον, κατὰ τὰ ἔτη 1952–1953 προσετέθησαν νέα ἔργα. Μεταξὺ τῶν νέων ἔργων, τὰ ὁποῖα οἱ περιωρισμένοι προϋπολογισμοὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατώρθωσαν νὰ χρηματοδοτήσουν, εἶναι καὶ τὸ ἔργον τοῦ ξενῶνος τῆς Καστοριᾶς, τῆς ἰδιαιτέρας ἢ γειτονικῆς περιφερείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Διὰ τὸ ἔργον δὲ ἐκεῖνο διετέθησαν τότε, ἀπὸ τὰ ὀλίγα μέσα, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω, ἠδύναντο νὰ διατεθοῦν, ἀρκετὰ κονδύλια. Καὶ οὕτω ὡλοκληρώθη. Ἐὰν ἐτονίσθη καὶ ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μου, τὸν κ. Λυκουρέζον καὶ ἀπὸ τὸν κ. Βοβολίνην, τὸν εὑρισκόμενον ἐπὶ τοῦ βήματος, ἡ ἀποφασιστικὴ σημασία τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ 1952–1953, δηλαδή, τῆς ἀναπροσαρμογῆς, αὐτὸ ὑπῆρξε μία πρόσθετος ἀποφασιστικὴ πρᾶξις, ἡ ὁποία ἐδημιούργησε νέας οἰκονομικὰς προϋποθέσεις. Διότι θὰ ἦτο ἀστεῖον νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀναπτύξεως τουρισμοῦ εἰς μίαν χώραν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ ζωὴ ἦτο τόσον ἀκριβή, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ προσελκυσθοῦν περιηγηταί. Αὐτό, λοιπόν, ἡ ἀναπροσαρμογή, ἀπετέλεσεν ἀναμφισβητήτως ἕνα κίνητρον καὶ ἔδωσε μίαν ὤθησιν, ἡ ὁποία, ἄλλωστε, γίνεται καταφανὴς ἀπὸ τὴν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος συνεχῆ αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν περιηγητῶν. Τὸ ὅτι, ἐν συνεχείᾳ, αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ε.Ρ.Ε. κατώρθωσαν νὰ διαθέσουν μεγαλύτερα κονδύλια ὑπὲρ τοῦ τουρισμοῦ, βεβαίως, ἀποδεικνύει, ὅτι καὶ αἱ Κυβερνήσεις αὐταὶ ἀπέδωσαν τὴν δέουσαν σημασίαν εἰς τὸν πλουτοπαραγωγικὸν τοῦτον κλάδον. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ κριτική, ἡ κριτικὴ δὲν ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι διετέθησαν ὀλίγα χρήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐὰν διετέθησαν τὰ χρήματα αὐτὰ κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον καὶ ἐάν, ὅπως εἶναι τὸ πνεῦμα τῆς συζητουμένης ἐπερωτήσεως, δὲν ἔχουν παραλειφθῆ κέντρα τουριστικά, ἅτινα εἶναι ἀξιόλογα καὶ τὰ ὁποῖα ἠμποροῦσαν νὰ προωθηθοῦν. Συνεπῶς, καταλήγων, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα ἀντιδικίας, οὔτε ζήτημα ἐρίδων. Εἶναι ζήτημα ἀντικειμενικότητος νὰ ἀναγνωρίσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι δίπλα εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, τὴν ὁποίαν εἶχον αἱ Κυβερνήσεις τοῦ κ. Καραμανλῆ, νὰ διαθέσουν σημαντικώτερα κονδύλια, πρέπει ταὐτοχρόνως νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν προεργασίαν τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων καὶ τὴν μεγάλην σημασίαν τῶν ἀποφασιστικῶν ἐκείνων πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς ἔδωσαν ζωηρὰν ὤθησιν εἰς τὸν τουρισμόν.

§118Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐγὼ οὐδέποτε ἐπεζήτησα νὰ ἀμφισβητήσω τὴν προσπάθειαν τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων.

§119Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Τὸ ἐπεζητήσατε, κύριε Ὑπουργέ, μὲ συγχωρεῖτε. Εἴπατε μίαν φράσιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἀντικειμενικότης δὲν σᾶς τὴν συγχωρεῖ. Εἴπατε, ὅτι αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις ἐπέδειξαν ἐγκληματικὴν ἀμέλειαν. Τὸ ἤκουσα. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ζορμπᾶς, χωρὶς νὰ ἔχῃ πρόχειρα στοιχεῖα, διεμαρτυρήθη καὶ ὁ κ. Λυκουρέζος ἐσηκώθη ἐπάνω καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐκάματε μίαν ἀδικίαν. Ὁ κ. Βοβολίνης ὁμιλῶν, καὶ πάλιν ἐπανέφερε τὸ θέμα.

§120Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Εἶναι δικαίωμα τῶν κ. συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἐπαναφέρουν τὸ θέμα. Ἐγώ, ὅταν παρετηρήθη ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Λυκουρέζου, ὅτι ὑπῆρξεν ἐκδήλωσις ἐνδιαφέροντος, ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἀναπροσαρμογῆς, τὸ ὁποῖον ὑπεβοήθησε ἐμμέσως τὸν τουρισμόν, ἀνεγνώρισα, ὅτι πράγματι ὑπῆρξεν ἡ προσπάθεια αὐτή, ἡ ὁποία ἐβοήθησε τὸν τουριστικὸν τομέα. Τοῦτο, ὅμως, δὲν σημαίνει, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ διαφωνῶ, ὅταν καταβάλλεται προσπάθεια ἀπὸ τῆς ἄλλης πλευρᾶς νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι ἐξεδηλώθη σοβαρὸν ἐνδιαφέρον εἰς τὸν τομέα τοῦ τουρισμοῦ. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφερθῶ εἰς τὸ μεμονωμένον ἔργον τοῦ ξενοδοχείου τῆς Καστοριᾶς, ὅταν ἔχωμεν τὰ ποσὰ τῶν ἐπενδύσεων, μὲ οἱανδήποτε βάσιν προϋπολογισμοῦ, ἐὰν θέλητε.

Συνεπῶς, ὅταν ἔχωμεν δεκαπλασίαν ἐκδήλωσιν οἰκονομικοῦ ἐνδιαφέροντος εἰς τὸν τουριστικὸν τομέα, οἱαδήποτε ἄλλη τοποθέτησις, νομίζω ὅτι παρέλκει. Τώρα, ἐὰν ἐπιστεύατε, ὅτι ἡ ἀκρίβεια τῆς ζωῆς ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐπέτρεπε προσέλκυσιν τουριστῶν, εἶναι ἄλλο κεφάλαιον αὐτό. Ἀλλά, πάντως, δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ἐνδιαφέρον εἰς τὸν τουριστικὸν τομέα, ἐκδηλούμενον σοβαρῶς, ὅταν τὸ 1953 εἴχαμεν διάθεσιν ἐξ ἐπενδύσεων 6.025 χιλ.

§121Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Ὅταν ἀναφερώμεθα εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τῶν διατεθέντων κονδυλίων διὰ τὸν τουρισμὸν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κρίνωμεν τὰ γεγονότα, παρὰ μόνον εἰς τὸ πλαίσιον τῶν συνθηκῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὅταν γνωρίζετε, ὅτι ὁ προϋπολογισμός, ὁ συνολικός, τῶν ἐπενδύσεων δὲν ἔφθανε κἂν τὰ 2.000 ἑκατομμύρια, τότε καὶ τὰ 15 ἢ τὰ 20 ἢ τὰ 25 ἑκατομμύρια ἀποτελοῦν ποσοστόν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκτιμήσητε.

§122Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐπὶ 5.000 εἴχατε 2.000.

§123Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Μὴ ζητῆτε νὰ κάμετε μαθηματικὴν ἀναλογίαν. Λέγω, ὅτι ἐπὶ προϋπολογισμοῦ ἐπενδύσεων, ὁ ὁποῖος ἦτο κάτω τῶν 2.000 ἑκατομμυρίων, τὰ 20 ἑκατομμύρια ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελοῦν σημαντικωτέραν συμβολὴν καὶ σημαντικωτέραν θυσίαν ἀπὸ τὰ 200 ἑκατομμύρια μέσα εἰς τὰ 8.000–9.000 ἑκατομμύρια. Διότι γνωρίζετε πολὺ καλύτερον ὅτι ἡ εὐχέρεια τῶν προϋπολογισμῶν τῶν τελευταίων ἐτῶν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ συγκριθῇ μὲ τὴν εὐχέρειαν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§124Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). 5.500 ἑκατομμύρια εἶναι ὁ προϋπολογισμός.

§125Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Πέραν τούτου, δὲν ἠρνήθην ἐγὼ ποτέ, ὅτι ἐξετέλεσεν ἔργα ἡ Κυβέρνησις, εἶπον, μάλιστα, ὅτι ἡ πραγματικὴ κριτικὴ δὲν ἀνάγεται εἰς τὸ ὕψος τῶν διατεθειμένων κονδυλίων, ἀλλ’ εἰς τὸν τρόπον καὶ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπιτυγχάνεται. Ἠμπορεῖ νὰ διαθέσητε δι’ ἕνα ἔργον 100 ἑκατομμύρια. Ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ κακῶς ἐμελετήθη ἢ κακῶς ἐσχεδιάσθη, ἀντὶ νὰ σᾶς εἴπωμεν μπράβο, ὀφείλομεν νὰ σᾶς καθήσωμεν εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ κατηγορουμένου.

§126Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Βεβαίως.

§127Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Καὶ γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχουν καὶ τοιαῦται περιπτώσεις.

§128Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ἐγὼ δὲν γνωρίζω.

§129Θ. ΚΑΨΑΛΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ παράπονόν σας, ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸ ἀναγνωρίσω. Ἀκοῦτε ἀπὸ ὅλους μας, νὰ λέγωμεν ὁ ἕνας διὰ τὴν Κεφαλληνίαν, ὁ ἄλλος διὰ τὴν Ἰθάκην καὶ ὁ ἄλλος διὰ τὰ Κύθηρα. Εἶναι φυσικὸν καὶ μάλιστα εἰς ἕνα προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος διαθέτει ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων, νὰ ἀκούητε αὐτὰ τὰ παράπονα. Καὶ δὲν θὰ ἔπρεπε ἡ στενοχώρια, τὴν ὁποίαν διατυπώνετε μὲ κἄποιον ἔντονον ὕφος, νὰ σᾶς κάμῃ νὰ παραγνωρίζητε τὴν ἰδικήν σας ἀντικειμενικότητα. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, μὲ οἱονδήποτε ἀριθμόν, μὲ ὁποιανδήποτε μελέτην τῆς καταστάσεως, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ὁ τουρισμὸς ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ ὅλας τὰς μεταπολεμικὰς Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἕνας κλάδος, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ προωθηθῇ, καὶ ὅτι μέσα εἰς τὰ πλαίσια τῶν συνθηκῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις κατέβαλλον μεγάλας προσπαθείας. Καὶ τρίτον, ὅτι πράγματι ἡ ἀναπροσαρμογὴ τοῦ νομίσματος, ὑπῆρξεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔδωσε μίαν ἀποφασιστικὴν ὤθησιν εἰς τὸν τουρισμόν. Ἐφ’ ὅσον, λοιπόν, καὶ ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν τὰς καλὰς προθέσεις σας καὶ τὰς προσπαθείας σας, ἀφήσατέ μας αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, νὰ ἀσκῶμεν τὴν κριτικὴν ἐπὶ τῆς ποιότητος ἢ ἐπὶ τοῦ σκοπίμου τῶν διαφόρων ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐκτελεῖτε.

§130Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὰς διακοπάς, αἱ ὁποῖαι, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, ὑπῆρξαν, ἑκατέρωθεν, λίαν διαφωτιστικαί, ἐπανέρχομαι, διὰ νὰ εἴπω, ὅτι μετὰ τὸ Βʹ Παγκόσμιον Πόλεμον ἐγένοντο πολλαὶ ἀπόπειραι τουριστικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας μας. Ἀλλ’ ἂς μὴ λησμονῶμεν, ὅτι αἱ συνθῆκαι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦσαν, διὰ ποικίλους λόγους, κατ’ ἐξοχὴν ἀντίξοοι καὶ δὲν ἐπέτρεπον ἀνάπτυξιν προσπαθείας ἰδιαζόντως δημιουργικῆς καὶ εἰρηνικῆς, εἰς ἕνα τομέα, ὅπως ὁ τοῦ τουρισμοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, ζῶμεν καὶ γνωρίζομεν τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι ὑπῆρξε περίοδος, οὐχὶ δὲ μακρὰν τῶν νῦν χρόνων, καθ’ ἣν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῇ τουρισμὸς ἢ νὰ ἔλθουν τουρίσται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι μέχρι τῆς 9 Ἀπριλίου 1953 τὸ δολλάριον ἐτιμᾶτο πρὸς 15 δραχμὰς καὶ ὅτι παλαιότερον ἡ τιμή του ἦτο μικροτέρα. Πῶς νὰ ἔλθουν ξένοι διὰ νὰ ἐξοδεύσουν ἐδῶ τὸ χρῆμα των, ὅταν οἱ ἴδιοι οἱ Ἕλληνες, οἱ ἔχοντες συγγενεῖς εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἢ ἀλλαχοῦ, τοὺς ἔγραφον νὰ μὴ στέλλουν δολλάρια, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα πηγαίνουν χαμένα; Τοῦτ’ αὐτὸ συνέβαινε καὶ μὲ κάθε ξένον, ἰσχυρόν, νόμισμα. Ἡ ἔκκλησις τῶν Ἑλλήνων ἦτο νὰ ἀποφεύγεται ἡ ἀποστολὴ αὐτουσίου συναλλάγματος. Σεῖς, κ. Μπουρνιᾶ, γνωρίζετε, ὅτι αἱ ναυτικαὶ οἰκογένειαι ἀπέφευγον νὰ δεχθοῦν συνάλλαγμα ἀπὸ τὰ ταξειδεύοντα μέλη των, συνάλλαγμα, τὸ ὁποῖον, ὑποτίθεται, ὅτι θὰ ἐλάφρυνε τὰ οἰκογενειακὰ βάρη. Διότι τὸ συνάλλαγμα ἐκεῖνο ἐξηνεμίζετο. Γνωρίζετε δέ, ὅτι παρεκάλουν τὰ ταξειδεύοντα τέκνα των καὶ γενικῶς τὰ ταξειδεύοντα μέλη τῶν οἰκογενειῶν, νὰ ἀποστέλλουν οὐχὶ συνάλλαγμα, ἀλλὰ διάφορα εἴδη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπώλουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ οὕτω θὰ ἐνισχύετο ἡ οἰκογενειακὴ οἰκονομία. Ἐστέλλοντο δὲ τότε ποικίλα εἴδη, ἀπὸ τοῦ πλέον πιθανοῦ μέχρι τοῦ πλέον ἀπιθάνου. Συνεπῶς, δὲν ἦτο δυνατὸν καί, ἀτυχῶς, ἐπὶ πολλὰ ἔτη, μὲ τὸ δολλάριον τῶν 15 δραχμῶν ἢ καὶ τὸ εὐθηνότερον, νὰ γίνεται σοβαρὸς λόγος περὶ τουριστικῆς ἀξιοποιήσεως τῆς χώρας καὶ δὴ περὶ ηὐξημένης προσελεύσεως τουριστῶν περιηγουμένων χάριν ψυχαγωγίας. Γνωρίζετε δέ, ὅτι οἱ τουρίσται ἐπιθυμοῦν νὰ ἀπολαύσουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐθηνοτέρας, δι’ ἐκείνους, τιμάς. Καὶ ἂς μὴ λησμονῶμεν, ὅτι εἰς τὴν χώραν μας ὑπῆρξαν καὶ τουρίσται, οἱ ὁποῖοι προσεπάθησαν νὰ ἀποζήσουν προσφέροντες καὶ πωλοῦντες τὸ αἷμα των εἰς τοὺς αἱμοληπτικούς μας ὀργανισμούς. Ἡ νομισματικὴ ἀναπροσαρμογὴ τῆς 9 Ἀπριλίου 1953, καὶ οὐδεὶς δύναται τοῦτο νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, ὑπῆρξε καὶ διὰ τὸν τουρισμὸν —τὸ συνδετικὸν «καὶ» τὸ τονίζω ἰδιαιτέρως— κατ’ ἐξοχὴν σωστική. Ἰδοὺ δὲ μία χαρακτηριστικὴ εἰκὼν ἐξ ἀδιαψεύστων ἀριθμῶν. Τὸ ἐλεύθερον κρατικὸν ταξιδιωτικὸν συνάλλαγμα ἐνεφανίσθη κατὰ τὴν κρίσιμον πενταετίαν 1949–1953 εἰς τὰ ἀκόλουθα ὕψη:

Δηλαδή, τῷ 1949 εἴχομεν 3.000.000 δολλάρια καὶ τῷ 1953 εἴχομεν 19.000.000 δολλάρια περίπου, ἤτοι ἐντὸς πενταετίας ὑπερεξαπλασιάσθη τὸ ἐλεύθερον κρατικὸν ταξιδιωτικὸν συνάλλαγμα. Μεταξὺ δὲ τῶν ἐτῶν 1952 καὶ 1953 (τοῦ ἔτους, δηλαδή, τῆς νομισματικῆς ἀναπροσαρμογῆς) βλέπομεν τὸ συνάλλαγμα ὑπερδιπλασιαζόμενον. Βεβαίως, ἔκτοτε οἱ ἀριθμοὶ ηὐξήθησαν πολλαπλασίως, χωρίς, ὅμως, καὶ νὰ δυνάμεθα νὰ ὁμιλῶμεν περὶ τουριστικοῦ θαύματος καὶ χωρὶς νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπαίρεται ὅλως ἰδιαιτέρως. Ἰδοὺ δὲ διατί. Ἀπὸ πίνακα τοῦ ἀριθμοῦ τουριστῶν εἰς τὰς κυριωτέρας χώρας τῆς Δυτικῆς, Κεντρικῆς καὶ Νοτιοανατολικῆς Εὐρώπης (περιλαμβανομένης ἐκ τῶν κομμουνιστικῶν χωρῶν καὶ τῆς Νοτιοσλαυΐας) προκύπτει, ὅτι, κατὰ τὸ 1960, ἡ Ἑλλὰς ἤρχετο πρὸ τῆς Τουρκίας, ἡ ὁποία οὐδέποτε εἶχεν ἄξιον λόγου τουρισμόν. Χωρὶς νὰ ὁμιλήσωμεν, δηλαδή, διὰ τὴν Ἰταλίαν, ἥτις ἔχει δέκα ἑκατομμύρια περιηγητῶν, καὶ τὰς ἄλλας μεγάλας χώρας, ἀναφέρομεν ἁπλῶς, ὅτι ἡ Ἑλλὰς μὲ τοὺς 350.000 τουρίστας της, ἕπεται καὶ τῆς Αὐστρίας, ἥτις εἶχε 4.400.000 τουρίστας, καὶ τῆς Ἱσπανίας 4.350.000, καὶ τοῦ Βελγίου 1.550.000, καὶ τῆς Ὁλλανδίας 1.480.000 καὶ τῆς Ἐρυθρᾶς Νοτιοσλαυΐας 800.000. Ἤτοι ἐρχόμεθα μὲν πρὸ τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ἑπόμεθα τῆς Νοτιοσλαυΐας, ἥτις πλὴν τῶν Δαλματικῶν Ἀκτῶν καί τινων ἄλλων Βυζαντινῶν, Ἑλληνικῶν, δηλαδή, στοιχείων οὐδὲν ἕτερον τουριστικὸν ἐνδιαφέρον παρουσιάζει. Καὶ ταῦτα μὲν διὰ νὰ ἀκούεται πάντοτε ἡ ἀλήθεια. Καὶ ἂς μὴ ὁμιλῶμεν περὶ θαύματος.

§131Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Τὸ ἔτος 1961, ὁ ἀριθμὸς τῶν τουριστῶν ἀνῆλθεν εἰς 490.000.

§132Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Ὁμιλῶ βάσει τῶν ἐπισήμως δημοσιευθεισῶν στατιστικῶν. Εἶμαι δέ, πάντως, ὡς δίκαιος κριτής, εὐτυχής, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεγνώρισε τὴν προσπάθειαν τῶν ἐτῶν 1952 –1954 καὶ τὴν ἀνεγνώρισε, ἐπιπροσθέτως, ὡς πρόδρομον τῆς περαιτέρω σημειωθείσης τουριστικῆς ἀξιοποιήσεως.

§133Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Ὄχι ἀκριβῶς αὐτό.

§134Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Λυποῦμαι, τότε, διότι σᾶς ἀπένειμα τὸν ἔπαινον.

§135Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Τότε νὰ τὸν ἀνακαλέσητε.

§136Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Καὶ λυποῦμαι, ἀκόμη, διότι ἐνῷ τὸ ὕφος τὸ ἰδικόν μου εἶναι ἀγωνιστικόν, τὸ ὕφος τὸ ἰδικόν σας, κύριε Ὑπουργέ, εἶναι ἐριστικόν. Ἐπανέρχομαι, κ. Ὑπουργέ, εἰς τὴν βασικήν μου διακήρυξιν, ὅτι ἀνήκω εἰς κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀγαπᾶ τοὺς ἀγῶνας καὶ ὄχι εἰς κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀγαπᾶ τὰς ἔριδας.

§137Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Κάμνετε λάθος. Οὔτε ὕφος ἐριστικὸν ἔχω, οὔτε ὑπάρχει λόγος αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῶν ἀπόψεών μου. Ἐγὼ τὰς ἀπόψεις μου τὰς διετύπωσα σαφῶς. Εἶπον, ὅτι ἐφ’ ὅσον θίγεται θέμα ἀναπροσαρμογῆς, ὡς προδρόμου τῆς οἰκονομικῆς ἐξελίξεως καὶ τῆς οἰκονομικῆς προσπαθείας, δὲν εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῇ τὴν σημασίαν αὐτῆς. Ἐπὶ τοῦ τουριστικοῦ, ὅμως, τομέως, ὡμολογήσατε καὶ σεῖς πρὸ ὀλίγου, ἀπὸ συμφώνου μὲ τὸν διακόψαντα κ. συνάδελφον, ὅτι ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν ἔκαμα χρῆσιν τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς «ἐγκληματικῆς ἐγκαταλείψεως τοῦ τομέως».

§138Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, λυποῦμαι, διότι ἐκάματε χρῆσιν ὄχι τῆς λέξεως, ἀλλὰ τῆς φράσεως «ἐγκληματικὴ ἐγκατάλειψις τῶν ἄλλων».

§139Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Προεδρ. Κυβερνήσεως). Πῶς, τότε, εἴπατε, ὅτι ἀνεγνώρισα τὴν ἀναπροσαρμογὴν ὡς προσπάθειαν ἀποφασιστικὴν εἰς τὸν τομέα τοῦ τουρισμοῦ;

§140Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μετὰ τὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Λυκουρέζου, τὴν ἀλήθειαν φιλοτιμίαν ποιούμενος, ἠναγκάσθητε νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι τὸ ἔργον τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων (Παπάγου–Μαρκεζίνη) ὑπῆρξεν ὁ πρόδρομος τῆς τουριστικῆς ἀναπτύξεως τῆς χώρας. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ προσπάθεια τῶν ἐτῶν 1952– 1953–1954, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν μετεῖχεν ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔτεινε μόνον εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν οἰκονομικῶν προϋποθέσεων, αἵτινες θὰ ἐπέτρεπον περαιτέρω ἀξιοποίησιν τῶν ποικίλων τομέων τῆς οἰκονομικῆς δραστηριότητος τῆς χώρας μας. Πέραν τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, ἅτινα ἐλήφθησαν τότε, ὑπῆρχε καὶ ὁλόκληρον σχέδιον τουριστικῆς ἀναπτύξεως καὶ ἀξιοποιήσεως τῆς Ἑλλάδος. Ἐνθυμοῦμαι δέ, ὅτι ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς παραιτήσεώς του ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Συντονισμοῦ, εἰς μίαν συνάντησιν, ὁ νῦν Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν καὶ Ἀρχηγός μου κ. Σπῦρος Μαρκεζίνης, μᾶς ἀνέπτυξεν ὁλόκληρον τουριστικὸν σχέδιον, τὸ ὁποῖον, μάλιστα, ἀπεκάλει: «Σχέδιον Ἀναπτύξεως τοῦ Τουριστικοῦ Τριγώνου τῆς Ἑλλάδος, ὡς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Τουριστικοῦ Θαλασσίου Ρόμβου». Οἱ γνωρίζοντες τὴν Ἑλλάδα γενικῶς, καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἰδιαιτέραν των ἐκλογικὴν περιφέρειαν, δύνανται νὰ ἀντιληφθοῦν τὸ σχέδιον. Ἀτυχῶς διὰ τὸ Ἔθνος —θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ, ὁ κ. Μπακόπουλος, νὰ τὸ εἴπω— ἐπηκολούθησεν ἡ παραίτησις τοῦ κ. Μαρκεζίνη.

§141ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. .... (Ὁμιλεῖ μὴ ἀκουόμενος).

§142Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ πνεῦμα σας δὲν εἶναι καθόλου ἀξιόλογον. Εἶναι κακίστης, χειρίστης ποιότητος. Διὰ τὸν τουρισμόν, στοιχεῖον ἀπαραίτητον —πέραν τῆς οἰκονομικῆς εὐρωστίας— εἶναι ἡ φαντασία. Ὑπάρχουν εἰς τὸν τόπον μας ἀκόμη ἄπειρα ὅσα στοιχεῖα πρός, περαιτέρω, ὁλοκλήρωσιν τῆς τουριστικῆς ἀναπτύξεως. Θὰ ἠδυνάμην δὲ νὰ εἴπω, ὅσον καὶ ἐὰν κινδυνεύω νὰ δυσαρεστήσω καὶ ἰδιαιτέρους φίλους μου πλέον, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἀτυχὲς ξενοδοχεῖον τῆς Πάρνηθος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀξιοποιηθῇ καὶ δὴ ἀποτελεσματικῶς. Χρειάζεται, ὅμως, γνῶσις τῶν συνθηκῶν, χρειάζεται τοποθέτησις τῶν ἀναγκῶν, χρειάζεται προγραμματισμός. Τὸ ἐπαναλαμβάνω. Χρειάζεται γνῶσις καὶ προγραμματισμός. Πρὸς Θεοῦ δὲ ὄχι ὅ,τι χαρακτηρίζει τὴν ὑφισταμένην, τὴν σημερινήν, Κυβέρνησιν τῆς χώρας. Πρὸς Θεοῦ, δηλαδή, ὄχι συμπτωματισμός. Διότι γνωρίζετε, ὅτι ἡ μεγάλη ἀσθένεια τῆς φυλῆς μας εἶναι ὁ συμπτωματισμός, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι εἰς τὸν συμπτωματισμὸν ὀφείλομεν καὶ γεγονότα τινά, ἅτινα ἐν τῇ διαδρομῇ τῆς ἱστορίας μας ἀπέβησαν σωτήρια. Ἐν προκειμένῳ, ὅμως, χρησιμοποιῶ τὴν λέξιν συμπτωματισμός, ἵνα μὴ εἴπω κομματισμός. Ἡμεῖς οἱ Προοδευτικοί, δὲν εἴμεθα ἀρνηταί, ὅπως ἠθέλησε νὰ ἐμφανίσῃ ἑαυτόν, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ ἀρνητισμὸς —λατινιστὶ MU-TATISMUS, ὡς ὁ ὅρος παγκοσμίως ἐπεκράτησε— εἶναι χαρακτηριστικὸς τῶν πρώτων παιδικῶν ἐτῶν, τῶν μεταξὺ 5 καὶ 7 ἐτῶν. Χαρακτηρίζει δέ, ὁμοίως, τοὺς καταληφθέντας ὑπὸ βαθυτάτου γήρατος. Δὲν χαρακτηρίζει, πάντως, τοὺς ὡρίμους ἄνδρας. Ἡμεῖς δὲ ἀπευθυνόμεθα πρὸς ὡρίμους ἄνδρας. Ὄχι εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ τοποθετοῦν ἑαυτοὺς ἐν τῇ παιδικωτάτῃ ἡλικίᾳ, εἴτε ἐν τῷ βαθυτάτῳ γήρατι. Ἡμεῖς, καὶ τὸ τονίζω εἰδικῶς διὰ τὸν κ. Μπακόπουλον, δὲν λέγομεν, ὅπως λέγει ὁ κ. Μακρῆς, διὰ τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας μετέχει, ὅτι «ἀπὸ ἡμᾶς ἀρχίζει ἡ ἱστορία». Ἡ ἱστορία, ἡ Ἑλληνική, εἶναι πολὺ μακρά, μακροτάτη. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς συνεπείας, ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς συνεχείας. Εἴμεθα, δηλαδή, ὑπὲρ τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ νὰ ὑπάρξωμεν ὡς Κράτος, ὡς φυλή, ὡς Ἔθνος. Βεβαίως, δὲν στρεφόμεθα πρὸς τὸ παρελθὸν διὰ νὰ ἀναζήσωμεν πάθη, διὰ νὰ ἀναβιώσωμεν κακίας, διὰ νὰ ἀντλήσωμεν ἐνδεχόμενον μῖσος. Δὲν ἐπιδιώκομεν τὴν τύχην τῆς γυναικὸς τοῦ Λώτ. Δὲν φιλοδοξοῦμεν, στρεφόμενοι πρὸς τὰ ὀπίσω, νὰ καταστῶμεν στήλη ἅλατος. Ἡμεῖς σεβόμεθα, ἀπεριορίστως, τοὺς προϋπάρξαντας. Ὅταν, βεβαίως, οὗτοι ἔδρασαν ἐπ’ ἀγαθῷ. Ὅταν ἔδρασαν ὑπὲρ τοῦ τόπου τοὺς τιμῶμεν, τοὺς σεβόμεθα. Καὶ πάντοτε ἀτενίζομεν πρὸς τὰ ἐμπρός. Ὅπως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐθνικῶν θεμάτων, οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικοῦ θέματος τοῦ τουρισμοῦ, ἐνδιαφερόμεθα, καὶ δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν, ἐλέγχοντες καὶ ὑποδεικνύοντες, δι’ ἓν δημιουργικὸν παρόν. Ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ δὲ νὰ ὀνειροπολῶμεν ἓν ἔτι δημιουργικώτερον μέλλον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ Προοδευτικοί, θὰ διαδραματίσωμεν, καὶ θὰ διαδραματίσωμεν, διὰ χρόνον μακρόν, τὸν πρῶτον ρόλον. (Χειροκροτήματα).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Τσάτσος, ἔχει τὸν λόγον.

§144Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θεωρῶ, ὅτι ὑπῆρξε μία εὐτυχὴς συγκυρία ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος. Εἰς τὰς προηγουμένας συνόδους καὶ περιόδους, λόγῳ σειρᾶς νομοθετημάτων περὶ τουρισμοῦ, τὰ ὁποῖα κατετίθεντο, ἐδόθη ἑκάστοτε ἐν τῇ Ἐθνικῇ Ἀντιπροσωπείᾳ ἡ εὐκαιρία νὰ ἀναπτύξῃ ἀπόψεις σχετικῶς μὲ τὸ θέμα, νὰ ἀναπτύξῃ καὶ γενικὰς ἀπόψεις, πρᾶγμα ποὺ εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον, ἀλλὰ καὶ κάτι, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προσωπικῶς, δὲν ὑποτιμῶ, ἀπόψεις ἀναφερομένας εἰς τοπικὰ προβλήματα τοῦ Τουρισμοῦ. Ἤδη, μὴ ὑπάρχοντος, κατὰ σύμπτωσιν, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐκκρεμοῦς νομοθετήματος, σχέσιν ἔχοντος μὲ τὸν τουρισμόν, ἀποτελεῖ μίαν εὐτυχῆ συγκυρίαν ἡ διατύπωσις αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως καὶ εὐτυχῆ συγκυρίαν ἡ κατὰ πρωτοβουλίαν, νομίζω, συναδέλφων Προοδευτικῶν, γενίκευσις τῆς συζητήσεως. Πρὶν εἰσέλθω εἰς γενικώτερα θέματα, ἤθελα νὰ ἀναφερθῶ εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ἐγκαινιάζω, οὕτως εἰπεῖν, τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν, ὡς βουλευτὴς καὶ μὴ Ὑπουργός, ὕστερα ἀπὸ μίαν 6ετίαν, ἐκφράζων παραλλήλως μὲ τὸν ἐπερωτῶντα τὴν εὐχὴν νὰ ἐξετάσῃ εὐμενῶς ἡ Κυβέρνησις τὸ θέμα τοῦ ξενοδοχείου τῆς Ἰθάκης. Πιστεύω, πράγματι, ὅτι διὰ δύο λόγους κυρίως πρέπει τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Ἰθάκης νὰ γίνῃ. Πρέπει νὰ γίνῃ πρῶτον, διότι εἰς ὁλόκληρον τὸν κόσμον ἡ λέξις Ἰθάκη ἠλεκτρίζει. Ἡ Ἰθάκη εἶναι πατρὶς τοῦ Ὀδυσσέως, καὶ οἱ Εὐρωπαῖοι, εἴτε τὸ θέλομεν εἴτε δὲν τὸ θέλομεν, εἴτε μᾶς ἀρέσει εἴτε ὄχι, δὲν μᾶς συνδέουν οὔτε μὲ τὸν Ἀγαμέμνονα οὔτε μὲ τὸν Ἀχιλλέα. Μᾶς συνδέουν μὲ τὸν πονηρόν, τὸν πολυμήχανον Ὀδυσσέα. Καὶ ὅλοι οἱ ξένοι θέλουν νὰ ἐπισκεφθοῦν τὴν πατρίδα τοῦ Ὀδυσσέως. Δεύτερος λόγος. Ὅταν κάνῃ κανεὶς τουριστικὸν πρόγραμμα, πρέπει νὰ σκέπτεται κατὰ εὐρυτέρας περιφερείας, πρέπει νὰ σκέπτεται τὸν τουρίστα, ὁ ὁποῖος θὰ πάῃ εἰς μίαν ζώνην τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐκεῖ θὰ περιδιαβάσῃ μὲ βάσιν κἄποιο νησὶ ἢ κἄποιαν πόλιν σὲ ὅ,τι εἶναι γύρω του. Ὅταν λοιπόν, ἔχωμεν θεμελιωμένην βάσιν τουριστικὴν τὴν Κέρκυραν, ἀποτελεῖ εὔλογον σκέψιν νὰ κάμωμεν καὶ εἰς τὰς πέριξ νήσους ἐρείσματα τουριστικά. Καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Ἰθάκη παρέχει εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἄριστον ἔδαφος. Παρέχει ἄριστον ἔδαφος καὶ δι’ ἕνα τρίτον λόγον. Διότι οἱ κάτοικοι τῆς νήσου εἶναι εὐεπίφοροι εἰς τουρισμόν, εἶναι ἄνθρωποι ταξιδευμένοι, ἄνθρωποι ποὺ ξαίρουν ἀπὸ ζωὴν καὶ συναναστροφὴν μὲ ξένους περισσότερον ἀπὸ κατοίκους ἄλλων περιοχῶν καὶ ἑπομένως θὰ εὕρωμεν ἀμέσως ἕνα ἔδαφος κατάλληλον διὰ νὰ κάμωμεν ξένον τουρισμόν, ποὺ μᾶς ἐνδιαφέρει κατὰ πρῶτον λόγον. Δὲν θὰ ἠμποροῦσα νὰ δώσω τὴν αὐτὴν ἱκανοποίησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα κ. συνάδελφον ἐκ Πειραιῶς, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ἐπεσκέφθην τὰ Κύθηρα, δὲν συνεμερίσθην τὰς ταλαιπωρίας του καὶ κατὰ τὴν μετάβασιν καὶ κατὰ τὴν ἀναχώρησιν καὶ δὲν γνωρίζω τὴν περιοχήν. Δὲν νομίζω, ὅμως, λόγῳ τῆς τοποθετήσεως τῆς νήσου, ὄχι τῶν φυσικῶν καλλονῶν της, τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω, ὅτι ἔχει τὴν αὐτὴν σημασίαν ἀπὸ ἀπόψεως προγραμματισμοῦ ἡ δημιουργία τουριστικῆς κινήσεως ἐν Κυθήροις καὶ ἐν Ἰθάκῃ. Ἡ Ἰθάκη πρέπει κατὰ πολὺ νὰ προταχθῇ. Κατόπιν τούτου, κ. συνάδελφοι, καὶ ἐπωφελούμενος τοῦ γεγονότος, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἠθέλησαν νὰ δώσουν μίαν εὐρύτητα εἰς τὸ θέμα τοῦ τουρισμοῦ καὶ νὰ τὸ ἐξετάσουν ἀφ’ ὑψηλοῦ, νομίζω, ὅτι μοῦ παρέχεται καὶ ἐμένα μία εὐκαιρία νὰ ἴδω, ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μου σκοπιᾶς, τῆς προσωπικῆς μου σκοπιᾶς, πῶς βλέπω τὸ ἔργον, τὸ συντελεσθὲν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ πῶς βλέπω κυρίως τί πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τὸ μέλλον. Διότι καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι τὴν ἀποστροφὴν τοῦ λόγου τοῦ κατελθόντος τοῦ βήματος, ὅτι κυρίως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν μέλλουσαν τουριστικὴν πολιτικήν. Θὰ ἤθελα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ νὰ διατυπώσω ὡρισμένας βασικὰς ἀρχάς. Ἀρχὴ πρώτη. Ἀποτελεῖ πλάνην νὰ νομίζωμεν, ὅτι ὁ τουρισμὸς εἶναι ἡ κυρία πηγὴ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ὄχι. Καὶ ἄλλοτε μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία νὰ τονίσω, ἀπαντῶν εἰς συναδέλφους τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ὅτι οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις τῆς 6ετίας ἐσκέφθη, ὅτι ὁ τουρισμὸς ἀποτελεῖ τὴν πρώτην πηγὴν ἐθνικοῦ πλούτου. Ἀποτελεῖ μετὰ τὴν γεωργίαν καὶ μετὰ τὴν βιομηχανίαν, τὴν τρίτην πηγὴν πλούτου. Μὲ ἕνα πρόσθετον τεράστιον πλεονέκτημα, συνιστάμενον εἰς τοῦτο: Ὅτι ὁ Τουρισμὸς περιέχει ἐπενδύσεις, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἀμέσου ἀποδόσεως. Καὶ ἑπομένως, ναὶ μὲν εἶναι ὀλιγώτερον σημαντικὸν τὸ σύνολον τοῦ τουρισμοῦ ὡς πηγῆς πλουτοπαραγωγικῆς, ἀλλὰ ἔχει τὴν ἀξίαν τῆς ταχείας ἀποδόσεως. Δευτέρα ἀρχή. Δὲν πρέπει ποτὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ὁ τουρισμὸς δὲν εἶναι μόνον πλουτοπαραγωγικὴ πηγή, εἶναι πηγὴ πλουτισμοῦ καὶ διεθνοῦς προβολῆς τῆς χώρας μας. Καὶ θὰ ἀπετέλει ἀδυναμίαν πάσης τουριστικῆς πολιτικῆς, ἐὰν αὐτὸ τὸ δεύτερον στοιχεῖον ἠγνοεῖτο ἢ παρημελεῖτο καὶ ἂν δὲν ἐσταθμίζοντο πάντα τὰ στοιχεῖα τῆς γενικωτέρας πολιτικῆς προβολῆς τῆς Ἑλλάδος, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸν τουρισμόν. Ὅσοι ἔχουν ταξιδεύσει, γνωρίζουν καλὰ πόσον δύσκολον διὰ μίαν χώραν εἶναι νὰ προβληθῇ εἰς τὰς ἀχανεῖς μεγάλας χώρας, ἀπὸ τὰς ὁποίας περιμένει εἴτε βοήθειαν οἰκονομικήν, εἴτε ἐνίσχυσιν πολιτικήν, εἴτε τουριστικὴν ἀκόμη κίνησιν. Ἡ διείσδυσις, τὴν ὁποίαν κατορθώνει ἡ τουριστικὴ διαφήμισις καὶ ἡ ἐπικοινωνία ἡ τουριστική, ἀποτελεῖ ἓν ἀπὸ τὰ καλύτερα, τὰ σημαντικώτερα μέσα προβολῆς τῆς χώρας εἰς τὸ ἐξωτερικόν, διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω, κ. συνάδελφοι, καὶ τὸ ἕτερον γεγονός, ὅτι ἡ δημιουργία ἑνὸς δικτύου πολιτισμένων τουριστικῶν κέντρων εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, ἀποτελεῖ καὶ μίαν πρᾶξιν ἐσωτερικῆς πολιτιστικῆς πολιτικῆς, διότι καλλιεργεῖ καὶ τὴν ἰδίαν τὴν χώραν, καλιεργεῖ καὶ τοὺς κατοίκους της.

§145Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Οὐδεὶς τὸ ἀμφισβητεῖ.

§146Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἦλθα διὰ νὰ ἀντιδικήσω. Διότι ἐὰν σᾶς κατέχῃ ἡ ἐπιθυμία νὰ ἀντιδικήσωμεν, ἐμένα μὲ κατέχει ἡ ἐπιθυμία νὰ συμφωνήσωμεν.

§147Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Τὴν ἱεράρχησιν νὰ μᾶς εἴπητε.

§148Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Μὴ ἀδημονῆτε, νὰ ἔχητε τὸ χάρισμα τῆς ὑπομονῆς. Τί προσδοκῶμεν ἀπὸ τὸν Τουρισμόν. Προσδοκῶμεν αὔξησιν τουριστικοῦ συναλλάγματος, προσδοκῶμεν αὔξησιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, αὔξησιν τῆς ἀπασχολήσεως καὶ πολιτιστικήν, ὅπως εἶπα, προβολὴν τῆς χώρας. Τέσσαρα πράγματα. Καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Κοθρῆν νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ διὰ μίαν φορὰν νὰ ὑπάρξῃ μία ἀγόρευσις ἀπὸ τοῦ βήματος, ἡ ὁποία νὰ θέτῃ κάπως γενικώτερον τὸ ζήτημα καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἐπιπέδου, τὸ ὁποῖον, ὅπως ὀρθῶς εἴπατε, δὲν ἀμφισβητεῖται. Τί ἐπιδιώξαμεν κατὰ τὴν 5ετίαν. Τί ἐπεδιώξαμεν πάντοτε, δηλαδὴ καὶ πρὸ τῆς 5ετίας. Προσέλκυσιν ξένων, πρῶτον, πολλῶν ξένων. Δεύτερον, εἰ δυνατὸν εὐπόρων ξένων. Διότι αὐτοὶ φέρουν περισσότερον συνάλλαγμα. Ἐλέχθη, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα χώρα διὰ νὰ φέρῃ εὐπόρους ξένους. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴμεθα ὁ Τουρισμὸς τῶν πτωχοτέρων τάξεων, ὅπως αὐτοὺς ποὺ βλέπωμεν εἰς τοὺς δρόμους τὸ καλοκαίρι ἀξύριστους καὶ ἀνυπόδητους;

§149Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐλέχθη τέτοιο πρᾶγμα.

§150Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Διατὶ θίγεσθε. Ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ σᾶς θίξω.

§151Ε. ΖΑΝΝΗΣ. Στηρίζεσθε εἰς μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμνε κάποιος ἀπίθανος.

§152Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Δὲν εἶσθε μόνον σεῖς εἰς τὴν Βουλήν. Ἔχομεν καὶ τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν ὡρισμένα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σοβαρότητα καὶ πρέπει καὶ ἐγὼ μὲ σοβαρότητα νὰ τὰ ἀντιμετωπίσω. Ὑπεστηρίχθη κυρίως ὁ λεγόμενος κοινωνικὸς καὶ λαϊκὸς τουρισμός. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ. Ἀπὸ πλευρᾶς οἰκονομικῆς ἀποδόσεως, πρέπει νὰ πᾶμε εἰς τοὺς εὐπόρους. Ἀλλὰ πρέπει νὰ κάμωμεν καὶ κἄτι περισσότερον. Πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν τοὺς τουρίστας μὲ μακροὺς μέσους ὅρους διαμονῆς. Οἱ τουρίσται δὲν μετρῶνται μὲ ἀριθμούς. Καὶ ἐγὼ παρακάτω θὰ κάμω τὸ λάθος, κύριοι συνάδελφοι, διότι δὲν ἔχω ἄλλα στοιχεῖα διαθέσιμα, νὰ ἀριθμήσω τουρίστας. Ἀλλὰ εἶναι λάθος. Θὰ ἔπρεπε νὰ σᾶς ὁμιλήσω διὰ διανυκτερεύσεις. Καὶ ἡ στατιστικὴ ὑπηρεσία, μὲ αὐτὴν τὴν βάσιν ἔπρεπε νὰ κινῆται. Ὁπόταν, κύριοι συνάδελφοι, ἀπαντῶν εἰς κἄποιαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Βοβολίνη, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀπὸ ποῖον, θὰ ἔλεγον, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα κατὰ εὐτυχῆ σύμπτωσιν, διότι εἶναι χώρα μακρυνὴ καὶ ὁ τουρίστας ποὺ ἔρχεται λόγῳ ἀνάγκης μένει περισσότερον, ἔχομεν 4πλασίας διανυκτερεύσεις ἀπὸ ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν. Οὕτως, ἐὰν ἔχωμεν ἐφέτος 500 χιλιάδες τουρίστας ἐν Ἑλλάδι, αὐτοὶ ἰσοδυναμοῦν οἰκονομικῶς μὲ 2 ἑκατ. τουρίστας ἐν Ἰταλίᾳ. Ἀρχὴ καὶ ἐπιδίωξίς μας εἶναι ἡ προσέλκυσις αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῶν ξένων, χωρὶς νὰ ἀγνοῶ καὶ τοὺς μὴ πλουσίους, τοὺς ὁποίους θεωρῶ πολὺ σημαντικούς, διότι ἀπὸ αὐτοὺς πολλοὶ εἶναι διανοούμενοι καὶ εἴπομεν, ὅτι ὁ τουρισμὸς ἔχει καὶ ἠθικούς, πνευματικοὺς σκοποὺς καὶ ἔπειτα, διότι αὐτοὶ οἱ μὴ εὔποροι εἶναι πολὺ συχνὰ οἱ καλύτεροι «κράχτες» καὶ προπομποὶ διὰ νὰ προσελκύσουν καὶ τοὺς εὐπόρους. Θὰ ἐπιδιώξωμεν, ἐπίσης, κύριοι, νὰ προσελκύσωμεν τουρίστας ἐκ Μ. Ἀνατολῆς, ἀπὸ ἐκείνην τὴν πηγήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀντλούσαμεν εἰς τὰ παλαιότερα χρόνια ὅλο μας τὸ τουριστικὸν συνάλλαγμα, ὅταν ὁ τουρισμός μας εὑρίσκετο εἰς τὰ σπάργανα. Ὅταν βλέπωμεν νὰ γεμίζουν ξενοδοχεῖα εἰς τὰ ὄρη τοῦ Λιβάνου καὶ εἰς τὰ ὄρη τῆς Κύπρου, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀποτελῇ ἀντικειμενικόν μας σκοπὸν τὸ νὰ προσελκύσωμεν ὅλον αὐτὸν τὸν τουρισμὸν πρὸς τὴν χώραν μας. Ἄλλη ἀρχή, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μᾶς διέπῃ εἰς τὴν τουριστικήν μας σκέψιν καὶ τὴν τουριστικήν μας πολιτικήν, εἶναι ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς πολλὰς θυσίας χάριν τῆς ταχύτητος, ἐνσυνειδήτους θυσίας. 1ον, διότι ἡ Ἑλλὰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχει ἰδιαιτέρως ἀνάγκην τοῦ τουριστικοῦ μας συναλλάγματος, τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἔχῃ τόσην ἀνάγκην ὅταν ἀναπτυχθῇ ἡ γεωργία καὶ ἡ βιομηχανία μας, ὁπότε θὰ καλύψῃ δι’ ἀσφαλεστέρων μέσων τὸ ἄνοιγμα τοῦ ἰσοζυγίου τῶν ἐξωτερικῶν μας πληρωμῶν. Δεύτερον, ἔχει δημιουργηθῆ ἓν εἶδος ρεύματος, γύρω ἀπὸ τὴν λέξιν «Ἑλλὰς» ὡς τουριστικοῦ κέντρου καὶ ἐὰν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν ἁρπάξωμεν αὐτὸ τὸ ρεῦμα, δὲν τὸ ριζώσωμεν εἰς τὸν τόπον μας καὶ δὲν τὸ μονιμοποιήσωμεν, ἠμπορεῖ νὰ τὸ χάσωμεν. Πέραν τούτου, ἐπιβάλλεται νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἀπὸ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα παρέσχεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τουρισμοῦ ἡ ὑποτίμησις τοῦ νομίσματος, τὴν ὁποίαν πράγματι ἔκαμεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν μὲ τοὺς στενωτέρους οἰκονομικοὺς συνεργάτας του. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω καὶ νὰ ἀποδεχθῶ, ὅτι αὐτὴ ἡ ὑποτίμησις τοῦ νομίσματος ἀπετέλεσεν ἑδραίαν βάσιν διὰ νὰ γίνῃ ταχυτέρα καὶ εὐρυτέρα ἡ προσέλκυσις τῶν ξένων. Ἐγώ, τοὐλάχιστον, εὐθαρσῶς θέλω νὰ ἀναγνωρίσω καὶ αὐτὴν τὴν προσπάθειαν καὶ νὰ τὴν ὑπογραμμίσω μάλιστα, ὅπως ὑπογραμμίζω καὶ ὅλα τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα ἔκαμον αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις, διότι πιστεύω, ὅτι τὸ τουριστικὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, εἶναι τόσον μέγα, ὥστε δὲν ἔχει ἀνάγκην οὔτε νὰ ἀγνοῇ, οὔτε νὰ ὑποτιμᾷ τὴν προσπάθειαν τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν. Καὶ τώρα, θὰ ἐξετάσωμεν τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεδιώχθη καὶ πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ πολιτικὴ αὐτή. Πρῶτος σκοπός, καὶ θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους νὰ προσέξουν τὴν τάξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρω τὰ θέματα, εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν συγκοινωνιῶν καὶ ἡ διευκόλυνσις τῶν συγκοινωνιῶν. Δεύτερος, αἱ τουριστικαὶ ἐγκαταστάσεις, τρίτος, ψυχαγωγία, καὶ τέταρτος, διαφήμισις. Θὰ ἐξετάσω ἓν πρὸς ἓν τὰ σημεῖα αὐτά, τί δηλαδὴ πρέπει δι’ ἑνὸς ἑκάστου ἐξ αὐτῶν νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ τί ἐπεδιώχθη εἰς τὸν τουριστικὸν τομέα ἀπὸ τὴν διαχειρισθεῖσαν τὰ θέματα αὐτὰ Κυβέρνησιν. Πρῶτον, συγκοινωνιακά, εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Ἔχομεν τὸ θέμα τοῦ ὁδικοῦ δικτύου. Τὸ θέμα αὐτὸ βεβαίως, δὲν ἠμπορῶ ἐγὼ νὰ τὸ ἀναπτύξω, διότι συγχωνεύεται μὲ τὸ θέμα τοῦ γενικοῦ προγράμματος ὁδοποιΐας τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων. Οἱ καθαρῶς τουριστικοὶ δρόμοι εἶναι ἐλάχιστοι. Ἔγινεν ὁ δρόμος τοῦ Σουνίου. Ἤρχισεν ὁ δρόμος τῆς Ν. Μάκρης, ὁ ὁποῖος εὔχομαι καὶ ἐλπίζω καὶ αὐτὸς νὰ τελειώσῃ, διότι εἶναι χρήσιμος τουριστικὸς δρόμος διὰ τὴν περιοχὴν τῆς Ἀττικῆς. Ἔχω ὅλας τὰς ἐνδείξεις νὰ πιστεύω, ὅτι θὰ τελειώσῃ. Ὑπάρχουν ἀκόμη μικροὶ τουριστικοὶ δρόμοι, παρακαμπτήριοι, ποὺ ἔγιναν, εἰς τὰς Μυκήνας, τὴν Ἐπίδαυρον, εἰς τὸ Ἀμφιάριον κλπ. Πάντως ὁ τουρισμὸς δὲν ἔχει κάμει πολιτικὴν ὁδοποιΐας, ἀλλὰ συγχωνεύθηκε τὸ θέμα μέσα εἰς τὴν γενικὴν πολιτικήν. Προσπαθοῦμε πάντως νὰ συνδυάσωμεν τὸ τουριστικὸν μὲ τὸ ἐμπορικὸν καὶ τὸ στρατιωτικὸν ἐνδιαφέρον τῶν δρόμων, τοὺς ὁποίους κατασκευάζομεν. Καὶ δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς ἀντικειμενικὸς κριτὴς νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἓξ ἔτη ἡ ὁδοποιΐα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἔλαβε μίαν ἔκτασιν τεραστίαν. Μᾶς κατηγόρησαν σχεδόν, ὅτι εἴμεθα ὁδοποιοί. Καὶ αὐτὸ κατήντησε κατηγορία! Δὲν ἀρκοῦν ὅμως οἱ δρόμοι. Εἶναι καὶ τὰ μέσα συγκοινωνίας. Εἶναι τὸ αὐτοκίνητον, ὁ σιδηρόδρομος καὶ ὁ δραματικὸς συναγωνισμὸς τῶν δύο αὐτῶν παραγόντων. Δὲν ἠμπορῶ βέβαια ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ συλλάβω τὸ θέμα ὁλόκληρον καὶ διότι θὰ ἐκούραζα τὴν Βουλὴν καὶ διότι, θὰ ἤμην ἠναγκασμένος νὰ ἐξέλθω τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μὲ ἀπασχολήσῃ. Θὰ ἀνέφερον, ὅμως, δύο πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξαρθοῦν, διότι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν πρέπει νὰ ἐξαίρωμεν καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γίνονται. Θὰ ἤθελον, λοιπόν, νὰ ἐξάρω τὴν ἀπὸ καθαρῶς ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν ἀνάπτυξιν τῶν τουριστικῶν αὐτοκινήτων. Ἐὰν δὲν εἴχομεν αὐτὰ τὰ ὡραῖα πούλμαν, τὰ ὁποῖα ἀντικατέστησαν εἰς τὸν τουρισμὸν τὰ συνήθη αὐτοκίνητα τὰ ὁποῖα διεθέτομεν, πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ ὠργανώσωμεν τὴν κυκλοφορίαν ξένων ἐντὸς τῆς χώρας. Καὶ αὐτὸ εἶναι ἔργον καθαρῶς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας. Δεύτερον σημεῖον. Πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ ἐνισχύσαμεν, κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ 5ετοῦς προγράμματος, μὲ τὴν παραγγελίαν τῶν τριῶν πλοίων, τὴν ἀκτοπλοΐαν μας. Δὲν θέλω νὰ πικράνω πολλοὺς ἐκ τῶν ἐχόντων ἀκτοπλοϊκὰ πλοῖα, ἀλλὰ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἡ ἀκτοπλοΐα μας πολλάκις μὲν εἶναι πολὺ ὑψηλά, ἀλλὰ καὶ ἀρκετὰ συχνὰ φθάνει εἰς ὅριον τὸ ὁποῖον δὲν ἀνταποκρίνεται πλέον εἰς τὸ τουριστικὸν ἐπίπεδον τῆς χώρας μας. Αὐτό, ἀποτελεῖ μίαν βασικὴν ἀδυναμίαν, τὴν ὁποίαν ἐλπίζομεν νὰ καλύψωμεν μὲ τὴν παραγγελίαν τῶν τριῶν αὐτῶν πλοίων. Τὰ περὶ τῆς παραγγελίας αὐτῆς, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει εἰδικὴ ἐπερώτησις ἐπὶ τοῦ θέματος θὰ τὰ συζητήσωμεν κατὰ τὴν εἰδικὴν ἐπερώτησιν, χωρὶς νὰ χρονοτριβῶμεν ἀπόψε ἐπ’ αὐτῆς.

§153Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπητε, μόνον μίαν λέξιν.

§154Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ μὲ διακόψητε, διότι θέλω νὰ κάμω μίαν συνεχῆ ἀνάπτυξιν. Εἰς τὸ τέλος λέγετε ὅ,τι θέλετε. Ὑπάρχει τώρα καὶ τὸ θέμα τῆς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν σχέσεώς μας, ἐν σχέσει μὲ τὰς συγκοινωνίας. Πρέπει νὰ καταστήσωμεν τὰ μέσα προσπελάσεως τῆς χώρας ταχύτερα καὶ εὐθηνότερα. Καὶ ἐκάμαμεν ἕνα ἐπιτυχέστερο βῆμα μεγίστης ἀποδόσεως μὲ τὸ φέρρυ–μπὼτ μεταξὺ Ἰταλίας– Ἑλλάδος. Διότι, ὅταν ἠμπορῇ κανεὶς ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν νὰ φθάσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ 300 δραχ. εἰσιτήριον, πράγματι ἔχομεν ἐπιτύχει ἀπὸ ἀπόψεως φθήνειας ἕνα σημεῖον ἱκανοποιητικόν. Πέραν, ὅμως, αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ χερσαίας συγκοινωνίας. Ὁ δρόμος, ὁ διασχίζων τὴν Γιουγκοσλαυΐαν κατὰ 50 χιλιόμετρα, δὲν ἔχει ἀκόμη κατασκευασθῇ. Γνωρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καταβάλλει κάθε προσπάθειαν καὶ διὰ διπλωματικῆς ἀκόμη ὁδοῦ, κάθε προσπάθειαν, ὥστε τὸ ταχύτερον νὰ τελειώσῃ ὁ δρόμος αὐτὸς καὶ νὰ ἔχωμεν ἕνα θαυμάσιον αὐτοκινητόδρομον ἀπὸ Ἑλλάδος μέχρι κεντρικῆς Εὐρώπης. Ὑπάρχει καὶ ἕνα ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε καὶ ἐμὲ καὶ ἀπασχολεῖ ἀκόμη τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ θέμα τῆς εὐθηνῆς συγκοινωνίας τῆς σιδηροδρομικῆς μὲ τὴν Γερμανίαν, μὲ βάσιν ὡρισμένας προτάσεις καὶ σκέψεις τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ ἄλλοτε ἀσχοληθεὶς μὲ τὸ ἑλληνικὸν σιδηροδρομικὸν πρόβλημα, τέως Ὑπουργὸς Συγκοινωνιῶν τῆς Γερμανίας Φρόνε. Τουριστικαὶ ἐγκαταστάσεις. Ἔχομεν ξενοδοχεῖα, περίπτερα, ἑστιατόρια καὶ λουτρικὰς ἐγκαταστάσεις. Τί ποιότητος πρέπει νὰ εἶναι; Ἡ ποιότης κατ’ ἐμὲ πρέπει νὰ εἶναι μικτή. Ἡ λεγομένη πολιτικὴ μόνον εὐθηνῶν ἔργων, εἶναι κατ’ ἐμὲ ἐσφαλμένη. Πρέπει νὰ τὸ ξεκαθαρίσωμεν ἀπολύτως. Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ 6 ἔτη, εἶναι ἀντίθετος πρὸς αὐτὴν τὴν σκέψιν. Χρειαζόμεθα περισσότερα μέσης ποιότητος, ἀλλὰ θέλομεν καὶ πολυτελείας καὶ χρειαζόμεθα καὶ πολὺ ἁπλᾶ ξενοδοχεῖα. Πάντως, πρέπει νὰ εἶναι περισσότερα τὰ μέσης ποιότητος. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ θέμα τῆς ἐπιλογῆς τῶν χώρων. Ἡ συζήτησις καὶ ἡ ἐπερώτησις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βασιλᾶτος, εἶχε αὐτὴν τὴν βάσιν, ὅτι δὲν ἔγινε καλὴ ἐπιλογὴ τῶν χώρων καὶ παρελείφθησαν περιφέρειαι, ὡς ἡ Κεφαλληνία καὶ ἡ Ἰθάκη. Ποῖαι πρέπει νὰ εἶναι αἱ γενικαὶ σκέψεις;

§155Ε. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὁ γενικεύσας τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως καὶ...

§156Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Παρακαλῶ καὶ ὑμᾶς, νὰ μὴ μὲ διακόψητε. Κατὰ σειρὰν προτιμήσεως, οἱ χῶροι ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ γίνουν τὰ ἔργα τουρισμοῦ, εἶναι οἱ ἑξῆς: 1) οἱ παραθαλάσσιοι χῶροι, 2) οἱ ἀρχαιολογικοὶ χῶροι, 3) ἐπαρχιακαὶ πόλεις καὶ 4) ὀρεινὰ καὶ ἡμιορεινὰ συγκροτήματα. Παραθαλάσσιοι χῶροι, διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἶναι ἡ μόδα πρὸς τὴν θάλασσαν, ἀσχέτως τοῦ τί θὰ γίνῃ μετὰ 4–5 χρόνια. Οἱ ἀρχαιολογικοὶ χῶροι εἶναι ἀναγκαῖοι, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λυτρωθῶμεν ἀπὸ τὸ μεγαλεῖον τῶν προγόνων μας. Οἱ ξένοι ἐρχόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, θέλουν νὰ ἴδουν ἀρχαιολογικοὺς χώρους. Ἀλλὰ θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν τουριστικὴν ἀποκέντρωσιν. Τί σημαίνει τοῦτο; Ὅπως ἔχομεν τὸν Νομάρχην εἰς τὴν Ἐπαρχίαν μὲ ἁρμοδιότητα διὰ τὸν νομόν του, ἔτσι πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ εἰς τὰ κέντρα τῶν νομῶν, εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις ἄνετα ξενοδοχεῖα μέσης τάξεως, ἐνίοτε καὶ πολυτελείας. Μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν θὰ κινῆται ὁ τουρίστας ἐντὸς τῆς περιφερείας τοῦ νομοῦ. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς ξεφεύγῃ ἡ σκέψις, ὅτι ὁ τουρίστας κινεῖται, δὲν ἔρχεται διὰ νὰ κάτσῃ. Ἡ σκέψις του εἶναι, ποῦ θὰ πάῃ τὸ πρωΐ, ποῦ τὸ μεσημέρι καὶ ποῦ τὸ βράδυ. Ὅταν φέρ’ εἰπεῖν σκεπτώμεθα μίαν περιοχήν, ὅπως τῆς Ὀλυμπίας, τουριστικῶς πῶς τὴν σκεπτόμεθα; Παίρνοντας τὴν Ὀλυμπίαν ὡς βάσιν, ὁ τουρίστας θὰ πάῃ στὸν Καϊάφα, στὴν Κυλλήνη, στὴν Γλαρέτζα, στὸν Ἐπικούρειον Ἀπόλλωνα, καὶ ἔτσι θὰ κάτσῃ πέντε ἡμέρες καὶ θὰ κερδίσωμεν πέντε νύκτες. Τὰ περιφερειακὰ τουριστικὰ προγράμματα ἔχουν μεγίστην ἀπόδοσιν. Θὰ ἤθελον νὰ ἐξηγήσω, ἐξ ἀφορμῆς αὐτῆς τῆς συζητήσεως, τὴν ἀνάγκην ξενοδοχείων εἰς ἐπαρχιακὰς πόλεις ποὺ θὰ εἶναι τουριστικά, π.χ. ἡ Κοζάνη πρέπει νὰ ἔχῃ ξενοδοχεῖον, διότι ἐκ τῶν ἐπαρχιακῶν αὐτῶν ξενοδοχείων θὰ ἀκτινοβολῇ ὁ τουρίστας εἰς ὅλας τὰς ἄλλας περιοχὰς τοῦ νομοῦ. Ἡ τελευταία κατηγορία τῶν ὀρεινῶν καὶ ἡμιορεινῶν συγκροτημάτων —δὲν παραδέχομαι τὰ ὅσα εἶπεν ὁ συνάδελφος κ. Τούμπας— ἐγὼ πιστεύω, ὅτι κατὰ ἕνα μικρὸν ποσοστὸν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ σκέψις αὐτή. Ὄχι τῶν ὀρεινῶν συγκροτημάτων διὰ νὰ κάμωμεν χειμερινὰ σπόρ, ἀλλὰ χρειαζόμεθα ὀρεινὰ συγκροτήματα, διότι ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη ὀρεινῶν θερέτρων. Πῶς ζοῦν ὅλα τὰ ξενοδοχεῖα τοῦ Λιβάνου, τῆς Κύπρου; Πῶς πρέπει καὶ ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ εἰς τὴν Ρόδον τὸ Συγκρότημα τοῦ Προφήτη Ἠλία; Αὐταὶ εἶναι αἱ 4 κατηγορίαι χώρων, ποὺ θὰ κάνωμεν τουρισμόν. Τώρα ὑπάρχει καὶ ἕνα δεύτερον θέμα, ποία θὰ εἶναι ἡ ἀναλογία μεταξὺ Ἐπαρχίας καὶ Πρωτευούσης. Ὡς θὰ ἴδητε περαιτέρω, θὰ πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ δώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν ἔκτασιν εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν τουριστικὴν ἀνάπτυξιν καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Πρωτεύουσαν, ὅσον τὸ δυνατὸν εἰς χεῖρας τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας. Πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἐπιλογὴ μὲ βάσιν αὐτὰς τὰς σκέψεις, πῶς ἡ ἱεράρχησις. Ὄχι μὲ τοπικὰ κριτήρια. Ἐνῷ ἀποδίδομεν ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἕκαστος τῶν κυρίων συναδέλφων γνωρίζει καλύτερον, ἐν τούτοις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἱεράρχησις τῶν ἔργων βάσει τοπικῶν κριτηρίων. Ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ τουριστικὴ πολιτικὴ δὲν πρέπει ποτὲ νὰ γίνεται βάσει τῶν τοπικῶν ἐπιρροῶν. Διαφωνῶν μὲ τὸν κ. Βοβολίνην, νομίζω, ὅτι τουλάχιστον κατὰ τὴν 6ετίαν αὐτὴν ἐδημιουργήθησαν ἐντονώτατα παράπονα πολλῶν περιφερειῶν, διότι τὰ τουριστικὰ ἔργα δὲν ἐγένοντο μὲ τοπικὰ κριτήρια, ἀλλὰ πάντοτε μὲ μίαν γενικὴν τουριστικὴν σκέψιν. Ἠμπορεῖτε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ἐγένοντο σφάλματα. Τοῦτο, ὅμως, εἶναι ἀνθρώπινον, διότι οὔτε Θεοὶ εἴμεθα, οὔτε ἀλάθητοι, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι ἐπρυτάνευσε τοπικὴ ἐπιρροή. Αὐτὸ εἶναι γεγονός. Δεύτερον, δὲν πρέπει νὰ γίνωνται τουριστικαὶ ἐπενδύσεις μὲ κερδοσκοπικὰ κριτήρια καὶ ἐπ’ αὐτοῦ παρακαλῶ νὰ μὲ προσέξητε. Ὑπεστηρίχθη κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν περὶ Λυκαβηττοῦ, ἀλλὰ καὶ νομίζω καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ καὶ ἐπανελήφθη καὶ ἀπὸ τὸν Τύπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν ἔργα τὰ ὁποῖα δὲν ἀποδίδουν. Ἐὰν ὁ τουρισμὸς ἔκαμνε ξενοδοχεῖα, ὡς ξενοδόχος, καὶ κοίταζε τὸ δοῦναι καὶ λαβεῖν, αὐτὸ θὰ ἦτο μία βάσις σαθρά. Ὁ τουρισμὸς δὲν ἔχει κερδοσκοπικὰ κριτήρια καὶ ὅταν χθὲς ὁ κ. Φωκᾶς, κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ Λυκαβηττοῦ, εἶπε, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει τὸ κέρδος, ἀλλὰ τὸ ἔργον, δὲν ἐννοοῦσεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον κυβερνητικὴ ἐφημερὶς τοῦ ἀπέδωσεν, ἐννοοῦσεν ἁπλούστατα τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι ὅταν τὸ κέρδος εἶναι εὔκολον, ὄχι μόνον δὲν πρέπει, ἀλλὰ δὲν δικαιούμεθα νὰ κάμωμεν τὸ τουριστικὸν ἔργον, διότι ὀφείλομεν νὰ τὸ δώσωμεν εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Δὲν θὰ πάῃ ὁ τουρισμὸς νὰ πάρῃ τὰ τετράγωνα τῆς Πλατείας τοῦ Συντάγματος διὰ νὰ κάμῃ ξενοδοχεῖα καὶ νὰ κερδίσῃ, θὰ πάῃ ἐκεῖ ὅπου τὸ κέρδος εἶναι δύσκολον καὶ θὰ πάῃ ἐκεῖ ποὺ τὸ κέρδος εἶναι ἀδύνατον. Ἀρκεῖ νὰ εἶναι τουριστικῶς ἐνδιαφέρων ὁ χῶρος. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει ἂν τὰ καθ’ ἕκαστα τουριστικὰ ἔργα ἔχουν κέρδος. Ἀπὸ τὸ σύνολον τῆς τουριστικῆς πολιτικῆς προσδοκῶμεν κέρδος καὶ τὸ ἔχομεν. Ὅταν ἔκαμα ἐγὼ τὸ ξενοδοχεῖον, εἰς πεῖσμα τῶν ἐπικριτῶν μου, τοῦ Ἐπικουρείου Ἀπόλλωνος, ἐγνώριζον πολὺ καλά, ὅτι τὸ ξενοδοχεῖον αὐτὸ δὲν θὰ εἶχεν ἀπόδοσιν, ἀλλὰ ὤφειλον νὰ τὸ κάμω. Προσπαθῶ, δηλαδή, ἀσχέτως ὅλων τῶν τοπικῶν ἀναγκῶν καὶ ἀσχέτως τῶν καθ’ ἕκαστον κερδῶν καὶ ζημιῶν, νὰ δημιουργήσω καθ’ ὅλην τὴν χώραν, βάσει γενικῶν κριτηρίων, ἕνα δίκτυον τουριστικῶν ἐγκαταστάσεων, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτελῇ ἀσφαλὲς ἔρεισμα διὰ τὴν κίνησιν καὶ τὴν διακίνησιν, ἐὰν θέλετε, τῶν τουριστῶν. Τώρα, βάσει αὐτῶν τῶν σκέψεων, τί ἔγινε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν 6ετίαν καὶ τί κατὰ τὴν γνώμην μου, πρέπει νὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον; Πάλιν δὲν θὰ ὁμιλήσω διὰ τὰ συγκοινωνιακὰ ἔργα, κύριοι συνάδελφοι. Ἡ ὁμιλία μου θὰ ἔχῃ αὐτὸ τὸ κενόν, καὶ ἔχω πλήρη ἐπίγνωσιν τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, ὅτι μὴ ὁμιλῶν διὰ τὰ συγκοινωνιακά, ἀφήνω κακῶς κενὸν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτήν, ἡ ὁποία ἔχει θεωρητικὸν χαρακτῆρα καὶ ἔπρεπε νὰ ἦτο πλήρης. Δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐξάρω ἔργα καὶ δὴ τουριστικὰ ἔργα, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξάρω ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον συνδέονται μὲ τὸ πρόσωπόν μου. Πιστεύω, ὅτι εἰς τὸν συγκοινωνιακὸν τομέα, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω ἀνάμιξιν, ἔγιναν ἔργα βασικῆς ὑψίστης σημασίας. Καὶ ὅταν, κύριοι ἐξάρωμεν τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις Καραμανλῆ, δὲν τὸ κάμνομεν μὲ τὴν μοχθηρίαν νὰ μειώσωμεν τοὺς προηγουμένους ἢ τοὺς προπροηγουμένους. Οὐδέποτε ἡμεῖς θέλομεν νὰ μειώσωμεν τοὺς ἀντιπάλους μας. Θέλομεν ἁπλούστατα νὰ εἴπωμεν τί ἐκάμομεν, ὅπως καὶ σεῖς, ὅταν θὰ ἔλθητε εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ κάμητε ἔργα, θὰ ἔλθητε εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ εἴπητε τί ἐκάματε. Ποῖαι εἶναι αἱ τουριστικαὶ ἐγκαταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν ἀπὸ τοῦ 1956–1962; Κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῶν τῶν ἐτῶν, ἐκάμαμεν ἀπὸ τὰς δημοσίας ἐπενδύσεις 62 ξενοδοχεῖα, μὲ κλίνας 3846, εἰς τὰς ὁποίας προστίθενται 1011 κλῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔγιναν διὰ δανείων ἐκ δανείων ἐκ τοῦ προγράμματος ἐπενδύσεων. Ὅλαι μαζὶ δηλαδὴ αἱ κλῖναι, τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν κατὰ τὸ διάστημα 1956–1962, εἶναι 4857. Ἐκάμαμε 32 περίπτερα καὶ ὁδικοὺς σταθμούς. Ἐκάμαμεν 22 ἔργα ψυχαγωγίας. Ἐκάμαμεν 100 ἔργα ὑποδομῆς. Ἐκάμαμεν ὡρισμένα ἔργα μικρᾶς ὁδοποιΐας καὶ ἐκάμαμεν ἕνα ἔργον εἰδικὸν ὄχι σημαντικόν, ἀλλὰ πάρα πολὺ ἀξιόλογον ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχῆς μιᾶς προσπαθείας, ἐκάμαμε 82 σταθμοὺς ἐξυπηρετήσεως θαλαμηγῶν. Καὶ τολμῶ νὰ ἐπανέλθω πάλιν εἰς τὴν σκέψιν μου, περὶ πολυτελοῦς τουρισμοῦ. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν μᾶς γλυκαίνῃ ἡ σκέψις τοῦ νὰ περιφρονῶμεν τὸν πλοῦτον τῶν ἄλλων, ὅταν κάμνωμεν τουρισμόν, ὅταν εἴμαστε ἔμποροι ἢ βιομήχανοι τοῦ τουρισμοῦ, δὲν ἠμποροῦμε νὰ περιφρονοῦμε τὸν πλοῦτον ποὺ μᾶς ἔρχεται μὲ θαλαμηγοὺς καὶ δὲν ἠμποροῦμε νὰ ἀγνοήσωμεν καὶ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Ἐκάμαμε, λοιπόν, ἕνα δίκτυον εἰς ὅλας τὰς νήσους καὶ εἰς τὰς παραλίας τῆς Ἑλλάδος 82 σταθμῶν ἐξυπηρετήσεως θαλαμηγῶν. Αὐτοὶ θὰ λειτουργήσουν πλήρως. Καὶ ἐκάμαμεν ἐπίσης, καθὼς γνωρίζετε, καὶ εἰς τὸ Μικρὸ Καβοῦρι καὶ μελλοντικῶς εἰς τὸ Πασαλιμάνι, δύο μεγάλους λιμένας προωρισμένους εἰδικῶς διὰ τὴν διαχείμανσιν τῶν θαλαμηγῶν. Ἔναντι αὐτῶν τῶν 62 ξενοδοχείων, δὲν ἀναφέρω τὰ ξενοδοχεῖα ποὺ ἔγιναν τὴν προηγουμένην 5ετίαν, δὲν θὰ τὰ ἀναφέρω διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἡ ὑπόνοια, ὅτι θέλω νὰ κάμω συγκρίσεις. Ἀλλὰ τὴν σύγκρισιν τὴν ἔκαμεν ὁ κ. Καψάλης, ὁ ὁποῖος ἀνέφερε ποῖα ξενοδοχεῖα ἔγιναν, εἶναι τὰ 5–6 ξενοδοχεῖα καὶ τὰ ὡρισμένα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὀνομαστικῶς. Αὐτὰ ὑπάρχουν εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ οἱ βουλόμενοι θὰ συγκρίνουν τοὺς ἀριθμούς. Ἐγὼ δὲν ἔχω καθόλου τὴν διάθεσιν νὰ τὸν κατηγορήσω, ὅτι ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ περισσότερα, οὔτε ἠξεύρω ἐὰν ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ. Ἠξεύρω μόνον τί κάμνομεν ἡμεῖς καὶ λέγω, ὅτι ἐκάμαμεν ξενοδοχεῖα εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον. Ἐξ αὐτῶν τῶν ξενοδοχείων τῶν 62, δύο ξενοδοχεῖα ἔγιναν εἰς τὴν περιφέρειαν Πρωτευούσης καὶ 60 ἔγιναν εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἐκ τῶν 32 περιπτέρων, ἕνα ἔγινεν εἰς τὴν Πρωτεύουσαν καὶ τὰ 31 εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἐκ τῶν ἔργων ψυχαγωγίας, 3 ἐκάμομεν εἰς τὴν περιφέρειαν Ἀθηνῶν καὶ 19 εἰς ἐπαρχίας. Ἐκ τῶν 100 περίπου ἔργων ὑποδομῆς 4 ἢ 5 ἔγιναν εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Πρωτευούσης. Τί ἐκόστισαν τὰ ἔργα αὐτά; Πολλοὶ κύριοι συνάδελφοι εἶπον, ἐκάματε μὲν ἔργα, ἀλλὰ τί ἐκόστισαν ὅμως καὶ τί ἀπέδωσαν αὐταὶ αἱ δαπάναι; Θὰ τὸ ἴδωμεν καὶ αὐτό. Τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, κύριοι συνάδελφοι, ὄχι τὰ ἔργα ὁδοποιΐας, πλὴν τῆς μικρᾶς τουριστικῆς ὁδοποιΐας, τὰ ἔργα αὐτὰ ἐκόστισαν 946 ἑκατ., εἰς τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται καὶ τὰ 100 ἑκατ. τοῦ φέρυ–μπότ. Δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὰ 946 ἑκατ. αἱ γενικαὶ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι περίπου 221 ἑκατ. Ἐννοῶ τὰς διαφημίσεις, τὸ φεστιβὰλ καὶ τὴν τουριστικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ δὲν περιλαμβάνονται καὶ 58 ἑκατ., τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν ὡς δάνεια ἐκ τοῦ προγράμματος ἐπενδύσεων.

§157Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Τὸ φέρρυ–μπὼτ δὲν ἔχει πωληθῆ;

§158Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Τὸ ἐπωλήσαμεν, ἀλλὰ δὲν εἰσεπράξαμε τὸ τίμημα. Εἶναι παθητικόν. Ἐὰν θέλετε νὰ τὸ σβήσωμεν, ὁπότε θὰ εἶναι ἀκόμη ὀλιγώτερα. Ἐπειδὴ ἡ πληρωμὴ θὰ γίνῃ μετὰ 20 χρόνια, τὸ βάζομεν 926 ἑκατ. Αὐτὰ ἀποτελοῦν τὰς δαπάνας, τί ἀπέδωσαν; Λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Καψάλης, διὰ νὰ μὲ ἐλέγξῃ ὡς οἰκονομολόγος. Ἀλλὰ ἐπειδὴ λείπει, θὰ εἶμαι ἔτι προσεκτικώτερος, διὰ νὰ μὴ εἴπω κἄτι, τὸ ὁποῖον θὰ ὑπερβαίνῃ τὴν θετικότητα, τὴν ὁποίαν θέλω νὰ ἔχω εἰς τὴν ὁμιλίαν μου. Δὲν θὰ εἴπω, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ ποὺ θὰ σᾶς δώσω, ἀποδεικνύουν 100% τί ἀπεδόθη, ἀλλὰ ὅτι πιθανολογοῦν μετὰ μεγίστην προσέγγισιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπέδωσαν τὰ 950 ἑκατ. περίπου, ἂν θέλετε 1.000 ἑκατ. Αὐτὰ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀπέδωσαν, πρῶτον, εἰς τουριστικὸν συνάλλαγμα. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, καὶ τὸ ἑξῆς, εἰς ὅσους ἀσχολοῦνται μὲ τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς, ὅτι τὸ τουριστικὸν συνάλλαγμα ὑπελογίζετο μέχρι τοῦ 1957 κατὰ διάφορον τρόπον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ ὅ,τι ὑπολογίζεται μετὰ τὸ 1957. Δηλαδὴ ἕως τὸ 1957 συνυπολογίζετο εἰς τὸ τουριστικὸν συνάλλαγμα καὶ ἕνα μέρος τοῦ μεταναστευτικοῦ. Ὅταν ἤρχετο ἕνας Ἑλληνοαμερικανὸς ἐδῶ, τὸν ἐχρεώναμεν ὡς τουρίσταν καὶ τὸν περιελαμβάναμεν εἰς τὸ τουριστικὸν συνάλλαγμα. Ὀρθῶς ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος τὸ 1957 τοὺς διεχώρισεν αὐτοὺς καὶ τοὺς μετέφερεν εἰς τὸ μεταναστευτικὸ συνάλλαγμα καὶ ἔτσι ἔχομεν αἰφνιδίως, τὸ 1957 μείωσιν τοῦ τουριστικοῦ συναλλάγματος, ἡ ὁποία εἶναι καθαρῶς λογιστική, δὲν εἶναι πραγματική. Ἔχομεν λοιπόν, ἐὰν θέλετε νὰ πάρωμεν ἀπὸ τὸ 1951, ἔχομεν 6.000.000 τουριστικὸν συνάλλαγμα καὶ τὸ 1961, μετὰ μίαν 10ετίαν ἔχομεν 69.000.000 τουριστικὸν συνάλλαγμα.

§159Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Αὐτὸ ἔγινεν εἰς ὅλα τὰ κράτη.

§160Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ εἶπον ἀριθμοὺς συναλλάγματος. Δεύτερον ἡ ἀντιστοιχία ἀπὸ ἀπόψεως τουριστῶν.

§161Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ 60 διὰ ποῖον ἔτος εἶναι;

§162Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἶναι τὸ 61. Ἕνα ἔτος.

§163Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ ἄλλα διὰ τὴν 10ετίαν;

§164Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὄχι. Νὰ σᾶς εἴπω ὅλα τὰ 10ετίας. Ἔχομεν 9 ἑκατομμύρια τὸ 52, 22 ἑκ. τὸ 53, κατόπιν ἔχομεν διὰ τὰ ἑπόμενα 25–29–31–41 καὶ μετὰ τὸν διάφορον ὑπολογισμὸν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ξαναπηγαίνομεν πάλι εἰς τὸ 36 ἑκ. διὰ τὸ 1958, τὸ 1959 ἔχομεν 41.600 ἑκ., τὸ 60 ἔχομεν 51.400 ἑκ. καὶ τὸ 61 ἔχομεν 68.500 ἑκ. Ἡ πρόβλεψις διὰ τὸ 62 εἶναι ἄνω τῶν 80 ἑκατομμυρίων.

§165Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς δολλάρια;

§166Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Βεβαίως, ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ τουριστῶν. Τὸ 52 68.000, τὸ 53 94.000, τὸ 54 157.000, τὸ 55 108.000, τὸ 56 λόγῳ τοῦ Κυπριακοῦ 218.000, τὸ 57 261.000, τὸ 58 276.000, τὸ 59 339.000, τὸ 60 395.000 καὶ τὸ 61 495.000 ἴσως καὶ 500.000.

§167Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Ἡ Γιουγκοσλαυΐα πόσους ἔχει;

§168Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀπήντησα. Εἶπον δύο πράγματα τὰ ὁποῖα θὰ παρακαλέσω νὰ ἐκτιμήσητε. Τὸ πρῶτον εἶναι, ὅτι ὅταν δίδω αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς δὲν τοὺς θεωρῶ, ὅτι, εἶναι ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἀπόδειξιν JURIS ET DE JURE τοῦ τί ἀπέδωσαν τὰ 950 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ ἀποτελοῦν σοβαρωτάτην ἔνδειξιν. Δεύτερον, σᾶς ὑπέμνησα, ὅτι τὸ κριτήριον εἶναι αἱ διανυκτερεύσεις καὶ ὄχι ὁ ἀριθμὸς τῶν τουριστῶν. Ἡ Γαλλία, ἡ Ἑλβετία ἔχει τοὺς αὐτοκινητιστάς, οἱ ὁποῖοι κάθε Σαββατοκύριακον μπαίνουν καὶ βγαίνουν ἀπὸ τὰ σύνορά τους καὶ ὅλοι αὐτοὶ ὑπολογίζονται ἀπὸ τοὺς Ἰταλοὺς ὀρθῶς εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν τουριστῶν. Ἡμεῖς ὅσους ἔχομεν εἶναι διαλεκτοί, διότι ἐδῶ δὲν ἔρχονται ἀπὸ συνορευούσας χώρας πλὴν τῶν Γιουγκοσλαύων, οἱ ὁποῖοι κἄποτε κάμνουν μερικὰς ἐκδρομὰς πρὸς τὴν Θεσ)νίκην.

§169Χ. ΠΑΠΑΣΤΑΥΡΟΥ. Ἡ Γιουγκοσλαυΐα ἔχει 800.000 τουρίστες καὶ τὸ Βέλγιον 1.500.000.

§170Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὕστερα διὰ νὰ σταθμίζωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς θὰ πρέπει νὰ ξεκινήσωμεν νὰ ἴδωμεν ἀπὸ ποῦ ἀρχίσαμε. Παραδέχομαι καὶ ἐγώ, ὅτι ἔχομεν εὐρὺ στάδιον ἀναπτύξεως, ἀλλὰ πρέπει καὶ οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι θὰ σταθμίσουν αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς νὰ ὑπολογίσουν ἀπὸ ποῦ ἐξεκινήσαμεν. Καὶ εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς πρέπει νὰ ὑπολογίσητε καὶ κἄτι, τὸ ὁποῖον ὅλοι λησμονοῦν καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μίαν πρόσθετον Ἀχίλλειον πτέρναν τοῦ Ἑλληνικοῦ τουρισμοῦ, τὴν ἀπόστασιν. Εἴμεθα ἀπὸ ὅλα αὐτὰ τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἀναφέρατε ὡς ἔχοντα μεγαλύτερον τουρισμόν, τὸ πλέον ἀπομεμακρυσμένον. Φεύγω ἀπὸ τὸ θέμα τοῦ τουριστικοῦ συναλλάγματος καὶ προχωρῶ εἰς τὴν ἀπόδοσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Διηρωτήθην καὶ ἐγὼ ὡς Ὑπουργός. Ἐξωδεύσαμεν 950 ἑκ., τὸ Κράτος τὰ ἐξώδευσεν αὐτὰ καὶ ἔκαμε ἐπενδύσεις. Εἶναι κρατικὰ χρήματα. Μέσα εἰς αὐτὰ τὰ χρόνια τί εἰσέπραξεν; Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ὑπηρεσιῶν, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ εἰσεπράξαμεν 8 δισ. δραχμὰς τουριστικοῦ συναλλάγματος καὶ εἴχομεν αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν τουριστῶν, πρέπει τὸ 20–18% τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἴτε ὑπὸ μορφὴν φόρου, εἴτε ὑπὸ μορφὴν δικαιωμάτων, εἴτε ὑπὸ μορφὴν προσόδων, ὅπως εἶναι καὶ τὰ ἐνοίκια τῶν ξενοδοχείων, ὁπότε ἐξωδεύσαμεν 950 ἑκατ. καὶ ἀσφαλῶς, ἀσφαλέστατα εἰσεπράξαμεν ὄχι τὰ 1.500, τὰ ὁποῖα βγάζουν αἱ ὑπηρεσίαι, ἀλλ’ ἀσφαλῶς ποσὰ ἄνω τῶν 950 ἑκατομμυρίων. Δηλαδή, ὅ,τι ἐξωδεύσαμεν δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἐπενδύσεις τὸ εἰσεπράξαμεν ἤδη. Δὲν ἐξωδεύσαμεν δηλαδὴ κατ’ οὐσίαν οὔτε δεκάρα. Καὶ ἀπομένει δι’ ἡμᾶς καθαρὸν κέρδος τοῦ συναλλάγματος καὶ διὰ τοῦ συναλλάγματος τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀποτελέσματα. Μᾶς ἀπομένει τὸ ἐπενδεδυμένον κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, διότι ὅλα αὐτὰ τὰ ξενοδοχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, εἶναι κεφάλαιον τὸ ὁποῖον θὰ ὑπολογισθῇ καὶ ἐπὶ πλέον ἔχομεν δύο ἄλλα πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ἀφ’ ἑνὸς τὴν αὔξησιν τῆς ἀπασχολήσεως ἐκ τῶν σκοπῶν διὰ τῶν ὁποίων δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσω ἀριθμούς, ἀλλὰ θὰ εἶναι ἀρκετὰ ἀξιόλογος καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὡς ἄνθρωπος κάπως τῶν γραμμάτων, ἐνδιαφέρει ἀπὸ ὅλην αὐτὴν τὴν κίνησιν ἐκερδίσαμεν ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς προβολῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Τώρα ὀρθῶς, κύριοι συνάδελφοι, οἱ ἐπερωτῶντες καὶ οἱ συζητοῦντες εἶπαν: Καλά, καὶ ἔργα ἐκάματε, γενικὲς ἀρχὲς σωστὲς ἐθέσατε, ἀλλὰ ἔγιναν λάθη στὴν διαχείρισιν. Ἐπειδὴ ἐλέχθη καὶ εἰς τὸν Τύπον κατὰ κόρον, ὅτι κρατεῖ μία ἀνώμαλος κατάστασις διαχειρίσεως εἰς τὸν Ὀργανισμὸν Τουρισμοῦ, θὰ σᾶς εἴπω, ποῖος εἶναι ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως ὅλων αὐτῶν τῶν χρημάτων περὶ τῶν ὁποίων ἀκούσατε νὰ γίνεται λόγος. Βάσει τοῦ ἀρχικοῦ νόμου τοῦ 1950, ὁ νόμος εἶναι ὁ Α. Ν. 1565, ὑπάρχει κατασταλτικὸς ἔλεγχος ἀπὸ ἐποπτικὸν συμβούλιον ἀπαρτιζόμενον ἀπὸ σύμβουλον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀπὸ Δ)ντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἀνώτατον ὑπάλληλον τῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ μὲ βοηθητικὴν ὑπηρεσίαν Δ)ντὴν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Οὐδεμία συμμετοχὴ οἱασδήποτε ὑπηρεσίας. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἔλεγχος βάσει τοῦ παλαιοῦ νόμου. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐπαυξήσωμεν αὐτὸν τὸν ἔλεγχον, προσεθέσαμεν καὶ δύο ἀκόμη ἄλλα. Πρῶτον, διὰ τοῦ Ν.Δ. 4109)60 προσεθέσαμεν τὸν ἔλεγχον τῆς ἐτησίας διαχειρίσεως τοῦ ΕΟΤ, αὐτὸ τὸ Σῶμα τῶν ὁρκωτῶν λογιστῶν. Καὶ ἐπειδὴ ὅλοι οἱ συνάδελφοι, οἱ προλαλήσαντες ἔκαμαν παρεκβάσεις, θὰ κάμω καὶ ἐγὼ μίαν, καὶ θὰ ἐκφράσω τὴν εὐχὴν νὰ συνειδητοποιήσωμεν ἐν Ἑλλάδι τὴν μεγάλην σημασίαν τοῦ σώματος τῶν ὁρκωτῶν λογιστῶν, διὰ νὰ χρησιμοποιῆται ὡς τὸ μέσον τοῦ πληρεστέρου καὶ αὐστηροτέρου ἐλέγχου πάσης ἐπιχειρήσεως. Προσεθέσαμεν ὅμως καὶ ἕνα τρίτον ἔλεγχον διὰ νὰ τονώσωμεν τὸν ἔλεγχον τὸν καθαρῶς τεχνικὸν καὶ ἐκάμαμεν μίαν ἐλέγχουσαν τεχνικὴν ἐπιτροπὴν τὸ 1960 διὰ νόμου ἰδικοῦ μας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίων Ἔργων, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ ΤΕΕ, ἀπὸ τὸν Διευθυντὴν τῶν Τεχνικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ε.Ο.Τ. καὶ ἀπὸ ἕνα μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ε.Ο.Τ. Ἐλέχθη ἐπίσης καὶ ἐγράφη, ὅτι ἐκάμαμεν ἔργα ἄνευ δημοπρασίας. Τοῦτο εἶναι ἀνακριβές. Ὅλα τὰ ἔργα γίνονται διὰ δημοπρασίας. Δι’ ὅλα τὰ ἔργα πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ σύνολον τῶν ἔργων δὲν ὑπερβαίνουν ἢ δὲν φθάνουν μᾶλλον τὸ 3% δὲν ἐκάμαμεν δημοπρασίας. Συγκεκριμένως, ἄνευ δημοπρασίας ἔγινεν ἡ λαϊκὴ πλὰζ Βουλιαγμένης. Ἔγινεν ἄνευ δημοπρασίας, διότι ἤθελον νὰ τὴν κάμω εἰς 85 ἡμέρας, διὰ νὰ μὴ χάσω τὴν σαιζόν. Καὶ σεμνύνομαι, διότι ἔκαμα ἓν ἔργον τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ χρήσιμον, ὅπως τὸ ἀνεγνώρισαν ἀκόμη καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν τρέφουν ἰδιαίτερη συμπάθεια πρὸς τὸν Ε.Ο.Τ. Εἶναι δὲ τὸ κύριον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔγινεν ἄνευ δημοπρασίας. Δι’ ὅλα τὰ ἄλλα ἔγιναν δημοπρασίαι.

§171Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Καὶ ὁ Λυκαβηττὸς καὶ ἡ Πάρνης;

§172Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἡ Πάρνης ἔγινε διὰ δημοπρασίας ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ἕως τὸ τέλος.

§173Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Μὲ πρόβλεψιν 4.000.000 καὶ ἔφθασε τὰ 80.000.000.

§174Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Λυποῦμαι, ὅτι διὰ τὴν Πάρνηθα, ἐπαναλαμβάνεται αὐτὸ καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν. Ἴσως οἱ βουλευταὶ τῆς παρούσης Βουλῆς, οἱ ὁποῖοι προβάλλουν αὐτὰς τὰς σκέψεις, δὲν γνωρίζουν, ὅτι ὁλόκληρος ὁ φάκελλος ὅλων τῶν δημοπρασιῶν τῆς Πάρνηθος, ἦτο κατατεθειμένος εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν ἐπὶ 4 μῆνας ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐλέγξουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, τὸ σύνολον αὐτῶν τῶν δημοπρασιῶν. Ἐλέχθη, ἐπίσης, ὅτι γίνονται σκανδαλώδεις ὑπερβάσεις. Πρῶτα νὰ ξεχωρίσωμεν τὰς πραγματικὰς ἀπὸ τὰς μὴ πραγματικὰς ὑπερβάσεις. Ὅταν προσθέσω κἄτι εἰς ἕνα ἔργον, ὅταν κάμνω μεταβολὰς εἴτε εἰς τὴν ποιότητα τοῦ ἔργου, εἴτε εἰς τὴν ἔκτασιν αὐτοῦ, δὲν κάμνω ὑπερβάσεις. Θὰ μοῦ πῆτε, διατὶ κάμνεις μεταβολάς, διατὶ κάμνεις διορθώσεις, δὲν ἔχεις μελετήσει καλὰ τὸ ἔργον; Ὅταν πρόκειται νὰ κάμω ἕνα δρόμον εἰς τὸν κάμπον ἢ μίαν ἐργατικὴν κατοικίαν, βεβαίως καὶ ἐκεῖ εἶναι δυναταὶ αἱ ὑπερβάσεις, διότι δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κάμνει μίαν μικρὰν κατοικίαν χωρὶς ὑπερβάσεις, ἀλλὰ ἐκεῖ τέλος πάντων, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι προσεκτικώτερος, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κάμνει τὴν μελέτην καὶ ἐκεῖνος ποὺ ἔχει τὴν εὐθύνην τῆς μὴ ὑπερβάσεως. Ἀλλά, ὅταν κάμνῃς ἕνα ἔργον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἶναι ποιότητος αἰσθητικῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ἔργον λεπτόν, πρωτότυπον καὶ δυσχερές, τότε δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται ὑπερβάσεις, ἀλλὰ αἱ ὑπερβάσεις ἔχουν τότε κἄποιαν δικαιολογίαν. Καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ μοῦ εἴπῃ, ἐὰν καὶ εἰς ἄλλας χώρας εἰς τοιούτου εἴδους ἔργα ἠμπορεῖ νὰ συντελεσθοῦν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα χωρὶς ὑπερβάσεις. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῶν ὑπερβάσεων, οὔτε θέλω νὰ τὰς καλύψω, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνεται μία ἄδικος χρησιμοποίησις αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος δι’ ἔργα ποιότητος. Θὰ προκαλέσω δὲ τοὺς ἀγαπητοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ μοῦ εἴπουν καὶ τοῦτο. Τὰ τουριστικὰ ξενοδοχεῖα, ὅσοι ἐταξιδεύσατε εἰς τὰς ἐπαρχίας, τὰ εἴδατε καὶ ὅλα τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα μὲ ἀξιοζήλευτον προσπάθειαν ἔκαμεν ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία, τὰ εἴδατε ἐπίσης. Ποῖον ἔργον ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας εὑρίσκεται εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν τουριστικῶν ἔργων; Νὰ εἴμεθα δίκαιοι, κύριοι. Ἐφέραμεν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον ἕνα ἐπίπεδον ποιότητος εἰς τὸν ξενοδοχειακὸν ἐξοπλισμὸν καὶ ἀναλαμβάνομεν πλήρως τὴν εὐθύνην δι’ αὐτό. Ἐὰν δὲν ἐκάμαμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα....

§175Ε. ΚΟΘΡΗΣ. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία, δὲν εἶναι μεγάλον ξενοδοχεῖον;

§176Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Παρακαλῶ, ἂς μὴ κάμνωμεν σοφίσματα. Ἡ Μεγάλη Βρεταννία, ἐπλήρωσε δι’ ὅσα ἔκαμε πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅσα προέβλεψε. Πηγαίνετε νὰ ζητήσητε τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ «Κίνγκ Ζώρζ» καὶ παρακαλῶ νὰ μοῦ εἴπητε τὶ ἐκόστισε καὶ ἐὰν ἐκόστισαν περισσότερον τὰ ἰδικά μας ξενοδοχεῖα ἢ αὐτό.

§177Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Θὰ ὁμιλήσωμεν μὲ τὰ στοιχεῖα τοῦ καθηγητοῦ κ. Κριεζῆ, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὴν «Ἀρχιτεκτονικὴν» τὸν Ἰούνιον.

§178Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ὄχι, θὰ ὁμιλήσητε μὲ τὰ στοιχεῖα τοῦ υἱοῦ τοῦ κ. Κιτσίκη, κάμετε λάθος εἰς τὸ ὄνομα καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ὄχι μόνον ὁ κ. Κιτσίκης, ἀλλὰ καὶ ὅλοι οἱ ἀλληλομισούμενοι μεταξὺ των ἀρχιτέκτονες θὰ σᾶς προσφέρουν ἀκόμη πιὸ ἐνδιαφέροντα στοιχεῖα περὶ αὐτὴν τὴν συζήτησιν. Βεβαίως ἅπαντες ἐδῶ, ἔχομεν ζωηρὰς ἀντιθέσεις, ἀλλὰ παρὰ ταῦτα, ἔχομεν πολὺ περισσότερον μεταξύ μας σεβασμόν, ἀπὸ ὅ,τι ἔχουν ὡρισμέναι ἄλλαι τάξεις, πλὴν τῶν δικηγόρων, τοὺς ὁποίους βάζω ἐπάνω ἀπὸ ὅλους, διότι ἐκεῖνοι ἔχουν ἓν ἄφθαστον ἐπίπεδον συναδελφικῆς ἀλληλεγγύης καὶ σεβασμοῦ. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι τάξεις, διὰ νὰ μὴ ἀναφέρω μερικὰ τραγικὰ περιστατικὰ τῶν τελευταίων ἡμερῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν, ὅτι τὰ μίση ἀνθρώπων ἀνηκόντων εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν εἶναι εἰς τὸν τόπον μας φοβερά. Καὶ θὰ ἀπετέλει σφάλμα εἰς αὐτὴν τὴν αἴθουσαν νὰ μεταφέρωμεν τὸ μῖσος ἄλλων. Μᾶς φθάνουν τὰ ἰδικά μας.

§179Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἐκεῖνος θὰ ἔχῃ τὴν εὐθύνην, γράφει μὲ μῖσος καὶ ὄχι μὲ ἀντικειμενικότητα.

§180Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι θὰ μεταφέρητε ἐδῶ πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ἀντικρούσω, μεταφέροντας καὶ ἐγὼ ἀντιθέτους ἀπόψεις ἀπ’ ἔξω. Ἀλλὰ εἶναι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἄξιον τῆς Βουλῆς νὰ κονταροκτυπώμεθα μὲ ξένα ὅπλα; Δὲν μᾶς φθάνουν τὰ ἰδικά μας;

§181Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἡ περίπτωσις τοῦ Λυκαβηττοῦ μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύω τοὺς ἀντιλέγοντας τεχνικούς.

§182Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Διὰ τὸν Λυκαβηττόν, ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος, διεπίστωσα, ὅτι ὑπάρχει πράγματι μία ἔφεσις τελευταίως τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ τουρισμοῦ, νὰ ἐξετάσῃ μετὰ προσοχῆς τὰς παρατηρήσεις τῶν τεχνικῶν καὶ ἐκφράζω τὴν ἱκανοποίησίν μου, διότι τὸ ἔργον κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ γίνῃ. Ἀπὸ ὅσας συζητήσεις ἐπληροφορήθην, οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔργου ἢ ἐλάχιστοι τὴν ἀρνοῦνται. Τὸ πῶς πρέπει νὰ γίνῃ καὶ τὸ ποῖος πρέπει νὰ εἶναι ὁ ὄγκος, αὐτὸ συζητεῖται καὶ ἐφ’ ὅσον συζητεῖται, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἴδωμεν ποῦ θὰ καταλήξῃ ἡ ἰδική σας συζήτησις εἰς τὸ Τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον καὶ μετὰ νὰ τὴν μεταφέρωμεν ἐδῶ.

§183Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Ἤδη πραγματοποιοῦνται τὰ ἔργα.

§184Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Σᾶς ἐγένετο ἡ δήλωσις, ὅτι ἡ πραγματοποίησις αὐτὴ ἀφορᾷ θεμέλια καὶ ἑπομένως οὐδεμία ζημία ἐπέρχεται εἰς ἐκεῖνο τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸν Δῆμον Ἀθηναίων καὶ ὅλους τοὺς ἐνδιαφερομένους διὰ τὸ ζήτημα. Θὰ εἰσέλθω τώρα εἰς δύο ἄλλα σημεῖα. Ψυχαγωγία. Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸν τελευταῖον καιρὸν τῆς μακρᾶς μου Ὑπουργικῆς θητείας, εἶχα πιέσεις ἔξωθεν διὰ νὰ ἀναπτύξω τὸν τομέα αὐτὸν τῆς ψυχαγωγίας. Συγκεκριμένως, μοῦ ἔλεγον οἱ ξένοι, ὅτι ἀπὸ τὰς ἑπτὰ τὸ βράδυ κλεινόμεθα εἰς τὸ ξενοδοχεῖον, τὶ νὰ κάμωμεν, ἡμεῖς Ἑλληνικὰ δὲν ξεύρομεν, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν ἰδικήν σας ποὺ πηγαίνετε εἰς τὸ θέατρον, ὅταν εὑρίσκεσθε εἰς τὸ Παρίσι ἢ εἰς τὸ Λονδῖνον, διότι γνωρίζετε ξένας γλώσσας, ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν Ἑλληνικά, θέλομεν ἑπομένως νὰ μᾶς δώσητε μίαν διασκέδασιν.

§185ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πηγαίνουν εἰς τὰ μπουζούκια.

§186Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Αὐτὸ ποὺ λέγετε, δὲν στερεῖται σοβαρότητος; Μία διέξοδος εἶναι τὸ μουσικὸν θέατρον, ἡ μουσική. Πέραν τούτου, ὅμως, ἐπειδὴ θεωρῶ, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ προσπάθεια πρέπει νὰ εἶναι παραλλήλως καὶ προσπάθεια ἐκπολιτιστική, πρέπει νὰ δώσωμεν ἀκόμη μεγαλυτέραν εὐρύτητα εἰς τὰ φεστιβάλ. Τὰ ἐπλήρωσα μὲ πολλὰς ἐπιθέσεις, πολὺ ἀκριβά. Εἶμαι ὑπερήφανος, ὅτι τὰ ἔκαμα. Μὲ κατηγόρησαν, ἀγαπητότατοι φίλοι μου, προσωπικοί μου φίλοι, ἀκόμη ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ μὲ ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις, διότι πρὸς ὡρισμένην καλλιτέχνιδα ἔδωσα μεγάλας ἀμοιβὰς καὶ ἔκαμα οὕτω σπατάλας. Τώρα τοὺς ἀπαντῶ, ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν σήμερον ὅλοι μας, θὰ τὸ ἐδίδαμεν δεκαπλάσιον καὶ δὲν θὰ ἐσπαταλούσαμεν οὔτε μίαν δεκάρα, διότι αὐτὸ τὸ ποσὸν θὰ ἦτο φθηνὴ διαφήμισις διὰ τὴν Ἑλλάδα.

§187Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν μᾶς ἐδώσατε στοιχεῖα, τὶ ἀπέδωσαν τὰ Φεστιβὰλ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν κάμνω ἐπίκρισιν, πληροφορίαν ζητῶ.

§188Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Γνωριζόμεθα ἀρκετά, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ κἂν τοιαύτη ὑπόνοια. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ἐὰν θέλετε νὰ τὸ ἐξετάσωμεν, ἐμπορικῶς, παρουσιάζει παθητικὸν καὶ τὸ Φεστιβὰλ Ἀθηνῶν καὶ τὸ Φεστιβὰλ Ἐπιδαύρου. Τὸ Φεστιβὰλ Ἐπιδαύρου παρουσιάζει τὸ ἑξῆς ἰδιότυπον παθητικόν. Ἔδωσεν ὁ τουρισμὸς 1½ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον τὸ ἐπῆρε τὸ Ἐθνικὸν Θέατρον, δηλαδὴ βγῆκε ἀπὸ τὸ ἕνα Ταμεῖον καὶ μπῆκε στὸ ἄλλο. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν λέγω, ὅτι ὑπάρχει παθητικόν, 2 ἑκατομμύρια εἶναι τὸ παθητικὸν τοῦ Φεστιβὰλ Ἀθηνῶν κατὰ μέσον ὅρον τὰ 6–7 ἔτη. Καὶ ἐκάμαμεν καὶ ἐπιδότησιν, τὴν ὁποίαν πιστεύω, ὅτι ὑποστηρίζουν ὄχι μόνον οἱ βουλευταὶ τῶν περιφερειῶν αὐτῶν, ἀλλὰ πάντες ἐκάμαμεν ἐπιδότησιν τῶν Φεστιβὰλ Δωδώνης καὶ Φιλίππων. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν διαφήμισιν. Μέχρι πρὸ 3ετίας ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τοῦ τουρισμοῦ εἶχα ἀποτύχει εἰς τὸν τομέα τῆς διαφημίσεως. Προσεπάθησα, φοβούμενος τὰς συνήθεις λοιδορίας, ὅταν κάμῃ τις εἰς τὸν τόπον αὐτὸν μίαν μεγάλην σύμβασιν καὶ ἔκαμα, τὸ λέγω εἰλικρινῶς ψιλικατζίδικη δουλειά, ὅταν ὅμως εἶδα, ὅτι τὰ πράγματα ἔσφιξαν, ἔκαμα μίαν τολμηρὰν πρᾶξιν, ἡ ὁποία ἀπορῶ πῶς δὲν ἐπεκρίθη ἀκόμη, ἔκαμα δύο συμβάσεις: Τὴν μία μὲ τὸν μεγαλύτερον διαφημιστικὸν οἶκον τῆς Ἀγγλίας καὶ τὴν ἄλλη μὲ ἕνα διαφημιστικὸν Οἶκον τῆς Ἀμερικῆς. Διὰ τὴν διαφήμισιν μὲ τὸν Οἶκον τῆς Ἀγγλίας, ὁ ὁποῖος καλύπτει ὁλόκληρον τὴν Εὐρώπην, δαπανῶνται 10 ἑκατομμύρια ἐτησίως.

§189Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Συνεχίζεται ἀκόμη;

§190Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Βεβαίως καὶ ἀνενεώθη ἡ σύμβασις. Ἡ σύμβασις μὲ τὸν Ἀμερικανικὸν Οἶκον στοιχίζει 6 ἑκατομμύρια. Ἡ σύμβασις ποὺ ἐγένετο μὲ τὸν Ἀγγλικὸν Διαφημιστικὸν Οἶκον εἶναι ἐπιτυχής. Ἔχει ἀποδώσει εἰς ὁλόκληρον τὴν Εὐρώπην ἐξαιρετικὰ ἀποτελέσματα. Ἡ σύμβασις μὲ τὸν Ἀμερικανικὸν Οἶκον δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι πλήρως ἱκανοποιητική. Ἐκεῖ ἔχομεν μίαν ἀδυναμίαν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα διὰ νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις, διότι ὁ ἐξ Ἀμερικῆς τουρισμὸς μᾶς ἐνδιαφέρει τοὐλάχιστον, ὅσον καὶ τῆς Εὐρώπης, ἂν ὄχι περισσότερον. Καὶ τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα τοῦ τὶ πρέπει νὰ κάμωμεν. Εἶπον ἤδη τὶ πρέπει νὰ κάμωμεν εἰς τὰς συγκοινωνίας. Ἐπισημαίνω τρία εἰδικὰ θέματα, τὰ ὁποῖα εἶναι μεγίστης σημασίας. Πρέπει νὰ μειωθῇ ἡ τιμὴ τῶν ἀεροπορικῶν εἰσιτηρίων Ρώμης–Ἀθηνῶν. Καὶ τοῦτο, διότι μέχρι τῆς Ρώμης βάσει διεθνῶν συμβάσεων ἡ κατὰ μίλιον τιμὴ εἶναι ὡρισμένη καὶ εἶναι χαμηλή. Ἀπὸ τὴν Ρώμην εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι σημαντικῶς ὑψηλοτέρα. Παρὰ πᾶσαν προσπάθειαν ποὺ κατέβαλα, δὲν κατώρθωσα νὰ μεταβάλω αὐτὴν τὴν ἄδικον μεταχείρισιν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα μειονεκτήματα τοῦ τουρισμοῦ.

§191ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκ μέρους τίνος ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§192Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς Διεθνοῦς τράστ. Ἡμεῖς μείναμε ἔξω καὶ δὲν μεταβάλλεται τὸ καθεστὼς αὐτό, διότι φοβοῦνται τὴν περαιτέρω ἐπέκτασιν τῆς μειώσεως. Ἡ Ὀλυμπιακὴ δέ, δὲν δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο μονομερῶς. Περαιτέρω, αἱ Γερμανικαὶ προτάσεις, ἐλπίζω, ὅτι κἄποτε θὰ εὐοδωθοῦν καὶ θὰ ἔχωμεν τὴν δυνατότητα ἐντὸς 32 ὡρῶν νὰ ἔχωμεν σιδηροδρομικὴν σύνδεσιν μεταξὺ Μονάχου καὶ Ἀθηνῶν. Θέλω δὲ νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ δρόμος τῆς Σερβίας θὰ τελειώσῃ ἐντὸς τοῦ ἔτους. Ἀπὸ ἀπόψεως τουριστικῶν ἐγκαταστάσεων, ἐγώ, συμφωνῶ μὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ Κυβερνητικοῦ προγράμματος, ὅτι ἐφέτος δὲν πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐκτέλεσις νέων ἔργων, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραμείνωμεν εἰς τὸ πρόγραμμα ποὺ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἀρξαμένων ἔργων. Παραδέχομαι ὅμως, ὅτι ὑπάρχουν μερικὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνουν παρεκκλίσεις. Καὶ λέγω, ὅτι τοὐλάχιστον διὰ τὴν Ἰθάκην θὰ πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις. Ἐπίσης εἰς τὸν Ὄλυμπον θὰ πρέπει νὰ γίνῃ εἰς μεγάλο ὕψος ξενοδοχεῖον. Θὰ πρέπει εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς περιπτώσεις, κύριοι, νὰ ἔχετε τὴν προοπτικὴν τοῦ κορεσμοῦ. Σήμερον εἶναι τῆς μόδας ἡ Μύκονος. Θὰ εἶναι ἀκόμη 2 ἢ 3 ἔτη. Ἤδη ἤρχισεν ὁ κορεσμός. Ποῦ θὰ πᾶμε τὸν κόσμον αὐτόν; Κάμνομεν τὸ ξενοδοχεῖον τῆς Σίφνου, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ διοχετεύσωμεν τὸν κόσμον αὐτόν, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι ἡ Μύκονος εἶναι τὸ καλύτερον νησὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐνῷ ἔχομεν ἑκατοντάδες ὡραῖα νησιά.

§193Ν. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ ἀντίρρησιν διὰ τὴν Σίφνον, ὅπως καὶ διὰ τὴν Κῶ καὶ τὰς ἄλλας νήσους τοῦ συμπλέγματος τῶν Κυκλάδων. Διαφωνῶ ὅμως πρὸς τὰς ἀπόψεις σας, ὅτι θὰ παρέλθῃ ἡ τουριστικὴ κίνησις τῆς Μυκόνου. Ἡ Μύκονος εἶναι ἕνα ὡραῖο νησὶ μὲ ἰδικόν του ρυθμόν. Οἱ κάτοικοι τῆς Μυκόνου ἔχουν ἀνεπτυγμένην τουριστικὴν συνείδησιν καὶ ἐγγύτατα τῆς Μυκόνου εὑρίσκεται ἡ Δῆλος τὸ μοναδικὸν εἰς τὸν κόσμον νησὶ τοιαύτης ἀρχαιολογικῆς ἀξίας. Δι’ ὃ εἰς τὴν Μύκονον ἤρχισε νὰ δημιουργῆται καὶ ὁ χειμερινὸς τουρισμὸς καὶ νὰ προσελκύωνται ξένοι εὔποροι, δηλαδὴ τῆς κοινότητος δι’ ἣν ὡμιλήσατε.

§194Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἤθελα νὰ διατυπώσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προεδρίας τῆς Κυβερνήσεως, ὡρισμένας συστάσεις ἐπὶ ἄλλων θεμάτων. Κατ’ αὐτὴν τὴν 5ετίαν ἐδημιουργήθη ἕνα εὐρὺ δίκτυον τουριστικῶν ξενοδοχείων. Πρέπει νὰ συμπληρωθῇ μὲ 3–4 ξενοδοχεῖα εἰς Ἰθάκην, Σκόπελον, Σίφνον κλπ. Ὑπάρχει ὅμως, κἄτι τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν. Εἶναι ὁ παλαιὸς ξενοδοχειακὸς ἐξοπλισμός. Ἔχομεν ὡρισμένας περιοχὰς ὅπως τὸ Λουτράκι καὶ ἡ Αἰδηψὸς ποὺ ἔχουν παλαιὸν ξενοδοχειακὸν ἐξοπλισμόν. Αὐτὸν τὶ θὰ τὸν κάμωμεν; Θὰ πρέπει τὰ ξενοδοχεῖα αὐτὰ νὰ κλείσουν; Πολλὰ ἐξ αὐτῶν ἠμποροῦν νὰ ζήσουν. Ἐκφράζω, λοιπόν, τὴν εὐχὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ θέμα τῆς καθιερώσεως μιᾶς δανειακῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία νὰ ἀνεβάσῃ τὸ ἐπίπεδον τῶν παλαιῶν ξενοδοχείων κατόπιν ὡρισμένων ἐπισκευῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γίνουν, π.χ. διὰ τῆς δημιουργίας μιᾶς νέας εἰσόδου ἢ ἑνὸς σαλονιοῦ, ὥστε τὸ τεράστιον αὐτὸ κεφάλαιον νὰ μὴ καταστραφῇ. Σκεφθῆτε μόνον τὸ μεγάλο αὐτὸ κεφάλαιον τῆς Αἰδηψοῦ καὶ τοῦ Λουτρακίου, τὸ ὁποῖον θὰ πρέπει ἰδιαίτερα νὰ προσέξωμεν, ὥστε νὰ μὴ πάῃ χαμένο. Σήμερον εἴμεθα πλέον κακομαθημένοι καὶ ἡμεῖς, ὄχι μόνον οἱ ξένοι καὶ δὲν πηγαίνομεν εἰς τὰ ξενοδοχεῖα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε μᾶς ἐφαίνοντο ὑποφερτά. Μόνον ἐὰν τὰ τονώσωμεν οἰκονομικῶς θὰ ἠμπορέσουν καὶ αὐτὰ νὰ ἀναδημιουργηθοῦν. Εἶναι ἕνα μέγα θέμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιτρέψῃ μὲ σχετικῶς ὀλίγην δαπάνην τώρα ποὺ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ κάμνωμεν ἐπενδύσεις εἰς ξενοδοχεῖα, νὰ ἀποκτήσωμεν εἰς τὰ ὅρια τῆς αἰχμῆς τῆς τουριστικῆς, πολλὰς κλίνας τουριστικάς, ἐνῷ σήμερον ἔχομεν μὲν πολλὰς κλίνας, μόνον δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὰς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἔχει συνήθως ὁ τουρίστας. Δεύτερον ἰαματικαὶ πηγαί. Ὁ κ. Μελᾶς νομίζω, ὅτι ὡμίλησε διὰ τὴν Ἰκαρίαν. Ἡ Ἰκαρία εἶναι μία εἰδικὴ περίπτωσις. Διὰ νὰ τὴν ἀνορθώσωμεν χρειάζεται μία δαπάνη 150 ἑκατομ., εἶναι πολὺ μεγάλη δαπάνη καὶ αὐτὸ εἶναι κάτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἀγνοήσωμεν. Αἱ ἰαματικαὶ πηγαὶ πρέπει νὰ ἀναπτυχθοῦν ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸν τουρισμὸν τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, διότι ἀπὸ ἐκεῖ μᾶς ἔρχονται οἱ πελάται διὰ τὰς ἰαματικὰς πηγάς, ἀπὸ ἐκεῖ μᾶς ἔρχονται κυρίως πελάται καὶ διὰ τὰ ὀρεινὰ συγκροτήματα. Τρίτον πρέπει νὰ ἀγωνισθῶμεν διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς τουριστικῆς περιόδου. Ἡ τουριστικὴ περίοδος εἶναι στενή. Ἔχομεν κλιματολογικοὺς ὅρους, οἱ ὁποῖοι ἐπιτρέπουν εἰς τὴν Ρόδον, τὴν Νότιον Κρήτην καὶ εἰς ὡρισμένας περιοχὰς ἴσως τῆς Νοτίου Πελοποννήσου, νὰ ἔχουν μίαν τουριστικὴν περίοδον μεγαλυτέρας χρονικῆς διαρκείας καὶ αὐτὸ ἔχει μεγάλην σημασίαν. Τέταρτον, ὁ ἐσωτερικὸς τουρισμός. Ὁ ἐσωτερικὸς τουρισμὸς δὲν φέρει συνάλλαγμα ἀπ’ ἔξω, ἀλλὰ κάμνει κάτι ἄλλο. Ἐκπολιτίζει καὶ εἶναι ὁ προπομπὸς τοῦ ἐξωτερικοῦ τουρισμοῦ. Ὅπου ἐπήγαμεν ἡμεῖς δὲν ἀνεκαλύψαμεν αὐτὰς τὰς θέσεις. Πρὶν ἀπὸ ἡμᾶς ἐπῆγεν ἡ Περιηγητική, ἡ Ὁμοσπονδία τῶν ἐκδρομικῶν σωματείων, ἐπῆγεν ὁ Ὀρειβατικός. Αὐταὶ αἱ ὀργανώσεις εὑρίσκονται εἰς χεῖρας ἰδιωτῶν ἀνωτέρου ἐπιπέδου, ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἀνιδιοτελῶς ἔχουν ἀφοσιωθῆ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐσωτερικοῦ τουρισμοῦ καὶ πρὸς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς δημόσιος ἔπαινος, διότι αὐτοὶ εἶναι οἱ προπομποὶ ὅλων τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται. Καὶ τέλος, θέλω καὶ ἐγὼ νὰ ἐπισημάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεσήμανεν μόνος ὁ κ. Βοβολίνης ἀπόψε. Ὑπάρχει μία πλευρὰ τοῦ τουρισμοῦ, τὴν ὁποίαν ἐλησμονήσαμεν. Τουρισμὸς δι’ ἡμᾶς σημαίνει καὶ αὔξησις τῆς ἀθλητικῆς κινήσεως. Αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται καὶ διὰ τὰ μάτς. Ἄλλη σημαντικὴ αὔξησις τῶν ἐπιστημονικῶν συνεδρίων. Εἶναι ἕνα μέγα θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σπαταλήσωμεν λέγω τὴν λέξιν νὰ σπαταλήσωμεν, διότι δὲν γίνονται αὐτὰ τὰ πράγματα μὲ μιζέριες καὶ τσιφουτισμούς, γίνονται μὲ θυσίες χρημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα, ἐὰν μὲ καλέσετε τὴν ἑπομένην πῶς καὶ διατὶ τὰ διέθεσα δὲν θὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ λογοδοτήσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω, εἶναι ὅτι τὰ μεγάλα ἐπιστημονικὰ συνέδρια φέρουν στὴν Ἑλλάδα ὅλους τοὺς κράχτες τῆς Εὐρώπης καὶ ἀποτελοῦν τὴν μεγαλυτέραν καὶ εὐθηνοτέραν διαφήμισιν, ὄχι μόνον διὰ τὸν τουρισμόν, ἀλλὰ δι’ ὅλην τὴν ζωὴν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ θέμα τῆς τουριστικῆς ἐκπαιδεύσεως. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχομεν 4 σχολάς, 2 ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως εἰς τὴν Ρόδον καὶ εἰς τὴν Κηφισιὰν καὶ 2 κατωτέρας εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν Θεσσαλονίκην. Ἔχομεν καὶ 150 ὑποτρόφους εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ Ἑλβετίαν. Δὲν φθάνουν. Πολὺ ἀπέχουν ἀπὸ τὸ νὰ φθάνουν. Οἱ μαθηταὶ τῶν σχολῶν αὐτῶν μόλις ἐξέλθουν, τὴν ἑπομένην ἡμέραν εὑρίσκουν ἐργασίαν παρ’ ὅλην τὴν ἀντίδρασιν τῶν μὴ παρακολουθησάντων τὰς σχολάς, διότι οἱ μαθηταὶ αὐτοὶ εἶναι περιζήτητοι, λόγῳ τῶν γνώσεών των. Πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τὰς σχολὰς αὐτὰς καὶ νὰ αὐξήσωμεν τὴν μετεκπαίδευσιν διὰ τὰ κατώτερα στελέχη, τὰ ὁποῖα εὑρίσκουν κάποιαν διέξοδον. Ἄλλοτε εἶχεν ἀσχοληθῆ καὶ μὲ τὸ θέμα αὐτὸ ἡ κ. Σβώλου. Τὸ θέμα τῆς τουριστικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι θέμα κλειδί. Θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν ξένους, θὰ ἔχωμεν ξενοδοχεῖα καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν ἔμψυχον ὑλικόν. Ἐφθάσαμεν ἤδη περίπου εἰς τὸ ὅριον. Πρέπει νὰ γίνῃ ἐντονωτέρα προσπάθεια ἀπὸ ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐγένετο. Καὶ αὐτὴν τὴν εὐχὴν ἐκφράζω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι αὐταὶ εἶναι αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως. Λόγῳ τῆς μακρᾶς μου θητείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν Καραμανλῆ, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὶ σκέπτεται καὶ πῶς προγραμματίζει καὶ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις χωρὶς τοῦτο νὰ σημαίνῃ, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐγὼ δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω ἐπισήμως γνώμας τῆς Κυβερνήσεως. Δηλώνω ὡς ἕνας ἁπλοῦς βουλευτής, ὅτι αὐτὸ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔγινε καλῶς ἢ κακῶς μέτριον ἢ ὀλιγώτερον μέτριον, δὲν θὰ κατωρθώνετο, κύριοι, ἐὰν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ε.Ο.Τ. ἐν τῷ συνόλῳ του δὲν κατέβαλον μίαν φιλότιμον προσπάθειαν. Δὲν θὰ τὸ ἔλεγον αὐτό, κύριοι, ἐὰν ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν δὲν ἐγένετο μία σφοδρὰ ἐπίθεσις κατὰ τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν. Δὲν εἶμαι ἐναντίον τῶν ἐπιθέσεων, ἀλλὰ αὐταὶ αἱ ἐπιθέσεις εἶναι χρήσιμοι, συγκρατοῦν τὸν ὑπάλληλον, τὸν ποδηγετοῦν, τὸν φρονιματίζουν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μίαν 6ετίαν συνειργάσθην μὲ αὐτοὺς καὶ διεπίστωσα, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν εἰργάσθησαν ὅπως ἐργάζεται ὁ συνήθης δημόσιος ὑπάλληλος τῆς ρουτίνας, ἀλλ’ εἰργάσθησαν μὲ πάθος, εἰργάσθησαν συγκινημένοι δι’ αὐτὸ τὸ ἔργον, περνοῦσαν ξενύχτια διὰ τὸ ἔργον αὐτό, δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν νὰ μὴ τὸ τονίσω. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι ἄξιοι μιᾶς ἀναγνωρίσεως. Σκεφθῆτε καὶ κἄτι ἄλλο. Ὁ τουρισμὸς ἦτο ἕνα νήπιον 5 ἐτῶν ὅταν τὸ παρέλαβεν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔγιναν προηγουμένως ἐργασίαι. Ἀλλὰ ὁ ὄγκος τῆς ἐργασίας ἦτο μικρότερος. Κατὰ τὰ 5 χρόνια ἔγιναν τεράστια ἔργα, λόγῳ τῆς αὐξήσεως καὶ τῶν ξένων ἔργων. Αὐτὸ τὸ μικρὸν νήπιον ἔπρεπε νὰ μεγαλώσῃ, καὶ διαρκούσης τῆς ἀναπτύξεώς του συγχρόνως νὰ εὑρίσκεται συνεχῶς ἐν ὀργανικῇ ἰσορροπίᾳ. Δὲν θὰ κατωρθώνετο αὐτό, τὸ ὁποῖον κατωρθώθη, ἐὰν δὲν ἐγένετο μία κοινὴ προσπάθεια ὅλων αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Πρῶτος ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶπον, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα εἶναι ἔργα κοινῆς προσπαθείας καὶ ὅλων ἐκείνων ἀκόμη οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ παρελθὸν εἰργάσθησαν διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ ὁ τουρισμός. Ἐννοῶ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον αὐτὴν τὴν μεγάλην προσπάθειαν.

§195Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι;

§196Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Εἶναι ὑπάλληλοι Νομικῶν Προσώπων Δημοσίου Δικαίου.

§197Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμείβονται ὅπως οἱ Δημόσιοι ὑπάλληλοι;

§198Κ. ΤΣΑΤΣΟΣ. Ἀμείβονται, κατὰ τὸ πλεῖστον, ὅπως οἱ Δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ μόνον οἱ ἐπὶ συμβάσει, οἱ ὁποῖοι εἶναι, κατὰ τὸ πλεῖστον διευθυνταί, ἀμείβονται κατά τι περισσότερον. Ὁ μεγαλύτερος μισθὸς μὲ τὰς προσαυξήσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν, δὲν ὑπερβαίνει τὰς 7½ χιλιάδας δραχμάς. Ἀλλά, κύριοι, δὲν θὰ κατωρθώνετο τὸ τεράστιον αὐτὸ ἔργον, ἐὰν δὲν συνέβαλε μὲ πάθος καὶ μὲ ἀγάπην εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, μὲ ὅλην του τὴν προσωπικότητα, ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ εἶχον ἠθικὸν δικαίωμα κάνοντας ἕνα ἀπολογισμὸν τοῦ τουριστικοῦ ἔργου καὶ θὰ ᾐσθανόμην, ὅτι δὲν εἶμαι συνεπής, ἐὰν δὲν ἐξῆρα τὸ πάθος, μὲ τὸ ὁποῖον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰργάσθη κατὰ τὰ 6 αὐτὰ χρόνια, διὰ νὰ δημιουργήσῃ αὐτὸ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον εἴτε σᾶς ἀρέσει, εἴτε δὲν σᾶς ἀρέσει, εἶναι ἕνα κἄτι, τὸ ὁποῖον ἄλλοι θὰ κρίνουν ὁριστικῶς εἰς τὸ μέλλον. Διότι ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητῆται κάθε Κυβερνητικὸν ἔργον. Καὶ εἶναι καθῆκον σας, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἀμφισβητῆτε τὰ ἔργα καὶ εἶναι καθῆκον σας νὰ ἐλέγχητε, διότι ἐὰν δὲν ἠλέγχατε καὶ ἁπλῶς ἐπαινούσατε, θὰ παρεβιάζατε τὴν ἀποστολήν σας, ἀλλὰ εἰς τὸν τουρισμὸν ἐλέγχοντες, ὅ,τι πρέπει νὰ ἐλέγξητε, εἶναι συγχρόνως θέμα δικαιοσύνης νὰ ἀναγνωρίσητε, ὅτι ἐγένετο μία προσπάθεια σημαντικὴ διὰ τὴν τουριστικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου. Καὶ αὐτὴν τὴν προσπάθειαν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ τὴν συνεχίσῃ ὁ ἀξιότιμος διάδοχός μου, ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προεδρίας Κυβερνήσεως μὲ τὴν συνεχῆ παρουσίαν καὶ τὴν συμπαράστασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὄχι μόνον μὲ τὴν συμπαράστασιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ἰδικήν σας συμπαράστασιν, μὲ τὸν ἰδικόν σας ἔλεγχον, μὲ τὰς ἰδικάς σας εἰσηγήσεις. Διότι ἐγὼ πιστεύω, κ. συνάδελφοι, ὅτι αὐταὶ αἱ συζητήσεις, ὅταν διεξάγωνται ἐπὶ ἑνὸς ὑψηλοῦ ἐπιπέδου, ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου, εἰς τὸ ὁποῖον πάντοτε ἐφιλοδόξησα νὰ κρατήσω τὰς συζητήσεις αὐτάς, αἱ συζητήσεις αὐταί, εἴτε πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, εἴτε πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως, βοηθοῦν τὴν Κυβέρνησιν καὶ βοηθοῦν τὸν τόπον. Καὶ δι’ αὐτό, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἂν καὶ ἡ ἐπερώτησις αὐτὴ ἀφεώρα ἔλεγχον κυρίως ἐποχῆς, ἡ ὁποία μὲ ἀφορᾷ, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἔδωσαν τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω τὰς σκέψεις μου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Κυβερνητικῆς πλευρᾶς).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Φιλιππίδης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§200Α. ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§202Π. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διακόψωμεν.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν συμφωνῇ ἡ Βουλή.

§204ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6.30′ μ.μ. μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως Ἀναφοράς, Ἐρωτήσεις, Ἐπερωτήσεις καὶ Νομοθετικὴν Ἐργασίαν. (Ὥρα 11.10′ μ.μ.)