1961.06.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 128η

Δευτέρα 12 Ἰουνίου 1961

Προεδρία κ. Κ. Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΥ

(Ὥρα 7.40 μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Παυλόπουλος, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2Α. ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Γραμματ.). (Ἀναγινώσκει). (Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν)

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Κύριοι βουλευταί, εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς κατετέθησαν αἱ ἑξῆς δηλώσεις. Τοῦ βουλευτοῦ κ. Α. Βουλοδήμου. «Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνανεώσω παλαιοτέραν γενομένην δήλωσίν μου, ὅτι εἶμαι τελείως ἀνεξάρτητος μὴ ἀνήκων εἰς Κόμμα ἢ ὁμάδα δηλωθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, εἴτε εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Μετὰ τιμῆς Α. Βουλόδημος». Τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Ἀράπη. «Κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐπαναλάβω τὴν γενομένην πρὸ μηνῶν πρὸς τὸ Σῶμα δήλωσίν μου, ὅτι εἶμαι τελείως ἀνεξάρτητος ἀπὸ παντὸς Κόμματος ἢ ὁμάδος, εἴτε δηλωθέντος εἰς τὴν Βουλὴν, εἴτε εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Ὁ δηλῶν βουλευτὴς Γ. Ἀράπης». Τέλος τοῦ βουλευτοῦ κ. Μ. Κύρκου. «Ἀξιότιμε κ. Πρόεδρε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταστήσω ὑμῖν γνωστόν, ὅτι ὡς ἐδήλωσα ἤδη ἐγγράφως πρὸς ὑμᾶς εἶμαι καὶ παραμένω ἀνεξάρτητος μὴ ἔχων οὐδένα δεσμὸν πρὸς οἱονδήποτε Κόμμα ἢ ὁμάδα, εἴτε δηλωθὲν εἰς τὴν Βουλήν, εἴτε εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Μετ’ ἐξόχου τιμῆς Μ. Κύρκος». Παρακαλεῖται ὁ Γραμματεὺς κ. Α. Γκίλλας, ὅπως ἀναγνώσῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰς κλπ.

§4Α. ΓΚΙΛΛΑΣ. (Γραμματεύς). (Ἀναγινώσκει). Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Λαυρεντίδης, Μ. Κοτσώνης, Σ. Ἀλλιπράντης, Ν. Κάβδας, Α. Λιάκος, Χ. Σιανίδης, Ν. Ζορμπᾶς, Δ. Ρώμας, Π. Πινάτσης, Ι. Προκοπίδης, Ν. Σπεντζάρης, Κ. Βενέτης Ι. Τζαμπάζης καὶ Κ. Καλτεζιώτης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Μ. Κύρκος, Γ. Αὐγερόπουλος, Α. Μπριλλάκης, Σ. Ἠλιόπουλος καὶ Γ. Πρίφτης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Η. Ἠλιοῦ, Σ. Ἠλιόπουλος, Β. Ἐφραιμίδης, Α. Μπριλλάκης καὶ Γ. Πρίφτης, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Σ. Ἠλιόπουλος, Γ. Πρίφτης, Β. Ἐφραιμίδης, Α. Μπριλλάκης καὶ Γ. Αὐγερόπουλος, καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Μεταξᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Μιχαὴλ Πεφάνη, κατοίκου Ἰθάκης, ἐκθέτοντος τὰς ἀπόψεις του σχετικῶς μὲ τὴν παρατηρουμένην μετανάστευσιν ἐκ τῆς Νήσου κλπ. Ὁ βουλευτὴς Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης κ. Γ. Μεταξᾶς, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν οἰκογενειῶν τῶν διαμενουσῶν εἰς τὸ ἐν Ἀργοστολίῳ οἴκημα τοῦ Ὑπουργείου Κοινωνικῆς Προνοίας, αἰτουμένων χορήγησιν ἰδιοκτήτου κατοικίας ὑπὸ τύπον ἀρωγῆς καὶ πληρωτέας ἐντὸς 20ετίας δι’ ἐτησίων δόσεων. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Δ. Βρανόπουλος, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν περιοίκων τοῦ ἐν Χολαργῷ καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀσπασίας ἀριθ. 58 ἐργοστασίου ὀπτικῶν εἰδῶν ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Ἀνώνυμος Ἑλληνικὴ Βιομηχανία Ὀπτικῶν Εἰδῶν», διαμαρτυρομένων κατὰ τῆς λειτουργίας τῶν ἐν λόγῳ ἐργοστασίων, καθ’ ὅσον ἐξ αὐτῆς κινδυνεύει ἡ ὑγεία των. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Π. Βαρδινογιάννης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν σημειωτῶν τοῦ λιμένος Ρεθύμνης, αἰτουμένων τὴν ὑπαγωγὴν των εἰς τὸ Ι.Κ.Α. Ὁ βουλευτὴς Ρεθύμνης κ. Π. Βαρδινογιάννης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ἐπισκοπῆς Ρεθύμνης, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἀμελέτητον ἐνέργειαν τῶν ὑπηρεσιῶν Ὑπουργείου Γεωργίας, κατὰ τὴν καταπολέμησιν τοῦ δάκου καὶ ζητοῦν τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν προξενηθεῖσαν ζημίαν. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Τούμπας, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἑνώσεως ὑπαλλήλων Ἐργατοτεχνιτῶν–Ὁδηγῶν (τ. ΥΕΚΑ), ζητούσης ὅπως ὁ νέος Ὀργανισμὸς Α.Ε. Ἀστικαὶ Συγκοινωνίαι Περιοχῆς Ἀθηνῶν, πλαισιωθῇ ὑπὸ τοῦ δεδοκιμασμένου προσωπικοῦ τῆς τέως ΥΕΚΑ. Ὁ βουλευτὴς Ἀθηνῶν κ. Ι. Τούμπας, καταθέτει ἀναφορὰν τῆς Ἀγγ. Καντιάνη, αἰτουμένης τὴν ἀσφαλτόστρωσιν τῆς ἐμπροσθίου τῆς οἰκίας διερχομένης ὁδοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως διατάξεων τῆς περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νομοθεσίας». Κύριοι βουλευταί, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ἐκηρύχθη περαιωμένη. Ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ ἀναγνώσῃ ὡς διεμορφώθη τὸ ἄρθ. 2.

§6Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, τὸ ἄρθρον 2, διεμορφώθη ὡς ἑξῆς: «....... (ἀναγινώσκει) ........».

§7Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἡ συζήτησις ἔχει κηρυχθῆ περαιωμένη. Ἐπειδή, ὅμως, ἡ τροπολογία διενεμήθη ὅταν ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις, ἠθέλαμεν νὰ διασαφηνίσωμεν, ἀκριβῶς, ὡρισμένας παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς. Ὅπως εἶναι γνωστόν, κατετέθησαν ἀπὸ συναδέλφους καὶ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου καὶ τῆς Ε.Δ.Α.........

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρῆτε, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ κἄτι συμβαίνει κάτω εἰς τὰ μικροφωνικὰ μηχανήματα. Καὶ ὅπως βλέπετε, κ. Ἠλιόπουλε, εἶναι τὸ «σαμποτὰζ» δικομματικόν. Διότι ἐσαμποτάρησε καὶ τὸν λόγον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ὄχι τὴν ἰδικήν σας ἀγόρευσιν μόνον.

§9Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεβλήθησαν, κ. συνάδελφοι, ἐκ τῶν Κομμάτων τοῦ Δ.Κ. καὶ τῆς Ε.Δ.Α., δύο σχεδὸν ταὐτόσημοι τροπολογίαι, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἐλήφθησαν κατὰ μέγα μέρος ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Συγκεκριμένως, εἶχεν προταθῆ, καὶ ἐγένετο δεκτόν, νὰ ληφθοῦν μέτρα διὰ τὴν καλλιτέραν κατάρτισιν τῶν καταλόγων τῶν ἐκλογέων, τῆς κατηγορίας τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν στρατιωτικῶν. Δηλαδή, ἡ σύνταξις εἰδικῶν ἐκλογικῶν καταλόγων μὲ μίαν κατοχύρωσιν διὰ τῆς θεωρήσεως ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν. Αὐτὸ ἐγένετο δεκτόν. Ἐπίσης ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασίς μας περὶ τοῦ τρόπου προσελεύσεως τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν. Παραμένουν, ὅμως, δύο σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐγένοντο ἀποδεκταὶ αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται εἰς τὴν τροπολογίαν. Συγκεκριμένως, εἴχαμεν προτείνει νὰ γίνῃ ἡ κατανομὴ τῶν ψήφων τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, βάσει μιᾶς γενικῆς διαλογῆς εἰς ὅλον τὸ Κράτος, καὶ κατανομῆς τῶν ψήφων, κατὰ περιφέρειαν, ἀναλόγως τοῦ συνόλου τῶν ψήφων, αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς κἄθε ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Αὐτὸ εἶναι καινοφανὲς σύστημα. Δὲν τὸ ἀπεδέχθη, ἡ Κυβέρνησις καί, ἑπομένως, δὲν συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτοῦ. Παραμένει, ὅμως, τὸ ἄλλο θέμα, τὸ ὁποῖον εἶναι βασικὸν καὶ κρίσιμον. Δηλαδὴ τὸ θέμα μὲ ποῖον ψηφοδέλτιον καὶ κατὰ ποίαν διαδικασίαν θὰ ψηφίζουν οἱ στρατιωτικοὶ καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ χρησιμοποιῆται εἰδικὸν ψηφοδέλτιον, τὸ ὁποῖον θὰ χορηγῆται εἰς τοὺς στρατιώτας καὶ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἐντὸς τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐσφραγισμένον καὶ μονογεγραμμένον, ὅπως καὶ ὁ φάκελλος, εἰς τρόπον ὥστε – αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς προτάσεώς μας – νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ φέρουν οἱ στρατιῶται ψηφοδέλτια ὅταν προσέρχωνται εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα καὶ νὰ λείψῃ ἔτσι ὁ ἔλεγχος ποὺ γίνεται ἐκ τῶν ὑστέρων, τί ψηφοδέλτιον ἐχρησιμοποιήθη καὶ τί ψηφοδέλτιον παρέμεινεν εἰς τὴν τσέπην τῶν στρατιωτῶν. Μὲ τὴν πρότασίν μας, νομίζομεν, ὅτι θὰ καταστῇ ἀδιάβλητος ἡ ψηφοφορία τῶν στρατιωτῶν. Δηλαδὴ θὰ πάρουν τὸ ψηφοδέλτιον ἀπὸ τὴν Ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπήν, τὸ ὁποῖον, θὰ ἔχῃ σφραγίσει ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος, ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἰς τὸ ψηφοδέλτιον αὐτὸ θὰ ἀναγράφωνται ὅλα τὰ Κόμματα. Ἀφοῦ δὲ διαγράψει ὅσα Κόμματα δὲν ἔχουν τὴν προτίμησίν του, θὰ ἀφήσῃ ὁ ἐκλογεὺς τὸ Κόμμα, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ ψηφίσῃ. Θὰ τὸ βάλῃ εἰς τὸν φάκελλον καὶ θὰ τὸ ρίψῃ εἰς τὴν ψηφοδόχον. Κατὰ τὸν τρόπον αὐτὸν ἀποκλείεται ἡ δυνατότης ἐλέγχου, ἤ, τοὐλάχιστον, ἡ ἐντύπωσις, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἔλεγχον, εἴτε πρὸ τῆς ἐκλογῆς, εἴτε μετὰ τὴν ἐκλογήν. Νομίζω, ὅτι αὐτό, χωρὶς νὰ διαταράξῃ καθόλου τὴν διαδικασίαν, ἡ ὁποία ὁρίζεται διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ διηκόλυνεν ἤ, τοὐλάχιστον, θὰ ἦρεν ὡρισμένας ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ὡς πρὸς τὸν ἐπηρεασμὸν τῶν ἐκλογέων τῆς κατηγορίας αὐτῆς. Διὰ τοῦτο, ἐκάμαμεν μίαν τροπολογίαν, ποὺ ἀναφέρεται ἀκριβῶς εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ ἡ ὁποία περιέχει τὰ ἑξῆς: «Οἱ ἀνωτέρω ψηφίζουν διὰ ψηφοδελτίων...(ἀναγινώσκει)...». Πρόκειται περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς τελευταίας παραγράφου τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία, ἡ προσθήκη, ἡ ἀντικατάστασις, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν, διὰ τῆς τροπολογίας, καὶ ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, χωρὶς νὰ διαταράξῃ καθόλου τὴν διαδικασίαν, τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν δέχεται ὁ κ. Ὑπουργός, διευκολύνει εἰς τὸ νὰ λείψουν αἱ ἀντιρρήσεις ποὺ ὑπάρχουν διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Καὶ ἐπειδή, κ. Πρόεδρε, θεωροῦμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν οὐσιώδη, διότι, πράγματι, ἀναφέρεται εἰς τὴν δυνατότητα τῆς ἐλευθέρας ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, προτιθέμεθα νὰ ζητήσωμεν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεώς μας.

§10Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ μίαν διευκρίνισιν ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ Ἐσωτερικῶν. Ὡς διετυπώθη ἡ τροπολογία, διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τῆς διατάξεως περὶ ψήφου τῶν στρατιωτῶν καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων, νομίζω, ὅτι μένει ἕνα κενὸν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ δικαιώματος σταυροῦ προτιμήσεως ἐκ μέρους τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι κατάγονται ἐκ τοῦ τόπου ὅπου ὑπηρετοῦν καὶ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ ἔχουν ἐκλογικὸν βιβλιάριον. Τί θὰ γίνῃ, ἐν προκειμένῳ;

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν τόπον ποὺ ὑπηρετοῦν, θὰ ψηφίσουν ὡς πολῖται.

§12Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Θὰ ψηφίσουν, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι πολῖται; Θέλω τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§13Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριε συνάδελφε, ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματός σας εἶναι περιττὴ ἡ ἀπάντησις. Ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ χρησιμοποιοῦν εἰδικὸν φάκελλον οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, καὶ εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν τόπον ποὺ ὑπηρετοῦν, ἀσφαλῶς θὰ βάλουν σταυρόν. Εἶναι αὐτονόητον αὐτό.

§14Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις ἐν συνεχείᾳ τῶν ὅσων ὑπεστήριξεν ὁ συνάδελφος κ. Ἡλιόπουλος. Ἡ τροπολογία τῆς Κυβερνήσεως ἐπαναφέρει ἐν ἰσχύϊ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 30, 33 καὶ 35 τοῦ νόμου 3457)57. Παρέλειψεν, ὅμως, προφανῶς, ἐξ ἀβλεψίας, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 31 τοῦ Ν.3457)57, διὰ τῆς ὁποίας ὁρίζεται, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ Ἐσωτερικῶν καὶ Ἐθνικῆς Ἀμύνης θὰ κοινοποιήσουν εἰς ὅλους τοὺς σχηματισμοὺς καὶ τὰς Μονάδας, τὰς καταστάσεις ὅλων τῶν συνδυασμῶν καὶ τῶν ὑποψηφίων διὰ νὰ γνωρίζουν οἱ στρατιῶται τί θὰ ψηφίσουν. Ἐὰν δὲν γίνῃ αὐτό, κ. Πρόεδρε, τότε θὰ ψηφίζουν εἰς τὰ τυφλά. Δι’ αὐτὸ συνιστῶ ὅπως εἰς τὴν τροπολογίαν τῆς Κυβερνήσεως περιληφθῇ ὡς ἔχει φερόμενον ἐν ἰσχύϊ τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Ν. 3457)57.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. Ὀφείλω νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὡρισμένας τροπολογίας. Πρώτη τοῦ κ. Ράλλη, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: «... (ἀναγινώσκει)...». Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν τὴν δέχεται.

§16ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, δὲν γίνεται δεκτή. Ἡ δευτέρα τροπολογία, τοῦ κ. Μπάρμπα, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει).

§18Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριε Πρόεδρε, δὲν τὴν ἀποδέχομαι.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, δὲν γίνεται δεκτή. Ἡ τρίτη τροπολογία εἶναι τῶν κ.κ. Ἠλιοῦ, Ἠλιοπούλου κλπ., ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὴν τροπολογίαν;

§20ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, ἡ τροπολογία τῶν κ.κ. Ἠλιοῦ, Ἠλιοπούλου κλπ., δὲν γίνεται δεκτή. Ἡ τετάρτη τροπολογία εἶναι τοῦ κ. Τούμπα, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν διαμόρφωσιν τοῦ ἄρθρου ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, περιελήφθη.

§22Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Μάλιστα. Ἔγινε δεκτή.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πέμπτη τροπολογία εἶναι ἐπίσης τοῦ κ. Τούμπα καὶ λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἐὰν τὴν κάμνῃ ἀποδεκτήν.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, δὲν γίνεται δεκτή.

§26Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Παρακαλῶ, μίαν διευκρίνισιν. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι αἱ ἐγγραφαὶ καὶ διαγραφαὶ καθιστοῦν τὸ ψηφοδέλτιον ἄκυρον, δὲν καθιστοῦν τὸ ψηφοδέλτιον ἄκυρον, ἁπλούστατα θεωροῦνται ὡς μὴ γενόμεναι.

§27Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Διὰ ποῖα ψηφοδέλτια;

§28Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Δι’ ὅλα τὰ ψηφοδέλτια, εἶναι γενικὴ διάταξις.

§29Η. ΗΛΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον ἐπανελήφθη ἡ συζήτησις, ἀφήσατε αὐτὴν τὴν διάταξιν νὰ τὴν ἴδωμεν, διότι ὑπάρχει καὶ μία ἐντελῶς ἀντίθετος ἄποψις. Διότι ὑπάρχει τροπολογία καὶ ἰδική μας καὶ τοῦ κ. Ζορμπᾶ καὶ ὁ κ. Ἀλλαμανῆς λέγει, ὅτι συντάσσει μία τροπολογία ἐκ μέρους τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ἐν σχέσει μὲ τὰ διακριτικὰ σημεῖα ποὺ τίθενται εἰς τὸ ψηφοδέλτιον καὶ θὰ τεθῇ εἰς ἰδιαίτερον ἄρθρον. Συνεπῶς, ἂς τὴν ἀφήσωμεν, νὰ μὴ τὴν ἐξετάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον δύο (2).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία τῶν κ.κ. Θεοδοσιάδη–Ζαρντινίδη, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Γίνεται ἀποδεκτή;

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς δὲν γίνεται δεκτή. Ἐπίσης, ὑπάρχει μία τροπολογία τῶν κ.κ. Κορόζου, Σταυροπούλου κλπ., ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Γίνεται δεκτή;

§33ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία δὲν γίνεται δεκτή. Τέλος, ὑπάρχει μία τροπολογία τοῦ κ. Ζορμπᾶ, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει). Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζορμπᾶ;

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, δὲν γίνεται δεκτή. Καὶ τελευταίως ὑπάρχει πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τῆς Ε.Δ.Α. ἐπὶ τῆς τροπολογίας περὶ κοινοῦ ψηφοδελτίου ὅλων τῶν Κομμάτων διὰ τοὺς στρατιωτικούς.

§37Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσω διατί δὲν γίνεται δεκτή. Πρῶτον, διότι καθιστᾷ δύο διαφόρους τρόπους ψηφοφορίας. Οἱ μὲν κοινοὶ ψηφοφόροι θὰ ψηφίζουν διὰ ψηφοδελτίων, οἱ δὲ στρατιωτικοὶ θὰ ψηφίζουν διὰ διαγραφῶν. Ἀλλά, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ μόνον, διότι, ὅπως ἀντιλαμβάνεσθε, ἔχομεν ἕνα τεράστιον ἀριθμὸν ἀνεξαρτήτων ὑποψηφίων, οἱ ὁποῖοι θὰ πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται εἰς τὸν κατάλογον. Τοῦτο τεχνικῶς εἶναι λίαν δυσχερές, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ δεκτόν.

§38Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Μὲ μίαν λέξιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσωμεν δυσχερεστέραν εἰς τὸν στρατιώτην τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντός του ἀπὸ ὅ,τι εἶναι διὰ τὸν πολίτην καὶ μὴ στρατευμένον.

§39Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ἔπρεπε νὰ περιληφθοῦν καὶ οἱ ἀνεξάρτητοι ὅλης τῆς χώρας, δεδομένου, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ψηφίζουν ὄχι ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ σταυροῦ, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν μορφὴν τοῦ Κόμματος.

§40Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ ὑπάρχει τοῦτο τὸ λογικὸν εἰς τὴν τροπολογίαν μας. Τὸ ἁπλούστερον θὰ ἦτο νὰ δοθῇ πλῆρες δικαίωμα εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Πλῆρες δὲ δικαίωμα σημαίνει, ὄχι, μόνον, ὡς πρὸς τὸ Κόμμα, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν θὰ ὑπάρξουν καθυστερήσεις κλπ. Διὰ λόγους, λοιπόν, οἱ ὁποῖοι δὲν μᾶς πείθουν, οἱ περισσότεροι βουλευταὶ δὲν θέλουν νὰ ὑπάρξουν σταυροί, ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς γνωστούς, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καθημερινὴν συναλλαγήν. Ἀπὸ τὴν ὥραν, λοιπόν, ποὺ δὲν θὰ βάζουν σταυροὺς οἱ στρατιῶται, ἀλλὰ θὰ συμβάλλουν διὰ τοῦ ὄγκου των εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ψήφων τοῦ Κόμματος, ἀπὸ τῆς στιγμῆς, λέγω, αὐτῆς, παρίσταται ἀνάγκη νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μας. Δὲν θέλετε αὐτό, τότε νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὸν στρατιώτην νὰ σταυρώνῃ πρὸς ἀπόδειξιν τῆς γνησιότητος, καὶ νὰ μονογραφῆται τὸ ψηφοδέλτιον ἀπὸ τὴν Ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§41Ι. ΛΑΥΡΕΝΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ μέριμναν καὶ διὰ τὰ μέλη τῶν οἰκογενειῶν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὑπάρχει ἕνα σοβαρὸν κενὸν καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ παρίδωμεν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνεται συζήτησις, κ. Λαυρεντίδη.

§43Ι. ΛΑΥΡΕΝΤΙΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐκ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, προκύπτει, ἕνα σοβαρώτατον κενὸν καὶ θὰ πρέπει νὰ τὸ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει, κ. βουλευταί, ἄλλη μία τροπολογία τῶν κ.κ. Ἠλιοῦ καὶ Ἠλιοπούλου, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν ἀπογραφὴν καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει).

§45Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐπαφίεμαι εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου.

§46Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐπ’ αὐτοῦ χρειάζεται μία διευκρίνισις, τί θὰ γίνῃ τελικῶς μὲ τὸ μέγα θέμα τῆς ἀπογραφῆς.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνεται συζήτησις, κ. Μπριλλάκη.

§48Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδῶ γεννῶνται δύο προβλήματα. Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ τὴν ἰσχὺν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951, ἐφ’ ὅσον μέχρι τῶν ἐκλογῶν δὲν θὰ ἔχῃ περατωθῆ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1961. Αὐτὸ ἔχει δύο ἀπαραδέκτους πλευράς. Πρῶτον, ὁ νόμιμος πληθυσμὸς τοῦ 1951 εἶναι ἄγνωστος, ἀδημοσίευτος. Ἔχει ἐκδοθῆ δημοσίως μόνον ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς τοῦ 1951. Μέχρι στιγμῆς στηριζόμεθα μόνον εἰς τὰ ὅσα ὁ συνάδελφος κ. Ράλλης ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Δεύτερον, ὑπάρχει τὸ θέμα τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1951. Εἶναι, εὐθύνῃ καὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἄκυρος καὶ νεκρὰ ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1951. Αὐτὴν ἀνασκάπτει τώρα ἡ Κυβέρνησις. Διὰ νὰ μείνῃ οὐσιαστικῶς ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1940. Διότι, ὡς ἤδη ἀνελύθη, αἱ διαφοραὶ θὰ εἶναι ἀσήμαντοι, μόλις 3 ἕδραι. Τὸ δεύτερον θέμα εἶναι, ἐφ’ ὅσον περατωθῇ ἡ ἐπεξεργασία τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, ποῖον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωμεν, ἐὰν ἰσχύσῃ ἡ διαγραφεῖσα διαδικασία. Ὑπεστήριξεν, ὁ κ. Ζίγδης, τί θὰ γίνῃ, ἐὰν τηρηθοῦν τὰ ὅσα ἔγραψαν αἱ σχετικαὶ ἐγκύκλιοι πρὸς τοὺς ἀπογραφεῖς διὰ τὸ θέμα, ποῖος εἶναι δημότης. Πέραν αὐτοῦ, ὅμως, ὑπάρχει τὸ πρόβλημα, ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν καταγόμενοι, καίτοι κατοικοῦν καὶ ψηφίζουν εἰς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα, δὲν ἔχουν κάμει τὴν τυπικὴν μεταδημότευσιν. Ὑπάρχουν δεκάδες χιλιάδες μετοικήσαντες ἀπὸ 20 καὶ ἄνω ἐτῶν ποὺ δὲν μεταδημοτεύουν, διὰ νὰ διατηροῦν ἕνα δεσμὸν μὲ τὴν ἐπαρχίαν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπριλλάκη, μὲ ἐκθέτετε, διότι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου ἔχει περατωθῆ.

§50Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ξεκαθαρισθῇ τὸ θέμα. Διότι αὐταὶ αἱ δεκάδες χιλιάδες ἔχουν ἀπογραφῆ ὡς δημόται ἐπαρχιῶν, ἐνῷ οὐσιαστικῶς δὲν εἶναι. Ἔτσι θὰ ἔχωμεν μίαν ἀπογραφήν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀνταποκρίνεται οὐδόλως εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπιμένομεν νὰ ἰσχύσῃ ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961. Τοῦτος ὁπωσδήποτε εἶναι πολὺ πλησίον μὲ τὴν σημερινὴν σύνθεσιν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας.

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Βεβαίως δὲν εἶναι ὥρα συζητήσεως, εἶναι ὅμως ὥρα δηλώσεων ἐκ μέρους τῶν Κομμάτων καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπογραφήν, ἐκ μέρους ἡμῶν ἐτέθη τὸ ἐρώτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν: Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐξαχθῇ ὁ νόμιμος πληθυσμός; Ἐπὶ τῇ βάσει μόνον τῶν δηλώσεων τῆς ἀπογραφῆς, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει συσχετίσεως τῶν ἀπογραφικῶν δηλώσεων μὲ τὰ Δημοτολόγια; Ἐὰν ἐξαχθῇ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δηλώσεων τῆς ἀπογραφῆς, ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπαιτηθῇ, θὰ εἶναι συντομώτατος. Ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ σύγκρισις μὲ τὰ Δημοτολόγια, τὰ ὁποῖα οὐσιαστικῶς δὲν ὑπάρχουν, ὁ χρόνος θὰ εἶναι μακρότατος. Ἀναμένομεν ἀπάντησιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δηλώσῃ, ὅτι θὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς ἀπογραφικὰς δηλώσεις, τότε ἀρκούμεθα εἰς αὐτὴν τὴν δήλωσιν, ἐπειδὴ ἐξ αὐτῆς προκύπτει, ὅτι ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπαιτηθῇ, θὰ εἶναι σύντομος.

§52Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Θὰ ἀπαντήσω ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Μπριλλάκη, πρῶτον, διὰ νὰ ἔλθω κατόπιν εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Ἀπὸ ἀπόψεως ἀπογραφῆς, δύο θέματα ὑπάρχουν. Τὸ πρῶτον εἶναι, ὅτι κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἡ κατανομὴ τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν θέλει συντελεσθῆ βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, ὡς ἐδηλώθη καὶ ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως αὐτοπροσώπως. Τὸ δεύτερον εἶναι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ τὸ ὁποῖον συνίσταται εἰς τὸ τί θὰ συμβῇ, ἂν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομίμου πληθυσμοῦ δὲν ἔχουν ἐκδοθῆ μέχρι τῶν ἐκλογῶν, ἐπισπευδομένων τυχὸν ἐξ οἱουδήποτε λόγου. Διὰ τὸ ἐνδεχόμενον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καθιεροῦται ἐπικουρικῶς ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961, ὡς μὴ ὑπαρχούσης οὐδεμιᾶς ἄλλης λύσεως. Καὶ ἐὰν ὑπάρξῃ χρεία νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἰσχύσουν μόνον διὰ τὴν κατανομὴν τῶν ἑδρῶν ἀνὰ τὴν χώραν.

§53Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Εἶναι ὅμως ἄγνωστα. Δὲν ἐδόθησαν εἰς τὴν δημοσιότητα.

§54Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἠμπορεῖτε νὰ τὰ εὕρετε εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν. Τέλος, ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἀπαράδεκτον νὰ δεχθῇ τὴν κατανομὴν τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν, βάσει τοῦ πραγματικοῦ πληθυσμοῦ, ὅπως κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων ἐδηλώθη, ἐφ’ ὅσον ἐπὶ δεκάδων ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν εἰς τὴν χώραν καὶ εἰδικώτερον ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογῶν, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ἀπὸ τοῦ 1935 μέχρι σήμερον, οὐδέποτε ἴσχυσεν ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς πρὸς κατανομὴν ἑδρῶν. Δὲν εἶναι δυνατόν, λοιπόν, νὰ καθιερώσωμεν τώρα μίαν νοσηρὰν ἀρχήν, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε δὲν ἴσχυσεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς Συντονισμοῦ ἐτόνισεν, ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν πρόκειται ἡ ὑπηρεσία νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν ἀπογραφικῶν δελτίων, διότι, ἐὰν τοῦτο ἔκαμεν, οὔτε μετὰ μίαν τριετίαν δὲν θὰ ἐτελείωνεν. Ἡ Ὑπηρεσία, λοιπόν, θὰ προχωρήσῃ βάσει τῶν κανόνων τῆς Στατιστικῆς ἐπιστήμης καὶ ἔχει ὑπ’ ὄψει της νὰ κάμῃ τὰς ἀπαραιτήτους δειγματοληψίας.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, κύριοι, δύο προτάσεις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Κύριε Ἡλιοῦ, ἡ πρώτη ἀφορᾷ εἰς τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν καὶ ἡ ἄλλη εἰς τὴν ἀποδοχὴν ἢ μὴ τοῦ ἄρθρου 2. Δὲν νομίζετε, ὅτι διὰ τὸ στρατιωτικὸν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως καὶ ἡ ὀνομαστικὴ ψηφοφορία νὰ περιορισθῇ ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τοῦ ἄρθρου;

§56Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ἡ δευτέρα τροπολογία εἶναι διὰ τὴν ἀπογραφήν.

§57Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Εἶναι τρεῖς. Ἡ πρώτη διὰ τὴν ἀπογραφήν, ἡ δευτέρα διὰ τὸ στρατιωτικὸν καὶ ἡ τρίτη διὰ τὸ σύνολον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἡλιοῦ, δέχεσθε αἱ δύο ψηφοφορίαι αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὰς τροπολογίας ποὺ ἀνέφερεν ὁ κ. Ἐφραιμίδης νὰ γίνουν δι’ ἀναστάσεως; Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῆς Ε.Δ.Α., ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψῆφον τῶν στρατιωτικῶν...

§59Η. ΗΛΙΟΥ. Διὰ τὸν στρατὸν ἔχομεν καταθέσει πρότασιν ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε νὰ κάμωμεν μίαν σύμπτυξιν καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι, οἱ μὴ ἀποδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν, δέχονται τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διὰ νὰ οἰκονομήσωμεν χρόνον. Διὰ ποῖον λόγον νὰ κάμωμεν δύο ψηφοφορίας;

§61Η. ΗΛΙΟΥ. Σύμφωνοι εἴμεθα, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀποφασίσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ Βουλή.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῆς Ε.Δ.Α., κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καταρτισθῇ ἑνιαῖον ψηφοδέλτιον δι’ ὅλα τὰ Κόμματα καὶ τοὺς συνδυασμούς, βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ψηφίζουν οἱ στρατιῶται, παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτερον).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ δευτέρα τροπολογία τῆς Ε. Δ.Α., ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀπογραφήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν, παρακαλῶ, νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Θὰ διεξαχθῇ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τοῦ ἄρθρου 2. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τοῦτο λέγουσιν ὄχι. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὴν προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Αʹ Ἀντιπρόεδρος κ. Α. Καμβύσης). Ὁ κ. Ν. Ζορμπᾶς κατέθεσε τὴν ἑξῆς δήλωσιν:

ΔΗΛΩΣΙΣ

Καταψηφίζω τὸ ἄρθρον 2, διότι δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ τροπολογία περὶ παροχῆς ψήφου εἰς τοὺς ἐν τῇ χώρᾳ εὑρισκομένους κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν ναυτικοὺς καὶ λοιποὺς ἐργαζομένους εἰς τὰ συγκοινωνιακὰ μέσα καὶ διότι δὲν ἐπανεφέρθη ἐν ἰσχύϊ τὸ ἄρθρον 31 τοῦ νόμου 3457)55 διὰ τῆς τροπολογίας τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὰ λοιπὰ συμφωνῶ μὲ τὸ ἄρθρον 2. Ἐν Ἀθήναις τῇ 12 Ἰουνίου 1961

Ὁ Δηλῶν

Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ

Βουλευτὴς Χίου Καλοῦνται ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Σ. Εὐστρατιάδης καὶ Α. Κακογιάννης. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ψηφοφορία τῶν κ.κ. βουλευτῶν, ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα):

(Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς προέκυψε τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 204. Εἶπον ΝΑΙ 156, ΟΧΙ 48 καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Συνεπῶς, τὸ ἄρθρον 2 ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἄρθρον 3, ὁ κ. Σ. Ἠλιόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§66Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μεταξὺ τῶν ἄρθρων δύο καὶ τρία ὑπάρχουν δύο τροπολογίαι, μία τοῦ κ. Ζορμπᾶ καὶ μία ἰδική μας, αἱ ὁποῖαι οὐσιαστικῶς ἔχουν περιεχόμενον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 2. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ ἄρθρον 3 πρὶν ἀναπτυχθοῦν αἱ τροπολογίαι αὗται καὶ πρὶν εἴπῃ τὴν γνώμην του καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε, διατὶ δὲν ἀνεπτύσσοντο εἰς τὸ ἄρθρον 2 αἱ τροπολογίαι αὐταὶ;

§68Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ τροπολογιῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, πρόκειται περὶ παρεμβλήτου ἀναγκαίου ἄρθρου μεταξὺ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3 ὡς ἰδίου ἄρθρου, τοῦ νῦν ἄρθρου 3 λαμβάνοντος τὸν ἀριθμὸν 4.

§69Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 εἶναι τοῦ σχεδίου νόμου, δὲν ὑπάρχει ἀπαραιτήτως παρεμβλητὴ διάταξις. Ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθοῦν ἰσχύουσαι ὅλαι αἱ διατάξεις τῆς κωδικοποιήσεως, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν τροπολογίαι, γενικῆς μορφῆς, καὶ νομίζω, ὅτι μετὰ τὸ ἄρθρον 3 εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἡ τροπολογία σας.

§70Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 καὶ αἱ τροπολογίαι καὶ αἱ ἰδικαί μας καὶ τοῦ κ. Ζορμπᾶ, ἀφοροῦν εἰς τὸ πῶς θὰ διεξαχθοῦν αἱ προσεχεῖς ἐκλογαί. Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυβερνητικοῦ, ἀφορᾷ εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον, εἰς τὸ πῶς θὰ γίνουν αἱ μετὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἐὰν ἄλλως δὲν δόξῃ ἐν τῷ μεταξύ. Ἑπομένως, κ. Πρόεδρε, ἡ ἑνότης ἡ λογικὴ εἶναι νὰ ψηφίσωμεν ὅλας τὰς διατάξεις μαζὶ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι κατατείνουν εἰς τὸ νὰ διευκρινίσουν τὸ ἐκλογικὸν δίκαιον ὑπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ψηφίσῃ ὁ λαὸς εἰς τὰς ἐπικειμένας ἐκλογάς. Θέλετε νὰ τὴν βάλετε ὡς μεταβατικὴν διάταξιν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου περὶ πλειοψηφικοῦ, εἶναι ἄλλο κεφάλαιον, εἶναι μεταβατικὴ διάταξις, εἶναι τελείως ξέχωρη ἀπὸ τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἰσχύσουν τώρα εἰς τὰς ἀμέσως προσεχεῖς ἐκλογάς. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, νομίζομεν, ὅτι τώρα πρέπει νὰ συζητηθοῦν αἱ προτάσεις μας, περὶ προσθήκης ἄρθρου μεταξὺ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3.

§71Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Τὰ ἑπόμενα ἄρθρα 4 καὶ 5 ἔχουν ἄμεσον συνάρτησιν μὲ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Συνεπῶς, καὶ τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ σῶμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, δὲν διαστέλλεται ἐκ τοῦ ὅτι, προβλέπεται διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 3 νὰ συζητηθοῦν αἱ τροπολογίαι σας. Ὁ κ. Σ. Ἠλιόπουλος, ἔχει τὸν λόγον.

§73Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ὁμιλήσω.

§74Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται νὰ προβῶ εἰς ἀνάπτυξιν τῶν ἀπόψεων τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, ἐπὶ τῆς καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Ἀνέπτυξα ἐν ἐκτάσει τὰς ἀπόψεις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου κατὰ τὴν πρώτην μου ὁμιλίαν καὶ ἀναφέρομαι εἰς ὅσα εἶπον τότε. Θεωρῶ, ὅτι καὶ ἡ δικονομία καὶ ἡ οὐσία τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ πλειοψηφικοῦ δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ γενικώτερον ἐθνικὸν συμφέρον καὶ διὰ τοῦτο τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον θὰ καταψηφίσῃ τὸ ἄρθρον. Καὶ ἐκφράζω ἐπίσης τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ἦτο περισσότερον ὀρθόν, ἐὰν ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς ἀπετέλει αὐτοτελὲς νομοσχέδιον, διότι τότε θὰ ὑπῆρχον δύο νομοσχέδια, ἕκαστον τῶν ὁποίων ἔχει μίαν ἀρχήν, ἐνῷ σήμερον ὑπάρχει νομοσχέδιον μὲ δύο διάφορα καὶ μάλιστα ἀντίθετα ἐκλογικὰ συστήματα, ὥστε νὰ μὴ εὑρίσκεται ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Θέλω νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ καταψηφίζεται ἀπὸ τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον, διότι εἶναι ἄρθρον πολιτικὸν καὶ ἡ γενικὴ γραμμή, ἡ ὁποία ἐμπνέει τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον, εἶναι ἡ ματαίωσις τῆς πολώσεως καὶ ἡ δημιουργία ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου εἰς τὴν χώραν.

§75Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, δὲν δικαιολογεῖται καὶ ἀπὸ τὴν διάταξιν αὐτήν, καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία ἐπέβαλλε τὴν καθιέρωσίν της. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι γνωστόν, ὅτι διατυπώνουσα τὴν προτίμησίν της ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, εἶχε ταχθῆ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, τὸ ὁποῖον μάλιστα εἶχε χαρακτηρισθῆ ἀπὸ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς ἀδιάβλητον σύστημα κατὰ τὰς συζητήσεις ἐνώπιον τοῦ Σώματος. Μετὰ τὰς ἐπαφάς, αἱ ὁποῖαι ἐπηκολούθησαν μετὰ τοῦ συνόλου τῶν κ.κ. Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων, ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ καθιέρωσις τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, τὴν ὁποίαν καὶ καθιέρωσε τὸ νομοσχέδιον. Ἐάν, ὅμως, διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἀποστῇ τῶν ἰδικῶν της ἀντιλήψεων διὰ νὰ ἐπιφέρῃ ἕνα συγκερασμὸν τῶν ἀπόψεων τῶν διαφόρων πτερύγων τοῦ Σώματος, δὲν σημαίνει, ὅτι δὲν θὰ πράξῃ τὸ καθῆκον της, καὶ διὰ τὸ ἀπώτερον μέλλον. Ἐπετιμήθη ἐν ἀρχῇ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ ἀπὸ τοῦδε καθιέρωσις ἐκλογικοῦ συστήματος διὰ τὸ ἀπώτερον μέλλον. Τοῦτο, ὅμως, ὑπῆρξε μόνιμον αἴτημα καὶ μόνιμος εὐχὴ ὅλων ἀνεξαρτήτως τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα μάλιστα εἶχον προχωρήσει μέχρι τῆς ἀνάγκης, ὅπως διὰ συνταγματικῆς, εἰ δυνατόν, διατάξεως καθιερωθῇ πάλιν ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὸ μέλλον ἐφαρμοζόμενον ἀπὸ τῶν μεταπροσεχῶν ἐκλογῶν καὶ ἐφεξῆς. Διατί, λοιπόν, ἀποκρούεται ἡ ἱκανοποίησις τοῦ αἰτήματος καὶ τῆς εὐχῆς αὐτῆς; Τὸ ὅτι καθιεροῦται τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς διὰ τοῦ αὐτοῦ νόμου, δὲν εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνει χώραν διὰ πρώτην φοράν. Ἔχομεν ἤδη δύο παραδείγματα παρομοίας καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Τὸν νόμον τοῦ 1951 καὶ τὸν νόμον τοῦ 1932, τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς διὰ τῶν ὁποίων παραλλήλως πρὸς τὸ αἴτημα τῶν προσεχῶν ἐκλογῶν καθιεροῦτο τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Καὶ μάλιστα καθιεροῦτο τότε κατὰ τὸ δοκοῦν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τότε, ἡ ὁποία, ἂν προχωροῦσεν, εἶχε τὴν εὐχέρεια νὰ μὴ τὸ ἐφαρμόσῃ, τὸ δὲ 1951 καθιεροῦτο δι’ ἁπλοῦ διατάγματος, προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐκδώσῃ ἢ νὰ μὴ ἐκδώσῃ ἡ Κυβέρνησις. Σήμερον καθιεροῦται τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὸ ἀπώτερον μέλλον, δεσμευομένης τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τρόπον, μάλιστα, ἀζήμιον διὰ τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα, ἐφ’ ὅσον ἀντιτάσσονται ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἔχουν τὴν εὐχέρειαν, ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ἐπικρατήσουν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ὅπως ἰσχυρίζονται, ὅτι ἐλπίζουν, διὰ νέου νόμου, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσουν διὰ τῆς πλειοψηφίας των, νὰ καταργήσουν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Κατ’ ἀκολουθίαν καὶ πολιτικῶς καὶ ἠθικῶς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τακτικῆς τοῦ παρελθόντος ἡ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ εἶναι συνεπεστάτη, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ὁδηγεῖ πρὸς τὸ ἐκλογικὸν ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις κρίνει ὡς τὸ συμφερώτερον διὰ τὴν χώραν, πάγιον σύστημα, ἐν ὀνόματι τῶν ὅσων ἐξέθηκεν ἤδη ἐνώπιον τοῦ Σώματος.

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἐξέθεσα τὰς ἰδικάς μας ἀπόψεις, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐξέθεσε τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ Συνταγματικὴ ρύθμισις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ δὲν ἐγκρίνω τὴν ψήφισιν δύο ἐκλογικῶν συστημάτων ἀπὸ τὴν ἰδίαν Βουλήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφωνία μου εἰς τὴν Δικονομίαν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὴν διαφωνίαν ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ θέματος. Ἔχομεν διακηρύξει, ὅτι ἡ σημερινὴ συσχέτισις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς τὴν χώραν, δὲν ἐπιτρέπει τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι ὁδηγεῖ εἰς τὴν πόλωσιν. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἡ ἐπίκλησις παραδειγμάτων ἐκ τοῦ παρελθόντος, εἶναι ἄνευ ἀξίας, διότι διάφορος ἦτο τότε ἡ συσχέτισις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Τὰ παραδείγματα τοῦ παρελθόντος δὲν ἔχουν ἀπόλυτον ἀξίαν καὶ θεωρῶ διὰ τοῦτο, ὅτι ἔγινε κατὰ τὴν συζήτησιν κατάχρησις ἀρχαιολογίας. Συνοψίζω τὴν θέσιν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Εἴμεθα ἐναντίον τῆς πολώσεως καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας. Πλειοψηφικόν, ὅμως, ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ὁδηγεῖ εἰς τὴν πόλωσιν καὶ διὰ τοῦτο τὸ καταψηφίζομεν.

§77Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅταν πρὸ μηνῶν συνεζητεῖτο ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ, κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου ἀνέφερα, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ χώρα ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὸ σύστημα τοῦ σφαιριδίου, κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920 καὶ ἀπὸ τοῦ 1926, ὅτε εἰσήχθη τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἤρχισεν ἡ κατάτμησις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, κατέστη δὲ συνήθεια εἰς κάθε νέαν ἐκ τῶν ἐκλογῶν προερχομένην Βουλήν, νὰ καταργῇ τὸ προηγουμένως ἰσχῦσαν ἐκλογικὸν σύστημα καὶ νὰ καθιερώνῃ ἴδιον ἐκλογικὸν σύστημα, διὰ τὰς ἑπομένας ἐκλογάς. Καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς πολιτικῆς πραγματικότητος, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιπαρέλθωμεν. Καὶ ἡ πραγματικότης αὐτὴ λέγει, ὅτι τὰ 75% τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος τῆς χώρας, ἔχουν συνταχθῆ ἀναμφισβητήτως πρὸς τὰς πολιτικὰς δυνάμεις τῆς Δεξιᾶς καὶ τοῦ Κέντρου καὶ εὑρίσκονται ἀντίθετα πρὸς τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν, ἡ ὁποία κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958 ἔλαβε τὸ 25%. Καὶ αἱ πολιτικαὶ αὐταὶ δυνάμεις τῆς Δεξιᾶς καὶ τοῦ Κέντρου, αἱ ἐκπροσωποῦσαι τὸ 75% τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας, εὑρίσκονται πρὸ δυσχερείας νὰ σχηματίσουν δύο παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ διαδέχωνται ἀλλήλας κατόπιν τῆς ἐκφραζομένης ἑκάστοτε θελήσεως τοῦ λαοῦ, οὕτως ὥστε νὰ μποροῦν ἀνέτως ἐναλλασσόμεναι εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ κυβερνοῦν εἰς τὸν τόπον. Καὶ τοῦτο ὀφείλεται, ἀκριβῶς, εἰς τὴν κατάτμησιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας ἀπὸ τοῦ 1926 καὶ ἐντεῦθεν μετὰ τὸ ἐφαρμοσθὲν σύστημα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Εἶπον, λοιπόν, κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου ἐκείνην, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν ἕνα εἶδος ὁμοιοπαθητικῆς θεραπείας, ἐφαρμόζοντες κατὰ τὰς ἐπικειμένας ἐκλογὰς τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, ὥστε διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ νὰ δώσωμεν ἄμβλυσιν εἰς τὴν πολιτικήν μας ὀξύτητα καὶ παράσχωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν δυνατότητα, ἵνα ἐν νηφαλιότητι κατατάξῃ τὰς πολιτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, κατόπιν μιᾶς μεταξὺ των ἀναμετρήσεως. Ἐν συνεχείᾳ εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν διὰ τὴν καθιέρωσιν ἑνὸς παγίου ἐκλογικοῦ συστήματος, ὁπότε πλέον, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, συντεταγμέναι αἱ πολιτικαὶ δυνάμεις τῆς Δεξιᾶς, τοῦ Κέντρου καὶ τῆς Ἀριστερᾶς, θὰ εἶναι δυνατὸν ἀγωνιζόμεναι αἱ τρεῖς αὐταὶ πολιτικαὶ παρατάξεις, νὰ βοηθοῦν μὲ ὁμαλὸν ρυθμὸν τὴν λειτουργίαν τῆς Δημοκρατίας. Ἡ Κυβέρνησις, δυστυχῶς, δὲν ἀπεδέχθη τὰς συστάσεις μας, διὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀναμέτρησις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, διὰ νὰ ὑπάρξῃ μία ὁριστικὴ κατάταξις καὶ τοποθέτησις τῶν δυνάμεων τούτων. Ἡμεῖς ὑπεδείξαμεν τοῦτο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι πιστεύομεν, ὅτι ὑπάρχουν ἀπεριόριστοι δυνατότητες εἰς μεγάλας μάζας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διὰ τὸν σχηματισμὸν ἰσχυρᾶς πολιτικῆς δυνάμεως ἐκ τῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδέχθη τὴν πρότασίν μας αὐτὴν καὶ ἔσφαλε. Θὰ ἦτο δυνατὸν μετὰ τὰς ἐκλογὰς μὲ ἀναλογικὴν καὶ τὴν κατάταξιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, ἡ ἐκ τῶν ἐκλογῶν τούτων Κυβέρνησις νὰ προέβαινε εἰς τὴν καθιέρωσιν ὡς μονίμου ἐκλογικοῦ συστήματος τοῦ πλειοψηφικοῦ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κίνδυνος τῆς πολώσεως, διότι θὰ ἦτο γνωστὸν πλέον, ποία δύναμις τοῦ λαοῦ ἀκολουθεῖ τὸ Κέντρον ἢ τὴν Δεξιὰν καὶ ποία ἀκολουθεῖ τὴν Ἄκραν Ἀριστεράν. Σήμερον, ὁδηγούμεθα πρὸς ἐκλογὰς καὶ αἱ πολιτικαὶ δυνάμεις τῆς Χώρας εἶναι ἀσύντακτοι. Καὶ ἐκλογαὶ διεξαγόμεναι ἐν συγχύσει, δὲν φέρουν καλὸν ἀποτέλεσμα. Ἡ Κυβέρνησις προτοῦ ὁδηγήσῃ τὴν χώραν εἰς ἐκλογὰς, ὀφείλει νὰ ἀναμετρήσῃ τὰς ἱστορικάς της εὐθύνας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παίζωμεν μὲ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰ πολωτικὰ συστήματα, διότι οἱαδήποτε μελλοντικὴ ἐπανόρθωσις θὰ εἶναι ἀδύνατος. Νομίζω δέ, ὅτι ἐὰν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ ἰδίου συστήματος, τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, θὰ διατηρήσῃ τὸν λαὸν εἰς κατάστασιν συγχύσεως καὶ ἀγωνίας. Κύριοι βουλευταί, πιστεύω, ὅτι καὶ ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις δὲν πιστεύει εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 3 διὰ τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδόλως θὰ ἐφαρμόσῃ. Ὁδηγεῖται ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἀπὸ τὸ κομματικόν της συμφέρον καὶ ἐπιδιώκει κομματικὰ ὠφέλη ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Σκοπός της εἶναι νὰ συγκρατήσῃ ὑπὸ συνοχὴν τὴν κομματικὴν δύναμιν τῆς Δεξιᾶς. Δύναται, ὅμως, νὰ πράξῃ τοῦτο δι’ ἄλλων μέσων, διότι διὰ νὰ ἐξηγούμεθα, πράγματι ἡ διατήρησις τῆς συνοχῆς τῆς Δεξιᾶς εἶναι ἐθνικῶς ὠφέλιμος, ἥτις, ὅμως, δύναται νὰ συνεχισθῇ διὰ πολιτικῶν μεθόδων καὶ ὄχι διὰ ἐκλογικῶν τεχνασμάτων, ὡς ἡ ὑπὸ κρίσιν διάταξις τοῦ ἄρθρου 3. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς, ὅτι ὑπὸ συνθήκας θολερότητος τοῦ πολιτικοῦ μας ὁρίζοντος, ἡ διενέργεια ἐκλογῶν διὰ τοῦ παρόντος ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀποτελεῖ ἀπονενοημένον διάβημα, τοῦ ὁποίου τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἄγνωστα. Καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ χειρισθῇ τὸ θέμα αὐτὸ μετὰ μεγίστης προσοχῆς καὶ σοβαρότητος. Βεβαίως, ἡ κυβερνητικὴ πλειοψηφία πειθαρχοῦσα ἐψήφισε τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, ὡς τὰ ἐπρότεινεν ἡ Κυβέρνησις καὶ μετ’ ὀλίγον ταῦτα θὰ εἶναι νόμος τοῦ Κράτους, ἀνεξαρτήτως ἐὰν ἡμεῖς ἠγωνίσθημεν σκληρὰ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν κατὰ τὰς διεξαχθείσας συζητήσεις νὰ ὑποβάλωμεν καὶ νὰ ὑποδείξωμεν ὀρθὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι, ὅμως, δὲν ἔγιναν τελικῶς δεκταί. Ὁ νόμος αὐτός, ἐπαναλαμβάνω, μετ’ ὀλίγον θὰ εἶναι νόμος τοῦ Κράτους καί, βεβαίως, σεβαστὸς ἀπὸ ὅλους. Προτοῦ, ὅμως, φθάσωμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν ψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἀναμετρήσωμεν τὰς εὐθύνας μας εἰδικῶς διὰ τὸ ἄρθρον 3 καὶ νὰ μὴ θέσωμεν δέσμευσιν εἰς τὴν ἐκ τῶν ἐκλογῶν προερχομένην Κυβέρνησιν, μὲ ποῖον τρόπον θὰ διενεργήσῃ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν ἀδέσμευτον νὰ ἀνεύρῃ, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα, τὸ πλέον κατάλληλον καὶ δίκαιον ἐκλογικὸν σύστημα. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν εὑρίσκαμεν τρόπον νὰ καθιερώσωμεν πάγιον ἐκλογικὸν σύστημα, διότι πράγματι, τοῦτο ἔχει τὰς ἀρετάς του. Σήμερον, ὅμως, ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας ἡ καθιέρωσις μελλοντικοῦ παγίου συστήματος εἶναι πείραμα ἐπικίνδυνον καὶ ἐπειδὴ εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ θεωρῶ ὡς περιττόν, τὸ ἄρθρον αὐτὸ θὰ πρέπει ἢ νὰ ἀποσυρθῇ, ἢ νὰ καταψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§78Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑποθέτω, ὅτι οὐδενὸς τὴν προσοχὴν διαφεύγει, ὅτι παρὰ τὰς βαρυτάτας παραμορφωτικὰς τῆς λαϊκῆς θελήσεως διατάξεις, τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 εἰς τὰς ὁποίας ἐπέμεινε μέχρι τέλους ἡ Κυβέρνησις, δεικνύουσα πόσον ὀλίγον ἐμπιστεύεται τὴν τύχην της εἰς τὴν ἀδέσμευτον κρίσιν τοῦ λαοῦ, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3, εἶναι ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς πορείας τῶν πραγμάτων εἰς τὴν χώραν μας, ἀπὸ ἀπόψεως δυνατοτήτων ὁμαλῆς πολιτικῆς ἐξελίξεως, ὅπως τὴν ἐπιβάλλει τὸ Πολίτευμα κατὰ πολὺ βαρυτέρα. Πράγματι, ἀφοῦ πρῶτον σημειώσω, ὅτι διὰ λόγους ἀπαρασαλεύτου προγραμματικῆς ἀρχῆς καθιερουμένης εἰς τὰ τυχόντα συλλογικῆς ἐπεξεργασίας καὶ ἐγκρίσεως ἀπὸ τὰ ἀνώτατα ὄργανα τοῦ Κόμματός μας, προγράμματα τοῦ Κόμματος, ἐμμονῆς μας εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἀρχῆς ποὺ δὲν τὴν ἐγκατελείψαμεν καθόλου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, εἴπομεν μόνον τοῦτο, ὅτι, ἐφ’ ὅσον τὸ σύνολον τῶν ἄλλων Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νομίζει, ὅτι ἀνεπαίσθητος εἶναι ἡ διαφορὰ καὶ ἐλαχίστη ἡ σημασία μεταξὺ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ μιᾶς ἐλαφρῶς ἐνισχυμένης τοῦ 10%, ἢ 12%, δὲν ἔχομεν λόγον νὰ διαταράξωμεν τὴν ὁμοφωνίαν, ἡ ὁποία θὰ ἠμποροῦσε νὰ ἐπέλθῃ ἐπὶ ἑνὸς συστήματος, χωρὶς νὰ ἀφιστάμεθα τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἡ προγραμματικὴ ἀρχή. Λοιπόν, ἀνεξαρτήτως πρὸς τὴν προγραμματικὴν ἀρχήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐμμένομεν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐμμένομεν ὄχι διότι αὐτὸ εἶναι τὸ κέφι μας, ἢ ἡ ἰδιοτροπία μας, ἀλλὰ διότι προέρχεται ἀπὸ μίαν μελέτην τῶν πολιτικῶν, κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν πραγματικοτήτων. Πράγματι εἰς τὰς χώρας ὅπου ἐπικρατοῦν συστήματα κοινωνικῆς, οἰκονομικῆς ταξικῆς καταπιέσεως, δὲν εἶναι τυχαῖον τὸ γεγονός, ὅτι σχηματίζονται πολλὰ κόμματα. Αὐτὸ ἀντανακλᾶ μίαν οἰκονομικὴν πραγματικότητα, ὅτι ὑπάρχουν πολλαπλᾶ καὶ συγκρουόμενα συμφέροντα, ὅτι ὑπάρχουν κοινωνικαὶ τάξεις καὶ κοινωνικὰ στρώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν διαφορετικὰ συμφέροντα καὶ ἑπομένως διαφορὰ αἰτημάτων ἀπὸ ἐκεῖνα ἄλλων κοινωνικῶν στρωμάτων, ὅτι αἱ δυνατότητες ἐλευθέρας, πρῶτα–πρῶτα, δικαίας ἀντιπροσωπεύσεως ὅλων τῶν ροπῶν καὶ δεύτερον ἐλευθέρας ἀντιπαραθέσεως καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὴν κοινωνικὴν κονίστραν τῶν συγκρούσεων τῶν ἰδεῶν αὐτῶν καὶ ἀπόψεων, εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐγγυῶνται τὸ ὕψιστον ἀγαθόν, ἐγγυῶνται τὴν ὁμαλότητα τοῦ πολιτικοῦ βίου, νοουμένου ὄχι ὡς διατηρήσεως ἐσαεὶ ἑνὸς τυχὸν ἱστορικῶς ἐμφανισθέντος πολιτικοῦ σχήματος καὶ καθηλώσεως εἰς μίαν δεδομένην στιγμὴν τοῦ ἐθνικοῦ βίου, διότι ἠξεύρομεν ὅτι ὅλα μεταβάλλονται, ὅλα ἀλλάσουν, ὅλα ἐξελίσσονται, νοούμενα ὡς μία ζωντανὴ ὕπαρξις πολιτικῆς ἀντιπαραθέσεως γνωμῶν καὶ προσαρμογῆς πρὸς τὰς νέας καταστάσεις καὶ ροπὰς τῆς πλειοψηφίας. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς πείθει, ὅτι προϋπόθεσις ἑνὸς ὁμαλοῦ βίου, προϋπόθεσις μιᾶς ὑγιοῦς ἐξελίξεως εἶναι ἡ ὕπαρξις τῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει εἰς τὰ διάφορα κοινωνικὰ στρώματα, εἰς τὰς διαφόρους κοινωνικὰς τάξεις νὰ ἐκπροσωποῦνται καὶ ν’ ἀντιπαρατάσσουν τὰς ροπὰς καὶ ἐπιδιώξεις των, ὥστε ἐκ τῆς συγκρούσεως αὐτῶν νὰ προβάλλῃ ἡ σύνθεσις τοῦ καινούργιου. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἀκριβῶς, τὸ πλειοψηφικὸν τείνει εἰς τὸ νὰ ἀποκλείσῃ ἰσχυρὰς τάσεις τῆς κοινῆς γνώμης καὶ κατὰ τοῦτο παρεμποδίζει τὴν δημοκρατικὴν ὁμαλότητα. Ἀλλὰ εἰς τὴν συγκεκριμένην περίπτωσιν, ἂς μὴ χανώμεθα. Δὲν εἶναι μόνον αὐταὶ ἢ ἐκεῖναι αἱ θεωρητικαὶ προτιμήσεις. Εἶναι σαφές, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἢ ὁποιοδήποτε ἄλλο σύστημα, τοῦ ὁποίου δὲν ἐπετεύχθησαν σήμερον αἱ προϋποθέσεις, σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ εἶχεν ἐνδεχομένως ὡς ἐλπίδα, ὡς ἐπιδίωξιν τὸν ἀποκλεισμὸν καὶ περιορισμὸν ὅπως διεκήρυξε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἕνα σωρὸς ἄλλοι κυβερνητικοὶ παράγοντες, τὸν ἀποκλεισμὸν ἢ τὸν περιορισμὸν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν στρωμάτων ἐκείνων ποὺ εἶναι οἱ ἐργάται, ἡ ἐργατικὴ τάξις, ἡ ἀγροτιά, ὅλοι ὅσοι ἀντιτίθενται εἰς τὰ συμφέροντα τῆς ὀλιγαρχίας, αὐτὸ τὸ πλειοψηφικὸν ἢ ἄλλο οἱοδήποτε παρεμφερὲς σύστημα ποὺ θὰ ἔτεινε πρὸς τὰ ἐκεῖ καὶ ποὺ δὲν ἐπετεύχθησαν σήμερον αἱ προϋποθέσεις διὰ νὰ ἐπιβληθῇ, ἐπιδιώκεται νὰ ψηφισθῇ ἐκ θελήσεως ὅμως τῆς Ἑλλάδος, κειμένης, ἐκ θελήσεως κατὰ πρῶτον λόγον τοῦ ξένου παράγοντος — καὶ ἀνομολογεῖται τοῦτο καὶ εἶναι γνωστὸν τοῦτο — καὶ δεύτερον, ἐκ θελήσεως παραγόντων συνταγματικῶς ἐξωπολιτικῶν. Καὶ αὐτὸ εἶναι κυρίως, κύριοι συνάδελφοι, τὸ οὐσιαστικὸν περιεχόμενον τοῦ ἄρθρου 3. Εἶναι μία ἀνωμαλία καὶ μία ἀταξία συνταγματική, μὲ ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος. Τί εἶναι τὸ πολίτευμά μας; Τὸ πολίτευμά μας εἶναι ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον γενικῶς θεωροῦνται ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ οἱ Βασιλεῖς, τοὺς ὁποίους ὁ κυρίαρχος λαὸς καὶ κατὰ κυριολεξίαν ὁ ἐνεργὸς λαός, τὸ ἐκλογικὸν Σῶμα, ἐκλέγει. Ἑπομένως, οἱ βουλευταί, βάσις καὶ προϋπόθεσις τῆς ἀναδείξεως αὐτῆς ἢ ἐκείνης τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαιτεῖται νὰ εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι τῆς ἀρεσκείας καὶ μόνον τοῦ λαοῦ. Τί θέλει νὰ μᾶς εἴπῃ μὲ τὸ εἰσαγόμενον ἄρθρον 3 ἡ Κυβέρνησις; Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θέλει διὰ μιᾶς πλειοψηφίας βουλευτῶν ποὺ ἐκπροσωπεῖ οὔτε τὸ 40% τοῦ λαοῦ — ἐξεπροσώπει τὸ 1958, σήμερον πολὺ ὀλιγώτερον— ἡ Κυβέρνησις, λοιπόν, τί θέλει; Θέλει νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔχει εἰς τὴν τσέπην της τὴν διάλυσιν τῆς προσεχοῦς Βουλῆς, ἐὰν ἡ προσεχὴς Βουλὴ δὲν εἶναι τῆς ἀρεσκείας ὄχι τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τοῦ ἀνευθύνου ἄρχοντος. Διότι τὴν διάλυσιν μόνον ὁ ἀνεύθυνος ἄρχων τὴν ἀσκεῖ. Θέλει νὰ εἴπῃ, ὅτι ἔβαλε τὴν ἀνισότητα τῶν ἐκλογικῶν διαμερισμάτων καὶ τὰς βασικὰς περὶ ἀπογραφῆς καὶ περὶ ἑτεροδημοτῶν διατάξεις, ἔβαλε τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ἔβαλε τὰ ποσοστὰ τῶν κομμάτων, ἔβαλε τὰ ποσοστὰ τῶν συνασπισμῶν, ἀρνουμένη κἄθε διάταξιν καὶ κἄθε τροπολογίαν, ἡ ὁποία τείνει νὰ ἐξυγιάνῃ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἐξοβελίζουσα τὴν δυνατότητα φαύλων διακριτικῶν τῶν ψηφοδελτίων γνωρισμάτων, παρεμποδιζόντων τὴν μυστικότητα τῆς ψηφοφορίας καὶ ἕνα σωρὸ ἄλλα. Τὰ ἔβαλεν ὅλα αὐτὰ καὶ μὲ ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι σίγουρη καὶ δι’ αὐτὸ θέλει καὶ ἄλλα ἀκρότατα μέτρα ἀσφαλείας, ἐὰν ἡ λαϊκὴ ἀντίθεσις τὴν ὁποίαν βλέπει ὀγκώδη ξεπεράσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ φράγματα καὶ ξεπεράσῃ καὶ τὰ φράγματα, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ ἡ—τέλος πάντων δὲν θέλω νὰ τὴν χαρακτηρίσω— ἡ ἄποψις ὡρισμένων πολιτικῶν μερίδων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι αἴτημα τοῦ λαοῦ, ἐπιδίωξις τοῦ λαοῦ εἶναι νὰ ἔλθουν τρίτον κόμμα ἢ νὰ ἔλθουν μὲ 25 βουλευτὰς ἀντὶ 20 βουλευτῶν καὶ ὄχι νὰ ὑπάρχῃ μία οὐσιαστική, ἐθνική, δημοκρατικὴ ἀλλαγὴ διὰ νὰ εἶναι ἀσφαλής. Ἐὰν ὅλα αὐτὰ τὰ ξεπεράσῃ ὁ λαὸς μὲ τὴν ὁρμήν του, ἱδρύει καὶ τὸ τελευταῖον ὀχυρόν. «Ἔχω εἰς τὴν τσέπην μου τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς» — αὐτὸ θέλει νὰ εἴπῃ καθιεροῦσα ἀπὸ τοῦδε τὸ πλειοψηφικόν, αὐτὸ λέγει ἡ Κυβέρνησις—. Διότι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπίστευεν ὅτι θὰ εἶναι πλειοψηφία καὶ μεθαύριον, θὰ ἠμποροῦσε διὰ τῆς πλειοψηφίας ἐκείνης, τῆς προσφάτου, τῆς ἀνταποκρινομένης πρὸς πρόσφατον ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, θὰ ἠμποροῦσε νὰ καθιερώσῃ οἱοδήποτε ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο τῆς θεωρητικῆς προτιμήσεώς της. Τὸ ὅτι ἀπὸ τοῦδε, ἐνῷ δὲν εἶναι γνωστὸν ποία θὰ εἶναι ἡ μεθαυριανὴ Βουλή, ἑτοιμάζει τὴν ληξιαρχικὴν πρᾶξιν τοῦ θανάτου τῆς μελλούσης Βουλῆς, τὴν ὁποίαν, ὅμως, πρέπει μόνον ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων νὰ ἐγκρίνῃ διὰ νὰ καταστῇ πραγματικότης, αὐτὸ ἀποτελεῖ μίαν μετάθεσιν τοῦ παράγοντος, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὸ πολίτευμα, ἐκλέγει τοὺς βουλευτάς. Οἱ βουλευταὶ δὲν θὰ εἶναι, λέγει ἡ Κυβέρνησις, τῆς ἀρεσκείας τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ θὰ εἶναι τῆς ἀρεσκείας τοῦ ξένου παράγοντος ἢ τοῦ ἀνευθύνου Ἄρχοντος. Τότε ἔχω τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν τσέπην μου, διὰ νὰ διαλύσω τὴν μέλλουσαν Βουλὴν καὶ νὰ κάμω νέας ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν. Καὶ ἔχει καὶ τοῦτο ὅτι τῶν ἀστικῶν κομμάτων οἱ βουλευταί, ὕστερα ἀπὸ μίαν κοπιώδη καὶ δαπανηρὰν ἐκλογήν, θὰ ἔχουν ψυχολογικῶς μίαν ἀπροθυμίαν νὰ ἀποδυθοῦν τὴν ἑπομένην εἰς νέον ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὑπὸ τὴν πίεσιν ὅτι θὰ ξαναγίνουν ἐκλογαὶ μὲ πλειοψηφικόν, ὁπότε ἐπὶ τῇ βάσει δεδομένων προσφάτων, ὅπως θὰ εἶναι πρόσφατον μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἀμέσως προσεχῶν ἐκλογῶν καὶ μαθηματικῶς αὐταπόδεικτον, ἀναλόγως τῆς ἐκλογικῆς περιοχῆς ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὁ καθένας προέρχεται, ποῖοι θὰ εἶναι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν οἱ μελλοθάνατοι τῆς ἐκλογικῆς ἀναμετρήσεως μὲ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἄλλην βάσιν προτιμήσεως τῶν ἐκλογέων παρὰ ἡ ἀναλογικὴ ἔστω καὶ ἐνισχυμένη, αὐτοὶ θὰ ἀναγκασθοῦν ἐνδεχομένως ἢ τείνει νὰ ἐκβιασθοῦν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3, ὥστε, καίτοι ἐκλεγέντες ἀπὸ τὸν λαὸν διὰ νὰ ἀσκήσουν ἀντικυβερνητικὴν πολιτικήν, νὰ συμβιβασθοῦν κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον διὰ νὰ ἐπιτύχουν τὴν ἐπιβίωσιν τῆς Βουλῆς, τῆς ὁποίας μετὰ κόπους καὶ θυσίας καὶ δαπάνας θὰ ἔχουν κατορθώσει ἐνδεχομένως νὰ καταστοῦν μέλη. Αὐτό, ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἀνοίγει διάπλατα τὴν θύραν εἰς τὴν ἀνωμαλίαν. Καὶ ἤθελα, διὰ νὰ ἀπομακρυνθῶμεν πρὸς στιγμὴν ἀπὸ τὰ ἄμεσα καὶ τὰ παρόντα, νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους ὅλων τῶν παρατάξεων, τὰς δύο ἀσκήσεις τοῦ προνομίου τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος τὸ 1915, τὰς δύο ἀλλεπαλλήλους ἀσκήσεις τοῦ προνομίου. Καί, ἐπὶ τέλους, ἐκεῖναι δὲν εἶχον γίνει μὲ τὴν ἐκ τῶν προτέρων, πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἀπόφασιν, κατὰ τὸν ὠμὸν τρόπον ποὺ προαναγγέλλεται διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3 τώρα. Ἔγιναν μετὰ τὰς ἐκλογάς. Ἔγιναν, ἂς εἴπωμεν, μὲ σεβασμὸν τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος, βεβαίως, εἶναι τελείως διαφορετικόν. Τὸ προνόμιον τῆς διαλύσεως ὑπάρχει, ὅταν διατυπωθῇ μία βαθεῖα ἀντινομία μεταξὺ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, διάστασις πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ κοινῆς γνώμης. Καὶ ἀκριβῶς τὸ ὅτι ἀπειλεῖται ἀπὸ τώρα ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ πρόσφατον τὴν ἐκλογήν της, ἀπειλεῖται ἀπὸ τώρα ὅτι ἠμπορεῖ καὶ πρὶν ἀκόμη συγκροτηθῇ εἰς Σῶμα, ἂν δὲν δώσῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἀρεσκείας, νὰ διαλυθῇ, αὐτὸ δείχνει ὅτι τὸ προνόμιον δὲν θὰ ἀσκηθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἀπὸ τὸ πολίτευμα παρεχωρήθη. Ἐκεῖναι, λοιπόν, αἱ τυπικῶς ἐν τάξει δύο διαλύσεις ὡδήγησαν εἰς τὸν ἐθνικὸν διχασμόν, εἰς τὴν ἐθνικὴν καταστροφήν, εἰς τὸ Γουδί. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἰδιαιτέρως προσεκτικὴ ἡ Κυβέρνησις, ὅταν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀναμιγνύει ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς πλέον —διότι τὸν ἀνέμιξε πολλάκις ἐκ τοῦ ἀφανοῦς καὶ ἐκ τοῦ πλαγίου— ἀναμιγνύει εἰς τὴν πολιτικὴν διαμάχην τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Πρέπει νὰ εἶναι ἐξαιρετικὰ προσεκτικοί. Διότι ἀπὸ τὴν εὔνοιαν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος κατεσκευάσθη εἰς Κόμμα καὶ εἰς Κυβέρνησιν, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχεν, ἦτο εἰς τὴν πολιτικὴν ἀνυπαρξίαν. Ἐνῷ διὰ δύο ἕως τώρα ἀλλεπαλλήλων νοθευτικῶν νόμων ἐπεβλήθη, καίτοι ἐκφράζει τὴν μειοψηφίαν τοῦ λαοῦ, ἐπεβλήθη ὡς πλειοψηφία, ἠνέχθη ἐν τῷ μεταξὺ σοβαρὰς πολιτικὰς ἐκδηλώσεις, παρέσχεν σοβαρὰ πολύ, συζητήσιμα καὶ συζητούμενα εὐρύτατα οἰκονομικὰ προνόμια καὶ ἀνταλλάγματα εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα μέχρι καὶ τῆς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν, τῶν πολεμικῶν δαπανῶν διὰ τοῦ Γ. Ε.Σ., ὡς ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ «Βῆμα» τῆς 31ης Μαρτίου, μὲ ἀριθμοὺς ἀποφάσεων, πληρωμῆς δαπανῶν κατασκευῆς ἀνακτόρων εἰς τὰ Ἰωάννινα, θαλαμηγοῦ 500.000 δολλαρίων κλπ. μέχρι τῶν παραπροϋπολογισμῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος κλπ., τῆς Προνοίας, τῆς Φανέλλας ποὺ φορολογεῖται ὁ λαὸς καὶ διατίθενται κατὰ τρόπον ἀνεξέλεγκτον ἀπὸ ὡρισμένας κυρίας τῆς ἀριστοκρατίας, ὠχυρουμένας ὀπίσω ἀπὸ τὴν αὐλικὴν ἀσπίδα, ἔρχεται σήμερον καὶ λέγει, κύριοι, μὲ τὸ ἄρθρον 3 σᾶς λέγω, ὅτι ὁ Βασιλεὺς θὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν ἡ Βουλὴ τοῦ ἀρέσῃ ἢ ὄχι καὶ ἐὰν δὲν εἶμαι ἐγὼ ποὺ θὰ ἐκλεγῶ, ἔχω τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως εἰς τὴν τσέπην μου. Αὐτὴ εἶναι ἡ οὐσία τοῦ ἄρθρου 3. Κύριοι, ἐγὼ πιστεύω παρὰ ταῦτα, μολονότι θεωρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰσέρχεται πλέον εἰς ἕνα κατήφορον ἀκροτάτων ἀνωμαλιῶν, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ὑπάρχουν ὅλαι αἱ δυνατότητες καὶ κατασκευάζονται ὅλαι αἱ δυνατότητες καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιμονὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἀπαραδέκτους διατάξεις, ὥστε νὰ ἀποδειχθῇ, μὲ τὴν θέλησιν ὅλων τῶν δυνάμεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς συνθέσεως τοῦ Σώματος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, μία μόνον μεγαλειότης ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὸν λόγον καὶ οὐδεμία ἄλλη, ἡ αὐτοῦ μεγαλειότης ὁ λαός. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§79Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. κοινοβουλευτικὸς ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ δικαιοῦται νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε ἄποψιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 καὶ τὸ Κόμμα τῆς ΕΔΑ δικαιοῦται ἐπίσης νὰ ψηφίσῃ ἢ νὰ καταψηφίσῃ τοῦτο. Δὲν δικαιοῦται ὅμως νὰ διαστρέφῃ καὶ νὰ παραμορφώνῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὸ ἀπώτερον μέλλον. Οἱ λόγοι ἐξηγήθησαν ἐπαρκῶς καὶ εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοθετήματος καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ εἰδικώτερον πρὸ ὀλίγης ὥρας, εἰς ἀπάντησίν μου, τὴν ὁποίαν ἔδωκα πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὁ ὁποῖος διετύπωσεν ἀντιθέτους ἀπόψεις ἐξ ἀφορμῆς πολωτικῶν καὶ μόνον ἐπιφυλάξεών του. Ἰδίᾳ ὅμως τὸ Κόμμα τῆς ΕΔΑ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀναμίξῃ τὸ πρόσωπον τοῦ Ἄνακτος εἰς τὴν πολιτικὴν συζήτησιν περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, καθ’ ὃν μάλιστα τρόπον τὸ ἀνέμιξεν. Καὶ εἶναι προφανές, ὅτι ὁ κ. ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ παρεποίησεν ἐσκεμμένως τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν μελλοντικὴν του καθιέρωσιν μὲ μοναδικὸν καὶ ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τὴν ἀνάμιξιν τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ἀλλὰ ἀσχέτως τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν τοῦ κόμματός του δὲν γνωρίζει ὁ κ. Ἠλιοῦ, ὅτι ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων δὲν ἔχει ἐκ τοῦ Συντάγματος δικαίωμα παρεμβάσεως εἰς τὰς πολιτικὰς κρίσεις καὶ ἀπόψεις καὶ ἰδίᾳ εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Δὲν γνωρίζει ὁ κ. ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ, ὅτι ὁ Ἄναξ καθ’ ὅλην τὴν περίοδον τῆς Βασιλείας Του ἀπέδειξε πέραν τῆς ἀφοσιώσεως πρὸς τὸν λαόν Του καὶ τὴν προσήλωσίν Του πρὸς τὰς Συνταγματικὰς τῆς χώρας διατάξεις; Δὲν γνωρίζει ὁ κ. Ἠλιοῦ, ὅτι οὐδὲν κόμμα μέχρι σήμερον εἶχε τὴν ἀνευλάβειαν νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν Βασιλικὴν εὐδοκίαν πρὸς ἐξυπηρέτησιν κομματικῶν σκοπῶν καὶ τοῦτο ἀνεξαρτήτως τῆς ἀπαντήσεως καὶ μεταχειρίσεως τὴν ὁποίαν θὰ τοῦ ἐπεφύλασσεν ὁ Ἄναξ; Γνωρίζει πάντα ταῦτα καλῶς ὁ κ. Ἠλιοῦ καὶ ὡμίλησεν ὡς ὡμίλησε διὰ λόγους τοὺς ὁποίους δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἀντιληφθῶμεν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γνωστὴν μέθοδον ὁ κ. Ἠλιοῦ, ὡμίλησεν ἐν συνεχείᾳ καὶ περὶ δαπανῶν καὶ φορολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἄν ὁ ὑπαινιγμὸς ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν εὐθέως καὶ ἀπροκαλύπτως ἐπ’ αὐτῆς. Διότι συμβαίνει ἡ χώρα μας νὰ ἔχῃ τὴν πλέον συντηρητικὴν καὶ συγκρατημένην Βασιλικὴν οἰκογένειαν τῆς ὁποίας ἡ χορηγία ὑπολείπεται τῆς Βασιλικῆς της στάθμης. Ἴσως ὡς μὴ ὤφειλε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Καὶ εὑρέθη ἡ ἄκρα ἀριστερά, ποῖος ἄλλος, νὰ ὑπαινιχθῇ τὴν ἀσήμαντον αὐτὴν ἱερὰν ἐπιβάρυνσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπερβαλλόντως ἐξ ἄλλης πλευρᾶς ἐπεβαρύνθη διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ζημιῶν καὶ ἐκτεταμένων καταστροφῶν, τὰς ὁποίας προεκάλεσε κατὰ τρόπον ἐγκληματικὸν ἡ παράταξις τοῦ κόμματος ἐκείνου. Ἡ Βασιλικὴ χορηγία, κύριοι τῆς Ἀριστερᾶς, ἀσχέτως τοῦ ἀσημάντου αὐτῆς ἀποτελεῖ διὰ πάντα Ἕλληνα πολίτην ἐλαχίστην εἰσφορὰν πρὸς τὸν θεσμόν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὴν ἐγγύησιν τοῦ πολιτεύματός μας, τοῦ θεμελιωμένου ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας βουλήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἐσεβάσθη πάντοτε ὁ Βασιλεύς μας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βουρδουμπᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§81Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καίτοι τὸ θέμα εἶναι σημαντικώτατον καὶ θὰ ἠμποροῦσε νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἐπὶ πολλὴν ὥραν, ἐν τούτοις δὲν ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, διότι θεωρῶ, ὅτι εἶναι ἐξηντλημένον, ἀπὸ ἀπόψεως ἄρθρου 3 καὶ θὰ ἤθελον μόνον νὰ ἐπισημειώσω μίαν παρεξήγησιν, ἡ ὁποία ἔχει γίνει ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, παρεξήγησιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιέπεσε καὶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ἀλλὰ καὶ πρὸ παντὸς ὁ κ. ἐκπρόσωπος τῆς ΕΔΑ, ὁ ὁποῖος, διὰ νὰ ἀποκρούσῃ τὴν διάταξιν, ἐξέθεσεν ἀπόψεις καὶ σκέψεις καὶ πιθανώτατα ἀπεχούσας κατὰ παρασάγγας ἀπὸ τὴν ἐπιδίωξιν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ἄρθρον 3. Καὶ ὅταν ὡμίλησα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου εἶπον κάπως ἐγωϊστικὰ ἴσως, ὅτι, ἐὰν ἐγὼ ἤμην συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ἄρθρον 3 θὰ εἶχε τὸν ἀριθμὸν 1. Διότι τὸ ἄρθρον 3 —καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ παρεξήγησις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως— δὲν καθιεροῖ σύστημα διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Τὸ ἄρθρον 3 καθιεροῖ τὸ μόνον, τὸ ἀδιάβλητον, τὸ ἠθικόν, τὸ τίμιον ἐκεῖνον σύστημα τῶν ἐκλογῶν, τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει οὕτω ὀνομάσει καὶ τὸ ὁποῖον ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ ἐθνικόφρων Ἀντιπολίτευσις, ὄχι ἡ ΕΔΑ, ἔχει ζητήσει νὰ καθιερωθῇ μεταξὺ ἄλλων συστημάτων. Αὐτὸ εἶναι λοιπὸν τὸ σῶμα τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον δὲν λέγει, ὅτι διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς καθιεροῦται τὸ πλειοψηφικὸν....... (δὲν ἠκούσθη).

§82Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Αὐτὸ εἶναι πράγματι τὸ πνεῦμα καὶ ἡ βασικὴ γραμμὴ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ σῶμα εἶναι τὸ ἄλλον.

§83Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Λέγει: «Αἱ διατάξεις τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας... (ἀναγινώσκει)..........». Παράγραφος δευτέρα: «Διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογὰς καὶ τὰς.... (ἀναγινώσκει)........». Ποῖον εἶναι, κύριοι, αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ ποῖος εἶναι ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον θεσπίζεται; Ἐπειδὴ ὁ κ. Ἡλιοῦ ἦτο ὁ τελευταῖος ἀγορητής, θὰ ἐνθυμίσω καὶ εἰς τὸν κ. Ἡλιοῦ καὶ εἰς ὑμᾶς, ὅτι εἶναι αἴτημα ὑμῶν εἰς χρόνον ἀνύποπτον νὰ καθορίζωνται τὰ ἐκλογικὰ συστήματα. Κατὰ τὸν κ. Ἡλιοῦ εἰς χρόνον ἀνύποπτον. Τὴν 15ην Σεπτεμβρίου 1960, μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως, ἐπὶ τρίμηνον διαρκεσάσης, λέγει ὁ κ. Ἡλιοῦ: «Θὰ ηὐχόμην... (ἀναγινώσκει)............». Μόλις θὰ συνέλθῃ ἡ Βουλή, ἀμέσως θὰ κάμῃ ἐκλογικὸν νόμον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ ὅταν συνέλθῃ ἡ ἄλλη Βουλὴ θὰ κάμῃ ἐκλογικὸν νόμον διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν, κ. συνάδελφοι, τὸ αἰτηθὲν πάγιον, μόνιμον, ἠθικόν, τίμιον. Δὲν εἶναι ἰδικές μου κουβέντες. Λέγει ὁ κ. Μαῦρος: «Κύριοι βουλευταί, ὡς ἀνέπτυξαν ὅλοι οἱ ρήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδίως οἱ ἐπερωτῶντες βουλευταὶ...... (ἀναγινώσκει)...........». Ὁ κ. Παπανδρέου, παλαιότερον, τὸ 1955, ἔλεγεν, ἐπίσης, τὰ ἑξῆς: «..... (ἀναγινώσκει)......». Ὅταν ὅλοι οἱ ρήτορες ἐζήτουν τὴν ἔγκαιρον ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ἔρχεται σήμερον ἡ Κυβέρνησις —φαινόμενον Κυβερνήσεως— ἡ ὁποία καθορίζει ἕνα πάγιον σύστημα, βάσει τοῦ ὁποίου θὰ διενεργοῦνται ἐφεξῆς αἱ βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ τὸ πάγιον αὐτὸ σύστημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίζετο ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς τὸ ἠθικὸν καὶ ἀδιάβλητον σύστημα, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εὑρίσκεται καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις πρὸ τῶν ἐπικρίσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Θέλετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἀκόμη τί ἔλεγεν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ κατὰ τὸ 1960; Ἠρνήθη νὰ δεχθῇ πρόσκλησιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συζητήσουν τὴν διαμόρφωσιν τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος, εἰπὼν ὅτι τὰς γνώμας του ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τὰς ἐξέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅτι αὗται εἶναι ἀμετάβλητοι. Ἦσαν δὲ αἱ γνῶμαι του αὗται, ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἕνα τῶν γνωστῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ πλειοψηφικόν. Δὲν θέλω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς καταπονήσω, ἀναγινώσκων ἀγορεύσεις ἀγορητῶν τῆς ἀριστερᾶς παρατάξεως, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν τὴν θέσπισιν ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἐφαρμοσθῆ εἰς τὸ παρελθόν.

§84ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ. Ὄχι ἀπὸ ἡμᾶς.

§85Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Ἐζητούσατε τὴν καθιέρωσιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς ἢ ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ἐφαρμοσθῆ εἰς τὸ παρελθόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅμως, ἀπὸ τὰ ἐθνικόφρονα κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐθεωρήθη τὸ πλειοψηφικὸν ὡς ἕνα τίμιον, ἠθικὸν καὶ ἀδιάβλητον ἐκλογικὸν σύστημα. Πῶς ἠμποροῦν νὰ τοῦ ἀρνοῦνται σήμερα τὰ προσόντα αὐτά; Κύριοι συνάδελφοι, ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε ὅσας δήποτε ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῆς καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, ὅμως, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ κάμητε, εἶναι νὰ δίδητε εἰς αὐτὸ χαρακτηρισμοὺς μὴ προσήκοντας εἰς σύστημα ἐφαρμοσθὲν καὶ ἐφαρμοζόμενον εἰς πλείστας χώρας καὶ δὴ ὅτι αὐτὸ ἀντιτίθεται πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ συστήματος. Ἡμεῖς πιστεύομεν πάντοτε εἰς τὴν ὀρθότητα τοῦ πλειοψηφικοῦ. Σεῖς πιστεύετε εἰς τὴν ἀναλογικήν. Δύνασθε νὰ ἔχετε τὰς ἀπόψεις σας, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἡ κατὰ τὸν χρόνον αὐτὸν εἰσαγωγὴ τῆς διατάξεως εἶναι ὕποπτος, ὅτι δὲν εἶναι σύστημα τίμιον, ἠθικὸν καὶ νόμιμον. Εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, ὡς πρὸς τὴν ὑπεροχὴν τοῦ συστήματος τούτου ἔναντι τῆς ἀναλογικῆς ἢ ἄλλων παρεμφερῶν συστημάτων, δὲν εἰσέρχομαι, κύριοι συνάδελφοι, γιὰ νὰ μὴ ἐπεκτείνω τὴν ἀγόρευσίν μου· δὲν εἰσῆλθον ἄλλωστε καὶ οἱ ἄλλοι ὁμιληταὶ εἰς ταύτην. Ἐπιφυλάσσομαι ἂν ἄλλοι ἐκ τῶν λοιπῶν ἀγορητῶν εἰσέλθουν εἰς ἔρευναν καὶ ἐξέτασιν τῶν προτερημάτων καὶ ἐλαττωμάτων ἑκάστου τούτων, νὰ λάβω καὶ πάλιν τὸν λόγον.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ζάκκας, ἔχει τὸν λόγον.

§87Α. ΖΑΚΚΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας πιστεύω, καὶ ὄχι διότι φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πλειοψηφικόν. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, ὅπως ἀνέκαθεν ἔχω διακηρύξει καὶ δὲν θέλω τὸ πλειοψηφικόν, διότι καταπνίγει τὰ προοδευτικὰ ρεύματα τοῦ Λαοῦ καὶ ἐμποδίζει τὴν πρόοδον. Τὸ πλειοψηφικὸν μὲ τὸ σφαιρίδιον, ἐπλησίαζε πάρα πολὺ τὴν ἀναλογικήν, διότι παρεῖχε τὴν δυνατότητα εἰς τὸν Λαὸν νὰ ἐκλέγῃ τὰς προσωπικότητας, ἐνῷ σήμερον μὲ τὸ ψηφοδέλτιον οὐδεμία προσωπικότης εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεγῇ, χωρὶς τὴν ὑποστήριξιν τῶν κομμάτων καὶ ἑπομένως τοὺς ἐξαναγκάζει εἰς ὑποταγήν. Δὲν ἐπιτρέπεται, ἑπομένως, νὰ λέγεται ὅτι εἶναι τὸ μόνον τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα. Ὡς πρὸς τὴν θέσπισίν του ἀπὸ σήμερον, διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς καὶ ἐφεξῆς ἐκλογάς, ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λέγῃ ὅτι θέλει νὰ τὸ καθιερώσῃ ἀπὸ τοῦδε, διότι δὲν θέλει μετεκλογικῶς νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ θέμα τοῦτο, διὰ νὰ μὴ χάσῃ χρόνον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων ἔργων. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ Θεὸς θὰ διαφυλάξῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὁ ἴδιος κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ δώσῃ τὸ μάθημα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζῃ ὅτι αἱ μεταπροσεχεῖς ἐκλογαὶ θὰ γίνουν μὲ πλειοψηφικὸν καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ κυρίως διότι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἡ αὐτὴ κυβερνητικὴ πλειοψηφία. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὰς ἄλλας προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες ὑποκρύπτονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἤθελα μόνον νὰ τονίσω, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ διότι θὰ ἐμφανισθῇ ἡ ἀριστερὰ μὲ τόσην ἐκλογικὴν δύναμιν, ὥστε τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, θὰ δώσουν ἀποτελέσματα κἄθε ἄλλο παρὰ διαιωνίσεως εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Τσιάρας, ἔχει τὸν λόγον.

§89Α. ΤΣΙΑΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γεγονός, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν μεγάλην του πλειοψηφίαν ἐπιθυμεῖ νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸν τόπον ἕνα μόνιμον, τίμιον καὶ δίκαιον ἐκλογικὸν σύστημα. Εἰς τὴν Χώραν μας ἀτυχῶς, ἔχει καταστῆ παράδοσις εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νὰ καταρτίζεται πάντοτε ἀπὸ τὸ κρατοῦν κόμμα καὶ ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα ὄχι τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὰ κομματικὰ συμφέροντα τοῦ εἰσηγουμένου. Ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι αὐτὴν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τείνει νὰ ἐξυπηρετήσῃ διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 3. Ἐφ’ ὅσον, ὅμως, συνταγματικῶς δὲν κατοχυροῦται τοῦτο, δὲν ἔχουν βάσιν αὐτοὶ οἱ ἰσχυρισμοί της. Ἐὰν πράγματι ἀπέβλεπεν εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσηγηθῇ ὅπως ἡ νέα Βουλὴ ἔχει ἀναθεωρητικὸν χαρακτῆρα, ἡ ὁποία νὰ ἐθέσπιζε συνταγματικῶς ἕνα μόνιμον καὶ δίκαιον ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἰσχυρισμὸς τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα θὰ ἰσχύσῃ διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ ἐφεξῆς, ὡς διατυποῦται εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν ἄρθρον 3, εἶναι κἄτι ποὺ ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένον, πρῶτον, ὅτι θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πράξῃ τοῦτο, καί, δεύτερον, διότι ἡ αὐριανὴ πλειοψηφία τῆς μελλούσης νὰ συνέλθῃ Βουλῆς δικαιοῦται ἡ πλειοψηφία ἐκείνη νὰ ἀνατρέψῃ αὐτὸν τὸν νόμον. Διὰ νὰ ἔχωμεν πράγματι ἕνα μόνιμον ἐκλογικὸν νόμον, ὁ μόνος τρόπος εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ μόνον μὲ ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, ἡ ὁποία καὶ δύναται νὰ τὸν καθιερώσῃ. Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὅπως ἔχουν δείξει ὅλαι αἱ ἐκλογαί, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μέχρι τοῦδε μὲ τὸ σύστημα αὐτό, δημιουργεῖ ὄχι κόμματα καὶ μάλιστα κόμματα ἀρχῶν, ἀλλὰ παρατάξεις, καλλιεργεῖ ἀντιθέσεις καὶ δημιουργεῖ συγκρούσεις, αἵτινες ὁδηγοῦν ὅπως καὶ ὡδήγησαν κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς ἀνωμαλίας καὶ μόνον εἰς ἀνωμαλίας καὶ ζημίας διὰ τὸν τόπον. Δυστυχῶς, εἰς τὴν Χώραν μας, χάρις εἰς τὰ ἐναλλασσόμενα ἐκλογικὰ συστήματα, ὅταν ἀνέρχεται εἰς τὴν ἐξουσίαν μία Κυβέρνησις, δὲν θέλει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ἀπομακρυνθῇ αὐτῆς καὶ προσπαθεῖ μὲ τεχνάσματα καὶ ἄλλα τεχνητὰ διὰ τῶν ψηφιζομένων ἐκλογικῶν συστημάτων μέσα, νὰ κρατηθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἑπομένως, ἀπὸ τὴν Νέαν Ἀγροτικὴν Κίνησιν, τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ πλειοψηφικόν, θεωρεῖται ὡς καταστρεπτικὸν διὰ τὸν τόπον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑποστηρίζομεν τὴν ἐφαρμογὴν ἁπλῆς ἀναλογικῆς, ἡ ὁποία ἡμερώνει τὸν τόπον καὶ ὑποβοηθεῖ τὴν ἄνοδον τῶν προοδευτικῶν ρευμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὸν λαόν, καὶ ἀγωνίζονται αἱ δυνάμεις αὐταὶ εἰς τὴν διαμόρφωσιν κομμάτων, ποὺ ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Τὸ νὰ λέγῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἰσάγει τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ δῆθεν ἕνα μόνιμον καὶ δίκαιον αἴτημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ἔχει βάσιν καὶ δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν πρὸς τὸν λαόν, αὐτὰ ἰσχυριζομένη, διότι τὸ ψηφιζόμενον παρ’ αὐτῆς ἐκλογικὸν σύστημα δὲν ἱκανοποιεῖ ἐκεῖνο ποὺ θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ ἐπειδὴ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ, δι’ αὐτὸ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ ὀρθότερον θὰ εἶναι ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποσύρῃ Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται σήμερον αἱ ἐκλογαὶ μὲ τὴν ἀναλογικὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις ταὐτοχρόνως νὰ ἰσχυρίζεται, ὅτι τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι μόνον τὸ πλειοψηφικόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν αὐτὸ πιστεύῃ, διατὶ δὲν τὸ ἐφαρμόζει ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς, ἐφ’ ὅσον μάλιστα δὲν ἱκανοποιεῖται καὶ τὸ αἴτημα τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ ἀντιπολίτευσις, κύριοι βουλευταί, θέλει πράγματι ἕνα δίκαιον καὶ ἔντιμον ἐκλογικὸν σύστημα καὶ τὸ παρὸν ἐκλογικὸν σύστημα, ὅπως ἐδήλωσα, δὲν ἱκανοποιεῖ αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν τῶν κομμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον δὲν γίνεται δεκτὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ ἀντιπολίτευσις ὁμοφώνως ὑποδεικνύει, δὲν νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ λέγῃ ὅτι κατὰ παραχώρησιν ψηφίζει τὸ ἀναλογικόν, ὡς ἡ ἰδία τὸ ψηφίζει, ὅταν μάλιστα ἡ ἰδία εὐθὺς ἀμέσως τὸ ἀνατρέπῃ διὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ. Αἱ παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἐκ μέρους τοῦ ἐκπροσώπου τῆς ΕΔΑ, τοῦ κ. Ἠλιοῦ, ὑπῆρξαν διὰ τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου 3, ἀρκετὰ μελετημέναι καὶ ἄξιαι μεγάλης προσοχῆς καὶ θὰ πρέπει νὰ μᾶς κάμῃ πολὺ διστακτικοὺς νὰ ψηφίσωμεν ἐκεῖνο τὸ σύστημα ποὺ οὔτε καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ εἰσηγοῦνται δύνανται νὰ τὸ τηρήσουν καὶ αὔριον νὰ τὸ ἐφαρμόσουν, διότι ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ τοὺς δώσῃ τὴν πλειοψηφίαν, διὰ νὰ συνεχίσουν νὰ κυβερνοῦν τὸν τόπον. Ἐὰν θέλωμεν, ἑπομένως, νὰ σοβαρευώμεθα, δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πράγματα ποὺ οὔτε πιστεύομεν, ἀλλὰ καὶ οὔτε δυνάμεθα νὰ τὰ ἐφαρμόσωμεν. Αἱ ὑπὸ ψήφισιν διατάξεις τοῦ ψηφιζομένου νόμου εἰς τὸ σύνολον τῶν ἄρθρων του ἀτυχῶς μᾶς ἐπαναφέρουν εἰς τὰ τεχνάσματα τοῦ κυβερνῶντος κόμματος, προσπάθεια τοῦ ὁποίου καὶ σήμερον παραμένει ὅπως, ὡς μειοψηφία τοῦ λαοῦ, δημιουργεῖ πλαστὴν ἐν τῇ Βουλῇ πλειοψηφίαν καὶ συνεχίζεται ἡ σημερινὴ κοινοβουλευτικὴ ἀνωμαλία. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ταλαιπωρηθῇ. Θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μέχρι τῆς βʹ κατ’ ἄρθρον συζητήσεως, θὰ θελήσῃ νὰ ἀπαλείψῃ μέρος τῶν κακῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου, ἰδίᾳ δὲ νὰ ἀπαλείψῃ τὴν παράγραφον 3 ὁλόκληρον, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐμπαιγμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Κύρκος, ἔχει τὸν λόγον.

§91Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀείποτε ὑπεστήριξα τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν καὶ ἀείποτε ὑπῆρξα σφοδρὸς πολέμιος τοῦ πλειοψηφικοῦ. Συνεπῶς, ὅ,τι θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ἀπόψε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἄγεται ἐκ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ ὑπολογισμοῦ. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως, κ. βουλευταί, νὰ κάμω μίαν γενικὴν παρατήρησιν. Εἶναι ἐξόχως θλιβερὸν καὶ ταὐτοχρόνως ἀποκαρδιωτικὸν τὸ νὰ ὑποστηρίζωνται ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀπόψεις περὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων, αἱ ὁποῖαι νὰ ἔχουν ἕνα χαρακτῆρα τελείως ἀνεύθυνον. Ὡσὰν οἱ ἀκούοντες, εἴτε εὑρίσκονται εἰς τὴν αἴθουσαν, εἴτε εὑρίσκονται ἐκτὸς τῆς αἰθούσης, νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνουν περὶ τῆς ὀρθότητος ἢ τῆς μὴ ὀρθότητος τῶν ἐκτιθεμένων ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀπόψεων. Βεβαίως, εἶναι δυνατόν, κατὰ πλάνην, νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ὀρθαὶ καὶ τὰς ὁποίας, ὅμως, ὁ ἴδιος πιστεύει ὡς ὀρθάς. Ἀλλ’ ὅταν εἶναι βεβαιωμένον ἐκ τοῦ ἱστορικοῦ παρελθόντος, ὅτι αἱ ἀπόψεις αὐταὶ ριζικῶς ἀντιτίθενται πρὸς τὴν πραγματικότητα, τότε, κ. συνάδελφοι, αὐτὸ τὸ ἀνεύθυνον εἶναι ἕνα βαρύτατον ἐλάττωμα τῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου μας. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βουρδουμπᾶς —καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρὼν ἐδῶ— ὅτι ἐδοκιμάσθη ἡ ἀναλογικὴ εἰς τὸ παρελθόν. Βεβαίως, ἐδοκιμάσθη. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἐδοκιμάσθη εἰς τὸ παρελθὸν τὸ πλειοψηφικόν; Καὶ ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς δοκιμασίας; Ὁσάκις εἰσήχθη τὸ πλειοψηφικόν, ὑπῆρξεν ὡς ἀποτέλεσμα ὁ ἐμφύλιος πόλεμος. Σᾶς ἀνέφερα καὶ τὴν ἄλλην φοράν, τὸ 1920. Πλειοψηφικόν. Ἀποτέλεσμα ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922. Τὸ 1933, τὸ πλειοψηφικόν. Ἀποτέλεσμα, ἡ ἀπόπειρα δολοφονίας ἐναντίον τοῦ Βενιζέλου, τὸ κίνημα τῆς 5ης Μαρτίου 1933, τὸ κίνημα τῆς 1ης Μαρτίου 1935, ἐμφύλιος πόλεμος. Ὅταν, λοιπόν, ἡ πρόσφατος ἱστορία τοῦ Ἔθνους μας μαρτυρεῖ περὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ περὶ τῶν συνεπειῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὁδηγεῖ τὸ πλειοψηφικόν, πῶς εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφοι, νὰ ἀνέρχεται διακεκριμένος συνάδελφος, ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ νὰ ὁμιλῇ περὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ, καθ’ ὃν τρόπον ὡμίλησεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς; Ἐλέχθη ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου, ζητοῦμεν νὰ ἰσχύσῃ ἕνα τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα. Καὶ ὡς τίμιον ἐκλογικὸν σύστημα μόνον ἓν ἐκ τῶν τριῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐφηρμόσθησαν ἐκ περιτροπῆς εἰς τὸν τόπον μας. Καὶ τὰ τρία αὐτὰ συστήματα ἦσαν τὸ πλειοψηφικόν, ἡ ἁπλῆ ἀναλογικὴ καὶ ἡ ἐνισχυμένη τοῦ 1951. Ὁ συνάδελφος κ. Βουρδουμπᾶς, λησμονεῖ, ὅτι ἐλέχθη ἓν ἐκ τῶν τριῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐκ περιτροπῆς ἐφηρμόσθησαν εἰς τὴν χώραν μας καὶ ἐπειδὴ καὶ τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι μέσα εἰς τὰ τρία, παραμερίζει τὰ δύο ἄλλα καὶ ρίπτει ὅλον τὸ βάρος τῆς τιμιότητος, τῆς ἠθικότητος, τοῦ ἀδιαβλήτου κλπ., εἰς τὸ πλειοψηφικόν, κατὰ προφανῆ —δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ βαρεῖαν ἔκφρασιν, ἂς εἴπω, κατὰ προφανῆ— παρερμηνείαν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων τοῦ Κέντρου καὶ κατὰ προφανῆ παρερμηνείαν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιμόνως ἀείποτε ὑπεστηρίχθησαν ἀπὸ τὴν Ἀριστερὰν τοῦ Κέντρου καὶ ἀπὸ τὴν Ἀριστεράν. Οὐδέποτε ἀπὸ τοῦ στόματος βουλευτοῦ τῆς Ἀριστερᾶς τοῦ Κέντρου ἐξηνέχθη λόγος ἐπιεικείας ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Οὐδέποτε. Καὶ ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἔχετε ἀντίρρησιν ἐπ’ αὐτοῦ, παρακαλῶ νὰ ἀνατρέξητε εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ νὰ μοῦ εἴπητε εἰς ποίαν σελίδα τῶν πρακτικῶν καὶ ἀπὸ ποῖον ὁμιλητὴν γίνεται ὕμνος ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§92Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν κ. Παπανδρέου εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 15ης Νοεμβρίου 1960 καὶ ἐκεῖ ὁ κ. Βουρδουμπᾶς δὲν τὰ ἐξέθεσε, ὅπως εἶναι ἀναγεγραμμένα. Τὰ ἐξέθεσεν, ὅπως τὸν συνέφερε, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι ἐδῶ νὰ τοῦ ἀναγνώσω τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν κ. Παπανδρέου, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς. Τὸ ἔκαμεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς σὰν ἐκεῖνον ποὺ εἶπε, ὅτι εἶπεν ὁ Χριστός, ὅτι «οὐκ ἔστι Θεός». Καὶ δὲν εἶπεν ὁλόκληρον τὴν φράσιν τοῦ Χριστοῦ «Ἄφρων εἶπεν, ἐν τῇ καρδίᾳ του, ὅτι οὐκ ἔστι Θεός». Καὶ τὸ πῆρεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, διὰ νὰ εἴπῃ ὅσας ἀνακριβείας εἶπε.

§93Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἂν συνέβη αὐτό, τὸ ὁποῖον εἴπατε, καλῇ τῇ πίστει θὰ τὸ ἔκαμε ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, ὁ ὁποῖος διέπεται ὑπὸ τοιαύτης εἰλικρινείας, τιμιότητος καὶ ἀντικειμενικότητος, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ αὐτὸ κανείς.

§94Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ. Ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 15ης Νοεμβρίου 1960 ὁ κ. Παπανδρέου ἐξεφράσθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Δὲν εἶπεν αὐτὸ ὁ κ. Παπανδρέου. Εἶπε: «Κύριοι βουλευταί,......... (ἀναγινώσκει).........».

§95Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Αὐτὸ ἐδιάβασε.

§96Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, διότι ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἄλλως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου. Ἐπίσης, ὁ κ. Παπανδρέου λέγει: «.........(ἀναγινώσκει) ..........».

§97Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κατὰ συνέπειαν, δὲν εἶναι ἐπιτυχὴς ἡ παραβολὴ μὲ τὸν Ἰησοῦν Χριστόν.

§98Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου, πρὸ ὀλίγου, ἐκδηλώνων τὰς ἀπόψεις τοῦ Κόμματος, διατὶ ἀρνούμεθα τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 3, περὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ, εἶπεν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι διαβλητόν, ἀλλ’ ὅπως ἔχει δημιουργηθῆ ἡ πολιτικὴ κατάστασις εἰς τὸν τόπον ὁδηγεῖ εἰς πόλωσιν. Ἕτερον, ἑκάτερον. Αὐτά, διὰ τὴν τάξιν. Διότι εἶχα ὑποχρέωσιν νὰ συντελέσω δι’ ὅσων εἶπον, ὥστε νὰ μὴ παρασχεθῇ αὔριον εἰς τὸ κοινὸν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου ἄλλα λέγει τὴν μίαν φορὰν καὶ ἄλλα τὴν ἄλλην.

§99Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρόεδρος Κυβερνήσεως). Κύριε συνάδελφε, διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ὁ κύριος Βουρδουμπᾶς ἔκαμεν κακὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕνας βουλευτὴς νὰ μνημονεύῃ παλαιοτέρας δηλώσεις Ἀρχηγῶν Κομμάτων καὶ νὰ τὰς ἐπικαλεῖται, διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις αὐτή, θὰ ἤθελα νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἰσχυρίσθη ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, ὅτι ἡ σημερινὴ στάσις τοῦ κ. Παπανδρέου ἔρχεται εἰς ἀντίφασιν μὲ ὅσα ἄλλοτε εἶχεν εἴπει. Ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ κ. Παπανδρέου ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐθεώρησεν ἀμφότερα τὰ συστήματα, καὶ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς καὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὡς ἀπολύτως ἀδιάβλητα. Δὲν εἶχεν δὲ ὑποχρέωσιν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν καὶ τῶν ἑπομένων φράσεων εἰς τὰς ὁποίας ἐκδηλώνει ὁ κ. Παπανδρέου τὴν προτίμησίν του ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Διότι ἐκεῖνο ποὺ προέχει, εἶναι νὰ τονισθῇ, ὅτι εἶναι ἀδιάβλητος ἡ θέσπισις τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἑπομένως, ἡ ἀναλογία εἰς τὴν ὁποίαν προέβητε μεταξὺ τοῦ Κυρίου Ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ κ. Παπανδρέου εἶναι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὀλίγον τολμηρά. Διότι ἡ φράσις τοῦ Χριστοῦ, ἀπομονωμένη, ἦτο τελείως ἀντίθετος πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν νὰ εἴπῃ. Ἄλλος ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ Θεός. Δὲν τὸ ἰσχυρίζεται ὁ Ἰησοῦς. Ὁ κ. Παπανδρέου, ὅμως, ἰσχυρίσθη ὁ ἴδιος, ὅτι εἶναι ἀδιάβλητον τὸ πλειοψηφικόν, καὶ δὲν ἐμνημόνευσεν, ἰσχυριζόμενος τοῦτο, τὴν γνώμην ἑνὸς ἄφρονος, ὅπως ὁ Ἰησοῦς.

§100Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρέμβασίς μου σκοπὸν εἶχεν νὰ ἀνασκευασθῇ ἐνδεχομένη ἀντίληψις, ὅτι ἄλλα ἔλεγεν ἄλλην φορὰν ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἄλλα τώρα. Ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι διαβλητὸν τὸ λέγομεν καὶ σήμερον. Ἐδήλωσεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος, διὰ λογαριασμὸν καὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ Κόμματος, ὅτι ἀρνούμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὴν διὰ τοῦ ἄρθρου 3 καθιερουμένην ἐπαναφορὰν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὄχι διότι τὸ θεωροῦμεν σήμερον διαβλητόν, ἀλλὰ διότι αἱ πολιτικαί του συνέπειαι εἶναι δυνατόν, κατὰ τὴν ἰδικήν μας κρίσιν, νὰ εἶναι δυσμενεῖς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πόλωσιν.

§101Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Μπακόπουλε, πράγματι, ὡς ἐξήγησεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ θέμα ἔχει τρεῖς πλευρᾶς. Πρῶτον, ἐὰν ὁ χρόνος εἶναι κατάλληλος. Δεύτερον, ἐὰν τὸ σύστημα αὐτό, εἶναι τὸ σύστημα ποὺ ζητοῦσε ὁ πολιτικὸς κόσμος, ἠθικόν, τίμιον ἀδιάβλητον. Καὶ τρίτον, ἐὰν εἶναι αὐτὸ τὸ καλλίτερον ἢ ἄλλο. Ὡς πρὸς τὸ τρίτον εἶναι οὐσία. Καὶ εἶπον, ὅτι δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν. Δὲν κατηγόρησα κανένα, ὅτι ἀπομακρύνεται τῶν ἀντιλήψεών του ἐπὶ τοῦ ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον σύστημα. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ χρόνου καὶ ἐπὶ τοῦ ἀδιαβλήτου τοῦ συστήματος, ἐπ’ αὐτῶν ἐπεκαλέσθην τοῦ κ. Ἀρχηγοῦ τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου τὰ λεχθέντα. Καὶ ἀνέφερον μάλιστα, ὅτι τὸ 1955 εἶχεν ὑποστηρίξῃ, ὅτι εἶναι μόνιμος ἡ ἀσθένεια εἰς τὸν τόπον μας, νὰ μὴ ἔχωμεν ἐγκαίρως ἐκλογικὸν σύστημα. Καὶ ὅταν μία Κυβέρνησις, φαινόμενον, ἔρχεται, καὶ μάλιστα καὶ καθορίζει ἀπὸ τὴν προηγουμένην Βουλὴν τὸ διὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογὰς σύστημα, τότε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε τοιαύτας ἀντιρρήσεις.

§102Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπεκαλέσθητε, κ. συνάδελφε, τὴν γνώμην τοῦ κ. Παπανδρέου πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἄλφα ἢ βῆτα γνώμης. Εἴπατε: Θὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὸν κ. Παπανδρέου. Ἀπάντησις θὰ πῇ ἔλεγχος, καὶ ὁ ἔλεγχος δὲν ἦτο ὀρθός.

§103Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος, διὰ νὰ συνεχίσω, νὰ συνδέσω ὅσα πρόκειται νὰ εἴπω, μὲ ἐκεῖνα ποὺ εἶπα, λόγῳ τῶν παρεμβληθεισῶν μακρῶν διακοπῶν. Ἔλεγον, λοιπόν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, νὰ διατυπώνωνται ἀπόψεις, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται εἰς σύγκρουσιν πλήρη καὶ εἰς πλήρη ἀντίθεσιν πρὸς ὅ,τι καταμαρτυρεῖ ἡ Ἑλληνικὴ πραγματικότης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παρεμβολὴν τοῦ ἄρθρου 3, ἀνεφέρθη εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ὀρθῶς εἶπεν: Διατὶ μᾶς καταγγέλετε, ὅτι εἰς τὸν νόμον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς παρεμβάλλομεν τὸ ἄρθρον 3, διὰ τοῦ ὁποίου θέλομεν νὰ νομοθετήσωμεν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς νὰ ἰσχύσῃ τὸ πλειοψηφικόν; Καὶ ἄλλοτε ἔγινεν αὐτό. Καὶ πράγματι ἔγινε. Πράγματι ἔγινε. Ἐκεῖνο, ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν ἠθέλησεν νὰ προσέξῃ, ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διέφυγεν τῆς προσοχῆς του, ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν τῇ σπουδῇ, μετὰ τῆς ὁποίας ἠθέλησε νὰ παρεμβάλῃ τὴν διάταξιν τοῦ πλειοψηφικοῦ, δὲν ἥλκυσεν τὴν προσοχήν του, εἶναι τὶ συνέβη, ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ τοῦ διπλοῦ προηγουμένου κακοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη. Διότι ἀναμφισβητήτως περὶ προηγουμένου κακοῦ πρόκειται. Διότι, δι’ ὃν λόγον ζητοῦμεν τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 3, διὰ τὸν ἴδιον λόγον θὰ ἐζητούσαμεν καὶ ἐὰν μετείχαμεν τῆς Βουλῆς τοῦ 1928, διὰ τὸν ἴδιον λόγον, τὸ ἀπεκρούσαμεν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1951, κηρυχθέντες καὶ πάλιν ὑπὲρ τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς. Δὲν εὔχομαι εἰς ὑμᾶς, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ εἰς τὴν πλειοψηφίαν, δὲν εὔχομαι τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρενέβαλον παρομοίας διατάξεις, τὸ 1928 καὶ τὸ 1951.

§104Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Κύριε Κύρκο, δὲν συμβαίνει πάντοτε τὸ ἴδιον. Ἐπ’ εὐκαιρίᾳ σᾶς πληροφορῶ, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν ἴσχυσε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1928. Τὸ 1932, ὅμως, διεξήχθησαν μὲ πλειοψηφικὸν καὶ μὲ ἀναλογικήν.

§105Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὄχι, ὄχι, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ὅπως γνωρίζετε τὸ 1928 ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος κατήργησε δι’ ἀναγκαστικοῦ νόμου τὸν νόμον τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, τὸν ὁποῖον εὗρεν ἰσχύοντα καὶ ἐξέδωκε τὸν νόμον περὶ πλειοψηφικοῦ. Ἔκτοτε δὲ ὑπεστήριζεν, ὅτι δὲν θὰ μεταβάλῃ τὸ πλειοψηφικὸν παρὰ μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐζήτει τοῦτο ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀείμνηστος Παναγῆς Τσαλδάρης. Ἀλλὰ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀπὸ λόγους εἰλικρινοῦς πεποιθήσεως ἦτο κεκυρηγμένος ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ μολονότι ἐγνώριζεν, ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ κομματικόν του συμφέρον ἐπέβαλε τὴν ἁπλῆν ἀναλογικήν, δὲν ἐζήτησε ποτὲ ἀπὸ τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον τὴν κατάργησιν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Γνωρίζετε καλῶς, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ πλειοψηφικοῦ ἦσαν 227 βουλευτικὲς ἕδρες τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐνῷ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἦσαν μόνον 23. Ἐάν, ὅμως, αἱ ἐκλογαὶ εἶχον διεξαχθῆ μὲ ἁπλῆν ἀναλογικὴν, ἦτο βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ ἦσαν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ὁ Ἀρχηγὸς, ὅμως, τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἔχων τὴν εἰλικρινῆ πεποίθησιν καὶ κεκυρηγμένον ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος δὲν ἐζήτησε τὴν κατάργησίν του καὶ τὴν θέσπισιν τῆς ἀναλογικῆς. Περὶ τὸ τέλος τῆς περιόδου 1928–1932 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, μὴ ἀναμένων τὴν γνώμην τοῦ Παναγῆ Τσαλδάρη, ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην τῆς ἀλλαγῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ἐψήφισεν τὸν νόμον τῆς ἀναλογικῆς μὲ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς.

§106Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς διακόψω, διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ κάμετε ὁλόκληρον τὴν ἀνάπτυξιν αὐτήν, διότι δὲν διαφωνεῖτε εἰς ὅ,τι εἶπον. Καὶ οὔτε ἐδιάβασα ἀπὸ τὰ βιβλία ὅσα συνέβησαν πρὸ 30 ἐτῶν, διότι ἤμην μέσα εἰς τὴν πολιτικὴν ζωήν, ἤμην ἤδη ἐν ἔτει 1926 Γεν. Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἡ ἡλικία καὶ τῶν δυό μας ἀρκετὰ προχωρημένη. Λοιπόν, τὸ 1928 ἐθεσπίσθη ἓν ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ πλειοψηφικόν. Περὶ τὸ τέλος τῆς περιόδου ἐθεσπίσθη, τὸ καλοκαῖρι τοῦ 1932, ἡ ἀναλογικὴ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς. Αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Σεπτεμβρίου ἐγένοντο μὲ τὴν ἀναλογικὴν καὶ αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1933 ἐγένοντο μὲ τὸ πλειοψηφικόν, βάσει νόμου προηγηθέντος τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1932.

§107Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὀρθῶς, κ. Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὶ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὸν Ἐλευθέριον Βενιζέλον νὰ παραβιάσῃ ὅσα διεκήρυττε καὶ ἐπίστευεν ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον 4ετίαν; Ἐὰν ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰσηγήθη τὴν ἁπλῆν ἀναλογικὴν μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, ἦτο ἀφ’ ἑνὸς μέν, διότι ἐγνώριζεν, ὅτι ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἦτο ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ δὲν θὰ ἐζήτει ποτὲ τὴν κατάργησιν τοῦ πλειοψηφικοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπίστευεν καὶ τὴν θέσπισιν τῆς ἀναλογικῆς, ἀφ’ ἑτέρου δέ, διότι ἡ διαρρεύσασα 4ετία ἠνάλωσεν τὴν λαϊκὴν ἐπιρροὴν τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ κίνδυνος μέγας ὡς ἐκ τούτου ὑπῆρχε νὰ συμβῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ 1932 ὅ,τι συνέβη καὶ τὸ 1920. Καὶ ἐσκέφθη ὁ πολιτικὸς αὐτὸς ἀνήρ, δὲν κάνουμε μίαν καταγραφὴν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων καὶ ἀναλόγως καθορίζομεν ἐν συνεχείᾳ τὴν πορείαν μας; Καὶ ἦλθεν ἡ καταγραφὴ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὴν γνωστὴν ἰσορροπίαν τῶν ἀντιπάλων πολιτικῶν δυνάμεων. Καὶ ἡττήθη εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1933 ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ἀπὸ τὰς δυνάμεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐπλειοψήφισε τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Εἶναι δὲ γνωστόν, τὶ ἐπηκολούθησεν ἐν συνεχείᾳ. Τὸ κίνημα τοῦ 1933 ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Πλαστήρα, ἡ ἀπόπειρα δολοφονίας κατὰ τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου καὶ τὸ κίνημα τοῦ 1935, δηλαδή, ἐμφύλιος πόλεμος.

§108Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Κύριε Κύρκο, ἐπειδὴ συνεργάζεσθε μὲ τὸν κ. Τσιριμῶκον, ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὶ ἀνέφερεν ὁ κ. Τσιριμῶκος, σχετικῶς μὲ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Εἶπεν, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Ἐλευθέριος Βενιζέλος, προέβη εἰς τὴν θέσπισιν τῆς ἁπλῆς ἀναλογικῆς, διὰ νὰ πέσῃ εἰς τὰ μαλακά. Συνεπῶς, δὲν ἐπρόκειτο περὶ καταγραφῆς τῶν πολιτικῶν δυνάμεων.

§109Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Βουρδουμπᾶ, δὲν συνεργάζομαι πλέον μὲ τὸν κ. Τσιριμῶκον. Εἶμαι ἀνεξάρτητος. Εἴπαμεν τὸ ἴδιον πρᾶγμα. Ἐγὼ τὸ εἶπον εὐπρεπέστερα. Δὲν εἶπον μέν, ὅτι ἡ θέσπισις τῆς ἀναλογικῆς σκοπὸν εἶχε νὰ πέσῃ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος εἰς τὰ μαλακὰ λόγῳ τῆς φθορᾶς, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποστῆ, ἀλλὰ διὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπογραφὴν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Ἰδοὺ τὶ συνέβη μὲ τὸ πλειοψηφικόν, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ 1951 καὶ μὲ τὴν Βουλὴν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸν νόμον τοῦ πλειοψηφικοῦ. Εἶναι γνωστόν, κ. βουλευταί, τὶ συνέβη μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν τὸν νόμον τοῦ 1951 καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια πράγματα. Δὲν εἶναι ὀρθόν, λοιπόν, νὰ ἐπικαλούμεθα δύο κακὰ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα ὡδήγησαν τὸν τόπον, τὸ μὲν πρῶτον εἰς τὸ χεῖλος τῆς ἀβύσσου, τὸ δὲ δεύτερον εἰς μίαν ἀνωμαλίαν, διότι ἀνωμαλία εἶναι νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύεται εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ἡ πραγματικὴ πλειοψηφία τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ νὰ ἐμφανίζεται ὡς μειοψηφία βουλευτική. Δὲν εἶναι ὀρθόν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐπικαλούμεθα τὴν ὕπαρξιν κακῶν προηγουμένων διὰ νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτά. Ἀλλά, κ. βουλευταί, ὅταν ἠρωτήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ παρενεβλήθη ἡ διάταξις τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀπήντησεν, ὅτι τὴν διάταξιν αὐτὴν τὴν ἐσκέφθη διὰ νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν μέλλουσαν Βουλὴν νὰ συζητῇ μετὰ τὰς ἐκλογὰς τὴν σύνταξιν νέου ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1958, εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅλοι ἐβάλατε κατὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ ἐζητούσατε τὴν μεταβολήν. Διὰ νὰ ἀπαλλάξω, λοιπόν, τὴν μέλλουσαν Βουλὴν ἀπὸ τὴν φροντίδα ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ συζητῇ ἐκλογικὸν νόμον, θέτω τὴν διάταξιν αὐτήν. Κύριοι βουλευταί, πιστεύετε εἰλικρινῶς, ὅτι ἐὰν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 3 ἡ μέλλουσα Βουλὴ δὲν θὰ συζητήσῃ ἐκλογικὸν νόμον; Δὲν ὑποθέτω, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ εἷς ἐξ ἡμῶν ὁ ὁποῖος θὰ πιστεύῃ, ὅτι δὲν θὰ συζητήσωμεν ξανὰ ἐκλογικὸν νόμον.

§110Θ. ΛΥΜΠΕΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ συζητήσωμεν ξανὰ ἐκλογικὸν νόμον.

§111Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀναθεωρῶ τὴν φράσιν μου, λέγων, ὅτι ὑπάρχει εἷς. Πλὴν τῆς ἰδικῆς σας ἀντιρρήσεως, δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἄλλος. Διότι ἢ θὰ ὑπάρξῃ πλειοψηφία Κυβερνητικὴ ἢ δὲν θὰ ὑπάρξῃ πλειοψηφία κυβερνητική. Ἐὰν δὲ ὑπάρξῃ πλειοψηφία κυβερνητική, ὅπερ ἀπίθανον δι’ ἐμέ, τότε τίνα λόγον θὰ ἔχῃ νὰ φανῇ τόσον ἀγνώμων πρὸς τὸν νόμον, ὅστις μετὰ (4) ἔτη τῆς ἔδωσε καὶ πάλιν τὴν πλειοψηφίαν; Ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ πλειοψηφία κυβερνητικὴ καὶ ὑπάρξῃ πλειοψηφία ὅλων τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐφ’ ὅσον δεδομένη εἶναι ἡ ἀντιπάθεια ὅλων τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπὶ τῆς διατάξεως τοῦ πλειοψηφικοῦ, θὰ καταργήσουν τὴν διάταξιν αὐτήν. Εἴτε, λοιπόν, ἔχομεν πλειοψηφίαν κυβερνητικήν, εἴτε ἔχομεν πλειοψηφίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ἄρθρον 3 δὲν πρόκειται νὰ ἰσχύσῃ. Δὲν πιστεύω δέ, ὅτι σοβαρῶς ἡ Κυβέρνησις παρεμβάλλει τὸ ἄρθρον 3 μὲ τὴν πρόθεσιν καὶ ὅταν εἰς τὴν νέαν Βουλὴν ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀδύνατον, καὶ ὅταν ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πλειοψηφικόν. Ἐὰν ὑπάρχῃ, κ. συνάδελφοι, τίς, ἐὰν ὑπάρχῃ Κόμμα ἐν τῇ αἰθούσῃ αὐτῇ ποὺ νὰ φοβῆται τὸ πλειοψηφικόν, ὡς ὁ διάβολος τὸ θυμίασμα, εἶναι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε. Εἶναι μόνον ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ε. Ρ.Ε., διότι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι μεστὸν κινδύνων καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς κατασφαλίσεως. Ἡ ἐνισχυμένη ἀποτελεῖ κατὰ 80% κατασφάλισιν διὰ τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι θὰ διατηρήσῃ τὰς κομματικάς του δυνάμεις. Καὶ δὲν εἶναι μαθημένη ἡ Ε.Ρ.Ε. νὰ παίζῃ τὴν πολιτικήν της ὑπόστασιν κορώνα γράμματα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι καλλίτερον νὰ μὴ προβάλλεται, διότι κακὰ προηγούμενα δὲν ἀποτελοῦν ὑπόδειγμα πρὸς μίμησιν. Ἡ δὲ ἐπιχειρηματολογία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῶν πραγμάτων.

§112Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Ἀφοῦ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ἀντεκρούσατε, θὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ ἕνα ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον σεῖς ὁ ἴδιος θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνθυμῆσθε. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν. Κύριοι, ἐὰν ἔλθετε σεῖς ὡς πλειοψηφία ἀλλάξατέ το. Ἑπομένως, ὁλόκληρος αὐτὴ ἡ ἐπιχειρηματολογία τὴν ὁποίαν χρησιμοποιεῖτε, δὲν ἦτο ἀναγκαία, διότι ἔχει γίνει παραδεκτὸν ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους τὸ τμῆμα τῆς ἐπιχειρηματολογίας τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἔχωμεν ἡμεῖς πλειοψηφίαν, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχῃ πλειοψηφία ἀντίθετος πρὸς τὴν Ε.Ρ.Ε. Διατί, λοιπόν, αὐτὸς ὁ φόβος, ὁ ὁποῖος σᾶς κατέχει; Διατὶ φοβεῖσθε αὐτὸ τὸ ἄρθρον; Διατὶ δὲν τὸ ψηφίζετε, ἀφοῦ σᾶς συμφέρει; Ἀφοῦ ἔχετε προεξοφλήσει, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε. δὲν θὰ πάρῃ πλειοψηφίαν; Συνέλαβα μάλιστα καὶ μίαν σκέψιν σας, ἡ ὁποία μοῦ χρειάζεται. Εἴπατε, ὅτι εἶναι λίαν ἀπίθανον καὶ μετέπειτα προσθέσατε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἡ Ε.Ρ.Ε. νὰ πάρῃ τὴν πλειοψηφίαν μολονότι μόνον διὰ τὸν νόμον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν πάρῃ. Αὐτὴ ἡ φράσις εἶναι πολὺ οὐσιώδης, ἀναιρεῖ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν σχετικῶς μὲ τὸν νόμον ὡς ἀποβλέποντα διὰ πονηρῶν μέσων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. Πράγματι, ἔχετε δίκαιον, ὁ νόμος δὲν ἐξασφαλίζει εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. τὴν πλειοψηφίαν. Ἡ Ε.Ρ.Ε. θὰ τὴν πάρῃ διὰ τοῦ τελευταίου σκέλους τοῦ συλλογισμοῦ σας, τοῦ λαοῦ. Ἑπομένως, ὁ λόγος σας, ἐνῷ εἶχεν ὡς σκοπὸ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι μυστηριώδεις εἶναι αἱ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ποῖος ξεύρει διὰ ποίους λόγους ἐθεσπίσθη καὶ τὸ πρῶτον ἄρθρον διὰ τοῦ ὁποίου καθορίζεται τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἀλλὰ καὶ τὸ τρίτον ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁρίζομεν διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς τὸ πλειοψηφικόν, ἀποδείξατε κατὰ βάθος, τὸ ἀντίθετον. Ὅτι ὁ νόμος εἶναι ὁ πλέον ἀδιάβλητος ποὺ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ πλειοψηφίαν εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε., ἄρα ὄχι μὲ 36 ἢ 37% ποὺ εἶναι πράγματι ἀδύνατον ἀλλὰ καὶ μὲ 40 καὶ 42% δὲν ἐξασφαλίζει πλειοψηφίαν εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ μόνον διὰ τοῦ λαοῦ εἶναι δυνατὸν ἡ Ε.Ρ.Ε. νὰ πάρῃ τὴν πλειοψηφίαν. Καὶ αὐτὸ μὲν εἶναι ζήτημα οὐσίας, εἶναι ζήτημα θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ διαφορᾶς κρίσεως μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἐμοῦ. Σεῖς μὲν νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ δώσῃ ὁ λαὸς τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε., ἐγὼ πιστεύω, ἀντιθέτως, ὅτι θὰ τὴν δώσῃ καὶ θὰ τὴν δώσῃ ὁπωσδήποτε, ἀλλὰ ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται περὶ μελλοντικοῦ γεγονότος, περὶ τοῦ ὁποίου ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην. Πάντως, ἐβεβαιώσατε ἀπόψε, ὅτι ὁ νόμος δὲν κατασκευάζει πλειοψηφίαν. Μὲ συγχωρεῖτε ποὺ ἀπεκάλυψα αὐτὸ τὸ ὡραῖον συμπέρασμα τοῦ λόγου σας. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Δεξιᾶς).

§113Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπὴν, ἀγαπητέ κ. Πρόεδρε καὶ Ἀντιπρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ ἠθελήσατε νὰ παρερμηνεύσητε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὑπεστήριξα. Καταβάλλετε καὶ ὡς Κυβέρνησις καὶ ὡς πλειοψηφία, φιλοτίμους προσπαθείας καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 3 ἐπεκτείνετε τὰς προσπαθείας αὐτάς, διὰ νὰ ἀποκτήσετε πλειοψηφίαν, ὄχι ἐκ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ἐκ τοῦ νόμου. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι παρὰ τὰς φιλοτίμους προσπαθείας, τὰς ὁποίας καταβάλλετε, παρὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσατε καὶ ἀντιθέτως πρὸς ὁλόκληρον τὴν παράταξιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρὰ τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε νὰ ψηφίσετε —καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω τώρα διατὶ ἐπιδιώκετε νὰ τὸ ψηφίσετε— παρὰ πάντα ταῦτα, δὲν θὰ τὴν πάρετε τὴν πλειοψηφίαν, διότι θὰ τιμωρήσῃ καὶ ὑμᾶς ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅπως ἐτιμώρησε καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκ κομματικῆς ἰδιοτελείας ἐνεργήσαντες εἰς τὸ παρελθὸν ἠθέλησαν νὰ μετέλθουν μεθόδους καὶ μέσα ὡς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σεῖς μετέρχεσθε. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ λαὸς εἰς τὴν μέσην καὶ ἐπρόκειτο μόνον ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου νὰ προέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, βεβαίως, θὰ εἴχετε πάρει τὴν πλειοψηφίαν, ἀλλὰ ὑπάρχει ὁ λαὸς εἰς τὴν μέσην καὶ ὅπως σεῖς εὑρίσκετε ἐφευρήματα διὰ τῶν ὁποίων θέλετε ἐκ τῶν προτέρων νὰ κατασκευάσετε ἀποτελέσματα συμφέροντα εἰς ὑμᾶς, ἔχει καὶ ὁ λαὸς ἀρκετὴν εὐφυΐαν καὶ ἀρκετὴν ἐπιτηδειότητα, ὥστε νὰ ἐφευρίσκῃ ἀντεφευρήματα διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἀντιπαλαίσῃ κατὰ τῶν ἰδικῶν σας ἐφευρημάτων καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ τρέφω βαθεῖαν πίστιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι δημοκρατικὸς ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν πιστεύει εἰς τὰς δημοκρατικὰς δυνάμεις τοῦ λαοῦ, ἐπειδὴ ἐγὼ τρέφω αὐτὴν τὴν βαθεῖαν πίστιν, εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος, ὅτι παρ’ ὅλας αὐτὰς τὰς μεθόδους, ὅτι παρ’ ὅλα αὐτὰ τὰ ἐφευρήματα καὶ τὰ τεχνάσματα, δὲν θὰ κατορθώσετε νὰ ἐπιτύχετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε νὰ ἀποκτήσητε, δηλαδή, αὐτοδύναμον πλειοψηφίαν.

§114Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Τότε τὶ φοβεῖσθε;

§115Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὶ θὰ εἴπῃ τὶ φοβεῖσθε, παλαίομεν διὰ νὰ διευκολύνωμεν καὶ τὸ ἔργον τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι ἀνάγκη, δηλαδή, νὰ βάλωμεν καὶ τὸν λαὸν νὰ παλαίῃ καὶ ἐξ ἴσου ἐρρωμένως, ὅσον παλαίομεν καὶ ἡμεῖς, παλαίομεν διὰ νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, τὴν ἀνεπηρέαστον ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Ἀλλά, κ. συνάδελφοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπεκαλέσθη καὶ ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα ἀντλῶν καὶ αὐτὸ πάλιν ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ κατὰ προφανῆ παρερμηνείαν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη. Ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος κ. Παπανδρέου, ὑπεστήριξεν ἄλλοτε, ὅτι θὰ πρέπει νὰ γίνῃ μία συνταγματικὴ μεταρρύθμισις καὶ νὰ καθορισθῇ διὰ συνταγματικῆς διατάξεως—ἔχει βάρος αὐτὸ νὰ καθορισθῇ διὰ συνταγματικῆς διατάξεως— ὅτι οὐδέποτε ἤθελε γίνει τροποποίησις ἐκλογικοῦ νόμου, ἡ τροποποίησις αὐτὴ δὲν θὰ ἰσχύσῃ διὰ τὰς ἀμέσους ἐκλογάς, ἀλλὰ διὰ τὰς μεθεπομένας.

§116Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντιπρ. Κυβερνήσεως). Αὐτὸ εἶναι σημαντικὸν τὸ ὁποῖον λέγετε. Λυποῦμαι, διότι λέγων, αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ἦλθεν εἰς κἄποιαν ἀντίφασιν, χωρὶς νὰ τὸ θελήσῃ καὶ χωρὶς νὰ τὸ σκεφθῇ πρὸς τὴν ἄλλην ἀνακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἐφέτος, ὁπότε εἶπεν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν μολονότι εἶναι ἀδιάβλητον, λόγῳ τῶν συνθηκῶν τῶν ἰσχυουσῶν σήμερον, δὲν πρέπει νὰ θεσπισθῇ, καὶ τὸ ἀποκρούει. Πῶς συμβιβάζεται αὐτὴ ἡ τελευταία δήλωσις πρὸς τὴν θεωρίαν, ὅτι πρέπει συνταγματικῶς νὰ ὁρισθῇ, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα πρέπει νὰ ψηφίζεται πάντοτε διὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς; Προσωπικῶς, ὅπως γνωρίζεται, εἶμαι ἐναντίον τῶν δογματισμῶν εἰς τὸ πρόβλημα τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Ὑπάρχουν περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι χρειάζονται συγκέντρωσιν δυνάμεων καὶ ὑπάρχουν ἄλλαι περίοδοι κατὰ τὰς ὁποίας χρειάζεται διαχωρισμός, δημιουργία νέων Κομμάτων, χρειάζεται νὰ δοθῇ ὑπὸ τοῦ νόμου ἡ εὐκαιρία αὐτὴ καὶ νόμος δίδων τοιαύτην εὐκαιρίαν εἶναι ἡ ἀναλογική. Εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουν τὸ πλειοψηφικόν. Πῶς ἠμπορεῖ νὰ γνωρίζῃ κανεὶς τὶ ἐπιτρέπουν αἱ περιστάσεις εἰς τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς, καὶ πῶς ὑπεστήριξε, ὅτι πρέπει εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ ὁρισθῇ, ὅτι δὲν θὰ ψηφίζῃ ἡ Βουλὴ ἐκλογικὸν νόμον, παρὰ μόνον διὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς καὶ πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ κανεὶς βάσει τῶν συλλογισμῶν τοῦ κ. Παπανδρέου, τὶ εἶναι σκόπιμον καὶ τὶ δὲν εἶναι, τὶ ἐπιτρέπουν καὶ τὶ δὲν ἐπιτρέπουν αἱ περιστάσεις εἰς τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς; Ἐγώ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δογματίζῃ κανεὶς εἰς καμμίαν περίπτωσιν. Τὸ ὀρθότερον εἶναι νὰ μὴ θεσπίσωμεν τίποτε διὰ τοῦ Συντάγματος. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγομεν συχνὰ ὅτι τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ ὁρίσῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, εἶναι ἐσφαλμένον, διότι δὲν γνωρίζει κανεὶς αἱ ἱστορικαὶ συνθῆκαι ποῖον ἐκλογικὸν σύστημα ἐπιβάλλουν, τὶ ἐπιτρέπουν. Δεύτερον, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ὁρίσῃ τὸ Σύνταγμα, ὅτι οὐδέποτε θὰ ψηφίζεται ἐκλογικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ἰσχύσῃ εἰς τὰς ἀμέσως ἑπομένας ἐκλογάς, διότι ἠμπορεῖ κάλλιστα νὰ ψηφισθῇ ἐκλογικὸς νόμος καὶ 45 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἠμπορεῖ κάλλιστα νὰ πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἐκλογικὸς νόμος, ὅπως τὸ ἔκανε ἡ Κυβέρνησις ἡ ἰδική μας, ἡ Κυβέρνησις «φαινόμενον», ὅπως τὴν ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, ἓν ἔτος πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ἐπίσης, ὑπάρχουν περιστάσεις, ὅπως αἱ σημεριναί, ὅπου εἶναι δυνατὸν διὰ λόγους γενικωτέρους νὰ ὁδηγηθῇ κανεὶς εἰς τὴν θέσπισιν καὶ τοῦ μεταβατικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ τοῦ ἀπωτέρου, δηλαδή, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἰσχύσῃ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Ὅλα εἶναι δυνατά. Δι’ αὐτὸ καλλίτερον νὰ μὴ δογματίζῃ κανεὶς καὶ νὰ μὴ λέγῃ, ὅτι πρέπει τὸ Σύνταγμα νὰ ὁρίσῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, προκειμένου περὶ τῆς ρευστοῦς πολιτικῆς πραγματικότητος. Ἡ πολιτικὴ πραγματικότης πρέπει νὰ εἶναι ρευστή, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ πολιτικὴ πραγματικότης εἶναι ρευστή, πρέπει καὶ αἱ σκέψεις νὰ εἶναι εὔκαμπτοι καὶ ρευστοί. Τὰ πάντα ρεῖ, ἀγαπητέ κ. Κύρκο, καὶ ἑπομένως, εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ παγιώνωμεν καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔπειτα νὰ καθιστοῦν ἀδύνατον τὴν ὁμαλήν, τὴν γόνιμον καὶ τὴν ὀργανικὴν ἐξέλιξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς.

§117Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τὰ ὅσα εἴπατε, θὰ συνομολογήσετε, ὅτι δὲν μὲ ἀφοροῦν. Ἀφοροῦν τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου. Ἀλλὰ ἐγὼ ὑπέμνησα πρὸς τὴν Βουλήν, τὶ ἀκριβῶς, εἶπεν ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι δηλαδή, πρέπει νὰ θεσπισθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος ἡ περίπτωσις τῆς ψηφίσεως ἀπὸ μίαν Βουλὴν ἐκλογικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἰσχύσῃ διὰ τὰς ἀμέσως ἑπομένας ἐκλογάς, ἀλλὰ διὰ τὰς μεθεπομένας. Ἂν τὸ ἐπεκαλέσθην αὐτό, τὸ ἐπεκαλέσθην, διότι ἠθέλησεν ἐξ αὐτοῦ νὰ ἀντλήσῃ ἐπιχείρημα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ὅταν ὁ κ. Παπανδρέου ἐδήλωσεν, ὅτι ἡμεῖς θὰ καταψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον 3, ἐξέφρασε τὴν ἔκπληξίν του, διὰ ποῖον λόγον σεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπεστηρίξατε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἀντιδρᾶτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ δὲν θέλετε νὰ ψηφίσητε τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς; Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν τὸ ἕνα μὲ τὸ ἄλλο. Ἐὰν ὑπῆρχε Συνταγματικὴ διάταξις καὶ ἐψηφίζετο νόμος, ἕνας νόμος θὰ ἐψηφίζετο, δὲν θὰ ἐψηφίζοντο ταυτοχρόνως δύο νόμοι. Καὶ ποῖον λόγον θὰ εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία, ὅπως ὀρθῶς εἶπε προηγουμένως ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀνελάμβανε τὴν εὐθύνην νὰ ψηφίσῃ ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἴσχυε διὰ τὰς ἐκλογὰς τὰς ἑπομένας, ἀλλὰ θὰ ἴσχυε διὰ τὰς μεθεπομένας ἐκλογάς, ὁπότε δὲν θὰ ἦτο εἰς θέσιν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ ἡ πλειοψηφία ἐκείνη νὰ γνωρίζῃ, τί θὰ συνέβαινεν ἀκριβῶς μετὰ μίαν τετραετίαν, πενταετίαν ἢ τριετίαν καὶ ποῖαι θὰ ἦσαν αἱ καταστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἰσχύσῃ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον θὰ ἐψήφιζε; Δὲν ἔχει, λοιπόν, καμμίαν σχέσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριζεν ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου μὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Μακρῆς, καμμίαν ἀπολύτως σχέσιν. Καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς ἀπόψεως, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ Πρόεδρος κ. Παπανδρέου νὰ ἀντλοῦνται ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ ἡ παρεμβολὴ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3. Κύριοι, τὸ ἄρθρον 3 ἀποβλέπει εἰς ἕνα τριπλοῦν ἐπηρεασμόν. Κατὰ τὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς συζήτησιν ἀνέφερα διπλοῦν ἐπηρεασμόν, ἡ ἔκτοτε ὅμως βαθυτέρα μελέτη τοῦ πράγματος μὲ ἔπεισεν, ὅτι ὑπάρχει τριπλοῦς ἐπηρεασμός. Ὁ ἐπηρεασμὸς ἀποβλέπει πρῶτον εἰς τὸν λαόν. Θέλετε ὁμαλότητα; Θέλετε ἡσυχίαν; Θέλετε νὰ ἀποφεύγετε ἐκλογάς; Θέλετε, θέλετε, θέλετε; Ὅλα αὐτὰ σᾶς τὰ ἐξασφαλίζω ἐγώ. Δόσατέ μου πλειοψηφίαν, διότι, ἐὰν δὲν μοῦ δώσετε πλειοψηφίαν, διαλύω τὴν Βουλὴν καὶ ἐνεργῶ ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν. Μὲ αὐτὸ καλλιεργεῖται, ἰσχυούσης ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ἐκλογικὴ ψυχολογία πλειοψηφικοῦ καὶ ὑπολογίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐκ τῆς ψυχολογίας αὐτῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀναπτυχθῇ προεκλογικῶς ἔχει ἐκείνη νὰ ὠφεληθῇ. Σφάλμα, κατ’ ἐμέ. Καὶ θὰ πληρώσῃ τὸ τίμημα τοῦ σφάλματος αὐτοῦ.

§118ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως). Ἀφήσατε νὰ πληρώσῃ.

§119Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω χρέος νὰ τὸ εἴπω. Διότι σᾶς εἶπον, ὅτι ἐγὼ δὲν ἄγομαι ἀπὸ καμμίαν βλέψιν κομματικὴν ἢ ἰδιοτελῆ καὶ παλαίω ἕνδεκα χρόνια διὰ τὴν ἀναλογικὴν καὶ δὲν πρόκειται πρώτην φορὰν νὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν ἀναλογικήν. Πρῶτος, λοιπόν, ἐπηρεασμός. Δεύτερος ἐπηρεασμός, ὁ στρεφόμενος πρὸς τοὺς βουλευτάς. Πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν σήμερον τὴν πτέρυγα τῆς πλειοψηφίας, ἐπισκοποῦντες τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία διαμορφώνεται, βάσει τοῦ νέου πλέον ἐκλογικοῦ νόμου, εἰς τὴν ἐπαρχίαν των, βλέπουν, ὅτι θὰ εἶναι ἁπλοῖ νεροκουβαλητάδες. Ὑπάρχει ἡ αὐτοσυντήρησις, ὁ λόγος τῆς αὐτοσυντηρήσεως, τῆς ἐπιβιώσεώς των. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναζητήσουν ἀλλαχοῦ στέγην ἀσφαλεστέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν προσφέρει σήμερον ὁ συνδυασμὸς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ εἰς αὐτοὺς ἀπευθύνεται ὁ ἐπηρεασμός. Προσέξατε, ἐὰν τυχόν...

§120Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Τοιαύτας πονηρὰς σκέψεις δὲν τὰς κάμνομεν.

§121Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἀλλοίμονόν σας, ἐὰν δὲν ἐκάνατε αὐτὰς τὰς σκέψεις. Ἐξέχετε εἰς αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς σκέψεις, ὄχι σεῖς προσωπικῶς, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ε.Ρ.Ε. ἐξέχει εἰς αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὰς σκέψεις.

§122Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Μᾶς διδάσκετε;

§123Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Προσέξατε, λοιπόν, μὴ ἀναζητῆτε ἀλλαχοῦ στέγην, διότι, δὲν εἶμαι, βέβαια, εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ἐκ τῶν προτέρων, ἐὰν ἡ στέγη αὐτή, τὴν ὁποίαν θὰ ζητήσετε θὰ εἶναι ἀσφαλεστέρα. Περὶ ἑνὸς ὅμως πράγματος μπορῶ, ἀπὸ τοῦδε, νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι μεθαύριον, μὲ τὸ πλειοψηφικόν, θὰ εὑρεθῆτε ἐκτὸς συνδυασμοῦ καὶ τότε πλέον ὁ θάνατος θὰ εἶναι ὁριστικός. Καὶ τρίτος ἐπηρεασμὸς εἶναι ὁ στρεφόμενος πρὸς τὰ ὄργανα τὰ δημόσια. Τὸ δημόσιον ὄργανον, κ. συνάδελφοι, διαμορφωμένον μάλιστα, ὡς ἔχει διαμορφωθῆ ἀπὸ τὴν ἑξαετῆ διακυβέρνησιν τοῦ τόπου, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ε.Ρ.Ε., τὸ δημόσιον ὄργανον ἔχει γίνει ὄργανον κομματικόν. Δὲν γνωρίζω καὶ δὲν θέλω νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι ἄνωθεν ἐνεπνεύσθη αὐτὸ τὸ πνεῦμα, ὅμως εἰς τὰ δημόσια ὄργανα ἐδημιουργήθη πλέον ἡ συνείδησις, ὅτι ἡ Ε.Ρ.Ε. κατορθώνει, πότε μὲ τὸν νόμον τοῦ 1956, πότε μὲ τὸν νόμον τοῦ 1958, πότε μὲ τὸν νόμον τοῦ 1961, νὰ γίνεται πλειοψηφία. Ἑπομένως καὶ αὔριον Κυβέρνησιν Ε.Ρ.Ε. θὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ. Ἐὰν δὲν τὴν ἀντιμετωπίσῃ τώρα, θὰ γίνῃ τοῦτο μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Καὶ τὸ ὄργανον, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ ἐκεῖνο ἀνάγκην νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του εἰς τὸν ἑκάστοτε κρατοῦντα, ἐμπνεόμενον ἀπὸ τὴν σκέψιν αὐτήν, παύει πλέον νὰ εἶναι ὄργανον τοῦ Κράτους καὶ ἀποβλέπει, ἄλλο κατὰ τρόπον σιωπηρόν, ἄλλο κατὰ τρόπον ἔκδηλον καὶ ἄλλο κατὰ τρόπον προηγητικόν, νὰ ὑπηρετῇ τὰ στενὰ κομματικὰ συμφέροντα τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸς ὁ σκοπὸς τοῦ τριπλοῦ ἐπηρεασμοῦ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἄρθρου 3 εἰς τὸ προκείμενον σχέδιον νόμου καὶ τίποτε πέραν αὐτοῦ. Ὅλα, ὅσα λέγονται, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν δίδει ἰσχυρὰς Κυβερνήσεις, ὅτι, ὅτι, ὅτι, εἶναι μῦθοι. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπανέλθω, τὸ ἀπέδειξα διὰ τῆς ἐπικλήσεως τῶν ἱστορικῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὸν τόπον μας ἀπὸ τὸ 1920 καὶ μέχρι τοῦ 1952. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ πρέπει αὐτὴν τὴν τακτικὴν νὰ τὴν ἀφήσωμεν. Θὰ πρέπει ἡ Κυβέρνησις, πλειοψηφία καὶ Βουλὴ νὰ ἀποβλέψωμεν εἰλικρινῶς εἰς τὸ νὰ προικίσωμεν τὸν τόπον μας μὲ ἕνα ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἰσότιμον συμμετοχὴν ὅλων τῶν κομμάτων εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐὰν φοβῆσθε τὴν διόγκωσιν τῆς Ἀριστερᾶς, δὲν τὴν ἀποφεύγετε μὲ τεχνάσματα ἐκλογικά, δὲν τὴν ἀποφεύγετε μὲ μανοῦβρες ἐκλογικές, δὲν τὴν ἀποφεύγετε μὲ διατάξεις ψηφοκλοπικάς. Ὄχι, διογκώνετε ἀντιθέτως τὴν Ἀριστεράν. Διότι πᾶσα τοιαύτη διάταξις, ἐξεγείρουσα πέραν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀποφασισμένοι νὰ ψηφίσουν τὴν Ἀριστεράν, ἐξεγείρουσα τοὺς δημοκρατικοὺς ψηφοφόρους, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸ Κέντρον καὶ εἰς τὴν Δεξιὰν τοῦ Κέντρου, ἐξεγείρουσα ἀκόμη–ἀκόμη καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καλοπίστως ἐψήφισαν τὴν Ε.Ρ.Ε. τὸ 1958, ὅτι διὰ τοιούτων μεθόδων βιασμοῦ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καταβάλλεται προσπάθεια νὰ δημιουργηθῇ μία πλειοψηφία, διογκώνει τὸ ρεῦμα, διογκώνει τὴν δύναμιν. Δόσατε εἰς τὸν τόπον ἕναν ἐκλογικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἀνεπηρέαστον ἔκφρασιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ καὶ θὰ προσφέρετε τὴν μεγαλυτέραν ὑπηρεσίαν. Ἐὰν καὶ μὲ τὸν νόμον αὐτὸν ἔλθῃ ἡ Ἀριστερά, μὲ τοὺς συμμάχους, τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ, πλειοψηφία, τότε ὀφείλετε νὰ παραδώσετε τὴν ἐξουσίαν. Καὶ θὰ τὴν παραδώσετε. Σᾶς ὑπενθυμίζω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε κἄποτε ὁ Γαμβέτας: «Ὅταν ὁ λαὸς θὰ ἀποφανθῇ, δὲν ὑπάρχει ἄλλο τι, εἰμὴ ἡ παραίτησις ἢ ἡ ὑποταγή». (Χειροκροτήματα).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Β. Ἐφραιμίδης.

§125Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι, συζητουμένου τοῦ ἄρθρου 3, ὁ λόγος δὲν εἶναι καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ εἶναι, ἐὰν τὸ πλειοψηφικὸν ἔχῃ ἀρετὰς ἢ μειονεκτήματα, ἐὰν εἶναι ἔντιμον ἢ ἀνέντιμον. Καὶ ἡμεῖς καὶ τὰ ἄλλα Κόμματα καὶ εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις ἔχουν διατυπώσει τὰς ἀπόψεις των ἐπὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκτεθοῦν καὶ πάλιν αἱ ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἐὰν τοῦτο ἐπρόκειτο νὰ ἰσχύσῃ κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ἀλλά, κατὰ τὸ ἄρθρον 3 τὸ πλειοψηφικὸν θὰ ἰσχύσῃ κατὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Ἡμεῖς ἔχομεν διατυπώσει τὴν ἄποψιν, ὅτι εἴμεθα ἐναντίον τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ εἴπομεν, ὅτι τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς κομματικοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ κομματικὴν ἰδιοτέλειαν, θὰ ὑπῆρχεν ὁ ὑπολογισμὸς αὐτὸς ἐὰν δὲν εἴχωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἴχομεν, ἔχομεν καὶ θὰ ἔχωμεν μεγαλυτέρας δυνάμεις ἀπὸ ὅ,τι παρουσιάσαμεν τὸ 1958. Ἡ ἱστορικὴ πραγματικότης εἰς τὴν χώραν μας ἔχει ἀποδείξει, ὅτι αἱ δυνάμεις τῆς Ἀριστερᾶς αὐξάνονται καὶ εἰς τὴν χώραν μας, αὐτὸς εἶναι ὁ κοινωνικὸς νόμος, ποὺ ἔχει ἰσχὺν φυσικοῦ νόμου. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐναντίον τοῦ πλειοψηφικοῦ, διότι πιστεύομεν, ὅτι ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας, τὸ σύστημα αὐτὸ δὲν συμφέρει εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, δὲν συμφέρει εἰς τὸν τόπον μας, διότι δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβοηθήσῃ, ὥστε νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ὁμαλότης εἰς τὴν χώραν μας. Ἀλλά, διατί ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς τὸ ἄρθρον 3 εἰς τὸ πλειοψηφικόν; Διατί θέλει ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁρισθῇ μὲ ποῖον ἐκλογικὸν σύστημα θὰ γίνουν αἱ μεταπροσεχεῖς ἐκλογαί; Εἶπεν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, διὰ νὰ μὴ ἔχῃ ἡ προσεχὴς Βουλὴ τὸν περισπασμὸν ψηφίσεως ἐκλογικοῦ νόμου. Καὶ ὅτι ἀκόμη αὐτὸς ὁ χρόνος εἶναι πλέον ἀνύποπτος. Καὶ ἀπόψε ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι, ἐὰν νομίζετε, ὅτι κἄτι τὸ ὕποπτον κρύβεται διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, αὔριον, ἐὰν θὰ λάβετε τὴν πλειοψηφίαν, δύνασθε νὰ τὸν καταργήσετε. Αὐτὰ τὰ τρία ἐπιχειρήματα εἶναι προσχήματα. Καὶ εἶναι προσχήματα, διὰ νὰ συγκαλυφθοῦν αἱ πραγματικαὶ προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι, ἐπίσης, πρόσχημα, τὸ λεχθὲν ἀπὸ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ πολιτικὰ δεδομένα τῆς χώρας μας. Διότι, τίθεται τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ προφητικὰς ἱκανότητας, τότε θὰ γνωρίζῃ ποῖα θὰ εἶναι τὰ πολιτικὰ δεδομένα εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς. Δύο τινά, ἢ ἔχει, αὐτὰς τὰς προφητικὰς ἱκανότητας ἡ Κυβέρνησις, ἢ δὲν τὰς ἔχει. Νομίζω, οὔτε τὸ ἕνα, οὔτε τὸ ἄλλο συμβαίνει. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, ἤδη, ὅτι αὐτὰ τὰ πολιτικὰ δεδομένα, δυσμενῆ διὰ τὴν Ε.Ρ.Ε., εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, θὰ εἶναι χείριστα διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς. Ἡ Κυβέρνησις, λοιπόν, ἐπιδιώκει, νὰ ἐπιτύχῃ νὰ ψηφίσῃ τὸν παρόντα νόμον, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συγκρατήσῃ, ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὰς δυνάμεις της ποὺ διαρρέουν. Ἀλλά, ἐπὶ πλέον, ἔχει ἀνάγκην καὶ ἀπὸ πρόσθετα ἐρείσματα καὶ αὐτὰ εἶναι τὸ ἄρθρον 3. Ὡρισμέναι ἐπιδράσεις, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ τὸ ἄρθρον 3, ἀνεφέρθησαν ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Κύρκον. Πρέπει, ὅμως, νὰ ἐρευνήσωμεν, ἐὰν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι. Διότι ἐὰν δὲν ὑπῆρχον αἱ πρόσθετοι ἀνησυχίαι τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ εἰσηγεῖτο τὴν ψήφισιν διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Διότι, κ. συνάδελφοι, πότε θὰ λειτουργήσῃ αὐτὸς ὁ ἐκλογικὸς νόμος; Ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα αὐτό, εἶναι καὶ ἀπάντησις, ἐὰν ὁ παρὼν χρόνος εἶναι ἀνύποπτος ἢ ἐξαιρετικῶς ὕποπτος.

§126Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Πότε θὰ ἰσχύσῃ, ποῖος;

§127Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Ὁ νόμος τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§128Π. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀντ. Κυβ.). Μετὰ πενταετίαν.

§129Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ ἴδωμεν. Ἡ Κυβέρνησις, μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἐπειδὴ δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ὑπολογίζει ὅτι: Ὡς μία σοβαρὰ δύναμις, δὲν ἐλπίζει μέν, ὅτι θὰ ἔχῃ πλειοψηφίαν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ μονοκομματικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ συγκυβερνήσῃ ὡς ἀποφασιστικὸς παράγων μὲ ἄλλους συνδυασμούς. Τὸ γεγονός, δηλαδή, ὅτι θὰ ἰσχύσῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, πάντως, θὰ τῆς ἐπιτρέψῃ νὰ κυριαρχήσῃ. Πρῶτον, ἡ ἀπειλὴ διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ ἡ διενέργεια ἐκλογῶν μὲ πλειοψηφικόν, θὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν Κυβερνητικῶν βουλευτῶν κατὰ τρόπον ἀποφασιστικὸν διὰ μίαν ἐκβιαστικὴν πειθαρχίαν εἰς τὴν ἡγεσίαν τοῦ Κόμματος. Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἤθελον τυχὸν νὰ ἀπομακρυνθοῦν ἀπὸ τὴν Ε.Ρ.Ε., δὲν θὰ τολμήσουν νὰ πράξουν τοῦτο ἐν ὄψει διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ διενεργείας ἐκλογῶν μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Οὕτω, θὰ συσπειροῦνται περισσότερον περὶ τὴν Ε.Ρ.Ε. Ἀλλὰ θὰ λειτουργήσῃ ὅμως καὶ πέραν τῆς Ε.Ρ.Ε. Ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς θὰ ὑπάρξουν καὶ ἄλλα Κόμματα μὲ μικρὰς δυνάμεις εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν. Καὶ διὰ τοὺς βουλευτὰς τῶν Κομμάτων αὐτῶν θὰ τεθῇ τὸ δίλημμα ἢ θὰ συνδράμουν τὴν Ε.Ρ.Ε. διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἢ θὰ πᾶνε πρὸς ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Ἡ Ε.Ρ.Ε. θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ ἕνα συνεταῖρον διὰ νὰ τῆς δώσῃ τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν βουλευτῶν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ πλειοψηφίαν καὶ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ ἀκόμη θὰ ἐπιζητήσῃ νὰ ψαρέψῃ μέσα εἰς ὅλα τὰ μικρὰ Κόμματα καὶ πάντοτε ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐάν, παρὰ ταῦτα, δὲν δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν σταθερὰν καὶ διαρκείας, τότε, μὲ αὐτοὺς τοὺς ἐν τῇ Κυβερνήσει συνενόχους, θὰ προχωρήσῃ εἰς ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ θὰ ἔχῃ τότε φανεροὺς συνενόχους, τοὺς ὁποίους δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξασφαλίσῃ μέχρι σήμερον, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ προβληθῇ εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἡ Ε.Ρ.Ε. θὰ προσπαθήσῃ νὰ εὕρῃ συμμάχους, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν βοηθήσουν ἢ νὰ σχηματίσῃ πλειοψηφίαν καὶ Κυβέρνησιν μετὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἢ ἔχουσα λόγῳ εὐνοίας τὴν διάλυσιν τῆς νέας Βουλῆς, νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς μὲ συνεταίρους, πού, εἰς τὴν παροῦσαν φάσιν, τοὐλάχιστον, ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξασφαλίσῃ. Ὅλοι οἱ ὑπολογισμοί, κ. συνάδελφοι, ἔχουν γίνει ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχει, δηλαδή, σταθμισθῆ ποία εἶναι ἡ ἐπιρροὴ τοῦ κυβερνῶντος Κόμματος, ποῖαι εἶναι αἱ δυνάμεις του καὶ τί εἶναι δυνατὸν νὰ τοῦ δώσῃ ὁ στρατός, οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, τὰ ἄλλα τεχνάσματα καὶ αἱ παγίδες τοῦ συζητουμένου ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἀντιλαμβάνεται, ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν ἐξασφαλίζουν τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὸ κυβερνῶν Κόμμα. Ἐφευρέθη, λοιπόν, ἡ μέθοδος μετὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ ὑπάρξῃ ἡ Ε.Ρ.Ε. εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι μόνη της, πλέον, ἀλλὰ μὲ σύμμαχον ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς διατάξεως τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἰδού, λοιπόν, τὸ ὕποπτον, χρονικῶς, σημεῖον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν εἰσαγάγει, ἀντὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, τὸ πλειοψηφικὸν εἰς τὸ Σῶμα, βεβαίως θὰ τὸ κατεπολεμούσαμεν, ἀλλὰ ἀπὸ ἀπόψεως χρόνου, δὲν θὰ ἦτο ὕποπτον. Ἐμελέτησε, λοιπόν, ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ 1958, ὅτι καταρρέουν αἱ δυνάμεις της καὶ χρειάζεται δι’ αὐτὴν ἡ πρόσθετος ἐξασφάλισις. Ἐὰν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἔχουν τὰ πράγματα, καὶ δὲν μπορεῖ, παρὰ νὰ ἔχουν οὕτω τὰ πράγματα, καὶ ἡ Κυβέρνησις παρὰ ταῦτα προχωρεῖ, εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ὑπεστηρίχθησαν ἀντίθετοι ἀπόψεις ἀπὸ τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πολλὰ τῶν ὁποίων καὶ ἀπεχώρησαν ἐκ τῆς αἰθούσης, ἐάν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Κυβέρνησις, παρὰ τὰς ριζικὰς ἀντιθέσεις ποὺ ὑπάρχουν καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, ἐρωτᾶται, θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν καὶ τοῦ ἄρθρου 3 διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ καὶ δὲν ἀξιοποιήσῃ, χάριν τῆς ὁμαλότητος, τὸ διάστημα, ποὺ παραμένει μέχρι τῆς δευτέρας συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, πρέπει νὰ τονισθῇ, ὅτι δὲν ἀπειλῇ μόνον μίαν ἀνωμαλίαν εἰς βάρος τοῦ τόπου, ἀλλὰ δημιουργεῖ προϋποθέσεις ἀδυναμίας συνεργασίας οἱουδήποτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς μὲ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Διότι αἱ ἀντιρρήσεις, κ. συνάδελφοι, ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὑπῆρξαν ἀντιρρήσεις καὶ ἀντιθέσεις, κατὰ κρίσιν ἀντικειμενικήν, αἱ ὁποῖαι ἀπέβλεπον εἰς τὸ νὰ ἀποδείξουν, ἐὰν θὰ πρέπει ἢ ὄχι νὰ λειτουργήσῃ εἰς τὸν τόπον μας τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἔχει, λοιπόν, τὸν χρόνον, ἡ Κυβέρνησις, μέχρι τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου, νὰ μελετήσῃ τὰς τροπολογίας τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ νὰ σταθμίσῃ, ἔστω καὶ τὴν ὑστάτην στιγμήν, τὰς εὐθύνας ποὺ ἐπωμίζεται. Ἐάν, παρὰ ταῦτα, ἡ Κυβέρνησις δὲν κάμῃ αὐτὴν τὴν στάθμισιν ὡς ἐκπρόσωπος τῆς Δεξιᾶς, θὰ πρέπει νὰ ἀπευθυνθοῦμε καὶ εἰς τοὺς βουλευτὰς τῆς Δεξιᾶς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν εὐθύνας καὶ προσωπικάς, ὡς ἐντολοδόχοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων του. (Χειροκροτήματα).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Μπριλλάκης.

§131Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, καίτοι εἶναι ἐμφανὴς ἡ καταπόνησις τοῦ Σώματος, καίτοι ἔχουν ἀναπτυχθῆ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ἀποκαλύπτοντα τοὺς σκοποὺς τῆς θεσπίσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ, διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, ἐθεώρησα χρήσιμον νὰ ὑπογραμμίσω ὡρισμένας πλευρὰς τοῦ ἄρθρου, αἱ ὁποῖαι συνδέονται μὲ τὸν ὅλον ἐκλογικὸν νόμον καὶ μὲ τὰς μελλοντικὰς πολιτικὰς ἐξελίξεις εἰς τὴν χώραν μας. Τὸ ἄρθρον 3, κ. συνάδελφοι, εἶναι ἕνα ἐκ τῶν ἄρθρων ποὺ ἐπεκρίθη σφοδρῶς ἀπὸ ὅλα τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 ποὺ ἐψηφίσθη ἀπόψε, ἡ Κυβέρνησις, ἐμμένουσα εἰς τὴν γνωστὴν τακτικήν της, δὲν ἠθέλησε νὰ διευκολύνῃ τὴν ρύθμισιν βασικῶν θεμάτων, κατὰ τρόπον ὀρθόν, υἱοθετοῦσα τὰς προτάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 1, ἔτσι καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 2, ἡ Κυβέρνησις ἐπροχώρησεν εἰς ἐπουσιώδεις παραχωρήσεις, ποὺ ἔχουν τὴν ἔννοιαν δολώματος πρὸς ὡρισμένους ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὀφείλω νὰ τονίσω, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 2, αἱ ἀφορῶσαι τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν ἀπογραφήν ὑπῆρξαν ἀντικείμενον ὀξυτάτης κριτικῆς ἀπὸ τὰ Κόμματα ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἰς αὐτὴν τὴν κριτικὴν συμμετέσχε καὶ τὸ Κόμμα τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, τὸ ὁποῖον εἶναι παρὸν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Καὶ σήμερον ἐθεώρησεν, ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἐπαγγελίας του τὸ Κόμμα αὐτό, νὰ ὑποστείλῃ τὴν σημαίαν, νὰ ἐγκαταλείψῃ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ποὺ ὑπεστήριζεν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον 2 μαζὶ μὲ τὴν Κυβέρνησιν, συμβάλλοντας, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἰς τὸ νὰ ἰσχύσουν διατάξεις ποὺ διατηροῦν τὸ καλπονοθευτικὸν τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπογραμμίζομεν, σημειώνομεν τὴν στάσιν αὐτήν, ἡ ὁποία καὶ ἀσυνέπειαν δεικνύει, ἀλλὰ καὶ τάσιν συνεργασίας μὲ τὸ κυβερνῶν Κόμμα ἀποδεικνύει. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει οὐσιαστικῶς καὶ μὲ τὸ ἄρθρον 3. Ὑπῆρξεν ὀξυτάτη ἡ ἐπίκρισις καὶ ἐντονωτάτη ἡ ἀπαίτησις τῆς ἀπαλείψεώς του ἀπὸ τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον. Ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀπόψε, ἡ στάσις τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου εἶναι ὑποτονική, εἶναι πολὺ κάτω τῆς στάσεως καὶ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν. Κύριοι βουλευταί, τὸ γεγονὸς αὐτό, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν στάσιν ἑνὸς μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον ἐχάραξε τὴν τακτικὴν τῆς ἀποχῆς, οἱ λόγοι τῆς ὁποίας εἶναι μὲν πραγματικοί, ἀλλὰ στερεῖ δυνάμεις εἰς τὸν ἀγῶνα πρὸς βελτίωσιν τοῦ καλπονοθευτικοῦ νόμου, δημιουργεῖ μίαν ἀτμόσφαιραν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ἔργον μας εἶναι ἄχαρις, ἐν τούτοις, ὅμως, εἶναι ἐπιτακτικόν. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἄρθρον 3 ἐμφανίζει δύο πλευράς. Ἡ πρώτη πλευρὰ ἀφορᾷ, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ πλειοψηφικοῦ ποὺ καθιερώνει. Τοῦτο δὲν ἔχει σήμερον τὴν προέχουσαν σημασίαν. Ἄλλωστε ἔχουν ἀναπτυχθῆ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπαρκῶς αἱ ἀπόψεις μας. Προέχουσαν σημασίαν ἔχει νὰ ἀποκαλυφθῇ σήμερον ἡ σκοπιμότης τῆς θεσπίσεως τῆς διατάξεως καὶ ἡ σχέσις αὐτῆς μὲ τὸν ὅλον ἐκλογικὸν νόμον καὶ τὴν ὁμαλότητα τῆς χώρας. Κύριοι βουλευταί, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἁπλοποιῶντας τὸ ζήτημα, ἰσχυρίσθη, ὅτι διὰ νὰ μὴ ἔχῃ τὴν «σκοτοῦρα» τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου μετὰ τὰς ἐκλογάς, καθιερώνει ἀπὸ τοῦδε τὸ πλειοψηφικόν. Καὶ ἐὰν μὲν εἶναι πλειοψηφία ἡ Ε.Ρ.Ε., θὰ τὸ διατηρήσῃ, ἐὰν δὲν εἶναι, μὲ γειά σας, μὲ χαρά σας, μᾶς εἶπε, μεταβάλλετέ το. Ὁ κ. Βουρδουμπᾶς, προσεπάθησε νὰ μᾶς εἴπῃ ἀπόψε, ὅτι πέραν αὐτῶν ὑπάρχει καὶ θέμα ἀρχῆς. Ἡ ἔγκαιρος καθιέρωσις ὡς μονίμου ἐκλογικοῦ συστήματος, τοῦ πλειοψηφικοῦ.

§132Δ. ΒΟΥΡΔΟΥΜΠΑΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν διαφοράν.

§133Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ὑπάρχει τεραστία διαφορά. Φυσικά, ὅμως, οὔτε τὸ ἕνα εἶναι σωστὸ καὶ εἰλικρινὲς ἐπιχείρημα, οὔτε τὸ ἄλλο. Οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἀνέπτυξαν τοὺς ψυχολογικοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ε.Ρ.Ε. ἐπιμένει εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Δὲν ἔχω εἰς τοῦτο νὰ προσθέσω τίποτε ἀπολύτως διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω. Ἠρώτησεν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διατί, ἀφοῦ ἡ διάταξις, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅσων ἀνέπτυξεν ὁ συνάδελφος κ. Κύρκος, εἶναι δυνατὸν νὰ στραφῇ ἐναντίον τῆς πλειοψηφίας, διατί δὲν μᾶς ἀφήνετε νὰ ἐπιψηφίσωμεν; Διατὶ δὲν μᾶς ἀφήνετε, δηλαδή, νὰ εἰσπράξωμεν τὰ ἀρνητικὰ τῆς καθιερώσεως αὐτῆς τῆς διατάξεως; Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις βαδίζει εἰς ὅλην τὴν πορείαν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, βάσει σχεδίου. Ὅλαι αἱ διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τείνουν εἰς τὸ νὰ τῆς καλύψουν τὴν μείωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὸν λαόν. Ὑπάρχουν ὡρισμέναι ἀσφαλιστικαὶ δικλεῖδες. Π.χ., χαρακτηριστικὴ ἀσφαλιστικὴ δικλεὶς ἦτο καὶ εἶναι ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ μὲ βάσιν τὰς προσδοκίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδή, ὅμως, παρ’ ὅλα ταῦτα, εἶναι τόση ἡ ἀνησυχία τῆς Κυβερνήσεως ἐν ὄψει τῶν ἐκλογῶν, φροντίζει νὰ ἔχῃ ἐπὶ πλέον ἀσφαλιστικὰς δικλεῖδας. Καὶ μία ἀπὸ τὰς βασικὰς αὐτὰς ἀσφαλιστικὰς δικλεῖδας εἶναι ἡ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ὑπάρχουν, κ. βουλευταί, δύο ἐνδεχόμενα κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Τὸ ἕνα εἶναι νὰ ἐπιτύχῃ, παρὰ τὰς ἰδικάς της προβλέψεις, παρὰ τὴν μείωσιν αὐτὴν εἰς τὸν λαόν, ἡ Κυβέρνησις πλειοψηφίαν. Δὲν εἶχεν οὐδένα ἀπολύτως λόγον νὰ ἐπιμείνῃ, ἐὰν ἐπίστευεν, ὅτι θὰ εἶχε πλειοψηφίαν μὲ τὴν καθιέρωσιν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Διότι, ἀδιαβλήτως θὰ ἠμποροῦσε νὰ τὸ καθιερώσῃ τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς θὰ συνεκροτεῖτο εἰς Σῶμα ἡ νέα Βουλή. Δὲν εἶναι, ἑπομένως, αὐτὴ ἡ πρόβλεψις. Ἡ πρόβλεψις εἶναι, ὅτι θὰ ἔλθῃ μειοψηφία, παρ’ ὅλας τὰς καλπονοθευτικὰς διατάξεις. Τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ πλειοψηφικοῦ ἤδη τὸ ἀνέλυσεν ὁ συνάδελφος κ. Ἐφραιμίδης. Δηλαδὴ στάδιον πιέσεως, ἐκβιασμοῦ, διὰ τὴν δημιουργίαν κυβερνητικῆς πλειοψηφίας. Κύριοι βουλευταί, σημαίνει, ἐπὶ πλέον, τὸ ἑξῆς: Ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις προδιαγράφει μίαν ἀνεπίτρεπτον προσπάθειαν νὰ εὕρῃ συμμάχους. Ἐὰν εὕρῃ συμμάχους δὲν τὸ γνωρίζω, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ προσπάθεια αὐτὴ εἶναι ἀνεπίτρεπτος. Διότι, εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ε.Ρ.Ε., παρὰ τὸν καλπονοθευτικὸν νόμον, παρὰ τὰς συνθήκας βίας, αἱ ὁποῖαι, ὁπωσδήποτε, προδιαγράφονται, εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἔλθῃ μειοψηφία, τοῦτο σημαίνει, ὅτι αἱ ψῆφοι, τὰς ὁποίας θὰ λάβουν ὅλα ἀνεξαρτήτως τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὄχι μόνον ἡ Ε.Δ.Α., ἀλλὰ ὅλα τὰ ὑπόλοιπα Κόμματα, ἐδόθησαν ἀπὸ τὸν λαὸν ἐν ὀνόματι τῆς ὀξείας ἀντιθέσεως, τὴν ὁποίαν ἐπρόβαλαν τὰ Κόμματα αὐτὰ κατὰ τὴν προεκλογικὴν περίοδον, εἰς ὀξείας ἀντιθέσεις ἔναντι τῆς πολιτικῆς τῆς Ε.Ρ.Ε. καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἀλλαγῆς. Ἑπομένως ἡ πλειοψηφία ἡ ἐναντίον τῆς Ε.Ρ.Ε., ἡ ὁποία διαγράφεται εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν, εἶναι πλειοψηφία δημιουργηθεῖσα βάσει προεκλογικοῦ ἀγῶνος, βάσει συνθημάτων, βάσει προγραμματικῶν σημείων, σαφῶς στρεφομένων ἐναντίον τῆς πολιτικῆς τῆς Ε.Ρ.Ε. Πᾶσα προσπάθεια δημιουργίας τσόντας ἀπὸ πλευρᾶς δυνάμεων ἐκλεγεισῶν μὲ αὐτὰ τὰ συνθήματα, εἶναι προσπάθεια παραποιήσεως καὶ νοθεύσεως ἐκ τῶν ὑστέρων τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Δηλαδή, ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲν ἐπιτύχῃ προεκλογικῶς μὲ ὅλα τὰ μέσα, νὰ νοθεύσῃ τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἐπιχειρεῖ διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ νὰ τὴν νοθεύσῃ μετεκλογικῶς. Φυσικὰ μένει τὸ θέμα, ἐὰν θὰ εὕρῃ ἢ δὲν θὰ εὕρῃ συνενόχους καὶ ἐὰν τολμήσουν τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχουν πάρει τὴν ψῆφον τοῦ λαοῦ μὲ ἐντελῶς διαφορετικά, ἀντικυβερνητικὰ συνθήματα, νὰ παραβοῦν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ προσπάθεια αὐτὴ προϋποθέτει ἀνταπόκρισιν καὶ ἀπὸ ἄλλο τμῆμα τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐξησφαλισμένη ἐκ τῶν προτέρων, ἡ καθιέρωσις τῆς διατάξεως τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἔχει καὶ τὴν ἀπωτέραν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ὑπεγράμμισεν ὁ συνάδελφος κ. Ἠλιοῦ, ἀρχομένης τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3. Δηλαδὴ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις καθιερώνει διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁδηγούμεθα εἰς καταπάτησιν στοιχειωδῶν συνταγματικῶν καὶ κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Δηλαδὴ ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ Κόμμα τῆς Ε.Ρ.Ε. δὲν συγκεντρώσει ἀπόλυτον πλειοψηφίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δὲν καταφέρει νὰ πείσῃ τμῆμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ συνεργασθῇ μαζύ του, διὰ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν καὶ ἀντιθέτως διαμορφωθῇ πλειοψηφία, ἐκλεγεῖσα ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐκφράζουσα τὴν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ, πλειοψηφία, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ἡ πλειοψηφία αὐτὴ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ἀρεστὴ εἰς τὸν Ρυθμιστὴν τοῦ Πολιτεύματος, προβλέπεται καὶ προδιαγράφεται ἡ διαδικασία τῆς παραγνωρίσεως τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν μετεκλογικῶς καὶ τῆς δυνατότητος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐνῷ θὰ δύναται νὰ δημιουργήσῃ πλειοψηφίαν, ἡ ὁποία θὰ στηρίξῃ Κυβέρνησιν. Καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ ἀποκορύφωμα τῶν κινδύνων ποὺ προδιαγράφει ἡ καθιέρωσις αὐτῆς τῆς διατάξεως. Μὴ κρυβώμεθα καὶ προσπαθοῦμεν νὰ εὕρωμεν ἄλλας δικαιολογίας, διότι αἱ δικαιολογίαι καὶ αὐταί, αἱ ὁποῖαι προεβλήθησαν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτή, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἀπόψε ὁ συνάδελφος Βουρδουμπᾶς εἶναι δικαιολογίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀντέχουν εἰς στοιχειώδη κριτικήν. Κύριοι βουλευταί, χρέος εἶναι, ὅσον εἶναι καιρὸς καὶ ὅσον ὑπάρχει χρόνος καὶ νὰ ἀποκαλύψωμεν τοὺς κινδύνους καὶ νὰ τοὺς ἐπισημάνωμεν καὶ νὰ κάμωμεν ὅ,τι περνᾷ ἀπὸ τὸ χέρι μας διὰ νὰ ἀποφευχθοῦν. Νομίζω, ὅτι ὑπάρχει καιρὸς ἀκόμη νὰ ἀποφευχθῇ ἡ καθιέρωσις μιᾶς διατάξεως, ἡ ὁποία μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀνωμαλίαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν, ἀνωμαλίαν, θὰ πληρώσῃ καὶ ὁ τόπος καὶ τὰ Κόμματα καὶ ὄχι μόνον τὰ Κόμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως τὰ δεινὰ τῆς ἀνωμαλίας θὰ τὰ πληρώσῃ καὶ μέγα τμῆμα τοῦ Κόμματος τῆς Συμπολιτεύσεως. Αὐταὶ εἶναι αἱ προβλέψεις μας. Αὐταὶ εἶναι ἐκεῖναι αἱ διατάξεις, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις θέλει καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἠμπορέσῃ, μὲ ὅλα τὰ μέσα, τὰ προεκλογικὰ νὰ ἐπιτύχῃ πλειοψηφίαν καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ μετεκλογικῶς δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν πίεσιν, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ αὐτὴ ἡ διάταξις διὰ νὰ σχηματίσῃ πλειοψηφίαν μὲ ἕνα τμῆμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ δώσῃ τὴν δυνατότητα νὰ ὁδηγηθῶμεν εἰς τὴν ἀνωμαλίαν. Δι’ αὐτό, ἔχει χρέος ἡ Βουλὴ νὰ τὴν καταψηφίσῃ. Τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν, διὰ τὴν ἐξοστράκισιν τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει ἡ διάταξις αὐτή, δὲν εἶναι μόνον νὰ τὴν καταγγείλωμεν εἰς τὸν λαὸν ἢ νὰ ἀπόσχωμεν ἀπὸ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Τὸ ἀποτελεσματικώτερον μέσον εἶναι ἡ συνεργασία ὅλων τῶν Κομμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι μόνον τότε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀπομάκρυνσιν τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τὴν ἀρχήν, διὰ τῆς στροφῆς τῶν καλπονοθευτικῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου κατ’ ἐκείνων ποὺ τὰς εἰσηγοῦνται. Μόνον τοιουτοτρόπως θὰ ἀποτρέψωμεν τὴν νόθευσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος καὶ μόνον οὕτω θὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία θὰ ἔλθῃ ἀπαραιτήτως, ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν Ε.Ρ.Ε. νὰ ἐπιτύχῃ τὰς ἀνόμους ἐπιδιώξεις της. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Ἀριστερᾶς).

§134Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν ἠθέλησα νὰ σᾶς διακόψω. Ἐχαρακτηρίσατε ὡς ὑπόπτους τὰς προθέσεις τοῦ κυβερνῶντος Κόμματος εἰς τὸ ἄρθρον 3. Ἐχαρακτηρίσατε ὡς ὕποπτον, ἐπίσης, σαφῶς, τὴν στάσιν τοῦ Κέντρου.

§135Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἡ στάσις τοῦ Κέντρου δὲν εἶναι συνεπὴς καὶ σύμφωνος πρὸς τὰς ἐπαγγελίας του.

§136Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Συνεπῶς, ὡς ὕποπτον εἰς τὴν συγκεκριμένην αὐτὴν περίπτωσιν. Καὶ ἐξεφράσατε καὶ ἀμφιβολίας καὶ δι’ αὐτὰς ἀκόμη τὰς προθέσεις τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ἐρωτῶ: Τὶ ἀπομένει, ὡς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν, πρὸς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῇ ὁ λαὸς τὰς τύχας του; Ἡ Ἄκρα Ἀριστερά; Καὶ ἐὰν τὸ ἀπεφάσιζεν αὐτὸ ὁ λαός, νομίζετε, ὅτι τὸ πρόσφατον παρελθόν, θὰ τοῦ ἐπέτρεπε παρομοίαν σκέψιν; Δεύτερον: Ἀπευθύνατε μίαν ἔκκλησιν, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνετε, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διὰ χιλιοστὴν φοράν, πρὸς τὸ Κέντρον. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Πῶς ἀπευθύνονται τοιαῦται ἐκκλήσεις συνεργασίας, ὅταν τὸ Κέντρον καὶ εἰδικώτερον τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον, προσφάτως, εἰς συζητήσεις ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ἔχῃ προβῆ εἰς τοιούτους χαρακτηρισμοὺς εἰς βάρος τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν ἐπιδιώξεων τῆς παρατάξεώς σας, ὥστε καὶ ἐὰν αὐτὸ τὸ ἴδιον ἀκόμη σᾶς προέτεινε συνεργασίαν, δὲν ἔπρεπε νὰ τὴν ἀποδεχθῆτε ἐκ λόγων κομματικῆς ἀξιοπρεπείας; Ἐρωτῶ: Πῶς ἐπανέρχεσθε σεῖς εἰς ἔκκλησιν πρὸς τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον;

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Σιαφλέκης ἔχει τὸν λόγον.

§138Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δικαιοῦμαι νὰ ἀπαντήσω.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§140Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος, ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πολιτικὴν τοῦ ἰδικοῦ του Κόμματος, ἀλλὰ ἐπεξετάθη, δὲν γνωρίζω πόθεν, ἀρυόμενος τὸ δικαίωμα, νὰ δώσῃ μαθήματα πολιτικῆς τάξεως καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Κόμμα. Ἀναγνωρίζομεν εἰς πάντα συνάδελφον καὶ πάντα πολίτην τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ τὴν πολιτικὴν οἱουδήποτε Κόμματος, ἀλλὰ καὶ ὑπερηφανευόμεθα, ὅτι τὸ Κόμμα μας οὐδέποτε ἐφοβήθη τὴν κριτικὴν καὶ ἀκόμη περισσότερον δὲν ἐφοβήθη τὴν κριτικὴν τοῦ κ. συναδέλφου. Μᾶς κατηγόρησεν, ὁ κ. συνάδελφος, μὲ πικρίαν, ὀφειλομένην ἴσως εἰς τὸ γεγονός, ὅτι δὲν ἔχομεν γίνει οὐραγοὶ τῆς ἰδικῆς των πολιτικῆς, μᾶς κατηγόρησε διὰ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἐδώσαμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 καὶ εἶπεν, ὅτι ἐδείχθημεν ἀσυνεπεῖς πρὸς τὴν πολιτικήν μας ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ κατηγορηθῶμεν ἐπὶ ἀσυνεπείᾳ, ὅταν τὸ μὲν ἕνα ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τὸ κατεψηφίσαμεν, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου δὲ 3 ἐδήλωσεν ὁ ἀρχηγός μας, ὅτι θὰ τὸ καταψηφίσωμεν, ἐπίσης. Συνεπῶς, ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου ἐστηρίχθη ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν ψῆφον μας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Τὴν ψῆφον μας αὐτὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τὴν ἐδώσαμεν ἀκριβῶς, διότι θέλομεν νὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὴν πολιτικήν μας. Δὲν θὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὴν πολιτικήν μας, ἐὰν κατεψηφίζαμεν τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἐτροποποιήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Κατηγορήσαμεν τὸ ἄρθρον 2 ὡς τὸ εἰσηγήθη ἡ Κυβέρνησις, διότι εἰσηγεῖτο τὸ δικαίωμα ψήφου τοῦ στρατοῦ ἄνευ ἐγγυήσεων. Εἶπε τότε ὁ Ἀρχηγός μας, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν διὰ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ δοθοῦν αἱ ἀπαραίτητοι ἐγγυήσεις, αἵτινες θὰ καθίστων ἀδιάβλητον τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας σήμερον ἐπρότεινεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 ἀπεδέχθη τὰς προτάσεις τοῦ Κόμματός μας, τὰς διατυπωθείσας ὑπὸ τοῦ ναυάρχου κ. Τούμπα. Καὶ ἐρωτῶμεν: Πότε θὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὴν πολιτικήν μας, ἂν κατεψηφίζαμεν τὸ ἄρθρον ὡς διεμορφώθη, ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, κατόπιν τῶν προτάσεών μας; Εἴμεθα ἑπομένως ἀπολύτως συνεπεῖς πρὸς τὰς διακηρύξεις μας ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψῆφον τοῦ στρατοῦ. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τῆς ἀπογραφῆς ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι δὲν ἀποδεχόμεθα τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1940. Ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ κάμῃ πᾶν τὸ δυνατόν, ὥστε νὰ δημοσιευθῇ ἐγκαίρως ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1961 καὶ προέβη ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τὴν δήλωσιν, ὅτι ἀποβλέπει εἰς τὴν διενέργειαν τῶν ἐκλογῶν κατὰ τὸ 1962 —καὶ λέγοντες 1962 ἐννοοῦμεν τὸν Μαΐον, ὅτε τερματίζεται ἡ τετραετία— καὶ μέχρι τοῦ Μαΐου 1962 ὑπάρχουν τὰ δεδομένα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀξιοποιήσῃ τὸν χρόνον αὐτόν, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἐξηκριβωμένον τὸν νόμιμον πληθυσμόν, βάσει τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961. Δὲν ἔχομεν ἑπομένως καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἀσυνέπειαν. Βεβαίως, δὲν ἀπεδέχθημεν τὴν τροπολογίαν τῆς Ε.Δ.Α., ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ πραγματικὸς πληθυσμὸς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1961. Οὐδέποτε τὴν ἐδέχθημεν. Ἕτερον θέμα τοῦ ἄρθρου 2, εἶναι ἡ ἀναθεώρησις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι δὲν ψηφίζομεν τὸ ἄρθρον 2, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὴν εὐχέρειαν τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἐφ’ ὅσον, ἑπομένως, ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐτροποποίησε τὸ ἄρθρον 2, δὲν εὑρίσκεται ἀντίθετος πρὸς τὴν πολιτικήν μας, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον 2; Κατὰ ταῦτα, μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν τρέφομεν πρὸς τὰς ἀπόψεις παντὸς ἀντιφρονοῦντος, ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλην τὴν πίστιν εἰς τὰς ἀπόψεις τὰς ἰδικάς μας, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιληφθῶμεν τὰς ἐπικρίσεις τοῦ κυρίου συναδέλφου. Ἐὰν πικραίνεται ἡ ΕΔΑ, διότι δὲν ταυτιζόμεθα μὲ τὴν πολιτικήν της, εἶναι ἄλλο ζήτημα. Πάντως, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἡ ΕΔΑ διεκήρυξεν, ἐλᾶτε ὅλοι νὰ ἑνωθοῦμεν. Δὲν τὸ κάμνομεν, διότι ἔχομεν ἰδικήν μας γραμμήν. Μᾶς ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. συνάδελφος ὡς οὐραγοὺς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ γραμμή μας εἶναι νὰ ἔλθωμεν ὡς πρῶτον κόμμα. Μετὰ τὰς ἐκλογάς, ἀναλόγως τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ λαοῦ, θὰ ρυθμίσωμεν τὴν περαιτέρω στάσιν μας. Ἀλλὰ τὸ τί θὰ κάμωμεν τότε, δὲν θὰ εἶναι ἀσυνεπὲς πρὸς τὴν γραμμήν μας.

§141Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Πρῶτον, οὐδεὶς ἐζήτησεν ὅπως τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον γίνῃ οὐραγὸς τῆς ΕΔΑ. Καθώρισεν ὡρισμένην γραμμὴν ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, ὡς πρὸς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἐν τῇ πορείᾳ διεκήρυξεν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ὁμόφωνος εἰς τὰ αἰτήματά της. Ἑπομένως, ὅταν εἶπον ὅτι τὸ Κέντρον δὲν ὑπῆρξε συνεπές, δὲν ἐζήτησα νὰ γίνῃ οὐραγὸς πρὸς τὴν ΕΔΑ, ἀλλὰ νὰ εἶναι συνεπὲς σὲ ὅσα ἐπισήμως ἔχει διακηρύξει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Συγκεκριμένως, ὅσον ἀφορᾶ τὰς δύο βασικὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 2 (ψῆφος στρατοῦ καὶ ἀπογραφή), διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων δὲν συζητοῦμεν. Ὑπῆρξε σαφὴς δήλωσις συναδέλφου τοῦ Κέντρου, ὅτι συμφωνεῖ μὲ τὴν ΕΔΑ καὶ τὴν ΚΕΑ ἐπὶ τῆς τροπολογίας διὰ τὸ ἑνιαῖον ψηφοδέλτιον, τὸ περιλαμβάνον ὅλα τὰ κόμματα, διὰ τοὺς στρατιώτας.

§142Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μαῦρος ἔχει τὴν γνώμην του, δὲν εἶναι ὅμως γνώμη τοῦ κόμματος.

§143Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Πρὶν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐθέσαμεν εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν μας. Καὶ τὸ Δ.Κ.Α. Φ.Ε. τὴν κατεψήφισεν. Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ ἀναγνώσω τί εἶπε καὶ τί ἐζήτησε τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον περὶ τῆς ἀπογραφῆς καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Τότε θὰ ἴδωμεν, ἂν εἶναι συνεπὲς πρὸς ὅλα αὐτά. Τέλος, τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπουσιάζει τὸ περισσότερον τοῦ ἡμίσεος τοῦ κόμματος τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου ἀπόψε, ἀποτελεῖ μίαν ἔνδειξιν τῶν ὅσων ἐπέμεινα ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς. Τινὲς τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἀπουσιαζόντων δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ διαφωνοῦν μὲ τὴν ἀποψινὴν στάσιν τοῦ Δ.Κ.Α.Φ.Ε.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Σιαφλέκης, ἔχει τὸν λόγον.

§145Ι. ΣΙΑΦΛΕΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ καθιέρωσις τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογὰς θὰ ἦτο ἀδιάβλητος, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τὸ εἰσήγαγεν αὐτοτελῶς. Ἡ ἐνσφήνωσίς του, ὅμως, εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν, δικαίως προεκάλεσε τὰς ἀντιδράσεις ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ κατηγγέλθη ὡς μία διάταξις ἀποβλέπουσα εἰς ἕνα σκοπὸν συναφῆ, πρὸς τὸν σκοπόν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπουν πλεῖσται ἄλλαι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ τὴν ἀλλοίωσιν τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, λέγει, ἐκτιμήσασα τὴν πολιτικὴν κατάστασιν καὶ τὸν συσχετισμὸν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, εἰσήγαγε τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικήν. Ἑπομένως, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς ἐκλογάς, ἀποτελεῖ ἀσυνέπειαν πρὸς τὰ ἀνωτέρω καὶ ὅλα τὰ χρησιμοποιηθέντα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου, διὰ νὰ δικαιολογήσουν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ, στεροῦνται πάσης βασιμότητος. Ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντισε, καταθέτουσα τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, νὰ τὸ προικοδοτήσῃ μὲ ὅλα ἐκεῖνα τὰ τεχνάσματα, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπουν τὴν μετατροπὴν τῆς μειοψηφίας τῶν ψήφων εἰς πλειοψηφίαν βουλευτῶν. Πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἐχρειάσθη καὶ ἡ ἐπιστράτευσις τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ. Δὲν πρόκειται περὶ διατάξεως ἥτις ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς μελλούσης πολιτικῆς καταστάσεως. Πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἐκλογικοῦ τεχνάσματος, συμπληροῦντος τὸν κύκλον τῶν ἐκλογικῶν τεχνασμάτων ποὺ ἔχουν συσσωρευθῆ εἰς τὸν ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογικὸν νόμον. Δὲν πρόκειται περὶ ἐντίμου ἀντιμετωπίσεως τῆς δεδομένης καταστάσεως καὶ τοῦ συσχετισμοῦ τῶν πολιτικῶν δυνάμεων. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πιστευτὸς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ συναδέλφου κ. Βουρδουμπᾶ, ὅτι ἔχομεν ἐνώπιόν μας Κυβέρνησιν φαινόμενον, ἥτις καθιερώνει ἐκλογικὸν σύστημα ἓν ἔτος πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. Ἀντιπροέδρου τῆς Κυβερνήσεως 5 ἔτη πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Πρόκειται περὶ ἐκλογικοῦ τεχνάσματος διὰ τὴν δημιουργίαν προεκλογικῆς ἀτμοσφαίρας νικηφόρου. Πρόκειται περὶ πολιτικοῦ παλληκαρισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ παρουσιάσῃ προκαταβολικῶς εἰς τὸν λαὸν τὴν ἰσχύν της ὄχι διὰ τὰς παρούσας ἐκλογάς, ἀλλὰ δι’ ὅλας τὰς ἐκλογὰς ποὺ θὰ ἐπακολουθήσουν. Ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ πλειοψηφικοῦ δὲν θὰ μᾶς ἐπείραζε. Θὰ τὸ καταπολεμούσαμεν διότι πιστεύομεν, ὅτι μόνον ἡ ἀναλογικὴ εἶναι ἐκλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον προάγει τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἂν εἰσήγετο τὸ πλειοψηφικὸν ὑπὸ μιᾶς πλειοψηφίας θὰ ἦτο τέλος πάντων ἕνα σύστημα ἐκλογικόν, βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ εἰς ἕνα δεδομένον χρόνον. Ἀλλὰ ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὸν νόμον τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, διατάξεως περὶ πλειοψηφικοῦ συστήματος, δὲν δημιουργεῖ ἁπλῶς ὑπονοίας περὶ τοῦ τεχνάσματος τὸ ὁποῖον ἐπιχειρεῖται, ἀλλὰ ἀντιθέτως βεβαιότητα λόγῳ τῆς ἐλλείψεως ὀργανικῆς σχέσεως μεταξὺ τῆς διατάξεως περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ τῆς διατάξεως περὶ πλειοψηφικοῦ. Εἶναι γεγονὸς ὅτι μεταπολεμικῶς παρουσιάζεται μία διαρκὴς ἄνοδος τῶν προοδευτικῶν δυνάμεων. Ἡ ἐπὶ 5ετίαν διακυβέρνησις τῆς χώρας ἀπὸ τὴν Ε.Ρ.Ε. ἔχει ἀποδοκιμασθῆ καὶ ἀποδοκιμάζεται ἀπὸ διαρκῶς πλατύτερα καὶ εὐρύτερα λαϊκὰ στρώματα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐστοιχειοθέτησε τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἀναμένουσα τὴν ἐπερχομένην ἄνοδον τῶν προοδευτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Καὶ εἰσάγει τὴν διάταξιν περὶ πλειοψηφικοῦ ἀποβλέπουσα εἰς τὸ νὰ δημιουργήσῃ φαντασμαγορικὴν ἐντύπωσιν πλαστῆς ἰσχύος, τόσον πρὸς τὸν λαόν, ὅσον καὶ πρὸς τὰ ΙΝΤΕΡΝΑ ΚΟΡΠΟΡΙΣ τῆς Ε.Ρ.Ε., ὅτι δηλαδὴ εἰσάγει μὲν τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν διὰ νὰ μὴ ἔλθῃ εἰς πλήρη ρῆξιν μὲ ὁλόκληρον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, πλήν, ὅμως, τοῦτο δὲν τὸ πράττει ἀπὸ ἀδυναμίαν, διότι ἀντιθέτως ψηφίζει διὰ τὰς μεταπροσεχεῖς καὶ ἐφεξῆς ἐκλογὰς τὸ πλειοψηφικόν. Ἐλέχθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ πολυβασανίζετε τὸ μυαλό σας, νὰ μᾶς εἴπητε ὅλα αὐτά, ἀφοῦ ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ ἠμπορεῖ νὰ μὲ κάμῃ μειοψηφίαν καὶ νὰ μὴ μοῦ δώσῃ τὴν δυνατότητα νὰ ἐφαρμόσω τὸ πλειοψηφικὸν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Ἀλλὰ ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡμεῖς ὁμιλοῦμεν περὶ τεχνάσματος. Διότι ἐὰν εἶχε τὴν πρόθεσιν καὶ τὸ κουράγιο νὰ κάμῃ ἐκλογὰς μὲ πλειοψηφικόν, ὤφειλε νὰ τὰς κάμῃ μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα. Ἀλλὰ εἰσάγει τὴν ἐνισχυμένην ἀναλογικὴν καὶ προπαγανδίζει τὸ πλειοψηφικόν. Ἐδῶ εὑρίσκεται τὸ τέχνασμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιχειρεῖ νὰ παγιδεύσῃ ἕνα τμῆμα τῶν ψήφων τοῦ λαοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, κατηγγέλθη ὅτι ἡ διάταξις περὶ πλειοψηφικοῦ εἰσάγει εἰς τὴν χώραν ἀνωμαλίαν, διότι εἶναι σαφὲς ὅτι δὲν εἶναι ἄσχετος πρὸς τὴν πολιτικὴν κατάστασιν ποὺ θὰ διαμορφωθῇ μετὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς. Θὰ παίξῃ τὸν ρόλον τοῦ σωτῆρος διὰ τὴν Ε.Ρ.Ε. καὶ διὰ τοὺς προστάτας της καὶ θὰ δώσῃ μίαν λύσιν. Καὶ ἡ λύσις ὅπως σχεδιάζεται εἶναι ὅταν προκύψῃ μὲ τὴν λαϊκὴν ψῆφον μία κατάστασις ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε. αὐτοτελῆ ἢ καὶ συμμαχικὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, τότε ἡ Ε.Ρ.Ε. θὰ ἀνασύρῃ ἀπὸ τὸ ὁπλοστάσιον τὸ ὅπλον τοῦ πλειοψηφικοῦ, δηλαδὴ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν προκήρυξιν νέων ἐκλογῶν μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Κύριοι συνάδελφοι, διατὶ διαμαρτυρόμεθα καὶ ἐξεγείρεται ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰσαγομένης αὐτῆς τῆς διατάξεως, ἐφ’ ὅσον καὶ ἂν γίνουν ἐκλογαὶ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν θὰ κυβερνήσῃ τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ τὴν μεγαλυτέραν δύναμιν; Ὑπάρχει ὅμως μία διαφορά. Διότι ἡ Κυβέρνησις ἐὰν ἐπεθύμει τιμίως τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἠδύνατο νὰ τὸ καθιερώσῃ. Ὅταν ὅμως εἰς ἐκλογικὸν νόμον περὶ ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοθετήματος περιλαμβάνῃ διάταξιν περὶ πλειοψηφικοῦ, δὲν ὑποκινεῖται ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὁμαλῶς τὴν πολιτικὴν κατάστασιν ποὺ θὰ προκύψῃ, ἐφ’ ὅσον τὸ σύστημα τοῦτο λαμβάνει ὀργανικὴν συνυπόστασιν ἐντὸς τοῦ συστήματος τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς καὶ παίζει ρόλον εἰς αὐτὸν τοῦτον τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον προδιαγράφει τὸ σύστημα τῆς ἐνισχυμένης ἀναλογικῆς. Δι’ αὐτὸ τὸ καταγγέλλομεν, ὡς παράγοντα νοθεύσεως τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ πολιτεύματος. Διότι ἡ ἐνισχυμένη ἀναλογικὴ καὶ τὸ πλειοψηφικὸν εὑρισκόμενα ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ νομοθετήματος συλλειτουργοῦν εἰς μίαν ἀνωμαλίαν. Κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, παρὰ τὴν ἔντονον ἀντίδρασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ προχωρήσῃ καὶ θὰ ψηφίσῃ τὴν διάταξιν ἡ ὁποία τῆς εἶναι ἀπαραίτητος, διότι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς ὅλα τὰ ἄλλα τεχνάσματα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται εἰς τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου. Διότι ἀντιμετωπίζει εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὴν λαϊκὴν θύελλαν, τὴν ὁποίαν προσπαθεῖ νὰ ἀποφύγῃ. Ἡμεῖς θὰ καταψηφίσωμεν τὴν διάταξιν, διότι δὲν θέλομεν νὰ συνεργήσωμεν παρὰ μόνον εἰς τὴν ψήφισιν ἑνὸς τιμίου καὶ ἀδιαβλήτου ἐκλογικοῦ νόμου καὶ δὲν θέλομεν νὰ συμμετάσχωμεν εἰς μίαν προσπάθειαν διὰ τῆς ὁποίας ἐπιχειρεῖται ἡ νόθευσις τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Πρωϊμάκης, ἔχει τὸν λόγον.

§147Ε. ΠΡΩΪΜΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐν πρώτοις διαμαρτύρομαι διὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, κατὰ τὴν ἄνοδον εἰς τὸ βῆμα τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφου. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι ἀφοῦ ὡμίλησεν ὁ κ. Ἐφραιμίδης, ὁ κ. Ἠλιοῦ καὶ ἄλλοι τοῦ Κόμματός μας, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ὁμιλήσουν ἄλλοι. Κύριοι, ὅλοι ἔχομεν τὴν θέσιν μας εἰς τὸ Κόμμα καὶ εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ ὁμιλήσωμεν. Ἀνέρχομαι, κ. συνάδελφοι, εἰς τὸ βῆμα μὲ κάποιαν δυσφορίαν καὶ ἀπογοήτευσιν, διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπαναλάβω ἐν τίνι μέτρῳ τὰ ἴδια τὰ ὁποῖα ἐξήντλησαν προλαλήσαντες συνάδελφοι. Δεύτερον, διότι ἀπεδείχθη καὶ πιστεύω, ὅτι ὁμιλῶ εἰς κωφούς. Διότι δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ μεταβολὴ εἰς τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεπῶς, τροποποιήσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον. Κύριοι βουλευταί, ἐπίστευα, δὲν ξαίρω, ὅμως, ἂν τὸ πιστεύω ἀκόμα, ὅτι οἱ νόμοι γίνονται διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν καὶ ἐπίλυσιν γενικωτέρων ἢ εἰδικωτέρων προβλημάτων τοῦ λαοῦ καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἀντικειμενικοί, καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς συζήτησιν καλόπιστον πρὸς συμπλήρωσιν καὶ βελτίωσιν. Ὅταν, ὅμως, οἱ νόμοι, ὡς ὁ παρών, εἶναι ἀπολύτως ὑποκειμενικοί, καὶ ἀποβλέπουν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ καταρτίσαντος τοῦτον, τῆς Κυβερνήσεως δηλαδή, εἶναι ἑπόμενον νὰ ὑπάρξουν ἀντιρρήσεις καὶ μαχητικαὶ ἀντιδράσεις. Οἱ σκοποὶ τοῦ νομοσχεδίου, κ. βουλευταί, ἐφάνησαν ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμήν, καὶ ἀπὸ τὰς πρώτας συζητήσεις ἐφάνηκε ἡ μούρη τοῦ νόμου, ὅπως λέγει ὁ λαός. Ἐν τούτοις ἐψηφίσθη τὸ πρῶτον ἄρθρον παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ ἐλαφρὰς μόνον τροποποιήσεις. Ἐψηφίσθη τὸ δεύτερον ἄρθρον, κυριωτέρα διάταξις τοῦ ὁποίου ἦταν, ἡ ψῆφος τοῦ στρατοῦ. Νομίζω, ὅτι ἂν ὑπῆρχε τιμία διάθεσις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ διάταξις αὐτὴ ἔπρεπε νὰ διαγραφῇ. Ἔχει ἀποδειχθῆ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἁμαρτωλή, δὲν στέκει στὰ πόδια της, διότι ἐπὶ σαράντα χρόνια ἀπασχολεῖ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς χώρας καὶ μαστίζει τὸν τόπον, ἄλλοτε ἐφαρμόζεται, ἄλλοτε ὄχι, ἀνάλογα μὲ τὰ συμφέροντα τῆς Κυβερνήσεως ποὺ τὴν εἰσηγεῖται καὶ τὴν φιλοτιμίαν της, καὶ ὅτι δὲν εἶναι, οὔτε χρήσιμος, οὔτε ὠφέλιμος. Καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἐπιδεικνύει ἡ Κυβέρνησις τοιαύτην συγκίνησιν καὶ εὐαισθησίαν διὰ τὸν στρατόν, μένει ἀσυγκίνητος διὰ τὰς 300.000 τῶν ἑτεροδημοτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 12 ἔτη ζητοῦν τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς μάτην. Παρ’ ὅλα ταῦτα, ἐπαναλαμβάνω, ἐψηφίσθη καὶ τὸ δεύτερον ἄρθρον. Τὸν ἴδιον σκοπὸν ἔχει καὶ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ τρίτου ἄρθρου ποὺ συζητοῦμεν περὶ πλειοψηφικοῦ. Ἐλέχθη, ὅτι ἡ διάταξις καταστρέφει καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ κάνει, ὥστε νὰ μὴν ἔχῃ ἀρχήν, ἐφ’ ὅσον προβλέπει γιὰ δύο ἐκλογικὰ συστήματα, ὑπεστηρίχθη δὲ τοῦτο καὶ ἐτονίσθη, ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, τὸν κ. Παπανδρέου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ διάταξις περὶ πλειοψηφικοῦ ἐτέθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ ἀσκήσῃ ἕνα ψυχολογικὸν ἐκβιασμὸν ἐπὶ τῶν ἐκλογέων καὶ προεκλογικῶς καὶ μετεκλογικῶς.

§148Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Κύριε συνάδελφε, αὐτὰ ποὺ μᾶς λέγετε, τὰ ἠκούσαμεν κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ τοὺς συναδέλφους σας τῆς Ε.Δ.Α. Σεῖς, αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε τώρα, δὲν τὰ ἠκούσατε ἀπὸ τοὺς συναδέλφους σας.

§149Ε. ΠΡΩΪΜΑΚΗΣ. Τὰ ἤκουσα καὶ τὰ ἤξερα ἀπὸ τὴν μελέτην ποὺ ἔκαμα τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ ἐπαναλάβω διὰ νὰ διαφωτίσω τὸν λαὸν καὶ ἴσως καὶ σᾶς.

§150Α. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουρ. Συντονισμοῦ). Ἐὰν, κ. συνάδελφε, ἐπαναλαμβάνωνται τὰ ἴδια καὶ τὰ ἴδια, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Σώματος.

§151Ε. ΠΡΩΪΜΑΚΗΣ. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, εἶναι ὑποχρεωμένος, κ. Ὑπουργέ, νὰ τακτοποιήσῃ τὴν θέσιν του ἔναντι τοῦ λαοῦ, καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ πείσῃ καὶ σᾶς. Διότι μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς δολίας καὶ ἀντιδημοκρατικὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, τὸ παρὸν νομοσχέδιον καὶ μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἀπὸ τώρα δείχνει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι σκέπτεται νὰ κάμῃ τὰς ἐκλογὰς μὲ τρομοκρατίαν, δηλαδή, θέλει ἂν δὲν ἔλθῃ πλειοψηφοῦσα, νὰ ἔλθῃ τὸ Κόμμα της πρῶτον. Ἔκαμα προσφάτως μίαν περιοδείαν εἰς τὸ Ρέθυμνον Κρήτης πρὸς μελέτην τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων του. Τὸ συμπέρασμα τῆς μελέτης αὐτῆς μὲ ἄρθρον μου, ἠθέλησα νὰ τὸ γνωρίσω εἰς τὸν λαὸν τῆς Ρεθύμνου. Τὸ ἄρθρον αὑτό, τὸ ἔδωσα στὴν γνωστὴ πολιτικὴ κεντρῶαν ἐφημερίδα «Βῆμα» τοῦ γνωστοῦ δημοσιογράφου καὶ παλαιμάχου ἀρθρογράφου Λ. Καφάτου, ἀδελφοῦ τοῦ γνωστοῦ διὰ τὴν πατριωτικὴν καὶ ἡρωϊκὴν δρᾶσιν στοὺς περασμένους πολέμους Στρατηγοῦ Καφάτου, γιὰ νὰ τὸ δημοσιεύσῃ καὶ τὸ ἐδέχθη εὐχαρίστως, ἐν τούτοις, ὅμως, δέν ἐδημοσιεύθηκε, διότι τὸ ἀπηγόρευσε ἡ Ἀσφάλεια, ἐπεμβᾶσα καὶ ἐντείνουσα πίεσιν τρομεράν, ὅπως μοῦ γράφει ὁ ἴδιος. Ἐπαναλαμβάνω, λοιπόν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ρίπτει τὸ σπέρμα τῆς ἀνωμαλίας μὲ τὴν διάταξιν αὐτήν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζει ποῖος θὰ εἶναι ὁ συσχετισμὸς τῶν κομματικῶν δυνάμεων. Καὶ ἐπειδὴ δὲν γνωρίζει ποῖος θὰ εἶναι ὁ συσχετισμὸς αὐτός, θέλει νὰ ἔχῃ ἀκόμη ἕνα ὅπλον ἐπωφελέστερον ποὺ θὰ τῆς δώσῃ διὰ συνδυασμῶν καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἕνα μικρὸν ἔστω χρονικὸν διάστημα. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ βάζει τὴν διάταξιν αὐτὴν διὰ νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ κάμῃ ἐκλογὰς μὲ τὸ πλειοψηφικόν. Δι’ αὐτό, τονίζομεν τοὺς κινδύνους ποὺ ἀντιλαμβανόμεθα ἐμεῖς ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Δι’ αὐτὸ ἀπευθυνόμεθα καὶ εἰς τὸν Κέντρον καὶ εἰς τὰς δυνάμεις του, νὰ ἑνώσῃ τὰς δημοκρατικὰς δυνάμεις διὰ νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν Κυβέρνησιν ποὺ εἶναι μιὰ συμφορὰ διὰ τὸν τόπον, ἂν ὄντως πιστεύουν ὅσα λένε καὶ διακηρύσσουν. Εἶναι τὸ μόνον μέσον ποὺ θὰ ἀνατρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔχομεν ὅλοι καθῆκον νὰ ἀνακουφίσωμεν τὸν λαὸν μὲ μία Κυβέρνησιν πλέον στοργικὴν φιλολαϊκὴν καὶ πλέον δημοκρατικήν. Ὁ κ. Μπακόπουλος εἶπε προηγουμένως, ὅτι τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον διεκδικεῖ τὴν πρώτην θέσιν. Τοῦ τὸ εὐχόμεθα, ἂν καὶ δὲν τὸ πιστεύωμεν, διότι πιστεύομεν, ὅτι θὰ ἔλθῃ πρῶτον τὸ Κόμμα μας. Διότι, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὅπως λέγει ὁ λαός, εἰς τὴν ἀναβροχιά, καλὸ εἶναι καὶ τὸ χαλάζι. Προκειμένου, δηλαδή, νὰ εἶναι καὶ πάλιν ἡ Ε.Ρ.Ε., προτιμότερο τὸ Δημοκρατικὸν Κέντρον. (Χειροκροτήματα).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κύριος Δ. Παπαθανασόπουλος.

§153Δ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀρχήν, πρέπει νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι ὁ κ. Πρόεδρος, ἐκ προοιμίου, προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσῃ ἕνα κλῖμα δυσμενὲς διὰ τὴν συζήτησιν. Ἀκόμη, διότι ὁ κ. Πρόεδρος, ἠθέλησε νὰ μοῦ ὑποκλέψῃ τὴν σκέψιν, ὅτι δῆθεν θὰ εἴπω τὰ ἴδια. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, ἔχει τόσας διατάξεις, ἐπιχειροῦν νὰ νοθεύσουν τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, ὥστε νομίζω, ὅτι ὅλοι ἔχομεν δικαίωμα νὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπωμεν κἄτι, διότι πάντοτε κἄτι θὰ ἀποκαλυφθῇ περαιτέρω. Κύριοι συνάδελφοι, ὅλαι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι πολὺ καλὰ μελετημέναι καὶ τοποθετημέναι εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζουν πλεονεκτήματα εἰς τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν. Πρῶτον, ἔχουν τεθῆ καὶ μελετηθῆ διὰ νὰ μὴ γίνῃ ἡ διαρροὴ τῶν χθεσινῶν ψηφοφόρων τῆς Ε.Ρ.Ε. ποὺ παρατηρεῖται εἰς ὅλας τὰς περιφερείας, ἀκόμη καὶ εἰς ὑποτιθέμενα τὰ φρούρια αὐτῆς, τὰ Ἑλληνικὰ χωριά. Ὁ δεύτερος σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, ὅπως μὲ ὅσας κομματικὰς δυνάμεις τῆς ἀπομένουν καὶ μὲ ὡρισμένας διατάξεις κατορθώσῃ νὰ ξαναγίνῃ Κυβέρνησις. Κύριοι βουλευταί, ἡ παροῦσα διάταξις σκοπὸν ἔχει τὴν συγκράτησιν τῶν διαρρεουσῶν κομματικῶν δυνάμεων τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ παρὸν εἶναι ἀριστουργιματικὸν κατασκεύασμα ἐξυπηρετοῦν τὰς ἐπιδιώξεις τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως, ἄλλο ἂν ἀπὸ ἀπόψεως ἀντικειμενικῆς ἀληθείας εἶναι τερατούργημα. Διὰ τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ πρῶτον, τὰ δημόσια ὄργανα, τοὺς βουλευτὰς καὶ κομματάρχας, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν Ε.Ρ.Ε., μερικὰς ταλαντευομένας καὶ ἀσταθεῖς κεντρώας δυνάμεις καὶ ὡρισμένην μερίδα τοῦ λαοῦ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὑπάρχει ἡ ἀποθέωσις τοῦ κομματικοῦ Κράτους εἰς ὅλας του τὰς ἐκδηλώσεις.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαθανασόπουλε, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ὁμιλεῖτε ἢ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3; Αὐτὰ ἔχουν εἰπωθῆ κατὰ κόρον.

§155Δ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὁ λαὸς ὑφίσταται κἄθε εἴδους τρομοκρατίαν, ὅταν πολῖται βασανίζωνται τὶς νύχτες στὰ τμήματα μὲ φάλαγγα, καθῆκον ἔχομεν νὰ τὸ τονίσωμεν. Ἐπιτρέψατέ μου δὲ νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι μέσα εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ Προεδρείου εἶναι καὶ ἡ προστασία τοῦ ρήτορος.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνετε τὰ ἴδια. Ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι ἡ συζήτησις πρέπει νὰ διεξάγεται ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου.

§157Δ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἔρχωνται πρὸς ψήφισιν τέτοια ἀντιλαϊκὰ νομοσχέδια, πρέπει νὰ διεξάγεται συζήτησις διὰ νὰ γίνωνται γνωστοὶ οἱ σκοποὶ καὶ αἱ ἐπιδιώξεις αὐτῶν ποὺ τὰ φέρουν πρὸς ψήφισιν. Ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Κέντρου, εἶπεν, ὅτι οἱ «πολῖται εἰς τὸν Νομὸν μας εἶναι ἴσοι». Ἐγὼ γνωρίζω τὶ συμβαίνει εἰς τὸν ἰδικόν μας Νομόν.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Παπαθανασόπουλε, σᾶς παρακαλῶ, νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3.

§159Δ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἠκούσθησαν τὰ πλέον περίεργα πράγματα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὰ πάντα ρυθμίζονται ἀπὸ τὸν Κομματικὸν μηχανισμόν. Οἱ διορισμοί, αἱ μεταθέσεις, αἱ ἐξυπηρετήσεις, τὰ δάνεια, τὰ πάντα ἀπὸ τὸν κομματικὸν μηχανισμόν, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως. Καὶ ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν διάταξιν αὐτὴν νὰ πείσῃ τὸν λαόν, ὅτι «ἐδῶ θὰ εἴμαστε καὶ πάλιν, εἴτε μόνοι, εἴτε μὲ συμμάχους». Βεβαίως τὴν ψυχολογίαν αὐτὴν δὲν πρόκειται νὰ τὴν ἐμπνεύσουν εἰς τοὺς ψηφοφόρους τῆς Ἀριστερᾶς, στρέφονται, ὅμως, πρὸς τοὺς ψηφοφόρους τοῦ Κέντρου καὶ πρὸς τὰς διαρρεούσας δυνάμεις τοῦ Κέντρου. Κύριοι συνάδελφοι, ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, διὰ τῆς ψήφου του θὰ καταργήσῃ τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία οὐδέποτε πρόκειται νὰ ἔχῃ ἐφαρμογήν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει δώσει τόσα παραδείγματα εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἔχει ἀποδείξει, ὅτι ξεύρει νὰ ἀγωνίζεται διὰ τὴν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων του.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 κηρύσσεται περαιωμένη. Ὑπεβλήθη πρότασις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ κεκανονισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν καὶ διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ὀνομαστικὴ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 λέγουσι ναί. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὸ λέγουσιν ὄχι. Καλοῦνται ἐπὶ τοῦ καταλόγου οἱ κ.κ. Α. Παυλόπουλος καὶ Ο. Ἀντώνογλου. (Προσελθόντων τῶν ψηφολεκτῶν ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία τῶν κ.κ. βουλευτῶν ἀπαντώντων ὡς ἀκολούθως εἰς τὸ τεθὲν ἐρώτημα).

(Περατωθείσης τῆς ψηφοφορίας καὶ γενομένης διαλογῆς, προέκυψε τὸ κάτωθι ἀποτέλεσμα):

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 158. Εἶπον ΝΑΙ 113, ΟΧΙ 45. Συνεπῶς, τὸ ἄρθρον 3 ἐγένετο δεκτὸν ὡς ἔχει. Ἄρθρον 4 δεκτόν;

§162Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τοῦ ἄρθρου 4 ἔχω καταθέσει μίαν τροπολογίαν διὰ νὰ προστεθῇ ἓν ἄρθρον καὶ ἐὰν μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν μου, ὥστε τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ προστεθῇ πρὸ τοῦ ἄρθρου 4.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Γιαννόπουλε.

§164Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔχω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐὰν γίνῃ δεκτή, θὰ πρέπει νὰ λάβῃ ἀριθμὸν ἄρθρου 4. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς διορθώνεται μία ἀνωμαλία, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλας συνεπείας. Γνωρίζετε, ὅτι ἀπὸ τῆς διαλογῆς τῶν ψηφοδελτίων μέχρι τοῦ Ἐκλογοδικείου, τὰ ψηφοδέλτια εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑποστοῦν ἀλλοιώσεις. Ἡ προφύλαξις τῶν ψηφοδελτίων εἶναι τοιαύτη, ὥστε παρέχει δυνατότητας εἰς τοιαύτας ἀλλοιώσεις. Ἔχω ὑποστῆ προσωπικῶς αὐτὴ τὴν συνέπειαν καὶ ἔχω δοκιμάσει τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς ἀλλοιώσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ δυνατότης αὐτὴ δὲν θὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ. Ὑποστηρίζω, λοιπόν, ὅτι αἱ ἐνστάσεις ἀκυρότητος ψηφοδελτίων νὰ μὴ κρίνωνται ὑπὸ τοῦ Ἐκλογοδικείου, ἐὰν δὲν ἤθελον διατυπωθῆ ἐνώπιον τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Δευτέρα παρατήρησις εἶναι ἡ ἑξῆς: Γνωρίζετε πόσαι ἐκλογικαὶ ἀνωμαλίαι, ἀλλὰ καὶ ἠθικαὶ δημιουργοῦνται ὅταν ἀκυροῦται ἡ ἐκλογὴ εἰς ἕνα ἐκλογικὸν τμῆμα, λόγῳ τῆς πληθώρας ἀκύρων ψηφοδελτίων. Ὑποστηρίζω διὰ τῆς κατατεθείσης τροπολογίας μου, ὅτι ἡ ποσότης τῶν ἀκύρων ψηφοδελτίων, νὰ μὴ ἔχῃ ὡς συνέπειαν τὴν ἀκύρωσιν ὁλοκλήρου τῆς ἐκλογῆς τοῦ συγκεκριμένου τμήματος καὶ ἐπανάληψιν αὐτῆς. Φρονῶ, ὅτι ἡ ἀκύρωσις, τῆς ἐκλογῆς εἰς ἕνα ἐκλογικὸν τμῆμα, ἔχει φρικτὰς συνεπείας. Σκεφθῆτε, ἐὰν εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν 100.000 ψηφοφόρων, ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ ἑνὸς τμήματος 1.000 ψηφοφόρων, ὁπότε εἶναι γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἄλλων τμημάτων τῆς περιφερείας καὶ ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιτυχία ἑνὸς ἢ πλειόνων ὑποψηφίων ἢ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ συνδυασμοῦ ἐκ τῆς ἐκλογῆς τοῦ τμήματος αὐτοῦ, τί θὰ γίνῃ. Πλήρης ἐξευτελισμὸς τῶν ὑποψηφίων, ἐξαγορὰ τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων καὶ ἐκφαύλισις τούτων. Ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο, θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἐπιτυχία ἑνὸς ἢ πλειόνων ὑποψηφίων ἢ καὶ ἡ δύναμις τῶν συνδυασμῶν. Ἐὰν ἀπαγορευθῇ ἡ διενέργεια ἐκλογῆς, δὲν θὰ εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, λέγει, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ διεξάγονται ταὐτοχρόνως εἰς ὁλόκληρον τὴν χώραν. Δι’ αὐτό, ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ διενέργεια μεταγενεστέρας ἐκλογῆς εἰς ἓν ἢ περισσότερα ἐκλογικὰ τμήματα τῆς αὐτῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, εἰς τὰ ὁποῖα ἐματαιώθη ἡ ἐκλογὴ δι’ οἱονδήποτε λόγον, διεξάγεται μόνον ἐφ’ ὅσον τὸ σύνολον τῶν ἐκλογέων τῶν τμημάτων τούτων ἀποτελεῖ τὸ 1)20 τῶν ἐκλογέων τῆς ὅλης ἐκλογικῆς περιφερείας. Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀρεστὸν τὸ θέαμα εἰς οὐδὲν ἐξ ἡμῶν νὰ σπεύδουν οἱ βουλευταὶ νὰ ἐξαγοράσουν τὰς συνειδήσεις τῶν ἐκλογέων καὶ νὰ λαμβάνῃ χώραν ἀγοραπωλησία τῶν ψήφων, ἥτις, τὴν στάθμην τῶν πολιτευομένων δὲν ἀνυψώνει, ἀλλ’ ἀντιθέτως, συντελεῖ εἰς τὴν ἐκφαύλισιν τῶν ἐκλογέων. Θέλω νὰ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἀποδεχθῇ τὰς τροπολογίας μου αὐτάς.

§165Η. ΗΛΙΟΥ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀποδέχεται τὴν τροπολογίαν αὐτήν;

§166Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν ἐδήλωσα.

§167Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ τροπολογία τοῦ κ. Γιαννοπούλου, ὡς πρὸς τὰς δύο πρώτας διατάξεις, εἶναι λογική. Δὲν δύναται, ὅμως, νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὴν τρίτην διάταξίν της, ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματική. Δὲν γνωρίζω, ἀπὸ ποῦ ἐκινήθη ὁ κ. συνάδελφος, διὰ νὰ θέσῃ ὡς προϋπόθεσιν τὸ 1)20 τῶν ἐκλογέων. Δυνατὸν εἰς τὴν περιφέρειάν του τὸ ποσοστὸν αὐτὸ νὰ μὴ ἔχῃ μεγάλην σημασίαν. Εἰς ἄλλας ὅμως περιφερείας, εἰς μεγάλας, τὸ ποσοστὸν αὐτὸ ἀντιστοιχεῖ εἰς ἕνα βουλευτήν. Εἶναι ἑπομένως δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν καὶ ἠθελημέναι ματαιώσεις ἐκλογῶν εἰς ὡρισμένα τμήματα. Δὲν λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διατάξῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ματαίωσιν, ἀλλὰ ἐνδέχεται δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι ἀντιθέτου πολιτικῆς τοποθετήσεως νὰ μὴ μεταβοῦν εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, ὁπότε θὰ ματαιωθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὰ τμήματα αὐτά.

§168Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Μὴ προχωρῆτε, κ. συνάδελφε, διότι δὲν πρόκειται νὰ συμφωνήσω οὔτε καὶ πρὸς τὰς δύο πρώτας διατάξεις τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Γιαννοπούλου. Αἱ ἐνστάσεις ὑποβάλλονται εἰς τὴν Ἐφορευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἐὰν ὅμως καὶ ἐκ τῶν ὑστέρων ἔστω, διαπιστωθοῦν ἀκυρότητες οἱασδήποτε μορφῆς, ἡ καθιέρωσις διατάξεως περὶ ἀπαραδέκτου τούτων ἐνώπιον τοῦ Ἐκλογοδικείου, θὰ μετέβαλλεν ἕνα νομοθετικὸν καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἀπὸ μακροῦ.

§169Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν αὐτὸ συνέβαινεν εἰς τὸ παρελθόν, κ. Ὑπουργέ, πρέπει νὰ τὸ διατηρήσωμεν; Γνωρίζετε, ὅτι τὰ ψηφοδέλτια ἀπὸ τῆς καταμετρήσεως εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ οἱουδήποτε; Φρονῶ, ὅτι θὰ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἄκυρα ψηφοδέλτια δὲν θὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει, καὶ δὲν θὰ ἐπηρεάζουν τὴν ἐκλογὴν τοῦ τμήματος.

§170Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Γιαννοπούλου, ἥτις ἀφορᾷ τὴν δυνατότητα ὑποβολῆς ἐνστάσεων κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἐνώπιον τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου λέγει: (Ἀναγινώσκει). Ἐὰν ἐγίνετο δεκτή, ἑπομένως, ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου, θὰ ἀπεκλείετο ἡ ὑποβολὴ ἐνστάσεων ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξε, συντάσσομαι μὲ τὴν ἄποψίν του, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι εἶναι θέμα διοικήσεως καὶ ὄχι διατάξεως νόμου. Θὰ πρέπει κατόπιν αὐστηρᾶς ἐντολῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης οἱ Πρόεδροι Πρωτοδικῶν νὰ μὴ ἐπιτρέπουν τὸν ἔλεγχον τῶν ψηφοδελτίων, παρὰ μόνον ἐνώπιον δικαστοῦ καὶ μόνον εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις ἀξίας προσοχῆς.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Γιαννοπούλου, παρακαλῶ ὅπως ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ἐλάχιστοι).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Ὁ κ. Γ. Πρίφτης ἔχει τὸν λόγον.

§173Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅπως εἶναι γνωστόν, παρὰ διαφόρων ἐπιτηδείων ἔχουν ἐφευρεθῆ διάφοροι τρόποι καὶ μέθοδοι ἐπηρεασμοῦ καὶ ἐλέγχου τῆς ψήφου. Ὅλοι οἱ συνάδελφοι θὰ ἔχουν, ὑποθέτω, κἄποιαν περιπέτειαν ἀπὸ τὶς γνωστὲς ἀπαγωγὲς φακέλλων ἀπὸ τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, διὰ νὰ γίνεται ὁ ἔλεγχος τῶν ἐγκλειομένων ψηφοδελτίων. Καὶ ὁ κἄθε συνάδελφος θὰ ἔχῃ ἀντιμετωπίσει, φαντάζομαι, κἄποτε, εἴτε ὡς συμπολιτευόμενος, εἴτε ὡς ἀντιπολιτευόμενος, τὴν γνωστὴν μέθοδον τῶν κομμένων 100ρικων προκειμένου περὶ ἐξαγορᾶς ψήφων, ὅπου τὸ μισὸ δίδεται τὸ πρωΐ καὶ τὸ ἄλλο τὸ βράδυ, ὅταν ὁ ἀντιπρόσωπος ἀναγνωρίσῃ τὸ ψηφοδέλτιον.

§174Δ. ΛΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Εἶναι Κερκυραϊκὸν προνόμιον.

§175Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Δὲν εἶναι Κερκυραϊκὸν προνόμιον, κ. συνάδελφε. Μάλιστα, ἡ γέννησίς του νομίζω, ὅτι ἀνάγεται εἰς τὴν περιοχὴν ὅπου ἐκλέγεσθε σεῖς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἔχει ἀναπτυχθῆ μία τεχνικὴ εἰς τὴν ἀναζήτησιν τρόπου «σημαδέματος» τῶν ψηφοδελτίων, τέτοιου, ὅμως, ὥστε νὰ μὴ προκαλῇ τὴν ἀκυρότητα. Αὐτὰ δὲ τὰ πράγματα ἀναμφισβητήτως — δὲν φαντάζομαι νὰ ὑπάρχῃ περίπτωσις ἀρνήσεως ἀπὸ μέρους κανενὸς τῶν κ. συναδέλφων — δὲν εἶναι, παρὰ σαφὴς καταστρατήγησις τῆς ἐλευθέρας ἀσκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Καὶ νομίζω, ἀφοῦ ψηφίζομεν ἐκλογικὸν νόμον καὶ ἀφοῦ μεγάλην ἢ μικρὰν πεῖραν ἔχομεν ἀπὸ τέτοια πράγματα, νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς τοῦ νομοσχεδίου νὰ τεθοῦν καὶ διατάξεις τέτοιες, οἱ ὁποῖες νὰ ἀποκλείουν εἰς τὸν μέγιστον δυνατὸν βαθμὸν ὅλες αὐτὲς τὶς μορφὲς τῶν ἐκβιασμῶν καὶ τῶν καταστρατηγήσεων. Καὶ θὰ ἀναφερθῶ εἰς μερικὰς συγκεκριμένας περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται περιληπτικῶς εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπάρχουν, πρῶτον, σκόπιμοι διαγραφαί. Εἶναι γνωστόν, ὅτι προκειμένου, εἰδικώτερον, περὶ ἀναλογικῆς, ἐγγραφαὶ ἢ διαγραφαὶ δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ ψηφοδέλτιον προσμετρᾶται ὡς ἔγκυρον. Ἐν τούτοις, εἶναι γνωστόν, ὅτι διὰ τῆς μεθόδου τῶν ἐγγραφῶν ἢ διαγραφῶν, ἰδιαίτερα, ὅταν πρόκειται περὶ λευκῶν ψηφοδελτίων, διὰ τῆς μεθόδου τῆς προσθήκης ἢ τοῦ ποῖον ὄνομα κατὰ ἐκλογικὸν τμῆμα ἢ χωρίον προστίθεται εἰς κἄθε ψηφοδέλτιον, ὑπάρχει ὁ τρόπος τῆς ἐλεγχομένης ψήφου καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ συγκεκριμένου σημείου ὅλοι θὰ ἔχωμεν ὑποστῆ κἄποιαν περιπέτειαν. Ἔχομεν τὴν γνώμην, λοιπόν, ὅτι ἐφ’ ὅσον εἶναι σαφῶς δεδηλωμένον καὶ ἐκ τῆς προηγουμένης ἐφαρμογῆς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅτι αἱ ἐγγραφαὶ δὲν χρειάζονται καί, ἑπομένως, αἱ διαγραφαὶ ἢ ἐγγραφαὶ εἶναι ἀναμφισβητήτως ὕποπτοι, ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ἄν, διὰ τοῦ νόμου, καθορισθῇ, ὅτι πᾶσα ἐγγραφὴ ἢ διαγραφὴ ἐπὶ τοῦ ψηφοδελτίου καθιστᾷ τοῦτο ἄκυρον, θὰ δημιουργήσωμεν ἀσφαλιστικὴν δικλεῖδα διὰ νὰ μὴ γίνεται ὕποπτος χρῆσις τῶν ἐγγραφῶν ἢ διαγραφῶν πρὸς ἔλεγχον τῆς ψηφοφορίας. Ἕνας δεύτερος τρόπος ἐλέγχου τῶν ψήφων εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων κατέστησε περισσότερον εὔκολον τὰ τελευταῖα χρόνια, εἶναι αἱ πολύχρωμοι μολυβδίδες. Ἐγώ, ὅσον χρόνον παρακολουθῶ ἐκλογάς, εἶδα, ὅτι ἐχρησιμοποιεῖτο ἢ τὸ μαῦρο μολύβι ἢ μπλὲ σκοῦρο διὰ τὸ σημείωμα τῶν σταυρῶν ἐπὶ τῶν ψηφοδελτίων, προκειμένου περὶ ἀναλογικῆς. Τώρα, διὰ τῆς πολυχρωμίας τῶν μολυβδίδων, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ σημείου ὅπου τίθεται ὁ σταυρός, δημιουργοῦνται καὶ πάλιν ἐλεγχόμενα ψηφοδέλτια. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἂν θέλωμεν νὰ ἀποφύγωμεν καὶ τὸ τέχνασμα αὐτὸ καταστρατηγήσεως ἀπὸ τοὺς ἐπιτηδείους, θὰ πρέπει, σύμφωνα μὲ τὴν τροπολογίαν, νὰ περιορίσωμεν τὸ μολύβι, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ σημειώνεται ὁ σταυρός, νὰ εἶναι μπλὲ σκοῦρο ἢ μαῦρο καὶ ὅτι ἡ θέσις τοῦ σταυροῦ θὰ εἶναι πρὸ τοῦ ὀνόματος τοῦ ὑποψηφίου.

§176Κ. ΓΙΑΝΝΟΥΣΗΣ. Ὑπάρχει διάταξις.

§177Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Ὑπάρχει διάταξις, κ. Γιαννούση, ἀλλ’ ὅπως γνωρίζετε, τὸ ψηφοδέλτιον δὲν καθίστατο ἄκυρον, ἁπλῶς δὲν προσεμετρῶντο οἱ σταυροί. Ὁ κίνδυνος, ὅμως, τώρα νὰ καταστῇ ἄκυρον τὸ ψηφοδέλτιον θὰ εἶναι ἕνας ἀνασχετικὸς φραγμὸς ἐναντίον τοιούτων μεθόδων. Πέραν τούτου, εἶναι σαφῶς γνωστὸν καὶ ἀπὸ τὰς συζητήσεις ποὺ γίνονται περὶ τῶν ἑκάστοτε ἐκλογικῶν νόμων καὶ ἀπὸ τὰς ὁδηγίας αὐτῶν τούτων τῶν ὑποψηφίων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων των, ποῖα εἶναι τὰ περιοριστικὰ ὅρια τῶν σταυρῶν, δηλαδή, ἕνας μέχρι 10 ὑποψηφίων καὶ 2 ἄνω τῶν 10. Ἐν τούτοις, γίνεται σκόπιμος χρῆσις πολλῶν σταυρῶν καὶ ὅταν ὁ νόμος ἐπιτρέπῃ τὴν χρῆσιν μόνον ἑνὸς — σωρείαν τοιούτων ψηφοδελτίων θὰ ἔχωμεν ἴδει ὅλοι — τοῦτο δὲ ἀποτελεῖ ἕτερον τρόπον ἐλέγχου τῆς ψήφου. Νομίζομεν, ὅτι ἂν καθιερωθῇ διὰ τοῦ νόμου, ὅτι ἡ χρῆσις πλειόνων σταυρῶν πέραν τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπομένων καθιστᾷ τὸ ψηφοδέλτιον ἄκυρον καὶ αὐτὸ θὰ εἶναι ἕνα μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ σταματήσῃ τὴν ἀνάπτυξιν ὁλόκληρης φάμπρικας, τεχνασμάτων, ἡ ὁποία γίνεται ἀπὸ πολλοὺς καλοθελητὰς εἰς τὰς ἐκλογάς. Καὶ πέραν τούτου, ἀκόμη ἕνας ἄλλος τρόπος ἐλέγχου τῆς ψήφου, ἀσφαλέστατος — καὶ τὸ λέγω ἀπὸ ἐξακρίβωσιν — εἶναι τὰ μὴ ἔντυπα ψηφοδέλτια. Ἐκεῖ, ὡς γνωστόν, διὰ τῆς χρήσεως τῶν πολυχρώμων μολυβδίδων ἢ διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ ἑνὸς κατὰ περίστασιν ὀνόματος ἐκ τῶν ὑποψηφίων, δημιουργεῖται ὁλόκληρος ἅλυσις περιπτώσεων, ἡ ὁποία ἄγει εὐθέως εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ψηφοφορίας. Ἔχομεν τὴν γνώμην, λοιπόν, ὅτι ἂν ἀπαγορευθοῦν τὰ χειρόγραφα ψηφοδέλτια καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ἐπιτραπῇ τὰ ψηφοδέλτια, διότι καὶ αὐτὸ γίνεται, νὰ ἔχουν κατὰ λάθος ὀλιγώτερα ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων τῶν συμπεριλαμβανομένων εἰς τὸν συνδυασμὸν καὶ ἄν, διὰ τοῦ νόμου, καθορισθῇ, ὅτι ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰ ἔντυπα ψηφοδέλτια ἡ ἀναγραφὴ τῶν ὀνομάτων τῶν ὑποψηφίων θὰ γίνεται κατὰ τὴν σειρὰν ἀνακηρύξεως τοῦ συνδυασμοῦ ὑπὸ τῶν οἰκείων Πρωτοδικείων, ἐξαιρουμένων τῶν Ἀρχηγῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ὑποχρεωτικῶς τίθενται ἐπὶ κεφαλῆς, νομίζομεν, ὅτι ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα ληφθοῦν καὶ ἡ παράλειψις τῶν περιπτώσεων αὐτῶν, δηλαδὴ τὰ χειρόγραφα ψηφοδέλτια, μὲ ὀλιγώτερα ὀνόματα, μὲ ἀναστροφὴν τῆς σειρᾶς τοῦ συνδυασμοῦ, ἐὰν ὅλα αὐτὰ τὰ ψηφοδέλτια προκαταβολικῶς, διὰ τοῦ νόμου, ἐφ’ ὅσον δὲν πληροῦν αὐτοὺς τοὺς ὅρους, θεωρηθοῦν, ὑποχρεωτικῶς, ὡς ἄκυρα, ἀναμφισβητήτως ἀγόμεθα καὶ πάλιν εὐθέως εἰς ἕνα τρόπον κατασφαλίσεως τῆς μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας. Ἐπίσης θὰ ἔπρεπεν ὑποχρεωτικῶς ὁ ψηφοφόρος, ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὸ ἐκλογικὸν τμῆμα νὰ παίρνῃ πλήρη σειρὰν ψηφοδελτίων καὶ ἐξ αὐτῶν νὰ χρησιμοποιῇ ὅποιο θέλει. Αἱ ἀπόψεις μας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεμελιωθοῦν οὐχὶ μόνον μὲ σωρείαν παραδειγμάτων, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ ἄφθονον ὑλικὸν τῶν προσφυγῶν εἰς τὰ Ἐκλογοδικεῖα. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ἐὰν ἡ συζήτησις διεξήχθη ὅπως διεξήχθη ἀπὸ τῆς ἰδικῆς μας πλευρᾶς σκοπὸν ἔχει νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἀδιάβλητον καὶ ἐλεύθερον τῆς ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος τῶν ἐκλογέων καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν πρέπει καὶ ὁ νόμος νὰ προβλέψῃ εἰς τὴν ἀποφυγὴν ὅλων ἐκείνων τῶν τεχνασμάτων, τὰ ὁποῖα τείνουν εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς συνταγματικῆς ἐπιταγῆς περὶ μυστικότητος τῆς ψηφοφορίας. Δὲν νομίζω, ὅτι εἰς τὰς παρατηρήσεις μας αὐτὰς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθοῦν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐπιχειρήματα δικαιολογοῦντα τὴν ἄρνησιν τῆς ἀποδοχῆς τῆς τροπολογίας μας.

§178Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ τάσις τῆς διαβολῆς καὶ κατασυκοφαντήσεως πάσης ὑφισταμένης διατάξεως, δὲν προάγει γενικώτερον τὴν στάθμην τῆς πολιτικῆς ἀναμετρήσεως.

§179Γ. ΠΡΙΦΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Μίαν ἐξήγησιν, διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ παρεξήγησις. Δὲν τὸ ἀνέπτυξα εἰς βάσιν...

§180Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Δὲν ὁμιλῶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως μόνον. Ἐγὼ δὲν θὰ ἀμφισβητήσω, ὅτι σποραδικῶς ἐκδηλοῦνται τάσεις ποικίλων ἐκμεταλλεύσεων ἐπάνω εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον διὰ τὴν ἐκλογικὴν ἀναμέτρησιν. Αὐτό, ὅμως, τὸ πρᾶγμα, νὰ ἀνακύπτουν ἀγχώδη προβλήματα, νοθείας τῶν ἐκλογῶν, νομίζω, ὅτι ἀφίσταται τῆς πραγματικότητος. Διότι ὑφίσταται διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχει δικαίωμα τὸ ἐκλογοδικεῖον νὰ ἀκυρώσῃ τὸ σύνολον τῶν ψηφοδελτίων, τὰ ὁποῖα ὑπὸ ποικίλα τεχνάσματα παρουσιάζουν διακριτικὰ γνωρίσματα, προδίδοντα τὴν ταὐτότητα τοῦ ψηφοφόρου.

§181Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὴν ἐκλογήν.

§182Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν πολλὰ ἄκυρα ψηφοδέλτια νὰ ἀκυροῦται καὶ ἡ ἐκλογή. Ἔχει τὴν εὐχέρειαν τὸ ἐκλογοδικεῖον νὰ προβῇ εἰς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ἔχει προχωρήσει εἰς εὐρεῖαν ἀκύρωσιν τῶν ψηφοδελτίων. Ὁ λόγος εἶναι, ὅπως πρῶτος πρέπει νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ὑπάρχουν πλεῖσται περιπτώσεις ἀκυρώσεως πλειάδος ψηφοδελτίων. Ἐὰν εἶναι φειδωλὸν τὸ Ἐκλογοδικεῖον, ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι οἱ ψηφοφόροι ἐν πολλοῖς δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην καλλιεργητικὴν προπαρασκευήν, διὰ νὰ εἶναι ἀπολύτως τακτικοὶ εἰς τὰ ψηφοδέλτια. Διότι, αὔριον θὰ ἀνακύψῃ ἓν ἄλλον θέμα, ἐὰν ὁ σταυρὸς πρέπει νὰ εἶναι τόσον ἰσομετρικός, ὥστε νὰ ἀποκλείεται ἡ διαπίστωσις ὑπὸ τοῦ Α ἢ Β ἐκλογέως. Ὡρισμένα Κόμματα, βέβαια, ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα αὐτῆς τῆς πειθαρχίας. Ὅταν, ὅμως, ψηφίζῃ ἕνας ὁλόκληρος ὄχλος, χωρικοὶ ἡμιμορφωμένοι, ἀμόρφωτοι κλπ., εἶναι δυνατὸν νὰ βάζουν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ διακριτικὸν τοῦ σταυροῦ, ὥστε νὰ προδίδῃ μίαν ταὐτότητα. Νομίζω, ὅτι πρέπει μὲ κἄποιαν ἀνωτερότητα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν αὐτὸ τὸ θέμα. Δὲν νομίζω δέ, ὅτι καμμία ἐκλογὴ παρουσίασε τόσην ἔκτασιν καταχρήσεως, ὥστε νὰ ἀνακύπτῃ τὸ θέμα ὑφ’ ἣν ἔκτασιν τὸ ἀνεπτύξατε σεῖς. Αὐτὰ ἔχουν σημασίαν εἰς ὁλοκληρωτικὰ συστήματα, ὡς εἶναι τὸ πλειοψηφικόν. Εἰς τοιοῦτον σύστημα εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τὴν ἀκύρωσιν ὡρισμένων ψηφοδελτίων, 50, 100, νὰ ἐξακριβωθῇ τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ὁλοκλήρου ἐκλογικῆς περιφερείας. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, τὸ πρᾶγμα εἶναι σημαντικόν. Προκειμένου, ὅμως, περὶ τῆς ἀναλογικῆς, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀκυρωθοῦν 20–30 χιλιάδες ψηφοδέλτια —δὲν πρόκειται νὰ ὑπάρξουν ποτὲ τόσα ἐξ ὑπολογισμοῦ, ἔχοντα διακεκριμένον τὸ γνώρισμα, διότι προφανῶς, εἴτε ἀπὸ ἀγραμματοσύνην, εἴτε ἀπὸ ἀνεπάρκειαν γνώσεων, νὰ προέρχωνται — θὰ εἶναι ψηφοδέλτια, τὰ ὁποῖα θὰ καλύπτουν τὴν τύχην ἑνὸς βουλευτοῦ. Δέχομαι τὴν τροπολογίαν, ὡς τὴν διετυπώσατε, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν δεχθῶ ὡς Ὑπουργός. Δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἔκτασις τῆς ἀγωνίας, ἡ ὁποία καταλαμβάνει τὴν παράταξιν ἐκείνην, περὶ ἐνδεχομένης νοθείας. Ἐν πάσῃ, ὅμως, περιπτώσει, ἀφ’ ἧς ἴσχυσε τὸ καθεστὼς τῶν ψηφοδελτίων, ἰσχύουν αὐταὶ αἱ ἀρχαί, τὰς ὁποίας δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ μεταβάλω τὴν τελευταίαν αὐτὴν στιγμήν.

§183Δ. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὰ χειρόγραφα, τί ἔχετε νὰ εἴπητε;

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μερλόπουλε, δὲν ἐζητήσατε τὸν λόγον. Πῶς τὸν ἐλάβατε;

§185Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτ.). Τὰ χειρόγραφα ἀνακύπτουν εἰς κατάστασιν ἀνάγκης, εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐξαντληθοῦν τὰ ψηφοδέλτια. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδικαιολόγητα, εἶναι αἱ διαγραφαὶ καὶ αἱ ἐγγραφαί. Αὐτὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀπασχολήσουν.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πρίφτη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς, ἡ τροπολογία ἀπερρίφθη. Ἐπὶ ἑτέρας τροπολογίας, περὶ ἑτεροδημοτῶν, ὁ κ. Α. Μπριλλάκης ἔχει τὸν λόγον.

§188Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ θέμα τῆς τροπολογίας μας περὶ ἑτεροδημοτῶν, ἀφορᾷ πολλὰς χιλιάδας πολιτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει ἀπαγορευθῆ οὐσιαστικῶς ἡ ἄσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος. Κατὰ τὸ 1952, εἶχε καθιερωθῆ ἡ τετραετὴς ἐγκατάστασις, ὡς ὅριον χρονικόν, μετὰ τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὴ ἡ ἄσκησις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Εἶχε καθιερωθῆ ἡ 1η Ἰανουαρίου 1948, δηλαδὴ μία τετραετία. Ἀλλὰ τότε κακῶς καθιερώθη αὐτὴ ἡ βάσις, διότι ἐφ’ ὅσον εἷς πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταδημοτεύσῃ, μετὰ παραμονὴν εἰς ἕνα Δῆμον μιᾶς 2ετίας, δὲν τοῦ ἐδίδετο τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, τὸ νὰ ἠμπορῇ νὰ ψηφίσῃ δηλαδὴ τοὺς δημοτικούς του ἄρχοντας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸ ἔτος 1952 προεβλέφθη μία 4ετία ὡς ὅριον. Ἤδη, ἔχομεν φθάσει εἰς τὰ 13 χρόνια. Καὶ μὲ τὸ χρονικὸν ὅριον δηλαδὴ ποὺ ἐτέθη τὸ 1952, ἔπρεπε νὰ εἶχε δοθῆ τὸ δικαίωμα ψήφου εἰς τοὺς ἐγκατασταθέντας εἰς ἄλλον τόπον μέχρι καὶ τοῦ 1957. Οὔτε αὐτὸ ἔγινεν ὅμως. Φυσικά, ἡ ὀρθὴ βάσις ἦτο καὶ εἶναι ἡ διετία. Ἡ κατάστασις αὐτὴ ἔχει δημιουργήσει μεγίστην ἀνωμαλίαν. Τὸ 1948 ὑπῆρχον δύο κατηγορίαι ἑτεροδημοτῶν. Οἱ ἔχοντες συμπληρώσει τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των ὅταν μετεδημότευσαν καὶ οἱ κάτω τοῦ 21ου ἔτους. Δηλαδὴ οἱ ἑτεροδημόται ποὺ εἶχον ἡλικίαν 8–20 ἐτῶν. Αὐτοὶ δὲν ἠδύναντο κἂν νὰ ἔχουν ἀποκτήσει πρὸ τῆς μεταδημοτεύσεώς των ἐκλογικὸν βιβλιάριον. Σήμερον ἡ κατηγορία αὐτὴ εἶναι 21–34 ἐτῶν καὶ ἐν τούτοις δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ψηφίσουν, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις καθιερώνει βαρείας ποινὰς διὰ τὴν μὴ ἄσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Ὑπεστηρίχθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπὸ συναδέλφου, μὴ διακειμένου εὐμενῶς πρὸς τὴν παράταξίν μας, ὅτι ἡ ἐπίλυσις τοῦ θέματος αὐτοῦ δὲν μᾶς ἐξυπηρετεῖ. Τὸ πρόβλημα πρέπει νὰ λυθῇ ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἐξυπηρετῇ ἡμᾶς ἢ ἄλλους. Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν τὴν διόρθωσιν τῆς ἀνωμαλίας. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, προτείνομεν ὅπως, μετὰ τὴν πάροδον 2ετίας, παρέχεται ἡ δυνατότης εἰς τοὺς μεταδημοτεύσαντας, ὅπως ἀποκτήσουν ἐκλογικὸν δικαίωμα εἰς τὸν Δῆμον ποὺ κατοικοῦν καὶ πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἔκτακτος ἀναθεώρησις.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Βαλοῦρδος.

§190Γ. ΒΑΛΟΥΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἰδίαν τροπολογίαν μὲ τὴν πρόθεσιν προσθήκης τοῦ χρόνου ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως εἰς τὸν δῆμον καὶ τὸν καθορισμὸν εἰς δύο ἔτη διὰ νὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸν κώδικα δήμων καὶ κοινοτήτων. Ὄπως ἀπέδειξεν ἡ τελευταία ἀπογραφή, κ. συνάδελφοι, ἕνας μεγάλος πληθυσμὸς ἐγκατέλειψε τὴν ἐπαρχίαν καὶ ἐγκατεστάθη εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὰ ἄλλα μεγάλα ἀστικὰ κέντρα. Ἀπόδειξις, ὅτι ἡ βʹ περιφέρεια Ἀθηνῶν ἔχει πληθυσμὸν 810 χιλ. κατοίκους καὶ φέρονται ἐγγεγραμμένοι εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους 260 χιλ. Ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸ Πρωτοδικεῖον καὶ διεπιστώθη, ὅτι τὰ ἔτη 1959– 1960 ἐνεγράφησαν 40 χιλιάδες νέοι ψηφοφόροι. Ἤδη, μὲ τὴν νέαν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ἐνεγράφησαν 130–150 χιλιάδες νέοι ψηφοφόροι. Ἐξ αὐτῶν τὸ 70% ἐνεγράφη εἰς τὴν βʹ περιφέρειαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὸ σύνολον τῶν ἐγγραφέντων ὑπολογίζεται εἰς 380 χιλ., ἔναντι τῶν 811.000 ποὺ ἀπέδωσεν ἡ ἀπογραφὴ τοῦ 1961 εἰς τὴν βʹ περιφέρειαν Ἀθηνῶν. Ἀφαιρουμένων τῶν ἀνηλίκων, παραμένει ἕνας ἀριθμὸς 100 χιλ. περίπου τῆς βʹ περιφερείας Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται βιβλιαρίων καὶ ἀναμφισβητήτως εἶναι ἑτεροδημόται. Ὅπως ἀνέφερεν ὁ κ. Μπριλλάκης, ἀπὸ τὴν 1ην Ἰανουαρίου τοῦ 1948 παρῆλθον 14 χρόνια καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς καταλόγους καὶ νὰ τοὺς ὑποχρεώνωμεν νὰ φεύγουν μακράν, εἰς μακρυνοὺς νομούς, ταξίδια, τὰ ὁποῖα εἶναι δαπανηρά, ἀλλὰ καὶ κοπιαστικά. Βεβαίως διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ἕνας Ἕλλην πολίτης βιβλιάριον, φυσικὸν εἶναι νὰ μεταχειρίζεται διάφορα μέσα, ὅπως εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῆς βεβαιώσεως τῆς ἀστυνομίας, ὅτι κατοικεῖ πρὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1948. Ἀλλὰ πολλὲς φορὲς αὐτὴ ἡ προσπάθεια μᾶς ὁδηγεῖ εἰς ἀπαραδέκτους καταστάσεις. Συγκεκριμένως, σήμερον εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Πειραιῶς, εὗρον τέως συνάδελφον, ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπεν, ὅτι μὲ διάφορα μέσα ἐπέτυχον πολλοὶ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν βεβαίωσιν τῆς ἀστυνομίας καὶ ἐνεγράφησαν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τῆς Αἰγίνης. Ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ, ποῖα εἶναι τὰ πρόσωπα αὐτά· μοῦ ἔδωσε μίαν κατάστασιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προκύπτει, ὅτι 24 φύλακες καὶ ὑπάλληλοι τῶν φυλακῶν Αἰγίνης, μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Διευθυντὴν καὶ ἰδιῶται, εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξησφάλισαν τὴν βεβαίωσιν. Ἀπευθύνομαι πρὸς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς καὶ τοὺς παρακαλῶ, νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψει τους τὴν περίπτωσιν αὐτήν, διότι καθάπτεται τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους. Ἀναφέρω ἐνδεικτικῶς τὰς ἑξῆς περιπτώσεις:

κ.λ.π. Διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ Διευθυντὴς καὶ οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς φύλακες κατοικοῦν εἰς τὴν Αἴγιναν πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους καὶ ὅμως κατάφεραν νὰ πάρουν πιστοποιητικά.

§191Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παθαίνετε τόσον πολύ. Αὐτὸ ποὺ θέλετε νὰ εἴπητε τὸ ἤκουσα. Σᾶς εἶπα, ὅτι γίνονται ἐγγραφαὶ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Ὅπως γνωρίζετε, ὑπάρχει δημοσιότης. Ὑπάρχει δικαίωμα ἐνστάσεως καὶ δικαίωμα αἰτήσεως διαγραφῆς. Ἂν μεταξὺ τῶν χιλιάδων ποὺ ἐγγράφονται εἰς τὴν χώραν εὑρέθη μία κλασσικὴ περίπτωσις, ἡ ὁποία, ἐνδεχομένως, νὰ εἶναι βάσιμον, δὲν ἦτο σύμφωνος μὲ τὸν νόμον, ἔπρεπε ἤδη νὰ ὑπάρχῃ αἴτησις διαγραφῆς ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους. Διότι αὐτὸ τὸ μέτρον εἶναι κάπως εὐρυτέρας ἐφαρμογῆς. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι εἶναι βάσιμον αὐτὸ ποὺ λέγετε. Πρόκειται περὶ 10 περίπου ἀνθρώπων, ποὺ δὲν ἔχουν σημασίαν διὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον διότι θὰ ἐψήφιζον, ὁπωσδήποτε, εἰς τὴν Αἴγιναν. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς διαγραφῆς. Ἄν παρανόμως ἐνεγράφησαν ὑπάρχει δικαίωμα ἐνστάσεως καὶ αἴτησις διαγραφῆς.

§192Γ. ΒΑΛΟΥΡΔΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰ ἄρθρα 166 καὶ 167 τοῦ κώδικος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, τὰ ὁποῖα λέγουσιν, ὅτι ἐπιβάλλεται ποινὴ φυλακίσεως 2 μηνῶν ἕως 2 ἐτῶν καὶ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐπὶ μίαν πενταετίαν.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βαλοῦρδο, αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία σας;

§194Γ. ΒΑΛΟΥΡΔΟΣ. Λέγει ἡ παράγραφος 6 καὶ 9 τοῦ ἄρθρου 167 τοῦ κώδικος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, ὅτι δικάζονται, μὲ τὴν αὐτὴν ποινὴν ποὺ ἀνέφερον, πᾶς δημόσιος λειτουργός, ὅστις ἐκδίδει ψευδῆ πιστοποιητικὰ καὶ βεβαιώσεις δι’ ἐγγραφὴν εἰς ἐκλογικοὺς καταλόγους κλπ., ὅπως ἐπίσης εἰς τὴν αὐτὴν ποινὴν δικάζεται πᾶς, ὅστις ὑποβάλλει ἐν γνώσει του ψευδῆ αἴτησιν. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι θὰ πρέπει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐπέμβουν.

§195Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Καὶ σεῖς ἀπ’ εὐθείας μὲ μίαν αἴτησίν σας εἰς τὸν εἰσαγγελέα.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ν. Ἔξαρχος.

§197Ν. ΕΞΑΡΧΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐδόθη ψῆφος εἰς τὰς γυναῖκας, ἐπετράπη εἰς τοὺς κληρικοὺς νὰ ψηφίζουν. Ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ θὰ ψηφίσῃ καὶ ὁ στρατὸς καὶ γενικῶς ἐπιβάλλονται ποιναὶ ἐναντίον ἐκείνων ποὺ δὲν ψηφίζουν καὶ δὲν ἐγγράφονται εἰς τοὺς καταλόγους καὶ καταβάλλεται γενικώτερον προσπάθεια, ὅπως ὅλοι οἱ Ἕλληνες πολῖται ἐγγραφοῦν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους καὶ ἐκτελοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Καὶ τοῦτο ἐθεσπίσθη ὀρθῶς, διότι πρέπει νὰ ἐκφράζεται ἡ θέλησις ὅλων τῶν πολιτῶν τῆς Χώρας. Ὑπάρχει, ὅμως, μία κατηγορία πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι διαμένουν εἰς ἀπόστασιν μεγάλην ἀπὸ τὸν τόπον ἀσκήσεως τῶν ἐκλογικῶν των δικαιωμάτων καὶ οἱ ὁποῖοι ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, δὲν δύνανται νὰ ἀσκήσουν τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Κοκκέβη, ὑποβάλλομεν τορπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἡ μεταφορὰ τῶν ἐκλογέων πρὸς ψηφοφορίαν νὰ ἐνεργῆται δαπάναις τοῦ Κράτους διὰ τῶν σιδηροδρόμων, αὐτοκινήτων δημοσίας χρήσεως καὶ ἀτμοπλοίων. «...... (ἀναγινώσκει)......».

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται τὸ Σῶμα, δέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μπριλλάκη;

§199Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ μία τροπολογία, ἡ προταθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Μπριλλάκη, δὲν γίνεται δεκτὴ διὰ τρεῖς βασικοὺς λόγους. Ὁ πρῶτος εἶναι, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ἔχει καθιερωθῆ ἀπὸ 10ετίας καὶ πλέον ἀπὸ ἕνα πνεῦμα προστασίας ἰδίως τῆς ἐπαρχίας ὑπὸ τὴν γενικωτέραν αὐτῆς μορφήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντιλαμβάνεται κανεὶς εἶναι, ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἕνας ἀριθμὸς ἐπαρχιωτῶν φθάσῃ μέχρι τῶν Ἀθηνῶν, ἀποκτᾷ μίαν δύναμιν πρὸς πᾶσαν πλευρὰν καὶ πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν, πολὺ ἐπικρατεστέραν ἐκείνης τῆς ἐπαρχίας. Δὲν νομίζω, βεβαίως, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ πρόκειται νὰ προστατευθῇ ἡ Χώρα ἀπὸ τὴν ἀστυφιλίαν, ἂν καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω —καὶ δὲν τὸ κάμω διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἄποψίν μου— ὅτι ἀπὸ ἐτῶν ἔχω ὑποστηρίξει καὶ ἄλλα πολὺ δραστικώτερα μέτρα κατὰ τῆς ἀστυφιλίας. Πρέπει πάντως νὰ ὁμολογηθῇ, ὅτι αὐτὴ ἡ εὐκολία μετὰ τῆς ὁποίας προστατεύομεν οἱονδήποτε ἐπερχόμενον ἐκ τῆς ἐπαρχίας εἰς ἕνα μεγάλον κέντρον ὅπως εἶναι αἱ Ἀθῆναι, αἱ ὁποῖαι ἐγγίζουν σήμερον τὰ 2.000.000 δὲν ἀποβαίνει ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας, διότι καταλήγει, ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς μίαν ὑπερτροφικὴν Πρωτεύουσαν καὶ ἀφ’ ἑτέρου δέ, εἰς μίαν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀθλίαν διαμονὴν τοῦ ἐπερχομένου ἐπαρχιώτου, ὁ ὁποῖος συνήθως δὲν ἔχει ἐπαρκῆ τὰ μέσα. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ἓν ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα εἶχον σκεφθῆ παλαιότεραι Κυβερνήσεις, ἦτο καὶ αὐτό, καίτοι θὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δέν εἶναι τὸ ἀποτελεσματικώτερον. Δεύτερον, εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ σύνολον σχεδὸν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἢ ἐφωδιασμένοι μὲ ἐκλογικὰ βιβλιάρια, οἱ πλεῖστοι δὲ ἐξ αὐτῶν ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα μεταβαίνοντες εἰς τὴν ἰδίαν των ἐπαρχίαν. Διὰ νὰ ἐπικαλασθῶ τὸν αὐτὸν συνάδελφον τοῦ Κέντρου ποὺ ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Μπριλλάκης, ὁ ὁποῖος ἐξ ἴσου δὲν συμπαθεῖ τὴν Κυβερνητικὴν παράταξιν, ὅσον καὶ τὴν Ἀριστεράν, μοῦ εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν Κρήτην τὸ Κόμμα τῆς Ε.Δ.Α. μετέφερε 5.000 ψηφοφόρους. Αὐτὸ τοὐλάχιστον μοῦ εἶπε καὶ σᾶς τὸ ἀναφέρω συγκεκριμένως. Συνεπῶς, ψηφίζουν πρὸς πᾶσαν πλευρὰν καὶ πρὸς πᾶσαν κατεύθυνσιν. Δὲν νομίζω, κατὰ συνέπειαν, ὅτι συντρέχει καμμία δικαιολογητικὴ αἰτία καταργήσεως τῆς διατάξεως αὐτῆς, δοθέντος, ὅτι οἱ πλεῖστοι εἶναι ἐφωδιασμένοι μὲ βιβλιάρια καὶ οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν ἀσκοῦν τὸ ἐκλογικόν των δικαίωμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ἐξάρχου, πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μὲ μεγάλην συμπάθειαν τὴν ἐμελέτησα, διότι εἶναι, ἀσφαλῶς, ἐκ τῶν δικαιοτέρων τροπολογιῶν. Δυστυχῶς, ἡ ἔκτασις τῆς δαπάνης εἶναι ἀπρόβλεπτος, κατὰ προσέγγισιν δὲ καὶ βάσει ὡρισμένων ὑπολογισμῶν εἶναι ἐνδεχόμενον, νὰ ἀποβῇ τεραστία. Οὐδεμία Κυβέρνησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ μίαν τόσον μεγάλην δαπάνην, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συλληφθῇ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Δι’ αὐτὸ εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ τὴν ἀπορρίψω.

§200Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, μὲ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν πείθει κανένα, διότι εἰς ὅσα ἡμεῖς ἀνεπτύξαμεν δὲν ἀπήντησεν εἰς τίποτε συγκεκριμένως. Ἐπεκαλέσθη τὸ θέμα τῆς ἀστυφιλίας· ἔχομεν πεῖραν 13 ἐτῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνα δῆθεν μέσον περιορισμοῦ τῆς ἀστυφιλίας ἦτο ἡ στέρησις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος εἰς τὰ μεγάλα ἀστικὰ κέντρα. Ἀλλὰ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου, ὄχι μόνον δὲν περιωρίσθη ἡ ἀστυφιλία, ἀλλ’ ἀντιθέτως, ἐπεξετάθη. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τοὐλάχιστον σοβαρὸν νὰ λέγωμεν, ὅτι θέλομεν νὰ περιορίσωμεν τὴν ἀστυφιλίαν διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ.

§201Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐκ τοῦ λόγου τούτου ὑποθέτω, ὅτι καθιέρωσαν τὸ μέτρον αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις καὶ ὡμολόγησα, ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἀποτελεσματικώτερον μέτρον κατὰ τῆς ἀστυφιλίας. Δὲν τὸ ἐστήριξα ἐκεῖ. Ἀλλὰ ἐὰν ἀπετέλει καὶ ἴχνος ἀντιστάσεως κατὰ τῆς ἀστυφιλίας, δὲν νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ θὰ πρέπει νὰ καταργηθῇ.

§202Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Ὑπάρχει καμμία ἐλπίς, ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁ κόσμος αὐτὸς νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν; Σήμερον, εἰς τὸ 1961, πιστεύει κανείς, ὅτι οἰκογένειαι ἢ καὶ ἄτομα ποὺ εἶναι ἐδῶ ἐγκατεστημένα 13 χρόνια, θὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν ἐπαρχίαν τους; Ἀσφαλῶς, ὄχι.

§203Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἀποτελεῖ πλάνην νὰ φαντάζεσθε, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἑτεροδημοτῶν ἀνήκει εἰς τὴν παράταξίν σας. Διότι ἔκτοτε ἔχουν εἰσρεύσει καὶ τῶν ἄλλων παρατάξεων χιλιάδες ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν βιβλιάρια εἰς Ἀθήνας, ἐνῷ εὑρίσκονται ἐγγεγραμμένοι εἰς τὴν ἐπαρχίαν των.

§204Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Θεωρητικῶς συμβαίνει αὐτό. Πρακτικῶς, ὅμως, συμβαίνει αὐτὸ ποὺ ἀπεκάλυψεν ὁ κ. Βαλοῦρδος. Ὑπάρχουν εἰς τὰ κομματικὰ γραφεῖα τῆς Ε. Ρ.Ε. —καὶ αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ διαψεύσῃ κανεὶς— βεβαιώσεις λευκαὶ τῆς ἀστυνομίας περὶ διαμονῆς πρὸ τοῦ 1948. Ἔτσι, τὴν ἀνωμαλίαν τὴν διατηρεῖτε διὰ νὰ τὴν ἐκμεταλλεύεσθε κομματικῶς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀστυφιλίαν, μὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνετε, δὲν εἶναι δυνατὸν ἔπειτα ἀπὸ 13 ὁλόκληρα χρόνια νὰ ἀναγκάσετε τὸν πληθυσμὸν αὐτὸν νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν. Μόνον δικονομικὰ καὶ κοινωνικὰ μέτρα εἶναι ἀποτελεσματικά. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. Ὑπουργέ.

§205Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Ἀσχέτως τῶν ἀπόψεων ποὺ ὑποστηρίζετε, ἀπὸ ἀπόψεως ἐκλογικοῦ δικαιώματος, σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς, ὅτι δὲν καταλαβαίνω γιατὶ οἱ μισοὶ Ἕλληνες θὰ πρέπει νὰ γίνωμεν Ἀθηναῖοι καὶ ὅταν μείνωμεν ἐδῶ πέρα 5 χρόνια, νὰ ἔχωμεν ἀκατάλυτα δικαιώματα πρωτευουσιάνου. Δὲν τὸ λέγω αὐτὸ πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ἐπιχειρημάτων σας, διότι δὲν ὑποστηρίζω, ὅτι πρόκειται περὶ κατ’ ἐξοχὴν μέτρου καταπολεμήσεως τῆς ἀστυφιλίας. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ τάσις γίνεται ἐπικίνδυνος. Ζοῦμε 2 ἑκατομμύρια ἄνθρωποι εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς. Καὶ ζοῦμε μὲ ἐπηυξημένες ἀνάγκες ἔναντι τοῦ ἐπαρχιώτου. Δὲν νομίζετε, ὅτι μιὰ μέρα θὰ ἀντιμετωπίσωμεν δεινὰς δυσχερείας;

§206Α. ΜΠΡΙΛΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ πρόκειται νὰ ἀνακοπῇ τὸ ρεῦμα τῆς ἀστυφιλίας. Ἑπομένως, μόνον ὡς πρόσχημα χρησιμοποιεῖται. Χρέος σας εἶναι νὰ κάνετε δεκτὴν τὴν τροπολογίαν μας, διὰ νὰ ἐξαλειφθῇ μία τρομερὴ ἀνωμαλία.

§207Ν. ΕΞΑΡΧΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νομίζω, ὅτι τὰ ἔξοδα δὲν εἶναι τόσον πολλά· οἱ Σιδηρόδρομοι εἶναι τοῦ Κράτους, τὰ δὲ ΚΤΕΛ δύνανται νὰ μεταφέρουν τοὺς ψηφοφόρους μὲ μειωμένα κόμιστρα.

§208Ν. ΖΟΡΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο σημεῖα ἐπιθυμῶ νὰ διευκρινίσω. Ἡ μία διάταξις ἀφορᾷ τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἀνάγκην σταυροῦ προτιμήσεως. Θὰ παρεκάλουν, ἡ διάταξις αὐτὴ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς διατελέσαντας Πολιτικοὺς Ἀρχηγούς. Ἐπίσης, εἰσηγοῦμαι, ὅπως τὸ ἄρθρον 5 διαγραφῇ.

§209Η. ΗΛΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θέλω νὰ ἐπέμβω ἐν τῇ πράξει. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς θέσεώς μας, πιστεύομεν, ὅτι καὶ οἱ Ἀρχηγοὶ καὶ οἱ τέως Πρωθυπουργοί, ἔχουν ἀνάγκην ἀναβαπτίσεως.

§210Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, διὰ νὰ τύχουν τοῦ προνομίου αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἔχουν τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἀρχηγοῦ καὶ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ;

§211Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Τοῦ προνομίου αὐτοῦ θὰ τύχουν οἱ ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ Ἀρχηγοὶ Κομμάτων, ἀνεξαρτήτως ἐὰν ἐχρημάτισαν Πρωθυπουργοί, καὶ οἱ διατελέσαντες Πρωθυπουργοί.

§212Β. ΕΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Διὰ τοὺς Πρωθυπουργοὺς θὰ ἰσχύσῃ, ἐφ’ ὅσον διετέλεσαν Πρωθυπουργοὶ Κοινοβουλευτικῶν Κυβερνήσεων.

§213Δ. ΜΑΚΡΗΣ. (Ὑπ. Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ γίνεται δεκτή, ὡς ἄρθρον 4. Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5 τοῦ σχεδίου τὰ ὁποῖα λαμβάνουν τοὺς ἀριθμοὺς 5 καὶ 6. Κύριοι βουλευταί, δέχεσθε νὰ μὴ συνεδριάσωμεν αὔριον καὶ νὰ συνεδριάσωμεν τὴν προσεχῆ Τετάρτην καὶ νὰ κάμωμεν Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον;

§215ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν;

§217ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Τετάρτην καὶ ὥραν 6.30 μ.μ., μὲ θέμα Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναφοράς, ἐρωτήσεις καὶ Κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. (Ὥρα 3.00′ π.μ.)