1961.12.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 3η

Τετάρτη 6 Δεκεμβρίου 1961

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 6.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

Συζήτησις ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν κ. Σ. Μαρκεζίνης.

§2Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, κύριοι βουλευταί, ὡς γνωρίζετε, ἠγωνίσθη εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὴν Ἕνωσιν τοῦ Κέντρου. Συνειργάσθη, διότι δὲν ἐπέτυχε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐκλογικὸς νόμος ἢ ἡ ἀναλογικὴ ἢ ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ μὲ ἐλαφρὸν ποσοστὸν ἐνισχύσεως, ὁπότε, ὡς εἶχε δηλώσει, θὰ ἠγωνίζετο μόνον. Ὁ συνασπισμὸς τῆς Ἑνώσεως τοῦ Κέντρου καὶ τῶν Προοδευτικῶν προεβλέπετο νὰ ἔχῃ μετεκλογικὴν συνέχειαν, ἐὰν ἐκέρδιζε τὴν μάχην. Κατὰ συνέπειαν, εὐθὺς ὡς ἐχάθη ἡ ἐκλογὴ διὰ τὴν Ἕνωσιν τοῦ Κέντρου καὶ τοὺς Προοδευτικούς, ἀνεξαρτήτως ἕνεκα τίνος λόγου, αὐτομάτως δὲν ὑπῆρχε, πλέον, ἡ συνεργασία ἐκείνη. Τοῦτο, βεβαίως, οὐδόλως μὲ ἐμποδίζει ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκφράσω τὴν στενοχωρίαν μου, διότι, παρὰ τὴν σύμπτωσιν εἰς τὰς διαπιστώσεις, ὡς πρὸς τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαί, ἐπηκολούθησε διαφωνία ὡς πρὸς τὴν ἀκολουθητέαν τακτικήν, ἐφ’ ᾧ σήμερον μόνον ἐγὼ παρίσταμαι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συμμετέχω εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν ἀνακοινώσεων, ἐνῷ οἱ ἄλλοι δὲν ὤμοσαν ἀκόμη οὔτε τὸν ὅρκον. Καὶ χωρὶς βέβαια, νὰ θέλω νὰ κάμω πνεῦμα, ἐν τούτοις, προτιμῶ νὰ τὸ κάμω ἐγὼ παρὰ οἱ ἄλλοι. Βεβαίως θὰ ἤμουν εὐτυχὴς νὰ εἶμαι ὁ εἷς Ἀρχηγὸς τοῦ ἑνὸς Κόμματος καὶ ἑνὸς προγράμματος, ἀλλὰ ὄχι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας. Εἶπον, κ. βουλευταί, ὅτι συνεφωνήσαμεν εἰς τὰς διαπιστώσεις μὲ τοὺς συναγωνιστάς μας εἰς τὰς ἐκλογάς, συναγωνιστάς μας, καθ’ ὅλα ἐξαιρέτους, μὲ τοὺς ὁποίους μὲ συνδέει καὶ φιλία καὶ ἐκτίμησις εἰλικρινὴς καὶ μὲ τοὺς ὁποίους εὔχομαι καὶ πάλιν νὰ μὴ βραδύνῃ ὁ καιρὸς νὰ εὑρεθῶμεν ἐκ νέου εἰς συνεργασίαν. Εἶπον, ὅτι συνέπεσαν αἱ ἀντιλήψεις μας εἰς τὰς διαπιστώσεις, ὡς πρὸς τὸν ἀνώμαλον τρόπον τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν. Βεβαίως, δὲν μοῦ ἀρέσει νὰ ὑπερβάλλω εἰς τὰς ἐκφράσεις καὶ δι’ αὐτὸ ὁ ἰδικός μου τόνος εἶναι μετριοπαθέστερος. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι, ὅταν τὰ συμπεράσματα ἐξαχθοῦν, ἐν ὅλῃ τῇ λεπτομερείᾳ, βεβαίως, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ περιορισθῇ ἡ ὅλη διαπίστωσις εἰς μόνον τὸ γεγονὸς τῆς νοθείας, οἱασδήποτε ἐκτάσεως καὶ ἐὰν ἦτο αὕτη. Εἶναι ἐπίσης ἀληθές, καθ’ ἡμᾶς, ὅτι καὶ ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διεπράχθησαν λάθη καὶ παραλείψεις, ὅπως ἐπίσης εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ διατηρήσῃ ἱκανὸν ποσοστὸν τῆς δυνάμεώς της, ἀνεξαρτήτως, ἐάν, ὡς νομίζομεν, ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς νοθείας ἐπέτυχε καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ σημαῖνον, νὰ ἀποκτήσῃ αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Αἱ διαπιστώσεις αὐταὶ φυσικὸν εἶναι νὰ ὁδηγήσουν εἰς ἀντιδράσεις. Καὶ τοῦτο ὄχι μόνον ἐκ τῆς δικαιολογημένης ἐξεγέρσεως ὅπου λειτουργεῖ ἡ Δημοκρατία ἐναντίον οἱασδήποτε νοθείας εἰς τὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ σοβαροῦ κινδύνου, ὅτι ἐὰν τοιαύτη τακτικὴ ἐπρόκειτο νὰ συνεχισθῇ, δημιουργεῖται πλέον βεβαία ἀδυναμία νὰ λειτουργήσῃ ἡ Δημοκρατία εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἔπρεπε νὰ ἀναζητηθῇ τρόπος ἀντιδράσεως. Ἀκριβῶς δὲ εἰς τὰ θέματα τῆς ἐνδεικνυομένης τακτικῆς διεφωνήσαμεν. Καὶ ἐπειδὴ τοῦτο τὸ θεωρῶ λίαν σημαντικὸν καὶ καίριον, ἔκρινα σκόπιμον νὰ χρησιμοποιήσω τὸ ἐπίσημον τοῦτο βῆμα διὰ νὰ ἐξηγήσω ἀμέσως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ διὰ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας πρὸς τὸν λαόν, διατὶ οἱ Προοδευτικοὶ ἠκολούθησαν τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦν. Ἐνώπιον ἡμῶν, κ. βουλευταί, προέβαλλον δύο λύσεις, δύο δρόμοι. Ὁ εἷς ἦτο, ἀναγνωρίζοντες τὴν πραγματικότητα, ἀνεξαρτήτως τοῦ τρόπου τῆς δημιουργίας της, νὰ πολιτευθῶμεν ἐντὸς αὐτῆς, καταγγέλλοντες τὰ ὅσα διεπράχθησαν, ἀγωνιζόμενοι νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν καὶ ἐπιδιώκοντες, διὰ τῆς στάσεώς μας, νὰ βοηθήσωμεν νὰ λειτουργήσῃ ἡ Δημοκρατία καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ὁ ἄλλος τρόπος ἦτο νὰ ἐξέλθωμεν ἡμεῖς ἐκτὸς αὐτῆς τῆς πραγματικότητος, νὰ μὴ ἀναγνωρίσωμεν καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν, δι’ ἄλλου τρόπου, νὰ τὴν ἀνατρέψωμεν, δημιουργοῦντες νέαν κατάστασιν πραγμάτων. Εἴχομεν συνείδησιν, ὅτι οἱαδήποτε ἀπόφασίς μας θὰ ἦτο ἐξόχως πολιτικὴ πρᾶξις. Σπανίως, ἴσως, εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν Κομμάτων, προκύπτουν τοιαῦται περιπτώσεις καί, συνεπῶς, αἱ ἀποφάσεις των τότε εἶναι, κατ’ ἀνάγκην, ἱστορικαὶ καὶ κρίσιμοι δι’ ὅλην των τὴν ἱστορίαν καὶ ταυτοχρόνως ἀποφασιστικαὶ καὶ διὰ τὸ μέλλον των. Γνωρίζομεν, ὅτι πολιτικὴ ἀπόφασις, πολιτικὴ πρᾶξις, ἀπαιτεῖ βαθυτάτην ἐκτίμησιν τῆς καταστάσεως, πλήρη συνείδησιν τῆς ἀναλαμβανομένης εὐθύνης, ἀλλὰ περισσότερον παντὸς ἱκανότητος προβλέψεως τοῦ μέλλοντος, τοῦ τί, δηλαδή, ἠμπορεῖ νὰ ἐπακολουθήσῃ. Ὀρθῶς, ἐλέχθη, καὶ τὸ ἀντιγράφω, ὅτι ὁ πολιτικὸς εἶναι ἀνάγκη, ὅταν συγγράφῃ τὴν πρώτην πρᾶξιν, νὰ ἔχῃ πάντοτε ἐν νῷ καὶ τὴν τρίτην πρᾶξιν. Εἶναι ἀπὸ τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαχωρίζουν τὸν πολιτικὸν ἀπὸ τὸν δημοσιογράφον. Ὁ δημοσιογράφος εἶναι ὑποχρεωμένος, ἀντιμετωπίζων τὰ προβλήματα τῆς ἡμέρας, νὰ τὰ παρακολουθῇ ἐνδιαφερόμενος διὰ τὰς ἐντυπώσεις τῆς ἡμέρας. Ὁ πολιτικὸς ἡγέτης ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ παρακολουθῇ τὰ γεγονότα, καὶ νὰ ἐνδιαφέρεται διὰ τὰς ἐπιπτώσεις τῆς αὔριον, ἂν ὄχι καὶ διὰ τὰς ἐπιπτώσεις τῆς μεθαύριον. Ὁ δημοσιογράφος διαθέτει σήμερον 5στηλον ἢ 6στηλον δι’ ἕνα γεγονὸς τῆς ἡμέρας καὶ εἶναι δυνατὸν αὔριον νὰ τὰ ἀντικαταστήσῃ μὲ μονόστηλον, ὅταν ἄλλο γεγονὸς παρεμβληθῇ. Ἡ πολιτικὴ πρᾶξις δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν εὐχέρειαν. Ὁ πολιτικὸς ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀγωνίζεται εἰς μίαν γραμμήν, θὰ εἰσπράξῃ ἢ θὰ πληρώσῃ τὰς συνεπείας. Κύριοι συνάδελφοι, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐπιτρέπεται νὰ σκεφθῇ, ὅτι ἀποβλέπομεν νὰ μονοπωλῶμεν πατριωτισμὸν ἢ ὅτι ἰσχυριζόμεθα ἐθνικὴν συνείδησιν ἔχομεν μόνον ἡμεῖς. Ἀλλοίμονον! Ἁπλῶς λέγομεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξηγῶμεν καὶ νὰ δικαιολογῶμεν τὰς πράξεις μας ἐντὸς τοῦ πλαισίου ἐθνικῶν κριτηρίων. Ὑποθέσατε, λ.χ., ὅτι ἐπρόκειτο ἡ ἀντίδρασις νὰ εἶναι ἐπαναστατική. Τότε τί θὰ προέκυπτεν ὡς καθῆκον διὰ τοὺς Προοδευτικούς; Νὰ ἐξετάσουν, ἐὰν ἡ ἐπαναστατικὴ ἐνέργεια συνέφερε, πράγματι, εἰς τὸ Ἔθνος. Ἂν συνέφερε, ὄχι μόνον ἐν τῇ γενικότητι, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν. Βλέπετε ἐξετάζω, πρῶτον, τὸ ἐθνικὸν συμφέρον καὶ κατόπιν τὰς δυνατότητας. Αἱ δυνατότητες εἶναι δεύτερον στοιχεῖον. Καὶ ἐπὶ πλέον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκτιμήσωμεν καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα. Ἐὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀνελάμβανον ἐπαναστατικὰς ἐνεργείας, θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ τὰς ἐλέγχουν καθ’ ὅλην τὴν πορείαν. Διότι, φαντασθῆτε, τί θὰ συνέβαινε καὶ ποίους κινδύνους θὰ διέτρεχεν ἡ Πατρίς, ἐὰν ἄλλοι μὲν ἤρχιζον, ἄλλοι δὲ ἐτερμάτιζον ἐπωφελούμενοι αὐτοί. Τοιουτοτρόπως ἐκτιμῶντες τὴν κατάστασιν, οὐδὲ ἐπὶ στιγμὴν ἐδιστάσαμεν, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν κατάστασιν ἐξερχόμενοι τῆς νομιμότητος καὶ εἴμεθα βαθύτατα εὐτυχεῖς, διότι οὐδεὶς ἄλλωστε ὑπεστήριξε τοῦτο. Ἐὰν τὸ ἀνέφερον αὐτό, τὸ ἀνέφερον, διότι πρέπει, ἐκθέτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν τὰς ἀπόψεις τῶν Προοδευτικῶν, ἐπὶ τῆς δημιουργηθείσης καταστάσεως, νὰ μνημονεύσω καὶ τὰς ὑποθέσεις ἀκόμη, ἵνα ἐπιτύχω, ὅπως ἐλπίζω, τὸ συμπέρασμά μου νὰ εἶναι πλῆρες καὶ ἀκαταμάχητον. Ὁ πολιτικὸς ἡγέτης εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανότητα τῆς προσαρμογῆς, ὅπως τὴν ἔχει ὁ ἄνθρωπος διὰ νὰ δύναται νὰ ζῇ. Δὲν ὑπάρχουν διὰ τοὺς πολιτικοὺς δογματικοὶ κανόνες, ὡς οἱ θρησκευτικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄκαμπτοι. Ἡ ἑκάστοτε στάσις ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τῆς συγκεκριμένης περιστάσεως. Ἄλλως τε, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπανειλημμένως συνηθίσαμεν νὰ μνημονεύωμεν τὸν ἀείμνηστον Ἐλευθέριον Βενιζέλον, δυνάμεθα νὰ τὸν ἔχωμεν καὶ ὡς παράδειγμα. Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἀπέδειξε, κατ’ ἐξοχήν, τὴν ἱκανότητα αὐτῆς τῆς προσαρμογῆς. Τὸ 1916 διαφωνῶν μὲ τὴν πολιτικὴν τοῦ Στέμματος τότε, καὶ μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ἔδρα τὸ Στέμμα τότε —δὲν ἐξετάζω καλῶς ἢ κακῶς— ἔφθασε μέχρι τοῦ χωριστικοῦ κινήματος τῆς Θεσσαλονίκης. Ἀνέλαβε, τότε, εὐθύνας ὑψίστης σημασίας ὁ ἴδιος, ἐν τούτοις ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, μετὰ 20ετίαν, δὲν ἐδίστασε νὰ ζητωκραυγάσῃ ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, χωρίς, μὲ τοῦτο, νὰ σημαίνῃ, ὅτι ἀνεγνώριζεν, ὅτι τὸ δημοψήφισμα τοῦ 1953 εἶχε διεξαχθῆ μὲ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς νομιμότητος καὶ γνησιότητος. Καὶ ὁ Ἰωάννης Μεταξᾶς, πολιτευόμενος, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς δημοκρατίας, βεβαίως δὲν ἐδέχετο, ὅτι ἡ μεταπολίτευσις τοῦ 1924 εἶχε διενεργηθῆ νομοτύπως καὶ ἐντίμως. Ἁπλῶς, οἱ πολιτικοὶ ἐκεῖνοι ἄνδρες, ἀντιμετώπιζον τὰ θέματα μὲ τὴν ἱκανότητα τῆς προσαρμογῆς. Ἐνόμιζον, ἄλλοτε δικαίως, ἄλλοτε ἀδίκως, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ, κατὰ τὸν καλύτερον καὶ ἀσφαλέστερον τρόπον καὶ τὴν ἰδιαιτέραν πολιτικήν των γραμμήν, ἀλλά, ἰδίως, τὸ ἐθνικὸν συμφέρον ἐξυπηρέτουν. Ἀποκλειομένης, λοιπόν, τῆς παρανόμου ἐνεργείας, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθοῦν ποῖοι ἄλλοι ἐνδεχομένως τρόποι ἀντιδράσεως προεβάλλοντο. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ τοὺς ἀναπτύξω ὅπως ὁ ἴδιος τοὺς εἶδον, ἕνα πρὸς ἕνα. Πρῶτον, ἡ διακήρυξις, ἡ ἐπίσημος καὶ ἡ καταγγελία περὶ παρανόμου Κυβερνήσεως, ὡς στηριζομένης εἰς παράνομον Βουλήν, ἥτις προῆλθεν ἐκ παρανόμων ἐκλογῶν. Βεβαίως, ὡς διακήρυξις, εἶναι χρήσιμος, διότι κάθε διαμαρτυρία εἰς μίαν τοιαύτην στιγμήν, εἶναι ἐνδεικνυομένη ἂν ὄχι καὶ ἀναγκαία. Ἀλλὰ ὄχι ὅμως καὶ πέραν τούτου. Ὄχι νὰ νομίζωμεν, ὅτι ἐπὶ τοιαύτης διακηρύξεως δυνάμεθα νὰ θεμελιώσωμεν πολιτικὰς ἐνεργείας. Διότι, νόμιμος μὲν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἡ παροῦσα μέχρι τῆς στιγμῆς, δὲν ἔχει δὲ σημασίαν, ἐὰν προῆλθε, κατὰ τὴν κρίσιν μας, ἀπὸ μὴ γνησίας ἐκλογάς. Διότι, εἰς τὸ Δημόσιον Δίκαιον, δὲν ἰσχύουν οἱ κανόνες Ἰδιωτικοῦ Δικαίου. Δὲν ἔχει σημασίαν ἡ προέλευσις, διὰ νὰ ἐξαρτηθῇ ἐξ αὐτῆς ἡ νομιμότης. Τί ἄλλο ζωντανότερον παράδειγμα ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν. Καὶ ἡ ἐπανάστασις, ἐπιτυγχάνουσα, δημιουργεῖ δίκαιον. Κατὰ συνέπειαν, οὕτως ἢ ἄλλως καὶ ἐκ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως, ἔχομεν νόμιμον Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι νόμιμος, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει καὶ δρᾷ καὶ ἐφ’ ὅσον καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι συμμετέχομεν εἰς αὐτήν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι εἶναι μὴ νόμιμος, τότε αὐτὴ ἡ παρανομία εἶναι καθολικὴ ἔννοια μὴ δεκτικὴ χωρισμοῦ. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐνδεχομένως, νὰ ὑπάρχουν βουλευταὶ νόμιμοι καὶ ἄλλοι παράνομοι. Ἠμπορεῖ ὡρισμένοι βουλευταὶ νὰ ὑποστηρίζουν, ὅτι ἔχουν γνησιωτέρους τίτλους, ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι ὑπόθεσις προσωπική. Ὑπάρχει νόμιμος Βουλὴ δι’ ὅλους ἢ παράνομος δι’ ὅλους, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχουν περιπτώσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων συντεταγμένη ἐξουσία, τὸ Ἐκλογοδικεῖον, ἀπεφάνθη. Διότι, ἄλλως, εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν συλλογισμόν, ὅτι μέρος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καθίσταται ὑπέρτερον τῆς συνταγματικῆς ἐξουσίας καὶ καθορίζει τὴν νομιμότητα. Ἐὰν κατελήγομεν ἐκεῖ, τότε δὲν θὰ ὑπῆρχε νομιμότης. Θὰ ὑπῆρχε πραγματικὴ κατάστασις, θὰ μετεβάλλετο εἰς ἐπανάστασιν, ἡ ὁποία, ἂν ἐπεκράτει, θὰ ἐδημιούργει μὲ τὴν σειράν της δίκαιον. Βεβαίως, ἠμπορεῖ νὰ ἀπαντήσῃ κανείς, ὅτι ὅλα ταῦτα, δὲν ἐξετάζονται πολιτικῶς μὲ τὰ αὐστηρὰ νομικὰ κριτήρια, ἀλλὰ μὲ τὰ πολιτικά. Ἀλλὰ εἰς τὴν τοιαύτην περίπτωσιν, ἡ νέα ἀπάντησις εἶναι, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα θὰ κριθῇ. Ἐὰν δὲ τὸ ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι σπουδαῖον, τότε ἡ διακήρυξις παραμένει ἁπλῆ ἀρνητικὴ πρᾶξις, ἡ ὁποία, ἐνῷ οὐδὲν ἀποτέλεσμα ἀποφέρει διὰ τὸ Ἔθνος, ἀντιθέτως, ἀποφέρει ζημίαν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἀναλαμβάνουν. Ὑπεστηρίχθη ἀκόμη, ὡς ἄλλο εἶδος ἀντιδράσεως, «ὁ ὅρκος μὲ ἐπιφύλαξιν». Καὶ βεβαίως ἐξηγήθη, ὅτι τὸ στενὸν κείμενον τοῦ συνταγματικοῦ ὅρκου καθορίζει ποῦ εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπιφύλαξις καὶ ἐπὶ πλέον καὶ ἡ ἱστορία εἰς τὸν τόπον. Καὶ μοιραίως ἡ ἐπιφύλαξις εἶναι συνδεδεμένη κυρίως μὲ τὸ καθεστωτικόν. Εὐτυχῶς, ὅμως, διὰ τὸν τόπον, οὐδεμία πολιτικὴ μερὶς ἀνακινεῖ καθεστωτικὸν θέμα. Ἀντιθέτως, μάλιστα, ὅλοι ὑποστηρίζουν, ὅτι οὐδέποτε ἐτέθη τοιοῦτον ζήτημα. Τότε οἱαδήποτε τοιαύτη ἐπιφύλαξις στερεῖται περιεχομένου καὶ παραμένει ἁπλῶς δήλωσις ἀφορῶσα ἄλλα θέματα, ὡς λόγου χάριν, τὴν νομιμότητα τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, τὴν νομιμότητα τῶν ἐκλογῶν, τὴν νομιμότητα τῆς Βουλῆς. Πάλιν, λοιπόν, εἶναι πρᾶξις ἐντυπώσεως, μὴ δυναμένη ὅμως, εἰς μικρὸν χρόνον, νὰ ἀποδώσῃ ἀποτελέσματα. Μὲ ἠκούσατε ἐπαναλαμβάνοντα τοῦτο ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Τοῦτο ἔχει σημασίαν, διότι καὶ ἡμεῖς, ὅταν ἐμελετῶμεν ποίαν στάσιν θὰ ἀκολουθήσωμεν, ἦτο φυσικὸν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ αὐτὸ προκειμένου νὰ θέσωμεν τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπόν. Αὐτὸς ὁ ἀντικειμενικὸς σκοπὸς ἦτο κοινὸς μὲ τὰ ἄλλα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εἶναι κοινός. Ἐξετάζεται, πότε νομίζομεν, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἐὰν τὸν βλέπωμεν τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἐπιτυγχάνοντα ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου, ἐντὸς μακροῦ χρόνου ἢ ἐντὸς μικροῦ χρόνου. Ἀναλόγως τῆς ἐκτιμήσεως αὐτῆς — πάλιν δὲν γνωρίζω ποῖος ἔχει δίκαιον — καθορίζομεν τὴν στάσιν μας. Θὰ φέρω ἕνα παράδειγμα. Ἐὰν εἴχατε νὰ τρέξετε μαραθώνιον δρόμον, κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ ἐκκινούσατε ἢ δι’ ἕνα δρόμον ἀντοχῆς ἢ ἡμιαντοχῆς ἀπὸ ἕνα δρόμον ταχύτητος. Ἐσκέφθημεν, λοιπόν, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θεωροῦμεν τὸ θέμα, θέμα δρόμου 5.000 μέτρων, ὅτι θὰ ἦτο καινὴ τακτικὴ νὰ ἐκκινήσωμεν διεκδικοῦντες τὴν νίκην, ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ ἀγῶνος τῶν 100 ἢ 200 μέτρων. Βεβαίως, θὰ προηγούμεθα κατὰ πολὺ εἰς τὰ 100–200 μέτρα, ἀλλὰ εἰς τὰ 1.000 μέτρα θὰ εἴχομεν ἀποκάμει καὶ εἰς τὸ τέρμα θὰ ἔφθανον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ μειωμένην ταχύτητα θὰ ξεκινοῦσαν ἀπὸ τὴν ἀφετηρίαν. Δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, προκειμένου νὰ ἐκτιμήσωμεν ψυχραίμως καὶ ἠρέμως ποίαν τακτικὴν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀγνοήσωμεν καὶ τὸν παράγοντα αὐτόν, νὰ ἴδωμεν εἰς ποῖον χρονικὸν σημεῖον θὰ ἐκρίνομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν ἀποτελέσματα αἱ ἐνέργειαί μας. Ἂς ἔλθω εἰς ἄλλο εἶδος διαμαρτυρίας, τὴν ἀπουσίαν ἀπὸ τῶν πρώτων συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Καὶ αὐτὴ εἶναι πρᾶξις ἐντυπώσεως, ἐὰν δὲν εἶναι δυνατόν, ὅπως ἐγὼ νομίζω, νὰ φέρῃ τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Εἶναι πρᾶξις ἐντυπώσεως, διότι δὲν ἔχει κανένα ἄλλο βάθρον ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἀπαλλάσσει τῆς εὐθύνης τοὺς ἀπουσιάζοντας νὰ συμμετάσχουν εἰς τὴν οἱανδήποτε νομιμοποίησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὸ εὐσταθεῖ. Ἡ νομιμοποίησις τῆς Κυβερνήσεως κατὰ κανένα Σύνταγμα, κατὰ κανένα Κανονισμόν, κατὰ καμμίαν κοινοβουλευτικὴν ἀρχὴν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ εἶδος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνθέτουν τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλ’ ἁπλῶς τὸν ἀριθμόν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διέθετε καὶ διακοσίους βουλευτάς, θὰ ἠδύνατο νὰ εἰσηγηθῇ καὶ ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος καί, συνεπῶς, νὰ προχωρήσῃ καὶ εἰς μεταβολὴν συνταγματικήν, ἀδιάφορον ἐὰν οἱ ὑπόλοιποι βουλευταὶ δὲν συμμετεῖχον. Δὲν κομίζω, βέβαια, γλαῦκα εἰς Ἀθήνας, ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν βλέπω τί πέραν ἀπὸ τὴν ἐντύπωσιν θὰ ἐδημιουργοῦσε μία πρᾶξις ἀπουσίας. Κατὰ συνέπειαν, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ ἀντιδράσωμεν, ἔστω καὶ μὲ ἐπανάστασιν, ἐντὸς τῆς νομιμότητος, ἀλλὰ μὲ ἰσχυρά, πράγματι, καὶ ἀποφασιστικώτερα μέτρα, θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπίσωμεν δύο λύσεις: Τὴν ἐπὶ ἀορίστῳ χρόνῳ ἀποχὴν καὶ ἔτι περισσότερον τὴν παραίτησιν. Ἂς ἐξηγήσωμεν, πρῶτον, τὴ ἐπὶ ἀορίστῳ χρόνῳ ἀποχήν. Κύριοι βουλευταί, ἀνήκων εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπερηφανεύονται, ὅτι ἔχουν τὸ θάρρος καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς, εἰς εὐρύτατον δημόσιον ἀκροατήριον, νὰ κάμνουν σκληροτάτην αὐτοκριτικὴν καὶ νὰ δηλώνουν πάντοτε, ὅτι ἐπιδιώκουν νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνουν τὰ ἴδια σφάλματα, διότι σφάλματα, χωρὶς ἀμφιβολίαν, ἔχουν διαπράξει πολλά. Λοιπόν, ἔχω ἰδίαν πεῖραν τὸ τί σημαίνει ἀποχή, πόσον εὐκόλως κανεὶς τὴν ἀρχίζει καὶ πόσον δυσχερῶς τὴν τερματίζει, ἐάν, βεβαίως, δὲν θέλῃ νὰ τὴν συνδέσῃ μὲ ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι κινδυνεύουν νὰ εἶναι χειρότεραι καὶ αὐτῆς τῆς ἐπαναστάσεως. Διότι, ἐὰν ὁ κατήφορος τῆς ἀποχῆς, ἴδετε, ὅτι δὲν ἀποδίδει καὶ προχωρεῖτε εἰς σκληρότερα μέτρα, κινδυνεύετε νὰ φθάσετε εἰς μέτρα πράγματι ἀναρχικά. Λόγου χάριν, εἰς παθητικὴν ἀντίστασιν. Λ.χ., σύνθημα νὰ μὴ πληρώνετε φόρους. Τί θὰ συμβῇ; Ἐὰν αὐτὸ δὲν ἔχῃ καμμίαν ἀνταπόκρισιν ἢ καμμίαν ἐπιτυχίαν, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸ κηρύσσουν θὰ ὑποστοῦν μείωσιν, πρᾶγμα λίαν δυσάρεστον, διότι πᾶσα μερὶς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ἡ ὁποία μειώνεται, ζημιοῖ ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον, διότι τὸ Κοινοβούλιον δὲν εἶναι μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ὅλοι μαζὶ συντελοῦν εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Ἐὰν ἀντιθέτως, τὸ κήρυγμα αὐτὸ εὕρῃ ἀπήχησιν, τότε, ἀντιλαμβάνεσθε, εἰς ποῖον ὀλίσθημα ὁδηγούμεθα, εἰς τὴν χειροτέραν μορφὴν τῆς ἐπαναστάσεως, τὴν ἀναρχουμένην ἐπανάστασιν καὶ ἐὰν διερωτηθῶμεν ποῦ θὰ φθάσωμεν γνωρίζομεν, ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ἀνοίγομεν τοὺς ἀσκοὺς τοῦ Αἰόλου, ἀγνοοῦντες, ὅμως, τὰς συνεπείας. Ὑπολείπεται ἡ παραίτησις. Εἶναι γενναία πρᾶξις. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἀναγνωρίζει, ὅτι τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ συμμετάσχῃ εἶναι γνήσιον καὶ ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι πρέπει, ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ ἐκδηλώσῃ διαμαρτυρίαν, ἀλλὰ ὄχι διαμαρτυρίαν, ἡ ὁποία νὰ προσλάβῃ τὴν μορφὴν τῆς ἐπαναστάσεως, διακηρύσσει, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἔχῃ καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Βουλὴν αὐτήν, δὲν θέλει νὰ ἔχῃ καμμίαν ἀνάμιξιν, καὶ κρίνων τοιουτοτρόπως, ἐξυπηρετεῖ τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, παραιτεῖται. Ἡμεῖς δηλοῦμεν, ὅτι εἰς μίαν τοιαύτην περίπτωσιν, θὰ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀκολουθήσωμεν.

§3Κ. ΒΟΒΟΛΙΝΗΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ «μάλιστα», τὸ ὁποῖον ἠκούσθη ἀπὸ τὴν πλευράν μας, ὡς ἐκδήλωσις τῆς πειθαρχίας πρὸς τὸν Ἀρχηγόν, εἶναι ὄχι ἐκδήλωσις θεαματική, εἶναι πραγματική. Οἱ 13 βουλευταί, τῶν ὁποίων ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἡγοῦμαι, θὰ ἦσαν ἕτοιμοι νὰ ἀκολουθήσουν εἰς παραίτησιν ἐμὲ καὶ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ μοῦ τὸ ἠρνοῦντο, ἐνδεχομένως, καὶ οἱ ἀναπληρωματικοὶ Προοδευτικοί, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι ὅλοι οἱ ἄλλοι θὰ ἔπραττον τὸ αὐτό. Τονίζω καὶ πάλιν, ὅτι μία τοιαύτη πρᾶξις πρέπει νὰ κριθῇ ὡς πρᾶξις καὶ συνεπὴς καὶ δυναμική, εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, παρ’ ὅλας τὰς διαφωνίας μας, θὰ εὑρισκώμεθα εἰς πάρα πολὺ στενόχωρον θέσιν νὰ μὴ συμφωνήσωμεν, διότι ἡ ἐνέργεια αὕτη θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀποτέλεσμα. Μὴ νομίσετε, ὅτι αὐτὸ ἀντινομεῖ μὲ τὰ προηγούμενα ποὺ εἶπα, ἁπλῶς δίδει μεγαλυτέραν ἔμφασιν εἰς τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν δίδομεν ἡμεῖς εἰς πράξεις μὲ δυνατὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλά, κ. βουλευταί, εἶναι ἐξ ἴσου σοβαρὸν καὶ ἕνα ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον προκύπτει. Ὑποθέσατε, ὅτι, πάντως, ἠκολουθεῖτο τακτικὴ ἐκ τῶν μνημονευθεισῶν, τότε τί θὰ ἐζητοῦμεν καὶ ἀπὸ ποῖον; Φυσικὰ ἀπὸ τὸν Βασιλέα. Ὅ,τι λόγῳ νόθων ἐκλογῶν, λόγῳ ἀνωμάλων ἐκλογῶν, λόγῳ μὴ γνησίων ἐκλογῶν, λόγῳ ἐκλογῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἔγιναν τόσα καὶ τόσα πράγματα καὶ τόσαι σαφεῖς καὶ κατηγορηματικαὶ καταγγελίαι, θὰ ἐζητούσαμεν τὴν ἐνέργειαν ἀδιαβλήτων πλέον ἐκλογῶν; Εἰς μίαν τοιαύτην περίπτωσιν, θὰ ἔπρεπε νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι θὰ ἀπηυθυνόμεθα εἰς τὸν Βασιλέα, διὰ νὰ τὸν καλέσωμεν νὰ ἀναλάβῃ μίαν ὁπωσδήποτε καὶ ἂν τὸ εἴπωμεν, ἐπικίνδυνον πρωτοβουλίαν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν πρωτοβουλίαν ἐὰν ἀνελάμβανεν ὁ Βασιλεὺς θὰ ἔπρεπεν, εἴτε νὰ καλέσῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συμφωνήσῃ καὶ νὰ παραιτηθῇ, διότι εἶναι Πρωθυπουργὸς τῆς πλειοψηφίας, εἴτε διαφωνοῦντος ἐνδεχομένως, νὰ τὸν ἀπολύσῃ καὶ νὰ προχωρήσῃ εἰς μίαν ἄλλην Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία διὰ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὥστε νὰ καταστήσῃ δυνατὴν ἀδιάβλητον ἐκλογὴν εἰς εὔθετον χρόνον, θὰ ἔπρεπε νὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ὁπότε θὰ ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἀπεδοκίμασε τὸν παλαιὸν ἀρχηγόν της ἢ νὰ καλέσωμεν τὸν Βασιλέα νὰ βοηθήσῃ νὰ κατασκευασθῇ πλειοψηφία, διὰ νὰ γίνῃ ἄλλη Κυβέρνησις. Καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν ἐπετυγχάνετο, θὰ ἔπρεπε νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς ἐκλογὰς μὲ τὸ ἰσχῦον σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ πλειοψηφικόν, διότι δὲν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ μεταβάλωμεν ἐκτὸς ἐὰν τὸ δεχθῇ ἡ πλειοψηφία εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ εἰς ποίαν Κυβέρνησιν θὰ ἀπηυθύνετο ὁ Βασιλεύς; Ὑπηρεσιακήν; Ποίαν Ὑπηρεσιακήν; Πολιτικήν; Ποίαν πολιτικήν; Καὶ ποῖος θὰ εἶχε γνώμην; Θὰ εἴχομεν μόνον ἡμεῖς ἡ μαχομένη Ἀντιπολίτευσις καὶ οὐδόλως ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἂν καὶ εἶναι νόθος, πλειοψηφία, δὲν εἶναι, πάντως, καθ’ ὁλοκληρίαν νόθος; Καὶ ἂν κατελήγωμεν εἰς αὐτὸ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ἑτοίμη νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἀγῶνα καὶ νὰ κάμῃ μέτωπον; Καὶ ἂν δὲν κάμῃ μέτωπον θὰ διεκδικήσῃ διῃρημένη τὴν νίκην εἰς τὰς ἐκλογάς; Καὶ ἂν εἰς αὐτὰ ἀντιτάξῃ, ὅτι ἐὰν δὲν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ αἰτήματά της θὰ ἐκήρυσσεν ἀποχήν, θὰ ἦτο τοῦτο δεκτὸν ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην; Ἔναντι ὅλων αὐτῶν τῶν ἀδιεξόδων ἡμεῖς προεκρίναμεν νὰ δεχθῶμεν νὰ πολιτευθῶμεν ἐντὸς τῆς δημιουργηθείσης πραγματικότητος. Συμφωνοῦμεν εἰς τὰς καταγγελίας. Δὲν ἐρχόμεθα εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι θὰ γίνῃ συζήτησις. Θὰ ἀκουσθοῦν ἀπόψεις καὶ θὰ εἴπωμεν τότε, ὅ,τι ἔχομεν νὰ εἴπωμεν.

§5Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Τὰ συμπεράσματά σας εἶναι ὀρθά. Ἀλλὰ στηρίζονται ἐπὶ ἀνυπάρκτου δεδομένου. Στηρίζονται ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν κατὰ τρόπον ἀνώμαλον. Ἡ Κυβέρνησις, ὅμως, δὲν δέχεται, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν κατὰ τρόπον ἀνώμαλον. Τὰ περιστατικά, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ὑπῆρξαν μόνον ἀσήμαντα, ἀλλὰ καὶ ἀναπόδεικτα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀπεδεικνύοντο δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὁδηγήσουν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐπηρεάσθη τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ σεῖς νὰ πιστεύετε, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα βίας καὶ νοθείας. Γνωρίζετε, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀναγκάσῃ τὸν ψηφοφόρον νὰ ψηφίσῃ κατὰ τρόπον διάφορον ἀπὸ ἐκεῖνον, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει νὰ ψηφίσῃ. Ἀντιθέτως ὁ ἐκλογεύς, ὁ ὁποῖος ὑφίσταται βίαν ἢ καταπίεσιν, ἔχει πάντοτε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐκδικηθῇ. Καὶ δύναται αὐτὸ νὰ τὸ πράξῃ ἀφόβως ὅταν προσέρχεται εἰς τὴν κάλπην, ὅπου προστατεύεται πλήρως. Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅπως γνωρίζῃ καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ διεξήχθησαν κατὰ τρόπον ἐλεύθερον καὶ ἀδιάβλητον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§6Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Εἶναι βέβαιον, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὑποστηρίζονται δύο ἀπόψεις. Ἡ μία, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ἐνηργήθησαν κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἀδιάβλητον, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἡ ἄλλη, ὅτι διεξήχθησαν κατὰ τρόπον ἀπολύτως διαβλητόν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἐγώ, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, εἶπον, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ὕπαρξις νοθείας, ὄχι βεβαίως πρωτοφανὴς εἰς τὴν Ἑλλάδα, νομίζω, ὅτι ὑπῆρξεν πάντως ἀποφασιστικὴ διὰ νὰ κριθῇ τὸ αὐτοδύναμον τῆς πλειοψηφίας καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πορίσματος ἐσκέφθη τὸ Κόμμα Προοδευτικῶν πῶς ἔπρεπε νὰ ἀντιδράσῃ, καὶ ἐξηγήσαμεν τὴν ἀντίδρασίν μας.

§7Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Διαφωνοῦμεν, ὡς πρὸς τὸ δεδομένον. Δέχεσθε, ὅτι τὸ Κόμμα μας διατηρεῖ μεγάλην δύναμιν, ἀλλὰ ὄχι εἰς τὴν ἔκτασιν ποὺ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν. Ποία εἶναι αὐτὴ ἡ διαφορά; 10.000, 50.000, 100.000 ψήφων. Τὰς χαρίζω, εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι καὶ ἄνευ αὐτῶν θὰ ἐξησφάλιζα αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν. Διότι, ἁπλούστατα, ἀντὶ νὰ πάρω 50%, θὰ ἔπαιρνα 48%. Εἶναι, ὅμως, δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐπηρεάσθησαν 100.000 ἄνθρωποι εἰς τὴν Ἑλλάδα, χωρὶς νὰ τὸ πάρῃ κανεὶς εἴδησιν; Ἰδοὺ διατὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὀφείλει νὰ σεβασθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν καὶ τὴν ἐξ αὐτῶν προελθοῦσαν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ἐπρόκειτο, ἄλλωστε, ἡ νομιμότης τῆς συνθέσεως μιᾶς Βουλῆς καὶ ἡ νομιμότης τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἑκάστοτε Ἀντιπολίτευσιν, καλῶς γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐδέποτε θὰ εἴχομεν Κυβέρνησιν. Νομίζω, ὅτι τὸ νὰ ἐπιμένετε ἐπὶ τῆς ἀπόψεως, ὅτι κἄτι, χωρὶς νὰ τὸ προσδιορίζετε, συνέβη εἰς τὰς ἐκλογάς, ἀποτελεῖ μίαν ἐσφαλμένην βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζετε τοὺς συλλογισμούς σας.

§8Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπετύχατε νὰ μοῦ ἀλλάξητε τὴν πορείαν τοῦ λόγου. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα ὑπὸ ἐντελῶς ἀχαρίστους συνθήκας καὶ τὸ θεωρῶ αὐτὸ τιμήν μου, διότι ἀσφαλῶς ὅσον ρωμαλαιοτέραν πολιτικὴν πρᾶξιν κάμνει κανείς, τόσον ἐνεργεῖ ἀντιδημοτικῶς καὶ παρὰ τὴν συμπάθειαν τοῦ κόσμου. Εἶναι εὔκολον αὐτό. Ἡ μᾶζα, ὁ λαός, ὡς σύνολον, ἀντιδρᾷ συναισθηματικά, ἕνας–ἕνας χωριστὰ ἀντιδρᾷ κατὰ τὴν λογικήν του. Ἡ δὲ πολιτικὴ πρᾶξις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν λογικὴ πρᾶξις. Εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ πορεύεται κανεὶς μὲ τὸ ρεῦμα τῆς κοινῆς γνώμης καὶ εἶναι δύσκολον νὰ βαδίζῃ ἀντιθέτως. Δι’ αὐτὸ διασκεδάζω μὲ ἐκείνους ποὺ θεωροῦν τὴν πρᾶξιν τὴν ἰδικήν μας πρᾶξιν ἀδυναμίας. Γενναιότητα χρειάζεται νὰ εἶναι κανεὶς μόνος Ἀντιπολίτευσις εἰς μίαν Βουλὴν καὶ νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος καὶ νὰ ἀναπτύξῃ τὰς γνώμας καὶ τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ἀναπτύσσω σήμερον, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας. Ἐὰν παρηκολούθουν τοὺς συλλογισμούς σας, τοὺς ὁποίους ὑποστηρίζετε ὀρθῶς, ἀπὸ τῆς πλευρᾶς σας, θὰ παρεσυρόμην εἰς τὸ νὰ μεταφέρω τὴν συζήτησιν εἰς τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο ποὺ ἐναπόκειται εἰς ἐκείνην τὴν μερίδα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία δίδει ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ τὴν μάχην διὰ τὴν νοθείαν, νὰ ἀπαντήσῃ, καὶ θὰ ἀπαντήσῃ ὅταν θὰ ἔλθῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, πιστέψατέ με, δὲν ἔχω καμμίαν διάθεσιν νὰ ἀντιδικήσω. Καὶ ὅσα λέγω, δὲν τὰ λέγω ὑπὸ μορφὴν ἀντιδικίας πρὸς κανένα. Ἔχω συναίσθησιν, ὅτι αὐτὴν τὴν ὥραν, εἰς μίαν κρίσιμον ὥραν, ὅλοι ἀναλαμβάνομεν σοβαρωτάτας εὐθύνας, καὶ μὲ αὐτὴν τὴν σκέψιν κατέχομαι. Δὲν ἔχω διάθεσιν νὰ ἀντιδικήσω, οὔτε μὲ σᾶς, οὔτε μὲ τοὺς συναδέλφους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ ἐξηγῶ τὴν στάσιν μου καὶ δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν περὶ ἀνωμαλιῶν, διότι τότε ὁ λόγος μου θὰ μεταβάλῃ σκοπόν. Νομίζω δέ, ὅτι προσφέρω πραγματικὴν δημοκρατικὴν κοινοβουλευτικὴν καὶ ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν, ἀκολουθῶν εἰς τὸν λόγον μου, τὸ ἰδικόν μου διάγραμμα. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν).

§9Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρόεδρος Κυβερνήσεως). Μὴ μοῦ ἀποδίδετε τὸν δόλον, ὅτι ἠθέλησα νὰ μετατοπίσω τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τοὺς συλλογισμούς σας ἐστηρίξατε εἰς τὸ δεδομένον, ὅτι κἄτι συνέβη εἰς τὰς ἐκλογάς, δὲν ἠδυνάμην νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ.

§10Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν πρώτοις, διαμαρτύρομαι ἐγώ, διότι οὐδέποτε σᾶς ἀπέδωσα δόλον. Γνωρίζετε, πολὺ καλά, ὅτι δὲν ἔχω τοιαύτην πρόθεσιν. Ἁπλῶς ἡ παρέμβασίς σας, δικαιολογημένη ἀπὸ τῆς πλευρᾶς σας, ὅσον καὶ ἂν εἶναι ἑλκυστικὴ δὲν μὲ παρασύρει νὰ τὴν παρακολουθήσω, διότι ἐὰν τὸ ἔπραττον, θὰ εὑρισκόμην ἔξω τοῦ σχεδίου τοῦ λόγου μου καὶ τῶν προθέσεών μου. Ἀλλά, ὑπάρχουν καὶ ἄλλα θέματα, νὰ θίξωμεν. Ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα τῆς ἀναζητήσεως εὐθυνῶν. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, κ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν, ὅτι καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ γίνῃ, διότι ἀναμφισβητήτως ὅπου διεπράχθησαν παραβάσεις, πρέπει νὰ γίνῃ πᾶσα δυνατὴ προσπάθεια, ὥστε νὰ διωχθοῦν καὶ τὰ ὄργανα ἐκεῖνα ποὺ ἀνεμίχθησαν. Κατὰ συνέπειαν, τοιαύτη ἀναζήτησις εὐθυνῶν, ὄχι μόνον δὲν μὲ εὑρίσκει διαφωνοῦντα, ἀλλὰ μὲ εὑρίσκει πλήρως συμφωνοῦντα. Εἰς τὴν πορείαν τῶν σκέψεών μου, ἐλπίζω νὰ μοῦ δοθῇ εὐκαιρία νὰ εἴπω, ὅτι τὸ θέμα αὐτὸ πρέπει πράγματι νὰ ἐρευνηθῇ βαθύτερον ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν διὰ νὰ παύσῃ εἰς τὸ μέλλον νὰ δίδῃ τὴν παραμικρὰν ἐντύπωσιν, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἀποτελῇ ἀφορμὴν συγχύσεων, παρεξηγήσεων καὶ στενοχωριῶν. Ὅταν πραγματοποιηθῇ παλαιὸν σχέδιόν μου καὶ ἰδέα, τὴν ὁποίαν καὶ ὑμεῖς συμμερίζεσθε, κ. Πρόεδρε, τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιμετωπισθῇ καὶ ἡ περίπτωσις διατάξεων ἀκόμη προοδευτικωτέρων ἐκείνων τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 περὶ ἐκλογοδικείου. Ἴσως εἰς ἕνα Συνταγματικὸν Δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ προεβλέπετο, θὰ ἦτο δυνατόν, τοιαῦται περιπτώσεις νὰ ἀντιμετωπίζωνται, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ πλήρως, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς κίνδυνος νὰ δημιουργῆται καθεστὼς δυσχεραῖνον τὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἕως νὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὴν ριφθεῖσαν ἰδέαν περὶ παραπομπῆς εἰς Εἰδικὸν Δικαστήριον τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡρισμένων μελῶν αὐτῆς, ὑπάρχει, δι’ ἐμέ, μεγάλη ἀπόστασις. Ἐπιθυμῶ, κ. βουλευταί, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον ἢ ὑποστηρίζουν τὴν ἐνέργειαν ἐκλογῶν δι’ Ὑπηρεσιακῶν Κυβερνήσεων. Καὶ μάλιστα τὸ 1951, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογὰς ὁ κ. Βενιζέλος, εἰς τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τοῦ Στρατάρχου Παπάγου, ἐρωτηθείς, εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν ὑπὲρ τῆς ἰδέας νὰ ἐνεργήσῃ ὁ κ. Βενιζέλος τὰς ἐκλογάς, διότι δὲν ἔχω πολὺ μεγάλην συμπάθειαν εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ὑπηρεσιακῆς Κυβερνήσεως. Τὸν τελευταῖον καιρόν, τείνει τοῦτο νὰ ἀποτελέσῃ θεσμόν. Πάντως, εἰς πᾶσαν περίπτωσιν ἐτόνιζα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δίδωμεν μάχην διὰ τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ διὰ Κυβέρνησιν κοινῆς ἐμπιστοσύνης, ἢ ἀκόμη καὶ πολιτικῆς Κυβερνήσεως μὲ ὑπουργοὺς ὑπευθύνους κοινῆς ἐμπιστοσύνης εἰς τὰ θέματα τῶν ἐκλογῶν. Ὅταν ἔγινεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐνήργησε τὰς ἐκλογάς, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν ἤκουσα σοβαρὰς διαμαρτυρίας πλὴν ἐκ τῆς ἐφημερίδος «Ἑστία». Μόνον ἐκείνη διεμαρτυρήθη. Ἐγώ, εἰς τὸ Παρίσι εὑρισκόμην, τότε, καὶ ὅταν ἐπληροφορήθην ὡρισμένα πρόσωπα ποὺ ἀπετέλουν τὴν Κυβέρνησιν, ἀπὸ φιλικόν μου πρόσωπον, ἀλλὰ ὄχι πολιτικῶς φιλικόν μου πρόσωπον, ὁμολογῶ, ὅτι ἐξέφρασα τὴν δυσαρέσκειάν μου, διότι, ἐπιτρέψατέ μου, νὰ τὸ τονίσω αὐτό, βαθύτατα βασιλόφρων, καὶ ἐγὼ καὶ ἡ οἰκογένειά μου, ἠγωνίσθημεν πάντοτε διὰ τὴν Βασιλείαν καὶ παραμένομεν πιστοὶ εἰς τὴν Βασιλείαν καὶ τὸ Πρόσωπον τοῦ Βασιλέως, ἐστενοχωρούμην καὶ στενοχωροῦμαι νὰ βλέπω πρόσωπα τοῦ στενοῦ περιβάλλοντος τοῦ Βασιλέως νὰ ἔχουν οἱασδήποτε πολιτικὰς ἀναμίξεις. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἰσχυρίζομαι, διὰ νὰ λέγωμεν τὴν σκάφην σκάφην καὶ τὰ σῦκα σῦκα, τοιαύτη περίπτωσις θέματος παραπομπῆς εἰς Εἰδικὸν Δικαστήριον, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι εἶναι πάλιν ὑπόθεσις θεαματική, δημιουργεῖ καὶ κινδύνους ἐκ τῆς ἀναμίξεως τοῦ ὀνόματος τοῦ Βασιλέως. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τονίσω καὶ αὐτό. Παρ’ ὅτι τὰ θέματα ταῦτα εἶναι θέματα μυστικῆς ψηφοφορίας ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἀντιτίθεμαι εἰς οἱανδήποτε ἰδέαν δημιουργίας Εἰδικοῦ Δικαστηρίου. Ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ποὺ ἐνήργησε τὰς ἐκλογὰς ἦτο οἱοσδήποτε δικαστικός, τὸν ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν, διότι οἱ δικαστικοὶ ἀκόμη εἰς τὴν Ἑλλάδα παρέχουν ἐγγυήσεις εἰς ὅλους ἢ τοὐλάχιστον ὑποτίθεται, ὅτι παρέχουν, ἴσως, θὰ ἔκρινα τὸ θέμα διαφορετικώτερον καὶ δὲν θὰ ἤμην τόσον κατηγορηματικός.

§11Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἐφ’ ὅσον ἐπιμέναμεν νὰ ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν Βασιλέα ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, εἶναι φυσικὸν νὰ δημιουργήσωμεν, διὰ τὸν Βασιλέα, τὰς ἐμπλοκὰς αὐτάς. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἄποψίν σας, καὶ γνωρίζετε, ὅτι ὑπεστήριξα πάντοτε, ὅτι τὰς ἐκλογὰς πρέπει νὰ τὰς ἐνεργοῦν πολιτικαὶ κυβερνήσεις. Κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἔκρινα, ὅτι ὤφειλα νὰ κάμω μίαν παραχώρησιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ νὰ δεχθῶ, ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν Βασιλέα νὰ κάμῃ ὑπηρεσιακὰς κυβερνήσεις, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ τὸν ἐπικρίνωμεν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων.

§12Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τὸ δεύτερον μέρος τῆς διακοπῆς σας, διότι πιστεύω, ὅτι ἐὰν τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπήρτιζον τὴν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν ἦσαν δικαστικοὶ οἱ κίνδυνοι ποὺ μᾶς ἀπειλοῦν καὶ οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπασχολοῦν σήμερον, δὲν θὰ ὑπῆρχον. Ὅταν, ὅμως, πρόκειται περὶ προσώπων τοῦ στενοῦ περιβάλλοντος τοῦ Βασιλέως δημιουργοῦνται ἀνεπιθύμητοι, διὰ τὸ καθεστὼς καὶ τὸ Ἔθνος, παρεξηγήσεις ἢ κίνδυνοι, τοὐλάχιστον, παρεξηγήσεων.

§13Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ. (Πρ. Κυβ.). Ἡ ἀνωμαλία ἔγκειται εἰς τὸ γεγονός, ὅτι ζητοῦμεν συνεχῶς ἀπὸ τὸν Βασιλέα νὰ κάμῃ Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν, κατὰ παράβασιν, μάλιστα, τοῦ πολιτεύματος.

§14Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἀνεξαρτήτως τῶν συγκεκριμένων γεγονότων, ποὺ ὑποχρεώνουν ὡρισμένα Κόμματα νὰ ζητοῦν τὸν τελευταῖον καιρὸν Ὑπηρεσιακὴν Κυβέρνησιν καὶ συνταγματικῶς ὑπεστηρίχθη, τὸ 1920, ἀπὸ τὸ Κόμμα τοῦ Δημητρίου Γούναρη, ἡ ἀνάγκη καὶ μονίμων Ὑπηρεσιακῶν Κυβερνήσεων διὰ νὰ ἐνεργοῦν τὰς ἐκλογάς, ὡς ἕνα εἶδος κατοχυρώσεως τῆς καλῆς διεξαγωγῆς των. Αὐτὸ θὰ μᾶς δοθῇ εὐκαιρία, ὅταν ἔλθῃ θέμα ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, νὰ τὸ εἴπωμεν, ὅπου καὶ θὰ ταχθῶμεν ἐναντίον τῆς ἀπόψεως αὐτῆς. Ἡ ἰδική μας λοιπόν, πολιτικὴ στηρίζεται εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς πραγματικότητος καὶ εἰς τὸ νὰ πολιτευώμεθα ἐντὸς τῆς πραγματικότητος αὐτῆς. Δι’ αὐτὸ προσήλθομεν, ἀνεπιφυλάκτως ὡρκίσθημεν, ἠκούσαμεν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, μετέχομεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτῶν, καὶ θὰ δώσωμεν τὴν μάχην μας, ἐδῶ, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Καὶ δὲν εἴμεθα μόνον ἡμεῖς. Ὑπάρχει σωρεία τοιούτων λαμπρῶν παραδειγμάτων εἰς τὴν Ἑλληνικὴν πολιτικὴν Ἱστορίαν. Ὑπάρχουν πολλοὶ πολιτικοὶ ἡγέται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν, οἱ ὁποῖοι μόνοι ἐσυνήθιζον νὰ μάχωνται ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ βεβαίως δὲν σημαίνει, ὅτι παραιτούμεθα τῆς συνηθείας μας νὰ πολιτευώμεθα καὶ νὰ ὁμιλῶμεν καὶ ἀλλοῦ, εἰς συγκεντρώσεις, εἰς ἄλλους χώρους, εἰς συμπόσια κλπ. Ἀλλὰ—ἐκεῖνο ποὺ θέλω νὰ τονίσω εἶναι—μαχόμεθα πάντοτε ἐντὸς τῶν πλαισίων τῆς ἀπολύτου νομιμότητος. Καὶ νομίζω, κύριοι βουλευταὶ —αὐτὸ βεβαίως δὲν ἀφορᾷ τὴν Συμπολίτευσιν, ἀλλὰ μόνον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τοὐναντίον μάλιστα ἡ κυβερνητικὴ πτέρυξ θὰ εἶναι πολὺ δυσαρεστημένη νὰ μὲ ἀκούῃ— ὅτι δὲν εἶναι τόσον δυσάρεστος ἡ κατάστασις διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅπως κινδυνεύει νὰ παρουσιασθῇ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἰδικήν μας τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἀποτολμῶ μόνος μὲ τοὺς 13 ποὺ μὲ ἀκολουθοῦν, νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ καταλήξωμεν εἰς λαμπρότατα ἀποτελέσματα. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἱστορίαν ἓξ ἐτῶν. Εἶναι ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως τίτλος. Ἐν τούτοις ὅμως ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως εἶναι μέγα βάρος. Εἰς τὴν Ἐθνικὴν αὐτὴν Ἀντιπροσωπείαν, σήμερον ἡ ἀριστερὰ εἶναι ἄκρως μειωμένη. Αὐτὸ σημαίνει, ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ ἀσκηθῇ ἀντιπολίτευσις —ὄχι, ὅτι ἡ ἀριστερὰ δὲν ἤσκει ἀντιπολίτευσιν, ἐντονωτάτην μάλιστα— θὰ παύσῃ νὰ εἶναι διαβλητή, ἢ νὰ ἠμπορῇ νὰ εἶναι διαβλητή. Συνεπῶς, θὰ εἶναι ἰσχυροτάτη. Ἐπίσης μία δύναμις ἑκατὸν καὶ πλέον βουλευτῶν καὶ ὡς ἀριθμὸς καὶ κατὰ μέγα μέρος, ὡς λέγεται, καὶ εἰς ποιότητα ἀποτελοῦν τὴν δύναμιν αὐτήν, ἠμπορεῖ πράγματι νὰ πολεμήσῃ ἀποφασιστικὰ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἰδίως μάλιστα, ὅταν —δυστυχῶς διὰ τὸ Ἔθνος, ἀλλὰ αὐτὸ ἀποτελεῖ καλὴν περίπτωσιν διὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν —αἱ περιστάσεις εἶναι δυσχερέστατοι καὶ ἐξωτερικῶς καὶ ἐσωτερικῶς. Τεράστια κοινωνικά, οἰκονομικὰ καὶ πολιτικὰ ζητήματα ἀνακύπτουν καθημερινῶς. Καὶ ὑπάρχουν ἐκκρεμῆ καὶ πάρα πολλὰ καὶ ἀπὸ τὸ παρελθόν. Δὲν ἔπρεπεν ἡ Ἀντιπολίτευσις σκεπτομένη τὸ παρελθὸν νὰ εἶναι ἀπογοητευμένη, διότι μέχρι τοῦδε δὲν ἦτο συντεταγμένη, ἦτο χωρὶς πρόγραμμα, καὶ χωρὶς συντονισμόν. Αὐτὸ ὅμως προϋποθέτει, ὑπομονήν, σχέδιον, συντεταγμένας δυνάμεις καὶ συντονισμένας ἐνεργείας. Σήμερον ὅλαι αὐταὶ αἱ δυνατότητες ὑπάρχουν ἵνα ταχύτατα ἡ Ἀντιπολίτευσις καταστήσῃ ἐμφανῆ τὴν δημιουργικὴν παρουσίαν της ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐπιτύχῃ καταπληκτικὰ ἀποτελέσματα. Καὶ δὲν τὰ λέγω αὐτὰ διότι κατέχομαι ἢ κυριαρχοῦμαι ἀπὸ τὴν συνήθη διὰ τὸν χαρακτῆρα μου αἰσιοδοξίαν, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε, ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐκφράζω τὴν εἰλικρινῆ καὶ βαθεῖαν σκέψιν μου. Ἐὰν μόνος ἀποτολμῶ τὸ ἔργον αὐτὸ τὸ τόσον δύσκολον μὲ μικρὰν ὁμάδα κόμματος, φαντασθῆτε μετὰ πόσης πεποιθήσεως θὰ τὸ ἔβλεπον ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ ἀδιαφορῶ. Σήμερον προέχει ἡ προστασία τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς Δημοκρατίας. Καὶ νομίζω, ὅτι οὕτω ἐπιτυγχάνεται κατὰ τρόπον καλλίτερον, ἀσφαλέστερον, ἠρεμώτερον καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ρεαλιστικώτερον. Καὶ εἶναι αὐτὴ ἄλλη ἀρετὴ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ πολιτικός, νὰ εἶναι ρεαλιστής, νὰ βλέπῃ τὰ πράγματα, ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιοῦνται καὶ ὄχι ὅπως ἁπλῶς θὰ ἤθελεν. Ἐπεξετάθην, ὅμως, ὑπὲρ τὸ δέον εἰς τὸ θέμα αὐτὸ καὶ πρέπει νὰ εἶμαι συντομώτερος εἰς τὸ θέμα τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Ἄλλως τε ἐπειδὴ πρέπει νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, νομίζω, ὅτι αὐτὴν τὴν ὥραν περισσότερον παντὸς ἄλλου ἀπασχολεῖ τὴν κοινὴν γνώμην τὸ θέμα ποὺ ἔθιξα, ἡ ἀνωμαλία, ἡ στάσις τῶν Κομμάτων, ἐὰν ἔχῃ δίκαιον ὁ Μαρκεζίνης ἢ ὄχι κλπ. Ὅλα τὰ ἄλλα σοβαρώτερα θέματα ποὺ θίγουν αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις, φυσικὸν εἶναι νὰ ἔρχωνται εἰς δευτέραν μοίραν. Ἐπὶ πλέον δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Θὰ ἤθελον προτρέχοντες τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ βοηθήσωμεν ἡμεῖς οἱ προοδευτικοὶ διὰ μίαν νέαν τακτικὴν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν, νὰ εἴμεθα σύντομοι εἰς τὸ βῆμα νὰ ἀνερχώμεθα μόνον, ὅταν ὑπάρχῃ πραγματικὴ ἀνάγκη καὶ νὰ ὁμιλοῦν μόνον ἐκεῖνοι ποὺ πρέπει νὰ ὁμιλοῦν. Ἐπὶ πλέον ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ δοθοῦν εὐκαιρίαι διὰ τὰ θέματα ποὺ ἐθίγησαν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, νὰ συζητηθοῦν ἐδῶ. Ἀναφέρω τὸ θέμα τῆς Κοινῆς Ἀγορᾶς. Εἶναι θέμα καθολικοῦ καὶ γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, εἶναι τὸ πρῶτον Κυβερνητικὸν θέμα, τὸ ὁποῖον μοιραίως θὰ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν, ὄχι μόνον εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς συνθήκης, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον εἰς τὰ ἐπὶ μέρους μέτρα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀνήγγειλον αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις ἐν γενικότητι καὶ ἀοριστίᾳ. Ἄλλα θέματα θὰ τὰ φέρωμεν ἡμεῖς. Σκέπτομαι κατὰ τίνα τρόπον θὰ καινοτομήσωμεν, ὥστε δημιουργικὴν ἀντιπολίτευσιν κάμνοντες νὰ προκαλοῦμεν συζητήσεις ἐπὶ θεμάτων γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, νὰ ἀκούωνται αἱ γνῶμαι, νὰ γίνεται ἡ ἀντιδικία ἐδῶ, ἢ νὰ παραπέμπωνται εἰς Ἐπιτροπάς, ἵνα ἡ Κυβέρνησις βοηθεῖται κατὰ κἄποιον τρόπον ἐπὶ τῶν θεμάτων γενικοῦ ἐνδιαφέροντος. Ἐν τῇ πορείᾳ θὰ σᾶς ἀναφέρω συγκεκριμένα παραδείγματα, ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς τῆς σκέψεως αὐτῆς. Εἰδικώτερον εἰς προγραμματικὰς δηλώσεις θὰ ἤθελον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ κεφάλαιον τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, νὰ μνημονεύσω τρία σημεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδιαφέροντα. Εἶναι εὐτύχημα, ὅτι μεγαλυτέρα ἔμφασις γίνεται σήμερον εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν σχέσεων μὲ τὴν Ρωσίαν. Ἐκφράζεται τὸ παράπονον, διατὶ δὲν ὑπάρχει καὶ ἐκ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης ἡ δέουσα ἀνταπόκρισις. Θὰ ἔπρεπεν, ὅμως, ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος νὰ δοθῇ πληρεστέρα ἐξήγησις, ποία προσπάθεια γίνεται ἀπὸ πλευρᾶς μας. Εἶναι πάντως μέγα εὐτύχημα, ὅτι γίνεται καθημερινῶς περισσότερον κατανοητόν, ὅτι μεταξὺ τῶν παραγόντων τῶν ἐξωτερικῶν περιλαμβάνεται καὶ ἡ χώρα ἐκείνη. Καὶ βεβαίως, μέγα ἐνδιαφέρον ἔχομεν ὅλοι περὶ τῆς εἰρήνης, ἀλλὰ πέραν τοῦ ἐνδιαφέροντος αὐτοῦ, ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα καὶ νὰ ἔχωμεν τὰς ἀγαθοτέρας τῶν σχέσεων μὲ ὅλας τὰς ὁμόρους Χώρας, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωσις. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι ὁ γεωγραφικὸς χῶρος ἐπηρεάζει τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, καὶ ὀρθῶς, αὐτὸν δὲν τὸν ἀποτελεῖ μόνον ἡ θάλασσα ἢ ἡ ξηρά, ἀλλὰ σήμερον καὶ ὁ ἀήρ. Ἰδιαιτέρως ἐνδιαφέρουσα παράγραφος εἶναι, βεβαίως, αὐτὴ ποὺ ἐτονίσθη διὰ πρώτην φοράν, διὰ τῆς ὁποίας γίνεται μνεία τῆς Ἀλβανίας, δειλὰ καὶ ἀόριστα, ἀλλὰ χωρὶς νὰ συνδέεται καὶ χωρὶς νὰ γίνεται μνεία τῆς ἐν πολέμῳ καταστάσεως. Μοῦ εἶχε δοθῆ καὶ ἄλλοτε ἡ εὐκαιρία νὰ τονίσω, ὅτι ἀποτελεῖ λάθος διὰ τὸν τόπον αὐτὸν νὰ ζῇ μὲ πλάσματα δικαίου, ἄλλοτε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνταρσίαν καὶ ἄλλοτε ὅσον ἀφορᾷ τὰς διεθνεῖς σχέσεις. Ἀλλὰ δὲν γίνεται μνεία καὶ τοῦ θέματος τῆς Βορείου Ἠπείρου. Εἶναι ζήτημα ἄκρως ἐνδιαφέρον. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, πιστεύει, ὅτι ἡ Βαλκανικὴ θὰ παρουσιάσῃ πολλὰ καὶ ἐνδιαφέροντα εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον καὶ συνεπῶς, θὰ πρέπει πολλαπλασίως νὰ μᾶς ἀπασχολοῦν ὅλα τὰ ἐν αὐτῇ προβλήματα. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἡ μνεία τῆς Ἀλβανίας ἀποτελεῖ πρόοδον σήμερον, ἀλλὰ θὰ τὴν ἤθελον, ὄχι ἀοριστολόγως διατυπουμένην, ἀλλὰ περισσότερον συγκεκριμμένην. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τῆς Αἰγύπτου, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖ κανένα τὸ νὰ ἱκανοποιῇ τὴν Κυβέρνησιν τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀραβικῆς Δημοκρατίας, ἐπιδεικνύει πάντοτε ἰδιαιτέραν ἐκτίμησιν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κοινότητα. Πιστεύω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμωτέρα ὀλιγωτέρα ἐκτίμησις καὶ ὀλιγώτεραι διώξεις Ἑλλήνων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκονομικά, εἶναι εὐχάριστον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὴν φορὰν αὐτὴν ἀποδίδει μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐξαγωγῶν. Τοὐλάχιστον, εἴκοσι φορὰς μνημονεύεται εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἡ λέξις «ἐξαγωγαί». Πιστεύσατέ με, ὅτι ἀπὸ ὅσα ἤκουσα, δὲν ἐφωτίσθην καὶ πολύ, ἀλλὰ ἱκανοποιήθην, ὅταν εἶδον τὴν διδομένην, τοὐλάχιστον, ἔμφασιν εἰς τὸ θέμα τῶν ἐξαγωγῶν. Θὰ ἐνθυμεῖσθε πρὸ 3ετίας εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις, διότι ἀπὸ τοῦ ἰδίου βήματος ἔλεγον, ὅτι τὰ μεγαλύτερα θέματα τῆς Ἑλλάδος, εἶναι τὸ τῶν ἐξαγωγῶν, τὸ τῆς ἀνεργίας, τὸ τῆς ὑποαπασχολήσεως καὶ τὸ θέμα τῆς ἀνίσου κατανομῆς τοῦ ἐθνικοῦ εἰσοδήματος. Εἶναι εὐτύχημα τώρα, ὅτι ἔστω καὶ προγραμματικῶς τονίζεται τὸ μεγάλον ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ θέμα τῶν ἐξαγωγῶν. Θὰ ἔλεγον ἐπίσης, ὅτι εἶναι εὐτύχημα καὶ ἡ δήλωσις περὶ ριζοσπαστικωτέρας οἰκονομικῆς πολιτικῆς. Φοβοῦμαι, ὅτι αὐτὸ ἀποτελεῖ μόνον ὡραῖον λόγον, διότι ἀπὸ ὅσα ἀναγινώσκω, δὲν εὑρίσκω σχεδὸν πουθενὰ συγκεκριμένα ριζικὰ μέτρα. Ἀντιθέτως, εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς φορολογίας βλέπομεν, ὅτι διέπεται ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ ἀπαράδεκτον συντηρητισμὸν ἀπὸ ἐκεῖνον ἀπὸ τὸν ὁποῖον συνήθως διέπεται ὁ γραφειοκρατισμός. Οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ παλαιοὶ φίλοι μου καὶ συνεργάται, ἂς ἀκούσουν αὐτὴν τὴν μικρὰν σύστασιν, ὅτι εἰς ὡρισμένας στιγμὰς ὁ πολιτικὸς πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος τῆς πρωτοβουλίας. Ἐὰν δὲν τὸ κάμῃ, τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ τὸν ἐβοήθουν εἰς τὴν οὐσίαν θὰ τὸν ἠμπόδιζον εἰς τὴν λῆψιν ριζικῶν μέτρων. Θὰ προκαλέσωμεν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς φορολογίας καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω διὰ παραδειγμάτων, ὅτι ὅταν ἡμεῖς ἐλαμβάναμεν ριζικὰ μέτρα τὴν ἐποχήν μας, τὸ 1953 δὲν τὰ ἐλαμβάναμε μὲ τὴν ἀπόλυτον ἐνθάρρυσιν τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἐδίσταζον καὶ ἀνησυχοῦσαν διὰ κάθε ριζοσπαστικὸν μέτρον. Τὸ λέγω αὐτό, διότι ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας. Τὸ ἐτόνισα πάντοτε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος πολὺ πρὶν προκύψῃ τὸ θέμα τῶν ὑπερεσόδων καὶ δὲν ἀνησυχῶ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καμμίαν συνέπειαν εἰς τὰ ἔσοδα. Ἀντιθέτως, πιστεύω, ὅτι ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν πολιτικὴν τὴν ἰδικήν μας, πάλιν τοῦ ἀνωτάτου περιορισμοῦ τῶν φορολογικῶν ἀπαλλαγῶν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἕνα μικρὸν ἀντίκτυπον μόνον εἰς τὰς ἀρχὰς εἰς τὸ πρῶτον στάδιον. Διότι ἀργότερα δὲν θὰ ἔχῃ κανένα ἀντίκτυπον, καὶ αὐτὴ δὲ ἡ φοροδιαφυγὴ πατάσσεται εὐκολώτερα μὲ χαμηλὴν τὴν φορολογίαν. Ἐλπίζω, ὅτι αὐτὸ τὸ θέμα δὲν θὰ παρέλθῃ ἐπὶ τροχάδην, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τελικῶς καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸ ἀντιληφθῇ καὶ θὰ βοηθήσῃ τοιουτοτρόπως εἰς τὴν γενικωτέραν προσπάθειαν πρὸς ἀποκατάστασιν μεγαλυτέρας φορολογικῆς δικαιοσύνης εἰς τὸν τόπον. Ἡ προώθησις τῶν ἐπενδύσεων εὑρίσκει ὅλους συμφώνους ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι παραγωγικὴ καὶ νὰ ἔχῃ παραγωγικὰ ἀποτελέσματα. Πέραν αὐτῶν, νομίζω, ὅτι ἐλάχιστα ἀπησχόλησε τὴν Κυβέρνησιν τὸ ζήτημα τῆς κρατικῆς ἀναδιοργανώσεως, ὅπως καὶ τὸ ζήτημα τῆς Παιδείας. Ἡ ἀνάγκη τῆς ὀργανώσεως κράτους εὐθύνης, ἀποτελεῖ τὸ Α, ἀπὸ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν. Τὸ Κράτος σιγὰ–σιγὰ ἀποσυντίθεται καὶ ὅμως σήμερον πρέπει νὰ συγκροτήσωμεν Κράτος, δυνάμενον νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα προβάλλουν ἐνώπιόν μας. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τερματίσω τὸν λόγον μου. Ὑπερέβην τὴν ὥραν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου. Αἱ διαπιστώσεις τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν κρισιμότητα τῆς καταστάσεως, μὲ εὑρίσκουν σύμφωνον καὶ προηγουμένως ἐτόνισα, κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ λόγου μου, ὅτι αὐτὴ ἡ κρισιμότης τῆς καταστάσεως δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ἐνδιαφέρει ὅλους μας. Ἐκ τῆς ἐπιτυχοῦς ἀντιμετωπίσεως θὰ ἐξαρτηθῇ τὸ ὁριστικὸν μέλλον τῆς Χώρας μας. Ἀναφέρομαι ἰδίως εἰς τὴν εἴσοδον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν Κοινὴν Εὐρωπαϊκὴν Ἀγοράν. Ἀποτυχία θὰ σημάνῃ καταστροφήν, ἐνῷ ἐπιτυχία θὰ σημάνῃ λαμπρὸν μέλλον τῆς Ἑλλάδος. (Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ προσέρχονται οἱ βουλευταὶ τοῦ ΠΑΜΕ. Θόρυβος, ψίθυροι). Παρακαλῶ, κ. βουλευταί, ἀφήσατέ με νὰ τερματίσω τὸν λόγον μου καὶ ἀφήσατε τὴν ἔκφρασιν τῆς χαρᾶς σας, διότι προσέρχεται καὶ ἄλλο τμῆμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. (Θόρυβος, ψίθυροι. Ὄχι). Τὶ θέλετε νὰ εἴπω, ὅτι ἐκφράζετε τὴν λύπην σας; Κύριοι βουλευταί, θὰ ἐκφράσω τὴν στενοχωρίαν μου, διὰ τὴν ἐντεινομένην πολιτικὴν ὀξύτητα. Εὔχομαι ἀπὸ βάθους καρδίας καὶ θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἐὰν καὶ οἱ Προοδευτικοὶ ἐπετύγχαναν νὰ συντελέσουν εἰς τὸ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ ἠρεμία εἰς τὸν τόπον αὐτὸν καὶ ἰδίως ἡ ἠρεμία εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Εἶναι ἀπαραίτητος προϋπόθεσις τοῦτο, διὰ νὰ ὑπάγωμεν ἐμπρός. Οἱ Προοδευτικοὶ ἐξήγγειλαν τὴν πορείαν των καὶ τὴν ἀπόφασίν των νὰ ἀντιμετωπίσουν, ὡς Ἀντιπολίτευσις, δημιουργικῶς ὅλα τὰ θέματα, παραμένοντες εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, καὶ θὰ ὑψώσουν πάντοτε τὴν φωνήν των μὲ συνέπειαν, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὴν ἀπήχησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ αὕτη —εὐμενῆ ἢ δυσμενῆ— σταθεροὶ εἰς τὴν πεποίθησίν των, ὅτι ἐπέτυχαν εἰς τὴν ἀποστολήν των. Πιστεύομεν, ὅτι ἀκολουθοῦμεν τὸν δρόμον τὸν καλόν, καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ὁ χρόνος θὰ μᾶς δικαιώσῃ καὶ θὰ δείξῃ ἀκόμη περισσότερον, ὅτι ἡ μέση ὁδὸς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία διευκολύνει εἰς τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας. Ἀλλοίμονον, ἐὰν αἱ ἀκραῖαι ἀπόψεις ἐπικρατήσουν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Τότε θὰ ἔχῃ ἀποθάνει ἡ Δημοκρατία. Πρέπει ὅλοι νὰ βοηθήσωμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν ἠρεμίας, ἐντὸς δὲ τῆς ἠρεμίας πολιτευόμενοι, ὑπηρετοῦμεν τὸ Ἔθνος, τὴν Πατρίδα καὶ τὴν Δημοκρατίαν. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῆς πλευρᾶς τῶν Προοδευτικῶν).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ ἀνακηρυχθέντες βουλευταὶ τῶν ἐκλογῶν τῆς 29ης Ὀκτωβρίου 1961, ὅπως δώσωσι τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενον ὅρκον. (Ἐγερθέντες καὶ ἀνατείναντες τὴν χεῖρα, ἀναφωνοῦντος δὲ τοῦ κ. Προέδρου οἱ βουλευταὶ κ.κ. Πασαλίδης Ἰωάννης, Αὐγερόπουλος Γεράσιμος, Ἡλιοῦ Ἠλίας, Ἡλιόπουλος Σταῦρος, Κιτσίκης Νικόλαος, Κύρκος Λεωνίδας, Λαμπράκης Γρηγόριος, Γιάννου Ἀσημίνα, Τσόχας Νικόλαος, Εὐαγγελίδης Ἰωάννης, Μπριλλάκης Ἀντώνιος, Μπενᾶ Ἑλένη, Σακελλάρης Εὐάγγελος, Ἐφραιμίδης Βασίλειος, Χιωτάκης Κωνσταντῖνος, Τσαρουχᾶς Γεώργιος, Παπᾶς ἢ Παπαχίου Θεόφραστος, Κελτεμλίδης Δημήτριος, Σβώλου Μαρία, Μπρεδήμας Ἠλίας, Φωτήλας Ἀσημάκης, Γιαννόπουλος Θεόδωρος, δίδουν τὸν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅρκον ἔχοντα οὕτω: «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος, νὰ φυλάξω πίστιν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ εἰς τὸν Συνταγματικὸν Βασιλέα, ὑπακοὴν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἐκπληρώσω εὐσυνειδήτως τὰ καθήκοντά μου».

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Ι. Κεφαλογιάννης, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§17Ι. ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ. (Γραμματ.). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ Προεδρεῖον κατετέθη ἡ ἑξῆς δήλωσις. «Ὁ ὑπογεγραμμένος Γρηγοριάδης Ἀπόστολος τοῦ Κωνσταντίνου, βουλευτὴς Νομοῦ Πέλλης, δηλῶ καθ’ ὅσον λόγοι ἐθνικοὶ, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, μοὶ ἐπιβάλλουν ὅπως διαχωρίσω τὴν θέσιν μου ἀπὸ τὴν πρόσφατον πολιτικὴν τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, πρὸς τὴν ὁποίαν πλήρως διαφωνῶ καὶ παραμένω παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ Ἔθνους, ἀγωνιζόμενος εἰς τὰς ἐπάλξεις τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος. Ἐν Ἀθήναις τῇ 5 Δεκεμβρίου 1961 Ὁ Δηλῶν Ἀπόστολος Γρηγοριάδης βουλευτὴς Ν. Πέλλης» Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Π.Α.Μ.Ε. κ. Ι. Πασαλίδης, ἔχει τὸν λόγον.

§19Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προσήλθαμε σήμερα στὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, γιατὶ θεωροῦμε χρέος μας ἀπέναντι τοῦ λαοῦ νὰ διακηρύξουμε τίμια καὶ εἰλικρινὰ τὰς ἀπόψεις μας ἐπὶ τῆς κρισίμου πολιτικῆς καταστάσεως ποὺ ἐδημιουργήθη μὲ τὶς πρόσφατες ἐκλογές. Ἀποτελεῖ συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, εἶναι προϊόν μιᾶς παρῳδίας ἐκλογῶν. Ἐφ’ ὅσον, ἑπομένως, ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται στὴν πλειοψηφία αὐτή, κανένα προπέτασμα τυπικῆς διαδικασίας τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τῆς δώσῃ νομιμότητα. Ἡ διαδικασία ποὺ ἄρχισε ἀπὸ τρεῖς ἡμέρες, ἀποτελεῖ ἕναι τέτοιο προπέτασμα. Τοῦτο δὲ ὑπογραμμίζει καὶ ἡ ἀπουσία μας μέχρι σήμερον. Ἀπὸ τὴν στάση μας αὐτή, δὲν ἀφιστάμεθα μὲ τὸν ὅρκο ποὺ δώσαμε καὶ ποὺ ἀποτελεῖ τὴν ἀναγκαία προϋπόθεσι γιὰ νὰ ἀσκήσουμε καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς συνεπῆ καὶ σταθερὸν ἀγῶνα γιὰ τὴν ἀποκατάστασι τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ τῆς Δημοκρατικῆς νομιμότητος. Στὶς προγραμματικὲς δηλώσεις καὶ στὸν λόγο τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὑπάρχει ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι ἡ στάσις μας μέχρι σήμερον τείνει νὰ ὑπονομεύσῃ τὸν κοινοβουλευτισμὸ καὶ νὰ δημιουργήσῃ πολιτικὴ ἀνωμαλία. Ὀφείλομεν νὰ διακηρύξουμε, ὅτι στὸ διάστημα τῶν 10 ἐτῶν πολιτικοῦ βίου τῆς Ε.Δ.Α., κανεὶς δὲν μπορεῖ καλόπιστα νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τέτοια κατηγορία. Ἀντίθετα, οἱ κατήγοροί μας εἶναι οἱ ὑπεύθυνοι γιὰ τὴν ὑπονόμευση τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τὴν δημιουργία πολιτικῆς ἀνωμαλίας. Ἡ στάσις μας ἀπέναντι τῆς νέας Βουλῆς θὰ καθορίζεται ἀπὸ τὸ χρέος νὰ ἀντιδράσουμε ἐντόνως στὸ πρόσφατο ἐκλογικὸν πραξικόπημα καὶ νὰ ἀποκαλύψουμε τοὺς ὑπευθύνους του. Ἀποτελεῖ δὲ ἐσχάτη ὑποκρισία ἡ ἀμφισβήτηση αὐτοῦ τοῦ πραξικοπήματος. Ἡμεῖς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καταγγέλλομεν, ὅτι τὴν 29 Ὀκτωβρίου συνετελέσθη ὁ πλέον στυγνὸς βιασμὸς τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἀφοῦ ἐπὶ 4ετίαν εἶχεν ἐπιμελῶς προετοιμασθῆ. Τοῦτο δὲν τὸ καταγγέλλομεν ἐκ τῶν ὑστέρων. Τὴν προετοιμασίαν ποὺ ἄρχισε εὐθὺς μετὰ τὶς ἐκλογὲς τοῦ 1958 τὴν ἀποκαλύψαμε ἐπανειλημμένως ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐπισημαίνοντας τοὺς κινδύνους ποὺ δημιουργοῦνται γιὰ τὴν Δημοκρατία. Δὲν θὰ ἀναφέρω τὰ μέτρα ψυχολογικῆς, οἰκονομικῆς καὶ ὑλικῆς βίας ποὺ ἐχρησιμοποιήθησαν. Τὸ Πανελλήνιο τὰ γνωρίζει, διότι τὰ ὑπέστη καὶ στενάζει κάτω ἀπὸ αὐτά. Ὁλόκληρος ὁ κρατικὸς μηχανισμὸς ποὺ στὴν διάρκεια τῶν τελευταίων ἐτῶν περιῆλθε ὑπὸ τὴν ἀπόλυτη κυριαρχία τῆς Κ.Υ.Π. καὶ τῶν ἄλλων συνωμοτικῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Ἄκρας Δεξιᾶς, ἐκινήθη ἐναντίον τοῦ λαοῦ. Ἐπιδίωξί του ἦταν ἕνα τμῆμα τοῦ λαοῦ μας νὰ κυριαρχηθῇ ἀπὸ τὴν φοβία, νὰ μὴ ἀγωνίζεται γιὰ τὰ συμφέροντά του, καὶ τελικὰ νὰ συρθῇ στὶς κάλπες καὶ νὰ ψηφίσῃ φανερὰ ὅ,τι ἡ ἐξουσία ἐπιθυμοῦσε. Δὲν ἄρκεσε, ὅμως, ἡ προετοιμασία τῆς 4ετίας. Ἔτσι ἔχουμε καὶ τὴν τελικὴ φάση, ὅταν ἐκλήθη ἡ αὐλικὴ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δόβα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν κανόνα τοῦ Μακιαβέλλι. Ὅταν κινδυνεύει ἡ ἐξουσία —ἔλεγε ὁ Μακιαβέλλι— ἐπιτρέπεται καὶ βία καὶ δόλος καὶ τρομοκρατία καὶ φόνος ἀκόμη. Καὶ ἡ ἐξουσία τῆς ὑποτελείας ἐκινδύνευσε. Αὐτὰ ὅλα ἐφαρμόσθησαν ἰδιαιτέρως ἐναντίον τῆς παρατάξεώς μας καὶ μὲ μέθοδες ποὺ ὑπερέβησαν τὶς προβλέψεις τοῦ διαβοήτου «σχεδίου διενεργείας τῶν ἐκλογῶν», ποὺ ἀπεκάλυψεν ἡ Ε.Δ.Α. Δύο νεκροί. Ἄνω τῶν 700 τραυματιῶν, ἀπὸ τοὺς ὁποίους περὶ τοὺς 30 ὑποψήφιοι. Πολλοὶ ἁρπάχτηκαν καὶ ἐστάλησαν ἐξορία. Πάνω ἀπὸ 500 εἶναι οἱ συλλήψεις καὶ κρατήσεις ὑποψηφίων στὰ ἀστυνομικὰ τμήματα. Δεκάδες χιλιάδες εἶναι οἱ βάναυσες κακοποιήσεις ἢ συλλήψεις καὶ παράνομες κρατήσεις ἐκλογικῶν ἀντιπροσώπων καὶ ἁπλῶν ὀπαδῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων Κομμάτων. Καὶ σ’ ἐπιστέγασμα τοῦ ὀργίου βίας, νοθείας καὶ βασανισμῶν, ἦλθε ἡ ἐκστρατεία τῶν δύο τελευταίων νυκτῶν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅπου ἀσκήθησαν οἱ πιὸ φοβερὲς πιέσεις, σπίτι μὲ σπίτι, γιὰ νὰ ἐξαναγκασθοῦν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι πολίτες νὰ ψηφίσουν Ε.Ρ.Ε. Ἡ ἡγεσία τοῦ Κέντρου καὶ τῶν Προοδευτικῶν, σ’ ὅλη αὐτὴ τὴν περίοδο δὲν προασπίσθηκαν τὴν Δημοκρατίαν. Πολὺ ἀργὰ ἄρχισαν νὰ διαμαρτύρωνται γιὰ τὴν κατάλυσί της. Ἴσως γιατὶ εἶχαν τὴν αὐταπάτη, ὅτι ἀπ’ αὐτὸ ποὺ γίνονταν κυρίως σὲ βάρος μας, θὰ ἐπωφεληθοῦν κομματικά. Εἶναι, ὅμως, βέβαιο, ὅτι καὶ αὐτὲς οἱ δυνάμεις ἐπλήρωσαν τελικὰ βαρὺ τίμημα ἀπὸ τὴν κατάλυσιν τῶν ἀρχῶν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Διότι ἡ Δημοκρατία εἶναι ἀδιαίρετη. Ὅταν δὲ ἐπιχειρεῖται νὰ καταλυθῇ ἡ Δημοκρατία, ἡ ἀρχὴ γίνεται μὲ τὸ πρόσχημα τῆς προασπίσεως τοῦ τόπου ἀπὸ δῆθεν ἐθνικοὺς καὶ κοινωνικοὺς κινδύνους ἐναντίον τῶν προοδευτικῶν δυνάμεων. Τελικά, ὅμως, ἡ τανάλια πιάνει ὅλους ποὺ ἀντιπολιτεύονται τὴν ἐξουσίαν τῆς βίας. Αὐτὸ ἔγινε σ’ ὅλες τὶς χῶρες. Αὐτὸ ἔγινε καὶ στὴν Ἑλλάδα τὴν 4ην Αὐγούστου 1936. Αὐτὸ ἐπιχειρεῖται νὰ ἐπαναληφθῇ μὲ τὸ πραξικόπημα τῆς 29ης Ὀκτωβρίου. Ἂς βγάλουν ὅλοι τὰ ἀναγκαῖα διδάγματα ἔστω καὶ τώρα. Κι’ ἂς μὴ ἐπιμένουν σὲ μία τακτικὴ ποὺ δὲν βοηθᾶ τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν Δημοκρατίαν. Κύριοι, τὸ ἐκλογικὸ πραξικόπημα ἔχει τὴν πηγή του σὲ ξένα καὶ ντόπια ἀντιδραστικὰ συμφέροντα, γιὰ τὰ ὁποῖα ἡ ψῆφος τοῦ Μαΐου 1958 ἀποτελοῦσε προμήνυμα χειραφετήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὰ τὰ συμφέροντα ἐκράτησαν τὴν Ε.Ρ.Ε. στὴν ἐξουσία. Γι’ αὐτό, παρ’ ὅσα σήμερα διακηρύσσονται στὶς προγραμματικὲς δηλώσεις περὶ πολιτικῆς εἰρήνης καὶ ἐξυπηρετήσεως τοῦ λαοῦ, ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑπηρετήσῃ πιὸ τυφλὰ τὴν πολιτική τους, τὴν πολιτικὴ τῶν ἐπιθετικῶν κύκλων τοῦ ΝΑΤΟ καὶ τῶν ξένων καὶ ἐντοπίων μονοπωλίων. Ἤδη στὸ πρῶτο μετεκλογικὸ μῆνα, ἡ καταψήφισις στὸν ΟΗΕ τῶν προτάσεων διὰ τὴν κατάργηση τῶν πυρηνικῶν ὅπλων, διὰ τὴν ἀποπυρηνοποίηση τῆς Ἀφρικῆς, διὰ τὴν ἐξάλειψη τῆς ἀποικιοκρατίας, ἡ ἀντισοβιετικὴ ἐκστρατεία, ἡ ἀποκάλυψις ἑνὸς Ἀμερικανοῦ Συνταγματάρχου, ὅτι ἤδη ἀπέκτησε ἡ χώρα ἀτομικὲς βάσεις, δείχνουν καθαρὰ πὼς ἡ Κυβέρνησις προχωρεῖ σ’ αὐτὴν τὴν κατεύθυνση. Καὶ ταυτόχρονα, ἀνοίγει τὶς πόρτες διὰ τὴν εἰσβολὴ τῶν ξένων —ἰδίως τῶν δυτικογερμανικῶν— μονοπωλίων. Τὴν ἴδια στιγμή, ἐκτοξεύει ἀπειλὲς κατὰ τῶν Ἑλλήνων ἐπιχειρηματιῶν καὶ προπαρασκευάζει τὴν μείωση τῶν ἐξαγωγῶν πρὸς τὶς Ἀνατολικὲς χῶρες. Μὲ τὸν ἴδιο ἀδίστακτο τρόπο, ἡ Κυβέρνησις προωθεῖ τὰ συμφέροντα τῆς ὀλιγαρχίας, ἐνῷ συγχρόνως ἐξαγγέλλει τὴν καθήλωση τῶν μισθῶν τῶν ἐργαζομένων, τὴν συνέχιση τῆς βαρειᾶς φορολογίας, τὴν ἄρνησίν της νὰ ἀναστείλῃ τὰ ἀγροτικὰ χρέη. Κύριοι, οὔτε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀνέχθηκε ποτὲ καὶ ἐπὶ πολὺ τὴν τυραννία, οὔτε ἡ ἐποχή μας ἐπιτρέπει σὲ κανένα νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θὰ στερεώσῃ στὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν βίαν τὴν θέση του. Προέχει σήμερα ἡ ἐξάντλησις ὅλων τῶν δυνατοτήτων καὶ ὅλων τῶν περιθωρίων, ὥστε ὁ τόπος νὰ ἐπανέλθῃ στοὺς δρόμους τῆς νομιμότητος καὶ νὰ ἀποκατασταθῇ ὁ σεβασμὸς τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας μὲ τὸν πιὸ ἀνώδυνο τρόπο. Αὐτὸ εἶναι ζωτικὸ πολιτικὸ πρόβλημα διὰ τὴν χώραν μας. Θεμέλιον τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς νομιμότητος πρέπει νὰ εἶναι ἡ γνήσια ἐκδήλωσις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ ποὺ πρέπει νὰ εἶναι σεβαστὴ καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω καὶ στὸ ἐσωτερικὸ καὶ πρὸς τὰ ἔξω. Στὴν κατεύθυνση αὐτή, θὰ ἀφιερώσουν ὅλες τους τὶς δυνάμεις οἱ 700.000 περίπου ψηφοφόροι μας. Αὐτὴ ἡ φρουρὰ τῆς Δημοκρατίας ποὺ πέρασε τὰ συρματοπλέγματα καὶ ἔφτασε στὶς κάλπες, ἀπ’ ὅπου ἔστειλε στὴ Βουλὴ 24 μαχητὲς γιὰ τὴ Δημοκρατία καὶ τὴν ὁμαλότητα. Κι’ ἀνάμεσα σ’ αὐτοὺς καὶ τὸν Μανώλη Γλέζο, γιὰ τὸν ὁποῖο ἐπιταγὴ τοῦ Ἔθνους καὶ τῶν ἐκλογέων τῶν Ἀθηνῶν εἶναι νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος, ὥστε νὰ καταλάβῃ τὴν θέση του μεταξύ μας. Γύρω σ’ αὐτὴν τὴ φρουρὰ θὰ συντάσσονται καὶ οἱ ἄλλοι δημοκράτες. Κι’ ἐκεῖνοι ποὺ αἰχμαλωτίσθησαν πρόσκαιρα ἀπὸ τὴ βία καὶ ποὺ ἡ ψυχή τους καὶ οἱ ἐλπίδες τους εἶναι μαζί μας. Οἱ ἔστω καὶ λίγοι —χάρις στὴ νοθεία καὶ τὴ βία— ἐκπρόσωποι ποὺ ἐξέλεξαν οἱ 700.000 περίπου δημοκράτες θὰ πράξουν καὶ μέσα καὶ ἔξω ἀπὸ τὴν Βουλὴ τὸ καθῆκον τους στὸ πλευρὸ τοῦ λαοῦ. Κύριοι, δὲν ὁδηγεῖ στὸ δρόμο τῆς ὁμαλότητος ἡ ἀναγνώρισις τετελεσμένων γεγονότων. Ἡ κοινοβουλευτική μας ὁμάδα διακηρύσσει, ὅτι καμμία ψῆφος ἐμπιστοσύνης ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴν πλειοψηφία αὐτῆς τῆς Βουλῆς δὲν θὰ δώσῃ νομιμότητα καὶ κῦρος σὲ μιὰ κατάσταση ποὺ ἀπέρρευσεν ἀπὸ τὴν κατάλυσιν τῶν ἀρχῶν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Εἶναι ἀνάγκη μία κυβέρνησις, πραγματικὰ κοινῆς ἐμπιστοσύνης μέσα σὲ τακτὴ προθεσμία, νὰ ἀναλάβῃ τὴν περιωρισμένη ἐντολὴ τῆς ἐξασφαλίσεως ὅλων τῶν νομικῶν καὶ πραγματικῶν προϋποθέσεων γιὰ γνήσιες καὶ ἐλεύθερες ἐκλογές. Ἐὰν δὲν φράξουμε τὸν δρόμο στὴν ἀνωμαλία ποὺ εἰσέβαλε ἀπειλητικὰ στὸν τόπο, κανεὶς ἂς μὴν αὐταπατᾶται, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ προβλέψῃ τὶς συνέπειές της καὶ τὴν τελικὴ ἔκβασή της. Ἂς μὴν αὐταπατᾶται ἐπίσης κανείς, ὅτι ἀπ’ αὐτὴ τὴν ἀνωμαλία δὲν θὰ θιγῇ. Στὸ μέγα ἐθνικὸ ἔργο τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ τόπου στὴν δημοκρατικὴ ὁμαλότητα, κάθε παράγων τῆς δημοσίας ζωῆς ὀφείλει νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας του. Κύριοι τῆς Κυβερνήσεως. Ἀποχωροῦντες τῆς αἰθούσης καὶ μὴ μετέχοντες στὴν περαιτέρω συζήτηση καὶ ψηφοφορίαν, σᾶς καλοῦμεν νὰ παραιτηθῆτε. Εἶναι ἡ μόνη ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖτε νὰ προσφέρετε σήμερα στὸν τόπο.

§20Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριοι βουλευταί, δύο εἶναι τὰ καθαρῶς κοινοβουλευτικὰ συμβάντα, τὰ ὁποῖα μοῦ ἔδωσαν τὴν ἀφορμὴν νὰ ζητήσω τὸν λόγον καὶ νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα. Τὸ πρῶτον εἶναι, ὁ λόγος τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν, τοῦ φίλου κ. Μαρκεζίνη. Φίλος ὁ κ. Μαρκεζίνης, ἀλλ’ ὁ λόγος του δὲν ἦτο καὶ πολὺ φιλικὸς ἀπέναντι τῶν παλαιῶν του φίλων. Τὸ δεύτερον συμβὰν ὑπῆρξεν ἡ ἀναγνωσθεῖσα δήλωσις τῆς Ε.Δ.Α. καὶ ἡ ἀποχώρησίς της ἀπὸ τὴν περαιτέρω συζήτησιν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, πέραν τῶν δύο αὐτῶν καθαρῶς κοινοβουλευτικῶν συμβάντων, δηλαδή, συμβάντων, τὰ ὁποῖα ἐσημειώθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπόψε, νὰ λάβω ὑπ’ ὄψει μου, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ ὅσα σημειοῦνται ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, νὰ λάβω ὑπ’ ὄψει μου τὰς ἐκδηλώσεις καὶ ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τὴν Ἕνωσιν τοῦ Κέντρου, τῆς ὁποίας τὰ μέλη δὲν προσῆλθον ἀκόμη νὰ ὁρκισθοῦν. Θὰ ἀρχίσω κανονικῶς καὶ ἀπὸ δικονομικῆς ἀπόψεως, δηλαδή, ἀπὸ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος καὶ χθὲς ἦτο παρὼν καὶ ἀπὸ χθὲς ἐζήτησε τὸν λόγον καὶ σήμερον πρῶτος ὀρθότατα τὸν ἔλαβε. Ὀρθότατα ἔλαβε τὸν λόγον πρῶτος καὶ ὀρθότατα ὡμίλησε, καθ’ ὃ μέτρον καὶ εἰς ἣν ἔκτασιν ἀπήντησεν εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλ’ ὅπως ἐτόνισεν ἤδη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ προϋπόθεσις, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὡρμήθη, διὰ νὰ προχωρήσῃ, κατὰ τρόπον ἀπολύτως συνεπῆ καὶ λογικόν, εἰς τὰ περαιτέρω συμπεράσματα, ἡ προϋπόθεσις ἦτο ἐσφαλμένη. Δὲν ἀμφισβητεῖται ἁπλῶς, ἡ προϋπόθεσις αὐτὴ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν προϋπόθεσιν αὐτὴν ἀμφισβητοῦν τὰ πράγματα, ἢ μᾶλλον τὴν ἀνατρέπουν τὰ πράγματα. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἀπήντησεν εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἀντιπολίτευσιν, ἔλαβε θέσιν, κατὰ κύριον λόγον ἀπέναντι ἐκείνης, ὁρμηθεὶς μᾶλλον τυπικῶς —θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν τῶν λόγων του, αὐτὴ ἦτο ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία παρήχθη μέσα μου— ὁρμηθεὶς μᾶλλον τυπικῶς ἀπὸ τὴν σύμπτωσιν τῶν ἀπόψεων τῶν Προοδευτικῶν, τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ τῆς Ε.Δ.Α., ὡς πρὸς τὰς ἐκλογάς. Ἀπηυθύνθη, λοιπόν, κατὰ κύριον λόγον, πρὸς τὴν ὑπόλοιπον Ἀντιπολίτευσιν καὶ ἀντεπολιτεύθη τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Εὔχομαι, ὅπως τὸ ἔργον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε καὶ τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ἀπόψε ὁ κ. Μαρκεζίνης, νὰ εὐοδωθῇ.

§21Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐξήγησα τὴν στάσιν μου, δὲν ἀντιδίκησα μὲ κανένα.

§22ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀκούεσθε.

§23Σ. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἔκρινα, ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ ἐξηγήσω ἐνώπιον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας τὴν ἰδικήν μου στάσιν καὶ ἐτόνισα, ἐξηγῶν τὴν ἰδικήν μου στάσιν, ὅτι δὲν ἀπαντῶ εἰς κανένα, οὔτε ἀντιδικῶ. Ἐξήγησα τὴν ἰδικήν μου στάσιν. Εὔλογον εἶναι ἀπὸ τὴν ἐξήγησιν τὴν ἰδικήν μου νὰ συναγάγητε αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπατε. Ἀλλὰ ἐγὼ δὲν εἶχον πρόθεσιν νὰ ἀντιδικήσω, οὔτε νὰ πείσω τὸν Α ἢ τὸν Β. Τὴν ἰδικήν μου στάσιν ἀπέναντι τῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τοῦ Ἔθνους ἐξήγησα καὶ οὐδὲν ἄλλο.

§24Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Καὶ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἐτόνισεν, ὅτι δὲν ἀντιδικεῖ, οὔτε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὴν ἀπουσιάζουσαν. Τὸ γεγονός, ὅμως, ὅτι ἐξηγεῖ τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε καὶ τηρεῖ καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἀντίθετος ἐκείνης τὴν ὁποίαν τηρεῖ ἡ ὑπόλοιπος Ἀντιπολίτευσις, τὸ γεγονὸς ἐπίσης, ὅτι ἀποτελεῖ Ἀντιπολίτευσιν ἔναντι ἡμῶν, τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν πλειοψηφίαν, εἶναι ἰσοδύναμον πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀντιδικίας, ἔστω καὶ ἐὰν δὲν θέλῃ ὁ κ. Μαρκεζίνης νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν λέξιν. Ἀλλὰ παραδέχομαι, ὅτι ἡ ἀντιδικία ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὴν ὁποίαν ἤσκησε κατὰ τῆς ὑπολοίπου Ἀντιπολιτεύσεως, ἠσκήθη κυρίως διὰ λόγους θετικοὺς καὶ οὐχὶ ἀρνητικούς, διὰ νὰ ἐξηγήσῃ δηλαδή, τὴν ἰδίαν αὑτοῦ στάσιν, τὴν στάσιν τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, ἀντιδιαστέλλων αὐτό, ὅπως εἶναι αὐτονόητον καὶ ὅπως εἶναι λογικόν, ἀπὸ τὴν στάσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθησαν ἄλλην ὁδόν. Ὁ κ. Μαρκεζίνης καὶ οἱ βουλευταὶ τῶν Προοδευτικῶν ἦλθον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ὡρκίσθησαν καὶ μετέχουν τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου καὶ τὰ μετέχοντα εἰς αὐτὴν μέλη, δὲν ἦλθον ἀκόμη νὰ ὁρκισθοῦν. Ἡ Ε.Δ.Α. ἦλθεν, ἀνέγνωσεν ἕνα κείμενον καὶ ἀπῆλθεν. Ἔπρεπε, λοιπόν, ὁ κ. Μαρκεζίνης νὰ δικαιολογήσῃ τὸ θετικὸν περιεχόμενον τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος ἐπέλεξε. Δὲν θὰ εἰσέλθω, ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι καὶ θὰ ἀναγνωρίσῃ ὁ φίλος, κύριος Μαρκεζίνης, ὅτι δὲν ἔχω καὶ ἁρμοδιότητα νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν συλλογισμῶν, οἱ ὁποῖοι ὡδήγησαν εἰς τὴν χάραξιν καὶ στερέωσιν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβε καὶ ἐμμέσως εἰς τὴν ἀντίκρουσιν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ ὑπόλοιπος Ἀντιπολίτευσις. Πάντως, ἐπειδὴ πᾶς βουλευτὴς, ὄχι μόνον ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πᾶς βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ τοὺς συναδέλφους του ἐπὶ οἱουδήποτε θέματος καὶ ἐπὶ οἱασδήποτε φράσεως, τὴν ὁποίαν χρησιμοποιοῦν, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ συλλογισμοὶ τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν, εἶναι συλλογισμοί, οἱ ὁποῖοι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν μὴ προσελθόντων μελῶν τῆς Ε.Κ., ἐνδεχομένως, θὰ ἀναγνωρισθοῦν ὡς ὀρθοί. Κύριοι βουλευταί, εἶπον, ὅτι μᾶλλον τυπικὴ—αὕτη εἶναι ἡ ἐντύπωσις, ἡ ὁποία παρήχθη μέσα μου—ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἡ σύμπτωσις τῶν ἀπόψεων τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν μὲ τὰς ἀπόψεις τῆς ὑπολοίπου Ἀντιπολιτεύσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομιμότητα τῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν δὲν ἦτο τυπική, ἐπιτρέψατέ μου νὰ διακινδυνεύσω αὐτὴν τὴν ψυχολογικὴν διάγνωσιν καὶ διαπίστωσιν, ἐὰν δὲν ἦτο τυπική, θὰ ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην, δὲν θὰ μποροῦσε νὰ κάμῃ ἀλλοιῶς, θὰ ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν νὰ εἴπῃ ὀλίγας λέξεις, νὰ χρησιμοποιήσῃ ὡρισμένα ἐπιχειρήματα, νὰ στερεώσῃ ἐπὶ κἄποιων στοιχείων τὴν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη τυπικῶς συμμεριζόμενος τὴν κατηγορίαν τῆς ὑπολοίπου Ἀντιπολιτεύσεως, περὶ τῶν δῆθεν παρανόμως διενεργηθεισῶν ἐκλογῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγῃ ὁ πιστεύων εἰς μίαν ἀλήθειαν νὰ στηρίξῃ τὴν ἀλήθειαν αὐτήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγῃ, ἐὰν πιστεύῃ πράγματι, εἰς αὐτήν, νὰ δώσῃ τοὐλάχιστον κἄποιον τόνον εἰς τὴν προβολήν της. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, ἄριστα ἔπραξε καὶ ἀπέφυγε, ἐνῷ κατὰ τὰ ἄλλα ὁ τόνος του ἦτο ζωηρότατος, ἀπέφυγεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ δώσῃ τόνον εἰς τοὺς λόγους του. Αὐτὴ εἶναι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ἐντύπωσίς μου καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω, ἀποκρούων εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, τὸν κ. Μαρκεζίνην. Διότι, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, μὴ χρησιμοποιήσας ἐπιχειρήματα, μὴ ἐπικαλεσθεὶς στοιχεῖα, δὲν μοῦ δίδει καὶ τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀντικρούσω τὰ στοιχεῖα. Θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ ἀντικρούσω τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν ὑπὸ τῶν ἀπουσιαζόντων μελῶν τῆς Ε.Κ. καὶ τῆς Ε.Δ.Α., ἔστω καὶ ἐὰν ἀπουσίαζον. Διότι, οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχομεν νὰ σεβασθῶμεν τὸ γεγονὸς τῆς ἀπουσίας, ὅταν ἡ ἀπουσία εἶναι ἀδικαιολόγητος καὶ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχομεν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἐπιστροφήν των, διὰ νὰ συνομιλήσωμεν μετ’ αὐτῶν. Θὰ κρίνωμεν τὸ περιεχόμενον τῶν ὅσων εἶπον, καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης. Θὰ κρίνωμεν τὰς κατηγορίας, τὰς ὁποίας διὰ δηλώσεων καὶ δι’ ἄρθρων τοῦ φιλίου πρὸς αὐτοὺς τύπου, ἔχουν διατυπώσει. Θὰ ἠδυνάμην, λοιπόν, νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ θέματα αὐτά, ἀλλὰ θὰ προετίμων, τὰ θέματα αὐτὰ νὰ ἐξετάσῃ ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκθέτων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἀντικρούων, ἐπὶ τῇ βάσει στοιχείων, ὅσα καὶ ἀπόψε ἡ Ε.Δ.Α. ἰσχυρίσθη καὶ ὅσα ἡ Ε.Κ. διὰ τῶν δηλώσεων τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων, ἔχει εἴπει. Κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Ἀρχηγὸν τῶν Προοδευτικῶν, ὁ ὁποῖος κατ’ οὐσίαν δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὴν κριτικὴν τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν παρίσταται καὶ ἀνάγκη νὰ ἀντικρουσθοῦν αἱ τυχὸν ἀντίθετοι ἀπόψεις του, μετὰ τὸν κ. Μαρκεζίνην, εἰσῆλθεν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς ἡ Ε.Δ.Α. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ὑπήρξατε μέλη τῆς προηγουμένης Βουλῆς —καὶ ὑπήρξατε οἱ περισσότεροι— θὰ ἐνθυμῆσθε, πόσοι εὑρίσκοντο εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εὑρίσκεται κανείς, ἀλλὰ καὶ ἐὰν παρίσταντο θὰ παρίστατο μόνον τὸ ⅓ ἐν σχέσει πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρίσταντο κατὰ τὴν προηγουμένην περίοδον τῆς Βουλῆς. Κύριοι συνάδελφοι, αὐτὸ εἶναι ἕνα μεγάλο γεγονός, ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον εἶναι μέγα, ὄχι διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἢ διὰ τὸ Κόμμα τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ εἶναι μέγα δι’ ὅλους τοὺς ἐθνικῶς σκεπτομένους Ἕλληνας, εἶναι μέγα διὰ τοὺς Προοδευτικούς, εἶναι μέγα διὰ τὴν Ε.Κ., εἶναι μέγα δι’ ὁλόκληρον τὸν ἐθνικῶς σκεπτόμενον Ἑλληνικὸν λαόν. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἀφοῦ εἰσῆλθον, ὡρκίσθησαν, οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν ὁμάδα τῆς Ε.Δ.Α., τὴν τόσον συμπτυχθεῖσαν καὶ μειωθεῖσαν. Καὶ ἐνῷ ἕως χθὲς ἐλέγετο, τὸ διέδιδον οἱ ἴδιοι, ὅτι θὰ συνεδύαζον τὸν ὅρκον των μὲ ἐπιφύλαξιν, παρῃτήθησαν καὶ τῆς ἐπιφυλάξεως καὶ ἀνέγνωσε μετὰ τὴν δόσιν τοῦ ὅρκου, ὁ κατὰ τὰ ἄλλα συμπαθὴς Πρόεδρος τῆς Ε.Δ.Α., κ. Πασαλίδης, ἕνα κείμενον. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρόντες οἱ κύριοι τῆς Ε.Δ.Α., διὰ νὰ ἀκούσουν τὴν κριτικήν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀσκήσω καὶ ἐνδεχομένως νὰ ἀπαντήσουν. Ἂς ἀπαντήσουν αὔριον, μεθαύριον, ὅποτε τὸ ἐπιθυμοῦν. Τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πασαλίδης, ἦτο ἕνα κακότεχνον ποίημα, ὑπὸ πᾶσαν ἔννοιαν κακότεχνον. Δὲν ἦτο κἂν σκόπιμον καὶ ἐντέχνως διατετυπωμένον ἀπὸ πλευρᾶς κομμουνιστικῆς. Δὲν ἦτο κἂν ρεαλιστικὸν καὶ οὐσιαστικόν, ὥστε νὰ τὸ ὀνομάσω μαχητικὸν κείμενον. Ἐχρησιμοποίησεν, ὁ κ. Πασαλίδης, ἐκφράσεις, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦν τὴν πλήρη ἀδιαφορίαν μας. Εἶναι ἀδύνατον νὰ προκαλέσουν τὴν προσοχήν μας, αἱ φράσεις, τὰς ὁποίας εἶπεν ἐξ ὀνόματος τῆς Ε.Δ.Α., ἄρα ἐξ ὀνόματος τοῦ Κ.Κ.Ε., ὁ κ. Πασαλίδης ὁμιλῶν περὶ Δημοκρατίας. Εἶπε, σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι οἱ ψηφίσαντες τὴν Ε.Δ.Α., ἀποτελοῦν τὴν φρουρὰν τῆς Δημοκρατίας ἐν Ἑλλάδι. Γνωρίζομεν τί ἐννοεῖ καὶ γνωρίζει καὶ ὁ ἴδιος τί ἐννοεῖ. Γνωρίζει ἄριστα, ὅτι ἡ φρουρὰ τῆς Δημοκρατίας, εἰς ἣν περίπτωσιν ἐπεκράτει — καὶ ὕστερα ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀποκλείεται ἡ διὰ τῆς δημοκρατικῆς ὁδοῦ ἐπικράτησις τῆς Ε.Δ.Α., ἄρα τοῦ κομμουνιστικοῦ κόμματος — γνωρίζει, ἄριστα, ὅτι ἂν ἡ φρουρὰ αὐτὴ ἐπεκράτει, θὰ ἐγκρέμιζε τὰ τείχη τοῦ Ἔθνους, θὰ ἐγκρέμιζε καὶ δὲν θὰ ἐστερέωνε τὰ τείχη τῆς Δημοκρατίας καὶ θὰ ἐξέθετεν ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προστατεύονται ἀπὸ τὰ τείχη αὐτὰ τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Δημοκρατίας, εἰς τὸν κίνδυνον τοῦ ἀφανισμοῦ, θὰ ἐξέθετεν ὅλους τοὺς ἐλευθέρους πολίτας εἰς τὸν κίνδυνον τοῦ ἠθικοῦ, ἐν πολλοῖς, καὶ φυσικοῦ θανάτου. Εἶναι πράγματι κἄτι τὸ ἠθικῶς ἀσύλληπτον, ὅτι λέγονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον αἱ ἀνακρίβειαι, αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν πρὸ ὀλίγου. Καὶ ἐνῷ ὠνόμασεν, ὁ κ. Πασαλίδης, «φρουρὰν τῆς Δημοκρατίας», ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὴν Ε.Δ.Α., εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν 29ην Ὀκτωβρίου συνετελέσθη ὁ πλέον στυγνὸς βιασμὸς τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν κριτικὴν τῆς ἐκφράσεως. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν κριτικὴν τοῦ δικαιώματος τοῦ κ. Πασαλίδη ἢ οἱουδήποτε μέλους τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, νὰ χρησιμοποιῇ αὐτὴν τὴν ἔκφρασιν ἐναντίον τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὄχι μόνον τῶν ψηφισάντων τὴν Ε.Ρ.Ε., ἀλλὰ καὶ τὴν Ἕνωσιν Κέντρου. Κατ’ οὐσίαν αὐτὴ ἡ φράσις, ὑφ’ ἣν ἔννοιαν ἐλέχθη ἀποτελεῖ ὕβριν ἐναντίον τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ὁποία κατεδίκασε τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Τὸ μόνον ἐλαφρυντικὸν τῆς Ε.Δ.Α. εἶναι, ὅτι μετὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ᾐσθάνθη τὸν ἑαυτόν της βαρύτατα ἡττηθέντα καὶ μάλιστα συντριβέντα. Ἐχρησιμοποίησε, δὲν ἔχω ἐνώπιόν μου τὴν δήλωσιν, ἐχρησιμοποίησεν, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, μίαν φράσιν, ὁ κ. Πασαλίδης, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ χαρακτηριστική. Ἐπίστευον οἱ κομμουνισταὶ τὸ 1958, ὅτι ἡ ἔκβασις τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, ὡς πρὸς αὐτοὺς ἀπετέλει ἀφετηρίαν, ξεκίνημα πρὸς τὰ ἐμπρός. Καὶ δὲν σᾶς ἀποκρύπτω, κύριοι, ὅτι τὸ ἐφοβούμην, καὶ ἐγώ, μέχρις ἑνὸς σημείου καὶ μέχρις ὡρισμένου χρονικοῦ ὁρίου. Θὰ σᾶς εἴπω, μετ’ ὀλίγον, ποῖον εἶναι τὸ χρονικὸν ὅριον. Τί ἐδίδαξε τοὺς κομμουνιστὰς τὸ ἀποτέλεσμα τῶν τελευταίων ἐκλογῶν; Ἐδίδαξε, τοὺς κυρίους αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐν Ἑλλάδι ὀπαδούς των, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ συναδέλφους καὶ συμπαραστάτας των, ὅτι τὸ 1958 δὲν ἀπετέλεσε διὰ τὴν Ε.Δ.Α., δὲν ἀπετέλεσε διὰ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα ἀφετηρίαν, ἀλλὰ ἀπετέλεσε τὴν ἀρχὴν τοῦ τέλους. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν πράγματι ἀπετέλεσε κἄποιαν ἀφετηρίαν, διότι καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ τέλους εἶναι κἄποια ἀρχή, ἀλλὰ εἶναι ἀρχὴ τοῦ ὁριστικοῦ των ἀφανισμοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶπον, πρὸ ὀλίγου, ὅτι μέχρις ὡρισμένου χρονικοῦ σημείου, ἐφοβούμην καὶ ἐγώ, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Ε.Δ.Α. νὰ ἴδῃ ὑψουμένην τὴν στάθμην τῶν ψήφων αὐτῆς. Αὐτὸ δὲν τὸ εἶπον δι’ ὅλους ἐξ ἡμῶν. Τὸ εἶπον εἰδικώτερον, ὡς πρὸς ἐμέ. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1960, δὲν ἤμην ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἀπευθύνομαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰδικώτερον πρὸς τοὺς συναδέλφους τῆς πλειοψηφίας, τοὺς στηρίζοντας ἢ ἔχοντας τὴν πρόθεσιν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, νὰ στηρίξουν διὰ τῆς ψήφου των τὴν Κυβέρνησιν, μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1959, δὲν εἶχον πλήρη τὴν εἰκόνα, καὶ οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἔχω, τῆς μεγάλης προσπαθείας ἡ ὁποία εἶχεν ἀρχίσει νὰ γίνεται, ἀπὸ τοῦ 1956. Διότι ἡ προσπάθεια ἐκείνη, ἡ προσπάθεια, ἡ συνδεθεῖσα μὲ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν πρώτην, τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην τοῦ κυρίου Καραμανλῆ, εἶναι προσπάθεια, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δυνατὸν κατὰ τὰ πρῶτα τρία, τέσσαρα ἔτη, νὰ ἔχῃ καὶ ἐξωτερικὴν ἐμφάνισιν τοιαύτην, ὥστε νὰ κτυπᾷ καὶ εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔζων τὴν σημειουμένην πρόοδον, μέσα εἰς τὸ ἴδιον τὸ ἐργαστήριον τῆς Κυβερνήσεως. Ἕως τότε, λοιπόν, πράγματι ἐφοβούμην. Ἀφ’ ἧς, ὅμως, εἰσῆλθον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐβεβαιώθην, ὅτι ὁ ρυθμὸς μὲ τὸν ὁποῖον ἐσημειοῦτο ἡ πρόοδος τῆς οἰκονομίας, ἡ πρόοδος τοῦ Ἔθνους, εἰς ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, ὅτι ἡ ἔκτασις τῆς προόδου αὐτῆς, δὲν ἦτο δυνατόν, παρὰ νὰ ἔχῃ ἕνα ἀποτέλεσμα ἐθνικῶς θετικόν, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μειώσεως τῆς δυνάμεως τῆς Ε.Δ.Α., τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μειώσεως τῆς ἱκανότητος τῆς Ε.Δ.Α., νὰ παρασύρῃ τοὺς δυστυχεῖς, νὰ παρασύρῃ τοὺς οἰκονομικῶς πιεζομένους. Καὶ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ὅσοι εἴμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐβλέπαμεν, ζῶντες ὅπως σᾶς εἶπον, τὸ ἔργον, κατὰ τρόπον ἄμεσον, ἤρχισε νὰ γίνεται ὁρατὸν εἰς ὅλους καὶ νὰ γίνεται ἀντιληπτόν, ἀπὸ ὅλους, ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁραματικήν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν οἱανδήποτε, τὴν θετικήν. Ἤρχισε νὰ γίνεται, εἰς ὅλους, ἀντιληπτόν, τὸ τὶ σημαίνει, ὅτι τὸ ἐθνικὸν μας εἰσόδημα διαρκῶς σημειώνει αὔξησιν καὶ τὸ τί σημαίνει ἡ αὔξησις τῆς ἀπασχολήσεως, ἡ σχετική, ἡ ἐλαχίστη, ἔστω, μέχρι τῆς στιγμῆς, μείωσις τῆς ἀνεργίας, ἡ ὁποία, ὅμως, ἀποτελεῖ ἔνδειξιν διὰ τὸ μέλλον, τὸ τί σημαίνουν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γίνονται, ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκτίσθησαν καὶ κτίζονται, τὸ τί σημαίνουν ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται εἰς τὴν χώραν αὐτήν. Καὶ τοιουτοτρόπως τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, τὸ κόμμα τῆς διαλύσεως καὶ τῆς ἀρνήσεως, ἔπαυσε νὰ εὑρίσκῃ τὸ ἔδαφος, τὸ ὁποῖον εὕρισκε παλαιότερον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς δυνάμεώς του. Ἐλέγετο εἰς τὴν προηγουμένην Βουλήν, ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κέντρου, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε. τὰ κατάφερεν, ὥστε τὸ 11– 12%, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα τὸ 1951, νὰ τὸ ἀνεβάσῃ τὸ 1958 εἰς 24%. Ἐπρόκειτο περὶ βαρυτάτου λογοπαιγνίου, διότι ἐγνώριζον, ἄριστα, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προέβαινον εἰς τὴν τοιαύτην διακήρυξιν, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν δυσηρεστημένων ὠφείλετο, κυρίως, εἰς τὸ γεγονός, ὅτι εἶχεν εἰσέλθει ἡ χώρα εἰς μίαν μεγάλην προσπάθειαν οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς ἀναμορφώσεως, τὰ δὲ πρῶτα βήματα τῆς τοιαύτης ἐπιπόνου προσπαθείας, δὲν εἶναι ποτὲ ἀμέσως εὐεργετικὰ διὰ τοὺς πολλούς. Καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ἀπεσιώπουν οἱ κύριοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐχρησιμοποίουν τὸ ἐπιχείρημα ἐκεῖνο κατὰ τῆς Ε.Ρ.Ε., τὶ οἱ ἴδιοι διέπραξαν τὸ 1956, δίδοντες εἰς τοὺς δυσηρεστημένους τὸ σύνθημα νὰ προσχωρήσουν εἰς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν, μετὰ τὰ ἐγκλήματα τοῦ Δεκεμβρίου καὶ τοῦ συμμοριτοπολέμου, εἶχον ἀποσυρθῆ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ μείωσις τῆς δυνάμεως τῆς Ε.Δ.Α., εἶναι ἕνα γεγονός, ὡς εἶπον προηγουμένως, μέγα, καὶ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὁ λαὸς ἤρχισεν ἀντιλαμβανόμενος, ὅτι μέσα εἰς τὸ πλαίσιον τῆς πολιτικῆς, οἰκονομικῆς καὶ νομισματικῆς σταθερότητος, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν συνεχῆ πρόοδον καὶ τὴν συνεχῆ βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς ζωῆς του, ὅτι μέσα εἰς τὸ πλαίσιον αὐτὸ ἔχει μεγαλυτέρας δυνατότητας ἱκανοποιήσεως τῶν ἀναγκῶν του καὶ ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς, ἔχει μεγαλυτέρας δυνατότητας βεβαιότητος, ὡς πρὸς τὸ μέλλον τῶν παιδιῶν του καὶ τοιουτοτρόπως ἀπέσυρε τὰς ψήφους του ἀπὸ τὴν Ε.Δ.Α. καὶ τὰς κατηύθυνε πρὸς τὰ ἄλλα Κόμματα. Δὲν λέγω, ὅτι τὰς κατηύθυνεν ἀποκλειστικῶς πρὸς τὴν Ε.Ρ.Ε. Τὰς κατηύθυνεν, ἀναμφισβητήτως, καὶ πρὸς τὴν Ἕνωσιν Κέντρου καὶ Προοδευτικῶν. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, κ. Ἀρχηγὲ τῶν Προοδευτικῶν, νὰ εἴπω ποία εἶναι ἡ ἀναλογία τῆς δυνάμεώς σας εἰς τὴν Ἕνωσιν τοῦ Κέντρου. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εἶναι μεγαλυτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν, τοὺς ὁποίους ἔχετε. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, οὔτε νὰ τὸ βεβαιώσω, οὔτε νὰ τὸ ἀντικρούσω, ἐὰν τυχὸν ἄλλοι τὸ ὑποστηρίξουν. Εἶναι βέβαιον, πάντως, ὅτι καὶ ἡ Ἕνωσις Κέντρου καὶ Προοδευτικῶν, συνέβαλεν εἰς τὴν ἧτταν τῆς Ε.Δ.Α. Ἡ Κυβέρνησις μὲν συνέβαλε διὰ τοῦ ἔργου της, ἡ Ἕνωσις δὲ Κέντρου–Προοδευτικῶν, συνέβαλεν ἠθικῶς καὶ πολιτικῶς εἰς τὴν μείωσιν τῆς δυνάμεως τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς. Ἡ Ἄκρα Ἀριστερὰ ὑπέστη ἧτταν δεινήν. Ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν ὑπέστη ἧτταν. Καὶ χαίρω, διότι ἀπόψε, ὁ κ. Μαρκεζίνης, ἐπεσήμανε τὸ γεγονὸς αὐτό. Τὸ εἶχον σημειώσει καὶ ἐγώ, χωρὶς νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψει, ὅτι θὰ τὸ ἔλεγεν. Εἶχον σημειώσει, ἀκριβῶς, τὰς ἀκολούθους λέξεις, ἐλαχίστας, ἄλλωστε, λέξεις, διότι δὲν συνηθίζω νὰ προετοιμάζω τοὺς λόγους μου καὶ διότι δὲν ἐγνώριζον, τί θὰ ἔλεγεν ὁ κ. Μαρκεζίνης, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀπαντήσω, εἶχον σημειώσει τὴν φράσιν, ὅτι ἡ Ἕνωσις Κέντρου δὲν ὑπέστη ἧτταν. Καὶ εἶχα προσθέσει, εἰς τὰς σημειώσεις μου, καὶ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν, ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἀναγνώσω, ὅπως τὴν ἔγραψα: «Ὑπέστη ἧτταν μόνον εἰς τὴν φαντασίαν τῶν Ἀρχηγῶν ἢ Ἐπιτελῶν ἐκείνων, τοῦ Κέντρου, οἱ ὁποῖοι, πλανώμενοι, ὑπελόγιζον ἐπὶ μεγαλυτέρας λαϊκῆς βάσεως». Ἐπλανᾶτο ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἑνώσεως Κέντρου, μεταφέρων ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν τὸ μήνυμα τῆς νίκης καὶ φανταζόμενος, ὅτι εἶχεν ἔλθει ἡ ὥρα τῆς ἐξουσίας. Ἢ ἐπλανῶντο οἱ ἡγέται καὶ Ἐπιτελεῖς τοῦ Κέντρου, ἢ δὲν ἔλεγον δημοσίᾳ τὴν ἀλήθειαν καὶ ἠρκοῦντο εἰς τὴν ἐλπίδα, νὰ ἴδουν τὴν Ε.Ρ.Ε. μὴ συγκεντροῦσαν αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, διὰ νὰ μετάσχουν κατὰ ἕναν τρόπον τῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ κάμω διαγνώσεις καὶ νὰ σταθῶ εἰς τὰς δημοσίας διακηρύξεις. Τὸ Κέντρον διεκήρυσσεν, ὅτι θὰ ἐκέρδιζε τὰς ἐκλογάς. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ κύριον ἐπιχείρημα, κατὰ τῆς νομιμότητος τῶν ἐκλογῶν, τὸ ὁποῖον χρησιμοποιεῖ ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου, εἶναι ποῖον; Τὸ τεράστιον ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται, ὅτι ὑπῆρχε καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εὑρέθη εἰς τὰς κάλπας. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, ὑπῆρχε πράγματι ρεῦμα ὑπὲρ τοῦ Κέντρου; Δὲν ὑπῆρχε τὸ ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐφαντάζετο, ἀλλὰ ὑπῆρχε ρεῦμα. Μαζὺ μὲ τοὺς Προοδευτικοὺς ἔλαβεν ἡ Ε.Κ. τὸ 34% τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὸ 34% εἶναι σπουδαῖον πρᾶγμα. Καὶ χαίρω, διότι ἐπεσήμανε τοῦτο καὶ ὁ κ. Μαρκεζίνης, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶχον σκεφθῆ καὶ ἐγὼ νὰ ἐπισημάνω. Τὸ 34% ἀποτελεῖ οὐσιώδη αὔξησιν τῆς δυνάμεως, ἐν σχέσει μὲ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχε συγκεντρώσει τὸ Κέντρον τὸ 1958. Ἔκαμεν ὡρισμένους συλλογισμοὺς εἰς τὴν συνάντησίν του μὲ τοὺς δημοσιογράφους ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου. Ἀλλὰ αὐτοὶ ἦσαν ἐσφαλμένοι. Διότι, τότε, τὸ 1958, ἐλάβομεν ὅλοι οἱ ἐθνικόφρονες, ὅσοι δὲν κατήλθομεν μαζὺ μὲ τὴν Ε. Ρ.Ε., τὸ 33%. Ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ τοὐλάχιστον τὸ 3%. Τὰς ψήφους, τὰς ὁποίας ἔλαβεν εἰς τὴν Ἠλείαν, ὁ κ. Στεφανόπουλος, τὰς ἀντικατέστησεν, ἡ προσχώρησις εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. στελεχῶν, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλας περιφερείας, εἶχον λάβει ἀριθμὸν ψήφων μεγαλύτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εἶχε λάβει ὁ κ. Στεφανόπουλος εἰς Ἠλείαν, στελεχῶν, τὰ ὁποῖα δὲν μετεῖχον τότε τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀλλὰ μετεῖχον τῆς Π.Α.Δ.Ε. Ἑπομένως, ἂν ἀφαιρέσωμεν τὰς ψήφους, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνῆκον εἰς τὸ Κέντρον, διότι ἦσαν συνυφασμέναι προσωπικῶς ἢ ἰδεολογικῶς μὲ ἐκείνους ἐξ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐθεωρήσαμεν καθῆκον ἐθνικόν, ἄλλοι μὲν νὰ ἐπιστρέψωμεν, ἐγὼ δὲ διὰ πρώτην φορὰν νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε., πρέπει νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τοὐλάχιστον κατὰ 3%, ἐν σχέσει πρὸς τὸ σύνολον τῶν ψήφων, καὶ τοὐλάχιστον κατὰ 10%, ἔναντι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὸ 1958, ηὔξησαν τὴν δύναμίν των οἱ ἀπαρτίσαντες τὴν Ἕνωσιν Κέντρου καὶ Προοδευτικῶν. Πρόκειται, ἑπομένως, περὶ μιᾶς σχετικῆς νίκης. Πρόκειται περὶ ρεύματος, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη, ἀλλὰ τὸ ρεῦμα αὐτὸ ἦτο σχετικὸν καὶ ὑπῆρξεν ἕνα ἄλλο ρεῦμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἔτι ἰσχυρότερον, ρεῦμα ὑπὲρ τοῦ Καραμανλῆ καὶ τῆς Ε.Ρ.Ε. Τὸ ἠγνόει ὁ κ. Παπανδρέου; Δὲν τὸ ἔβλεπε; Βεβαίως, δὲν παρέστη εἰς τὰς συγκεντρώσεις. Δὲν παρέστησαν, ὅμως, οἱ φίλοι του; Δὲν ἐγνώριζεν εἰς τὰς Πάτρας, φέρ’ εἰπεῖν, εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πόλιν καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἑνώσεως Κέντρου καὶ ἐμοῦ, ὅτι ἐσημειοῦτο αὔξησις τῆς στάθμης ὑπὲρ τῆς Ε.Ρ.Ε.; Καὶ ἐσημειώθη μεγάλη καὶ ἀνέλπιστος, ὡς πρὸς ἐμέ, διότι δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι θὰ ἀνήρχετο ἐκεῖ τόσον πολὺ ἡ στάθμη τῶν ψήφων μας, ἐφ’ ὅσον ἐκεῖ ἐπολιτεύετο καὶ ἐκεῖ ἐξέθεσεν ὑποψηφιότητα ὁ Πρόεδρος καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ Κέντρου. Καὶ δὲν ἔχει, νομίζω, τὸ δικαίωμα ὁ κ. Παπανδρέου, νὰ εἴπῃ, ὅτι εἰς τὰς Πάτρας ἢ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ ἠσκήθη ψυχολογικὴ βία εἰς τοὺς φίλους του. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, ὅτι ἠσκήθη ψυχολογικὴ βία ὡρισμένων φίλων του ἐπ’ ἐμοῦ διὰ νὰ τοὺς δεχθῶ ἀποσπωμένους ἀπὸ τὸν κ. Παπανδρέου. (Χειροκροτήματα). Διότι, δὲν ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ προκαλῶ τὴν ἀπόσπασιν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα καὶ ἐκείνου καὶ ἐμοῦ, ἀλλὰ ὑφιστάμην τὴν πίεσιν, καὶ ἤμην ὑποχρεωμένος, ἐν ὀνόματι τῆς Ε.Ρ.Ε., τῆς ὁποίας τὰ ἠθικὰ καὶ πολιτικὰ συμφέροντα δὲν ἠδυνάμην νὰ θέσω ἐν κινδύνῳ, νὰ τὴν δέχωμαι. Κύριοι βουλευταί, τὸ 34 λοιπὸν τοῖς ἑκατὸν εἶναι δύναμις σχετικὴ βεβαίως δύναμις, διότι ὑπῆρχεν ἡ ἀσυγκρίτως μεγαλυτέρα, ἐκείνη ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζόμεθα ἡμεῖς, δύναμις, ὅμως, ἐπαρκής, ὥστε, ἐὰν ἄλλως ἐσκέπτοντο οἱ Ἀρχηγοὶ τοῦ Κέντρου, οἱ ἀπουσιάζοντες ἀπὸ τὴν Βουλήν, θ’ ἀπετέλει ἡ δύναμις αὕτη τὴν θετικὴν ἀφετηρίαν διὰ μίαν νικηφόρον μελλοντικὴν προέλασιν πρὸς ἐκλογικὴν ἐπιτυχίαν. Ἀξιότιμοι κ. συνάδελφοι, λυποῦμαι, διότι πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ἐνδεχόμενον αὐτὸ τὸ κατέστρεψεν ἡ ἡγεσία τοῦ Κέντρου. Λέγω, λυποῦμαι, διότι καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ὅλοι ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ δυνατότης τῆς διαδοχῆς. Ἡ Κυβέρνησις τῆς Ε. Ρ.Ε. καὶ εἰδικῶς ὁ Κωνσταντῖνος Καραμανλῆς, προχωρεῖ, πλέον, πρὸς τὴν δεκαετίαν. Μὴ νομίζετε, ὅτι εἶναι τόσον μέγα τὸ πάθος, ἢ τὸ ὄνειρον, τὸ ὁποῖον κατέχει τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑπερβῇ καλὰ καὶ σώνει τὴν δεκαετίαν. Βεβαίως, ἐὰν τὸ θελήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἐὰν εὐδοκήσῃ ὁ Θεὸς θὰ δεχθῇ νὰ ὑπηρετήσῃ καὶ πέραν τῆς δεκαετίας. Δὲν ὑπάρχει, ὅμως, μέσα μας τὸ πάθος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, συνήθως, βλέπουν ἀπὸ μακρυὰ τὴν ἐξουσίαν καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ τὴν φθάσουν. Ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους ἐθνικῆς σκοπιμότητος, σκεπτόμεθα, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία δύναμις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ἐθνικῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἱκανὴ νὰ διεκδικήσῃ ἐν καιρῷ τὴν ἐξουσίαν, ἄρα τὴν διαδοχὴν ἡμῶν. Ἀλλὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν τὴν καταστρέφουν ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωσε τὸ 34% ἢ μᾶλλον, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωσεν ἀπὸ τὸ 34% τὸ ποσοστὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντιστοιχεῖ εἰς αὐτούς. Καὶ ἀντὶ νὰ πανηγυρίσουν τὸ γεγονός, ὅτι συνέβαλον εἰς τὴν μείωσιν τῆς δυνάμεως τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, ἀντὶ νὰ πανηγυρίσουν, ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐθνικῆς σημασίας, μεγίστης, ἀντί, ἑπομένως, πανηγυρίζοντες αὐτὸ τὸ γεγονός, νὰ ἐμπνεύσουν αἰσιοδοξίαν εἰς τοὺς ὀπαδούς των, ἐπέλεξαν τὴν ἀντίθετον τακτικὴν καὶ τὴν ἀντίθετον ὁδόν. Ἀπεφάσισαν νὰ ἀπογοητεύσουν τοὺς ὀπαδούς των καὶ νὰ ἐμφυσήσουν εἰς τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ψυχὴν τῶν χθεσινῶν ψηφοφόρων των, τῶν χθεσινῶν ὀπαδῶν των, διότι ἀμφιβάλλω, ἐὰν παρέμειναν ὅλοι ὀπαδοί των, νὰ ἐμφυσήσουν ἀρνητικότητα καὶ κακίαν, δύο πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἀγαπᾷ καὶ τὰ ὁποῖα ἀκόμη ὀλιγώτερον ἀγαπᾷ ἀφ’ ὅτου, κατὰ τὴν τελευταίαν ἑξαετίαν ἐγνώρισαν, τί σημαίνει θετικὴ πρᾶξις, τί σημαίνει σταθερότης πολιτικὴ καὶ τί σημαίνει σταθερὰ Κυβέρνησις, καὶ τί σημαίνει πρόγραμμα ἀναμορφώσεως τῆς χώρας. Κύριοι βουλευταί, λυποῦμαι, διότι τὴν τακτικὴν αὐτὴν ἠκολούθησεν, ἡ ἀπουσιάζουσα, Ἀντιπολίτευσις καὶ ἐννοῶ, κυρίως, τὴν ἀπουσιάζουσαν ἐθνικὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ ὄχι τὴν Ε.Δ.Α. Δι’ ὅσων, πρὸ ὀλίγου, εἶπον, ἰσχυρίζομαι — καὶ τὸ αὐτὸ κατ’ οὐσίαν ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν— ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμον καὶ κάμνουν ἀκόμη οἱ ἡγέται τοῦ ὑπολοίπου τμήματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀποτελεῖ καὶ σφάλμα τακτικῆς ἔναντι τοῦ ἰδίου των Κόμματος, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἀποτελοῦν ἑνιαῖον Κόμμα, διότι καὶ αὐτὸ τὸ ἐγνώριζεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι δὲν ἀποτελοῦν ἑνιαῖον Κόμμα. Καὶ αὐτὸ ἐστοίχισεν ἐπίσης εἰς αὐτοὺς ἀκριβὰ καὶ δὲν πταίομεν ἡμεῖς καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφευρίσκουν τὸν μῦθον τῆς ψυχολογικῆς βίας καὶ νοθείας διὰ νὰ καλύψουν τὸ μέγα ἰδικόν των σφάλμα, σφάλμα θανάσιμον, τὸ ὁποῖον εἶχον διαπράξει, νὰ διαπνέωνται ἀπὸ τὴν τάσιν τῆς ἀποσυνθέσεως, ἀντὶ νὰ διαπνέωνται ἀπὸ τὴν τάσιν τῆς Ἑνώσεως. Διέπραξαν, λοιπόν, ἕνα λάθος τακτικῆς, μέγα. Ἀλλὰ ἐπιτρέψατέ μου νὰ προσθέσω καὶ κἄτι ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει κατὰ κύριον λόγον τὴν Κυβέρνησιν. Διέπραξαν καὶ διαπράττουν καὶ ἕνα σφάλμα ἐθνικόν. Ἐπειδὴ δὲν κατώρθωσαν νὰ πείσουν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τοὺς δώσῃ τὴν πλειοψηφίαν, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ μᾶς δώσουν μικροτέραν δύναμιν, διὰ νὰ μετάσχουν Κυβερνήσεως μαζύ μας, ἀντί, ἀφοῦ, συνέβη αὐτό, νὰ συγκρατήσουν τὴν ἐθνικήν των σκέψιν εἰς τὰ ὅρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ ἴδιοι εἰς ἄλλας περιστάσεις εἶχον σεβασθῆ, προέβησαν καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ προβαίνουν καὶ διὰ τῶν δηλώσεών των καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν των καὶ διὰ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἀκόμη δὲν ἦλθον νὰ ὁρκισθοῦν καὶ ἀπουσιάζουν, εἰς μίαν δυσφήμισιν τῆς πατρίδος μας, ἀνεπίτρεπτον καὶ βαρυτάτην. Εὐτυχῶς, δὲν ἐπέτυχον, παρὰ τὰς φωνασκίας, παρὰ τὰς δηλώσεις, εἰς τὰς ὁποίας προέβησαν, παρὰ τὰς πρὲς–κόνφερανς, τὰς ὁποίας ὠργάνωσαν, δὲν ἐπέτυχον νὰ μεταβάλουν εἰς τὴν παγκόσμιον κοινὴν γνώμην καὶ εἰς τὸν τύπον τὸν παγκόσμιον, τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία παρήχθη ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἡ μόνη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη χώρα, ἡ ὁποία, ἂν καὶ εὑρίσκεται εἰς ἕνα ἀπὸ τὰ κρισιμώτερα σημεῖα τῆς ὑδρογείου, κατώρθωσε μὲ τὸ σθένος, τὸ ὁποῖον διέπει τοὺς πολίτας του, σθένος, τὸ ὁποῖον διέπει ὅλους τοὺς ἐθνικόφρονας πολίτας, τοὺς ἀνήκοντας καὶ εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ εἰς τοὺς Προοδευτικοὺς καὶ εἰς τὴν Ἕνωσιν τοῦ Κέντρου, κατώρθωσε νὰ μειώσῃ, κατὰ τρόπον συντριπτικόν, τὴν δύναμιν τοῦ κομμουνισμοῦ. Αὐτὸ τὸ γεγονός, τὸ μέγα, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ ἐλεύθεροι λαοὶ τοῦ κόσμου ἐπανηγύρισαν καὶ πανηγυρίζουν. Καὶ οἱ μόνοι, οἱ ὁποῖοι πενθοῦν εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα). (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Μίχας).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω, ὅτι κατηρτίσθη ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἐκ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Εὐστρατιάδη Σοφοκλέους, Κονίτσα Θεμιστοκλέους, Μυριδάκη Μιχαὴλ, Πάντου Ἀντωνίου καὶ Σαββοπούλου Εὐαγγέλου. Ἐπίσης ἀνακοινοῦνται αἱ ἑξῆς δηλώσεις: Πρὸς

Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων

ΔΗΛΩΣΙΣ

Τοῦ Ἀνεξαρτήτου Δημοκρατικοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Ἠλία Μπρεδήμα. Ἔδωσα τὸν ὅρκον τοῦ βουλευτοῦ ὑπὸ τὴν ρητὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι θεωρῶ τὴν ἐκ τῆς παρῳδίας τῶν ἐκλογῶν τῆς 29ης Ὀκτωβρίου ἐ.ἔ. προελθοῦσαν Βουλὴν ὡς νόθον, τὴν δὲ Κυβέρνησιν τοῦ κ. Κ. Καραμανλῆ ὡς μὴ νόμιμον. Καταγγέλλω τὴν στυγνὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος τῶν νόμων καὶ τῶν θεμελιωδῶν ἀνθρωπίνων καὶ δημοκρατικῶν δικαιωμάτων καὶ δηλῶ, ὅτι θὰ ἀποχωρήσω ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς παρανόμου Κυβερνήσεως, μὴ ἐπιθυμῶν διὰ τῆς παρουσίας μου νὰ νομιμοποιήσω τὸ ἀδίστακτον ἐκλογικὸν πραξικόπημα, τὸ ὁποῖον διέπραξεν ἡ Αὐλικὴ Κυβέρνησις τοῦ στρατηγοῦ Δόβα, συμμορφωθεῖσα πρὸς τὸ προδιαγεγραμμένον σχέδιον τῶν ἡγητόρων τοῦ ὑπερκράτους τῆς εὐνοιοκρατίας. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν θὰ ἐπανέλθω εἰς τὰς συνεδριάσεις διὰ νὰ ἐκτελέσω τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἀθηναϊκοῦ λαοῦ πρὸς ὑπεράσπισιν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου τοῦ Ἔθνους τῆς Δημοκρατίας, τοῦ Συντάγματος, ὡς καὶ τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐν Ἀθήναις τῇ 6 Δεκεμβρίου 1961

Ὁ Δηλῶν

ΗΛΙΑΣ ΜΠΡΕΔΗΜΑΣ

Βουλευτὴς Ἀθηνῶν Πρὸς

Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων

ΔΗΛΩΣΙΣ

Τῶν μελῶν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ὁμάδος τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀγροτικοῦ Κόμματος ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ οὐσία τῆς Δημοκρατίας εἶναι ἡ προσαρμογὴ τῶν προεκλογικῶν ἐπαγγελιῶν πρὸς τὴν μετεκλογικὴν πολιτικήν, Διότι μόνον οὕτω πραγματοῦται ἡ ἐκπεφρασμένη θέλησις τοῦ λαοῦ. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις ἀποτελοῦν μίαν πρώτην, μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἐκδήλωσιν αὐτῆς τῆς λειτουργίας τῆς Δημοκρατίας. Αἱ γενόμεναι, παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, προγραμματικαὶ δηλώσεις, ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸ εἶδος τῶν διεξαχθεισῶν ἐκλογῶν. Οὐδαμοῦ προσεγγίζουν τὰς προσδοκίας τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους. Οὐδαμοῦ θάλπουν τὰς ἐλπίδας του καὶ ἱκανοποιοῦν τὰς ἀνάγκας του. Οὐδαμοῦ προσαρμόζονται πρὸς τὴν θέλησίν του. Τοῦτο ἦτο φυσικόν, διότι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ δὲν ἐξεφράσθη εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτάς. Τὴν ἐκάλυψεν ἡ πλέον πνιγηρὰ φενάκη, τὴν ἐσίγασε τὸ πλέον ἀδυσώπητον φίμωτρον. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην, οὔτε κἂν νὰ προδιαγράψῃ τὰ συγκεκριμένα μέτρα ἐξυπηρετήσεως τοῦ λαοῦ, ἰδίως τῶν ἀγροτῶν. Καὶ τοῦτο, ἦτο φυσικόν, διότι οὔτε προεκλογικῶς ὑπεσχέθη τοιαῦτα. Ἀντιθέτως, ἐξήγγειλεν, ὅτι θὰ κυβερνήσῃ ὁπωσδήποτε. Τοῦτο δέ, διότι διὰ νὰ ἀποσπάσῃ τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ ἐγνώριζε καλῶς, ὅτι διαθέτει ἄλλα μέσα ἀποδοτικώτερα καὶ ἀποτελεσματικώτερα, παρ’ ὅσον ἡ πειθὼ τὴν βίαν, τὴν ἀπειλήν, τὴν ἐξαγορὰν καὶ τὴν τρομοκρατίαν. Ἡ παροῦσα Βουλὴ κατὰ τὴν πλειοψηφίαν της καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι τὰ ἐπιτεύγματα τῶν μέσων αὐτῶν. Συνεπείᾳ τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὸ Ἐθνικὸν Ἀγροτικὸν Κόμμα δὲν δύναται νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα, οὔτε νὰ ἐπαγγέλλεται πολιτικήν τινα, οὔτε νὰ τὴν ἐφαρμόζῃ. Καταγγέλλει, διὰ τῆς παρούσης δηλώσεως, τὴν στυγνὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, τῶν νόμων καὶ τῶν θεμελιωδῶν ἀνθρωπίνων καὶ δημοκρατικῶν δικαιωμάτων καὶ δηλοῖ, ὅτι ἀποχωρεῖ ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορίαν, τὰς ὁποίας θεωρεῖ ὡς ἀποπείρας νὰ νομιμοποιηθῇ ἡ παρανομία διὰ μέσου τῶν ἰδίων αὐτῆς προϊόντων. Ἡ μετὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπάνοδος τῶν κοινοβουλευτικῶν μελῶν τοῦ Ε.Α.Κ., εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἔχῃ ὡς σκοπὸν νὰ ἀγωνισθῇ τοῦτο διὰ τὴν ἀναστύλωσιν καὶ τὴν περιφρούρησιν τῶν καταλοίπων τῶν συνταγματικῶν δικαιωμάτων καὶ δημοκρατικῶν ἐλευθεριῶν ὅπως καὶ νὰ προμαχήσῃ τῶν διαρκῶς παραγνωριζομένων δικαιωμάτων τῶν ἀγροτῶν μας, τῶν ὁποίων τὴν εἰδικωτέραν ἐντολὴν ἐκπροσωπεῖ».

Ἐν Ἀθήναις τῇ 6 Δεκεμβρίου 1961

ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΦΩΤΗΛΑΣ

Βουλευτὴς Ἀχαΐας

ΘΕΟΔ. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ

Βουλευτὴς Σερρῶν Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Ράλλης, ἔχει τὸν λόγον.

§26Γ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἀντιλαμβάνομαι πλήρως κ. βουλευταί, διατί ὁ λόγος τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Π.Α.Μ.Ε. ἦτο τόσον ποτισμένος μὲ πίκραν καὶ χολήν. Ἐγνώριζεν ἡ Ε.Δ.Α., πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ἡ μείωσις τῆς δυνάμεώς της εἰς τὰς 29 Ὀκτωβρίου θὰ εἶναι σημαντική, ἤλπιζεν, ὅμως, ὅτι θὰ δυνηθῇ, διὰ διαφόρων τρόπων, νὰ συγκρατήσῃ δυνάμεις καὶ δὲν ἐπίστευεν, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσῃ μόνον εἰς τὸ 15%. Τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ τὴν κατεθορύβησε. Ἰδοὺ διατί, ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν, ἔδωσε τὸ σύνθημα τῆς, δῆθεν, νοθείας, τῆς βίας, τῆς βιαιοπραγίας, τῆς, δῆθεν, ψυχολογικῆς βίας. Καὶ ἰδοὺ διατὶ σήμερον ἐνεφανίσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὕβρισαν τὰ πάντα, ἀπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου, διατεινόμενοι, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τῆς 29ης Ὀκτωβρίου ἦσαν ἀπόρροια τρομοκρατίας καὶ ψυχολογικῆς βίας. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀπαντήσω διὰ μακρῶν διὰ νὰ ἀποδείξω πόσον πλανῶνται οἱ κύριοι αὐτοί. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μόνον δύο ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ μείωσις τῆς Ε. Δ.Α. ἦτο ἀπολύτως φυσιολογικὴ καὶ νὰ ἐκφράσω ἄλλην μίαν φορὰν τὴν ἐλπίδα, ὅτι εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ 10% θὰ εἶναι μεγάλη νίκη δι’ αὐτήν, ἐὰν κατορθώσῃ νὰ τὸ συγκεντρώσῃ. Ἕνας ἀντιπολιτευόμενος βουλευτής, ὁ κ. Φωστηρίδης, τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν, δύο ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἀπηύθυνε πρὸς τὸν λαὸν τῆς ἐπαρχίας του μίαν προκήρυξιν, διὰ τῆς ὁποίας εὐχαριστοῦσε τοὺς ψηφοφόρους του, διότι τὸν ἐψήφισαν μὲ τόσην προθυμίαν καί, προσέθετεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῆς 29ης Ὀκτωβρίου εἶναι μία μεγάλη νίκη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι κατὰ τὴν ἡμέραν αὐτὴν ἐπετεύχθη ἡ μεγάλη καὶ φυσιολογικὴ μείωσις τῆς Ἀριστερᾶς. Καὶ ἡ μείωσις τῆς Ἀριστερᾶς εἰς τὸν νομὸν Δράμας, κύριοι, ἦτο 9,9%, δηλαδή, ἦτο ἡ αὐτὴ μὲ τὸν μέσον ὅρον τῆς μειώσεως καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Ὅταν, λοιπόν, ἀντιπολιτευόμενος βουλευτής, ἔχῃ τὸ θάρρος, ἐνῷ οἱ ὑπόλοιποι Ἀρχηγοὶ τοῦ Κέντρου ἤρχισαν ἤδη νὰ φωνασκοῦν, περὶ νοθείας καὶ ψυχολογικῆς βίας, νὰ ἔρχεται καὶ δημοσίᾳ νὰ ἀναγνωρίζῃ, ὅτι ἡ 29η Ὀκτωβρίου εἶναι μία νίκη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νίκη, διότι ἐπετεύχθη ἡ φυσιολογικὴ μείωσις τῆς δυνάμεως τῆς Ἀριστερᾶς, περιττεύει ἡ ἰδική μου ἀπάντησις εἰς τὸν κ. Πασαλίδην. Ἀλλ’ ὁ κ. Πασαλίδης εἶπεν, ὅτι ἕνας τεράστιος μηχανισμὸς ἐτέθη ἐπὶ τὸ ἔργον πολὺ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ὅτι χάρις εἰς τὸν μηχανισμὸν αὐτὸν ἐπετεύχθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπετεύχθη, εἰς τὰς 29 Ὀκτωβρίου. Ἐάν, κύριοι, ὑπῆρξε τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν βία καὶ τρομοκρατία, αὐτὴ ἡ βία καὶ τρομοκρατία δὲν ἠσκήθη ἀπὸ ἡμᾶς. Ἡ βία καὶ τρομοκρατία ἠσκήθη ἀπὸ τὴν Ἀριστεράν. Καὶ ἰδοὺ πῶς: Ἔχω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μου καταγγελίας ἐναντίον 45 δημάρχων, δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν συμβούλων τῆς περιφερείας τέως Διοικήσεως Πρωτευούσης, οἱ ὁποῖοι, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν ἐκλογῶν, περιήρχοντο τὰς περιφερείας των καὶ μετὰ φορτικότητος, ἐπίεζον τοὺς ἐκλογεῖς τῆς ἰδιαιτέρας των περιφερείας νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τοῦ Π.Α.Μ.Ε. Τὴν νύκτα μετέβαινον εἰς τὰς οἰκίας ἰδιωτῶν καὶ ἐκεῖ ἐπέμενον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ τὸ Π.Α.Μ.Ε. Συμμετέσχον εἰς ὅλας τὰς δημοσίας ἐκδηλώσεις τοῦ Π.Α.Μ.Ε., καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐκλογικάς του συγκεντρώσεις καὶ ἔφθασαν εἰς ὡρισμένα τμήματα νὰ ψηφοθηροῦν ἀπὸ τῆς ἀνατολῆς μέχρι τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν. Καὶ αὐτὸ ὑπὸ τὰ ὄμματα τοῦ Κράτους, ὑπὸ τὰ ὄμματα τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ τοὺς ἐνοχλήσῃ κανείς. Πῶς, λοιπόν, ὅταν αὐτὰ διέπραξαν, ὅταν τὰ ἀξιώματα τῶν δημάρχων καὶ τῶν δημοτικῶν συμβούλων τὰ διέσυρον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἔχουν τὸ θράσος αὐτοὶ οἱ κύριοι νὰ ἐμφανίζωνται ἐνώπιόν σας καὶ νὰ λέγουν, ὅτι ἠσκήθη τρομοκρατία καί, μάλιστα, εἰς βάρος των; Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπόδειξις περὶ τοῦ πόσον ἀβάσιμοι εἶναι οἱ ἰσχυρισμοί των; Ὅταν, κύριοι, ἀσκῆται ἀπὸ κάπου τρομοκρατία, σημαίνει, ὅτι ὅλος ὁ μηχανισμὸς τοῦ Κόμματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ. Σημαίνει, ὅτι οἱ ψηφοφόροι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικοινωνήσουν ἐλευθέρως μὲ τὸ Κόμμα των, σημαίνει, ὅτι ὑπάρχει φόβος καὶ μάλιστα ὁ φόβος αὐτὸς θὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πολὺ περισσότερον εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Ὅταν κυττάξετε τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα, θὰ ἴδητε, ὅτι ὄχι μόνον φόβος δὲν ὑπῆρξεν, ὄχι μόνον δὲν ὑπῆρξε τρομοκρατία εἰς βάρος τῶν ὑποψηφίων βουλευτῶν τοῦ Π. Α.Μ.Ε., ἀλλά, τοὐναντίον, ὁ ἐκλογικὸς μηχανισμὸς τοῦ ἀνθελληνικοῦ αὐτοῦ Κόμματος, ἐλειτούργησε κατ’ ἀξιοθαύμαστον τρόπον. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου πλεῖστα ὅσα παραδείγματα. Περιορίζομαι εἰς ἓν καὶ μόνον: Τοῦ νομοῦ Κερκύρας. Εἰς τὴν Κέρκυραν, εἰς τὸ ψηφοδέλτιον τοῦ Π.Α.Μ.Ε. συμμετεῖχον δύο πρώην βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐκλεγῆ τὸ 1958, συμμετεῖχε καὶ ὁ περίφημος κ. Δραγούμης, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρῃτήθη τὸ 1958, ἂν καὶ ἐκλεγεὶς βουλευτὴς Ἀθηνῶν, ὑπὲρ τοῦ κ. Μερκούρη.

§27Λ. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Διαταχθείς.

§28Γ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Καὶ θὰ ἦτο φυσικόν, ἐὰν ἐναντίον τῶν ψηφοφόρων τοῦ Π.Α.Μ.Ε. εἶχεν ἀσκηθῆ βία, ἐὰν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπικοινωνήσουν κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἐλεύθερον μὲ τὸν μηχανισμὸν τοῦ Κόμματος, νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ τῶν ὑποψηφίων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐγνώριζον ἐπὶ μακρὰ ἔτη καὶ τοὺς ἐγνώριζον ὡς βουλευτάς. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ρίψετε ἓν βλέμμα εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῆς Κερκύρας καὶ θὰ ἴδητε: Μ. Δραγούμης ψῆφοι 7.600, Πρίφτης 700, Δραγονέτης 400. Τὶ ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτοῦ; Πρῶτον, αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι ὑπῆρξεν ἀπόλυτος ἐλευθερία, ὄχι μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἀκροτάτην περιφέρειαν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἠδυνήθησαν αὐτοὶ οἱ κύριοι νὰ προσέλθουν εἰς τὰς ἐκλογάς, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τρομοκρατία ἀπὸ οὐδεμίαν πλευράν, κατευθύνοντες τοὺς ψηφοφόρους των ἐλευθέρως καὶ ἀβιάστως. Ἀλλὰ ἀποδεικνύει καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη, κύριοι, ὅτι ὑπῆρξε ψυχολογικὴ βία ἐκ μέρους των. Διότι, μόνον ψυχολογικὴ βία εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιάσῃ αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς ἕνα ἄγνωστον νὰ δίδωνται τὰ 80% τῶν ψήφων καὶ εἰς τοὺς δύο πρώην βουλευτὰς τὸ 3% ἢ τὸ 4%. Καὶ αὐτὸ ἐπετεύχθη, διότι οἱ ψηφοφόροι, ὅσοι ἀπέμειναν εἰς τὴν Ε.Δ.Α., εἶναι σχεδὸν ὅλοι, ἢ μᾶλλον τὸ 75% αὐτῶν, οἱ ἀκραιφνεῖς κομμουνισταί, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πιστεύουν μόνον εἰς τὰς ἐπιταγὰς τοῦ Κόμματος καὶ ψηφίζουν ἀδιακρίτως, ἢ τὸν Μᾶρκον Δραγούμην μὲ Ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα, ἢ τὸν οἱονδήποτε κύριον, τὸ ὄνομα τοῦ ὁποίου καταλήγει εἰς «ωφ». Ἀλλὰ ὡμίλησεν ὁ κ. Πασαλίδης περὶ τῆς τρομοκρατίας, περὶ τῶν θανάτων δύο ἀτόμων, περὶ τῶν τραυματισμῶν 700, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὸν ἀριθμόν. Μεταξὺ τῶν τραυματιῶν, κύριοι, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προεκάλεσε τὸν μεγαλύτερον θόρυβον καὶ ἐδῶ καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅπου ἀκόμη διασύρει τὸ ὄνομα τῆς Ἑλλάδος, ἦτο ὁ κ. Ἀργυρόπουλος. Ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, ὑποψήφιος εἰς τὰς Ἀθήνας τοῦ Π.Α.Μ.Ε., ἀποτυχών, παρουσιάσθη ὡς βαρέως τραυματίας ἀπὸ ἐνεργείας φίλων τῆς Ε.Ρ.Ε. Τὸ ἀληθές, ἐν προκειμένῳ, εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, κατερχόμενος τὴν κλίμακα τοῦ Κέντρου, εἰς τὸ ὁποῖον ὡμίλησεν, ἐγλύστρησεν, ἔπεσεν, ἔσπασαν τὰ γυαλιά του καὶ ἀπὸ τὰ θραύσματά των προεκλήθη μία μικρὰ πληγὴ εἰς τὸ πρόσωπόν του. Μετεφέρθη εἰς τὸ νοσοκομεῖον ἢ μᾶλλον μετέβη μόνος καὶ ὅταν τὸν ἠρώτησαν οἱ ἰατροί, ἐὰν θέλῃ νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν κλίνην αʹ ἢ βʹ κατηγορίας — δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς — διότι δὲν ὑπῆρχε κλίνη πολυτελής, εἶπεν, ὅτι: «Δὲν εἶναι ἀνάγκη, δὲν χρειάζομαι οὐδεμίαν περίθαλψιν. Ἠμπορεῖ νὰ πάω ἀμέσως εἰς τὸ σπίτι μου». Ὁ ἰατρός, γνωρίζων τοὺς κομμουνιστάς, τὸν ἔβαλε νὰ ὑπογράψῃ μίαν ὑπεύθυνον δήλωσιν καὶ ἔτσι ἀνεχώρησεν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος. Τὴν μεθεπομένην, διὰ τῶν ἐφημερίδων, οἱ συνάδελφοί του, εἰς τὸν Συνδυασμόν, διεμαρτύροντο, λέγοντες, πρῶτον, ὅτι ὑπῆρξε θῦμα μιᾶς ἀνάνδρου ἐπιθέσεως καὶ δεύτερον, ὅτι καὶ αὐτὸ ἀκόμη τὸ νοσοκομεῖον δὲν ἠθέλησε νὰ νοσηλεύσῃ τὸν ἀνδρεῖον ὑποψήφιον τοῦ Π.Α.Μ.Ε. Ἀλλά, ἀφοῦ ὁ λόγος περὶ νοθείας, θὰ πρέπει, κύριοι, νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα τὸ Κέντρον, ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῶν ἐκλογῶν, συνεχῶς περὶ νοθείας ἐπαναλαμβάνει. Ἐὰν ὑπῆρξε νοθεία, τὴν νοθείαν αὐτὴν θὰ τὴν ἀντελαμβάνοντο καὶ οἱ τελευταῖοι ὑποψήφιοι, καὶ μάλιστα οἱ ὑποψήφιοι τῶν ἐπαρχιῶν. Καὶ ἐπικαλοῦμαι πάλιν τὸν κ. Φωστερίδην, ὡς καὶ ἕνα ὑποψήφιον τοῦ Κέντρου, ἀποτυχόντα εἰς τὴν Δράμαν, ὁ ὁποῖος, ἀπευθύνας χαιρετισμὸν πρὸς τοὺς ψηφοφόρους, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐτίμησαν διὰ σταυροῦ, ἂν καὶ δὲν ἐξελέγη, οὐδὲν ἀνέφερε περὶ νοθείας καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ ἀποτυχία τοῦ Κέντρου ὀφείλεται εἰς τὰς ἐνδοκομματικὰς ἔριδας καὶ εἰς οὐδὲν ἕτερον. Ἐὰν ὑπῆρχε νοθεία, εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ ὑποψήφιος, ὁ ὁποῖος ἀπέτυχε, πρῶτος θὰ ἐπεκαλεῖτο τὴν νοθείαν αὐτήν. Καὶ θὰ ἠδυνάμην ἀκόμη νὰ ἀναφέρω, ὡς παράδειγμα, καὶ ἄλλους 2 ἢ 3 ὑποψηφίους τοῦ Κέντρου, ἀλλὰ τὸ παράδειγμα τοῦ νομοῦ Δράμας καὶ ὡς πρὸς τὸν ἐπιτυχόντα καὶ ὡς πρὸς τὸν ἀποτυχόντα εἶναι, ἐν προκειμένῳ, ἀρκετόν. Ἐπεκαλέσθη τὸ Κέντρον, κατὰ τὴν περίφημον ἐκείνην συνέντευξιν τοῦ Τύπου, τὴν ὁποίαν διωργάνωσεν, ὅτι ἡ νοθεία ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς διαφορᾶς τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ Ε.Ρ.Ε. εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα. Πρῶτον, κύριοι, ὁ μέσος ὅρος τῆς αὐξήσεως τῆς Ε.Ρ.Ε. εἰς τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν περιφέρειαν Ἀθηνῶν ὑπερβαίνει τὸ 4%. Συνεπῶς, ἐὰν μόνον αὐτὴ ἦτο ἡ αὔξησις, καὶ εἰς τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα 4,4%, ἡ Ε.Ρ.Ε. καὶ πάλιν θὰ εἶχεν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Ἀλλὰ λησμονοῦν, οἱ κύριοι αὐτοί, ὅτι αἱ Ἀθῆναι εἶναι, διὰ τὴν Ε.Ρ.Ε., μία ἰδιαιτέρως δυσχερὴς περιφέρεια. Πρῶτον, διότι ἔχει ἕνα πληθυσμόν, ὁ ὁποῖος ἦτο ἄλλοτε ἐντόνως προσηλωμένος πρὸς τὰ ἀριστερὰ καὶ εἶναι φυσικὸν ὁ πληθυσμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος ἀπεκήρυξε τὴν Ε.Δ.Α., ἐξ ἀριστερῶν φρονημάτων διαπνεόμενος, νὰ ἐψήφισε κατὰ ἕνα μεγάλον ποσοστὸν τὴν Ἕνωσιν Κέντρου. Ἄν καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε. ἔλαβε καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ ποσοστὸν ἕνα ἀρκετὰ σημαντικὸν ἀριθμόν. Δεύτερον, εἰς τὸν συνασπισμὸν Ἀθηνῶν τοῦ Κέντρου συμμετεῖχεν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ ἔχει μίαν ἰδιαιτέραν ἀκτινοβολίαν. Δι’ αὐτό, ἄλλως τε, καὶ παρουσιάζεται ἡ διαφορὰ τῶν ψήφων τοῦ 1951–52 τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ μὲ τὸ 1956 τῆς Ε.Ρ.Ε. Διότι τὸ 1951–52 ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν συμμετεῖχεν εἰς τὸν συνδυασμὸν τοῦ Συναγερμοῦ. Τὸ 1956 ἦτο ἀντίθετος πρὸς τὴν Ε.Ρ.Ε., ὡς ἐπίσης τὸ 1958 καὶ τὸ 1961. Ἐξ ἐντελῶς ἀντιθέτου λόγου, εἶναι φυσικὴ ἡ αὔξησις τῆς Ε.Ρ.Ε. εἰς τοὺς Νομοὺς τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης. Ἐὰν συγκρίνετε τὰ ἀποτελέσματα 1951–52 τοῦ Ἑλληνικοῦ Συναγερμοῦ ὡς πρὸς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην, θὰ ἴδητε, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τοῦ Συναγερμοῦ εἶναι πολὺ μικρότερον ἀπ’ ὅ,τι σήμερον ὑπὲρ τῆς Ε.Ρ.Ε. Διατί; Καὶ διὰ λόγους εὐγνωμοσύνης διὰ τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν πολιτικὴν καὶ διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἀρχηγὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. κατάγεται ἐκ τῆς Μακεδονίας καὶ εἶναι φυσικὸν ἡ ἀκτινοβολία του ἐκεῖ νὰ εἶναι μεγαλυτέρα. Ἀλλὰ οἱ κύριοι, ὅταν ὁμιλοῦν περὶ νοθείας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογήσουν τοὺς ἀριθμούς, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναφέρονται, λησμονοῦν τὴν Κρήτην. Λησμονοῦν, ὅτι εἰς τὰ Χανιὰ ἡ Ε.Ρ.Ε. ηὔξησε τὰς δυνάμεις της ἐν συγκρίσει μὲ τὸ 1958 κατὰ 50%. Ἔλαβε τὸ 1958 17% καὶ εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς 24%. Καὶ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι ὑπὸ τὸ ὄμματα τῆς παλαιᾶς φρουρᾶς τῶν Φιλελευθέρων, ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἴτε ψυχολογικὴ εἴτε σωματικὴ βία εἰς τὸν Νομὸν Χανίων. Καὶ ἡ αὔξησις, ἂν ὄχι βεβαίως τόσον σημαντική, ὑπάρχει καὶ εἰς τοὺς ἄλλους δύο Νομούς, Λασηθίου καὶ Ἡρακλείου. Μόνον εἰς τὸν Νομὸν Ρεθύμνης ὑπάρχει μία μείωσις. Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ μείωσις ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὑποψήφιος μὲ προσωπικὴν δύναμιν τῆς Ε.Ρ.Ε. τοῦ 1958, συνέπραξε τὸ 1961 εἰς τὸν ἀντίπαλον συνδυασμόν. Εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι ἡ ἀπόδειξις τῆς νοθείας εἶναι, ὅτι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις τὸ Κέντρον ηὔξησε τὰς δυνάμεις του καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἐπαρχίαν τὸ Κέντρον ἔμεινε στάσιμον ἢ ἐμείωσε τὰς δυνάμεις του. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν τῆς συνεντεύξεως, εἶχον δώσει εἰς τὰς ἐφημερίδας ἕνα πίνακα, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ προελάμβανον τὰ ἀθροιστικὰ λάθη τοῦ κ. Παπανδρέου. Δυστυχῶς, τὸν πίνακα δὲν τὸν ἀνέγνωσεν ἢ ἐὰν τὸν ἀνέγνωσεν, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο φρονιμώτερον νὰ μὴ ἀντλήσῃ ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὸν πίνακα. Ἡ ἀλήθεια δὲν εἶναι αὐτή, τὴν ὁποίαν τὸ Κέντρον, συνεχῶς καὶ κατὰ κόρον ἐπαναλαμβάνει, ὅτι ηὔξησε τὰς δυνάμεις του, εἰς τὰς μεγάλας περιφερείας καὶ τὰς ἐμείωσεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἡ ἑξῆς: Ὅτι ἐπὶ 55 ἐκλογικῶν περιφερειῶν, τὸ Κέντρον ηὔξησε τὰς δυνάμεις του σημαντικῶς. Καὶ ὅταν λέγω σημαντικῶς, ἐννοῶ ἄνω τοῦ 2% εἰς τὰς 31 ἐκλογικὰς περιφερείας. Ἐμείωσε τὰς δυνάμεις του, εἰς τὰς 19 ἐκλογικὰς περιφερείας καὶ ἔμεινε στάσιμον, δηλαδὴ ἐσημείωσε αὔξησιν 0,0% — 2% εἰς τὰς ὑπολοίπους 5 ἐκλογικὰς περιφερείας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ ὄχι τὸ ὅτι τὸ Κέντρον ηὔξησε τὰς δυνάμεις του, μόνον εἰς τὰς περιφερείας Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης. Ἡ Ε.Ρ.Ε., ἀντιθέτως, ηὔξησε τὰς δυνάμεις της εἰς τὰς 46 ἐκλογικὰς περιφερείας, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν μεγάλων Κέντρων. Διότι εἰς τοὺς δύο μεγάλους Νομοὺς τῆς Χώρας, εἰς τὸν Νομὸν Ἀττικῆς καὶ Θεσσαλονίκης, ηὔξησε τὰς δυνάμεις της κατὰ 6,2%, ἐν σχέσει μὲ τὸ 1958. Εἰς τοὺς 5 Νομοὺς ἐμείωσε τὰς δυνάμεις της καὶ εἰς τοὺς 4 ἄλλους Νομοὺς διετήρησε τὰς δυνάμεις της, ἔλαβε δηλαδὴ κἄτι παρὰ πάνω ἀπὸ 0,5%. Ὅταν οἱ ἀριθμοί, λέγουν, ὅτι —καὶ ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι ἀκριβεῖς ἀριθμοὺς καὶ δὲν ἐπικαλοῦμαι τὸ 100% τῶν στρατιωτικῶν ψήφων, ποὺ ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Παπανδρέου— εἶναι Ἡλίου φαεινότερον, ὅτι οὐδεμία νοθεία, οὐδεμία βία, ὑπῆρξε καὶ ὅτι δὲν ἐπηρεάσθη ὁ Ἕλλην ψηφοφόρος διὰ νὰ ψηφίσῃ καθ’ ὃν τρόπον ἐψήφισεν. Ἐψήφισεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 29ης Ὀκτωβρίου καθ’ ὃν τρόπον ἐψήφισε, διὰ δύο λόγους: Πρῶτον, διότι ἀντελήφθη τί σημαίνει ΕΔΑ. Δεύτερον, διότι τὸ Κέντρον δὲν τοῦ ἐνέπνεεν ἐμπιστοσύνην. Τὸ Κέντρον ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως ὁ ἀποτυχὼν ὑποψήφιος τοῦ Κέντρου Δράμας κ. Γεωργιάδης, ὡς μία πρόσκαιρος ἐκλογικὴ σύμπραξις καὶ ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας εἶναι ἀξιοθαύμαστον, καὶ ἐπέτυχε νὰ λάβῃ τὸ 34% τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τὰ γεγονότα ποὺ δῆθεν ἀποδεικνύουν τὴν βίαν, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρθησαν κατὰ τὴν συνέντευξιν τοῦ Κέντρου μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Τύπου, ἄλλα μὲν εἶναι ἐντελῶς ἀσήμαντα, ἄλλα δὲ εἶναι ἐντελῶς ἀναληθῆ. Ἔκαμα μίαν πρόχειρον διοικητικὴν ἐξέτασιν καὶ ἀνεκάλυψα, ὅτι τοὐλάχιστον τὸ ¼ τῶν ἀναφερθέντων γεγονότων ἔλαβον χώραν μόνον εἰς τὴν φαντασίαν τῶν ρητόρων τῆς συνεντεύξεως ἐκείνης. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα ἀποδειχθοῦν ἀληθῆ, τί σημαίνει αὐτό; Σημαίνει ὅτι, διότι ἕνας κοινοτάρχης ἐνεφανίσθη εἰς τὸ μπαλκόνι εἰς τὸ Μουζάκι πλάϊ εἰς τὸν ὑποψήφιον τῆς ΕΡΕ, κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ προεκλογικοῦ του λόγου, ὅλος ὁ πληθυσμὸς τῶν Τρικάλων, μόλις εἶδε τὸν Δήμαρχον ἢ τὸν Πρόεδρον τῆς Κοινότητος, εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει ἐδῶ μία φοβερὴ ψυχολογικὴ βία καὶ ἐψήφισαν ὅλοι τὴν ΕΡΕ; Εἶναι ἄσκησις βίας τὸ ὅτι ἀπὸ τοὺς 9.800 δικαστικοὺς ἀντιπροσώπους, μόνον 6 ἀνέφερον, ὅτι ἐσημειώθησαν γεγονότα μὴ ὁμαλά, ἀλλὰ ἀσήμαντα, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐκλογῶν; Ἢ εἶναι βία, ὅτι 10 ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ ἀφοῦ ἡ Ἕνωσις Κέντρου ἐδημοσίευσε μίαν διακήρυξίν της εἰς ἐφημερίδα «ὅποιος ἔχει κἄτι νὰ τὸ καταγγείλῃ», σπεύδουν 180 δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι εἰς τὸ Θέατρον «Ἀλίκης», μεταξὺ τῶν ὁποίων εἷς σημαντικὸς ἀριθμὸς ἀριστερῶν —καὶ ὅσοι ζῆτε εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἀσχολεῖσθε μὲ τὴν δικηγορίαν γνωρίζετε, ὅτι εἶναι ἀριστεροὶ— καὶ καταγγέλλουν, ὅτι συνέβησαν ἀνωμαλίαι, ἀλλὰ δὲν εἶχον τὸ θάρρος, λόγῳ τῆς τρομοκρατίας νὰ ἀναφέρουν σχετικῶς εἰς τὸν κ. ἔφορον τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων; Ἀλλά, ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀναφέρουν τι εἰς τὸ πρακτικὸν τῶν ἐκλογῶν, διατὶ ἠδυνήθησαν νὰ στείλουν μίαν ἐπιστολὴν εἰς τὸν ἔφορον τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων, ὄχι ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν ὅπου ὑπῆρχε τρομοκρατία.... ἀλλὰ εἰς τὰς Ἀθήνας τὴν δευτέραν ἡμέραν μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ ἐπερίμεναν τὴν διακήρυξιν τοῦ Κέντρου καὶ μετὰ προσῆλθον οἱ 180 καὶ κατήγγειλον, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ ὑπῆρξαν προϊὸν νοθείας καὶ βίας; Ἀλλὰ ἐὰν ὁ Πρόεδρος ἢ ὁ Δήμαρχος Μουζακίου ἐνεφανίσθη εἰς τὸν ἐξώστην μὲ τὸν ὑποψήφιον τῆς ΕΡΕ αὐτὸ δὲν εἶναι μοναδικὸν φαινόμενον. Σᾶς εἶπον διὰ τοὺς 45 δημάρχους καὶ κοινοτάρχας τῆς ΕΔΑ. Ἔχω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διαφόρους καταγγελίας κατὰ δημάρχων καὶ κοινοταρχῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Κέντρον. Εἷς μάλιστα ἔφθασε μέχρι σημείου, ἐν μέσαις Ἀθήναις, νὰ χειροδικήσῃ κατὰ ἐκπροσώπου τῆς ΕΡΕ εἰς ἐκλογικὸν Τμῆμα καὶ νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ ὀργάνου τάξεως καὶ νὰ βλασφημήσῃ καὶ τὰ θεῖα. Καὶ ὁ κύριος αὐτὸς εἶναι σχεδὸν ὁμοτράπεζος τῶν ἀρχηγῶν τοῦ Κέντρου. Καὶ αὐτὸν δὲν τὸ κατηγόρησαν. Ὅ,τι ἔκαμεν αὐτὸς εἶναι καλῶς καμωμένον. Ὅ,τι ἔκαμεν ὁ πρόεδρος καὶ δήμαρχος τοῦ Μουζακίου, ὁ ὁποῖος οὔτε ὡμίλησε κἄν, εἶναι ἀπόδειξις τρομοκρατίας, νοθείας καὶ βίας, ἡ ὁποία ἐβασίλευσεν ἐδῶ. Ἀλλὰ πολλοὶ φίλοι, μοῦ κατήγγειλον, ὅτι, ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δημάρχων, καὶ ἄλλοι, δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κατεῖχον κἄποιαν θέσιν, ἠπείλουν τοὺς ψηφοφόρους, ὅτι «θὰ δῆτε τί θὰ σᾶς κάνουμε, ὅταν εἰς τὰς 30 Ὀκτωβρίου θὰ εἴμαστε Κυβέρνησις». Καὶ αὐτὸ ποὺ ἔγινεν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἔγινε καὶ εἰς τὴν Ἤπειρον, καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα τοῦ κ. Ἀβέρωφ. Καὶ ἔγινε καὶ εἰς τὴν Κρήτην. Ἠπειλοῦντο, ὅτι: «Ἐὰν θέλετε νὰ ψηφίσετε ΕΡΕ ψηφίστε, ἀλλὰ εἰς τὰς 30 Ὀκτωβρίου θὰ εἴμαστε κατάστασις καὶ θὰ σᾶς ἐξοντώσωμεν». Καὶ ὅταν οἱ ὑποψήφιοι τοῦ Κέντρου ἐφέροντο κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρίζωνται, ὅτι ὑπῆρχε τρομοκρατία καὶ μάλιστα ἀπὸ μέρους ἡμῶν; Ἐὰν ὑπῆρχε βία, ὑπῆρξεν εἰς τὰς ἐκλογικάς των περιφερείας, διότι ἔβλεπον τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα χαμένον καὶ ἐν ἀπογνώσει εὑρισκόμενοι ἔλεγον τὰ ὅσα εἶπον, διὰ νὰ συγκρατήσουν ὅσους ἠδύναντο νὰ συγκρατήσουν. Σᾶς ἀναφέρω καὶ δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον, ὡς ἀπόδειξιν τῆς βίας καὶ τῆς τρομοκρατίας, ὅτι εἰς τὰς Ἀθήνας ἐνεγράφησαν πολλοὶ ψηφοφόροι ὑπὸ τῆς ΕΡΕ. Πρῶτον, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐγγράψῃ ἡ ΕΡΕ ψηφοφόρους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὰς Ἀθήνας, διατὶ δὲν θὰ τοὺς ἐνέγραφεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν ὅπου εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ ὅπου ἦτο περισσότερον εὔκολον νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ φρόνημα τοῦ ἐκλογέως ἀπ’ ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰς τὴν Πρωτεύουσαν τῆς χώρας. Δεύτερον, τὸ 1961 δὲν ἐνέγραψε μόνον ἡ ΕΡΕ ψηφοφόρους εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἄλλα κόμματα. Τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕνα κόμμα μικρόν, ἀλλὰ καλῶς ὠργανωμένον, κατώρθωσεν εἰς τὸ 1961 νὰ ἐκδώσῃ 6.000 νέα ἐκλογικὰ βιβλιάρια καὶ ἄλλα κόμματα ἐπίσης ἐξέδωσαν βιβλιάρια. Ὑπάρχει ὅμως τὸ σημαντικὸν γεγονός, τὸ ὁποῖον ἐπιμόνως ἀγνοοῦν οἱ ὁμιληταὶ τοῦ Κέντρου, ὅτι τὸ 1961 ὁ ψηφοφόρος, ὁ μὴ ἔχων ἐκλογικὸν βιβλιάριον ἦτο ἠναγκασμένος ἐκ τῶν πραγμάτων νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἔκδοσιν ἐκλογικοῦ βιβλιαρίου, διότι ἐγνώριζεν, ὅτι ἐὰν δὲν εἶχεν ἐκλογικὸν βιβλιάριον, δὲν θὰ ἀποκτήσῃ ταυτότητα. Δι’ αὐτὸ καὶ ὅλον αὐτὸ τὸ πλῆθος τῶν νεοεγγραφέντων ψηφοφόρων. Ἔχω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ἀνέφερα καὶ εἰς ἕνα γεῦμα πρὸς ξένους δημοσιογράφους, ἔχω ἕνα κατάλογον ἀνωτάτων δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀποστράτων στρατηγῶν, ἀποστράτων ναυάρχων, ἀνθρώπων δηλαδή, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ὑπερβῆ τὸ 55ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, οἱ ὁποῖοι μόνον τὸ 1961 ἐφρόντισαν νὰ βγάλουν βιβλιάριον, διατί, διότι τὸ 1961 ἐὰν δὲν ἔβγαζαν βιβλιάριον, ἐγνώριζον, ὅτι δὲν θὰ ἀποκτοῦσαν ταυτότητα. Καὶ ἀφοῦ ὁ λόγος περὶ τῶν νεοεγγραφέντων, ἂς τελειώσω μὲ τὴν περίφημον νοθείαν τῶν 117 εἰς τὴν Νέαν Φιλαδέλφειαν. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κέντρου ἐδημοσίευσε μίαν ἑσπέραν ἕνα κατάλογον καὶ εἶπεν, ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις τῆς νοθείας· 117 ἄνθρωποι ἄγνωστοι ἀνύπαρκτοι μὲ ψευδεῖς διευθύνσεις εἰς τὴν Νέαν Φιλαδέλφειαν. Ἔκαμα προχείρως ἐκεῖνο τὸ βράδυ, ἂν καὶ ἔφθασεν ἡ καταγγελία εἰς χεῖρας μου μόλις τὴν 9ην μ.μ., ἦτο δύσκολον, βεβαίως, νὰ προβῶ εἰς ἐξακριβώσεις, ἔκαμα μίαν πρόχειρον ἔρευναν καὶ ἀνεκάλυψα, ὅτι 6 ἀπὸ τοὺς ψηφοφόρους αὐτοὺς εἶχον μεταφέρει τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα ἀπὸ τὴν Αʹ εἰς τὴν Βʹ περιφέρειαν Ἀθηνῶν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον σημαίνει, ὅτι καὶ δικαίωμα ψήφου εἶχον εἰς τὴν πρωτεύουσαν, δηλαδὴ ἦσαν κάτοικοι Ἀθηνῶν πρὸ τοῦ 1948 καὶ περὶ ὑπαρκτῶν προσώπων ἐπρόκειτο. Τὴν ἑπομένην ἀνεκάλυψα, ὅτι ἄλλοι 26 εἶναι ὑπαρκτὰ πρόσωπα εἰς τὰς διευθύνσεις, τὰς ὁποίας ἐδήλωσαν, ὅτι ἔχουν καὶ συγχρόνως μοῦ ἀπηύθυνε μίαν ἐπιστολὴν ὁ ἐκπρόσωπος τῶν Φιλελευθέρων Νέας Φιλαδελφείας, λέγων, ὅτι ἕνας σημαντικὸς ἀριθμὸς ἀνθρώπων ἀναφερομένων εἰς τὸν κατάλογον ἐκεῖνον εἶναι φιλελεύθεροι καὶ ὀπαδοὶ τοῦ Κέντρου, τῶν ὁποίων τὴν ἔκδοσιν βιβλιαρίων ἐφρόντισεν αὐτὸς ὁ ἴδιος. Τὴν ἑπομένην ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Κέντρου διαψεύδει, ὅτι ὑπῆρχεν ἐκπρόσωπος τοῦ Κέντρου εἰς τὴν Φιλαδέλφειαν καὶ λέγει, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐπιχειρήματα καὶ προσπάθειαι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ νὰ καλύψῃ τὴν τεραστίαν αὐτὴν νοθείαν. Καὶ δημοσιεύεται τὴν ἑπομένην εἰς τὰς ἐφημερίδας ἡ φωτοτυπία τῆς ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν τὸν Αὔγουστον τοῦ 1961 ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Βενιζέλος, εἶχεν ἀποστείλει πρὸς αὐτὸν τὸν κύριον ποὺ εἶναι καὶ δημοτικὸς σύμβουλος Ν. Φιλαδελφείας, διὰ τῆς ὁποίας διορίζεται μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀγῶνος πρωτευούσης τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, καὶ ὄχι μέλος ἀσήμαντον, ἀλλὰ μέλος σημαντικόν, ἀφοῦ εἰς τὸν ἴδιον κατάλογον ἀνεφέροντο τὰ ὀνόματα τοῦ κ. Ψαρροῦ, τοῦ κ. Τσιγάντε, μιᾶς ὑποψηφίας τοῦ Κέντρου εἰς τὴν Γλυφάδα, δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ὄνομά της, τοῦ κ. Λ. Μακκᾶ καὶ τοῦ κ. Μαχᾶ. Ὁ κύριος λοιπὸν αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐφέρετο ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Κέντρου, ἦτο ἐκπρόσωπος τοῦ Κέντρου καὶ μάλιστα σημαντικὸς καὶ ὅταν ὁ κύριος αὐτὸς κατώρθωσε νὰ ἐκδώσῃ εἰς τὴν Νέαν Φιλαδέλφεια 250 νέα ἢ ἐκ μεταφορᾶς νέα βιβλιάρια, φαντάζεσθε ποία ἔνδειξις νοθείας εἶναι ἐπὶ συνόλου νεοεκδοθέντων 600. Ὅταν εἰς τὴν Φιλαδέλφειαν ἐκδίδωνται νέα ἢ ἐκ μεταφορᾶς 600–700 βιβλιάρια καὶ τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ποὺ ἔλαβε τὸ 1958 μόλις τὸ 20% τῶν ψήφων ἐκδίδει τὸ ⅓ καὶ περισσότερα τῶν νέων αὐτῶν βιβλιαρίων, σημαίνει, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε., ἡ ὁποία ἔλαβε τὰ 35%, πρέπει νὰ ἐκδώσῃ τοὐλάχιστον 350 νέα βιβλιάρια καὶ αὐτὸ καὶ ἐγένετο. Ποία ἔνδειξις νοθείας εἶναι αὐτή, ὅτι 117 ἄνθρωποι ἐπῆγαν εἰς τὴν Φιλαδέλφειαν καὶ ἔβγαλαν βιβλιάρια καὶ βεβαίως, ἐξ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων εἶναι πιθανὸν πολλοὶ νὰ μετώκησαν, νὰ μὴ κάθωνται πλέον εἰς τὴν Φιλαδέλφειαν καὶ αὐτὸ ἀποδεικνύεται, ἴσως, ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ὀκτὼ ἀπὸ αὐτοὺς δὲν ἐψήφισαν καθόλου, δὲν θὰ ἦσαν φαίνεται εἰς τὰς Ἀθήνας, ἢ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔδωσαν διευθύνσεις, ὄχι ψευδεῖς, ἀλλὰ λανθασμένας διευθύνσεις, ἁπλούστατα, διότι εἰς τὴν Νέαν Φιλαδέλφειαν δὲν ὑπάρχουν πολλαὶ πινακίδες, εἰς τὰς ὁποίας νὰ ἀναγράφωνται αἱ ὁδοὶ καὶ οἱ ἀριθμοὶ τῶν σπιτιῶν. Ἔχω δεῖ, κ. βουλευταί, πολλούς, πού, ὅταν χάνουν, προσπαθοῦν νὰ ἀποδώσουν τὴν ἧτταν των εἰς διάφορα γεγονότα τυχαῖα, μοιραῖα, δολίας ἐνεργείας τῶν ἀντιπάλων των, διὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν ἧττα των. Πρώτην φορὰν βλέπω τοὺς νικητάς, νὰ θυμώνουν, νὰ ὑβρίζουν, νὰ ὁμιλοῦν περὶ νοθείας. Διότι εἰς τὰς 29 Ὀκτωβρίου 1961 δὲν ἐκέρδισεν ἡ Ε.Ρ.Ε., ἀλλὰ τὸ Κέντρον, τὸ ὁποῖον μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958 ἦτο ἀνύπαρκτον. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958 ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὴν μία μεριὰ Κυβέρνησις τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην μόνη ἡ Ἀριστερά, τὸ Κέντρον ἦτο ἀνύπαρκτον καὶ κατώρθωσε τὸ Κέντρον μέσα εἰς τὰ 3½ αὐτὰ χρόνια νὰ ἀναστηθῇ καὶ νὰ λάβῃ τὸ 34% τῶν ψήφων καὶ ἀντὶ νὰ πανηγυρίσῃ διὰ τὴν νίκην αὐτήν, ὁμιλεῖ περὶ νοθείας. Δὲν ὁμιλεῖ μόνον περὶ νοθείας, ἀλλὰ ὑβρίζει τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα. Καὶ ἐὰν ὕβριζε μόνον ἡμᾶς, τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ εἶχε μεγάλην σημασίαν. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἐπικοινωνήσετε μὲ ἀξιωματικοὺς καὶ ὁπλίτας τοῦ στρατοῦ, θέλω νὰ ἐπικοινωνήσετε μὲ ἀξιωματικοὺς καὶ ὁπλίτας τῆς χωροφυλακῆς, μὲ ἀξιωματικοὺς καὶ ἀστυφύλακας, καὶ θὰ δῆτε πόσην πικρίαν καὶ ἀηδίαν αἰσθάνονται δι’ αὐτὴν τὴν τελευταίαν διαγωγὴν τοῦ Κέντρου. Φωνάζουν καὶ ὀρύονται, ὅτι τὸ στράτευμα κατ’ ἐπιταγὴν ἐψήφισε τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ ἀγνοοῦν, ὅτι τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ πλέον εὐαίσθητον εἰς τὰ ἐθνικὰ θέματα, δὲν ἔχει λησμονήσει ἀκόμη, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1954, ἀπὸ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς, ἐνεκαινίασαν αὐτοὶ οἱ κύριοι τὸ σύστημα τῶν λαϊκῶν μετώπων, ὅτι τὸ 1956 δὲν ἐδίστασαν, ἐνῷ διὰ τὸν ἐκλογικὸν ἐκεῖνον νόμον ἦσαν εὐγνώμονες, ὅταν ἐψηφίζετο εἰς τὴν Βουλήν, νὰ συμπράξουν μὲ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Τὸ στράτευμα καὶ ὁ στρατὸς καὶ ἡ Χωροφυλακὴ καὶ ἡ Ἀστυνομία μετὰ δυσπιστίας ἀποβλέπουν εἰς τοὺς ἀνθρώπους τοῦ Κέντρου, διότι φοβοῦνται, ὅτι ἡ μετάνοια, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσαν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1956, μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958 ἔνιοι ἐξ αὐτῶν, διότι καὶ εἰς ἐκείνας τὰς ἐκλογὰς ἔνιοι ἐξ αὐτῶν συνειργάσθησαν μὲ τὴν Ε.Δ.Α., δὲν εἶναι μετάνοια ἀληθινή. Νά, διατὶ ὁ στρατὸς ἐψήφισε μὲ τόσην πλειοψηφίαν τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ διατὶ τὴν ἐψήφισε μὲ τὴν ἰδίαν ἀναλογίαν τὸ 1956. Καὶ ἐὰν ἐπικοινωνήσετε τώρα μὲ τὰς ἐνόπλους δυνάμεις, θὰ δῆτε ποίαν πικρίαν ἔχουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ κατὰ τῶν ἀνθρώπων τοῦ Κέντρου, λόγῳ τῶν ὕβρεων. Λέγουν, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα πάντοτε οἱ στόχοι τῆς Ἄκρας Ἀριστερᾶς, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι διεφυλάξαμεν τὴν Ἑλλάδα, εἰς ὅλας τὰς δυσκόλους στιγμὰς ἡμεῖς εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑβριζόμεθα κατὰ τὸν ἀνοίκειον αὐτὸν τρόπον ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κέντρου. Ἐναντίον τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν Σωμάτων Ἀσφαλείας, ὅλος ὁ βόρβορος καὶ ἡ λάσπη, κ. βουλευταί. Δὲν τὸ ἀξίζουν. Πρέπει τέλος πάντων νὰ εὑρεθῇ κάποιος, ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ πρὸς τὸ Κέντρον: Σταματῆστε, ποῦ πᾶτε, τρελλαθήκατε; Μὲ αὐτὰ ποὺ κάμετε πᾶτε νὰ διαλύσετε τὴν Ἑλλάδα. Διότι ἡ βάσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὁ Στρατός, ἡ Ἀστυνομία, ἡ Χωροφυλακή. Αὐτὰ ἔχομεν διὰ νὰ διαφυλάξωμεν τὸν τόπον ἀπὸ τὰς ὀρέξεις αὐτῶν τῶν κυρίων. Καὶ αὐτὰ δὲν εἶναι ἰδικά μας ἢ ἰδικά σας. Ἀνήκουν μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§29Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, μίαν ἐρώτησιν σᾶς παρακαλῶ. Κύριε Ὑπουργέ, ἤκουσα εὐχαρίστως, ὅτι κοινοτικοὶ ἄρχοντες καὶ Δήμαρχοι καὶ κοινοτικοὶ Σύμβουλοι, ἐπεμβάντες εἰς τὰς ἐκλογάς, διώχθησαν. Πολὺ ὀρθῶς. Καὶ εὔχομαι ὅλοι, ὅσοι παρεβίασαν τὸν ἐκλογικὸν νόμον νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὸν ποινικὸν νόμον. Θὰ παρεκάλουν, ὅμως, νὰ μοῦ εἴπητε τὸ ἑξῆς: Εἰς τὰς ἐφημερίδας εἶδον φωτογραφίαν τοῦ κ. Δημάρχου Ὕδρας, καθ’ ὃν χρόνον ἠγόρευε πρώην καὶ νῦν Ὑφυπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως Καραμανλῆ. Διώχθη ἐκεῖνος;

§30Γ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε Βασιλᾶτο, δὲν μοῦ ἐκάματε τὴν τιμὴν νὰ μὲ παρακολουθήσητε. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ διώξω οὐδένα. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἁρμόδιος διὰ νὰ ἐπιβάλω διοικητικὰς ποινὰς καὶ δὲν προέβην εἰς ποινικὴν δίωξιν οὐδενός, διότι δὲν ἐνόμιζα, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τοὺς 40, 50, 70, 100 Δημάρχους.

§31Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ ἀπασχοληθῇ.

§32Γ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὄχι. Καὶ ἐφ’ ὅσον ἐγὼ δὲν ἐδίωξα τὸν κ. Δήμαρχον, ὁ ὁποῖος ὑπὲρ τοῦ Κέντρου ἢ τῆς ΠΑΜΕ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπροπαγάνδιζε, διατὶ ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ διώξω τὸν κ. Δήμαρχον Ὕδρας; Ἐὰν θέλετε, εἶσθε ἐλεύθερος νὰ τὸ πράξητε σεῖς αὐτό, καθ’ ὃ ἔχετε δικαίωμα.

§33Γ. ΒΑΣΙΛΑΤΟΣ. Εἴπατε, ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν ἐπέτυχε νὰ ἐκδώσῃ 6.000 ἐκλογικὰ βιβλιάρια εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἡ Ε.Ρ.Ε. πόσες χιλιάδες βιβλιάρια ἐξέδωσεν εἰς τὰς Ἀθήνας;

§34Γ. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Περὶ τὰς 40.000 βιβλιάρια.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου ὁμιλητοῦ, θέλετε νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν δι’ αὔριον;

§36ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 6 μ.μ., μὲ ἀντικείμενον Ἡμερησίας Διατάξεως, συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ψηφοφορίαν. (Ὥρα 9.45′ μ.μ.)